Polonya’da Paskalya Bayramı
Polonya’da Paskalya Bayramı Nasıldır? (Wielkanoc)
Polonya kültürü hakkında neler biliyoruz?
Polonya’da Paskalya Bayramı, Hz. İsa’nın üç günlük ölümünün ardından dirilişini kutlama temellidir. Cuma günü Hz. İsa çarmıha gerilir, onu takip edenler yasa girerler ancak Pazar sabahı büyük bir mucize ile Hz. İsa dirilir.
Polonya’da Paskalya Bayramı her yılın mart ve ya nisan ayına denk gelir. Belirli bir günü yoktur, her yıl değişiklik gösterir. Pazar günü bayram, ertesi gün pazartesi ise tatildir.
Gerçek şudur ki Paskalya Bayramı bir haftadan fazla zamanı kapsar. Bu yazı da kendi gözlemlerimden yola çıkarak bilgiler vereceğim, kendi çektiğim fotoğrafları paylaşacağım.
Palmiye Pazarı (Niedziela Palmowa)
Paskalya Pazarı’ndan bir önceki pazar günü Palmiye Pazarı olarak adlandırılır. Polonyalılar ellerinde renkli çiçekler ile kiliseye giderler. Polonya’da palmiye ağacı olmadığından, bunun yerine keçi söğüdü dalları ve ya renkli kuru yapraklardan yapılmış çiçeklerini kullanırlar. Bu tür çiçekleri hemen hemen tüm kiliselerin yakınlarında satın alabilirsiniz. Fiyatları 1-10 złoty arasında değişiyor. Bir inanışa göre keçi söğüdü çiçeğinin tomurcuğunu yer isen, tüm yıl sağlıklı olursun.
Kilisede kutsanmış çiçekler evlerde bir hafta sonraki Paskalya Pazarı’nın dekorasyonunu oluşturur. Marketlerde ve alışveriş merkezlerinde de 2 hafta önceden dekorasyonlar yapılır; yumurta, koyun ve tavşan seklinde çikolatalar ve küçük dekorasyonlar satılır.
Ana okullarında ve okullarda da olduğu gibi çocuklar evlerinde de aileleriyle birlikte yumurta boyarlar.
Palmiye Pazarı’ndan Büyük Cuma’ya kadar bazı etkinlikler gerçekleşir. Büyük şehirlerde kiliselerde törenle düzenlenir. Sokaklarda kısa müzik dinletileri yapılır. Küçük yerlerde ise genellikle dini seremoniler yapılır ve özellikle de yaşlı kesim bu seremonilere katılır. Bu hafta içinde hem bahar temizliği (Lehçe: wiosenne porządki) yapılır, hem de tüm aile bir araya geleceği için ikramlıklar ve yemekler hazırlanır.
Büyük Cuma (Wielki Friday)
Hz. Isa’nın Paskalya Pazarı’ndan önceki Cuma çarmıha gerildiği söylenir. Bu sebeple bu günde Polonyalılar et yemezler, çok fazla yemek yememeye çalışırlar. Aslında oruç tutarlar. Ancak genellikle yaşlı insanlar bu geleneğe daha bağlılar.
Çalışan insanlar için ise bazı firmalar Cuma gününü yarim gün ve ya tatil yapabilirler. Bu sebeple de tren, otobüs ve araba ile yolculuk yapan kişi sayısı artar ve trafik yoğun olacaktır. Ayrıca mümkün olduğunca alışverişler bu günde yapılır. Çünkü 3 gün boyunca bir çok yer kapalı olacaktır.
Kutsal Cumartesi ve Geleneksel Paskalya Sepeti ( Wielka Sobota, Koszyka)
Kutsal cumartesi erkenden uyanılır, önceden hazırlanmış sepet ile kiliseye gidilir. Bütün ailenin gitmesi gerekmez, genellikle çocuklar giderler. Ellerinde süslenmiş sepetler ile çocuklar görmüşsünüzdür belki de.
Sepet önce süslenir. Palmiye Pazarı’ndan kalma çiçeklerin yaprakları da kullanılır. Sepetin içinde tuz, yumurta, sosis, salam ve ya jambon, ekmek, karabiber, kek ve koyun figüründe seker ve ya tereyağı bulunur. Sepet ile kilisede dua edilir, papaz dua sonrası elinde fırça ile kutsal suyu sepetlere doğru fırlatır. Bu su size de gelir tabii, özellikle çocuklar büyük keyif alırlar. Seremoni bitince evlere gidilir ve bu sepetteki yiyecekler ertesi gün için saklanır. Tabii tatil olmasından dolayı tüketilen votkadan da bahsetmek gerekir. Polonya’da yaşadığım sure içinde sunu söyleyebilirim ki eğlenmek ve votka içmek için neden bulmada Polonyalılar üstüne tanımam. Aile toplantısı yanında küçük arkadaş toplantıları da yapılır.
Paskalya Pazarı (Wielka Niedziela)
Ve artık bütün aile bir arada, pazar sabahı erkenden uyanırlar. Sabah kiliseye gidenler de görebilirsiniz. Kahvaltı masası hazırlanır. Beyaz masa örtüsü örtülür, çiçekler ile dekore edilir, Kutsal Cumartesi’den saklanan sepetteki yiyecekler her tabağa eşit servis edilir. Ayrıca masanın bir köşesinde kekler ekler. Genellikle sernik, mazurek ve babka isimli kekler yapılır. Ayrıca Żurek ve ya biały barszcz isimli çorbalar da masadadır. Öncelikle sepetteki yiyecekler yenilir. Sonra da aile hem sohbet eder hem de yemeğe devam eder. Sabah kiliseye gitmemişler ise kiliseye giderler ve ya hava güzelse yürüyüşe çıkarlar.
Islak Pazartesi (Lany Poniedziałek)
Islak pazartesi tüm Polonya’da tatildir. Smigus-dyngus olarak ta adlandırılan ıslak pazartesi, özellikle de çocukların çok eğlendiği bir gün. Pazartesi günü sokaklarda erkek çocukları ve gençleri kadınlara ve çocuklara su fırlatırlar. Aslında olması gereken erkeğin kadına su fırlatmasıdır. Ancak şimdilerde su savaşları haline gelmiştir. Çok öncelerde sadece alimli ve güzel olan kadınlara su fırlatılırmış. Ancak simdi tam bir oyun haline gelmiş bir gelenektir. Pazartesi günü dışarı çıktığınızda dikkat edin. Ayrıca inanışa gore eğer size su atılırsa bir yıl boyunca iyi şans sizinle olur. Yaşlılar ve ya artık sokakta su savaşına katılamayanlar ise parfüm bulundururlar. Birbirlerine de parfüm sıkarlar.
Büfe isleten bir Polonyalı düşünün. Pazartesi günü tüm gün gelen müşteriler tarafından parfüm yağmuruna tutuluyor. Gelenek olunca katlanmak durumunda kalabiliyor insan.:)
Yaşanılan durumları okudunuz. Ancak belirli bir bölgeye ait olanları yazdım sadece. Polonya’nın her yerinde aynı olmayabilir bu yazdıklarım. Eğer sizin fark ettikleriniz var ise yorum bırakabilirsiniz.
Polonyalı yakınlarınıza Wesołych Świąt (Mutlu Bayramlar) demeyi unutmayın.