Batı müziğinde en çok kullanılan flüt cinsi olan yan flütün tarihi milattan önce 900’lü yıllara dayanır.
Anavatanı Çin olan flüt, Avrupa'ya 12. yüzyılda -öncelikle Almanca konuşulan bölgeler olmak üzere- girmiş ve çoğunlukla askeri bandolarda kullanılmıştır.
‘Alman flütü’ isminin verilmesi bu zamana denk gelir.
Flüt daha sonra 16. ve 17. yüzyılda oda müziğinde kullanılan bir enstrüman haline dönüşmeye başlamıştır. Bu ilk flütler, 6 parmak deliğinden ibaret ve tek parçadan oluşmaktadır.
Ancak 1600'lü yıllarda flüt, birbirine bağlı 3 parçadan ibaret olarak yeniden tasarlanmıştır.
Aşamalı olarak flüte daha fazla tuş eklenmiş ve orkestra parçalarında yerini almaya başlamıştır. 1800'lü yıllarda 4 tuşlu flüt en çok kullanılan türü olmakla beraber, 8 tuşlusu da geliştirilmiştir.
Yan flüt, orkestraların ve bandoların önemli bir melodi çalgısıdır. İlk zamanlarda abanoz ağacından yapılırken, günümüzde ağaç flütler hala kullanılıyor olmasına rağmen çok yaygın değildir.
Bakır alaşımlı, gümüş, krom ve nikel gibi paslanmaz madenlerle kaplanmış parlak metallerden yapılanlar günümüzde en çok kullanılanlarıdır.
En değerlileri gümüş ve altından yapılanlarıdır.
Yan flütün iç çapı 1,9 cm, uzunluğu 67 cm'dir. Üç ana parçadan oluşmaktadır. Baş taraf hafif konik, orta ve uç kısmındaki parçalar silindirik boru şeklindedir. Üzerindeki (‘perde’ diye adlandırılan) deliklerin birbirine uzaklıkları ve çapları farklı ölçülerdedir.
Boyu yaklaşık 30 cm olan yan flütün bir küçüğüne pikolo denir. Pikolo, yan flütün hemen hemen kopyası gibidir.
Pikolonun boyuna yakın bir benzeri ise fifredir. Fifre, ağaçtan yapılmıştır ve üzerindeki mekanizma daha basittir.
Her ikisi de yan flüte göre bir oktav tiz ses verirler. Üçü de üfleme tekniği bakımından birbirine benzeyen çalgılardır.
Son yıllarda yan flütün alto ve bas çeşitleri de üretilmiştir fakat yaygın olarak kullanılmamaktadır.
Bazı çalgılar sol anahtarına göre ikinci aralığa yazılan ‘la’ notasını, başka bir ses gibi kabul eder. Örneğin, klarnetlerden bir tanesi, portenin altındaki birinci çizgiye yazılan ‘do’ sesini ‘si bemol’ olarak verir.
O yüzden bu klarnete ‘si bemol klarnet’ denilmiştir.
Bu tip çalgılar ‘transpoze çalgılar’ olarak adlandırılır. Yan flüt, sol anahtarını kullanır. Transpoze çalgı olmadığı için notaların yerlerini değiştirmeden okur.
Başlangıçta 15 dakika çalışma 15 dakika ara olmak üzere günde iki saati geçmemeli ancak dersler ilerledikçe çalışma süreleri de arttırılmalıdır.
Sürekli çalışmak zararlı olduğu gibi derslerin en ileri noktasında bile günde dört saati aşmak doğru değildir. Çalışmaların biçimsel denetimi için ayna karşısında yapılması gerekir.
Ankara’da yan flüt eğitimi YENİMAHALLE DEMİURK SANAT AKADEMİ’de profesyonel eğitmenler eşliğinde verilmektedir.