Dış ticaretin finansmanı değişik boyutlarda incelenebilir. Birinci boyut ihracatın ve ithalatın finansmanıdır. İhracatın finansmanı da sevkiyat öncesi finansman ve sevkiyat sonrası finansman olarak ikiye ayrılır. Sevkiyat öncesi finansman, siparişin alınması ile sevkiyatın yapılması arasındaki sürede ihtiyaç duyulan finansmandır. Bu sürede ihracatçı, malları imal etmek veya satın almak, ambalajlamak ve ithalatçıya sevk etmek için finansmana ihtiyaç duyar. Sevkiyat sonrası finansman, malların sevkinden sonra tahsilâta kadar geçen sürede ihtiyaç duyulan finansmandır. İhracatın finansmanı zaman boyutuna göre ikiye ayrılır. Bunlar kısa dönemli finansman ve uzun dönemli finansmandır. Kısa dönemli finansman tüketim malları ve ara malı ihracatında söz konusu iken, uzun dönemli finansman yatırım mallarının ihracatında söz konusu olmaktadır.
İthalatın finansmanı ithalat aşamasında finansman ve ithalat sonrası finansman olarak iki boyutta değerlendirilebilir. İthalat aşamasında finansman, ithalatçı malları teslim alıncaya kadarki sürede ihtiyaç duyulan finansmandır. İthalat sonrası finansman ise, ithalatçının malları teslim aldıktan sonra malın satılıp tahsilât yapılıncaya kadar geçen sürede gereksinme duyulan finansmandır. İthalatın finansmanı da zaman boyutunda, kısa dönemli finansman ve uzun dönemli finansman olarak iki boyutta değerlendirilir. İhracatın finansmanında olduğu gibi, ithalatın finansmanında da tüketici malları ve ara malı ithalatında kısa dönemli, yatırım malları ithalatında uzun dönemli finansman söz konusudur.
İhracatın finansmanında kısa vadeli sevkiyat öncesi finansman kaynakları aşağıda açıklanmıştır:
- Peşin ödeme: Peşin ödemede ithalatçı malları teslim almadan önce ihracatçıya ödeme yapar. Burada ihracat için sevk öncesi finansmanı, peşin ödeme yaparak ithalatçı sağlamaktadır.
- Prefinansman: İhracatçı firmaların bizzat ithalatçılardan veya yurtdışı bankalardan sağlayıp Türkiye’deki bir banka aracılığı ile kullandıkları döviz kredisidir. Türkiye’deki banka krediye garanti verir veya vermeyebilir.
- Kırmızı şartlı akreditif: Sevkiyat öncesinde ihracatçının avans almasını sağlayan bir akreditif türüdür. İhracatçının bu imkândan yararlanabilmesi için, ithalatçının akreditifi kırmızı şartlı olarak açtırması gerekmektedir. Kırmızı şartlı akreditifte muhabir banka (ihracatçının bankası), ihracatçı malları sevk ettiğini gösteren belgeleri teslim etmeden avans ödemesinde bulunur. Sevkiyatın gerçekleşmesini müteakip sevk belgeleri kendisine verilince, muhabir banka avans süresine isabet eden faizi ve avans ödemesini düşerek kalan kısmı ihracatçıya öder. Muhabir banka daha sonra sevk belgelerini ithalatçının bankasına (amir banka) gönderir. Amir banka sevk belgeleri kendisine ulaşınca ithalat bedelini muhabir bankaya öder. İhracat gerçekleşmezse muhabir banka avans miktarını faizi birlikte amir bankadan talep eder. Amir banka ödemeyi yapar ve kendisine ödeme yapılması için ithalatçıya talepte bulunur. Görüldüğü gibi kırmızı şartlı akreditif uygulamasında ithalatçı risk almaktadır.
- Yeşil şartlı akreditif: Bu akreditif türünde de ihracatçı avans kullanabilmektedir. Ancak ihracatçının avans kullanabilmesi için malları depolaması ve malların mülkiyetini bankaya devreden ambar teslim makbuzunu bankaya vermesi gerekmektedir. Böylece amir banka ve ithalatçı riski azaltmış olur. Bu tür akreditif, ihracatçının malları hazırladığı ancak sevk için taşıma aracını beklediği durumlarda kullanılır. Bilindiği gibi akreditifli ödemede, ihracatçı malları yükleyip sevk belgelerini ibraz etmeden bankadan ödeme alamaz. Yeşil şartlı akreditif ihracatçının malları yüklemeden ödeme almasını sağlar.
- Devredilebilir akreditif: İhracatçı tarafından başka bir firmaya devredilebilen akreditiftir. Akreditif açılırken ihracatçıya bu yetkinin açıkça verilmesi gerekir. Bu durum ihracatçının aracı olduğu durumlarda kullanılır. İhracatçı, ihracat amacıyla malları satın aldığı tarafa herhangi bir ödeme yapmaz, sadece kendi lehine açılmış akreditifi devreder. Akreditifi devralan taraf sevkiyatı yapar, sevk belgelerini bankaya ibraz eder ve parasını alır. Tabii ki aracı durumundaki ihracatçıya, aracılık hizmetinden dolayı bir komisyon ödenir.
- Banka kredileri: İhracatçılar bankalardan sevk öncesi finansman ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla döviz kredisi alabilirler.
- TL cinsinden sevk öncesi ihracat kredileri
- Döviz cinsinden sevk öncesi ihracat kredileri
- Dış ticaret şirketleri TL/döviz ihracat kredileri
- İhracata hazırlık kredileri
- KOBİ ihracata hazırlık kredileri
- Sevk öncesi reeskont kredisi
Eximbank kredileri: Eximbank’ın sevk öncesi kredi programları aşağıda sıralanmıştır:
Bu kredilerle ilgili güncel ayrıntılı bilgiler Türk Eximbank’ın www.eximbank.gov.tr adresli web sitesinden öğrenilebilir.