Çukurova Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı
Kuşeyrî'nin 'el-Cevâhiru'l-Mensûre' isimli eseri bağlamında tasavvufî görüşleri
The sufi̇sm views of Kuseyri̇ in his work 'el-Cevâhiru'l-Mensûre'
Mehmet Mansur Gökcan - 2015Teze Git (tez.yok.gov.tr)
Özet:
Kuşeyrî, 376/986-465/1072 yılları arasında Horasanın Nişâbûr yöresinde yaşamış, zamanın meşhur hocalarından eğitim almış ve pek çok öğrenci yetiştirmiştir. Mutasavvıf olarak öne çıkmasına rağmen; edebiyatta, şiirde, tefsir, hadis, kelâm ve fıkıh ilimlerinde de uzmanlaşmıştır. Şeriatın zâhirinden uzaklaşan tasavvufu, Kur'an ve sünnetle temellendirerek şeriata yaklaştırmıştır. Onun bu çabalarından sonra tasavvuf, Ehl-i Sünnet muhitlerde daha çok kabul görmüştür. Yazdığı eserlerle, tasavvufun omurgasını meydana getiren temel prensipleri ortaya koymuştur. er-Risâle isimli eseriyle tanınmış ve çok meşhur olmuştur. Kuşeyrî, er-Risâle'sinde pek çok sûfînin görüşüne yer verirken, el-Cevâhiru'l-Mensûre'de sadece bir yerde Ebû Yezid Bistâmî'nin sözüne yer vermiş ve bu eseri tamamen vâridâta dayanarak yazmış, fakat konuların açıklanmasında pek çok ayet ve hadise yer vermiştir. Bu çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; çalışmanın konusu, kapsamı, amacı ve yöntemi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde; Kuşeyrî'nin hayatı, eğitimi ve şahsiyeti incelenmiştir. Üçüncü bölümde; Kuşeyrî'nin tasavvufî görüşleri, konu başlıklarına ayrılmıştır. Görüşleri, lügat ve ıstılahî anlamları verildikten sonra yorumlanarak açıklanmıştır. Mümkün olduğu kadar buradaki görüşleri ile er-Risale'deki görüşleri karşılaştırılmaya çalışılmıştır. Zaman zaman diğer tasavvuf klasiklerindeki görüşlere de yer verilmiştir. Dördüncü bölüm, sonuç kısmından oluşmuş olup genel tespit ve neticelere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Muhabbet, nefs, zühd, sabır, kalp.
Summary:
Kuseyri lived in Nushabir in Horasan between 376/986-465/1072. He has been educated by the famous teachers of his time and also educated a lot of students. Even he was famous in sufism and also became famous in literature, tafsir, hadith, kalam and Islamic law. Sufism which became far from religious law/sharia, later based on Qur'an and Sunnah, then it was again got closed to religious law. After his great trials sufism was accepted greatly by the people who ware closer to Sunnah. He showed the main structure of sufism in his works and books. His book er-Risâle made him very famous and well-known. Kuseyri, in his er-Risâle gave a great importance to the views of many sufies. The book is based on inspiration, but in explaining of subjects, he took the verses and hadiths as a base. This study consists of three parts. In the first part; it was studied the subjects, includings, aims and method. In the second part; his life, education and his personality were studied. In the third part; Kuseyri's sufism views were headlined. His views were explained in accordance with the vocabulary and the explanations. His views in here er-Risâle were compared as much as possible. He gave importance to the other sufi classics. And the last part; the conclusion is about the general evaluations and outcomes. Key Words: Love, realself, renunciation, patience, heart.