Mor Evgin Manastırı
1970 yılından itibaren kapalı olan Mor Evgin Mastırı 2013 yılında kapılarını açtı. Mimari özellikleri ile Sümela Manastırı’na benzeyen manastırın açılış törenine Mardin Kaymakamı, Girmeli Belediye Başkanı katıldı.
Mimarlık
Mor Evgin Manastırı nerede?
Mor Evgin Manastırı; Mardin Nusaybin’de Bagok Dağı yamacında yer alır. Milattan sonra 363 senesinden önce kurulduğu tahmin edilmektedir. Görünümü itibarı ile Sümela Manastırı’na benzemektedir.
Mısır'dan gelen Mor Evgin ve 70 müjdecisi tarafından milattan sonra 363 senesinden önce yapıldığı tahmin edilmektedir. Manastırdan çıkan rahiplerin 3'er 5'er gruplar durumunda Hindistan'a kadar gittikleri bilinmektedir. Mor Evgin'in öğrencilerinden Mor Yuhanun, Dakfone Zaz (İzbırak) köyü gölünde tam anlamıyla 3 bin 333 kişiyi vaftiz ettiği rivayet edilmektedir.
Manastırın etrafında bazı mabet ve yapı kalıntıları bulunur. Manastırın kurulduğu dönem kesinlik kazanamamakla beraber, toplum içinde bu manastır “Deyr-Marog” adıyla de tanınmaktadır.
Mor Evgin Manastırı’nın özellikleri nedir?
Manastırın bazı yapıları kayalara oyulmuştur. Yapının bazı yerlerinde Korint sütün ve başlıklarına rastlanılmıştır. Yapının kuzeyinde tavanı yüksekçe olan ana kilise, doğusunda ise yapının altına basamakla inilen anıtsal mezar güneyinde ise tuğla örme kubbesiyle şapelli yer bulur. Mor Evgin'in kuzeyindeki ana kilisesinde apsisi doğusunda yer bulur. Manastır Mezopotamya'ya bakan İzlo Dağları üstünde 4. yüzyıl başlarında kurulmuştur. Manastırın inşasından sonra bölüme diğer manastırların da kurulmasına öncülük etmiştir. 1839'a kadar Nasturiler'in kullanılmış olduğu Manastır, 1842'den sonra Süryanilerin eline geçmiştir ve en son Süryani Ortodoks rahip 1974'te kadar da bu manastırda kalmıştır. Sakin ve huzurlu bir ortam arayan rahipler, çok geniş bir alana yaydıkları manastırı yüksek duvarlar ve batısında bir yapıyla kurmuşlardır. Ulaşım olarak önündeki geniş arabalarıyla takriben bir saatlik bir yolculuktan sonra ovadan takriben beşyüz metre yukarıya patikadan yürünerek ulaşılır. 363 senesinde Persler Nusaybin'i Romalılardan aldıkları zaman iki ülkenin sınırı İzlo Dağları'nın zirvesi olmuştu. Manastır Pers İmparatorluğu kısmında kalınca orada yaşayan rahipler diğer kiliselere gitmek zorunda kalmışlardır. Etrafı revaklı iç avlu kuzeyinde uzun nefiyle, Turabdin'deki manastır ve kiliselerine özgü yapı tarzından ayrılan yüksek tonozlu kiliseye geçilir. Kubbesi tuğla örülü ve dört köşede mukarnaslıdır. İç avlunun doğusunda Mor Evgin'in 70 öğrencisinden bir bölümünün mezarları vardır. Buranın kuzeyinde ise manastır kurucucusunun ve akrabalarının yattığı hücre bulunur. Mor Evgin Manastırı çevrenin en eski yapıtlarındandır. Mor Evgin'in Hıristiyan azizlerinden İncil müjdecilerinden olduğu belgelerde yazılıdır. Benzer zamanda manastır halk içerisinde "Deyr-Marog" adıyla da anılır.
Mor Evgin Manastırı’na ne olacak?
1970'den başlayarak kapalı olan Nusaybin'deki Mor Evgin Manastırı'na başrahip atanmasıyla manastır tekrar yerli ve yabancı turistlerin ziyaretine 2013 senesinde açıldı. 2006-2007 yıllarında Mardin Kaymakamlığı tarafından yolları yapıldı. Manastırdaki problemlerden biri de içme suyu sıkıntısıyken, bunun içerisinde sondaj çalışmalarının yapılacağı açıklandı.
2011 senesine değin boş kalan Mor Evgin Manastırı’na 2011’de alınan resmi izinlerden sonra çıkılabildi. 2 rahip ve 3 öğrenci olmak üzere toplamda 5 kişi manastıra yerleştirildi. 2013 senesinde ise Mor Evgin Manastırı resmi olarak açıldı.
Mor Evgin Manastırı’nın açılış törenine; Nusaybin Kaymakamı Yüksel Gemici, Girmeli Belediye Başkanı Yusuf Turgay, Almanya'dan gelen Süryani papaz İbrahim Gök ile Mardin Kırklar Kilisesi papazı Gabriel Akyüz ile Almanya ve İsveç'ten gelen çok miktarda Süryani katıldı.
Mor Evgin Manastırı’nın arazilerine ne oldu?
Mor Evgin Manastırı'nın 2 bin dönümlük arazisi 1980'li senelerde tapu kadastro çalışmaları yapıldığı sırada 400'ü aşkın köylünün üstüne kaydedildi. Süryaniler, 2012 senesinde malum toprakların iadesi için Nusaybin Asliye Ceza Mahkemesi'nde dava açtı.
Konu hakkında Mor Evgin Manastırı’nın avukatı Serhat Karaşin şu açıklamalarda bulundu:
Manastır'ın ciddi bir ölçüde toprağına köylüler tarafından el konulmuş haldedir. Hukuksal sürecimiz başlamış olmakla birlikte kurum ve kuruluşlar nezdinde türlü başvurularımız devam etmektedir. Lakin şu aşamaya kadar bölüm halkından gerekli olan bir hassasiyeti görmüş değiliz. Ki köy halkı da bu arazinin Manastıra ait olduğunu bilmekte ve bunu kabul etmektedir. Arazinin miktarı geniş ve verimli olduğundan ötürü köy halkı da bunu teslim etmekten kaçmaktadır. Ama orada bireysel çıkarları bir kenara bırakıp, bu manastırın binlerce senelik tarihini, hassaten Kürt coğrafyamızda geçmişte Süryanilere yapılmış olan haksızlıklar göz önüne alınmak suretiyle, kendi rızalarıyla bir adım atmaları gerekmektedir. Biliyorsunuz bugünlerde toplumsal bir barıştan bahsediliyor. Geçmişte yaşananlardan ötürü halen yüreklerinde acılar taşıyan Süryaniler açıdan böylesi bir sürecin başlayacağını umuyoruz.
Ailelerin kendi rızalarıyla manastıra ait toprakları teslim etmeleri önemlidir. Biz bu davranışı ahlaki olarak da doğru buluyoruz. Tabii ki bir hukuk prosesi işliyor. Biz bu sürecin pozitif sonuçlanacağından umutluyuz. Elimizdeki deliller bu hususta tartışma götürmez delilerdir. Çünkü daha 80'li senelerde bu arazilerin manastıra ait olduğuna dair kurumların onayı olan evraklar var. Şimdi tüm bunları hem bölüm halkı hem yerel mülki amirler aynı zamanda yöneticiler biliyor. Tüm bunları ortaya koyduğumuzda bu hususu yargıya havale etmek, doğru tavır değildir. Dileğimiz odur ki, yöre halkıyla Manastır arasında bir an önce bir diyalog prosesi başlasın. Biz konuda türlü girişimler başlattık; ama bir sonuç alamadık. Çok pozitif bir karşılık bulamadık. Umuyorum bu yönlü bir adım atılır, sorun çözüme katkı sunar.
Baş Rahip Yuyakim Unfal, Mor Evgin Manastırı için neler söyledi?
Mor Evgin Manastırı’nın açılış töreninde Baş Rahip Yuyakim Unfal şu açıklamalarda bulundu:
Rahiplik yaşamı orada başlamış ve orada binlerce rahip yetişmiştir. Cemaatimiz Kudüs'e gitmeden önce buradan bereket alıp, yollarına devam ediyorlardı. 1970 senesinde son rahip Raban Lahdo Örz'ün vefatından sonra manastır 2011 senesine kadar boş kaldı. İlk kez 2011'de alınan resmi izinlerden sonra manastıra çıktık. Şu anda 2 rahip ve 3 öğrenci olmak üzere toplamda 5 kişi manastıra yerleşti. Yerli ve yabancı turistler manastırımıza geliyor. Manastırın kapısı açıldığı için çok neşeliyiz ve Allah'a şükür ediyoruz. Cemaatimizden bile çok kişi manastırı görmemiştir. Manastır hakkında tanıtıcı broşürler hazırlıyoruz.