BELİRTEÇ
Eylemlerin, eylemsilerin, sıfatların ya da görevce kendine benzeyen sözcüklerin anlamlarını etkileyen, keme kez güçlendirip kimi zaman kısıtlayan sözcüklere belirteç denir.
Bazı dil bilimciler bu sözcük türüne zarf adını da verirler. Bazı kaynaklarda; “Bir eylemin niteliğini ya da nesnenin varlığını belirten değişmez söz bölüğüdür.”, “Zaman, yer, hal ve ölçü adlarıdır.”, “Sıfatların, eylemlerin ya da görevce kendine benzeyen sözcüklerin anlamlarını belirten ya da kısıp sınırlayan sözcüklere belirteç denir.” şeklinde tanımlara rastlamak olasıdır.
Ad ve sıfat olarak kullanılan bir çok sözcüğün kimi zaman belirteç olarak kullanıldığı da görülmektedir. Bunun tersi belirteçlerin ad durum ve iyelik eklerini aldıklarında ad gibi kullanıldıklarını da görmekteyiz. Yalnız özel adlar belirteç olarak kullanılamazlar. Tümcede dolaylı tümleçler eylemi etkilediklerinde belirteç olarak kullanılırlar.
Örnek;
Kendisine çok uzak bulduğu manzaraları şimdi pek yakında görüyordu.
Geceyi burada geçirecektim.
(altı çizili öğelerin belirteç görevleri bulunmaktadır.)
Yıllar geçti. Akşam geldi. Gece gidelim. (Sözcükler ad iken belirteç olmuşlar.)
Sonraları gelmez oldular. İleride ne olacaksın. Erkenden kalktı. Örneklerinde
sözcüklerin ad gibi kullanıldıklarını görmekteyiz.
Sıfatlar eylemi etkilediklerinde belirteç görevinde bulunurlar. Dahası buna sıfatın yüklemi etkimesi halinde bu sözcüğün belirteç görevinde bulunması durumudur demek yerinde olacaktır.
Örnek;
Dün buradaki çocuklar güzel anlaşıyorlardı.
Konuşmasını kısa kesti.
Doğru söylüyordu.
Hemen bütün niteleme sıfatlarının belirteç olarak kullanılması doğaldır. Elbette burada öncelikli olan sözcüğün eylemi (yüklemi- eylemden oluşmuş yüklemi) etkilemesi koşulu aranmalıdır.