Kurtuluş, bazı dinlerde, öğretilerde, Mistisizm'de, İç Simya'da, Teozofi'de, Ezoterizm'de ve mitolojilerde farklı öğeler ve değişik adlarla ifade edilmiş bir kavramdır. Az çok farklı biçimlerde ve farklı adlarla ifade edilmiş olmakla birlikte, bu kavram, hepsinde, Dünya insanının, istenen birtakım nitelikleri edinmek üzere yoğun çaba, ıstırap ve sınavlarla dolu bir ruhsal gelişim sürecinden geçmesinden sonra, Dünya’daki ruhsal gelişim hedefine varmakla ulaşabileceği bir hal olarak belirtilir.
Huzurlu, özgür bir bilinç haliyle nitelenen “kurtuluş” hali Doğu geleneklerinde nirvana ve mokşa (moksha) terimleriyle belirtilir. Bu geleneklere göre “kurtulmuş” kişinin artık doğum-ölüm çemberinde bulunmasına gerek yoktur. Yani, artık yeryüzünden alacak bir dersi kalmadığı için ve dünyasal karmik zorunluluklarını yerine getirdiği için, dünyada tekrar doğmasına gerek kalmamıştır. Onlar, Budizm’e göre, yeryüzünde artık ancak, öğrenmek değil, öğretmek için,insanların ruhsal gelişimine yardımcı olmak üzere doğabilirler.
Birçok öğretide kabul edildiği gibi Dünya gezegenini bir okul olarak kabul eden, fakat ruhsal gelişimin bir sonu olmadığı görüşünde olan Spiritüalistlere göre ise, kurtuluş, kısaca, varlığın yeryüzünden edinmesi gereken görgü, bilgi ve deneyimi çeşitli reenkarnasyonlar sonucunda edinerek “Dünya gezegeni okulu”ndan diploma alması, yani bir üst düzeyli okulda okuma hakkını kazanmış olması demektir.
Kurtuluş kelimesi aşağıdaki anlamlara gelebilir:
Kurtuluş (dergi)
Kurtuluş (din), Cennet'e girip Cehennem'den kurtulmayı içeren dînî kavram.
Kurtuluş (dizi), Türk Kurtuluş Savaşı'nı konu alan Ziya Öztan'ın yönettiği altı bölümlük televizyon dizisi.
Kurtuluş (film), 1972 ABD yapımı macera gerilim filmi. Özgün adı Deliverance.
Kurtuluş (mitoloji), mistisizmde, iç simyada, teozofide, ezoterizmde ve bazı mitolojilerde işlenen bir ruhsal gelişim hedefi.
Kurtuluş (roman), Şu Çılgın Türkler adlı eserinin devamı niteliğindeki kitap
Kurtuluş Hareketi, 1974'te THKP-C'nin yayın organı Kurtuluş gazetesi ve Kurtuluş Sosyalist Dergi çevresinin oluşturduğu siyasi hareket.
Kurtuluş Partisi, İslâmcı uluslararası bir parti hareketi
Kurtuluş, Şişli, İstanbul'un Şişli ilçesine bağlı semt.
SS Kurtuluş, Yunanistan'a yapılan gıda yardımını taşırken Marmara Adası açığında 1942 yılında batan kuru yük gemisi.