Radyasyon tedavisi anlamına gelen radyoterapi, X ışınları ve gama ışınları gibi enerjiyi kullanarak kansere ve daha seyrek olarak tiroid hastalıklarına, kan hastalıklarına ve kanserli olmayan büyümelere karşı kullanılan bir tedavidir.
Genel bir terim olarak, radyasyon ışık veya ısı gibi enerji dalgaları anlamına gelir. Kanser tedavisinde kullanılan radyasyonun biçimi, iyonize edici radyasyon olarak bilinir -ki yüksek enerjili bir radyasyon şeklidir.
Bilim adamları iyonlaştırıcı radyasyon adını vermişlerdir çünkü atomlar elektronları uzaklaştırıp iyonları oluşturacak kadar enerjiye sahiptir.
Radyasyonun kanser tedavisinde nasıl işlediği karmaşıktır ve halen araştırılmaktadır ancak basit bir açıklama olarak; kanser hücrelerinin DNA’sının büyümesini ve bölünmesini bozacak ve hatta onları öldürecek şekilde parçalamasıdır.
İki çeşit radyoterapi şekli vardır:
Harici(eksternal) ışınlı radyoterapi:
Işın demeti harici bir makine ile tedavi alanına odaklanır. Harici ışın radyasyon tedavisi, radyoterapinin daha yaygın olarak kullanılan şeklidir.
İç (internal) radyoterapi:
Bir radyoaktif madde kanserli dokunun içine veya yakınına yerleştirilir.
Örneğin brakiterapi, vücudun içine radyoaktif madde yerleştirmeyi içeren bir prosedürdür.
Brakiterapi aşağıdakileri içeren çeşitli kanser türlerini tedavi etmek için kullanılır:
Safra kanalı,beyin, meme,rahim ağzı, endometriyum,yemek borusu,göz,baş-boyun,akciğer, pankreas, prostat, rektum,cilt, yumuşak doku ve vajinal kanserler.
Doğrusal hızlandırıcı olarak adlandırılan bir makine, genellikle belirli bir enerji aralığında X-ışınları yaymak için dış ışın radyasyon tedavisinde kullanılır. Elektronlar, protonlar (proton tedavisinde olduğu gibi) ve gama ışınları da dahil olmak üzere diğer enerji türlerini kullanan diğer makineler de mevcuttur.
Radyasyon terapisi ne zaman kullanılır?
Hastalığı iyileştirmeyi amaçlayan radyasyon tedavisi için özellikle uygun olan kanserler, iyi tanımlanmış ve sınırlı olan kanserlerdir. Bu, tüm kanserli doku alanının radyasyon tarafından hedeflenmesini sağlar. Buna karşılık, bazı kanser türleri (lösemi veya lenfoma gibi) tüm vücut ışınlaması ile tedavi edilebilir.
Radyasyon tedavisi, örneğin tümör gelişiminin neden olduğu semptomları azaltmak için de kullanılabilir. Bu gibi durumlarda, radyoterapiye palyatif radyasyon terapisi adı verilir.
Radyoterapinin yan etkileri nelerdir?
Radyoterapi, kanser hücreleri ile sağlıklı hücreler arasında ayrım yapmaz, ancak kanser hücreleri tedavinin etkilerine karşı daha savunmasızdır.
Radyoterapi, kanser hücrelerinde hücre çoğaltma oranının yüksekliği ve kendiliğinden düzelme kapasitesinin daha düşük olması nedeniyle kanser hücrelerini sağlıklı hücrelerden daha fazla etkiler. Bazı sağlıklı hücreler aynı zamanda radyoterapiden etkilenir, bu da radyasyon terapisinin yan etkilerine neden olur.
Yan etkiler, tedavi edilen vücudun bölümüne ve kullanılan radyasyon terapisinin tipi ve dozuna, hastanın genel sağlık düzeyi gibi diğer faktörlere göre farklılık gösterir.
Radyasyon terapinin kısa süreli yan etkileri:
♦Yorulma veya uyuşukluk veya enerji eksikliği hissi
♦Cildin yerel iritasyonu, kırmızı, şişmiş, kabarmış, güneş yanığı gibi bronzlaşmasına neden olur.
♦Saç dökülmesi, üriner problemler veya bulantı, kusma ve diyare gibi gastrointestinal semptomlar gibi tedavi edilen bölgeye özgü diğer etkiler
♦Ayrıca yere bağlı olarak, özofajit (gıda borusunun iltihabı), pnömoni (akciğerler) ve hepatit (karaciğer) gibi doku iltihabı,
♦Beyaz kan hücrelerinin veya trombositlerin sayısının düşmesi
Radyoterapinin uzun süreli yan etkileri:
♦Doku yara izi (fibroz) sonucu sertleşme ve hareketin kısıtlanması – örneğin boyun terapisinden sonra çende sertleşme. Egzersizler tedavide tavsiye edilebilir.
♦Ciltteki etkiler – gecikmiş yara iyileşmesi ve dilate kılcal kan damarlarının neden olduğu kırmızı ve mor renkli görünüm (telenjiektaziye benzer).
♦Karın içine ışınlandığı zaman barsak hasarının sonucu olan ishal ve kanamalar
♦Hipoterapi ya da hipotiroidizm, ağız kuruluğu (kserostomi), hafıza kaybı, sterilite gibi hormon sorunları (endokrinopatiler)
Radyasyona maruz kalmanın neden olduğu ikinci bir kanser – nadiren de olsa, yumuşak doku sarkomuna yüksek radyasyon dozları neden olabilir.
Bununla birlikte, tedavi edilen kanserin tekrarlanması riski, radyoterapinin neden olduğu yeni bir kanser riskinden daha yüksektir.