KARBONHİDRATLAR
-Yapılarında C,H ve O bulunur.(Cn H2n On)
-Enerji vericidirler.Fazlası yağa dönüştürülür.
-Az miktarda yapıya da katılırlar.(ATP,RNA,DNA,hücre zarı ve çeperi gibi)
-Yapı taşları monosakkaritlerdir.
-Yapı taşları arasında glikozid bağı bulunur.
-3 gruba ayrılırlar.
1)MONOSAKKARİTLER; (Tekşekerliler) Sindirilmeden hücre içerisine alınabilirler. Vücutta enerji üretiminde en fazla kullanılan monosakkarit glikozdur.
Monosakkaritlerin hücre zarındaki difüzyon hızları
Galaktoz-Glikoz-Fruktoz
Monosakkaritleri 5C’lular (pentozlar) 6C’lular(Heksozlar) olarak ikiye ayırabiliriz. –Riboz(RNA,ATP,NAD,FAD) -Glikoz(üzüm şekeri)
-Deoksiriboz(DNA) -Galaktoz (süt şekeri)
*Enerji verici olarak kullanılamazlar. –Fruktoz(meyve şekeri)
*Sadece yapıya katılırlar. *Enerji verici olarak kullanılırlar
2)DİSAKKARİTLER;
2 molekül monosakkaritin aralarında glikozid bağı kurup 1 molekül su çıkarmasıyla meydana gelen reaksiyonlardır.
Maltoz Þ Glikoz + Glikoz Û Maltoz +su
(üzüm şekeri) Bitkisel kaynaklı disakkaritler
Sakkaroz Þ Glikoz + Fruktoz Û Sakkaroz + su
(çay şekeri) (sükroz)
Laktoz Þ Glikoz + Galaktoz Û Laktoz +su Hayvansal kaynaklı disakkaritler
(süt şekeri)
*Hidroliz reaksiyonu;Büyük moleküllü yapıların daha küçük moleküller meydana getirebilmeleri için su ile parçalanmaları reaksiyonudur.Bu esnada ortamdaki su azaldığı için yoğunluk artmaktadır.
*Dehidrasyon reaksiyonu;Küçük moleküllü yapıların daha büyük moleküllü yapılar 4 meydana getirmeleri esnasında açığa su çıkardıkları reaksiyonlardır.Bu esnada ortamda su miktarı arttığından yoğunluk azalmaktadır.
*Disakkaritler sindirilmeden hücre içerisine alınamazlar.Sindirilince monosakkaritlere dönüşürler.
3)POLİSAKKARİTLER;
Çok sayıda glikozun dehidrasyon sentezi sonucu,glikozid bağları kurarak birleşmesiyle oluşur.
Bir polisakkaritin yapısında kaç tane monosakkarit kullanılmışsa,reaksiyon sonucunda bunun bir eksiği kadar su açığa çıkar.Yani (n-1)molekül su açığa çıkar.Burada n, glikoz sayısıdır.Polisakkaritler hidroliz edildiklerinde monosakkaritlere indirgenirler.Polisakkaritleri 2 grupta toplayabiliriz.
DEPO POLİSAKKARİTLER
A)Nişasta;
Sadece bitki hücrelerinde bulunur.Suda çözünmez.İyotla mavi mor renk verir.Enerji vericidir.Çok sayıda glikozun birleşmesiyle meydana gelir.Özellikle patates ve bitkisel kaynaklı yapılarda bol bulunur.
B)Glikojen;
Hayvan hücrelerinde,bakteri,mantar ve bazı bir hücreli alglerde bulunur.Suda çözünür,enerji elde edilebilir.Çok sayıda glikozun birleşmesiyle meydana gelir.Kas ve karaciğerde depolanır.Lügol ile kahve renk verir.
YAPISAL POLİSAKKARİTLER
A)Selüloz;
Bitki hücrelerinde hücre duvarının yapısını oluşturur.Suda çözünmez.Geviş getiren hayvanlar ve termitler(bir tür karınca)dışında diğer canlılar sindirimini gerçekleştiremezler.
B)Kitin;
Çok sert yapılı özellikle kabuklulardan böceklerin dış iskeletini oluşturan bir yapıdır.
*Her üç polisakkaritinde kaba formülleri aynı olduğu halde fiziksel ve kimyasal özellikleri farklıdır.Çünkü glikozların bağlanma biçimleri farklıdır.
PROTEİNLER
Yapılarında C, H, O ve N’a ek olarak S ve P vardır. N içeren tek besin proteindir. Yapıcı ve onarıcı olarak görev yapar. Gerektiğinde de az miktarda olsa enerji üretiminde de kullanılır. Yapı taşları aminoasitlerdir.Protein moleküllerinin yapısında en fazla 20 çeşit amino asit bulunabilir zira doğada en fazla 20 çeşit aminoasit bulunmaktadır. Yapıtaşları arasında peptit bağları bulunur.Aminoasitlerin sıra ve sayısının farklı olması proteinlerin farklı olmasını sağlar.Proteinler asidik ve bazik özellik gösteren tek besin olup bundan dolayı amfoter özellik gösterirler.Yani asitlere karşı baz bazlara karşı asit özelliği gösterirler.
-Bir aminoasitte bir karboksil birde amino grubu bulunur.Proteinlere karboksil grubu asidik, amino grubu ise bazik özellik kazandırır.Radikal grup ise doğadaki 20 çeşit aminoasitin birbirinden farklı olmasını sağlar.Yani tüm aminoasitlerin amino ve karboksil grupları aynıdır.
H
÷
(Amino grubu) NH2-C-COOH(Karboksil grubu)
÷
R(Radikal;Alkil grubu)
-Bir aminoasit in karboksil grubuyla diğer bir aminoasitin amino grubu arasında 1 molekül suyun çıkıp 1 adet peptid bağının kurulmasıyla oluşan yapıya dipeptid denir.Bu şekilde çok sayıda peptid bağının kurulmasıyla oluşan yapıya ise polipeptid=protein denilir.
H H H H H
÷ ç ç ç ç
NH2-C-COOH-H-N-C-COOH-H-N-C-COOH-H-N-C-COOH-H-N-C-COOH
ç H2O ç Peptid ç H2O ç Peptid ç
R R bağı R R bağı R
Dipeptid Tripeptid Polipeptid=protein
-Enzim ve hormonların yapısına katılırlar.
-Hücre zarının yapısına katılırlar.
-DNA’ nın gen adı verilen bölgesinden sentezlendiği için her canlının protein yapısı kendine has özellik gösterir.
-Kaslardaki aktin ve miyozin iplikleri,derideki kıllar ve tırnakları oluşturan keratin yapısal proteine örnektir.
-Proteinlerin fazlası vücutta yağ olarak ta depolanabilirler.
grubu arasında 1 molekül suyun çıkıp 1 adet peptid bağının kurulmasıyla oluşan yapıya dipeptid denir.Bu şekilde çok sayıda peptid bağının kurulmasıyla oluşan yapıya ise polipeptid=protein denilir.
H H H H H
÷ ç ç ç ç
NH2-C-COOH-H-N-C-COOH-H-N-C-COOH-H-N-C-COOH-H-N-C-COOH
ç H2O ç Peptid ç H2O ç Peptid ç
R R bağı R R bağı R
Dipeptid Tripeptid Polipeptid=protein
-Enzim ve hormonların yapısına katılırlar.
-Hücre zarının yapısına katılırlar.
-DNA’ nın gen adı verilen bölgesinden sentezlendiği için her canlının protein yapısı kendine has özellik gösterir.
-Kaslardaki aktin ve miyozin iplikleri,derideki kıllar ve tırnakları oluşturan keratin yapısal proteine örnektir.
-Proteinlerin fazlası vücutta yağ olarak ta depolanabilirler.
YAĞLAR
Suda çözünmeyen eter, alkol, kloroform, benzen gibi organik çözücülerde çözünen maddelerdir. Enerji üretiminde kullanılırlar. Az miktarda da hücre zarının yapısına katılırlar. Yapı taşları; yağ asidi ve gliseroldür(gliserin) Yapı taşları arasında ester bağları vardır. Hücre zarının akışkanlığını sağlar.Vücutta organların çevrelerinde ve deri altında bulunup koruyucu ve ısıyı yalıtıcı özellik gösterir.
3Yağ asidi + 1 gliserol ® Yağ + 3 H2O
Yağlar 6’ya ayrılır.
1. Yağ asitleri 2. Nötral yağlar 3. Fosfolipitler 4.Steroidler 5.Glikolipidler 6.Lipoproteinler
1.Yağ Asitleri:
a)Doymuş yağlar b)Doymamış yağlar olarak ikiye ayrılır.
Doymuş yağlar: Yağ asitleri –COOH (Karboksil) grubuna uzun bir hidrokarbon zincirinin bağlanması ile meydana gelir. Yapısında bulunan yağ asitlerinin karbonları arasında tek bağlarla bağlanmış karbonlar vardır. Doymuş yağlar katıdır. Örneğin margarinler.
Doymamış yağlar: Yağ asitlerindeki karbonlar arasında çift bağlar ile bağlanmış karbonlar vardır. Bu yağlar sıvıdır. Ancak yüksek sıcaklık ve de basınç altında doyurularak doymuş yağa dönüştürülürler. Örneğin tereyağı , bitkisel yağlar
2.Nötral Yağlar: Besinlerin fazlası vücudumuz da nötral yağa dönüşerek depo edilir.
3.Fosfolipidler: 1 Yağ asidi + 1 Fosfat ® Fosfolipid + H2O
Hücre zarının yapısına katılır.
C, H, O, P bulunur.
4.Steroidler: Vitamin ve hormonların yapısına katılır.
D vitamini
Östrojen, FSH, LH gibi üreme hormonları
5.Lipoproteinler: Lipit ve proteinden oluşurlar. Hücre zarının yapısına katılırlar.
6.Glikolipidler: Hücre zarının yapısına katılırlar. Yapılarında glikoz ve de galaktoz bulunan yağlardır.
Ayıraçlar
1.Glikozun Ayracı: Fehling çözeltisi veya benedikt çözeltisi ile kiremit kırmızısı renk alır.
2.Nişastanın Ayracı: İyot veya lugol çözeltisinde mavi ve mor renk alır.
3.Proteinin Ayracı: Nitrik asit ile sarı renk verir.
4. Yağların Ayracı: Kağıtta saydamlık oluşturma.