12 Eylül Anayasası'nda yapılacak değişikliklerle ilgili tartışmalar tırmanarak sürüyor ve konu her geçen gün doğru bir mecraya oturuyor. Çünkü bu tartışmalar sırasında olması gereken oluyor ve 12 Eylül'de insanlara çektirilen acılarla ve 'darbeyle' hesaplaşma da gündeme geliyor. 12 Eylül Anayasası'nın temelini oluşturan darbe sürecinde özellikle Diyarbakır cezaevinde yaşanan korkunç işkenceler sık sık tartışmalara konu oluyor. Özellikle BDP'nin darbe anayasasının değiştirilip değiştirilmemesinin oylanacağı referanduma 'boykot' çağrısı yapması, o dönemde işkence görmüş birçok insanın, anayasa tartışmalarına kendi anılarıyla katılmalarına yol açıyor. Biz de hem Diyarbakır cezaevini, hem Kürt politikasını, hem de PKK'yı yakından izleyen, bilen ve tanıyan Hüseyin Yıldırım'la 12 Eylül döneminin hukukunu, mahkemelerini, uygulamalarını, Diyarbakır zindanlarını, PKK'yı, Öcalan'ı, lider kadrosunu, PKK'nın kuruluşunu, Suriye'yi, Bekaa'yı, Öcalan'a muhalefeti, PKK'nın dünkü ve bugünkü politikalarını konuştuk. İlk gün Avukat Yıldırım'ın poliste ve cezaevinde yaşadıklarını okuyacaksınız. Avukat Hüseyin Yıldırım bir dönem Abdullah Öcalan'ın çok yakınında yer aldı. Şam'a Bekaa'ya gidip geldi. Hatta bir ara PKK'nın Avrupa sorumlusu olarak tanındı. Daha sonra Öcalan'la yolları ayrıldı, Hollanda'da suikast girişimine uğradı. Avukat Hüseyin Yıldırım halen İsveç'te yaşıyor.
* * *
NEŞE DÜZEL: Siz hangi yıl Diyarbakır hapishanesine girdiniz?
HÜSEYİN YILDIRIM: Ben Diyarbakır cezaevine 1981 yılının kasımında girdim ve on bir ay kaldım. O cehennemden 1982'de çıktım. Zaten ben 10 Kasım 1981'de Diyarbakır cezaevine götürüldüğümde de ayaklarımın üstünde duramıyordum.
Niye?
Çünkü poliste çok ağır işkence görmüştüm.
Neden dolayı tutuklandınız?
Silvan-Siverek'te PKK sorumluluğu yapmış Mehmet Karasun diye Bingöl-Kiğılı bir öğretmen vardı. O kişi, kod adı olarak Tuncelili Hüseyin'i kullanmış. Beni, o diye tutukladılar. Oysa devletin bütün kurumları onun gerçek kimliğini biliyordu. PKK iddianamesinde de zaten o kişinin hüviyeti açıkça yazıyordu.
Tutuklandığınızda ne iş yapıyordunuz?
Avukattım. Türk ve Kürt solundan tutuklananların yüzde sekseninin avukatı bendim o dönemde. O sıralarda Diyarbakır rahattı, daha 12 Eylül olmamış, askerî cunta gelmemişti. Ülkede en ağır işkence Elazığ'da yapılıyordu. Naci kod adlı bir MİT görevlisi, 1800 Evler denilen yerde korkunç işkenceler yaptı. Sonra o kişi Diyarbakır'a geldi ve bana da işkence yaptı.
İşkence yapan devlet memurlarının da mı kod adları vardı?
Evet... Onlar, çok korunurlar. Zabıt tutarlar, zaptın altına imza olarak hiçbir isim yazmazlar, "zabıt müncisi" yani "zaptı tutan" yazarlar. İz bırakmazlar. Avukatlık yaptığım sırada mahkemelere çıkarılan tutuklular öyle kötü durumdaydılar ki, işkenceden geçtikleri apaçık ortadaydı ama mahkemeler bu işkencelere seyirci kalıyordu. Ben 12 Eylül 1980 cuntası döneminde sadece Elazığ'da değil, Diyarbakır, Konya, Ankara-Mamak her yerde duruşmalara girdim. O şehirler arasında gittim geldim. Çok doldum! Gördüğüm feci manzaralara itiraz ettim. Mahkemelere karşı direndim. Ben, Mehdi Zana'dan Şerafettin Kaya'ya, Selim Dindar'a üç bin kişinin avukatıydım. Zaten o yüzden de bir komployla tutuklandım.
Nasıl tutuklandınız?
Beni, Diyarbakır cezaevine bir müvekkilimi görmeye giderken gözaltına aldılar. Diyarbakır Birinci Şube'ye götürdüler. Uygulama şöyleydi. Önce polis soruşturması yapılıyordu. İşkence orada başlıyordu. Sonra poliste işkence görenler, biraz kendilerine gelsinler diye bir süre bekletiliyordu. Sonra savcılığa gönderiliyor ve tutuklanıp cezaevine konuluyordu.
Poliste ne yaşadınız?
Yedi günde beni bitirdiler. Gözlerimi bağlayıp, beni önce tavana asıp çarmıha gerdiler ve elektrik şoku verdiler. 16 ya da 17 Ekim 1981 tarihiydi. Polis soruşturma bölümünde her odadan işkence çığlıkları geliyordu ve o sırada radyo açıktı, Evren konuşuyordu. Evren radyoda, "Türklerin karakterinde işkence yoktur" diye bağırıyordu. Evren'in o sözleri işkence çığlıklarına karışıyordu. Bir gün gene gözlerim bağlıydı... Gene işkence görmüştüm ve vücudum ateş içindeydi. Zaten her an işkence yapılıyordu.
Size ne soruyorlardı?
Hiçbir şey. Sadece konuş diyorlardı ve küfrediyorlardı. Biri odaya geldi ve bana "merhaba Hüseyin Bey" dedi. Anlamıştım, üst düzey biriydi, ya MİT'ti ya da ordudandı. İşkenceden sinirlerim çok gerilmişti. "Neden benimle gözlerim açık konuşmuyorsunuz? Neden korkuyorsunuz?" dedim.
Ne cevap verdi?
"Hüseyin Bey, siz Tuncelililer neden devlete bu kadar düşmansınız?" dedi. "Ne verdiniz, ne istiyorsunuz? Katliam uyguladınız, onun hesabını verin" dedim. Hiç tepki göstermedi. "Böyle yanlışlıklar olur. Şimdi söyleyeceğim, seni serbest bıraksınlar" dedi ve gitti.
Sonra ne oldu?
Bir, iki saat sonra biri koluma yapıştı, göz bağımı çözdü. Kırmızı suratlı asker elbiseli iriyarı biriydi. Bana vurdu da vurdu. Kafamı kırdı, dişlerimi kırdı. Dişlerim ağzıma saplandı. Kafamı tuvaletin içine bastırıyor ve sifonu çekiyordu. Tam boğulmak üzereyken, kafamı klozetten çıkarıyordu. Bir saatten fazla sürdü bu işkence. Her tarafımdan su gibi kan akıyordu. İşte yedi gün poliste böyle işkence gördüm. Doktor hastaneye gönderilmemi istedi ama götürmediler. O beş gün gözaltı bölümünde biraz kendime geleyim ve işkence belli olmasın diye tuttuktan sonra, beni mahkemeye çıkardılar. Uygulama öyleydi zaten. Hâkim, beni tutukladı.
Sizi Diyarbakır cezaevine mi götürdüler?
Ringo denilen demir kafesli bir cezaevi aracı vardı. Beni onunla Diyarbakır cezaevine götürdüler. Daha aracın kapısı açılmadan, bahçede "geldi geldi" diye bir çığlık koptu. Ellerinde odunlarla bir grup işkenceci aracın etrafını sarmışlardı. İşkencesiyle ünlü, cezaevi iç güvenlik amiri Yüzbaşı Esat Oktay Yıldıran, elleri cebinde karşımda duruyordu. Beni ağır sopalarla dövdüler. Sonra Yıldıran, "Hadi aslanlarım, Avukat Bey'e helva yedirin" dedi.
Helva yedirin ne demek? İşkence yapın mı demek?
Evet. Diyarbakır cezaevinde ilk günüm böylece başladı. Beni büyük bir salona götürdüler. Dört tarafında duvara dizilmiş hücreler bulunan ortası açık dört katlı bir yer. Bu açık alanın orta yerinde lağım akıtıyorlar. Demir parmaklıklı hücrelere ise merdivenlerle çıkılıyor. Hücredekiler birbirlerini görmüyor ama işkenceciler dört tarafta herkesi görüyor. Bana, "soyun" dediler, soyundum. Allah Allah diye üstüme sopalarla saldırdılar. Epey dövdükten sonra beni lağımın içinde bir aşağı bir yukarı sürüklediler. Sonra biri başımı bacaklarının arasına aldı ve uzun süre sopalarla arkamdan vurdular. Nereye vuracaklarını biliyorlar. Sinirlerin geçtiği yerlere vuruyorlar. Ciğerlerim ağzıma geldi ve bayılmışım.
Bitti mi?
Sonra elbiselerimi ateşe verdiler ve sırtüstü o ateşe yatırdılar. Daha sonra beni duvarın dibindeki bir makaranın önüne getirdiler. Makarada ip sarılıydı. İpin ucunu halka yapmışlar. Çok affedersiniz... İlk kez anlatıyorum bunu... Çok affedersiniz. İpi benim cinsel organıma geçirdiler... Biri ipi tutuyor ve çekiyor. O zaman çok utandım. Bu çok ağır geldi.
Lütfen ağlamayın... İsterseniz anlatmayın, başka bir konuya geçelim.
Siz istediğinizi yayınlayın ya da yayınlamayın. Ama ben içimdekileri boşaltmak istiyorum. Her taraftan işkence sesleri geliyordu. Ben, "kafama bir kurşun sıkın bunu yapmayın" dedim. İpi bırakmam için ellerime tersten sopalarla vuruyorlar. Bütün parmaklarım kırıldı, ayak topuklarım kesildi. Sonunda iri yarı bir onbaşı, "ben bu kadarına yokum" dedi ve fırlayıp beni kucakladı. Beni beşinci hücreye götürdüler ve kenefe koydular.
Aman Tanrım...
O işkencelerden sonra ben şuna inandım. Yeryüzünde en dayanıklı canlı insandır. Akşam oldu, nöbetçi bana acıdı ve beni lağımın içinden betonun üstüne çıkardı. Bana bir sigara verdi. O da bir askerdi. Size söyleyeyim, o cehennemin içinde melekler de vardı. Sabah oldu "ulan avukat" diye gene geldiler. Beni lağımın içine gene yatırdılar. Öyle dövdüler ki bayılmışım. Zaten bir müddet sonra acıdan göğsün tıkanıyor ve bağırman da kesiliyor. Kendime geldiğimde ayaklarımdan akan birikmiş simsiyah kanı gördüm. Yavaş yavaş ayaklarımı içime doğru çektim ve betonun üstüne yattım.
Her işkence gören yaşadıklarını bu kadar ayrıntılı hatırlar mı?
Hiçbir zaman unutmaz. Hiçbir şeyi unutmaz. Orada ölüm bir an önce gelsin istedim. Diyarbakır cezaevinde herkesi böyle imtihan ettiler. Ben dört aydan fazla hücrede kaldım ve dört ay her gün işkence gördüm. Bir de hücrelere kedi büyüklüğünde fareler saldırıyordu.
Ne!!!!
Birini kovuyordun, diğeri geliyordu. Fareler üstümüzde dolaşıyordu. O işkenceci Yüzbaşı Esat, ben kilo kaybettikçe, bana "şişmanlamışsın yahu" diyordu. Benim bütün parmaklarım kırıldı. Bakın... Hâlâ düzelmediler. Çenem ortadan ikiye bölündü. Bakın... Dizlerime çok vurdular. Bakın... Doktor falan yok, kendi kendine kaynadı çenem de bütün kemiklerim de... Dedim ya... Cehennemde melekler de vardı. İhtiyar lakaplı bir çavuş, cebine kendi yemeğini koyuyordu ve gizlice bana cebinden çıkardığı tahta kaşıkla içine ekmek doğranmış çorba ve et yediriyordu. Beni, dışarıdaki gelişmelerden haberdar ediyordu. "Seninle ilgili dünyada büyük tepki oluşmuş" diyordu. Uluslararası Af Örgütü falan ayağa kalkmıştı.
Diyarbakır cezaevinde aylarca hücrede tutulduktan sonra koğuşa götürüldünüz. Kimlerle aynı koğuşta kaldınız?
Ben dört ay hücrede kaldım. Beni tutuklandıktan dört ay sonra koğuşa götürdüler. Ahmet Türk ve eski CHP ve ANAP milletvekili Nurettin Yılmaz'la aynı koğuşta kaldım.
Koğuşta işkence yapılıyor muydu peki?
Her sayımda yumruklarla, sopalarla dövüyorlardı. Lağım temizletiyorlardı. Ahmet Türk ve ben zayıftık, erken yere düşüyorduk. Nurettin Yılmaz inadına düşmek istemiyordu. Unutmam... Çok saygı duyduğum Ahmet Türk bir gün karyolasının kenarına oturmuş gözleri dolu dolu... "Ahmet Bey üzülmeyin, bunun sonu ölüm değil mi?" dedim. "Hüseyin Bey ben işkenceden dolayı üzülmüyorum. Çok kötü küfrediyorlar, çok ağırıma gidiyor" dedi. Bir gün yine elimize uzun süpürgeleri verdiler, bizi lağıma götürdüler. Lağımı temizledikten sonra bize "koğuş vaziyeti al, uygun adım istikamet koğuş, marş" derlerdi ve biz de süpürgeleri silah gibi omzumuza alıp, yürürdük. Bir gün...
Evet, o gün ne oldu?
Yine Nurettin Yılmaz önde ben ortada, Ahmet benim arkamda gidiyorduk ki, kısa boylu bir onbaşı, "ulan bunlara gıcığım var" deyip havada uçtu ve Nurettin'in göğsünü postallarıyla ezdi. Tekmeyle öyle bir savrulduk ki arka arkaya üçümüz de yere yıkıldık.
Nurettin Yılmaz daha sonra ANP milletvekili oldu değil mi?
Evet. Daha önce de CHP milletvekiliydi. Şimdi BDP Disiplin Kurulu Başkanı. Diyarbakır cezaevinde bir de o işkenceci yüzbaşının "emret komutanım" diye tutuklulara tekmil verdirdikleri Jo adında bir köpeği vardı. İstediklerinde, bizi, ona ısırtıyorlardı. O sıralarda artık Uluslararası Af Örgütü, benimle ilgili büyük bir kampanya başlatmıştı. Türkiye'ye protesto yağıyordu. Ara sıra beni havalandırmaya çıkarıp elime top veriyorlardı.
Niye?
Bir helikopter tepemde durup resmimi çekiyordu. Zira "Bakın hiçbir şeyi yok. Top oynuyor" demek için böyle mizansenler yapılıyordu. Bir gün Hürriyet gazetesinin Diyarbakır'daki muhabirini benimle röportaj yapması için cezaevine getirdiler. Sonra gitti, "Diyarbakır cezaevi güllük gülistanlıktır. Hüseyin Yıldırım bile sağdır" diye yazdı. 1982 baharında yayımlandı bu haber.
Peki, tam olarak siz ne durumdaydınız?
Bir gün bir gardiyan bana, "Senin hakkında, onu yaşatın diye Ankara'dan talimat gelmiş. Şimdi Ankara'dan gelen doktor, seni muayene edecek" dedi ve beni doktora götürdü. Doktor, "soyunun, muayene edeceğim" dedi. Ben perdenin arkasında soyundum. İçeri girdiğinde korktu. Etrafındakilere, "Bu, burada mı böyle oldu" diye sordu. Sadece kemik kalmıştım. İçeri 75 kilo girmiş, 43 kiloya düşmüştüm. Doktor bana günaşırı serum verdirdi ve bana can öyle geldi.
Cezaevinden çıktığınızda ne yaptınız?
Önce annemi görmek istedim. Eve gittim. Beni tanımadı. Bana, "Hüseyinimi bırakmışlar, beni, Hüseyinimin yanına götür" dedi. "Ben de o çarşıda, gel seni götüreyim" dedim ve koluna girdim. Ayaklarım yara içinde, yürüyemiyorum, o benden hızlı yürüyor. Bana, "Ne oldu, hasta mısın sen?" dedi. Yürüdük ve çarşıda kalabalığın yanına geldik. Annem hâlâ oğlunu arıyor. Kalabalıktan biri, "Hüseyin senin kolunda" deyince, annem uyyyyy diye çığlık atıp kendi yüzünü tırmalamaya başladı. Zaten büro arkadaşlarım da beni tanıyamadılar. Aynada kendimi gördüğümde ben de ürkmüştüm. Bir gün yüzbaşı gülerek bana ayna verdi. "Bak ne kadar yakışıklı oldun" dedi. Korkunçtu. Gözümün altındaki deri, bir et parçası halinde sarkmıştı.
Hapishanede ya da çıktığınızda devletten herhangi biriyle bir temasınız oldu mu?
Sıkıyönetim komutanının adli müşaviri Ahmet Beyazıt'la karşılaştım. Hiçbir şey olmamış gibi sarıldı, öptü beni. "Böyle şeyler olur, tekrar duruşmalara girersin" dedi. Beni Diyarbakır Sıkıyönetim Komutanı Kemal Yamak'la görüştürmek istedi. Beni ona götürdü. Kemal Yamak elimi sıktı. "Geçmiş olsun, böyle şeyler olur. Devlet zor durumda" falan diye konuştu. Sonra da, "ben senin aileni araştırdım, seninki çok iyi bir aile. Sen peygamber soyundan geliyorsun" dedi. Ben de "Paşam ben Arap değilim, ben Kürdüm" dedim. "Böyle şeyleri söylemekten men ederim sizi" diye bağırmaya başladı ve benden, cezaevindeki açlık grevinin bitirilmesi için tutuklularla görüşmemi istedi.
Görüştünüz mü?
Görüştüm. Açlık grevinde ölenlerin tabutlarını daha sonra ağlayarak ben indirdim. Zaten kısa süre sonra bir gece iki hâkim büroma geldiler. "Senin hakkında yeni kararlar alındı. Bu gece Diyarbakır'ı terk et" dediler. Ben o gece Diyarbakır'ı ağlayarak terk ettim. Suriye'ye geçtim, Şam'a gittim.
PKK'ya ne zaman katıldınız?
Ben hiçbir zaman PKK'ye katılmadım. Diyarbakır'da direnen insanların her zaman kalbimde yeri oldu. Onların anısını kutsal bir emanet olarak saklıyorum ama, ben Apoculuğa hayır diyorum. Ben hiçbir zaman PKK'li olmadım.
Nasıl olmadınız? Siz bir dönem PKK'nın Avrupa temsilcisi değil miydiniz? Sizi Diyarbakır'dan yurtdışına kim çıkardı?
PKK çıkardı. Zaten beni PKK'den başka dışarıya kim kaçırsın ki! O dönemde başka örgütler bana geldi de, ben mi onları istemedim?
Neyse... Sizinle PKK'yı konuşacağız. Önce Şam'da ne yaptınız?
Beni PKK'liler, Şam'da Öcalan'ın çevresine götürdüler. Ben Diyarbakır cezaevinde ve mahkemelerde her şeyi görmüş bir avukattım. Dünya kamuoyunu yakından tanıyordum. Ayrıca dünya kamuoyunda benimle ilgili kampanyalar vardı. PKK'liler, dünyaya anlatacaklarımın kendilerine yarayacağını biliyorlardı. Ben Şam'a gittiğimde, Öcalan ve karısı Kesire oradaydı. Kandil'deki yönetimin hepsiyle karşılaştım zaman içinde.
Kimlerle tanıştınız?
Cemil Bayık, Duran Kalkan, Ali Haydar Kaytan, Mustafa Karasu... Karayılan'ı ise çok daha sonra gördüm. Çünkü o, çok eski bir PKK'li değildir. Öcalan, Cemil Bayık'a, "Avukat Bey'i diğer örgütlerle de tanıştır. Yarın öbür gün, bizimle niye görüştürmediniz demesinler bize" dedi. Cemil Bayık önüme düştü, Şam'daki bütün Kürt ve Türk örgütleriyle görüştürüldüm. Şam'da her örgütün ayrı evi vardı. PKK'nın üç ayrı evi vardı.
Öcalan'la nasıl tanıştınız?
Beni bir eve götürdüler ve orada beni Öcalan karşıladı. Onunla ilk kez orada karşılaştım. Bir müddet sonra bana "hadi gidelim" dedi. Bir başka eve gitmek için sokağa çıktık. Öcalan beni uyardı: "Yolda yürürken aramızda on beş, yirmi metre mesafe kalsın avukat" dedi.
Taraf
Y