Dillerin zamanla değişime uğradığı yaygın bilinen bir gerçektir. Anglosaksonlar Britanya’ya 1500 yılında göç ettiğinden beri İngilizce oldukça büyük bir dönüşüm geçirdi. Ben de bugün sizleri Shakespeare’in zamanından günümüze kadar İngilizceye ne olduğuna ve İngilizce telaffuzun nasıl değiştiğine kısaca bakmaya çağırıyorum.
Eğer Kuzey Amerikalı bir grup turisti 900’lü yıllarda Winchester’a bıraksaydık, muhtemelen Eski İngilizceyi bilmedikleri sürece kimseyle iletişim kuramazlardı. Aynı şekilde New York veya Londra’nın modern caddelerinde insanlara Anglosaksonca bir kayıt defterinin hangi dilde olduğunu sorsaydık da, kimse bunu İngilizce olarak tanımlamazdı.
Eğer bu söylediklerimin nedenini merak ediyorsanız, aşağıdaki videoyu izleyin.
Dil ve İngilizce Telaffuzun Gelişimi
İngiltere, Normanlar tarafından fethedildikten hemen sonra İngilizce bugün tanıyabileceğimiz şeklini alsa da bizim için anlaması hala zordu. Shakespeare’in zamanına (1564-1616) kadar dil aşağı yukarı modern bir şekle girdi. Toplu Dua Kitabı (1549) ve Kral James İncili (1611) de bu döneme aittir. Bu kitaplar İngilizce konuşanların görece daha kolay okuyabileceği eserlerdir. Bu dönemin İngilizcesi zaman zaman “Eski İngilizce” olarak adlandırılsa da aslında “Erken Modern İngilizcedir.
Yazma ve Telaffuz
Erken Modern İngilizce, yazıldığında modern İngilizce gibi görünür; fakat 16. ve 17. yüzyıllardaki telaffuzunda farklılıklar vardı. Bu durum dünya genelinde konuşulan İngilizcede farklılıklar olmasına yol açtı. Bu farkların çoğu sesli harflerin telaffuzuyla ilgili olsa da sessiz harflerle ilgili de bazı değişiklikler söz konusuydu.
Bir kural olarak, İngilizcenin daha önceki formlarında yazma ve telaffuz şekilleri birbirine daha yakındı.
Eş seslilerin Kökeni
Eğer bir İngilizce öğrencisiyseniz, “beet” ve “beat” kelimelerinin aynı şekilde okunduğunu gördüğünüzde şaşırmış olabilirsiniz. Bu kelimeler farklı yazılmakta, dolayısıyla telaffuzlarının da farklı olacağı düşünülmektedir. Aslında Erken Modern İngilizcede telaffuz aynı değildi.
“beat” sözcüğündeki “ea” sesi, neredeyse “make”teki “a” sesi gibi okunurdu. “beet”in okunuşu ise bugünküyle aynıydı. Sonraları, “beat” sözcüğündeki “ea” sesinin telaffuzu değişti ve iki sesli harf birleşti.
O zamandan beri diğer birçok uzun sesli harfin okunuşu değişti. “name” sözcüğündeki sesli harf daha çok “men”deki “e” sesi gibi okunurdu. “how” sözcüğündeki “ow” sesi de, ünlem olan “oh” kelimesindeki gibi telaffuz edilirdi ve bu sözcük Erken Modern İngilizcede “hoe” gibi okunurdu.
Sessiz Harflerin Telaffuzu
Shakespeare’in zamanında sessizlerin okunuşunda da değişiklikler vardı. Modern İngilizcede t,s ve c seslerinin sıklıkla “sh” ve “ch” şeklinde yazılmış gibi telaffuz edildiğini görürsünüz. Buna örnek olarak Christian, Russia ve Dacia kelimeleri gösterilebilir.
Erken Modern İngilizcede bu sesler yazıldığı gibi okunurdu. Yani “Russia”daki “s” sesi, tıpkı “bus” sözcüğündeki gibi; “Christian” kelimesindeki “t” ise “Christ”taki gibi telaffuz edilirdi.
O zamandan beri ardından i harfş gelen t,s ve c harfleri daha yumuşak bir ses kazandı. Eğer bunları Shakespeare’in çağındaymış gibi telaffuz etmek istiyorsanız, yazıldığı gibi okumanız yeterli.
Shakespeare İngilizcesi Amerikan İngilizcesine Benziyor
Shakespeare’in zamanındaki telaffuzla ilgili hatırlamamız gereken son şeyse “r” harfinin her zaman okunduğuydu. 18. yüzyılda, Güney Britanya İngilizcesinde “r” sesi kelimenin son hecesinde olduğu durumlarda telaffuz edilmemeye başladı.
Bugün, Shakespeare İngilizcesinin Britanya İngilizcesiyle yakın varsayıyoruz ve insanlar tarafından “r” sesinin Shakespeare zamanında telaffuz edilmediği düşünülüyor. Ancak “r”, Erken Modern İngilizcede hala telaffuz ediliyordu.
Amerikan İngilizcesinin telaffuzu, aslında, Shakespeare İngilizcesine Britanya İngilizcesinden daha yakın.
Royal Shakespeare Tiyatrosundan Trevor Nunn da, “Shakespeare oyunlarında kendi aksanlarını kullanan Amerikalı oyuncularla çalışmak istiyorum; çünkü bu dilin farklı bir dinamiği ve kullanımı. Bazı insanlar bu fikirle dalga geçiyor, ancak bugünün Amerikan aksanının Shakespeare dönemindeki telaffuza daha yakın olduğu neredeyse tartışılmaz bir gerçek.” diyor.
Aşağıdaki videoda Shakespeare’in 116. Sone’sinin Ben Crystal tarafından okunmuş hem modern hem de orijinal versiyonlarını bulabilir ve karşılaştırabilirsiniz:
Peki siz Shakespeare okudunuz mu? Sizin favoriniz hangi eseri? Eğer okumadıysanız -belki de okumak size göre değildir- Shakespeare’in eserlerinin sesli kitaplarını dinlemenizi tavsiye ederim. Dinlediğini anlama konusunda oldukça faydalı olacaktır.