Güneş yanığı cildin güneş ışığından veya güneş lambası gibi yapay kaynaklardan gelen ultraviyole, yani kısaca UV, ışığa çok fazla maruz kalmasından dolayı geçici olarak iltihaplanmasına verilen isimdir.
Ciltte ağrıya, normalden sıcak ve kızarmış bir görünüme neden olur. Daha hafif vakalarda çeşitli ev ilaçları güneş yanığının rahatlamasını bir kaç saat içinde sağlayabilir ancak güneş yanığının bütünüyle solması günler sürebilir.
Tekrar tekrar güneş yanığına neden olacak seviyede yoğun UV ışığına maruz kalmak, bireyde koyu lekeler ve kuru veya kırışık cilt gibi diğer cilt hasarların oluşması riskini artırır. Bu durum aynı zamanda örneğin melanom gibi cilt kanseri türlerinin oluşması riskini artırabilir.
Bireylerin ciltlerini güneşin zararlı ışınlarından koruyarak güneş yanıklarını ve ilgili rahatsızlıkları önlemeleri mümkündür. Bu koruma yöntemlerine serin veya bulutlu günlerde bile başvurmak cilt sağlığı için önemlidir.
Güneş yanığı neden olur?
Ultraviyole ışığa çok fazla maruz kalmak güneş yanığına neden olur. Bu UV ışığı doğal olarak güneş ışığından veya güneş lambası ve bronzlaşma yatakları gibi yapay kaynaklardan ortaya çıkabilir.
Melanin, bireyin cildinin dış tabakasına normal rengini veren koyu renkli bir pigmenttir. Vücut UV ışığına maruz kaldığınızda daha hızlı melanin üreterek kendini korumaya başlar. Bu fazladan melanin ten renginin koyulaşmasına ve bronzlaşmaya yol açar. Bu bronzlaşma ise vücudun güneş yanıklarını önlemek için UV ışınlarını engellemek için kullandığı asli yöntem yoludur. Ancak bu koruma belirli bir dereceye kadar etkili olabilir. Çok fazla UV ışığı cildin yanmasına neden olur.
Serin veya bulutlu günlerde de güneş yanığı olmak mümkündür. Kar, kum, su ve diğer açık veya parlak yüzeyler de cildin yanmasına neden olan UV ışınlarını yansıtabilir ve güneş yanığına neden olabilir.
Açık tenli, mavi gözlü ve kırmızı veya sarı saçlı olmak vücutta melanin seviyelerinin doğal olarak düşük olduğuna işaret eder ve güneş yanığından etkilenme riskini artırır. Güneşli, sıcak ortamlarda veya çok yüksek irtifada, atmosferin daha az koruma sağladığı, daha az gölgeli yerlerde yaşamak veya tatil yapmak ve açık havada çalışmak yine güneş yanığı riskini artırır.
Nemli ve ıslak cilt, kuru cilde göre daha fazla yanma eğilimi gösterdiği için cilde su püskürtmek, cildi yıkamak veya yüzmek yanma riskini artırır.
Açık havada vakit geçirirken aynı zamanda alkol kullanmak, bireyi ışığa duyarlı hale getirecek ilaçları kullanmak yanık olasılığını artırır.
Cildi koruma kullanmadan düzenli olarak güneş lambası veya bronzlaşma yatağı gibi yapay UV kaynaklarına maruz bırakmak ciltte güneş yanığı ihtimaline yol açar.
Güneş yanığı ile ortaya çıkabilecek komplikasyonlar nelerdir?
Sürekli güneş yanığı ile sonuçlanacak şekilde güneşe maruz kalmak bireyin diğer cilt hasarı durumlarını ve bazı hastalıkları geliştirmesi riskini artırır. Bu diğer durumlar arasında cildin erken yaşlanması yani foto yaşlanma, prekanseröz cilt lezyonları ve cilt kanseri bulunur.
Güneşe sürekli maruz kalma ve tekrarlanan güneş yanığı, ciltte süregelen doğal yaşlanma sürecini hızlandırır ve bireyin olduğundan daha yaşlı görünmesini sağlar. UV ışığından kaynaklanan bu tür cilt değişikliklerine foto yaşlanma adı verilir.
Foto yaşlanmanın sonuçları arasında bağ dokularının zayıflaması nedeniyle cildin direncinin ve elastikiyetinin azalması, derin kırışıklıklar, kuru ve pürüzlü bir cilt, yanaklarda, burunda ve kulaklarda ince kırmızı damarlar, çoğunlukla yüzde ve omuzlarda çiller ile deri yüzeyinde, özellikle yüzde, ellerde, kollarda, göğüste ve sırtın üst kısmında başka hiçbir değişiklik yapmadan oluşan koyu veya renksiz lekeler olan maküllerin ortaya çıkması bulunmaktadır.
Prekanseröz deri lezyonları ise güneşten zarar gören bölgelerde pürüzlü ve pullu lekeler olarak gözlemlenmektedir. Genellikle açık tenli insanlarda görülen bu anormal hücre gelişimleri çoğunlukla baş, yüz, boyun ve ellerinin güneşe maruz kalan bölgelerinde ortaya çıkarlar. Bu lezyonlar zaman içerisinde cilt kanserine dönüşebilirler. Prekanseröz deri lezyonlarına aynı zamanda aktinik keratoz veya solar keratoz olarak da isimlendirilmektedir.
Güneş yanığının ortaya çıkmadığı vakalarda bile aşırı güneş ışığına maruz kalmak, melanom gibi cilt kanseri türlerinin gelişmesi riskini artırır. Yoğun ultraviyole ışık deri hücrelerinin DNA yapısına zarar verebilir. Özellikle çocukluk ve ergenlik döneminde gerçekleşen güneş yanığı, bireyin hayatının ilerleyen dönemlerinde melanom gelişmetirme riskini artıracaktır.
Cilt kanseri, yüz, dudaklar, kulaklar, kafa derisi, boyun, ense, göğüs, kollar, eller, bacaklar ve sırt dahil olmak üzere vücudun en çok güneş ışığına maruz kalan bölgelerinde gelişme eğilimi gösterir. Bazı cilt kanseri türleri, küçük bir şişlik veya kolayca kanayan, kabuklanan, iyileşen ve tekrar açılan bir yara gibi ortaya çıkar.
Melanom mevcut bir benin şeklinin değişmesine veya yeni, şüpheli görünen bir benin ortaya çıkmasına neden olabilir. Uzun süreli güneşe maruz kalan bölgelerde ise lentigo maligna adı verilen bir melanom tipi gelişebilir. Bu tip melanom ise ten rengi, düz bir nokta olarak başlar ve yavaşça koyulaşarak genişleme eğilimi gösterir. Bu sebeplerden dolayı ciltlerinde ani bir büyüme, rahatsız edici bir değişiklik, iyileşmeyen bir yara, ya da benlerde bir değişiklik ya da yeni bir ben fark eden bireylerin doktora görünmeleri tavsiye edilir.
Güneş gözlerde de güneş yanığına neden olabilir. Çok fazla UV ışığı retinaya, merceğe veya korneaya zarar verebilir. Lens üzerinde gerçekleşen güneş hasarı lensin bulanıklaşmasına yani katarakta yol açabilir. Güneş yanığına maruz kalmış gözler ağrılı ya da çapaklı bir görünüme sahip olabilir. Bunların yanı sıra kornea üzerinde meydana gelen yanığa aynı zamanda kar körlüğü ya da fotokeratitis adı verilir. Devamı haftaya