Dilimize “balık hafızalı olmak” deyimiyle yerleşmiş olan ve yıllardır kabul edilen bir efsaneye göre balıkların hafızasının 3 saniye olduğu bilinmektedir. Ancak sanılanın aksine balıklar dahil hiçbir canlı türünde bu kadar kısa süreli hafızaya sahip olma durumu söz konusu olmamakla birlikte bu iddia doğru değildir. Ayrıca bütün balıklar için standart bir hafıza süresi yoktur.
Beş Ay Öncesini Hatırlıyorlar
Technion Üniversitesi İsrail Teknoloji Enstitüsündeki araştırmaya göre, balıkların üç saniyelik hafızaya sahip olduğu ortak düşüncesinin aksine, aslında dört ya da beş ay boyunca hatırlayabildiklerini bulundu. Bu araştırmacılar, “hoparlörden oynanan bir sesi, beslenme zamanıyla ilişkilendirmek” üzere balık eğittiler. Bir ay boyunca bu beslenme rutinini kullandıktan sonra, balıklar vahşi doğaya yerleştirildi. Dört, beş ay sonra (daha önce bahsedilen besleme rutini olmadan), sesi duyunca balıklar geri döndüler ve hafızalarının kısa süreli olmadığını kanıtladılar.
Plymouth Üniversitesinde psikolog olan Phil Gee‘nin bir araştırmasına göre, altın balıkların üç aylık hafızasının olduğunu ortaya çıkardı. Gıdayı ödül olarak kullanan bu çalışmadaki balıklar, yiyecekleri bir kola basarak almayı öğrendi. Ancak bu düzenek günün yalnızca belirli zamanlarda yem verecek şekilde ayarlandı. Sonunda balıklar, sadece belirlenmiş saatte düzeneğe gelerek, zaman ve gıda dağıtımı arasındaki bağlantıyı kurdu ve öğle yemeğinin ne zaman gelebileceğini kendileri belirledi.
Gelişmekte olan ülkelerdeki balık çiftliklerinde balıkların zamanlamayı algılayabildiklerini keşfederek, çiftçilerin stoklarını pahalı ekipman olmadan kontrol etmelerini sağlayacaklarını umduğunu söyleyen Phil Gee, araştırması hakkında şunları da ekledi:
“Araştırmalar, kuşlar ve diğer küçük hayvanlar gibi balıkların da koşullarına genellikle uyum sağladıklarını gösteriyor.”
Fareler Kadar Zekiler
İskoçya’daki St. Andrews Üniversitesi’ndeki bilim adamları, balıkların en azından fareler kadar zeki olduklarını söyledi. Araştırmacı Dr. Mike Webster şunları söyledi:
“Birçok insanda balıkların üç saniyelik hafızası olduğu düşüncesi vardır, ancak bu geçerli değil. Balıkların kuşlardan ya da memelilerden daha ahmak olmadığına dair pek çok kanıt var, hatta çoğu durumda daha akıllılar. Golyan balığı, dikenli balık ya da pek çok süs balıkları fareler ya da sıçanlar kadar akıllılar. Bu balıklar labirentteki yolları öğrenebilirler, diğer balıkları tanımayı öğrenebilirler ve hangi balıkların daha iyi rakip olduklarını hatırlayabilirler.”
Kendiniz de Anlayabilirsiniz
Bilimsel araştırmalar bir yana, balıkların hafızasının sanıldığı gibi 3 saniye olmadığı evde yapılan basit deneylerle de anlaşılabilir. Örneğin, düzenli olarak verilen yem saatlerini balıklar akıllarında tutarak, yemek saati geldiğinde akvaryumun yüzeyine çıkıp yem arayabilirler.
Avustralya Bilim ve Matematik Okulunda bir öğrenci olan Rory Stokes, her gün beslenme saatinde akvaryuma bir ışık işareti koydu ve balıkların yiyecek almak üzere yüzmesi için geçen süreyi ölçtü. Rory’nin sinyal lambasını kaldırmasından sonra, bir dakikadan birkaç saniyeye kadar değişen süre, üç haftalık bir süre zarfında çarpıcı bir şekilde azaltıldı. Altı gün sonra suya lambayı geri koydu ve neredeyse bir hafta görmeseler bile balıklar, 4.4 saniye içinde yüzdüler ve yiyecek ile fener arasındaki ilişkiyi en az altı gün hatırladıklarını gösterdiler.