Bu, galaksimiz Samanyolu'nun merkezinde yer alan süper kütleli kara delik Sagittarius A*'ya ilk bakış. Bize bir kara deliğin ilk görüntüsünü getiren Event Horizon Telescope işbirliği sayesinde, artık evrenin bizim köşesindeki bu kozmik devin neye benzediğini biliyoruz.
Bu önemli görüntüye NASA'nın Chandra gözlemevi tarafından yapılan X-ışınları gözlemleri eşlik etti. Bunlar birlikte Samanyolu'nun kalbindeki en önemli sakin hakkında olağanüstü yeni bilgiler sağladı. Ekip, bunların arasında Sagittarius A*'nın dönüş ekseninin neredeyse doğrudan Dünya'yı işaret ettiğini keşfetti. EHT ekibinin sonuçları The Astrophysical Journal Letters'da yayınlanıyor.
Academia Sinica, Astronomi ve Astrofizik Enstitüsü'nden EHT Projesi Bilim ekibinden Geoffrey Bower yaptığı açıklamada, "Halka boyutunun Einstein'ın Genel Görelilik Teorisi'nden gelen tahminlerle ne kadar iyi uyuştuğuna şaşırdık. Galaksimizin tam merkezinde neler olduğuna dair anlayışımızı büyük ölçüde geliştirdi ve bu dev kara deliklerin çevreleriyle nasıl etkileşime girdiğine dair yeni bilgiler sunuyor." dedi.
Samanyolu'nun merkezinin çoklu dalga boyu gözlemleri.
Süper kütleli kara delikler giderken, Sagittarius A* - “Bir yıldız” olarak telaffuz edilir - en büyük kütle değildir, ancak yine de yaklaşık 12 milyon kilometrelik bir olay ufkunda Güneşimizin kütlesinin 4 milyon katından fazlasını toplar. Bu, Dünya-Ay mesafesinin 30 katıdır.
Bu oldukça büyük ama iş onu gözlemlemeye gelince, bunu kolaylaştırmıyor. Her şeyden önce, kara delikler doğaları gereği karadır. Hiçbir şey, ışık bile yer çekiminden kaçamaz. Yani doğrudan Sagittarius A*'yı görmüyoruz, olay ufkunun etrafındaki radyo dalgalarını, kara deliğin "yüzeyini" veya kara delik ile evrenin geri kalanı arasındaki sınırı görüyoruz. Olay ufku, kara deliğin çekiminden kaçmak için ışık hızından daha hızlı hareket etmeniz gereken eşiktir. Gök bilimcilerin fotoğraflamayı başardığı, kara deliğin olay ufkunun gölgesidir.
Kara delikler, kara deliğin yörüngesinde dönen gaz, toz ve yıldız döküntülerinden oluşan düz bir dönen disk olan, tam olarak içine düşmeyen bir toplanma diski ile çevrilidir. Bu diski görebiliriz çünkü kara deliğin yerçekiminin muazzam kuvveti dönen parçacıkları hızlandırır ve birbirlerine çarparlar, görünür ışıkta X-ışınları ve gama ışınları yayarlar, bu da gözlemlememizi ve fotoğraf çekmemizi sağlar. Yani Sagittarius A* orada, ama gördüğümüz şey yer çekimini ve dolayısıyla kendi etrafındaki sıcak plazmayı nasıl büktüğü.
İkinci zorluk onun mesafesidir. Yaklaşık 26.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan Sagittarius A*, görülmesi gereken küçücük bir nesnedir. Bu, bir kol mesafesindeki bir atomu veya Ay'da bir çörek görmeye eşdeğerdir. Bu inanılmaz çözünürlüğe ulaşmak için muazzam bir teleskoba ihtiyacınız var ya da fizik konusunda çok zeki olmanız gerekiyor. Event Horizon Telescope işbirliği, ilkini oluşturmak için ikincisini yaptı.
Çok Uzun Tabanlı İnterferometri olarak bilinen bir teknik sayesinde, Dünya üzerinde belirli bir mesafe ile ayrılmış radyo teleskoplarından yapılan gözlemleri, onları bir teleskopa eşdeğer hale getirecek şekilde birleştirmek mümkündür. Event Horizon Teleskobu, Grönland ve Antarktika'dan Avrupa'ya ve Kuzey ve Güney Amerika üzerinden Hawaii'ye kadar dünya çapında gözlemevlerine sahiptir. Birlikte, Dünya kadar büyük bir teleskop gibi davrandılar.
Bu çığır açan işbirliği, M87*'nin tarihi ilk görüntüsünü (yıldız işareti astronomide bir kara deliği simgeliyor) 2019'da yayınladı ve M87*'nin şimdiye kadarki en doğru görüntülerini ve M87*'nin kenarındaki manyetik alanın ilk görüntüsünü içeren inanılmaz takip görüntüleri ile birlikte 2019'da yayınlandı. Sagittarius A*, M87*'den 1.600 kat daha küçüktür. En içteki kararlı yörünge, daha büyük nesne gibi haftalar yerine yaklaşık 4,5 ışık dakikasıdır. Bu, Sagittarius A* çevresindeki ortamın daha hızlı değiştiği ve bu görüntünün oluşturulmasını çok daha zorlaştırdığı anlamına gelir.
M87*Sagittarius A*'nın (Sgr A*) boyut karşılaştırması.
Kaynak: