Horlama ve uyku apnesi uyku enasında hava yollarındaki daralmaya bağlı ortaya çıkan sağlık sorunudur. Horlama, üst solunum yollarındaki daralma ve doku gevşemesine bağlı olarak ortaya çıkan nefes alma esnasındaki vibraturar sestir.
Uyku apnesi ise, kabaca horlamanın bir sonraki aşaması olarak anlatılabilir. Yani hava yollarındaki gevşeklik ve kapanma arttıkça solunum durmaları ortaya çıkar. Bu durumda, eğer solunum 10 saniyeden fazla durursa "obstrüktif uyku apnesi" olarak tanımlanır. Eğer solunum eforu olmaksızın aynı şekilde solunum durursa (yani beyindeki uyku merkezinde bir sorun varsa) santral uyku apnesi olarak tanımlanır. Uyku apnelerinin hemen hemen tamamı "obstrüktif" ya da "tıkayıcı" türdendir. Uyku apnesi sayısı 1 saatlik uykuda 5' ten fazlaysa bu durum "Uyku Apnesi Sendromu" olarak adlandırılır. Uyku Apnesi Sendromu tanısı uyku testi (polisomnografi - PSG) ile konulur.
Endüstriyel toplumlarda giderek artan bir sağlık sorunu olan uyku apnesi ve horlama, hareket etmeyen, oturan ve kilo alan insanlarda kolaylıkla ortaya çıkar.
Özellikle boynu kısa ve kalın olan, alt çenesi geride olan, bademcikleri iri olan, yumuşsak damağı ya da küçük dili sarkık olan, burunda tıkanıklığa neden olabilecek kıkırdak eğriliği ya da eti büyümesi olan insanlarda ortaya çıkar. Yani hava yolu daraldıkça uyku apnesi ortaya çıkar.
Son yıllarda yapılan çalışmalarda horlama ve uyku apnesi sendromu ne kadar erken tedavi edilirse, tedavi başarısının da o kadar yüksek olabileceği vurgulanmaktadır. Bekleyen hastalarda, kronik vibratuar doku travmasına bağlı oalrak, hava yollarını genişleten kasların sinirlerinin harap olduğu; (gırtlağı ve yutak bölgesini açan kasların felç olması durumu) gösterilmiştir.
Aşağıda horlama ve uyku apnesi ile ilgili mail ya da sözlü soru yoluyla bana iletilen konular ve ilgili yanıtları bulabilirsiniz:
Horlama üst hava yollarındaki daralma sonrası gelişen doku titreşimine bağlı ortaya çıkan bir sestir. Uykuda horlamanın nedenleri esas olarak doku gevşemesine neden olan ya da hava yollarında daralmaya neden olan tüm faktörler olarak sayılabilir. Bunlar aşağıdaki gibi sayılabilir:
- Yorgunluk ve düzensiz hayat
- Kilo alma ve boyun çevresinde yağlanma
- Sigara, alkol, antidepresan ve kas gevşetici ilaç kullanılması
- Burun tıkanıklığı
Birçok hastam "horlamanın nedenleri nelerdir" sorusunun cevabını daha basit ve tek bir nedenmiş gibi düşünerek sorsa da; aslında horlama genelde birden fazla faktörün aynı anda olduğu hastalarda görülmektedir.
Horlama ve uyku apnesine bağlı olarak uyku esnasında ataklar halinde kan oksijeni azalır, stress hormonları artar ve geçici tansiyon yükslmeleri ortaya çıkar. Bu durumda genellikle insülin depoları geceleyin boşalır. Yani vücudumuz sanki bir savaşa giriyor gibi metabolik etkilenme ortaya çıkar. Kısa sürede ciddi sağlık sorunlarına neden olamas da; özellikle şiddetli uyku apnesi sendromu olan hastalarda tedavi verilmediğinde, hipertansiyon ya da kalp hastalığı ortaya çıkması olasılığı çok yüksektir. Uyku apnesi olmadan sadece horlama mevcutsa, bu riskler çok daha düşüktür.
Horlayan ya da apne atakları olan insanlarda, tekrarlayan uykuda solunum durması ve metabolik strese bağlı aşağıdaki belirtilerden bir ya da birkaçı ortaya çıkabilir:
- Yorgun uyanma (çoğu hasta sanki uykuda yük taşımış gibi yorgun uyandıklarını ifade ederler)
- Gece terlemesi (özellikle boyun bölgesinde ter fazla olabilir)
- Sabah uyanınca boğazda acı tat ve ağız kuruluğu (tıkanma atakları esnasındaki salgılann stres hormonlarına ve berbaerinde ortaya çıkabilecen reflüye bağlıdır)
- Gündüz uykululuğu (sabit oturarark durma esnasında uyku gelmesi ve öpleden sonra uyuma ihtiyacı olması)
- Gece kötü rüya görme ya da tıkanarak uyanma
- Araç kullanırken uyku gelmesi, trafik kazası riskinde artış (özellikle otomatik araba kullanan uyku apneli hastaların çok dikkatli olması gerekir)
- Diyet yapılmasına rağmen kilo alınması ve insülin direncinde artma (uykuda salgılanan insülin karşıtı stress hormonlarına bağlıdır)
- Sırtüstü uyuyamama, yan ya da yüzsütü uyuma (özellikle boğazdaki hava deliği iri bademcik, sarkık yumuşak damak ve uzun küçük dil nedeniyle kapalı olan, çene altındaki yağı fazla olan ya da dil kökü hava deliğini kapatan hastalarda belirgindir)
Bunlarında dışında uyku apnesi ve horlamaya bağlı bir çok belirti ortaya çıkabilir. Uyku apnesi sendromu tüm vücudu yaşlandıran ve yıpratan bir sağlık sorunudur. Bu belirtileri olan hastaların uyku apnesi tedavi merkezlerine başvurarak uyku testi yaptırmaları ve uyku tıbbı ile ilgilenen bir kbb uzmanına başvurmaları gerekmektedir.
Horlama şikayeti olan hastalarda, öncelikle hastanın genel durumu, hava yolları ve mevcut şikayetleri değerlendirilir. Horlama şikayeti olan hastalarda, hava yollarındaki daraln bölgeler kein olarak saptanabilirse tedavi başarısı artar. Bununla birlikte yukarıda sayılan risk faktörlerinin ortadan kaldırılması ve aşağıda ayrıntıları verilen önerilerin yerine getirilmesi önemlidir. Çoğu hasta "horlamanin tedavisi varmi" ya da "horlama nasıl tedavi edilir" şeklinde soru ilettiğinden, horlama ve uyku apnesinin kompleks ve zor bir sağlık sorunu olduğunu, doku gevşemesi ve hava yolu darlığından dolayı ortaya çıkan bir durum olduğunu ve bu sorunlar ortadan kaldırılabilirdiğinde "horlamanın çaresi" nin de mevcut olabileceğini söylemekteyim. Uyku apnesi olan ve bununla ilişkili uykuda terleme, gündüz yorgunluğu, uyku kalitesinde azalma şikayetleri olan hastaların konu ile ilgilenen bir kbb uzmanına başvurması ve uyku testini yaptırması en doğru olan uygulamadır. Horlamanın çözümleri konusunda internet ortamında bir çok abartılı ve kanıta dayalı olmayan ürünler mevcuttur. Horlamanın cerrahi tedavisi ile ilgili olarak göz atabileceğiniz link >> Horlama Ameliyatı
Horlama tedavisi, hastanın genel durumu, endoskopik kbb muayenesi, uyku testi ve gerekirse uyku endoskopisi yapıldıktan sonra planlanmaktadır. Horlama neden olarak yutak, dil kökü, gırtlak ve burun bölgei değerlendirilir. Hava yolunu kapatan alanlara yönelik cerrahi işlemlerin yanında, genel önlemler olarak kilo kaybı, yukarıdaki neden olabilecek faktörlerin uzaklaştırılması ve düzenli yürüyüş önerilebilir. Ameliyat açısından riskli, aşırı kilolu ya da şiddetli uyku apnesi sendomu olan yaşlı hastalarda tedavide ameliyat yerine; uykuda oksijen tedavisi (CPAP / BIPAP uyku apnesi cihazı ya da uyku apnesi makinası) verilebilir. Bu cihazlar genellikle ağız ya da burundan verilen basınçlı hava ile uykuda hava yollarının kapanmasını engellemektedir. Uykuda yüze takılan maskelerle uygulanmaktadır (uyku apnesi maskeleri). Bununla birlikte "horlama protezi" olarak ağız içerisine yerleştirilen dili ya da alt çeneyi öne çekebilen protezler de mevcuttur. Piyasa da "horlama spreyi" adı altında satılan ve titreşen dokuların tosunu arttırarak holama sesini azaltabilen ürünler mevcuttur. "Horlamaya son veren cihaz", "horlamaya bitkisel çözümler", "horlamaya kesin çözüm", "horlamaya doğal çözüm", "horlamaya çözüm" başlıkları altında satılan ve hastalarda zaman kaybının yanında tedavinin gecikmesine neden olabilecek, yeterli bilimsel çalışmayla desteklenmemiş ürünler mevcuttur. Uykuda horlama, her zaman sadece ses çıkmasından ibaret basit bir durum olarak algılanmamalıdır. Yorgun olduğumuzda horlama normal bir durum olarak sayılabilir. Bununla birlikte sürekli horlama ve uyku apnesinin de eşlik etmesi durumunda bir kbb uzmanı ya da uyku tıbbı ile ilgilenen bir hekim tarafından hastanın muayene edilmesi gerekmektedir. Horlama ve tedavisi konusunda, gereksiz ve etkisiz bir ürün alarak kullanmak yerine; horlamanın tedavisi konusunda ilgili bir hekimin görüşlerine başvurmak en doğrusudur.
Eskiden yapılan ve lazer kullanılarak yapılan horlama ve uyku apnesi ameliyatları yerine artık daha ağırısız ve mukoza yanığı daha az yapan "Thermal Welding Yöntemi" gibi teknikler önerilmektedir. Lazerle yapılan bademcik, küçük dil ve yumuşak damak ameliyatlarından sonra hastalarda ciddi miktarda ağrı ortaya çıkailmektedir. Thermal welding teknolojisinde, ameliyat esnasında doku yanığı ve kan kaybı en aza indirilmektedir.
Horlamaya karşı aşağıdaki önlemlerin alınması bazen tek başına tedavi için yeterli olabilmektedir:
- Kilo kaybı
- Yürüyüş, koşu ve yüzme gibi sportif faaliyetlere başvurulması (burundan nefes alınarak ağızdan verilmesi, gırtlağın hava deliğini çalıştıran kaslarını güçlendirmektedir)
- Akdeniz tarzı beslenme ve antioksidan doğal yiyeceklerin yenilmesi
- Doku gevşeten alkol, sigara, kas gevşetici ve antidepresan ilaçların sonlandırılması
Horlama tedavisinde, yapılan ameliyat ve tedavi işlemlerine göre ve hastane şartlarına göre fiyatlar değişmektedir. Sadece yumuşak damağa yönelik yapılan germe, radyofrekans ile serteştirme, pillar implant uygulaması yanında; eş zamanlı burun ameliyaları, bademcik ve küçük dil ameliyatları da yapılabilmektedir. Her hasta ayrı ayrı değerlendirilmeli ve hava yollarını tıkayan alanlar doğru bir şekilde değerlendirildikten sonra horlama tedavisi pilanlanmalıdır.
İstanbul' da, horlama ile ilgili yerli ve yabancı birçok hastaya yönelik hizmet verilmektedir. Özellikle modern cihazlar ve protezlerle yumuşak damağa yönelik olarak yapılan işlemlerin yanında; thermal welding yöntemi ile kansız bıçaksız ve ağrısız bademcik ameliyatı ya da diğer horlama amliyatları yapılabilmektedir.
Uyku apnesi, horlamanın bir sonaki aşaması olarak değerlendirilir. Yani, sadece ses titreşimi değil; hava yolarında kapanma ortya çıkması anlamına gelmektedir. Uyku apnesi ve tedavisi konusunda, hastaya özel tedavi planlanmaktadır.
Yandaki fotoğrafta, sırtüstü uyuyamayan, uyku apnesi ve horlaması, gündüz uykuluk şikayeti, sabah yorgun uyanma ve uykuda aşırı terleme şikayeti olan bir hastanın endoskopik ağız içi muayenesi fotoğrafı görülmektedir. Bademciklerin birbiri ile temas halinde olduğu (öpüşen bademcik - kissing tonsils), yumuşak damağın sarkık olduğu ve küçük dilin uzun ve sürekli horlamaya bağlı vibratuar travma sonucu ödemlendiği görülmektedir. Bu muayene bulgusu olan hastalardaki en etkili tedavi yöntemi Bademcik, Damak Germe ve Küçük Dil (Uvulupalatofaringoplasti - UPPP) Ameliyatıdır. Konu ile ilgili bilgiler bulabileceğiniz link >> Horlama ve Uyku Apnesinde Etkili Bir Cerrahi Yöntem: Bademcik, Damak Germe ve Küçük Dil Ameliyatı
Bu hastalarda, horlama spreyi, horlama aparatı ya da benzer internet ürünleri etkisizdir. Bununla birlikte yine tek başına yumuşak damağa ya da küçük dile yönelik işlemlerin başarılı olması imkansızdır.
Yaşlı ve ameliyat açısından riskli olan hastalarda, uyku apne tedavisi için uykuda oksijen tedavisi verilmektedir (CPAP / BIPAP).
Uyku apnesi olan hastalarda, beraberinde burun tıkanıklığı mevcutsa, hastalık belirtileri artmaktadır. Bu nedenle, burun tıkanıklığı mevcut olan uyku apnesi sendromlu tüm hastalarda, burun tıkanıklığına yönelik medikal ya da cerrahi tedavi seçenekleri düşünülmelidir.
Uyku apnesi tedavisi için yapılan cerrahi müdahaleler, uykuda maske uygulamaları ve uyku testi İstanbul' da birçok hastanede yapılmaktadır. Bununla birlikte uyku testi yapılması için SGK ve özel sigortalarla anlaşması bulunan birçok uyku laboratuvarı bulunmaktadır. Evde (hastanın kendi yatağında) uyku testini yapan yine birçok merkez bulunmaktadır. Uyku bozukluğu merkezi ya d benzer ifadelerle bulunan birçok kurum bünyesinde, göğüs hastalıkları, nöroloji uzmanları ve kbb uzmanı görev alabilmektedir. Uyku apnesi tedavisi, küçümsenmemesi gereken zor bir iştir. Hastaya özel planlanan işlemler ve hastanın uyumu çok önemlidir. Hava yollarını açabilen tüm tedavi araçları tedvi başarısından sorumludur. Uyku apnesi için yapılan horlama ameliyatları, uykuda maske ile oksijen uygulamaları (CIPAP / BIPAP) anlaşmalı kurumlarda SGK ve özel sigorta tarafından ödenmektedir. Kullanılan bazı malzemeler ve ürünler ise sigorta kapsam dışında olabilir.
Pillar implant, yumuşak damak içerisine yerleştirilen ve yumuşak damakta iyileşme dokusu oluşumuna neden olark damağın sertleşmesini sağlayan ürünlerdir. Etkisi en az 10 yıl sürmektedir. Genel anesteziye ihtiyaç duyulmadan, ofis şartlarında, yaklaşık 10-20 dk içerisinde tamamlanabilen bir uygulamadır. Yumuşak damağa 3-5 adet implant yerleştirilemektedir.
Sadece yumuşdak damakta sarkma olan hastalar için uygundur. SGK ya da özel digortalar tarafından karşılanmaz. Kozmetik uygulama gibi değerlendirilmektedir. Konu ile ilgili tüm ayrıntıları www.pillar-implant.ameliyati.info linkinde bulabilirsiniz.
Aşağıda pratik, basit bir horlama tedavisi yöntemi olan "Pillar Implant Uygulaması" videosunu izleyebilirsiniz.
Günümüzde modern, doku direncini ölçerek dokuda yanma ya da kömürleşme riskini ortadan kaldıran radyofrekans cihazları kullanılarak birçok kbb uygulaması yapılmaktadır. Horlama ve uyku apnesi tedavisi amacıyla yumuşak damak radyofrekansı, dil kökü radyofrekansı, burun eti radyofrekansı gibi çeşitli işlemler yapılabilmektedir.
Kaynaklar ve İlgili Anahtar Kelimeler:
Snoring Definition - Diseases and Conditions - Mayo Clinic - Snoring and Sleep Apnea | American Academy of ... - Snoring: Causes, Health Risks, and Treatments - WebMD - American Sleep Apnea Association - What Is Sleep Apnea? - NHLBI, NIH - Sleep Apnea - Stanford University - Sleep Apnea - National Sleep Foundation - Obstructive sleep apnoea - NHS Choices - Sleep apnoea | Better Health Channel