Şu Anda Neden Tüm Bu ülkeler Ay'a Gitmek İstiyor?
Gerçek uzay yarışı, Sovyetler Birliği'nin 1957 yılında ilk yapay uydusu Sputnik'i fırlatmasıyla on yıl önce başlamıştı. Bu dönem, Time dergisi kapağı yayımlandıktan neredeyse bir yıl sonra, 20 Temmuz 1969 tarihinde ABD Apollo 11 astronotlarının Ay'a iniş yapmasıyla sona erdi. Ancak heyecan hızla kayboldu - Ay'a son adımı atan son insanlar, Apollo 17 mürettebatı, bunu 1972 yılında gerçekleştirdi. Şu ana kadar kimse tekrar gitmedi.
Ancak bu durum değişiyor. NASA, astronotları 2025 yılında tekrar Ay'a göndermeyi amaçlayan Artemis Programı kapsamında Ay'a iniş yapmaya kararlı. Çin ise 2030 yılına kadar insanları Ay'a gönderme planları yapıyor. Bu arada, Ay'a yönelik robotik görevler artıyor: Rusya'nın 47 yıl aradan sonra ilk kez Ay'a dönme çabası olan robotik Luna-25 görevi bu hafta başarısız oldu ve Hindistan, Chandrayaan-3 aracıyla 23 Ağustos'ta ilk yumuşak inişini gerçekleştirmeyi umuyor.
Birçok ulusun, azalmış olsa da giderek daha agresif bir şekilde hareket eden Rusya'nın da aralarında bulunduğu Ay'a yönelmesi, dünya ikinci bir uzay yarışının eşiğinde mi? Tarihsel uzay yarışını bir model olarak ele almaya olan eğilim anlaşılabilir bir durum olsa da, tarihî olayları güncel olaylara uygularken, bu en iyi rehber olmayabilir. Smithsonian Ulusal Hava ve Uzay Müzesi Uluslararası Uzay Programları küratörü Cathleen Lewis'e göre, "Benim görüşüme göre, bu yeni bir yarış değil," diyor. "Tarihsel olayları kullanmak isterseniz, bu daha çok bir yeni bir dönem olur." Ya da daha doğru bir ifadeyle, bir buz çağı. 2018 yılında bilim insanları, kutup kraterlerinin derin ve kalıcı gölgelerinde korunmuş su buzunu keşfettiler. ABD, Çin, Rusya ve Hindistan, bu donmuş kaynağın bulunması gereken Ay'ın Güney Kutbu'nun belirli bölgelerini hedefliyorlar. Su, roket yakıtı oluşturmak veya Ay'da üretimde kullanılabiliyor. Ancak su, Dünya'dan fırlatmak için ağırdır ve dolayısıyla maliyetlidir. Uzay ajansları, bu buzun nasıl kullanılacağını veya hangi teknolojiyle hangi amaçla kullanılacağını "henüz tam olarak çözemedi," diyor Lewis. "Ancak artık su buzunun bulunabileceğini biliyoruz, bu yüzden herkes oraya gitmek istiyor."
Ancak sadece buzla ilgili değil. Lewis, bu faaliyetlerin teknolojik temelinin 20. yüzyılın ortalarındaki durumdan tamamen farklı olduğuna dikkat çekiyor. O dönemde ABD ve Sovyetler Birliği, ilk kez Ay'a gitmek için teknoloji geliştiriyorlardı. Başkan Kennedy, danışmanlarının yarışın teknolojik olarak kazanılabilir olduğuna ikna etmesi sonucu Ay programını destekledi, diyor. Bu rekabet bir hedefe sahipti, ancak aynı zamanda "SSCB'nin teknolojik sınırlarının maksimum kapasitesine yarıştığı" şeklinde de yorumlanabilir. Sovyetler, Ay'a mürettebatlı bir görevi fırlatmak için yeterince güçlü araçlar geliştirmede zorluk yaşadılar. ABD, en güçlü fırlatma aracı olan Saturn V roketini yarattı; bu roket, NASA'nın yeni Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketinin 2022 sonlarında ilk uçuşuna kadar fırlatılmış en güçlü araçtı.
Bugün, birçok ulus ve hatta özel şirketler, uzay araçlarını Ay'a gönderme teknolojik yeteneğine sahiptir. Aynı zamanda uzay, artık daha kalabalık bir yerdir ve yer yüzeyindeki iletişimi taşıyan, rehberlik sinyalleri sağlayan ve tarım suyu ve diğer kaynakları gözlemleyen yeryüzü ekonomilerine bağlı uydu işletmelere ev sahipliği yapmaktadır. Bu anlamda, şu anki Ay programları, geçmiştekilerden farklıdır çünkü daha çok iç ekonomilere odaklanmaktadır ve iki süper güç arasında askeri olmayan bir mücadele yerine bir rekabet olarak hizmet etmektedir. Lewis, Çin'in son 30 yılda ekonomik gelişimine uygun olarak uzay keşfini ölçeklendirdiğine dikkat çekiyor. Ancak, bu böyle kalacak anlamına gelmez. Tarihsel dönem, sonuçta değerli kaynak üzerine çatışmalara yol açmıştır. Ay'da düzenli olarak faaliyet gösteren yeterli sayıda oyuncu olduğunda, anlaşmazlıkların olasılıkları artacaktır.
"Ay ile ne yapacağımızı kim belirleyecek?" diye soruyor Lewis. "Madencilik ve sondaj haklarına sahip olan kimin olduğu konularını çözemedik." 1967 Dış Uzay Antlaşması, milletleri gök cisimlerine yönelik toprak iddialarında bulunmaktan men ediyor, ancak oradaki kaynakları kullanmaya izin veriyor. Bu kullanımın Dünya'da kar elde etmek amacıyla madencilik malzemelerini içerip içermediği ise daha az net. "Uzayda bu tür karla ilgilenme fırsatımız olmadı," diyor Lewis. "Bu tür konularda uzmanlaşmış bir avukat olmadığıma seviniyorum çünkü bu durum başımı ağrıtan bir tarafı." Ancak uzay hukukçuları ve diplomatların bu konuda çözüm bulmak için bolca zamanı olabilir. Çünkü Ay söz konusu olduğunda, hatta altın dönemleri bile yavaş hareket eder. "Başarısız misyonlar gördük," diyor Lewis, örneğin 2019 yılında Ay'a çarpıp düşen Hindistan'ın Chandrayaan-2 misyonu gibi. "Ay, 60 yıl öncesine göre çok daha kolay olsa da hala oraya gitmek zordur."
Kaynak: popsci.com