Adı ister Cannes olsun, ister San Sebastian, isterse Antalya, her festivalin ardından, verilen ödüllerin tartışılması adettendir. Hatta bazen (Türkiye’de “bazen”den ziyade “çoğunlukla”) bu tartışmalar diğer konuları gölgede bırakır.
“Jüri nedir?”, “Nasıl karar verir?” gibi soruların, herkesçe biliniyor olması gereken cevaplarına bakarsak, bu tartışmaların çoğunun anlamsız olduğunu görürüz. Ama nedense bu tartışmaların ardı arkası kesilmediği gibi harareti de azalmıyor.
Hazır Altın Portakal’ın dumanı üstündeyken (ön jüri tartışmasını ayrı tutmak lazım, orada seçimden öte gizlilik konusu var), jüriler ve kararlarına dair bu basit gerçekleri hatırlamak gerekiyor belki de.
1. Bir festival jürisi (diyelim 10 kişi) festivale katılan filmler (diyelim 20 film) arasından bir seçim yaptığında, o 10 kişi, o 20 film hakkında bir karar vermiş olur. Bir festival kararının bundan daha öte bir sinemasal/tarihi anlamı yoktur. Şöyle de düşünebiliriz: Jüride başka 10 kişi olsaydı başka bir film seçilecekti.
2. Bir film bir festivalde ödül kazandığında o filmin gösterim şansı ve dolayısıyla daha fazla para kazanma ihtimali artar, hepsi o. Sinema tarihi “Altın Filanca” ödülü alıp sonra pek kimsenin hatırlamadığı veya hiçbir ödül almayıp tarihe geçmiş filmlerle doludur.
3. Hiçbir jüri aldığı kararlarla ülkelerindeki/dünyadaki tüm sinemaseverleri memnun edemez. (Çünkü, tekrar edeyim, 10 kişi 20 film arasından sevdiklerini seçmiştir. O 10 kişinin dışındaki yüzlerce milyon insandan bazılarının bu fikri paylaşmaması doğaldır.) Örneğin dünyanın en önemli festivali kabul edilen Cannes’da Altın Palmiye kararı açıkladığında salondan protestoların yükselmesi o kadar alışıldık bir manzaradır ki “Bu yıl Altın Palmiye kararı ıslıklanmadı” diye haberler yapılır. Ya da örneğin bana sorarsanız Berlin, bir iki istisna hariç, uzunca bir zamandır doğru düzgün bir filme Altın Ayı vermemiştir.
4. Ne sözkonusu ıslıklar Cannes’ın, ne de benim ya da başkalarının fikirleri Berlin’in değerini düşürür. Çünkü bir festivalin saygınlığını, ödüllerin hangi filmlere/oyunculara gittiği değil, gösterilen filmlerin nasıl bir seçki oluşturduğundan festivale katılan sinemacıların kimliklerine kadar pek çok farklı kriter belirler.
5. Bütün bu nedenlerden ötürü bir festivalin ardından “Niye o filme ödül verdiler?”, “Niye şu kadın oyuncuya ödül vermediler?” gibi konular elbette tören çıkışında, otel lobisinde, dönüş uçağında, evde konuşulur, zevkli de olur. Ama bunu gazete sütünlarına, televizyon programlarına, yazılara taşımak abesle iştigaldir.
6. Buna karşılık eğer bir jüri, kararlarıyla özel bir sinemasal tavır sergilerse bu pekala tartışılabilir. Teker teker filmlerden bağımsız, teorik ve genel bir tartışma olur bu ve gerek sinema, gerekse festival adına yararlı da olabilir. Örneğin iki yıl önce Antalya’da “Türev”e Altın Portakal verilmesi böyle bir karardı ve bu derginin sayfalarında bu kararı eleştirdim. Keza, bu yılki Altın Koza kararlarında benzer (ama “karşı cephe”den) bir tavır sergilendi, o da tartışılabilirdi.
7. Yönetmen Norman Jewison’ın Oscar için söylediği bir söz var: “Oscar’ı ciddiye alırsanız hata edersiniz. Ama bir oyun olarak düşünürseniz çok eğlencelidir.” Kuşkusuz Oscar, etkileri açısından değil ama ölçütleri açısından birçok festivalden daha tartışmalı ve ciddiye alınması daha zor bir ödüldür. Yine de Norman Jewison’ın yaptığı “oyun” benzetmesini bizimkiler dahil bilumum festivaller için aklımızda tutarsak, sinema bir yana, hepimizin akıl sağlığı için de hayırlı bir iş yapmış oluruz. Az şey tartışırız belki ama en azından işin özünü tartışırız.
(Sinema, Aralık 2007)