2Genel Bakış Bu bölümde aşağıdaki konular ele alınacaktır Internet altyapısı ve çalışma mantığıInternet'e bağlanma yöntemleriModem türleri ve çalışma prensipleriWindows’da internet bağlantısı kurmakWeb tarayıcıları ve internet kullanımıÖzel yazılımlar ve iletişim protokolleriBu bölümde internet altyapısını ve çalışma mantığını…Internet'e bağlanma yöntemlerini…Modem türlerini ve çalışma prensiplerini…Windows’da internet bağlantısı kurmayı…Web tarayıcıları ve temel internet kullanımını…Son olarak da bazı özel internet yazılımları ve iletişim protokolleri öğreneceğiz.
3Backbone / OmurgaBackbone yüksek hızlı ve uzun mesafeli ağları ifade ederFiber optik hatlar veya uydu aracılığı ile bağlantı sağlanırBu hatlar ağ erişim noktaları (NAP) ile birbirlerine bağlıdırBu NAP noktaları ulusal omurgaların merkezini oluştururUluslararası hatları işleten çok sayıda özel firma vardırInternet'in dünya çapına yayılmasını mümkün kılan bir ana omurga, yani backbone vardır.Bu yapı, yüksek hızlı ve uzun mesafeli ağları ifade eder.Bu ağ, deniz altından veya karadan döşenmiş fiber optik hatlar ile uydular aracılığı ile oluşturulmuştur.Erişim hatları, NAP olarak da bilinen ağ erişim noktaları ile birbirlerine bağlıdır.NAP noktaları ulusal omurgaların merkezi noktalarıdır.Uluslararası hatları işleten çok sayıda özel firma vardır.
4Örnek: Uluslararası Internet Omurgası Bu slaytta 2009 yılının dünya çapındaki backbone haritasını görmektesiniz.Bu bağlantılar hem deniz altından geçen fiber optik kablolar, hem de uydu üzerinden sağlanan kablosuz erişimlerle sağlanmaktadır.Haritada gördüğünüz gibi hatların en yoğun olduğu merkez, internetin de ana vatanı olan Amerika’dır.
5İnternet Servis Sağlayıcıları Internet servis sağlayıcı firmalar ulusal alanda son kullanıcıları global internet omurgalarına bağlarlarISP: Internet Service ProvidersInternet için ödenen ücret, sadece omurgaya bağlanmanızı sağlayan bu şirketlerin bağlantı için sunduğu hizmetler içindirInternet servis sağlayıcı firmalar ulusal alanda son kullanıcıları global internet omurgalarına bağlarlar.Bu firmalar ulusal omurgaları oluştururlar.Internet için ödenen ücret, sadece omurgaya bağlanmanızı sağlayan bu şirketlerin bağlantı için sunduğu hizmetler içindir.
6Türkiye’de İnternet ODTÜ: Nisan 1993 Ege Üniversitesi: Ocak 1994 Bilkent: Eylül 1995Boğaziçi Üniversitesi: Kasım 1995İTÜ: Şubat 1996Turnet / Ulaknet (Ulakbim): Ağustos 1996Ulusal Akademik Ağ ve Bilgi MerkeziYüksek Öğretim Kurumlarını birleştirme amacıyla kurulmuşturAkademik kurumlar ve kamu kuruluşlarının internetini sağlarTTNet: Şubat 1998Altyapısı Alcatel Teletaş tarafından kurulmuşturKişisel ve ticari internet erişimini sağlarÜlkemizde ilk internet erişimi, ODTÜ bünyesinden Nisan 1993’de gerçekleştirilmiştir.Bu sebeple uzun süre tüm temel internet servisleri ODTÜ tarafından şekillendirilmiş ve verilmiştir.Ocak 1994’de Ege, Eylül 1995’de Bilkent, Kasım 1995’de Boğaziçi ve Şubat 1996’da İTÜ internet omurgasına bağlanmışlardır.Üniversitelerin internete dahil olması ve bu eğilimin yaygınlaşması üzerine Ağustos 1996’da yüksek öğretim kurumlarını birleştirme amacıyla Turnet kurulmuştur.Bugün de akademik kurumlar ve kamu kuruluşlarının internetini sağlayan bu kurum önce Ulaknet, sonra da Ulakbim, yani ulusal akademik ağ ve bilgi merkezi adını almıştır.Şubat 1998’de ise kişisel ve ticari internet erişimini sağlanması amacıyla Türk Telekom ulusal internet omurgasını kurmaya başlamıştır.Altyapısı Alcatel Teletaş tarafından kurulan ulusal ticari omurga, bugün TTNet firması tarafından işletilmektedir.Servis sağlayıcı firmalar son kullanıcılara TTNet omurgasını kullanarak hizmet vermektedir.TTNet ve Ulakbim ise, bir çok uluslararası servis sağlayıcı firmadan internet bağlantısı satın almaktadır.Ancak bazı servis sağlayıcı firmalar, TTNet altyapı sorunları sebebiyle uydular üzerinden farklı omurgalara da direkt bağlantılar yapmaktadırlar.
7Ulakbim Uç ErişimleriHaritada Ulakbim’in Türkiye çapındaki uç erişimleri gösterilmektedir.Yurtdışında sağlanan omurga bağlantısı Ankara, İstanbul ve İzmir arasında bir ana ulusal omurgaya, bu noktalardan da uç birimler olan üniversitelere ve kamu kurumlarına aktarılmaktadır.
8TTNet OmurgasıBu şekilde ise TTNet’in ulusal omurgası gösterilmektedir.TTNet ve Ulaknet omurgaları arasında bir çok açıdan çapraz bağlantılar bulunmaktadır.Yani bir çok kurum hem Ulaknet, hem de TTNet omurgalarına bağlıdır.
9Örnek: Ulusal ISS Omurgası Bu slaytta ise örnek olarak Türkiye’de faaliyet gösteren bir ISP firmasının backbone yapısını görüyorsunuz.Türkiye’de İstanbul, Antalya ve İzmir olmak üzere 3 farklı noktadan ana internet omurgasına bağlı olan bu firma, aynı zamanda Frankfurt üzerinden bir yurtdışı bağlantısına sahip görünmektedir.
10Internet’e BağlanmakInternet bağlantısı, çeşitli yöntemler ile internet servis sağlayıcı firmaya, oradan da ana omurgaya bağlanmanızdırBağlantı yöntemi olarak telefon (dial-up), DSL ve Kablo TV hatları veya kablosuz (uydu, WiMAX) bağlantılar kullanılabilirYaygın bağlantı yöntemi asimetrik DSL (ADSL) yöntemidirBir bilgisayarın internete bağlanması, çeşitli yöntemler ile önce internet servis sağlayıcı firmaya, oradan da ana omurgaya bağlanmasını ifade eder.Bağlantı yöntemi olarak telefon, yani çevirmeli ağ bağlantısı gibi basit yöntemlerinden yanı sıra, DSL ve Kablo TV hatları ile uydu ve WiMAX gibi kablosuz bağlantı alternatifleri de kullanılabilir.Yaygın bağlantı yöntemi asimetrik DSL, yani ADSL yöntemidir.
11Faks Modemler Modem, modülatör/demodülatör kavramlarının kısaltmasıdır Standart telefon hatları üzerinden veri gönderip alırlarAnalog sinyali dijitale, dijital sinyali de analog sinyale çevirirlerBu modemler sadece routerlara bağlanılmasını sağlarBu açıdan özel bir ağ donanımı değildirlerBu yöntem günümüzde neredeyse hiç kullanılmamaktadırGüncel bir modem V.90 veya V.92 standardındadırV.90: 56 Kbps / 33.6 KbpsV.92: 56 Kbps / 48 KbpsModem, modülatör/de-modülatör kavramlarının kısaltmasıdır.Faks modemler, standart telefon hatları üzerinden veri gönderip alırlar.Bu işlemler için bilgiyi modüle ve de-modüle ederler. Yani analog sinyali dijitale, dijital sinyali de analog sinyale çevirirler.Faks modemler sadece bilgisayarınızın telefon hatları üzerinde routerlara bağlanmasını sağlar.Bu açıdan özel bir ağ donanımı değildirler.İnternetin son kullanıcılarla ilk tanıştığı yıllarda yoğun şekilde kullanılsa da, günümüzde neredeyse hiç kullanılmamaktadır.Güncel bir modem V.90 veya V.92 standardındadır.
12Faks Modem Türleri Faks modemlerin üç ana bileşeni vardır DSP: Digital Signal ProcessorDenetleyiciPC arabirimi (ISA, PCI, USB)Genişleme kartı biçimdeki modemler genelde DSP bulundurmaz ve işlemleri CPU üzerinden gerçekleştirirDSP bulundurmayan bu modemler “Soft” modem olarak tanımlanırGenişleme kartı biçimdeki modemler dahili, USB modemler ise harici modem olarak bilinirlerFaks modemlerin üç ana bileşeni vardır.Bu bileşenler DSP, denetleyici ve PC bağlantı arabirimidir.İlk faks modemler ISA arabirimi kullanırken, güncel modemler PCI veya USB kullanırlar.Genişleme kartı biçimdeki modemler genelde DSP bulundurmaz ve işlemleri CPU üzerinden gerçekleştirirler.DSP bulundurmayan bu modemler “Soft” modem olarak tanımlanır.Genişleme kartı biçimdeki modemler dahili, USB arabirimi kullanan modemler ise harici modem olarak bilinirler.
13DSL: Digital Subscriber Line Standart telefon hattı üzerinden, ses sinyallerinden farklı bir frekansta iletişim standardına dayanmaktadırSinyal telefon anahtarlama sistemi içine girmezBu nedenle hattın iki ucunda farklı frekanstaki sinyalleri birbirinden ayıran donanımlar bulunur (splitter)Ayrıca her iki hat ucunda da DSL router bulunmalıdırTelefon santraline en fazla 5.5 Km uzaklıkta olabilirDSL iletişimi, standart telefon telefon hattı üzerinden gerçekleştirilen ve ses sinyallerinden farklı bir frekansta olan iletişim standardına dayanmaktadır.DSL sinyalleri telefon anahtarlama sistemi içine girmez ve bu nedenle hattın iki ucunda farklı frekanstaki sinyalleri birbirinden ayıran donanımlar bulunur.Splitter adı verilen bu basit donanımlar, bağlantının sağlanması ve kalitesi açısından hayati derecece önemlidir.Ayrıca her iki hat ucunda da DSL router bulunmalıdır.Bilgisayar, telefon santraline en fazla 5.5 Km uzaklıkta olabilir. Daha uzak mesafeler için farklı erişim çözümleri gereklidir.
14ADSL: Asimetrik DSLGünümüzde son kullanıcılarda en yaygın kullanılan bağlantıdırAsimetrik olması veri gönderim hızı ile veri alım hızının farklı olmasını ifade ederGenelde veri gönderme hızı alım hızından daha azdırGünümüzde en düşük ADSL hızı 1 Mbps / 256 Kbps olmaktadırADSL, günümüzde son kullanıcılarda en yaygın kullanılan bağlantı yöntemidir.Asimetrik olması veri gönderim hızı ile veri alım hızının farklı olmasını ifade eder.Genelde veri gönderme hızı alım hızından daha azdır.Günümüzde en düşük ADSL hızı 1024 / 256 KBit olmaktadır.Güncellendi
15ADSL Splitter Splitter, şebekeden gelen telefon hattına bağlanır Splitter üzerinden de DSL modem ve telefon hattına çıkış verilirBu cihaz frekansları telefona geçiren alçak filtre görevi yaparOldukça basit bir elektronik yapısı vardırADSL splitter bağlantı için en önemli parçalardan birisidir.Splitter, şebekeden gelen telefon hattına bağlanır, splitter üzerinden de DSL modem ve telefon hattına çıkış verilir.Bu cihaz, frekansları telefona geçiren bir alçak filtre görevi yapar.Oldukça basit bir elektronik yapısı vardır.
16ADSL Modem Özellikleri ADSL modemlerin çoğu küçük çaplı router cihazlarıdırNAT tabloları ve DHCP servisleri ile küçük bir yerel ağ kurarlarHub gibi davranır ve kendisine bağlı tüm bilgisayarlara hizmet verirBazı USB modemler ise bağlantıyı direkt bilgisayara aktarırModem köprüleme yapar ve WAN IP adresini bilgisayar alırSadece tek bilgisayara hizmet verilirBilgisayar her açıldığında bağlantıyı tekrar kurmak gereklidirRouter özelliği olan diğer modemler de, bu modda çalıştırılabilirUSB portu, bir hub arayüzü gibi davranan modemler de vardırADSL modemlerin çoğu küçük çaplı router cihazlarıdır.NAT tabloları ve DHCP servisleri ile küçük bir yerel ağ kurarlar.Yani aynı zamanda bir HUB gibi davranır ve kendisine bağlı tüm bilgisayarlara hizmet verirler.Bazı USB modemler ise bağlantıyı direkt bilgisayara aktarır.Yani modem köprüleme yapar ve WAN IP adresini bilgisayar alır.Bu durumda sadece tek bilgisayara hizmet verilir ve bilgisayarın her açılışlında bağlantıyı tekrar kurmak gerekir.Router özelliği olan diğer modemler de, istenirse bu modda çalıştırılabilirler.Bunun yanında USB portu, bir HUB arayüzü gibi davranan modemler de vardır.
17ADSL Router ModemlerBridge (köprüleme) modunda çalışmayan router modemlerde bir çok ekstra servis bulunurGüvenlik özellikleri: Firewall, MAC filtreleme, antivirüsDMZ Host: Güvenli sunucu alanı oluşturmaModemde birden fazla ağ arayüzü olabileceği gibi, kablosuz erişim noktası (WAP) olarak çalışan modem türleri de vardırBridge yani köprüleme modunda çalışmayan router modemlerin üzerinde bir çok ekstra servis bulunur.Firewall, MAC filtreleme ve antivirüs gibi güvenlik özelliklerinin yanı sıra, güvenli sunucu alanı oluşturma gibi ileri düzey servisler de bulundurabilirler.Bir ADSL modemde birden fazla ağ arayüzü olabileceği gibi, kablosuz erişim noktası (WAP) olarak çalışan modem türleri de vardır.
18Diğer DSL Türleri ADSL dışında 3 tür DSL bağlantı türü daha vardır SDSL (Symmetric DSL)HDSL (High Speed Symmetric DSL)VDSL (Very High Speed DSL)Her tür, bir öncekine göre daha fazla hız sunarVDSL şu an için en hızlı ve iddialı DSL türüdürADSL’den çok hızlı olmasına karşın, bağlanma mesafesi kısadırVDSL, özellikle bir binaya ulaşan fiber optik hatların katlara dağıtımında kullanılmaktadırADSL dışında 3 tür DSL bağlantı türü daha vardır.Bunlar SDSL, HDSL ve VDSL standartlardır.Her tür, bir öncekine göre daha fazla hız sunar.VDSL şu an için en hızlı ve iddialı DSL türüdür. TTNet bazı bölgelerde VDSL servisi vermeye başlamıştır.VDSL ile 52 MBit gibi yüksek hızlara çıkılabilmektedir. Ancak ADSL’den çok hızlı olmasına karşın, bağlanma mesafesi kısadır.VDSL, özellikle bir binaya ulaşan fiber optik hatların katlara dağıtımında kullanılmaktadır.Bu açıdan fiber optik şebekeye sahip bölgelerde bu hizmetin daha hızlı kullanılabilir olacağını söyleyebiliriz.
19Kablo ModemKablo TV şebekesi üzerinden verilen internet hizmetini alırŞebekeden gelen RG-6 veya RG-59 coax kabloyu kullanırRJ45 veya USB bağlayıcı ile de bilgisayardaki NIC’e bağlanırKablo modemler “bridge” modda çalışır; IP bilgisayara atanırDaha güçlü kablo yapısı, oldukça yüksek hız imkanı sunarDezavantaj olarak erişim noktasındaki bant genişliği paylaşılırBölgedeki kullanıcı sayısının performansı olumsuz etkilerKablo modemler, kablo TV şebekesi üzerinden verilen internet hizmetini almanızı sağlar.Şebekeden gelen RG-6 veya RG-59 coax kabloyu kullanan bu modemler, RJ45 veya USB bağlayıcı ile de bilgisayardaki NIC’e bağlanır.Kablo modemler bridge modda çalışır; yani WAN IP adresi bilgisayara atanır.Daha güçlü kablo yapısı, oldukça yüksek hız imkanı sunar.En önemli dezavantajı ise, erişim noktasındaki bant genişliğinin paylaşılmasıdır.Bu sebeple bir bölgedeki kullanıcı sayısının artması, erişim performansını olumsuz etkileyecektir.Kablo modemler, genelde kablo TV şebekesini işleten firmalar tarafından satılmaktadır.Şu anda ülkemizde kablo TV ve kablo internet hizmetlerinin işletmesi Türksat tarafından yapılmaktadır.
20Çevirmeli Ağ Bağlantısı Kurmak Faks modemlerde ağ bağlantısı elle kurulmalıdırBu bağlantının Windows’daki adı “Çevirmeli Ağ Bağlantısı” dırServis sağlayıcının verdiği numara ve oturum bilgilerini girinBölgenize ait erişim telefon numarası girdiğinize dikkat edinFaks modemlerde ağ bağlantısı elle kurulmalıdır.Bu bağlantının Windows’daki adı “Çevirmeli Ağ Bağlantısı” dır.Windows’da ağ bağlantısı oluşturma sihirbazına girdiğiniz de ağ türü olarak çevirmeli bağlantıyı seçmelisiniz.Daha sonra servis sağlayıcının verdiği telefon numarası ve oturum bilgilerini girin.Burada bölgenize ait erişim telefon numarası girdiğinize dikkat edin. Aksi takdirde yüksek telefon faturaları ile karşı karşıya kalabilirsiniz.Bağlan komutu verdiğinizde bilgisayarınızın ağa dahil olması ortalama 2 veya 3 dakika kadar zaman alabilir.
21ADSL Modem BağlantısıGünümüzdeki ADSL modemlerin çoğu router özelliğine sahiptirRouter özelliğine sahip modemlerde eğer bağlantı arabirimi olarak RJ45 kullanıyorsanız, fiziksel bağlantı yeterlidirBu tip bir modemde USB arabirimi kullanıyorsanız, öncelikle üreticinin verdiği sürücüleri kurun ve sonra bağlantıyı yapınBu şekilde bilgisayarınıza “sanal” bir NIC kurulumu yapılırİster USB üzerinden sanal olsun, isterse fiziksel olsun, DHCP bilgisayarınıza bağlandığı NIC’e bir yerel IP adresi atayacaktırGünümüzdeki ADSL modemlerin çoğu router özelliğine sahiptir.Router özelliğine sahip modemlerde eğer bağlantı arabirimi olarak RJ45 kullanıyorsanız, fiziksel bağlantıyı kurmanız yeterlidir.Bu tip bir modemde USB arabirimi kullanıyorsanız, öncelikle üreticinin verdiği sürücüleri kurun ve sonra bağlantıyı yapın.Bu şekilde bilgisayarınıza “sanal” bir NIC kurulumu yapılır.İster USB üzerinden sanal NIC kullanın, isterseniz fiziksel bir NIC’e bağlantı yapın.Her iki durumda da DHCP servisi bilgisayarınıza yerel bir IP adresi atayacaktır.Eğer modeminiz de doğru şekilde ayarlanmış ise, kolayla internete bağlanmış olursunuz.
22ADSL Modem AyarlarıBir çok modemde parametreler TTNet’e göre ön ayarlıdırAyrıca görsel olarak detaylı Türkçe kurulum kılavuzları vardırTTNet’in verdiği kullanıcı adı ve şifreyi girmeniz yeterlidirEğer ayarlı değil ise bağlantı parametreleri şu şekilde olmalıdırPPPoE, LLC, VPI:8, VCI: 35Bir çok ADSL modemde parametreler TTNet’e göre ön ayarlıdır.Ayrıca görsel olarak detaylı Türkçe kurulum kılavuzları vardır.Modem’in yönetim sayfasına veya bilgisayarınıza kuracağınız bir yönetim yazılımına TTNet’in verdiği kullanıcı adı ve şifreyi girmeniz yeterlidir.Eğer diğer parametreler ayarlı değil ise bağlantı parametrelerini kullanım kılavuzunun yardımı ile TTNet omurgasına göre ayarlamanız gerekecektir.
23USB ADSL Modem Ayarları Router özelliği olmayan USB ADSL modemler bilgisayarınıza bir NIC aracılığı ile bağlanmazBu modemler direkt WAN’a çıkış yapan bir NIC gibi davranırBağlantı ekleme sihirbazında çevirmeli ağ kurulumu yerine geniş bant ağ kurulumu seçilirGeri kalan ayarlar, router özelliği olan ADSL modemlerle aynıdırBir çok modem kurulum CD’si bu bağlantıyı ya otomatik kurar, ya da özel bir yazılım ile yapılandırmanızı sağlarRouter özelliği olmayan USB ADSL modemler bilgisayarınıza bir NIC aracılığı ile bağlanmaz.Yani bilgisayarınızdaki ağ bağlantıları klasöründe sanal bir NIC oluşmaz.Bu modemler direkt WAN’a çıkış yapan bir NIC gibi davranır.Bu modemleri kurarken, bağlantı ekleme sihirbazında çevirmeli ağ kurulumu yerine geniş bant ağ kurulumu seçilir.Geri kalan ayarlar, router özelliği olan ADSL modemlerle aynıdır.Bir çok modem kurulum CD’si bu bağlantıyı ya otomatik kurar, ya da özel bir yazılım ile yapılandırmanızı sağlar.
25Proxy SunucularıVekil sunucu olarak da tanımlanan ara internet sunucularıdırEkstra kontroller ve güvenlik amacıyla kullanılırGenellikle kurum iç ağlarının internet erişimlerini yönetirDaha yavaş ve sınırlı bir internet gezinimi sağlarTüm veri trafiği proxy denetimdedirGüvenilirliği kesin olmayan proxy sunucular kullanılmamalıdırProxy sunucuları, vekil sunucu olarak da tanımlanan ara internet sunucularıdır.Ekstra kontroller ve güvenlik hizmetlerinin sağlanması amacıyla kullanılır.Genellikle kurum iç ağlarının internet erişimlerini yönetir.Daha yavaş ve sınırlı bir internet gezinimi sağlayan proxy sunucular, tüm veri trafiğini denetleyebilir.Bu açıdan internet üzerinde güvenilirliği kesin olmayan proxy sunucuları kesinlikle kullanmayın.
27Domain KurallarıWeb sitesi domainleri belirli kurallara göre oluşturulurInternet'te alan adı kaydı yapmaya yetkili kuruluşlar vardırİki tip domain vardır; ülke uzantısı olanlar ve olmayanlarülke uzantısı olmayan bir alan adıdırülke uzantısı Türkiye olan bir alan adıdırÜlke uzantısı olmayan domainler ABD merkezlidirHer ülke, kendisine ait alan adı uzayını yönetmektedir.tr uzantılı domainler uzun süre ODTÜ tarafından yönetilmiştirTelekomünikasyon Kurumu’na bağlı “nic.tr” tarafından yönetilirWeb sitesi domainleri, yani erişim isimleri belirli kurallara göre oluşturulur.Bu isimler, hem IP adreslerinin ezberlenmesi zorunluluğunu ortadan kaldırır, hem de bir IP adresinde çok sayıda sitenin barınabilmesini sağlar.Internet’te alan adı kaydı yapmaya yetkili kuruluşlar vardır. Bu kuruluşlar, merkezi bir konsorsiyuma bağlı olarak çalışır ve isim tahsisleri yaparlar.Internet üzerinde 2 tip domain görürsünüz. Birinci grupta ülke uzantısı bulunmaz. Adreslerin sonu sadece .com, .org, .net gibi uzantılarla biter.Ülke uzantısı olmayan domainler ABD merkezlidir..tr gibi Türkiye’yi ifade eden ülke uzantısına sahip domainler de vardır.Her ülke, kendisine ait alanı adı uzayını yönetmektedir..tr uzantılı domainler uzun süre ODTÜ tarafından yönetilmiştir.Günümüzde ise Telekomünikasyon Kurumu’na bağlı “nic.tr” organizasyonu tarafından yönetilmektedir.
28Kurum Türü Uzantıları.com gibi uzantılar, adresin bağlı olduğu kuruluşu tanımlarAncak bazı ülkeler kural olarak bu uzantıları kullanmazÖrneğin Almanya sadece .de ülke uzantısını kullanır;UzantıTerimAçıklama.com, .bizCommercial / BussinesTicari siteler ve şahıs siteleri.netNetworkInternet servis sağlayıcı firmalar.orgOrganisationDernekler, vakıflar ve sosyal organizasyonlar.eduEducationEğitim kuruluşları.govGovermentDevlet kuruluşları.milMilitaryAskeri kuruluşlar.tvTelevisionTelevizyon kanalları.k12Kindergarten 12İlköğretim, lise ve dengi öğretim kurumları.nameNameKişi isimleri.infoInformationBilgilendirme servisleri.genGeneralGenel amaçlı siteler.com, .org, ve .net gibi uzantılar, adresin bağlı olduğu kuruluşun genel niteliğini tanımlar.Ancak bazı ülkeler kural olarak bu uzantıları kullanmaz.Örneğin Almanya kural olarak bu uzantıları kullanmamayı benimsemiştir.Google sitesinin Türkiye ayağı google.com.tr adresinin kullanırken, Almanya ayağı sadece google.de adresini kullanır.Tabloda yaygın kullanılan bazı internet ad uzantılarını, türetildikleri kelimeleri ve kullanım alanları görmektesiniz.
29nic.tr Uzantılı Domainler Açıklama.com.trTicari amaçlı gerçek ve tüzel kişiler.bbs.trBBS hizmeti veren kuruluşlar….info.tr.name.trŞahısların kişisel kullanımı….biz.tr.tel.trTelefon numarası bağlantılı alan….net.trISS ve geniş çaplı portal hizmetleri.gov.trT.C. devlet kurum ve kuruluşları….org.trVakıf, dernek, sivil toplum örgütü vb..bel.trT.C. il, ilçe ve belde belediyeleri….web.trGenel tahsis edilebilir alan….pol.trT.C. emniyet teşkilatı….gen.tr.mil.trT.C. askeri kurum ve kuruluşlar.tv.trTelevizyon sektöründeki kişilikler….tsk.trTürk Silahlı Kuvvetleri.av.trSerbest avukatlar ve hukuk büroları.k12.trMEB’e bağlı eğitim kurumları.dr.trTıp doktorları ve hastaneler….edu.trYÖK’e bağlı eğitim kurumlarıAlan adı uzantıları sadece bir önceki slaytta istenenlerle sınırlı değildir.Her ülke kendi ad uzayında istediği tanımlamaları yapabilmektedir.nic.tr yönetimi bir çok uluslar arası ad uzantısını desteklemenin yanında, Türkçe kelimelerden türetilmiş, özel ad uzantılarını da tahsis etmeye başlamıştır.Tabloda şu anda nic.tr tarafından tahsis edilebilen .tr uzantılı domain türlerini görmektesiniz.
30WWW: Giriş Dizini ve Alt Domainler World Wide Web (www) aslında web sitelerinin giriş dizinidirAlan isimlerinde kullanımı zorunlu değildir; sadece gelenektirile google.com arasında genelde fark yokturBunun dışında farklı alt domainler üretilebilirmail.google.com adresi google.com domainine ait bir alt domaindirMeşhur WWW kavramı, İngilizce World Wide Web kelimelerinin kısaltmasıdır.Asıl olarak web sitelerinin giriş dizinini ifade eder.Bugün için alan isimlerinde kullanımı zorunlu değil; sadece bir gelenektir.Örnek olarak ile google.com arasında fark yoktur. Bu durum yaygın olarak bu şekildedir.Bu yöntem daha çok farklı alt domainlerin üretilmesinde kullanılır.Örneğin mail.google.com adresi, google.com domainine ait bir alt domaindir.Bu tanımlamalar yazılımsal ve işlevsel ayrımları yapılmasını kolaylaştırır.
31Browser: Web Tarayıcı Yazılımlar Web tarayıcı yazılımlar bilgisayar dünyasının vazgeçilmezleridirInternet Explorer, Mozilla, Firefox, Safari, Netscape, Chrome…Önce adres çubuğuna yazdığınız bir adresin DNS yoluyla IP adresini tespit eder, sonra da bu sunucudan sayfaları alırlarSunuculardan gelen veri, temelde belirli HTML standartlarına göre biçimlendirilmiş, basit metin tabanlı içeriklerdirHTML: Hyper Text Markup LanguageWeb tarayıcı yazılımlar bilgisayar dünyasının vazgeçilmezleridir.Aynı zamanda rekabetin en hızlı ve zor olduğu yazılım alanlarından birisidir.Internet Explorer, Mozilla, Firefox, Safari, Netscape ve son olarak Google’ın çıkarttığı Chrome, en popüler web tarayıcı yazılımlardır.Bu yazılımlar önce adres çubuğuna yazdığınız bir adresin DNS yoluyla IP adresini tespit eder, sonra da bu sunucudan sayfaları alırlar.Sunuculardan gelen veri, temelde belirli HTML standartlarına göre biçimlendirilmiş, basit metin tabanlı içeriklerdir.Tarayıcı yazılımların birbirlerine karşı en önemli farkı ise, hangi HTML standartlarını, hangi başarı düzeyinde desteklediğidir.
32HTTP ve HTTPSHTTP, HTML içeriğinin transfer edildiği iletişim protokolüdürHTTP: Hyper Text Transfer ProtocolHTTP, sunucu bilgisayarın TCP/IP 80 portunu kullanırHTTPS ise, güvenli (secure) bağlantıyı ifade ederHTTP’de olmayan şifreleme yeteneğine sahiptirGizlilik arz eden bilgilerin gönderiminde HTTPS tercih edilirTarayıcılar, güvenli bir bağlantı kullanıldığını çeşitli şekillerde kullanıcıya bildirirlerHTTP, HTML içeriğinin transfer edildiği iletişim protokolüdür.Web tarayıcı yazılımın adresi çubuğunda adresin önüne yazılır.Burada http yazılması, bu yazılımların farklı web veri aktarım standartlarını da desteklediğini gösterir.Örneğin HTTPS, sertifikalı güvenli HTTP bağlantısını ifade eder.HTTPS, HTTP’de olmayan şifreleme yeteneğine sahiptir.Gizlilik arz eden bilgilerin gönderiminde HTTPS tercih edilir.Tarayıcılar, güvenli bir bağlantı kullanıldığını çeşitli şekillerde kullanıcıya bildirirler.
33Web Sayfalarının Yapısı Sunucudan gelen web sayfaları sadece metindirMetin, belirli HTML standartlarına göre biçimlendirilmiştirBunun dışında tarayıcı yazılım, metin içerisindeki kodlara göre resim (gif, jpg, png) dosyalarını da metinle beraber gösterebilirasp ve php gibi uzantılar dinamik sunucu sayfalarını gösterirBu sayfalar anlık ve değişken olarak HTML çıktı üretirlerTarayıcılar HTML dışında xml vb gibi bir çok formatı da açabilirSunucudan HTTP üzerinden gelen web sayfaları sadece metindir.Metin, belirli HTML standartlarına göre biçimlendirilmiştir.Bunun dışında tarayıcı yazılım, metin içerisindeki kodlara göre resim (gif, jpg, png) dosyalarını da metinle beraber gösterebilir.asp ve php gibi uzantılar ise dinamik sunucu sayfalarını gösterir.Bu sayfalar, anlık ve değişken olarak HTML çıktısı üretirler.Başlangıçta sadece içeriği sık güncellenen siteler tarafından tercih edilseler de, yönetim kolaylıkları sebebiyle bir çok site bu sunucu taraflı yazılım çözümlerini kullanır.Tarayıcılar HTML dışında XML gibi bir çok farkı formatı da açabilir.
34Tarayıcı Eklentileri ve Zenginleştirilmiş İçerik Web sayfaları sadece metin ve resim göstermezFlash, video ve java programları web sayfalarını zenginleştirirBu tür zenginleştirmeler için tarayıcı eklentileri gereklidirTarayıcı yazılım, bu eklentiler sayesinde HTML kodları arasında bulunan ve genel standart dışı olan bu metinleri yorumlayabilirWeb sayfaları sadece metin ve resim göstermez.Örneğin izlemekte olduğunuz eğitim, flash, video ve java programlarını kullanılır.Bu bileşenler web sayfalarını zenginleştirir.Ancak bu tür zenginleştirmeler için tarayıcı eklentileri gereklidir.Tarayıcı yazılım, bu eklentiler sayesinde HTML kodları arasında bulunan ve genel standart dışı olan bu metinleri yorumlayabilir.Tarayıcıların arasında eklenti desteği de önemli bir rekabet unsurudur.
35E-Posta ProtokolleriE-posta mesajları, standart web (HTTP) iletişimini kullanmazPosta gönderimi ve alımı için 2 ayrı protokol vardırPosta Gönderimi: POP3 / Post Office Protocol v3 (Port 110)Posta Alımı: SMTP / Simple Mail Transfer Protocol (Port 25)Bu protokolleri destekleyen bir çok istemci yazılım vardırOffice Outlook, Windows Mail ve Mozilla Thunderbird vb.E-posta mesajları, standart web yani HTTP iletişimini kullanmaz.Posta gönderimi ve alımı için 2 ayrı protokol vardır.Posta gönderimi için POP3, posta alımı için ise SMTP protokolleri kullanılır.POP3 genelde 110 numaralı port, SMTP ise 25 numaralı port üzerinden veri aktarımı yapar.Bu protokolleri destekleyen bir çok istemci yazılım vardır.Office Outlook, Windows Mail ve Mozilla Thunderbird bunlara örnek olarak verilebilir.
36WebMail UygulamalarıBilgisayarınızdaki e-posta istemci yazılımları varsayılan olarak sunucudan e-posta mesajını alır ve silerMesaj alırken silinmemek üzere de ayarlanabilirHemen hemen tüm posta sunucularının web arayüzü de vardırBu arayüzler, mesajlar bir istemci tarafından alınıp silinmediği sürece, internet üzerinden mesajları yönetmenizi sağlarAyrıca bir çok site, sadece web tabanlı erişime ücretsiz izin verirken, POP3 ve SMTP için ya ücret ister, ya da desteklemezHotmail ve Yahoo gibi siteler, web tabanlı mail hizmeti verirBilgisayarınızdaki e-posta istemci yazılımları varsayılan olarak sunucudan e-posta mesajını alır ve siler.Her ne kadar mesaj alırken silinmemek üzere ayarlanabilse de, varsayılan ayar böyledir. Yaygın kullanımın da bu yönde olduğunu görebilirsiniz.Hemen hemen tüm posta sunucularının web arayüzü de vardır.Bu arayüzler, mesajlar bir istemci tarafından alınıp silinmediği sürece, internet üzerinden mesajları yönetmenizi sağlar.Bilgisayarınızda çalışan istemci yazılımların web tabanlı sürümleri gibi düşünebilirsiniz.Burada dikkat etmeniz gereken husus, Outlook gibi bir istemciden e-postalarınızı aldıktan sonra, büyük ihtimalle o mesajlara web üzerinden erişemeyeceğinizdir.Mesajlar artık sadece istemcinin kurulu olduğu bilgisayardadır.Ayrıca bir çok site, sadece web tabanlı erişime izin ücretsiz izin verirken, POP3 ve SMTP için ya ücret ister, ya da bu servisleri desteklemez.Hotmail ve Yahoo gibi siteler, web tabanlı mail hizmeti sunarlar.
37POP3 E-Posta KurulumuBütün istemci yazılımlar, benzer kurulum ekranları kullanırE-posta adresi, şifresi, sunucu ismi veya IP adresleri gereklidirSunucu adresleri, tahmin edilebilir şekilde benzerdirmail.cizgi.com.tr / pop.gmail.com / smtp.gmail.comBütün istemci yazılımlar, benzer e-posta hesabı kurulum ekranları kullanır.Kurulum için e-posta adresi, şifresi, sunucu ismi veya IP adresleri gereklidir.Sunucu adresleri, tahmin edilebilir şekilde benzerdir.Genelde mail, pop veya smtp gibi isimlere sahip subdomainler kullanılır.
38FTP: Dosya Transfer Protokolü HTTP, metin tabanlı web sayfalarını transfer ederken, FTP protokolü dosya transferi amacıyla kullanılırWeb tarayıcı yazılımlar basit düzeyde FTP’yi desteklerGenellikle özel geliştirilmiş FTP istemcileri kullanılırWS FTP, CuteFTP, Filezilla vb.Genel FTP sunucular isimsiz (anonymous) girişe izin verirDaha çok web sitesi yöneticileri sunuculara dosya yüklemek için kullanırHTTP, metin tabanlı web sayfalarını transfer ederken, FTP protokolü dosya transferi amacıyla kullanılır.Web tarayıcı yazılımlar sadece basit düzeyde FTP’yi destekler.Tam ve ileri düzey işlevler için genellikle özel geliştirilmiş FTP istemcileri kullanılır.Genel erişimli FTP sunucular isimsiz (anonymous) girişe izin verir.Örneğin donanım üreticileri, aygıt sürücülerini sadece okuma yetkisine sahip genel erişimli FTP sunucuları üzerinden dağıtırlar.Ancak FTP servisleri daha çok web sitesi yöneticilerinin sunuculara dosya yükleme işlemlerinde kullanılır.
39Uzak Masaüstü Bağlantısı Uzak masaüstü bağlantısı, XP ve sonrasında kurulu gelirBilgisayarın adı veya IP adresi ile erişilebilirYerel erişim hesaplarından birisi kullanılmalıdırErişim hızına göre uzak bilgisayarın hangi özelliklerinin bağlantı yapan bilgisayarda gösterileceği belirlenebilirAğ yöneticileri özellikle sunucu bilgisayarların yönetiminde kullanırlarAyrıca VPN gibi güvenli bağlantılarla, ağ dışından yerel bilgisayarlara erişmek için de yaygın olarak kullanılırYerel bilgisayarda uzak bağlantılara izin verilmiş olması gerekirUzak masaüstü bağlantısı, Windows XP ve sonraki Windows sürümlerinde yerleşik olarak bulunur.Uzak bağlantıda bilgisayarın adı veya IP adresi ile erişim sağlanabilir.Mutlaka yerel erişim hesaplarından birisi kullanılmalıdır.Erişim hızına göre uzak bilgisayarın hangi özelliklerinin bağlantı yapan bilgisayarda gösterileceği belirlenebilir.Bu servis ağ yöneticileri tarafından özellikle sunucu bilgisayarların yönetiminde kullanılır.Ayrıca VPN gibi güvenli bağlantılarla, ağ dışından yerel bilgisayarlara erişmek için de yaygın olarak kullanılır.Uzak bağlantı sağlanabilmesi için yerel bilgisayarda uzak bağlantılara izin verilmiş olması gerekir.
41Diğer Uzaktan Yönetim Yazılımları Microsoft’un uzak masaüstü yazılımın bir çok alternatifi vardırBu yazılımlar bilgisayarın başındaymış gibi erişmenize izin verirUzak masaüstü yazılımda kontrol tek kullanıcıya verilirken, aynı anda iki kullanıcının denetimine de izin veren yazılımlar vardırVNC ücretsiz ve popüler uzaktan erişim yazılımıdırBu yazılımlarla uzaktan erişim sağlamak için hem erişen, hem de erişilen sistemlerde uyumlu sürümler kurulu olmalıdırBu yazılımlar Macintosh bir sistemden Windows bir sistem yönetilebilirMicrosoft’un uzak masaüstü yazılımın bir çok alternatifi vardır.Bu yazılımlar da bilgisayarın başındaymış gibi erişmenize izin verir.Uzak masaüstü yazılımda kontrol tek kullanıcıya verilirken, aynı anda iki kullanıcının denetimine de izin veren yazılımlar vardır.Yani uzak kullanıcı, yerel kullanıcı ile masaüstünü aynı anda görüntüleyebilir.Bu yazılımlarla uzaktan erişim sağlamak için hem erişen, hem de erişilen sistemlerde uyumlu sürümler kurulu olmalıdır.Bu yazılımlar sayesinde Macintosh bir sistemden Windows bir sistem yönetilebilir.
42Windows Uzaktan Yardım Windows’un Microsoft Pasaport tabanlı bir hizmetidirKullanıcı, online durumda olan diğer bir MSN kullanıcısını kendisine yardım etmesi için internet üzerinden davet ederİlk etapta yardım eden kişi davet eden kişinin masaüstünü görüntüleyebilirArdından kullanıcının ikinci bir iznine tabi olarak, denetimi de alabilirBu esnada 2 kullanıcı da masaüstünü görüntüleyebilirHızlı bir internet bağlantısı gerektirirUzaktan yardım, Windows’un Microsoft Pasaport yani MSN hesapları tabanlı bir hizmetidir.Bu sistemle bir kullanıcı, online durumda olan diğer bir MSN kullanıcısını kendisine yardım etmesi için internet üzerinden davet etmektedir.İlk etapta yardım eden kişi, davet eden kişinin masaüstünü görüntüleyebilir.Ardından kullanıcının ikinci bir iznine tabi olarak, uzak bilgisayarın denetimi de alabilir.Bu esnada 2 kullanıcı da masaüstünü görüntüleyebilir.Windows uzaktan yardımı, hızlı bir internet bağlantısı gerektirir.
43P2P Dosya Paylaşım Yazılımları Kullanıcıların dosyalarını diğer kullanıcılarla paylaşmasını sağlarHerhangi bir sunucu yazılımı yokturBu amaçla geliştirilen yazılımlar çoklu P2P erişimleri sağlarBu şekilde bir dosyayı paylaşan birden fazla kullanıcı varsa, dosya paylaşılan tüm kullanıcılardan parça parça talep edilirDaha çok müzik dosyalarının (mp3) paylaşımında popülerdirNapster, Kazaa, BitTorrentÇoğu yasal problemler yaşar…P2P, dosya paylaşım yazılımları, kullanıcıların dosyalarını diğer kullanıcılarla paylaşmasını sağlar.Bu sistemde herhangi bir sunucu yazılımı yoktur. Buna karşın bu amaçla geliştirilen yazılımlar çoklu P2P erişimleri sağlar.Bu şekilde bir dosyayı paylaşan birden fazla kullanıcı varsa, dosya, paylaşılan tüm kullanıcılardan parça parça talep edilir.Daha çok müzik dosyalarının paylaşımında popülerdir.Napster veya BitTorrent gibi adlarla bilinen bu yazılımların çoğu telif haklarından dolayı yasal problemler yaşamaktadır.
44Anlık Mesajlaşma Yazılımları Ev kullanıcılarının internet dünyasına giriş kapısıdırBir dönem mIRC scriptleri ünlü olsa da Microsoft Live Messenger ve Google Talk en popüler yazılımlardırBu yazılımlar HTTP iletişimini kullanırlar ve içerikler bir güvenlik önlemi alınmadan aktarılırAğı izleyen bir yazılım, mesaj içeriklerini okuyabilirKişisel veya gizli bilgilerin kullanılmamasını öğütleyinAyrıca mIRC gibi scriptler ciddi güvenlik açıklarına sebep olabilirAnlık mesajlaşma yazılımları, ev kullanıcılarının internet dünyasına giriş kapısıdır.Bir dönem mIRC scriptleri ünlü olsa da Microsoft Live Messenger ve Google Talk en popüler mesajlaşma yazılımlardır.Bu yazılımlar HTTP iletişimini kullanırlar ve içerikler bir güvenlik önlemi alınmadan aktarılır.Dolayısı ile ağı izleyen bir yazılım, mesaj içeriklerini okuyabilir.Bu sebeple kullanıcılara kişisel veya gizli bilgilerini kullanılmamalarını öğütleyin.Ayrıca mIRC gibi scriptlerin ciddi güvenlik açıklarına sebep olabileceğini de unutmayın.
45VoIP: Voice Over IP Sesli çağrıların ağ üzerinden yapılmasını sağlar Herhangi bir yüksek hızlı bağlantı ile çalışabilirVoIP, bir çok protokolü aynı anda kullanırBu amaçla geliştirilen bir çok yazılım ve donanım vardırSkyPE, Live Messenger, Google Talk, IP TelefonlarKlasik telefon şebekelerine yapılan entegrasyonlarla, popüler biçimde internet üzerinden telefon görüşmesi imkanı da sunarVoice Over IP, sesli çağrıların ağ üzerinden yapılmasını sağlar.Herhangi bir yüksek hızlı bağlantı ile çalışabilir.Voice Over IP, bir çok protokolü aynı anda kullanır.Bu amaçla geliştirilen bir çok yazılım ve donanım vardır.SkyPE, Live Messenger, Google Talk ve IP Telefonlar bunların en bilinenleridir.Bu teknoloji, klasik telefon şebekelerine yapılan entegrasyonlarla, popüler biçimde internet üzerinden telefon görüşmesi imkanı da sunar.
46Online Oyunlar Online oyunlar, bir çok protokolü aynı anda kullanırlar Hızlı ve sağlıklı bir bağlantı olmaz ise, verim alınamazSürekli ve karşılıklı olarak ses ve veri aktarımını gerektirir…
47Seslendirme Metinleri Bölüm SonuGöstermiş olduğunuz ilgiden dolayı teşekkür ederiz…Niyazi SaralGenel KoordinatörEğitim İçerikleriErman ÜretSeslendirmeEğitim VideolarıHüseyin YiğitGörsel TasarımSeslendirme MetinleriVideo MontajGülnaz KocatepeFatma Yılmaz YiğitSes MontajBetül BayrakdarSlayt SenkronizasyonKontrolFon müziği