Göçebe insanlar, ilk çiftçilere ve şehir sakinlerine kıyasla nispeten sağlıklı bir yaşam tarzı yaşadılar. Sürekli üzerinde olmak hareket insanları iyi durumda tuttuve düşük nüfus yoğunluğu, hastalığa daha az maruz kaldıkları anlamına geliyordu. Ancak erken çiftçiliğin ortaya çıkışı ve kentsel yaşamın evrimi, sağlık ve yaşam tarzı üzerinde başlangıçta bazı büyük etkilere sahip oldu ve bunların hepsi olumlu değildi.
Günümüz Türkiye’sinde kabaca MÖ 7.100’den MÖ 6.000’e kadar yer alan büyük, yoğun bir köy olan antik proto-kent Çatalhöyük, insanların tarımın şafağında deneyimlediği bu değişimlerin bazılarını ortaya çıkardı.
Ohio Eyalet Üniversitesi’nden biyolojik bir antropolog olan Clark Larsen, “Bu, ilk tarım dönemi olan Neolitik dönemde küresel olarak olup bitenlerin bir tür mikro kozmosu” diyor.
İlk Kazılar Eski Eserleri Ortaya Çıkardı
Çatalhöyük ilk olarak 1950’lerin sonlarından itibaren arkeolog James Mellaart tarafından kazılmıştır. İnsanlar, Türkiye’nin orta güneyindeki kazı alanındaki devasa höyüğü yüzyıllardır biliyorlardı, ancak Mellaart’ın ekibi kazmaya başlamadan önce bu alan hiç kazılmamıştı. tüm site, şimdi bir UNESCO Dünya Mirası Alanı, çevredeki ovalardan 20 metre yükseklikte yükselir. avcı-toplayıcı site iken Göbekli Tepe Türkiye’nin doğusunda daha eskiye dayanır, Çatalhöyük kadar büyük değildir.
Daha fazla oku: Hangi Antik Kent Dünyanın En Eskisi Olarak Kabul Edilir?
Mellaart, Çatalhöyük’te bir dizi kil tuğla ev buldu ve ekibi çalışmalarına devam etti. Ancak Mellaart daha sonra, başka bir kazı alanından kaçak eser getirilmesi ihtimaliyle ilgili bir skandal nedeniyle Türkiye’den men edildi ve bazı sözde bulguları, Çatalhöyük’te birkaç dahildaha sonra potansiyel olarak sahtecilik olarak sorgulandı.
Tartışmanın bir sonucu olarak, arkeolog Ian Hodder’ın başladığı 1993 yılına kadar sahadaki çalışmalar durma noktasına geldi. yeni kazılar. O zamandan beri Çatalhöyük’te yaşayan insanlar hakkında bir dizi eser, kalıntı ve bilgi ortaya çıkararak devam ediyor.
Eski İnsanlar İçin Sokaklarda Şiddet
Pek çok insan, muhtemelen yaşadıkları evlerin zemininin altına gömüldü ve genellikle pek çok eserle gömülmeseler de, kalıntıların kendileri bize yaşam tarzları hakkında bir şeyler söyleyebilir. Larsen, diğer biyoarkeologlarla birlikte bu insan kalıntılarının bazılarını incelemek için geldikleri 2013 yılından beri bölgede bulunuyor.
Larsen ve meslektaşlarının yaptıkları incelemelerde buldukları en çarpıcı şeylerden biri, insan sağlığında genel bir düşüş oldu. Bu kısmen, daha göçebe toplumlara kıyasla Çatalhöyük’ün nispeten sıkışık yaşam koşullarına bağlanabilir. En aşırı durumlarda, bu olumsuz sağlık sonuçlarının bazılarına diğer insanlardan gelen şiddet neden olmuştur.
Larsen ve Chrisopher Knüsel başkanlığındaki ekip, çok sayıda kalıntı buldu. kafataslarında çökük kırıklar var. Bu yaralanmaların çoğu, kemiklerdeki iyileşme belirtileri nedeniyle ölümcül değildi. Larsen, yaralanmaların muhtemelen başkalarından gelen saldırılardan kaynaklandığını söylüyor – kafaya taşla alınan darbeler de dahil. Ekibin, o dönemde kalabalık şehir yaşamının artan baskılarının kişilerarası hararetli çatışmalara yol açmış olabileceğine inandığını söylüyor.
Kabaca MÖ 6.800 ile 6.600 yılları arasında zirvede olan Çatalhöyük, yaklaşık dört futbol sahası olduğu tahmin edilen bir kentsel alanda yaşayan 8.000 kadar insanla özellikle yoğundu. Evler yan yana inşa edilmişti ve bugünün sıra evleri gibi duvarları paylaşıyordu, yerleşimi ayakta tutan çiftlikler ve hayvanlar ise çevredeki tarlalardaydı.
Larsen, “Bu evler, bugün şehirlerde gördüğümüz gibi birbirinden ayrı değil” diyor. “Pratik olarak üst üste yaşıyorlar.”
Yakın çevrede yaşamanın getirdiği baskılar, kaynaklar için rekabet veya kişisel sorunlar nedeniyle psikolojik ve sosyal stresleri artırmış olabilir. Tüm bu faktörler şiddetin artmasını tetiklemiş olabilir.
Doktorlar ve Diş Hekimliği
Proto-kentin sakinleri arasındaki şiddetteki bu artış, ağız sağlığındaki toplu bir düşüşle paraleldi. Larsen, ekibinin araştırmasında Çatalhöyük’teki kazılarda ortaya çıkarılan yüzlerce dişi incelediğini söylüyor. Yüzyıllar boyunca şehir geliştikçe, Çatalhöyük’teki insanların dişlerinin durumunda genel bir ortalama düşüş kaydettiler.
Bu bulgu, araştırmacılar için mutlaka bir sürpriz değildi. Larsen, “Ağız sağlığında bu tür bir düşüş küresel,” diyor.
Biyoarkeologlar tipik olarak bunu sağlıklı dişlerde düşüş evcilleştirilmiş tahıllara daha fazla güvenmeye başladığımızdan, insan diyetlerindeki karbonhidrat artışına. Çatalhöyük örneğinde, bunlar arasında buğday, çavdar ve arpa vardı. Tipik olarak tüm ağzımızda yaşayan ve tahıl gibi şeyleri sindirmeye yardımcı olan bazı oral bakteriler, çok fazla yediğinizde orantısız bir şekilde artar. Larsen, bakterilerin ağzınızdaki bu eser maddeleri sindirdiğinde, avcı-toplayıcılar arasındaki düşük karbonhidratlı diyetlere göre dişlerinizi daha hızlı yiyebilen asitler oluşturduğunu söylüyor.
Modern ağız hijyeni uygulamaları sayesinde karbonhidratların büyük oranı günümüzde insanların dişlerini eskisi kadar etkilemezken, 20. yüzyıldan itibaren insanlar üzerinde kesinlikle bir etkisi olmuştur. Tarım devrimi Neolitik çağda.
Kalıntılardaki diğer değişiklikler, insanların Çatalhöyük’te yaşadıkları süre boyunca yaşam tarzının değiştiğini ortaya çıkardı. Larsen, örneğin, evlere gömülen insanların femur kemiklerindeki değişikliklerin, şehir büyüdükçe sakinlerin daha fazla hareket ettiğini ortaya çıkardı – belki de ekinlere veya hayvanlara ulaşmak için daha uzaklara gitmek zorunda kalmanın bir sonucu olarak, diyor Larsen. Ayrıca evleri için tuğla haline getirdikleri kili toplamak için daha uzaklara seyahat etmek zorunda kalmış olabilirler.
Larsen, “Zaman içinde kaynakları siteden daha da uzaklaştırdılar,” diyor.
Antik Kentin Kaybolması
Çatalhöyük, günümüz metropolleriyle karşılaştırıldığında tuhaf görünse de dayanıklı bir kent merkeziydi. MÖ 7.100’den 6.000’e kadar sürdü – bin yıldan fazla. Ancak kaynakların tükenmesi, nihai sonunu getirmiş olabilir. MÖ 6000 yılına gelindiğinde, nüfus nispeten küçüktü ve Çatalhöyük’te sadece birkaç aile yaşıyordu. Ancak bazı insanlar nispeten bir yere taşınmış olabilir. yakındaki Batı Höyüğü denirkabaca MÖ 5.900’den 5.600’e kadar yerleşimin kanıtlarını gösteren Çarşamba Nehri’nin o sırada değişen rotasının insanları Batı Höyük’e taşınmaya zorlaması da mümkündür.
Her halükarda, arkeologlar gerçekten de sitenin kalıntılarının sadece yüzeyini çizdiler. Larsen, Hodder ve önceki kazıların Çatalhöyük’teki toplam alanın yalnızca nispeten küçük bir yüzdesini ortaya çıkardığını tahmin ediyor. Bir Türk arkeoloji ekibi, bölgede yeni bulgular ortaya çıkarmaya devam ediyor ve şüphesiz bu insanların çiftçiliğin ve şehir yaşamının şafağında nasıl yaşadıkları hakkında daha fazla şey ortaya çıkaracak.
Kaynak : https://www.discovermagazine.com/planet-earth/this-ancient-proto-city-was-plagued-with-modern-urban-problems