Bazen çay doldururken bardağınızın çatladığına tanık olursunuz. Bu durumun nedenini düşündünüz mü?
Isınan her madde genleşir yani hacmi artar, soğuyan her madde büzülür yani hacmi azalır. İki olay da birbirine ters orantılıdır. Örneğin; yaz aylarında elektrik telleri genleşerek uzar ve aşağı doğru sarkar. Kışın ise tam tersi olur yani soğuğun etkisiyle büzülerek gerilir.
Cevap:
Kaynar su çay bardağına doldurulmaya başladığında çay bardağı genleşmeye başlar. Bu genleşme çay bardağının yüzeyinde ani bir gerilim oluşturur. Gerilim bardağın dayanamayacağı kadar arttığında bardak aniden çatlar veya kırılır. Eğer bardak yavaş yavaş ısıtılacak olsaydı çatlama olmazdı; çünkü genleşme yavaş yavaş olacağında bardak bu gerilime dayanabilecek ve kırılma olmayacaktı.
Su ve Buz Örneği:
Buzluktan çıkartılan bir parça buz, ılık su dolu bardağın içine atıldığında çatlar. Bunun sebebi de sıcak-soğuk ilişkisinin neden olduğu genleşme ve büzülmedir.