Transkript
1 Bay Pipo Bir MiT Görevlisinin Sıradışı Yasamı: Hiram Abas Soner Yalçın/Doğan Yurdakul Önsöz Elinizde tuttuğunuz bu kitap, Türkiye'nin son elli yıllık tarihinin bir bölümünü deyim yerindeyse "büyüteç altına almaya" çalışmaktadır. "Reis" kitabında (*1), devletin kullandığı bir tetikçinin yaşam öyküsünü anlatırken, bir yandan da ona ve onun gibilere ihtiyaç gösteren tarihsel ortamı ortaya koymaya çalışmıştık. (*1) Soner Yalçın/Doğan Yurdakul.Reis. Gladio'nun TM Tetikçisi,Su Yayınları, ekim Şimdi de, aynı olayların başrollerinde yer almış bir istihbaratçının yaşamöyküsüyle bir adım daha ilerliyoruz ve biraz daha merkeze, perde arkasındaki kişilere ve olaylara ulaşmaya çalışıyoruz. Bu anlamdabay Pipoya, Reis'in bir devamı veya ikinci bölümü de denebilir. Ulusal Kurtuluş Savaşı'ndaki istihbarat çalışmaları, ülkeyi zapt etmek isteyen emperyalist düşmanlardan ve onlara teslim olmuş olan padişah çevresinden bilgi toplamak temelinde kurulmuştu. Milliydi ve genellikle dış istihbarata yönelikti. Bu sayede halkın hem saygısını hem de fiilî desteğini yanına almıştı. Ama 19501i yıllara yaklaşıldığında Türk istihbaratçığı bu niteliklerinden uzaklaşmaya başladı. Bir yandan "yabancı gizli servislerle işbirliği" adı altında ulusal kimliğinden uzaklaştı. Öte yandan tek partili dönemin son yıllarından itibaren her iktidarın kendi "özel istihbarat örgütü" haline getirilmeye çalışıldı. Siyasî iktidarlar istihbarat Teşkilatı'nı hem parti dışındaki hem de parti içindeki muhaliflerinden bilgi almak için kullanmaya çalıştılar ı yıllardan sonraki iktidarlar ise bunlara bir de "Silahlı Kuvvetler içinden istihbarat" toplama görevini eklediler. Bütün bu nedenlerle Türk İstihbarat Teşkilatı, hem yasaları hem de kendi yasasını çiğneyerek, dışarıda paylaşım savaşlarına ve uluslararası tertiplere, içerideyse askeri darbelere, kendi vatandaşlarına karşı girişilen operasyonlara, işkencelere, fişlemelere karıştı. Saygı duyulan bir kurum olmak yerine "korku duyulan" bir teşkilat haline geldi. Yaşamöyküsünü anlattığımız istihbaratçının karakteri bu ortama çok uygun düşüyordu. Onu övenler de, yerenler de, "Maceracı, atak, çifte tabanca taşıyan, attığını vuran, sıcak çatışmaya girmekten kaçınmayan" bir kişiliği olduğunu anlatıyorlardı. Hatta ona "Türk James Bond'u" diyenler bile vardı. Başka bir özelliği ise hiç elinden düşmeyen piposuydu. Belindeki veya koltukaltındaki tabanca dışında her zaman bir veya iki piposu olurdu cebinde. Hem evinde hem de işyerinde pipo koleksiyonu vardı. Kendisinin belki haberi yoktu ama, arkadaşları bu yüzden ona "Bay Pipo" diyorlardı. Lise çağlarında başladığı pipo merakı ölünceye kadar sürdü.
2 Öldürüldüğünde bile,.yanı başındaydı piposu, Bir istihbarat elemanının bilgileri değerlendirip, tahlil yaparak sonuca varan "sıkıcı" çalışması yerine, her zaman "hareketli" olmayı yeğleyen bir kişiliği vardı. Bu yüzden her zaman kendi maceracı kişiliğine uygun bir istihbarat örgütünün başında olmayı arzulamıştı; "CIA gibi, Mossad gibi operasyonlar yapan, vurucu bir istihbarat örgütü!" Bu amacına ulaşmak için örgüt içinde yükselmeye çalışırken, teşkilatı yasal çizgide tutmaya çalışan yönetimlere ters düştü, "iyi anlaştığı" yöneticilerle bir olup, amaçlarının çeliştiği kişilere karşı çoğu zaman gizli çatışmalara girdi. O çatışmalar açığa çıkınca da yakın tarihimizde iyi bilinen "skandallar" patlak verdi. Onun otuz yılı aşkın meslek yaşamını incelerken, istihbarat örgütünün yasadışı uygulamalarının tarihiyle tıpatıp örtüştüğünü gördük. Bu tür uygulamalardan hangisinin derinlerine dalmaya kalksak, orada onun da ayak izlerine rastladık. Neden bu istihbaratçının yaşamöyküsünü anlatmaya karar verdiğimiz sorusunun yanıtı da, ulaştığımız bu sonuçlarda yatmaktadır. Reis'te yaptığımız çalışmaya bağlı kalarak, tümden gelim değil, tüme vanm yöntemini kullandık. Yani "önceden doğru" kabul edilen bir düşünceden yola çıkarak olayları incelemek yerine, olayları ve aralarındaki bağlantıları inceleyerek bunlardan sonuçlar çıkarmaya çalıştık. Su götürmez bir gerçekliğe ulaştığımızı düşündüğümüz yerlerde bunları kesin bir dille açıklamaktan kaçınmadık. Sonuca varamadığımız, kanıtlardan emin olamadığımız durumlarda ise olguları ve iddiaları sıralayarak, yargıyı okuyucuya veya başka araştırmacılara bıraktık. Bir gözlemimizi burada bir kez daha vurgulamak istiyoruz: "herkesin bir parçasını bildiği" olgular, bir sistem dahilinde bir araya getirildiği zaman gerçeğin tamamı daha iyi aydınlanmış oluyor. Şimdi aynı şeyi bir kez daha yapıyoruz: çoğu mahkeme dosyalarında, resmî belge ve raporlarda, arşivlerde, gazete sayfalarında, TV programlarında görülmüş ve duyulmuş bir yığın olguyu, bir sistem içinde analiz yaparak, bir araya getirip okuyucuya yeniden sunuyoruz. Ortaya çıkan sonuca Türk istihbaratının "resmî olmayan tarihi" ya da "alternatif tarihi" de diyebilirsiniz. Adına ne derseniz deyin, yaptığımız çalışma, tarihin tozlu sayfalarında unutulmaya terk edilmiş gerçekleri araştırıp, bulup, kronolojik bir sistem içinde okuyucuya sunma çalışmasıdır. Bu çalışma uzun bir dönemi kapsamaktadır.bay Pipoya Soner Yalçın 1990 yılında başladı, 1997 yılından itibaren Doğan Yurdakul dahil oldu. Bu süreç içinde bizlere yardımcı olanlara teşekkür ederiz... Soner Yalçın / Doğan Yurdakul İstanbul, eylül 1999 BAY PİPO Eski bir İngiliz geleneğiydi; soylu ailelerin erkek çocuklarına, delikanlılık çağına geldiklerinde bir kılıçve bir pipo takımı hediye edilirdi. Hediye edilen pipo takımı, soylu çocuk doğduğu gün bir uşağa verilir ve onun kullanması istenirdi. Amaç, yıllarca uşak tarafından kullanılan pipoların, ısırgan otu tadından kurtulup, zehiri özümseme yeteneğini geliştirmesiydi. Çocuk büyüyene kadar pipolar, sağlıklı bir içime hazırlanmış olurdu. Pipo kullanma yaşına gelen asilzadenin delikanlı oğlu da böylece hiç emek harcamadan iyi bir pipo takımının sahibi olurdu eylül Saat sulan... Yatak odası güneş görmüyordu. Buna rağmen pervazları dökülmüş pencere, kalın kadife perdelerle sıkı sıkıya kapatılmıştı... Yine erken uyanmıştı. Yıllardır hasretti uykuya. Ama çok istediği halde öyle doyasıya uyuyamıyordu. Boğazındaki eski kurşun yarası uyku sırasında nefes alıp vermesini zorlaştırıyor uzun süre uyumasına izin vermiyordu... Karanlığa rağmen, alışkanlıkla karyolanın başucundaki komodinin üzerinden, piposuna uzandı. Birkaç yıldır âdet edinmişti; sabah uyanınca yataktan hemen kalkmıyor, boş piposu ağzında sırtüstü yatıp, iki elinin parmaklarını birbirine kenetliyor, gözlerini tavandaki bir noktaya kilitleyip, dakikalarca düşünüyordu...
3 Düşünceleri son günlerde sadece bir tek konuya odaklanmıştı: Körfez'de savaş çıkacak mı?.. Aklına yine Cumhurbaşkanı Turgut Özal'a gönderdiği son rapor takıldı... Millî istihbarat Teşkilatından ayrıldıktan sonra Turgut Ozal'la ilişkisini kesmemişti. Onun istediği konular ve olaylar hakkında analizler yapıp, değerlendirme raporları yazarak Çankaya Köşkü'ne gönderiyordu... Ama son gönderdiği raporun üzerinden 34 gün geçmişti. Köşk'ten henüz kimse arayıp teşekkür bile etmemişti. "Hadi Cumhurbaşkanı Özal'ın işleri bugünlerde oldukça yoğundu, ama en azından danışmanlarından biri arayabilirdi" diye söylendi kendi kendine. Zaten son bir haftadır Özal, Amerika'daydı. O nedenle fazla üzerinde durmadı. Ayaklarını indirip yatağın kenarına oturdu. El yordamıyla özel nemlendirici porselen kutudan bir miktar tütün alıp, pipoya yerleştirdi. Pipo karıştırıcısını aramaya üşendi. Tütünü başparmağıyla bastırdı. Yaktığı kibritin zayıf alevi, başucunda asılı duran tablonun eskimiş çerçevesini aydınlattı... İki nefes çektiği pipoyu komodinin üzerine bıraktı. Yataktan kalktı, pencereye gidip, kalın kadife perdeleri aralayarak dışarıya baktı. Kimseler görünmüyordu, sokağa sessizlik sinmişti. İstanbul sıcak havalan geride bırakan bir güne hazırlanıyordu. İki gündür yağan yağmur, o gün yerini az da olsa güneşli bir havaya bırakmıştı. "Çıkarken pardösümü yanıma alsam mı?" diye düşündü. Banyoya geçti. Aynada kendini seyretti; saçlarını gençliğinde bile uzatmamış, sürekli kısa kestirmişti. Kırlaşmış bıyıklan ise hep seyrekti. Orta boyluydu, ama 58 yaşına rağmen güçlü bir fizik yapısı vardı. Evleri iki oda bir salondan ibaretti. Annesi Roksan Hairan'ın hediyesiydi. Evlendiklerinde, annesi aynı apartmanda kiralık bir daireye çıkıp, evini "rahat etsinler" diye oğlu ile gelinine bırakmıştı. Şofbeni yaktı: Alelacele soyunup kendini sıcak suyun altına attı. Vücudunu sabunlarken, kanlı bölgesinin yağlandığını düşündü. "Yürüyüşleri ihmal ediyorum" diye mırıldandı kendi kendine. "Olsun" diye düşündü, "insanlar beni hâlâ iki yıl önceki fotoğraflarımla tanıyorlar." 1988'in haziranında üç gün süren röportajı çıkmıştısabah gazetesinde. Poz da vermemişti ama sportmen görünüşlü ve yakışıklı bulmuştu kendini o fotoğraflarda. Ne günlerdi'.. Eşi Gülsen ondan önce kalkmış, mutfakta kahvaltıyı hazırlamaya başlamıştı. Çocukları Cengiz ve Cenan evlenip, çoluk çocuğa karışmışlardı. Karıkoca baş başa kalmışlardı. Ama oğlu Cengiz'i hemen her gün görüyordu, çünkü aynı şirkette çalışıyorlardı... Üstünde bornozuyla geçti mutfağa. Kahvaltı yapmayı seven biri değildi. Çay içerken bir dilim ekmekle peynir yedi. Yatak odasına döndü, piposunu alıp geri geldi. Yeniden yaktı. Çayını bitirdikten sonra masadan kalkıp salona geçti... Koltukların hemen hepsi eskiydi. Gelen misafirler de evdeki eşyaların eski olmasını ilk görüşte yadırgıyorlardı. Sonra alışıyorlardı. Kimi bu mobilyaların eskiliğini, "Eski eşya seviyorlar" diye yorumluyor; kimi "ekonomik durumlarının elverişsizliğine" yoruyor; kimi de "kasten, haklarında dedikodu çıkmasın" diye değiştirmediklerini iddia ediyordu... Duvarlarda asılı duran tablolar ise annesinin onlara bir armağanıydı ve çok değerliydi. Raflarında kapağı açılmadan yepyeni kitapların durduğu kütüphaneye kaydı gözleri. Salonun bir köşesini kütüphane yaptırmıştı. Kitap okumaya değil, "biriktirmeye" karşı bir hevesi vardı. Belki de bu isteği entelektüel görünmek istemesinden kaynaklanıyordu. Ama polisiye ve casusluk türünde okumadığı kitap yok gibiydi. Dün gece uyuyabilmek için birini daha bitirmişti. "Cengiz'e söyleyeyim de, yeni çıkanlardan birkaç tane daha alsın bana" diye geçirdi kafasından. Yıllarca annesini ağırlayan yaylan çıkmış koltuğa şimdi sürekli kendisi oturuyordu. Alışkanlık olmuştu ve alışkanlıklarından kolay vazgeçen biri değildi. Gazeteye şöyle bir göz attı. Birinci sayfa Körfez Krizi haberleriyle doluydu. Köşe yazarlarının bazıları
4 "Körfez'de savaş çıkacak" yorumlan yaparken, tam tersini öne sürenler de vardı. ABD'nin Irak'a müdahale edeceğine inanıyordu. Tıpkı Cumhurbaşkanı Özal gibi o da, Türkiye'nin de Amerika'nın yanında savaşa girmesinin ülke menfaatleri açısından iyi olacağını düşünüyordu. Ortadoğu politikasını çok iyi bildiği kanısındaydı. Konuklarına çeşitli dönemlerde gittiği Beyrut'u anlatmaktan ayrı bir zevk alırdı. Şirkete gitmek için hazırlık yaptı. "Patronu" Fevzi Gandur'u tanıdığında kanı ısınmıştı. Yıllar önce Beyrut'ta tanışmışlardı... ikisini bir araya getiren Beyrut'a ilişkin anılan değildi kuşkusuz... iki yıldır birlikte çalışıyorlardı. Fevzi Gandur müessesesi, deniz nakliyatçılığı yapıyordu. Oğlu Cengiz de aynı şirketteydi, "umumî vekil" sıfatıyla görev yapıyordu. Kendisinin görevi ise "danışmanlık"tı!.. Israrla reddetmesine rağmen şirketin ortağı olduğu iddiaları sürekli dile getiriliyordu... Merak edilen başka bir soru ise, ne taşıdıklarıydı! İstanbul'un yoğun sabah trafiğine yakalanmamak için işe biraz geç gidiyordu. Şirketin merkezi Taksim'deydi. Asya ile Avrupa'yı birbirine bağlayan Boğaz Köprüsü trafiği bıktırıcıydı. Yatak odasına dönüp bornozunu çıkardı, iç çamaşırlarını giydi. Gardırobunu açtı. Temiz beyaz bir gömlek seçti, onu giyerken, dolaptan gelişigüzel bir kravat aldı. Aynaya bakmadan alışkanlıkla bağladı. Koltukaltı kılıfını boynundan geçirip omzuna astı. Yeni aldığı Magnum 357 marka tabancasını kılıfına yerleştirdi. Suikast silahı olarak bilinen tabancasıyla gurur duyuyordu..arkadaşlarına tabancasının özelliklerini anlatmaya bayılıyordu: "Domuz kurşunu atıyor, kurşun vücuda girdikten sonra ikinci bir patlama etkisi daha yapıyor.. ' İsveç Başbakanı Olof Palme, Magnum 357'yle öldürülmüştü!.. Spor giyinmeyi seviyordu. Yatmadan önce iskemleye astığı koyu gri pantolonunu alıp giydi, kemerini bağladı. Açık gri ekose ceketini sırtına geçirdi. Koltukaltını ceket üstünden bir daha yokladı. Eşiyle vedalaştı. Ağzında piposuyla evden çıktı. Meslekte geçen yılların getirdiği bir alışkanlığı daha vardı; evden çıkarken, siyah küçük gözleriyle dikkatlice etrafına bakar, ortalığı kolaçan ederdi. Yine öyle yaptı. Sokakta kuşkulu bir durum görünmüyordu... Kadıköy Çiftehavuzlar semtindeki Cemil Topuzlu Caddesi. 32 numaralı Yuvam Apartmanı'ndan çıktığında saatler 9.40'ı gösteriyordu. 34 HEZ 59 plakalı Şahin marka otomobilini her zaman apartmanın arka bahçesine park ederdi. Anahtarla kapıyı açıp direksiyonun başına oturdu. Piposunu dişlerinin arasına alıp kontağı çevirdi... Aslında doğrudan Bağdat Caddesi'ne çıkabilirdi. Ama güvenlik gerekçesiyle gelip gittiği yollan sürekli olarak değiştiriyordu... O sabah Cemil Topuzlu Caddesi'ni Bağdat Caddesi'ne bağlayan Mahur Sokak'tan geçmeye karar verdi. İki üç aydır huzursuzdu. Takip edildiğinden şüpheleniyordu. Eşine ve çocuklarına hiçbir şey söylememişti.zaten 'bu tür konulan" onlarla konuşmazdı. Bir gün Ankara'ya gittiğinde yıllarca birlikte çalıştığı MİTten yakın bir arkadaşına konuyu açmış; "teşkilatın" kendini izlettirdiğini tahmin ettiğini söylemişti. Arkadaşının isteğine uyup istanbul'a geldiğinde; şüphelendiği iki otomobilin plakasını MiT istanbul Bölge Daire Başkanlığı'na bildirmişti. Durum araştırılmış ancak araç sahiplerinin şüphelenilecek kişiler olmadığına karar verilmişti!.. Son yıllarda MlTte çalışanların, eski personelin bu tür isteklerini "paranoya belirtileri" olarak değerlendirmeleri, teşkilat içinde "moda" haline gelmişti. Mahur Sokak'a saptı... Bağdat Caddesi'ne çıkan tüm ara sokaklara, "otomobiller, hız yapmasın" diye kasisler konulmuştu.
5 Bağdat Caddesi'ne 2530 metre kala böyle bir tümseğe geldi. Vites küçültüp otomobilini yavaşlattı. Ve ne olduysa o an oldu... Otomobilin arka sol camına yaklaşan genç ve uzun boylu bir kişi, elindeki 7,65 çapındaki susturucu takılmış tabancasıyla dört el ateş etti. Boynuna isabet eden ilk kurşunda ölümcül darbeyi almıştı. Ne şaşırtıcı rastlantıydı ki, 19 yıl önce istanbul'da girdiği silahlı çatışmada da ilk kurşunu yine boğazına yemiş, ancak ölmemişti. ikinci kurşun çenesini parçalayıp çıkmıştı. Niyeti kesinlikle öldürmek olan saldırgan, olayın heyecanından son iki kurşunu isabet ettirememişti... Kurşunlar aracın sağ ön kapı ve sol arka kapı camlarını parçalamıştı... Başı sağ omzuna düştü, tanınmamak için taktiği güneş gözlüğü hâlâ gözündeydi. Piposu ise sol bacağının yanına, koltuğun üzerine yuvarlanmıştı... Yanından hiç ayırmadığı tabancasının emniyeti açıktı. Şarjöründe 9 mermi bulunan silahına dokunma fırsatı bile bulamamıştı. Silahlara karşı inanılmaz bir ilgi duyardı. Çeşitli çapta silahlan vardı. Onlarla poligonlara gidip atış talimleri yaptığında, sanki yaşamının en büyük mutluluğunu duyardı. Öyle durduğu yerden nisan alıp ateş etmeyi sevmezdi. Hareketli hedeflere ateş etmeyi severdi. Hedef hareketli olacak o da belindeki silahı çekip hedefi vuracaktı. Yakınları, açık arazide talim yaparken hızla kaçan kertenkelelere ateş ettiğini ve hiç ıska geçmediğini anlatırlardı. Bu hobisi onu Türkiye'nin en iyi silah kullanan birkaç kişisinden biri yapmıştı... "Teşkilattaki yakın arkadaşlarına hep 56 kişiyle girişeceği bir silahlı çatışma sonucu ölmek istediğini söylerdi. Yatakta ölmek onun kâbusuydu. istediği gibi olmuştu, ancak tabancasına davranamamış, gafil avlanmıştı... Saldırganlar iki kişiydi. Genç olanı silah kullanmıştı. Diğeri 3540 yaşlarında, kısa boylu ve saçları döküktü, elinde Bond tipi bir çanta vardı. Silah seslerinin hemen ardından soğukkanlılıkla otomobile yaklaşıp içeri bakmıştı. Direksiyon başındaki kişinin öldüğünden emin olmak istiyordu. İkinci kişi genç saldırgana başıyla "ölmüş" anlamında işaret ettikten sonra, ikisi iki aynı yöne, biri caminin olduğu sokağa, öteki 18 Mart Sokağı'na doğru koşarak uzaklaştılar... Ölmemi şti... İki saldırgan hızla olay yerinden uzaklaşırken, o elini otomobilin anahtarına götürüp kontağı kapattı. Sürekli kan kaybediyordu. Dakikalar geçiyor, ama kimse yardımına gelmiyordu. Nefes almakta zorlanmaya başladı. Ağzının burnunun içi sanla dolmuştu. Telsiz sesi duyar gibi oldu... Bu onun yaşamla son buluşması oldu... Arak nefes almıyordu... Aracın içi kan gölüne dönmüştü. Olay yerine gelen ilk polis ekibi, otomobildeki kişinin ünlü bir MÎT mensubu olduğunu anlayamamıştı. Telsizden olayı amirlerine anons ederken sürekli bir ayrıntının üzerinde duruyorlardı: "Maktulün üzerinde tabanca var.'' Otomobilin plakasını hemen istanbul Emniyet Müdürlüğü'ne bildirdiler. Plakanın çok ünlü bir istihbaratçıya alt olduğu öğrenilince, istanbul Emniyeti ile MiT Bölge Başkanlığı alarma geçti. Olay yeri bir anda polis ve MiT elemanlarıyla doldu. Yıllarca özel kalemliğini yapan Kemal Hacıbeyoğlu ilk şaşkınlığını üzerinden atmış, gözyaşlarını saklamaya çalışıyordu... Başta bölge başkanı olmak üzere, istanbul'daki üst düzey MiT personelinin hemen hepsi olay yerine gelmişlerdi. Şaşkındılar. Çünkü aynı yıl içinde suikasta uğrayan bu ikinci MiT görevlisiydi. Emekli olmadan önce MiT Ermeni Masası'nda çalışan Albay Rıfat Uğurlutan 24 ocakta öldürülmüştü...
6 Herkes birbirini arıyor, suikastı öğrenenler duymayanları haberdar ediyordu... "Büroya daha yeni gelmiştim. Saat sularındaydı. Çocuklar telefonu bağladı. Büyük bir gazetenin istihbarat şefi olan arkadaşım kötü haberi verdi. Şoke oldum, dondum kaldım. Ne yapacağımı bilemedim. Kısa bir sessizlikten sonra 'Öldü mü?' diye sordum. 'Maalesef diye yanıt verdi. Bir müddet öylece kaldım. Ne yapacağımı düşünüyordum. Aklıma ilk gelen evi, eşini aramak oldu. Alışverişe çıkmıştı, evde yoktu. istanbul'da oğlu Cengiz'! aradım. Cengiz, 'Merhaba Ağabey' deyince sesinden anladım, olaydan haberi yoktu. 'Babandan haberin var mıfdiye sordum. '1520 dakikaya kadar gelir' dedi. Demek haberi yoktu. 'Cengiz kapının önünde babana ateş etmişler, sen hemen eve git, ben de geliyorum' dedim. 'Peki hemen gidiyorum' dedi başka bir şey de sormadı, ilk uçakla hemen istanbul'a gittim. "J Suikastın üzerinden neredeyse bir saate yatan zaman geçmiş, ambulans ve adlî yetkililer hâlâ gelmemişti. Olay yerine doluşan meraklı vatandaşlar sokağı miting t Soner Yalçın'ın, MiT görevlisi Mehmet Eymür'te 31 ekim 1990 tarihinde. Ankara'da yaptığıgörüşmenin notlarından. alanına çevirmişti. Herkes sanki sıraya girmiş gibi merakla otomobilin içine bakıyordu... Ceset görünmesin diye otomobilin camlan gazete kağıdıyla kapatılmıştı. MiT ve polis biraz da şaşkın bir halde, çevrede rasgele araştırma yapıyor, her kafadan bir ses çıkıyordu: "MiT üç gün önce bölgedeki takip tarassut ekibini kaldırmış!" "Evinin önünde bir haftadır ayakkabı boyacısı varmış, nasıl gözden kaçırmış!" "Rahmetli takip edildiğini MtTe bildirmiş, ilgilenmemişler!" "Birkaç gün önce çocuklarına ve damadına, 'Eve gelip giderken dikkatli olun' diye uyanda bulunmuş, herhalde bir bildiği vardı!" "Koruma almayacak kadar cesurdu. Cepheden gelecek hiçbir saklından korkmazdı. Aynı zamanda çok iyi bir atıcı olması, ona bu cesareti vermişti..." Olay yerinden toplanan mermi, kovan ve çekirdekleri balistik incelemeleri yapılmak üzere Emniyet Müdürlüğü'ne götürüldü. Çok az sayıda görgü tanığı vardı, ilk ifadelerini zaten korka korka veren bu tanıklara, polisler ve MiT elemanları sanki suikastı onlar yapmış gibi sert ses tonlarıyla sorular yöneltiyorlardı. Tanıklara göre, suikastı üç kişi gerçekleştirmişti. Biri tetiği çekmiş, diğeri otomobilden bir iki metre uzakta beklemişti ve üçüncü kişi ise onlardan biraz daha uzak mesafede gözcülük yapmıştı. Görgü tanıkları iki otomobile bindirilip MiT Bölge Başkanlığı'na götürüldü. Bu arada ilk ifadelere bakılarak hemen suikastın nasıl işlendiğine dair yorumlar yapılmaya başlandı. Ortak fikir, saldırının son derece profesyonelce planlanmış olduğuydu. Eylemi yapanların sayısı konusunda tereddütler vardı. Bazılarına göre böyle profesyonel suikastlarda tek tetikçi olmazdı. *Ne olur ne olmaz diye ikinci bir tetikçi de yedek tutulur 'du. Öyle ki, birinci tetikçi, ikinci tetikçiyi tanımazdı bile. Birinci tetikçi görevini aksatır veya başına bir aksilik gelirse, ikinci tetikçi devreye girerdi. Tetikçiler birbirini tanımaz, iki tetikçiyi de sadece üçüncü kişi, yani gözlemci bilirdi... Gazeteciler telsiz konuşmalarını dinleyip olay yerine gelmiş, sürekli fotoğraf çekip, tanıdıkları polis ve MiT görevlilerinden bilgi almaya çalışıyorlardı. Polis yetkilileri, basın mensuplarına bilgiler veriyorlardı. Tespit edilen bazı tanıkların ifadelerine dayanılarak, saldırganların robot resimleri çizilmeye çalışılıyordu. Bu arada istanbul'da tüm güvenlik birimleri alarma geçmiş, operasyonlara başlamıştı. Olay yerine gelen istanbul Emniyet Müdürü Hamdi Ardalı oldukça sinirliydi. Otomobilin içindeki cesedin yanında, ilk demecini verdi: "Görgü tanıklarının ifadelerine göre, saldırganların eşkalinden daha önceki ölüm olaylarında bulunan kişiler olduklarını saptadık. Bu onların son işidir. Onların işini bitireceğiz. Katiller en kısa sürede yakalanacaktır." Nihayet ambulans gelebildi, hemen ardından da savcı. Kadıköy Cumhuriyet Savcısı Sedat Musullu olay yerinde yaptığı ilk belirlemede, cesette iki kurşun bulunduğunu, kurşunlardan birinin boynun sol yanından, diğerinin başın arka bölümünden girdiğini söyledi. Oğlu Cengiz, ceset otomobilden çıkarılıp ambulansın sedyesine konulurken, olay yerine ulaşmıştı.
7 Soğukkanlılığını korumaya çalışıyordu. Babasına son bir kez bakan Cengiz, bir an için sendeledi. Ancak yanındakilere belli etmemeye çalıştı. Ambulans olaydan tam 1,5 saat sonra, cesedi Adlî Tıp morguna götürmek için, sirenlerini çalarak olay yerinden uzaklaştı. Oğlu Cengiz gibi, kızı Cenan da soğukkanlılığını koruyordu,t Cenan olay yerine gelmemişti, işyerinden doğru annesinin bulunduğu Çiftehavuzlar'daki eve gitmişti. Ancak Gülsen Hanım çocukları gibi değildi. Şok geçiriyordu. Annesini o durumda gören Cenan da direncini yitirdi. Anne ve kızın kriz geçirmesi üzerine eve doktor çağrıldı. Kapılarının önünde bir ambulans bekletildi. Bazı MiT görevlilerinin, gazetecilerin apartmanın önünden gitmeleri gerektiğini, pek de kibar olmayan bir tarzda söylemeleri ortamı daha da gerginleştirdi. Ajanslar suikastı Türkiye ve dünyaya bildirmişlerdi. ABD'de bulunan Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Başbakan Yıldırım Akbulut, TBMM Başkam Kaya Erdem, SHP lideri Erdal inönü, DYP Genel Başkam Süleyman Demire! ve MHP Genel Başkanı Alparslan Türkeş, suikastı kınadıklarıı u belirten demeçler verdiler. Yasamı boyunca işadamlarıyla arası hep iyi olmuştu. Emin Cankurtaran, "Çok iyi tanırdım kendisini. Rahmetli çok iyi dostumdu. Onun haricinde hiçbir ticari ilişkimiz olmamıştır" derken, Halit Narin, "MlTten ilk ayrıldığında Narin grubunda 11,5 yıl süreyle danışman olarak çalıştı. Çok yakın arkadaşım, dostumdu" şeklinde konuştu. içişleri Bakanı Abdülkadir Aksu, suikastı gerçekleştirenlerin iki kişi olduklarının tespit edildiğini söyledi. Bakan Aksu. Ankara Esenboğa Havaalanı'nda gazetecilerin sorularını yanıtlarken, "Görgü tanıklarına fotoğraflar ve robot resimlerin gösterilmesi sonucu teşhis edildiklerini de zannediyorum" dedi. Aradan iki gün geçti, l. istanbul Adlî Tıp morgundan alınan Türk bayrağına sarılmış tabut, Selimiye Camii'ne getirildi. Cami avlusuna gazetecilerin girmesi yasaklandı." MiT görevlileri fotoğraflarının çekilmesini istemiyorlardı. Gelen bütün çelenkler elektronik araçlarla tek tek kontrolden geçirildi. Cumhurbaşkanı Turgut Özal, Başbakan Yıldırım Akbulut. KKTC Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş, SHP Genel Başkanı Erdal inönü, DYP Genel Başkam Süleyman Demirel çelenk gönderenler arasındaydı. Cami avlusunda üst düzey MiT görevlileri ve bir dönem birlikte çalıştığı Süleyman Seba, Tunca Toskay, Mehmet Eymür. Korkut Eken gibi arkadaştan da vardı. Genelkurmay Başkanlığı'nın cenazeye ne bir çelenk ne de temsili bir subay göndermemesi dikkat çekmişti. Türk bayrağına sanlı tabut, yaklaşık 500 metre omuzlarda taşındıktan sonra cenaze arabasına konuldu ve aile kabristanında toprağa verilmek üzere Yakacık Mezarlığı'na götürüldü. Aile mezarlığına defnedilirken, orada bulunan herkesin kafasında aynı soru vardı: "Bu suikastı kim, neden yaptı?" Birinci bölüm "AdıHiram olsun" istanbullular, 1932 yılının sert geçen kış aylarını uzun sûre hafızalarından silememişlerdi... Kalın ve pahalı paltosuyla heyecan içinde içeri giren 62 yaşındaki Mübarek Galip Eldem, kızı Roksan'ı yanaklarından öpüp, titreyen elleriyle torununu kucağına aldı ve gür sesiyle, "Bunun adı Hiram olsun" dedi... Hiram Abas'ın dedesi Mübarek Galip Eldem arkeologdu. Viyana imparatorluk Gimnasionu'nda arkeoloji ve filoloji okumuş, arkeolojiye ait birçok eser yazmıştı. Moskova, Londra. Paris, Berlin, Viyana arkeoloji akademilerine fahrî üye olmuş, fahri doktorluk unvanı kazanmıştı. Hars ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Telif ve Tercüme Heyeti azalığında bulunmuştu. Yıllarca, müzeler genel müdürlüğü yapmıştı. Anadolu Millî Mücadelesi'ne iştirak eden Dede Mübarek Galip Eldem, çevresinde çok sevilen ve sayılan bir bilim adamıydı. Dede Eldem'in diğer bir özelliği ise mason olmasıydı. Torununa "Hiram" adını koymasının nedeni buydu. Hiram adı, masonluğun kurucusu olan duvarcı ustası Hiram Usta'dan geliyordu. Küçük Hiram Abas'ın adını aldığı mason ustasının soyadıyla olan büyük benzerliği de dikkat çekiciydi: Hiram Abiff î1mübarek Galip Eldem torunu Hiram'ı, alnından öpüp, iki eliyle havaya kaldırdıktan sonra kızı
8 Roksan'ın kucağına verdi. Roksan Hanım, istanbul'un tanınmış ve köklü ailelerinden Eklemlerin kızıydı. Eldem ailesi, Sadrazam Koca Hüsrev Paşa, Sadrazam Ethem Paşa ve Girit Valisi Müşir Şakir Paşa'ya dayanıyordu. Meşhur ressamlardan ve Türk müzeciliğinin kurucusu Osman Hamdi Bey, Mübarek Galip Eldem'in amcasıydı. Roksan Hanım, Atatürk'ün Balo Tertip Heyetleri'nde yer alan, kültürlü bir istanbul hanımefendisiydi. Atatürk'le dans ederken çekilmiş fotoğraflarını evinin en müstesna köşesinde, yularca kıymetli mücevherler gibi saklamıştı... Uzun boyu, yakışıklılığı ve kibarlığıyla Roksan Hanım'ın gönlünü fetheden Abbas Hilmi, Yugoslavya'nın Üsküp ili, Palanka ilçesinde, 1910 yılında doğmuştu. Büyükbaba Süleyman Nadir (Abazoviç) geniş arazisi olan varlıklı bir kişiydi. Birinci Dünya Savaşı ve arkasından gelen Millî Mücadele yıllarından sonra, artık Balkanlar'da yaşayamayacaklarını düşünen} binlerce Türk ailesi gibi Abaslar da, Türkiye'ye göç etmişlerdi.2 Abbas Hilmi Abas 12 yaşındayken ailesiyle birlikte Türkiye'ye gelmiş ve tahsilinden sonra gemi kaptanı olmuştu... Soyadı Kanunu çıktığında, "Abas" soyadını almışlardı yaşında "çiçeği burnunda bir baba" olan Hilmi Abas, her zamanki saygılı haliyle kayınpederinin kararına uydu ama, "Oğlumun göbek adını da ben koyayım" deyip, Hiram'ın önüne "Mustafa" adını eklemeden yapamadı. 1 Sözcük anlamı "duvarcı" olan masonluk, Kudüs'tekiünlüHazreti Süleyman Tapınağı'nın mimarıhiram Abiff Usta'dan gelir. Hiram Abiff, tapınağıyaparken yönetimi altındaçalışan duvarcıisçilerinin oluşturduğu bir tonca kurdu ve böylece masonluk ortayaçıktı. Masonluğun bir kolu olan ve ABD'nin Chicago kentinde doğan Rotan/enliğin kurucularından birinin adıda "Hiram Shorey'di. Türkiye'de masonluk resmi olarak 1 ağustos 1909'da kuruldu ve ilk büyüküstadısadrazam Talat Paşa'ydı 2 Türkiye tarihinde iki Abbas Hilmi Bey var Biri: Mısır eski hıdivi Abbas Hilmi Paşa. Türk uyruğuna girmek için Cumhuriyet Halk Fırkasına TL bağışladı. Bu para, işbankası'nın kuruluşsermayesi oldu. Diğeri ise; ibrahim Paşa mahdumu Abbas Hilmi Bey, 17 ocak 1923 tarihindeizmiriktisat Kongresi'ne.İstanbul Milli Türk Ticaret Birliği temsilcisi olarak katıldı. Ancak ikişahsın, Hiram Abas'la akrabalığıyoktu istanbul'da. Osmanlı'dan beri her zaman entelektüel busemi olan Kadıköy'de oturuyorlardı. Kadıköy etnik köken açısından mozaiği andıran bir semtti; Rum, Ermeni, Yahui Türk. her ırk ve mezhepten halk vardı... Hiram Abas'ın çocukluğu Kadıköy, Moda'da geçti yılı onun için önemli bir yıl oldu. Hep öğütlerini dinlediği dedesi Mübarek Galip Eldem, vefat etti. Dedesini kaybettiği yıl Türkiye, kurtarıcısı Mustafa Kemal Atatürk'ü son yolculuğuna uğurladı... Ve Hiram Abas aynı yıl, Moda Sekizinci llkokul'da öğrenim hayatına başladı. Dedesinin boşluğunu, ilkokul öğretmeni Neriman Hanım doldurmuştu. Bir de, boş arazilerde, kendi yaptıkları bez topla futbol oynamak... Sessizdi, içekapanıktı. Okulda notlar 5 üzerinden verilirdi. Ne başarılı ne de başarısızdı. Notlan 34 arasında değişiyordu. ilkokul yıllan Türkiye için yokluk yıllarıydı, ikinci Dünya Savaşı başlamıştı. Ekmeğin karneyle satıldığı yıllar... Anne babaların soluklarını tutarak radyo haberlerini dinlediği yıllar... Mahallelerine yeni insanlar taşınmaya başlamıştı. Bunlar Nazilerden kaçan Alman bilim adanılan ve Yahudilerdi... SaintJoseph yıllan Fransızca o yıllarda en popüler lisandı. Genç Türkiye Cumhuriyeti'ne Osmanlı Tanzimatı'ndan miras kalmıştı Fransızca konuşmak... Azınlıkların çoğu da Fransızca konuşurdu. O yılların Beyoğlusu'nda yürürken Türkçe'den çok Fransızca işitilirdi. Mağazaların, lokantaların, pastanelerin çoğunun adı Fransızca'ydı. Erkeklere "mösyö", kadınlara
9 "madam" veya "matmazel" diye hitap edilirdi. Fransızca eğitim yapan kolejler vardı: sadece erkek öğrencilerin alındığı SaintJoseph, Galatasaray, SaintBenoit ve sadece kız öğrencilerin kabul edildiği Nötre Dame de Sion gibi... Roksan Haram tek çocuğunun Fransızca eğitim almasını istiyordu. Ailesinde hemen herkes Fransızca biliyordu. Minik bir kız çocuğuyken tanımıştı Fransız mürebbiyeleri. Paris'i görmeyen akrabası hiç yok gibiydi. Papazların'Fransızca eğitim verdiği SaintJoseph Lisesi, oturdukları yere çok yakındı, okulun ana kapısı ile evlerinin arası 200 metreydi. Ve Hiram Abas, iki yıl hazırlık, üç yıl ortaokul ve üç yıl lise olmak üzere, 8 yıllık bir öğrenim için SaintJoseph'e kaydedildi... SaintJoseph erkek çocukların kabul edildiği, katı disiplinli bir okuldu. Ağır bir eğitim programı vardı. Fransa'dan gelen öğretmenler çoğunluktaydı. Bunlar genelde kendisini eğitime vermiş papazlardı. Kıyafet zorunluluğu yoktu. Kravat takmak mecburi değil di. Mecburi olan tek aksesuar, üstünde okulun amblemi bulunan kasketti. Kasketsiz okula giriş yasaktı. Öğrenciler saat 8.05'te okulda olmak zorundaydı. 10 dakika "moral dersi" vardı; hangi davranışların yapılması, hangilerinin yapılmaması gerektiği konusunda sınıf öğretmenleri örneklerle ahlak bilgisi verirlerdi. Saat 8.15'te ders başlardı. Ve tüm öğrencilerin en çok sevdikleri zaman dilimi 9.45'ten 10,10'a kadar süren teneffüstü. Teneffüslerde öğrenciler spor yaparlardı. Hiram Abas basketbol ve voleybol oynardı. Bir de top ve kalkanla oynanan bukle oyununu çok severdi... Asıl sevdiği spor ise bokstu. Ancak teneffüste boks yapma olanağı yoktu. Zaten okul arkadaşlarının arasında boksu seven pek kimse de yoktu... O da bu nedenle hafta sonlarını okul arkadaşları yerine kendisi gibi boksu seven mahallesinin çocukları Abdi ve Erol'la geçiriyordu... Teneffüsten sonra iki saat daha ders görüp, öğle paydosu yapılırdı. Herkes evine yemeğe giderdi. Hiram Abas bu konuda çok şanslıydı. Evi okula en yakın edan öğrenciydi, öğleden sonra da sabah yapılan ders saati programı aynen tekrar edilirdi. Sınıflar 33'er kişilikti, sınıf mevcudu bazen birkaç eksik veya fazla olurdu. Hiram Abas'ın bulunduğu sınıfın mevcudu 30'du. Sınıflarında Ermeni, Yahudi, Rum, Türk çocukları bir aradaydı: Leon Romano, Arman Seri, Nedret Salungan, Niogos Altıparmak, Yaman Yamaner, Harutyun Kürkciyan, Vorj Vartallti, Ferruh Yazıcı, Bülent Dikmen, Loris Diraduryan, Marsel Yafet, Vedat Saraçoğlu, Alfred Bağciyan, Metin Cantimur... okulda arkadaşı Nafl Erinç'le SalntJoseph'te de aynı sınıftaydılar... Okulda öğrenciler arasında gruplaşma yoktu.zaten o yıllarda kimin hangi ırktan, hangi dinden olduğu ne sorulur ne de öğrenmek için çaba sarf edilirdi. Merak bile edilmezdi... Genelde öğrencilerin aileleri zengindi. Hiram Abas gibi memur aileden gelen öğrenci sayısı çok azdı. Her hafta sonu karne verilirdi. Karne cumartesi öğleyin alınıp. veliye imzalatılıp, pazartesi geri götürülmek zorundaydı., 30 kişilik sınıfın en çalışkanı Erdem Aksoy, en tembeli ise Tahsin Biçerdi not ortalamasıyla Hiram Abas, basan aralamasında 19'uncuydu. Vasat bir öğrenci olması lise döneminde de değişmedi. Lise birde; 32 kişilik sınıfta, 2352 not ortalamasıyla 22"nci sıradaydı. Lise ikide; 28 kişilik sınıfta, 1577 not ortalamasıyla 24"üncü sıradaydı. Son sınıfta öğrenciler Fen ya da Edebiyat bölümünü seçmek zorundaydılar. Hiram Abas, Edebiyat Bölümü'nü seçti öğrenim yılında SaintJoseph'ten mezun oldu. Diplomasını, ikmale kaldığı için haziran dönemi yerine eylül ayında "orta" dereceyle aldı... Saint'Joseph'in vazgeçilmez kuralıydı; her sömestrde öğrenciler takım elbiselerini giyip, öğretmenleriyle