Kalp akciğerden aldığı temiz (oksijenlenmiş) kanı vücuda, vücuttan gelen kirli (oksijeni az) kanı da akciğere göndererek adeta bir pompa görevi görür. Bu pompalama işlevindeki zayıflamaya ”kalp yetmezliği” denir.
Kalp yetmezliği, çeşitli nedenlerle ortaya çıkan bir semptom ve bulgular bütünüdür. Altta yatan nedenlere bağlı olarak aniden ortaya çıkarsa akut kalp yetmezliği, uzun süreçte yavaş yavaş ortaya çıkarsa kronik kalp yetmezliği adını alır.
Akut kalp yetmezliği aniden ortaya çıktığı için vücut sistemleri bu durumu tolere edemez. Şikayet ve bulgular şiddetli olur. Belirti ve bulgular öncelikli olarak konjesyon‘dan* kaynaklanır.
- Sağ kalp sistemi vücuttaki kirli kanı yeterince vakumlayamaz; kan toplardamarlarda göllenir.
- Sol kalp sistemi ise akciğerdeki kanı vakumlayamaz; kan akciğerde göllenir.
Akut Kalp Yetmezliği Belirtileri
Nefes darlığı, akut kalp yetmezliğinin en ön plandaki semptomudur. Ayrıca bacaklarda ve karında kısa süre içinde ödem oluşur. Hastanın vücut ağırlığı artmaya başlar. Bu artış kalp yetmezliğinin ve oluşan ödemin şiddetine bağlı olarak günler hatta saatler içerisinde yaşanabilir.
Aşağıdaki belirtiler de söz konusu olabilir:
- Çarpıntı
- Kalpte ritim düzensizliği
- Halsizlik
- Öksürük, balgam (genellikle pembe köpüklü)
- İştah azalması, mide bulantısı
- Gece sık idrara kalkma
- Kalp krizi ve buna bağlı göğüs ağrısı, sırt ağrısı, soğuk terleme (çene ağrısı da olabilir)
- Bayılma hissi (presenkop)
- Bayılma (senkop)
Kendisinde akut kalp yetmezliği geliştiğinden şüphe edilen kişi acilen hastaneye kaldırılmalıdır. Hastaneye gidiş için 112 ACİL aranmalı, özel araçla hastaneye ulaşım tercih edilmemelidir.
Akut Kalp Yetmezliği Neden Olur?
Akut kalp yetmezliği, altta yatan bir hastalık nedeni ile oluşabilir. Ancak kalbi sapasağlam bireylerde de akut kalp yetmezliği görülebilir.
Akut kalp yetmezliğine yol açabilecek bazı etkenler şu şekildedir:
1. Koroner Arter Hastalığı ve Buna Bağlı Kalp Krizi
Akut kalp yetmezliğinin en sık görülen nedenidir. Koroner arter, kalbin kendi dokusunu besleyen atardamarların ismidir. Koroner arter hastalığında bu damarlardaki kan akışı azalır ya da tamamen kesilir. Bu durum genellikle damar tıkanıklığı (ateroskleroz) süreciyle ortaya çıkar.
Kalp krizinde kalp, aşağıdaki gibi farklı nedenlerle yetmezliğe girebilir:
- Kalp kasının etkili kasılamaması (hipokinezi, akinezi)
- Kalp kapakçıklarını tutan bağların (korda tendinea) kopması sonucu kapakların kanı geriye kaçırması ve kan akış mekaniğinin bozulması
2. Pulmoner Emboli
Pulmoner emboli, vücudun başka bir bölgesindeki toplardamarlarda oluşan kan pıhtısının akciğerlere ulaşmasıdır. Sağ kalp sisteminin ani yetersizliğine yol açar. Sağ kalp, önündeki pıhtı engelini aşarak akciğere kan ulaştırmakta zorlanır.
EKG’de pulmoner embolinin işaretleri görülebilirse de, genellikle bilgisayarlı tomografi gerekli olmaktadır.
3. Diğer Nedenler
Aşağıdaki etkenler de akut kalp yetmezliğine yol açabilir:
- Sistemik enfeksiyonlar, sepsis
- Kalbin primer enfeksiyonları (endokardit, myokardit, perikardit)
- Anafilaksi
Akut Kalp Yetmezliğinin Risk Faktörleri
Aşağıdaki etkenler akut kalp yetmezliğinin ortaya çıkma riskini artırır:
- Kalp ritim problemleri (örneğin atrial fibrilasyon)
- Yüksek tansiyon
- Aort damar yırtılması (aort diseksiyonu)
- Kalp tamponadı**
- Gebelik
- KOAH hastalığının alevlenmesi
- Alkol tüketimi
- Bazı ilaçlar (naproksen, diklofenak gibi steroid olmayan iltihap gidericiler)
Not: Kronik kalp yetmezliği zemininde de akut kalp yetmezliği gelişebilir. Özellikle ilaç uyumsuzluğu, aşırı sıvı tüketimi, aşırı tuz tüketimi gibi etkenler bu riski artırır.
Akut kalp yetmezliği, acil ve uygun klinik yaklaşımla geri döndürülebilir.
Kronik kalp yetmezliği, kalbin çeşitli nedenlerle zamanla hasarlanması ve zayıflaması sonucu ortaya çıkar. Yavaş geliştiği için vücut sistemleri akut kalp yetmezliğine kıyasla daha iyi adapte olur. Ancak bu adaptasyon yeteneği de sınırlıdır.
Vücudun tolerans yeteneği aşıldığında ortaya çıkan belirti ve bulgular hafifletilip hastanın yaşam kalitesi iyileştirilebilir. Ama kalp yetmezliği maalesef geri döndürülememektedir.
Kronik Kalp Yetmezliği Belirtileri
Kronik kalp yetmezliği belirtileri, akut kalp yetmezliğine benzerdir. Aşağıdakiler görülebilir:
- Yorgunluk, halsizlik
- Nefes darlığı, nefes nefese kalma
- Ayaklarda ve bacaklarda şişme
- Karında şişme (assit)
- İştah azalması, bulantı
- Öksürük, balgam
- Kalp krizi ve buna bağlı göğüs ağrısı, sırt ağrısı, soğuk terleme (çene ağrısı da olabilir)
- Erken dönemde gece sık idrar kalkma (noktüri)
- İlerleyen dönemde idrar miktarında azalma (oligüri)
- Ciltte mavi görünüm (Kanın akciğerlerde yeterince oksijenlenememesi ve bu yüzden dokulara yeterli oksijenin ulaşmaması sonucu oluşur.)
Kronik Kalp Yetmezliği Neden Olur?
Kronik kalp yetmezliğinin başlıca nedenleri şu şekildedir:
- Yüksek tansiyon
- Şeker hastalığı (diyabet)
- Kalp kapak hastalıkları
- Koroner arter hastalığı
- Doğumsal kalp anomalileri (atrial septal defekt, ventriküler septal defekt, patent duktus arteriozus…)
- Diyaliz hastalarında açılan fistülün uzun seneler açık kalması
Kronik Kalp Yetmezliğinin Risk Faktörleri
Aşağıdaki etkenler kronik kalp yetmezliği riksinin artmasına yol açar:
- Tiroid hastalıkları
- Obezite (aşırı kilo)
- Kalp ritim bozuklukları
- Böbrek hastalıkları
- Kronik akciğer hastalıkları
- Kalp kası hastalıkları (Hipertrofik Obstrüktif Kardiyomiyopati, dilate kardiyomiyopati, restriktif kardiyomiyopati….)
Kalp yetmezliğinin oluşum mekanizması incelendiğinde iki farklı şekilde geliştiği görülür:
Sistolik Kalp Yetmezliği
Kalp yeterli güçle kasılamaz ve içerisine dolan kanı yeterince pompalayamaz. Aşağıdaki gibi durumların yol açtığı kalp yetmezliği, sistolik kalp yetmezliğidir:
- Koroner arter hastalığı
- Birçok farklı kalp kapak hastalığı
- Bazı doğumsal kalp anomalileri
- Dilate kardiyomiyopati
Diastolik Kalp Yetmezliği
Diastolik kalp yetmezliğinde kalp yeterince gevşeyemez. İçerisine vücuda pompalamak için yeterince kan dolmaz. Dolayısıyla kalp kası etkili kasılsa dahi, birim zamanda yeterli miktarda kan pompalayamaz. Aşağıdaki nedenlerle diastolik kalp yetmezliği gelişebilir:
- Kronik tansiyon yüksekliği
- Hipertrofik obstrüktif kardiyomiyopati
- Aort kapak darlığı
Not: Sistolik ve diastolik kalp yetersizliği bir arada da görülebilir. Bu duruma restriktif kardiyomiyopati örneğini verebiliriz. (Restriktif kardiyomiyopati; amiloidoz, sarkoidoz, romatizmal hastalıklar vb. durumlarda görülür.)
- Akut kalp yetmezliğine acil müdahale edilmediği takdirde ölümle sonuçlanma riski çok yüksektir.
- Kronik kalp etmezliğinde ise şikayetler önemsenmez, altta yatan hastalığın tedavisine yönelik girişimler ertelenir ya da tedaviye uyumsuz olunursa ölüme doğru giden süreç başlar.
Tedavi için: Kalp yetmezliği tedavisi