4 GİRİŞBu bölümde, okuduğunuz bilimsel bir makaleyi ya da işittiğiniz bazı olayları daha iyi anlamlandırmada kullanılan veya ölçme ve değerlendirme işlemlerinde karşılaşabileceğiniz istatistikle ilgili bazı temel kavramları, merkezi eğilim ölçüleri, değişim ölçüleri, normal dağılım, standart puanlar ve korelasyon kavramlarının anlamlarını, nerede, ne zaman ve hangi amaçlarla kullanıldıklarını öğreneceksiniz.
5 İSTATİSTİK VE BAZI TEMEL KAVRAMLAR İstatistik, Bilim ve Gözlem.
71 ÖZETİstatistik kavramı farklı şekillerde ifade edilse de en genel anlamda, araştırmacıların verileri organize etmek, özetlemek ve yorumlamak için kullandıkları kavramlar, kurallar ve süreçler bütünüdür. İstatistiksel terminolojide araştırmacının çalışmayı umduğu tüm grup evren olarak tanımlanır. Evren genellikle çok geniş olduğundan araştırmacıların evrendeki her bir bireyi incelemeleri mümkün değildir. Bu yüzden evrenden daha küçük ve fakat evreni temsiledebilen bir grup yani örneklem oluşturulur. Evrenin herhangi bir özelliği, örneğin ortalaması, parametre olarak adlandırılır. Diğer taraftan örneklemin herhangi bir özelliği ise istatistik olarak adlandırılır.
72 Eğitim araştırmalarında bireylerin gözlemlenmesi ve yapılan ölçümlerden elde edilen puan veya ham puanlar veriler olarak adlandırılır. Betimlemeli istatistik, verilerin, histogram, bar, pasta vb. grafikler, sıklık tabloları, merkezi eğilim ölçüleri ve değişim ölçülerinin kullanılarak basitleştirilip, organize edilip, özetlenerek sunulmasını sağlayan istatistiksel Süreçlerdir.
73 Çıkarıma dayalı istatistik ise örneklem ile çalışmaya ve örneklemin seçildiği evren hakkında genellemeler yapmamıza izin veren teknikleri içerir. Her ne kadar örneklem evreni temsil etse de, bir örneklemin tüm evren hakkında tam olarak doğru resmi vermesi beklenemez. Bu nedenle bir örneklem istatistiği ile ilgili evren parametresi arasında az da olsa bir tutarsızlık olabilir. Bu tutarsızlık örneklem hatası olarak adlandırılır. Örneklem hatası kaçınılmazdır ve örneklem evrene yaklaştıkça minimuma iner.
74 Bir değişken, çalışmadaki bir durum veya katılımcıların özelliklerini tanımlar. Tam sayılarla ifade edilen, cinsiyet, üniversite düzeyi; birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf, karnedeki başarılı ders sayısı vb. değerleri sınırlı sayıda olan değişkenlere süreksiz değişken, bir ölçekten elde edilen en yüksek ve en düşük puan arasında herhangi bir değer alabilen, bir elmanın bir bölü dördü ya da eşit aralıklı ve oranlı ölçek türlerine giren başarı, tutum, kütle, hız ve uzunluk vb. değişkenlere sürekli değişken denilir.
75 Sahip olunan dil, din, ırk, eğitim düzeyi gibi kategorik verilere dayalı değişkenler nitel değişken, miktar ifade eden, uzunluk ve kütle ölçümleri, bir testten alınan puanlar vb. değişkenlere ise nicel değişken denilir.
76 Eğitimle ilgili çalışmalarda değişkenler daha çok bağımsız, bağımlı ve sabit değişken olarak adlandırılır. Bağımsız değişken, bir ön koşul olarak araştırmacı tarafından seçilmiş, ölçülmüş veya manipüle edilmiş bir değişkendir. Bağımlı Değişken, bağımsız değişkenin etkisini tayin eder veya ölçer. Kontrol değişkeni ise, herhangi bir araştırmada sabit tutulan değişkendir.
77 Betimsel istatistikte; bir ölçekten elde edilen veriler içinde bireylerin tekrar eden puanlarının (sayılarının) listelenmesini içeren sıklık (frekans) dağılımları, frekans dağılım grafiğindeki veriler eşit aralık veya oran ölçeğinde olduğunda histogram grafiği, sıralamalı ve sınıflandırmalı ölçeklerdeki veriler için frekans dağılımı gösterilirken sütun (bar) grafiği, kategorik verilerin gösterilmesinde ve karşılaştırılmasında kullanılan, dairenin pasta dilimi şeklindeki pasta grafikleri kullanılır.
78 İstatistiksel işlemlerde; bir dağılımdaki tüm puanların toplam puan sayısına bölümü ortalama, bir dağılımı tam olarak ikiye bölen puan ortanca(medyan), bir veri grubunda en çok tekrar eden veya en yüksek frekans sayısı mod, bir dağılımdaki tüm puanların toplamının puan sayısına bölümü ortalama, bir puan dağılımındaki en yüksek puan ile en düşük puan arasındaki fark ranj, bir ölçüler dizisindeki ölçülerin aritmetik ortalamadan ne derecede uzaklara yayıldıklarını puan biriminde gösteren ortalama standart sapma, herhangi bir ölçümden elde edilen her bir puanın ortalama değerden olan farklarının karelerinin ortalaması ise varyans kavramları ile adlandırılır.
79 Merkezinin her iki tarafının aynı şekle sahip olduğu dağılımlar simetrik olarak adlandırılır. Simetrik bir dağılımın tek bir tepe noktası varsa normal dağılım olarak adlandırılır.
80 Bu istatistiksel tekniğin amacı her bireyin puanının standart z puanına çevrilmesidir.