Mevsimsel Afektif Bozukluk Semptomları ve Rehabilitasyonu
Popülasyonun minik bir yüzdesi, emin bir mevsimde Mevsimsel Afektif Bozukluk SAD olarak adlandırılan ciddi bir bunalım yaşayabilir. 2009 senesinde bir tıp mecmuasında yayınlanan yazıya göre SAD, her sene dünya popülasyonunun yüzde 1 ile 10’unu etkileyen bir rahatsızlıktır ve bu, mevsimsel duygu vaziyet bozukluğu olarak da öğrenilir. SAD’nin arttaki nedenler hala öğrenilmemektedir, ancak tahlilciler biyolojik ipuçları […]
Popülasyonun minik bir yüzdesi, emin bir mevsimde Mevsimsel Afektif Bozukluk SAD olarak adlandırılan ciddi bir bunalım yaşayabilir. 2009 senesinde bir tıp mecmuasında yayınlanan yazıya göre SAD, her sene dünya popülasyonunun yüzde 1 ile 10’unu etkileyen bir rahatsızlıktır ve bu, mevsimsel duygu vaziyet bozukluğu olarak da öğrenilir.
SAD’nin arttaki nedenler hala öğrenilmemektedir, ancak tahlilciler biyolojik ipuçları hakkında daha fazla bilgi bilmek için birer kaynak oluşturmaktadır. Milli Sağlık Enstitüleri’ne NIH göre, ışık terapisi kullanarak yapılan galibiyetli rehabilitasyonların raporları, güz ve kış aylarında gündüz saatlerinde eksilen ışığın bazı bireylerin sirkadiyen ritimlerini bozduğunu ve bunalıma girmelerine neden olduğunu bildirmiştir. New York Long Island’daki Zucker Hillside Sağlık Kurumu’nde çocuk ve ergen psikiyatrisi müdürü Dr. Victor Fornari, şahıslar güzde ve kışın daha şiddetli olarak semptomları sezdiklerini bildirmiştir. Ve bu vaziyet genellikle ilkbaharda ortadan kalkan bir duygu vaziyet bozukluğudur.
Bulguları
SAD bulguları, bunalıma eşlik eden semptomlarla aynıdır. Dr. Fornariye göre, umutsuzluk, mutsuzluk, sıkıntılılık, basmakalıp hobilere düşüncesizlik, dikkat etmede güçlük, bitkinlik, dostlardan ve aileden uzaklaşmak gibi bulgular SAD belirtisinin habercileridir. Bazı bunalım cinsleri kilo kaybına neden olurken, SAD hastaları genellikle iştah ve kilo alımından şikâyetçi olmuşlardır. Ayrıca SAD belirtiyi şikâyeti olanların gündüz uyku hali ve enerji yetersizliği şikâyetleri de mevcuttur. SAD semptomları yaşayanların çoğu, bunalım semptomlarıyla aynı bulgular yaşarken bunun dışında SAD hastaları, senelik olarak depresif semptomlar döngüsünden kurtularak bu semptomlardan temizletilmiş bir zaman geçirmektedirler.
Dr. Fornari’ye göre, bu hastalığı tanımlarken ilk olarak dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır. Eğer şahıs olağan bir gün geçirirken bir sonraki gün süresince kendini makûs sezmeye başlarsa ve özellikle uyku vaziyetlerinde bir bozukluk yaşarsa veya hayata isteğini kaybettiğini düşünüyorsa bu vaziyet SAD belirtisinin birinci basamağı olabilir ve bir hekime görünmesi gerekir. SAD yaşayan hastalar bunu her sene yaşamış olsalar da sene içinde bu hastalığın bulgularını yaşadıkları yarıyıl % 70 oranındadır. Pittsburgh Üniversitesi psikoloji profesörü Kathryn Roecklein göre SAD belirtiyi yaşayan bireylerin yaşadığı vaziyet tüm ömrü süresince değerlendirildiğinde büyük bunalım bozukluğu ile aynı derecede görülebileceğini belirtmiştir.
Teşhisi ve Yapılan Testler
Hekimler, SAD belirtileri ile alakalı bir dizi sual sorarak hastalığı teşhis ederler. Genellikle uygulanan fiziksel testler başka depresif semptomlarrın altında uyuyan sebeplerin ekarte edilmesi için zorunludur. Bazen SAD’nin daha ehemmiyetli olan çeşitleri için psikolojik bir değerlendirme yapılması gerekebilir. Mayo Clinic’e göre SAD, bir bunalım alt tipi veya bipolar bozukluk olarak kabul edilir ve öteki psikolojik problemlerden ayırt edilmesi güç olabilir. Bir bireye SAD tanısı koymak için, genellikle Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’ndaki kriterlere uymalıdır. Özellikle şahıs her sene aynı mevsimde en az iki sene süresince bunalım ve öteki semptomlar geçiriyorsa SAD belirtiyi tanısı koyulabilir. Bu bireyin bunalım yarıyıllarını bunalıma girmeyen periyotlar izlemiştir ve ruh halindeki veya tavırdaki farklılıklar için başka açıklamalar bulunmamaktadır. SAD’li çoğu şahıs güz ve kış aylarında depresif semptomlar yaşamaktadır ve bununla beraber, ender görülen bir SAD cinsi de yaz aylarında bazı şahıslarda oluşabilir. Mayo Clinic’e göre, yaz başlangıcındaki SAD hastalarının evham, asaplılık, kilo kaybı, iştahsızlık ve uykusuzluk ihtimali daha yüksektir.
Rehabilitasyon
SAD rehabilitasyonları değişik şekillerdedir, zira SAD belirtiyi yaşayan bir şahıs bir terapiye ötekisinden daha iyi cevap verebilir. SAD’li bir hayli şahıs, genellikle sabahları 30 dakika süresince, bir ışık paketinden yansıtılan bir ışık terapisine yönelir. Bu ışık paketinde özel bir floresan ya da ampulle, gün ışığı taklit edilir ve hasta bu ışık kolisine birkaç metre uzakta oturtulur ve bu ışığa maruz kalması sağlanır. Bu ışıl terapisi kış bunalımı olan insanlar için çok tesirli olabilir. Uygulanan hastaların ifadelerine göre; ışık terapisi uygulandığı birkaç gün içinde, ruh hallerinin yenilendiği ve daha fazla enerjiye sahip olduklarıdır.
Hekimler, SAD hastalarına hafif terapiyi kendi başlarına sınamadan evvel tıbbi nasihat almalarını önermektedir. Bir uzmandan takviye alarak ışık terapsini uygulamak galibiyetli bir netice almak için ehemmiyetlidir. Zira hekim nasıl ve ne zaman kullanılacağını tanımlayabilir ve meseleleri giderebilir. Işık terapisini sınayan bir şahıs, eğer ışık terapisine yanıt verdiyse, semptomlarının üç ila dört hafta içinde düzeldiğini görülür. Ayrıca hekimler SAD belirtisinden mustarip olanlar için antidepresanlar yazabilir. Mayo Clinic’e göre SAD için önerilen yaygın bir ilaç bupropiondur Wellbutrin XL, Aplenzin. Bir hasta ilaç rehabilitasyonunun bereketlerini birkaç hafta geçtikten sonra görebilir.
Ayrıca öğrenişsel tutumcu terapisi Bağımsız Devletler Topluluğubirleşmiş Milletler, SAD’ın depresif semptomlarını idaremelerine de dayanakçı olabilir. Terapi seansları sırasında, hastalardan kasvetlerine neden olan negatif düşünceleri belirlemeleri istenir. Ve daha sonra onlara negatif düşünceleri idareme ve değiştirmede dayanakçı olan yetenekleri öğretilebilir. Yakın zamanda yapılan araştırmalara göre, SAD rehabilitasyonunda CBT tutumcu terapi, ışık terapisi ve antidepresanların aksine bereketlerinin uzun süreli devam ettiği bildirilmiştir. Eğer tutumcu terapi bu sene alındıysa bir sonraki kış aylarında SAD belirtilerinin bir kısmı yaşanmayabilir.
Sonraki Adımlar
SAD’lu hastaları rehabilitasyonunda ışık terapisi, antidepresanlar, CBT veya bu yaklaşımların bir kombinasyonu, birinci basamak rehabilitasyonlardır. Hekimler ayrıca, bu fertlerin dışarıda yürüyüş yaparak veya pencerelerin yanında oturarak muhtemel olduğunca natürel gün ışığı almalarını önermektedir. Dr.Fornari, egzersiz yapmanın, aile ve dostlarla zaman geçirmenin, aynı zamanda SAD semptomların da eksiltebileceğini bildirmiştir. Bazı SAD hastalarının rehabilitasyonunda yoga, meditasyon ve kılavuzlu görüntü gibi zekâ-beden terapileri sınadıktan sonra, hastalığın rehabilitasyonuna dayanakçı olarak iyileştirmeler görülmüştür.
Mayo Clinic’e göre, bazı hastalar SAD semptomlarıyla gayret etmek için nebatsal ilaçlar ve perhiz dayanakları sınayabilirler. Ancak, bu nebatsal ilaçlar kullandıkları öteki ilaçları etkileyebilir ve istenmeyen yan tesirleri olabilir, bu surattan sınamadan evvel bir hekimle konuşmak en iyisidir. SAD hastalarını rehabilitasyon etmedeki mevcut güçlüklerden biri, bir fert için doğru ilk rehabilitasyonu bulmak için sınama yanılma müddetidir, ancak mevcut araştırmalara direnerek bu bekleme süresi elimine edilebilir.
SAD rehabilitasyonunda yenilikçi bir bakış açısı getiren tahlilciler göz ağ tabakasının ışığı değişik idrak edeceği için, yapılan ışık terapisinde rehabilitasyona gözün verdiği ağ tabaka tepkisinin ölçülerek terapinin dozajının ayarlanması gerektiği bildirmişlerdir. Bu şahsileştirilmiş tıp gelecekteki hastalara daha süratli bir biçimde hafifleme sağlayabilir.