Alyoşa gülümsedi:
— Anlatır mıyım hiç? Gruşenka acı acı:
— Yani üzülüyor mu sanıyorsun? Mahsus kıskanmış gibi davrandı. Yoksa umurunda bile değilim ben!
Alyoşa:
— Nasıl mahsus? diye sordu.
— Sen safsın Alyoşenka. Ne kadar akıllı olsan gene.de hiç bir şey anlamıyorsun, doğrusu bu! Ben böyle olduğum için kıskandı diye gücenmiyorum. Ama hiç kıskanmasaydı güce-fcirdim. Ben öyleyim işte. Kıskançlığa hiç kızmam. Benim de yüreğim ateş doludur. Ben de kıskanırım! Asıl gücüme giden şey şu: Mitya beni hiç de sevmiyor, şimdi de mahsus kıskan-^ış gibi görünüyor. Kör müyüm, görmüyor muyum sanki? Kendisi bile bana bugün durup dururken Katya'dan söz etti: Bendim şöyleymiş, böyleymiş, «benim için Moskova'dan bir doktor getirtti. Beni kurtarmak için en iyi, en bilgili, en birinci avukatı getirtti» dedi. Madem benim gözlerime baka baka onu
r, demek ki onu seviyor! Utanmaz, arlanmaz adam! Ken-bana karşı suçlu, öyleyken beni suçlayıp da zeytinyağı178
KARAMAZOV KARDEŞLER
gibi BU yüzüne çıkmak, bütün kabahati benim üzerime yüklemek için: «Sen benden önce o Polonyalıyla yaşıyordun, öyle olunca ben artık Katya ile ilgilenebilirim» demek istiyor. Asıl istediği bu! Bütün suçu benim üzerime yüklemek istiyor. Mahsus bir bahane yaratıp kavga çıkardı benimle, diyorum sana! Yalnız ben...
Gruşenka ne yapacağını söylemedi, yalnız gözlerini mendille örterek hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. Alyoşa kesin bir tavırla:
— O Katerina tvanovna'yı sevmez! dedi.
Gruşenka, mendili gözlerinden ayırmadan sesinde tehdit edici bir anlamla:
— Eh, seviyor mu, sevmiyor mu, bunu yakın zamanda kendim öğrenirim, dedi.
Yüzü çirkinleşmişti. Alyoşa büyük bir üzüntü ile o yumuşak ve sakin bir neşe ile parlayan yüzün birden somurtkan kızgın bir yüz haline geldiğini gördü. Gruşenka birden:
— Eh, saçmalık yeter! diye kestirip attı. Ben seni buraya hiç de bunun için çağırmadım. Alyoşa, yavrum yarın ne olacak, yarın ne olacak?... İşte benim üzüldüğüm bu! Yalnız buna üzülüyorum! Herkese bakıyorum da hiç kimse bunu düşünmüyor, bari sen bunu düşünüyor musun? Ayol yarın onu muhakeme edecekler; bana anlat nasıl muhakeme edecekler onu? Belli ki uşak, uşak öldürdü! Uşak! Aman Allahım! Yoksa gerçekten onu uşağın yerine mahkûm mu edecekler? Hiç kimse ortaya çıkıp da onu savunmayacak mı? Uşağı hiç rahatsız etmediler değil mi?
Alyoşa düşünceli bir tavırla:
— Onu iyice sorguya çektiler, dedi. Ama herkes suçlunun o olmadığı kanısında. Şimdi kendisi çok hasta yatıyor. Daha o günden bu yana hasta. Eskidenberi sara hastalığı vardı ya, ona gene tutulmuş.
' Sonra sözünü:
— Gerçekten hasta, diye tamamladı.
— Hay Allah! Hiç değilse sen o avukata gidip, kendisine her şeyi olduğu gibi anlatsaydın. Diyorlar ki, onu üç bin rubleye Petersburg'dan getirtmişler.
— O üç bini üçümüz birlikte verdik. Ben, tvan ağabeyin»' bir de Katerina İvanovna. Doktoru ise Moskova'dan Katerin» İvanovna'nın kendisi getirtti. Avukat Fetyukoviç daha d»
f
179
fazla alırdı, alırdı ama, iş tüm Rusya'ya yayıldı. Tüm gazete-ler, dergiler hep bu davadan söz ediyorlar. Fetyukoviç de, daha çok, artık da~va dillere destan oldu diye, ona daha da büyük bir ün kazandıracak diye o ücrete razı oldu. Kendisini dün akşam gördüm.
Gruşenka acele ile atıldı:
— Peki sonra ne oldu? Ona söyledin mi?
— Beni dinledi, ama, hiç bir şey söylemedi. Yalnız belirli bir düşünceye varmış olduğunu bildirdi. Ama sözlerimi de dikkate alacağını ifade etti.
— Nasıl dikkate alacakmış? Ah, bu adamlar ne üç kâğıtçıdır! Mitya'yı felâkete sürüklüyorlar! Peki, öteki doktoru neden getirtmiş?
Alyoşa, hafifçe gülümsedi:
— Uzman olarak. Ağabeyimin deli olduğunu, kendisini bilmeyecek bir durumda bulunduğunu, çıldırdığı için babamı öldürmüş olduğunu ileri sürmek istiyorlar. Ama ağabeyim buna razı olmaz.
Gruşenka:
— Ah, babanı öldürmüş olsaydı, bunu söylemek mümkündü! diye bağırdı. O zaman deliydi, tam anlamıyla deli. Hem de onun bu hale gelmesinden ben, alçağın biri olan ben sorumluyum! Ama o öldürmedi ki! O öldürmedi! Üstelik de herkes ona yükleniyor, hep onun öldürdüğünü söylüyorlar, tüm kent öyle söylüyor. Fenya bile öyle ifade verdi. Sözlerine bakılırsa, o öldürmüş gibi oluyor. Hele dükkândaıkiler, hele o memur... Sonra meyhanede daha önce söyledikleriini duyanlar! Herkes ona karşı! Neler, neler söylüyorlar!
Alyoşa canı sıkılarak:
— Evet, ifadelerin sayısı korkunç denecek kadar çoğaldı, dedi.
— Hele Grigoriy, Grigoriy Vasilyiç, kendi sözünde öyle ısrar ediyor ki! Kapının açık olduğunu söyleyip duruyor. Kafasına koymuş bir kez onu öyle gördüğünü. Artık kimse onu Düşüncesinden caydıramaz. Ben bir koşu ona gittim, kendisi ile uzun uzun konuştum. Üstelik küfür de ediyor.
Alyoşa:
— Evet onu ifadesi belki de ağabeyimin aleyhindeki en «kuvvetli ifadedir.180
Gruşenka birden çok endişeli bir tavırla gizli bir şey söylüyormuş gibi:
— Mityanın delirdiğine gelince, şimdi bile birazcık öyle görünüyor, dedi. Biliyor musun Alyoşenka? Bunu sana çoktandır söylemek istiyordum. Ona her gün gidiyorum ve şaşıp kalıyorum. Söyle bakayım, sen ne dersin? Şimdi hep söyleyip durduğu şeyler nedir Allahaşkına? Bir söze başladı mı, konuşuyor, konuşuyor... Ne dediğini bir türlü anlayamıyorum. Kendi kendime «her halde akıllı insanların anlayabileceği bir şeyler söylüyor, ben aptalın biriyim, bunu nereden anlarım» diyorum. Yalnız, dün akşam, birden bana bir bebeden, daha doğrusu kim olduğunu bilmediğim bir çocuktan söz etmeye başladı. «Bebe neden fakirdir? İşte ben şimdi o zavallı çocuğun durumundan ötürü, Sibirya'ya gidiyorum. Ben kimseyi öldürmedim ama Sibirya'ya gitmem gerekiyor» diyordu. Neymiş o bebe? Bir şeycik anlayamadım. Ama, o konuşurken ağlamaya başladım. Çünkü çok güzel konuşuyordu. Kendisi de ağlıyordu. Ben de ağlamaya başladım. O zaman birden beni öptü, ve haç çıkararak beni kutsadı. Söyle bana Alyoşa, kimmiş o «yavru bebek?» anlat bana...
Alyoşa gülümsedi:
— Bunlar herhalde Rakitin'den geliyor, Rakitin nedense sık sık ona gitmeye başladı. Bununla birlikte... Bu söz Raki-tin'in sözü değil... Her neyse anlarız, dün akşam ona gitmiştim. Bu gün de gideceğim.
Gruşenka:
— Hayır bu iş Rakitinka'nın işi değil, bunları kafasına ağabeyin Ivan Fiyodoroviç koyarak onu şaşırtıyor, yanma giden odur! Senin anlayacağın... diye söylendi, sonra birden
sustu.
Alyoşa, Gruşenka'ya gözlerini dikerek şaşırmış gibi:
— Ne demek istiyorsun? Ağabeyim Mitya'yı ziyaret mı etti? Ama Mitya ağabeyim, İvan'ın bir kez olsun ona uğramadığını söyledi.
Gruşenka ne söyleyeceğini şaşırmış bir halde, birden kı
zararak:
— Aman... Ne biçim insanım ben! Ağzımdan kaçırdım «' te! diye bağırdı. Dur, Alyoşa, konuşma! Madem ağzımdan kaçırdım, artık bütün gerçeği soyliyeyim: Ivan ağabeyin, İ ' ya'ya iki kez uğramış. Birinci ziyaretini gelir gelmez
181
Biliyorsun ya, hemen Moskova'dan dört nala gelmişti. Daha ben hastalığa tutulmamıştım bile. İkinci kez olarak da, bir hafta önce gitmiş. Ama Mitya'ya onu ziyaret ettiğini sana söylememesini tenbih etmiş. Zaten kimseye söylemesini istemiyormuş. Gizli gizli gidiyormuş ona.
Alyoşa derin bir düşümce içinde oturuyor, birşeyler tasarlıyordu. Belliydi ki bu haber onu şaşırtmıştı. Ağır ağır konuşarak :
— İvan ağabeyim, Miltya'nın işini benimle konuşmuyor, dedi. Zaten tüm bu iki ay içinde çok az konuştu. Ona uğradığım vakit de, her zaman geldiğime canı sıkılıyor. Onun için üç haftadır ona gitmiyorum. Hım, hımm... Eğer bir hafta önce ona uğramışsa... Bu hafta içinde gerçekten Mitya'da garip bir değişiklik oldu.
Gruşenka acele ile sözünü destekledi:
— Değişti ya! Değişti ya! dedi. Aralarında bir sır var... Gizli bir sır vardı aralarında!... Bunu Mitya'nın kendisi bana söyledi. Hem biliyor muşum, öyle bir sırmış- ki, Mitya bir türlü huzura kavuşamıyor. Oysa eskiden neşeli idi. Hoş şimdi de neşeli ya... Yalnız biliyor musun? Başını şöyle oraya buraya sallamaya, odada bir aşağı, bir yukarı dolaşmaya, sağ elinin şu parmağı ile şakağındaki saçları karıştırmağa başladı mı, ben artık içinde kendisine endişe veren bir şeyin bulunduğunu anlarım... Artık bunu iyice öğrendim! Oysa eskiden neşeliydi. Bugün bile neşeli gördüm onu!
— Ama sen «sinirli» demiştin.
— Sinirli de olsa, yine neşelidir o. Zaten hep sinirlidir, ama bir anda neşeleniveriyor işte. Sonra da gene sinirli oluyor. Hem biliyor musun Alyoşa, ona bakıp hep hayret ediyorum. Kendisini korkunç bir şey bekliyor, o ise öyle saçma Şeylere gülüyor ki! Tıpkı çocuk gibi.
— İvan'ın onu ziyaret ettiğini bana söylememeni tenbih etti mi, gerçek mi? Sana gerçekten «söyleme» mi dedi?...
— Öyle dedi ya. «Söyleme» dedi. Zaten Mitya yalnız sen-den korkuyor. Çünkü bu işin içinde bir sır varmış. Kendisi söyledi bunu.
Gruşenka, birden atılıp yalvararak:
. — Kuzum Alyoşa, ne olur ona git, ağzını ara, ne imiş ara-rındaki o sır öğren, sonra da gelip bana söyle! Benim gibi182
KARAMAZOV KARDEŞLER
r
183
zavallı bir kadını üzüntüden kurtar. Artık o uğursuz kaderin-neyse bileyim. Seni bunun için çağırdım.
— Sen o sırrın seninle ilgili olduğunu mu sanıyorsun--Eğer öyle olsaydı, Mitya, bunun bir sır olduğunu senin yanında söylemezdi!
— Bilmiyorum. Belki bana söylemek istiyor, ama cesaret edemiyor. Önceden haber veriyor. «Bir sır var» demek istiyor ama nasıl bir sır olduğunu söylemiyor.
— Peki sen bunun ne olduğunu düşünüyorsun?
— Ne mi düşünüyorum? Artık benim için felâket gete; çattı, öyle düşünüyorum. Hem de felâketimi her üçü birlik hazırladılar. Çünkü bu işin içinde Katya var. Bütün bunlar Katya'dan çıkıyor. Mitya: «Şöyleymiş, böyleymiş» diyor, onur. için! O kadın gibi değilim demek! Mitya bunu önceden söylüyor. Bana haber veriyor. Beni bırakmayı aklına koymuş! İste bütün sırrı bu! Üçü bunu düşünmüşler, üçü... Yani Mitya, Katya, bir de İvan Fiyodoroviç. Alyoşa, ben sana çoktandır bir şey sormak istiyordum: Mitya, bir hafta önce bana birden durup dururken İvan'ın Katya'ya âşık olduğunu söyledi. Bunu da onun sık sık evine gitmesinden çıkarmış. Bana doğru mu söyledi, yoksa yalan mı? Elini vicdanına koy, indir hançeri göğsüme! Söyle!
— Sana hiçbir zaman yalan söylemem. İvan, Katerina İva-novna'ya âşık değil. Benim düşüncem bu...
— İşte, ben de o zaman öyle düşünmüştüm! Bana yalan söyledi utanmaz. İş burada! Şimdi de beni mahsus kıskanmış gibi davranıyor, sonradan ayrılırsak kabahati bana yüklemek için. Öyle saf ki! Hiç bir şeyi gizli tutamıyor, öyle açık yürekli ki!... Ama ben ona gösteririm! Ona gösteririm ben dünyanın kaç bucak olduğunu! Bana «sen benim öldürdüğüme inanıyor" sun» dedi. Bunu bana söyledi! Beni bununla suçladı! Düşünse ne! Tanrı suçunu bağışlasın! Dur! O Katya'ya mahkemede neler yapacağım! Orada ona öyle bir söz söyleyeceğim ki... Her şeyi söyleyeceğim! •
Gruşenka bunu söyledikten sonra gene acı acı ağlamaya başladı. Alyoşa yerinden kalkarak:
— Bak, sana kesin olarak bir şey söyleyebilirim, Gruşenfca-dedi. Birincisi şu: Mitya, seni seviyor, dünyada herkesten çok seni seviyor. Yalnız seni!... Bu sözüme inan. Bunu iyice biliyorum. Artık bunu benden başka kimse bilemez. İkincisi
onun ağzını aramak istemiyorum. Eğer bugün bana kendiliğinden o sırrını söylerse, sana açıklamağa söz verdiğimi kendisine açıkça bildireceğim. O zaman, bugün gene gelir, sana ne olduğunu söylerim. Yalnız... Bana öyle geliyor ki... 3u işle Katerina îvanovna'nın hiç ilgisi yok! Bu sır bambaşka bir şeyle ilgili. Öyle sanıyorum. Bana öyle geliyor ki, Katerina İvanovna ile bu iş arasında hiçbir ilişki yok. Eh, şimdilik hoşça kal!
Alyoşa elini sıktı. Gruşenka hâlâ ağlıyordu. Alyoşa, genç kadının teselli olsun diye söylediği bu sözlere pek inanmadığını görüyordu. Ama yine de hiç olmazsa derdini dökmesi için iyi bir şey olmuştu. Genç kadını bu durumda bırakmak onu üzüyordu, ama Alyoşa'nın acelesi vardı. Daha birçok görevler onu bekliyordu.
II
HASTA AYAK
Görevlerinden birincisi, onu bayan Hohlakova'nın evinde bekliyordu. Alyoşa, oradaki işini biran önce bitirip, Mitya'yı ziyarete gecikmemek için, acele ile oraya gitti. Bayan Hohla-fcova, üç haftadır rahatsızlanmıştı: Nedense ayağı şişmişti. Gerçi, yatakta değildi ama, gündüzleri sırtında zarif ve pek açık saçık olmayan bir sabahlıkla, boudoir'ında kanepenin üzerinde yarı uzanmış bir durumda yatıyordu. Alyoşa bu vesile ile kötü bir niyet taşımayan hafif bir alayla, kendi kendine, Bayan Hohlakova'nın hastalığına rağmen, neredeyse şıklaş-düşünmekten kendini alamıyordu. Durup dururken saç-danteller, kurdeleler takılıyor, zarif lizözler giyiliyordu. Alyoşa, bunların niçin yapıldığını anlıyordu, ama bunları saçma düşünceler olarak zihninden kovmaya çalışıyordu.
Son günlerde Bayan Hohlakova'yı başka misafirlerin arasında Perhotin adında bir genç ziyaret etmeye başlamıştı. Alyoşa, dört gün kadar bir süredir onlara uğramamıştı ve eve girer girmez acele ile Liza'nın yanına gitmek istedi, çün-
asıl onunla işi vardı. Liza daha bir gün önce, ona. «çok bir durumu> görüşmek üzere hemen gelmesi için ıs-184
f
185
rarla ricada bulunmasını tenbihleyerek bir hizmetçi kız gön. dermişti. Bu da bazı nedenlerle Alyoşa'da bir ilgi uyandırmıştı Ama hizmetçi kız Alyoşa'nın geldiğini Liza'ya haber verinceye kadar, Bayan Hohlakova, gelmiş olduğunu birinden öğrenerek hemen ona başka bir hizmetçisini göndermiş ve «yalnız bir dakika için» yanına gelmesini rica etmişti. Alyoşa, önce annenin ricasını yerine getirmenin daha doğru olacağını düşündü. Öyle yapmayacak olursa. Bayan Hohlakova, muhakkak Alyoşa, Liza'nın yanında iken, ikide bir ona birini gönderip rahatsız edecekti.
Bayan Hohlakova bayram günüymüş gibi özel bir itina ile giyinmiş olarak ve olağanüstü bir sinir gerginliğiyle heyecan içinde divanın üzerinde yatıyordu. Alyoşa'yı sevinç çığlıkları ile karşıladı.
— Kırk yıldır, kırk yıldır evet, tam kürk yıldır sizi görmedim! Koca bir hafta geçti de... Bir dakika, ha... Sahi, dört gün önce, çarşamba günü bizdeydiniz. Siz, Liza'ya gidiyordu-nuz, değil mi? Biliyordum zaten. Herhalde ben duymayayım diye ayaklarınızın ucuna basa basa doğru ona gitmek istiyordunuz. Ah, sevgili, sevgili Aleksey Fiyodoroviç. Beni ne kadar endişe içinde bıraktığınızı bir bilseniz! Ama bunu sonra konuşuruz. Gerçi en önemli olan bu, ama gene de sonra konuşuruz bu konuyu.
Sevgili Aleksey Fiyodoroviç, Liza'cığımı tam anlamıyla artık size emanet ediyorum. Zosima dedenin ölümünden sonra «nur içinde yatsın» (bunu söylerken haç çıkarmıştı) size bir rahip olarak bakıyorum. Hoş yeni giysinizi kendinize çok yakıştırıyorsunuz doğrusu? Nereden buldunuz böyle bir terziyi? Ama hayır, hayır. Asıl önemli olan bu değil, bunları sonra konuşuruz. Size bazen Alyoşa dediğim için sakın bana kızmayın olmaz mı? Ben ihtiyar bir kadınım. Her şeyim hoş görülür (bunu söylerken nazlı nazlı gülümsemişti), ama bunu da sonra konuşuruz. Yeter ki, en önemli şeyi unutmayalım! Çok rica ederim, bana bunu hatırlatın, olmaz mı? Konuşurken konudan ayrıldım mı, bana «asıl önemli olan neydi?» diye sorutulmaz mı? Ah, şimdi en önemli olanın ne olduğunu ben nereden bileyim! Liza, sizinle evlenmek konusunda vermiş ol düğü o çocukça sözü geri aldığı günden bu yana, herhalde bu tün bunların, uzun bir süre tekerlekli iskemlede kalmış, zavallı hasta küçük bir kızın bir hayal oyunundan başka birşey ol
madiğini anlamışsınızdır. Aleksey Fiyodoroviç, çok şükür, şimdi artık yürüyor. Bunu da Katya'nın, Moskova'dan o zavallı ağabeyinize... yarın... şey edecekleri ağabeyiniz için getirttiği yeni doktora borçluyuz... Ah, yarından niçin söz ediyorum! Yarın olacakları düşündükçe ölecek gibi oluyorum. Meraktan öleceğim vallahi... Sözün kısası, o doktor, dün akşam bize geldi ve Liza'yı gördü... Vizitesine elli ruble ödedim. Hey Allah gene olmayacak şeyler söylüyorum! Gene asıl söyleyeceğimi söylemiyorum. Görüyorsunuz ya, artık büsbütün sözlerimi şa-gırıyorum. Acele ediyorum. Hem neden acele ediyorum? Bilmiyorum. Şimdi artık korkunç denecek bir şekilde, hiçbir şey bilmiyorum. Benim için herşey karmakanşık bir yumak haline geldi. Korkarım ki, can sıkıntısından şimdi yanımdan pırr diye uçacaksınız, artık sizi kim görür? Hay Allah, ne diye oturuyoruz? Bir kez kahve içelim. Yulya, Glafira! Kahve getirin.
Alyoşa, acele ile teşekkür ederek, daha biraz önce kahve içtiğini söyledi.
— Kimde içtiniz?
— Agrafena Aleksandrovna'da!
— Yani... Yani o kadınla! Ah, herkesi mahveden o zaten. Hoş bilmiyorum. Diyorlar ki, şimdi çok namusluymuş. Gerçi iş işten geçti, ama eskiden gerektiği vakit öyle olsaydı, daha iyi olurdu. Şimdi öyle olması neye yarar? Susun Aleksey Fiyodoroviç, susun! Çünkü o kadar çok şey söylemek istiyorum ki. galiba hiç bir şey söyleyemeyeceğim. Bu korkunç dava... Muhakkak gideceğim. Ona hazırlanıyorum. Beni mahkeme salo-luna koltukta götürecekler. Zaten orada oturabilirim. Ya-nımda insanlar olacak. Hem biliyor musunuz? Tanıklar arasın-da ben de varım. Ah neler söyleyeceğim! Biliyorum ben neler söyleyeceğimil Yemin etmek gerekecek, öyle değil mi?
— Öyledir. Ama sizin oraya gidebileceğinizi sanmıyorum. —- Ama oturabiliyorum. Ah, ne söyleyeceğimi şaşırtıyor-
sunuz! o dava, o vahşice davranış yok mu? Sonra herkes Sibirya'ya gidiyor... Başkaları da evleniyor... Hepsi de herşey hızla, çabuçak değişiyor. Sonunda da hiç bir şey kalmıyor, herkes bir ayağı çukurda olan birer ihtiyar haline geliyor. En, varsın öyle olsun, yoruldum artık! O Katya, cette char-mante Personne yok mu? Benim bütün umutlarımı yok etti. ağabeylerinizden birinin peşinden Sibirya'ya gidecek.186
Öbür ağabeyiniz de onu izleyecek ve komşu kentlerden birin-'de oturacak. Sonra da hepsi birbirlerine acı çektirecekler!... Buna deli oluyorum, en ömemlisi işin böyle dallanıp budaklanması: Petersburg'da ve Moskova'da tüm gazeteler de bir milyon kez yazdılar bunu... Ha, evet düşünün bir kez, benim için bile bir şeyler yazmışlar, güya ağabeyinizin «çok sevdiği bir arkadaşıymışım», kötü bir söz söylemek istemiyorum, ama düşünün, bir düğünün bunu!
— Öyle şey olamaz! INerde, nasıl yazmışlar bunu?
— Şimdi gösteririm!! Dün aldım ve dün okudum. İşte bakın, Petersburg'da yayınlanan «Dedikodu> gazetesi, bu yıl çıkmaya başladı. Ben söylentilere bayılırım. Bu yüzden abone oldum, kendi başıma iş açtım. Gördünüz mü, nssılmış o dedikodular? işte bakın, şu.rada yazıyor, okuyun.
Alyoşa'ya yastığının altında bulunan bir gazete yaprağını uzattı.
Belki gerçekten üzüntülü değil, garip bir bitkinlik içindeydi ve belki d« gerçekten zihninde herşey karmakarışık bir yumak haline gelmişti. (Gazetedeki haber oldukça taşı gediğine koyan cinstendi ve herhalde onu çok rahatsız etmişti. Ama iyi ki kendisi o anda dikkatini bir nokta üzerinde toplayabilecek durumda değildi. Bu yüzden biraz sonra o gazeteyi de unutabilir ve bambaşka bir konuya atlayabilirdi. O korkunç davanın, Rusya'nın her yerinde dillere destan olduğunu Alyoşa çoktandır biliyordu ve o iki ay içinde bazı doğru haberler arasında ağabeyi için de, genel olarak, tüm Kara-mazov'lar için de, hatta Ikendi hakkında bile o kadar olmayacak haberler ve röportajlar okumuştu ki...
Gazetelerden, birinde ağabeyinin işlediği cinayetten sonra korkudan rahip olduğu ve manastıra kapandığı bile yazılıydı. Bir başka gazetede bu yalanlanıyor ve aksine kendisinin Zo-sima dede ile birlikte manastırdaki kasayı kırdıktan sonra «Toz oldukları» 3leri sürülüyordu. Dedikodu gazetesindeki şimdiki haberin başlığı ise «Karamazov'un davasından önce Sko-toprigonyevsk»dı. (Ne yazık ki kentimizin adı budur. Uzun zamandır adını gizledim ama.) Haber kısacıktı ve Bayan Hoh-lakova'dan açıktan açığa söz edilmiyordu. Zaten tüm isimler gizli tutulmuştu . Yalnız, şimdi bu kadar gürültü patırdı ile muhakeme etmeye hazırlandıkları suçlunun, vaktiyle orduda bulunan emekliye ayrılmıış, küstah davranışları ile
l
187
tembel ve köylülerini azat etmemiş bir teğmen olduğu, durmadan gönül işleri ile vakit geçirdiği ve özellikle «yalnızlıktan canı sıkılan bazı hanımların» üzerinde büyük etkisi olduğundan söz ediliyordu. Hatta söylendiğine göre, o canı sıkılan ve hâlâ gençlik taslayan dul hanımlardan biri, kocaman bir kızı olduğu halde, ona o kadar tutulmuştu ki, daha cinayetten iki saat önce, ona tek kendisi ile birlikte altın madenlerine kaçsın diye, üç bin ruble teklif etmişti! Ama canavar, kırk yaşındaki canı sıkılan hanımın güzelliklerine kapılıp onunla birlikte Sibirya'ya sürüklenmektense bu iş için ceza görmeyeceğini sanarak gene üç bin ruble için babasını öldürüp soymayı tercih etmişti. Baştanbaşa söz oyunları ile dolu olan bu yazıda gerektiği gibi, baba katili olmanın, ahlâka aykırı bir-şey olduğu kabul ediliyor, ama sonunda gene de, yeni ortadan kaldırılan serfliğe karşı ateş püskürülüyordu. Alyoşa, yazıyı merakla okuduktan sonra, gazete yaprağını katlayarak onu gene Bayan Hohlakova'ya verdi. Bayan Hohlakova:
— Siz söyleyin, orada yazdıkları ben değil miyim? Ona, hemen hemen bir saat kadar önce, altın madenlerine gitmesini teklif eden bendim, şimdi durup dururken, «kırk yaşındaki hanımın güzellikleri!» diyorlar. Hem sanki ben ona, bunu onun için mi teklif etmiştim? Bunu mahsus yazıyor! Tanrım! «kırk yaşındaki hanımın güzellikleri!» diye yazdığı için onu, benim bağışladığım gibi bağışla... Hem bunu yazan kimdir?... Kimdir bunu yapan biliyor musunuz? Dostunuz Rakitin!
Alyoşa:
— Belki de, dedi. Ama ben bu konuda hiçbir şey işitmedim,
— Odur! Odur! «Belki» demeyin! Ben onu kovdum ya... Olup bitenlerin tüm hikâyesini biliyorsunuz değil mi?
— Bundan böyle sizi ziyaret etmemesini söylemişsiniz, bunu biliyorum. Ama bunu niçin yaptığınızı... hiç değilse sizden işitmedim.
— O halde ondan işittiniz demek! Peki, şimdi bana küfrediyor mu, sövüp sayıyor mu?
— Evet, sövüyor. Ama o zaten herkese söver. Hem neden evinize gelmesini yasak ettiniz? Bunun nedenini bana söylemedi. Zaten onunla nadir olarak karşılaşıyoruz, aramızda bir arkadaşlık yok.188
— Eh, öyleyse size hepsini açıklayayım. Yapılacak başka birşey yok, bari itiraf edeyim. Çünkü, bu işin içinde belki de bir noktada suçluyum. Yalnız en küçük, küçümencik, mini mini bir nokta... O kadar küçük ki, hani hiç yok deseniz olur Anlıyor musunuz yavrum? (Bayan Hohlakova birden garip yaramazca bir tavır takınmış, dudaklarında da sevimli, âmâ aynı zamanda bir şey sakladığını belli eden bir gülümseyiş belirmişti.) Anlıyorsunuz ya! Öyle tahmin ediyorum ki... Özür dilerim Alyoşa, şimdi sizinle bir anne gibi konuşuyorum. Ah, hayır, hayır, aksine, şu anda size tıpkı babammışsınız gibi... Çünkü, «anne» demek buraya hiç uymuyor... Her neyse, tıpkı günah çıkarırken Zosima Dede'ye yaptığım gibi, en doğrusu bu. Öyle demek çok uygun oluyor. Size biraz önce, «rahip> demiştim ya... Her neyse, işte o zavallı genç, dostunuz Rakitin var ya, (aman Allahım, ona hiç mi hiç darılamıyorum! Gerçi kızıyorum, öfkeleniyorum, ama o kadar çok değil) yani sizin anlayacağınız, bu aklı havada olan delikanlı, birden, düşünün bir kez, galiba bana âşık oldu.
Bunu daha sonra, çok daha sonra birden farkettim. Daha başlangıçta, yani bundan bir ay kadar önce, evime daha sık gelmeye başlamıştı. Hemen hemen hergün geliyordu. Gerçi onunla daha önceden de tanışıyorduk ama... Ben hiçbir şey bilmiyordum... Sonra birden, sanki zihnim aydınlanır gibi oldu ve hayretle bazı şeyler farketmeye başladım. Biliyor musunuz? Burada görevli olan ağırbaşlı, cana yakın ve çok değerli bir genci, Piyotr İlyiç Perhotin'i de bundan iki ay önce evime kabul etmeye başlamıştım. Siz de ona kaç kez burada rastladınız. Kendini bilen, ciddî bir gençtir, öyle değil mi? Uç günde bir gelir., Hergün gelmez. (Gerçi hergün de gelse, bundan ne çıkar?) Hem, her zaman öyle güzel giyinmiştir ki-Ben zaten yetenekleri olan, gösterişi sevmeyen gençleri daima överim, Alyoşa! Bu gencin ise hemen hemen bir devlet adamı kadar derin bir zekâsı var, öyle güzel konuşur ki! Muhakka onun için gereken kimselere ricada bulunacağım, muhakka ileride diplomat olabilir. O korkunç gün, beni az kalsın ölüm» den kurtarmıştı evime gelerek...
Dostunuz Rakitin ise, her zaman ayağında öyle
gelirdi ve o çizmeli ayaklarını halının üzerine uzatırdı zün kısası, artık bana bazı imalarda da bulunmaya başlamıştı Hatta birgün, birden burdan giderken, elimi kuvvetle sı