Yazar: Mikail Türker Bal
Balkanların Nobel ödüllü, tanınmış yazarı İvo Andriç, 10 Ekim 1892 tarihinde Travnik şehrinde doğdu. Çocukluğu Vişegrad şehrinde geçen yazar, ilkokulu da bu şehirde bitirdi. Babası Saraybosna’da küçük kahve değirmenleri yapan bir zanaatkârdı. Kazançlı bir iş olmayan değirmencilik, Avusturya-Macaristan egemenliğinde kurulan yeni ekonomik ilişkiler nedeniyle giderek daha da ölmeye yüz tutmuş bir meslek haline geliyordu. Andriç, bu ağır maddi koşullar altında liseyi Saraybosna’da bitirdi. Felsefe okumak için önce Zagreb’e gitti. Viyana ve Krakov’da da eğitimler alan Andriç, Graç şehrinde doktorasını tamamladı. Birinci ve ikinci dünya savaşları arasındaki zaman diliminde, diplomat olarak yabancı ülkelerde Yugoslavya temsilcisi olarak çalıştı.
İkinci Dünya Savaşı’nda Belgrad işgal edilirken O, kendi çalışma odasının derin sessizliği içinde herhangi bir kamu görevi yapmadan, adeta, istilacılara bir yazar olarak tek başına direniş gösteriyordu. Böylelikle yabancı ve istilacıların hizmetinde bulunmamış oluyordu. İstila ve işgalin bitmesi ile Andriç, aktif olarak edebiyat ve kamu yaşamına geri döndü. İşgal döneminde yalnızlığa çekilmesi, pek verimli olmuştur. Olağanüstü değerdeki üç romanını bu sürede meydana getirdi ve savaştan hemen sonra da bunları yayımladı. Bu eserlerin ilki Drina Köprüsü, diğerleri ise Travnik Günlükleri ve Küçük Hanım’dır.
Andriç’in edebiyat hayatı 1911 yılında küçük lirik metinler, makaleler ve çeviriler ile başlar. Fakat usta yazarlık hayatı, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonraki sürede lirik nesir derlemeleri olan Mektuplar (Ex Ponto-1918) ve Huzursuzluklar (Nemiri-1921) isimli eserlerini yayımlanması ile başlıyor. Bu iki kitabından sonra, 1924 ve 1931 yılında, iki öykü derleme kitabı daha yayımlandı. İkinci Dünya Savaşı devam ederken yazdığı üç romanını ise 1945 yılında yayımladı. Travnik Günlükleri ve Drina Köprüsü isimli romanını Belgrad’da, Küçük Hanımefendi’yi ise Saraybosna’da yazdı. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra yazdığı öykülerini, savaştan önce yazdığı öyküler ile bir araya getirerek 1951, 1954 ve 1958 yıllarında yayımladı. 1954’te özel kitap olarak basımı yapılan eseri “Lanetli Avlu” idi. Andriç’in tüm roman ve eserleri, birçok yabancı dile çevrilerek basılmıştır.
Eserlerinin çoğunun konusunu, çağının olaylarından ziyade geçmişin karanlığında kalmış olaylardan seçmiştir. Aliya Cercelez’in yolu, Macar Mustafa, Sinan’ın Tekkesi’nde Ölüm, İnsaflı Mara gibi birçok başarılı yapıtı, tarihin dehlizlerinden çıkardığı konuları işleyerek oluşturmuştur. Eserlerinde insan psikolojisini, halk geleneklerini ve destanları verimli bir şekilde işlemiş, o tarihlerde karışmış olan dünyaya sanatının gücü ile yeni bir canlılık kazandırmıştır.
Andriç’in yapıtlarının kahramanları; Türk paşaları, beyleri, hocalar, papazlar, zanaatkârlar, köylüler, askerler, otelcilerdir. Kasabanın küçük aleminin içinde bu kahramanları, efsaneler ve halk geleneklerinden de yararlanarak adeta gerçek bir dünyada yaşatır ve okuyucuya da bu dünyanın içine girecek kapıyı aralayarak öykü ve romanlarını başarılı bir şekilde kurgular. Drina Köprüsü romanı, birkaç yüzyılın olaylarını kapsayan tarihi bir tabloyu teşkil eder.
Peter Catiç, İvo Andriç’in yazarlığı için şunları söylüyor: “Andriç’in yapıtlarında sürekli olarak kendisini aşma eğilimi, her günkü yaşamın çizgisinden çıkma özelliği seziliyorsa da her şey yaşamın organik bütünlüğündedir. Tüm yarınlar, şiirsel, kalıcı erdemler insanoğlunun evrensel gücündedir. Onun yapıtlarında yaşam dışında hiçbir şey başlamaz, hiçbir şey bitmez. Hastalıklı görülen yaşam erdemleri, aslında çok sağlıklıdır, kalıcıdır, sonsuzdur. Tek sözle yaşam bir köprüdür, nasıl olsa ondan geçeceksin.”
Türkiye’de de birçok eseri yayımlanan İvo Andriç, en meşhur eseri Drina Köprüsü ile bilinir. Fakat okur tarafından gereği kadar tanındığını söyleyemeyiz. Diğer eserlerine gösterilen ilgi de yeterli değildir. “Travnik Günlükleri”, “Ömer Paşa” romanları raflarda olmasına karşın, öykü kitaplarını yayımlama konusunda yayıncıların kaygıları, yazarı ve sanatçı kişiliğini yeteri kadar tanımamalarından ileri gelmektedir.