Yumurtalıklar kadın iç genital organlarından olup 2 adettir. Sağ ve sol karın alt bölgesinde olacak şekilde yerleşmişlerdir. Yumurtalık kistleri, yumurtalığın içinde veya üzerinde gelişen içi sıvı dolu keselerdir. Yumurtalık kistleri genellikle her yaştaki kadınlarda görülür. Yumurtalık kistleri bazı kadınlarda ağrı veya baskı hissi yaparken, bazılarında hiçbir belirti göstermez.
Nedenleri;
Premenopozal kadınlar (Reproduktif dönem, Üreme çağı dönemi):
- Ovulasyon (Yumurtlama dönemi), adet döngüsü içinde büyüyen gebeliğe hazırlık için çatlayacak olan yumurtanın (kesenin) çatlamadığı dönemde büyümesiyle oluşur. Bu kistler genellikle tedavi olmaksızın düzelir.
- Dermoid kistler, 20 ila 40 yaş arasındaki kadınlarda en sık görülen kist türlerinden biridir. Dermoid kist germ hücrelerinden oluşur (embriyonik dönem artıkları) diş, saç veya yağ içerebilir. Çoğu dermoid kist iyi huyludur, ancak nadiren kötü huylu olabilirler.
- Polikistik over sendromu (PCOS) – PCOS’lu kadınlarda çok sayıda küçük foliküller olabilir. Bu foliküllerin çıkarılması veya ilaçla tedavi edilmesi gerekmez, ancak PKOS’lu kadınların düzensiz adet dönemleri, tüylenme, insülin direnci gibi diğer PKOS sorunları için medikal tedaviye ihtiyacı olabilir.
- Endometriozis – Endometriozisli kadınlarda endometrioma (çikolata kisti) adı verilen bir tür yumurtalık kisti gelişebilir.
- Gebelik – Plasenta (bebeğin eşi) oluşana kadar hamileliği desteklemeye yardımcı olmak için normalde hamileliğin erken döneminde bir yumurtalık kisti (korpus luteum) gelişir. Bazı durumlarda kist hamileliğin ilerleyen zamanlarına kadar yumurtalıkta kalır.
- Şiddetli pelvik enfeksiyonlar – Şiddetli pelvik enfeksiyonlar yayılarak yumurtalıkları ve tüpleri tutabilir. Sonuç olarak, yumurtalıkların ve/veya fallop tüplerinin yakınında enfeksiyonlu kistler oluşabilir.
- Kanser – Kanser, menopoz öncesi kadınlarda yumurtalık kistlerinin nispeten nadir bir nedenidir; yüzde 1’inden azı yumurtalık kanseri ile ilgilidir.
Menopoz dönemi kistleri;
Menopoz sonrası kadınlarda, yumurtalık üzerinde veya çevresinde yeni büyümelerin kanserden kaynaklanma olasılığı, menopoz öncesi kadınlara göre biraz daha fazladır. Bundan dolayı ileri tetkik ve tedaviye mutlaka ihtiyaç vardır.
Belirtileri;
Yumurtalık kistleri semptomatik (belirti veren) veya asemptomatik (belirtisiz) olabilir. Belirtiler, tipik olarak alt karın bölgesinde kist tarafında ağrı veya baskı hissi şeklindedir. Bu ağrı donuk veya keskin olabilir; sabit olabilir veya gelip gidebilir. Kiste bağlı torsiyon (yumurtalığın kendi etrafında dönmesi) ki acil müdahale edilmesi gereken bir durumdur, bulantı ve kusma ile şiddetli ağrı hissedilir.
Tanı Konulması;
- Ultrasonografi
- MRI (Manyetik Rezonans Görüntüleme), Yumuşak dokularda daha hassas bir görüntüleme yöntemi olup ileri tetkik amacıyla yaptırılabilir.
- BT (Bilgisayarlı Tomografi), özellikle malign (kanser ihtimali olan) düşünülen yumurtalık kistlerinde görüntüleme için tercih edilir.
- Kan testi, hemogram, biyokimya tetkikleri dediğimiz genel kan testleri, ek hastalıklarınız varsa bunlara yönelik kan testleri, hormon testleri, gebelik testi
- Kanser antijeni 125 (CA 125) de bir kan testi olup özellikle ilerlemiş yumurtalık kanseri olan kadınların yaklaşık yüzde 80’inde anormal şekilde yükselmesi nedeniyle kist görüntüsünde kanser şüphesi olabilecek hastalarda veya menopoz sonrası dönem kisti olan kadınlardan istenilen bir testtir. Birçok (myom, çikolata kisti, sindirim sistemi kaynaklı hastalıklar) nedenle yükselmesinden dolayı rutinde her kistten istenmeyebilir.
Tedavi Yaklaşımları;
Yumurtalık kistleri her zaman tedavi gerektirmez. Menopoz öncesi kadınlarda, yumurtalık kistleri genellikle tedavi olmaksızın bir ila iki ay içinde kendi kendine düzelir. Menopoz sonrası kadınlarda yumurtalık kistlerinin düzelme olasılığı daha düşüktür. Bir kist büyükse, ağrıya neden oluyorsa veya kanser için şüpheli görünüyorsa, tedavi genellikle kisti veya tüm yumurtalığı çıkarmak için ameliyat yapılması şeklindedir.
- Premenopozal (Reproduktif dönem, Üreme çağı dönemi) kadınlarda, takip edilebilecek durumda olanlarda, belirtilerin takibi (pelvik ağrı veya basınç) yapılır ve altı ila sekiz hafta sonra pelvik ultrasonografi tekrarlanır. Yumurtalık kisti büyümezse veya kendiliğinden düzelirse genellikle cerrahi olarak çıkarılması gerekmez. Bazı kadınlara, yeni yumurtalık kistlerinin gelişmesini önlemek için bu süre zarfında bir doğum kontrol hapı almaları tavsiye edilecektir.
- Menopoz sonrası kadınların takip edilme kararı, ultrason ve kanser antijeni 125 (CA125) sonucuna göre verilir. Kist kanserli görünmüyorsa, boyutu küçük ise yakın takip bir seçenek olabilir ve bir yıl boyunca veya kist düzelene kadar her üç ila altı ayda bir pelvik ultrason yapılır.
Ameliyat önerilecek durumlar;
- Kist kalıcı ağrı veya baskıya neden oluyorsa,
- Büyük kistlerin (>5 ila 10 cm) küçük kistlere göre torsiyon (yumurtalığın kendi etrafında dönmesi) riski olması nedeniyle,
- Kist kanser şüphesi taşıyorsa, (Yumurtalık kanseri için risk faktörleriniz varsa veya kist görüntüleme çalışmalarında potansiyel olarak kanserli görünüyorsa)
- Yumurtalık kanseri şüphesi düşük ancak kist takip ultrasonlarında küçülmüyorsa,
Ameliyat yöntemi olarak kistektomi (sadece yumurtalık kisti çıkarılması) veya ooferektomi (yumurtalığın tamamen alınması) yapılabilir. Bu tedavi kişiye özeldir. Gebelik istemi, kanser şüphesi, yumurtalığın alınması ile başlayacak olan menopoz dönemi gibi durumlara göre karar verilir. Ameliyat kistin boyutuna yerine veya kanser riski taşıma durumuna göre de kapalı veya açık şekilde yapılabilmektedir. (Cerrahi işlemler bölümüne bakınız)