Aralık 25, 2015 4 Görüntülenme
Nobel ödüllü Perulu yazar Mario Vargas Llosa ile röportaj
– Entelektüellerin hala kamusal işlevlerini sürdürdüklerini düşünüyor musunuz?
– Evet, ama gençken düşündüğümüzden çok daha az. 1950’lerde ve 1960’larda herkes entelektüellerin siyasi ve sosyal yaşamı etkileyebileceğine inanıyordu. Görüşleri dikkate alındı, bu yüzden sürecin dışında kalamadılar. Şimdi bu fikrin çok saf olduğunu düşünüyorum.
Ancak edebiyatın ve kültürün tarihin akışına etkisi konusunda şüphe duyanlara katılmıyorum ve yaratıcılığın amacının sadece eğlenceli olduğunu, parlak ve yüce olmasına rağmen siyasette ve sosyal hayatta iz bırakmadığını söylüyorlar. Böyle bir yaklaşım temelde yanlış ve bu anlamda sanatçıların ve entelektüellerin topluma karşı sorumlulukları olduğuna inanıyorum.
– Paris, Madrid, Lima ve Londra’da evleriniz var. Bu şehirlerin her birinde bulunmaktan ne elde edersiniz?
– Çocukluğumdan beri dünya vatandaşlığını tam olarak anlamamama rağmen, ya dünya ya da en azından Avrupa vatandaşı olma hayalim vardı. Yıllarca Avrupa’da, özellikle Paris’te ikamet etmeyi hayal ettim. Hayat bu konuda bana güldü. Şimdi, sık sık yer değiştirdiğimde, gittiğim hiçbir yerde kendimi yabancı hissetmiyorum. Birçoğunun alışık olmadığı Londra’da bile kendimi yerel halktan biri gibi hissediyorum.
– Peru’daki çocukluğunuz hakkında ne hatırlıyorsunuz?
– Çocukluğumu Bolivya, Cochabamba’da geçirdim. Bir yaşındayken Arequipa’dan alınmıştım, bu yüzden çocukluk anılarımın çoğu Bolivya’ya ait. Bununla birlikte, İncil’deki büyükanne ve büyükbabalardan oluşan ailemiz, amcalarım, annem, ben ve ikiz kız kardeşlerim Arequip, Peru’nun, özellikle de doğduğum ve ailemin geldiği güney kentinin anısını tuttu.
Bu nedenle kendimi gerçek bir Perulu gibi hissediyorum, ancak büyükbabam, amcalarım ve annemin söyledikleri dışında o yerleri hatırlamıyorum. Gençken Peru benim için bir efsaneydi, onunla sadece 10 yaşındayken, Peru’da iki yıl yaşamaya geldiğimde tanıştım. Bu, Peru ile ilk yakınlaşmamdı.
O yılların anıları hafızamda iz bıraktı ve yazdığım birçok öykü için ilham kaynağı oldu.
11 yaşımdayken Lima’ya taşındık ve ilk başta bu şehirle zor bir ilişkim oldu. Lima’ya geldiğimde, her zaman değer verdiğim annemi terk etmek zorunda kaldım ve hiç tanışmadığım babamın yanına yerleştim. Babam talepkar, sertti ve hatta biraz despottu ve ondan çok korkuyordum.
Yani, Lima ile ilk tanışmam o kadar hoş değildi, onunla her zaman çatışma içindeydim. Bu aynı zamanda romanlarımda da belirgindir. Peru ile tek bağlantım, şimdi orada konuştuğum ve yazdığım İspanyolcanın oluşumu.
– Uzun zamandır sakladığınız herhangi bir şey var mı?
– Akrabalarımdan biri, bizimle Paris’te yaşayan bir kız, Guadeloupe’de bir uçak kazasında öldü ve ben cesedi teşhis etmek için oraya gittim, bu benim için korkunç bir çileydi. O andan itibaren, akrabamın bir kaza geçirdiğinde giydiği bir kıyafeti cüzdanımda sakladım. Para çantam Amsterdam’da çalınana kadar sevdiğimin o narin hatırasının o parçasını yanıma almadım, tam otuz yıl yanımda taşıdım.
– Tarihteki en masum kurbanların savaş veya din kurbanları olduğunu düşünüyor musunuz?
– Yeryüzündeki ilk şiddetin kaynağı her zaman din olmuştur, ikincisi milliyetçiliktir. Tüm büyük din savaşlarının temelinde milliyetçi eğilimler vardır. Bunlar insanlık tarihinin kıyametinin iki kaynağıdır.
– Hep böyle mi olacak?
– En azından şimdilik. Bugün, güvenlik koşullarını birdenbire sıcak bir savaşa dönüştürebilen, uluslar arasında büyük bir engel oluşturan dinin hem korkunç hem de olumsuz işaretlerini görüyoruz. Milliyetçiliğin Avrupa’nın kalbinde, Balkanlar’da yükselişini gördük ve aniden irrasyonel bir kıvılcımla insanlık dışı, vahşi eğilimler ortaya çıkmaya başladı. Bu tür felaketlerin kökenini aradığınızda, hep gidip dine ve milliyetçiliğe saldırırsınız.
– Burada kim suçlanacak?
– Hata, dini köktendinci, fanatik bir forma, milliyetçiliği dine çevirenlerde yatmaktadır. Milliyetçiler kendilerini doğdukları yer, ana dilleri ile özdeşleştirir ve bir tür yeni dini biçim oluştururlar.
Bu olumlu duygular fanatik bir hal alır ve korkunç şiddete neden olur. Rönesans döneminde fanatizme, dinsel ve ırksal hoşgörüsüzlüğe karşı çıkan kültürel ayaklanma ve herkesi aynı gerçeğe ikna etme çabalarının vahşet ve medeniyet karşısında güçsüz kalması da çok üzücü. Tam tersine, 1930’larda dünyanın en uygar ülkesi Almanya’nın nasıl aniden kolektif bir çılgınlık olan Nazizme döndüğüne şahit olduk. İslam dünyasında da benzer şeyler oluyor.
Bazen irrasyonel bir inanç biçimi olarak adlandırılır, ancak İslam dışında her şeyi inkar etmenin, her şeyi silmeye çalışmanın ve tabii ki ortaya çıkan benzeri görülmemiş şiddeti desteklemenin, nüfusun cahil kesimlerinin değil, son derece entelektüel figürlerin işi olduğunu görüyoruz.
– Belki de şiddet eğilimi insan doğasından geliyor?
– Evet, insan doğasında öldürme ve yok etme içgüdüsü var. Sürekli içimizde taşıyoruz, ancak yavaş yavaş zayıflıyor ya da sanat, yaratıcılık, bazen aşk için enerji oluyor, ama biraz bereketli koşullar ortaya çıktığı anda çıkış yolunu buluyor ve en korkunç felaketlere yol açıyor.
Demokrasi, insanın bu yıkıcı içgüdüyü zayıflatmak için keşfettiği mekanizmalardan biridir. Demokrasi, farklı inançların, geleneklerin ve dillerin karşılıklı uzlaşmayla bir arada var olması anlamına gelir.
Demokrasi, insanlığın gelişimine muazzam bir ivme kazandırdı, ancak insan doğasından kaynaklanan yıkıcı içgüdüyü ortadan kaldıramadı. İnananlar bu içgüdüye “birincil günah” diyorlar ve yeryüzünde kalanlar için bilinçaltından gelen, bazen akılcı düşünceyi geçersiz kılan, onu yok eden ve nihayetinde insan içinde bir nefret alemi kuran bir içgüdüdür. Tolerans, hayatta kalmanın tek garantisidir.
– 60’lı yıllarda uygulanacağına inanılan projeler artık imkansız görünüyor, bu dönemde tarihsel durumun çok değiştiğini düşünüyor musunuz?
– 60’lı yıllarda dünyanın iyi insanları arasında ideal bir toplum hayali tüm kuşakların kalbinde kök salmıştır. Küba Devrimi’nin 68’deki zaferi, bu duygunun parlak bir örneğiydi.
İnsanlar, Küba devrimcilerinden kahraman öncünün vücut bulmuş hali olarak ideal bir toplum inşa etmelerini bekliyordu. Bu arzudan birçok çekici, romantik sosyal figür doğdu. Sonuç olarak, acımasız ve insanlık dışı eylemleriyle tanınan bir diktatör Latin Amerika’nın hemen her ülkesinde iktidara geldi. Bunlardan biri ülkede yeni başlayan demokratik süreci gerilla savaşlarına ve ulusal kurtuluş hareketlerine dönüştürdü.
Şili ve Uruguay gibi insanlar yerleşik demokratik gelenekleri tamamen terk ettiler. Bundan sonra, “önde gelen” idealistlerin görmezden geldiği ve sömürücü olarak sunduğu demokrasiyi yeniden canlandırarak sıfırdan başlamak zorunda kaldılar. Ne de olsa insanlık, demokrasinin en elverişli yapı olduğunu ve basit bir demokratik sistem kurup yavaş yavaş geliştirmenin bir gecede ideal bir toplum inşa etmeye çalışmaktan daha iyi olduğunu anladı, bu durumda masum kurbanların sayısı maksimalist devrimciler tarafından kurulan devletlere göre çok daha az olacaktır.
Gerçekte, maksimalist devrimciler nihayetinde yalnızca özgürlüğün kısıtlanmasıyla uğraşırlar ve özgürlüğün kısıtlanması toplumsal ilerlemeyi engeller. Bu, 1950’lerin ünlüleri Sartre ve Lucas’ın öğretileriyle çelişiyor.
KategorilerRöportaj