Greenwich Gözlemevi Nedir?
Kraliyet Gözlemevi, İngiltere’nin en eski bilimsel kuruluşudur. 1675’te Greenwich’de kurulan Kraliyet Gözlemevi, 1948’de Herstmonceux’e taşındı, burada genişledi ve Royal Greenwich Gözlemevi olarak yeniden adlandırıldı. Greenwich Park’taki Thames Nehrine bakan bir tepede yer almaktadır. Astronomi ve navigasyon tarihinde önemli bir rol oynamıştır ve en iyi Asal Meridyenin konumu olarak bilinir ve böylece “Greenwich Ortalama Saati” adını vermiştir.
Greenwich Meridyeni, Ekvator’un kuzeyi güneyden ayırdığı şekilde Doğu’yu Batı’dan ayırır. Greenwich Ortalama Saati ile ayrılmaz bir şekilde bağlantılı olarak, zaman dilimleri sistemimizin merkezinde yer alır. Yörüngesi, Greenwich Kraliyet Gözlemevi’nde yer alan “Airy Transit Circle” adlı tarihi bir teleskobun yerine göre belirlenir. Fakat konumu yüzden fazla yerde de işaretlenmiştir. Meridyen, bir kutuptan diger kutuba yolu giderken, İngiltere, Fransa, İspanya, Cezayir, Mali, Burkina Faso, Togo, Gana ve Antartika’dan geçer. 1884 yılından bu yana, Greenwich, sıfır derece boylam işaretlenmiştir. Kraliyet Gözlemevi’nde bilindiği gibi Baş Meridyen’in yanında durduğunuzda, bir ayağınız doğu yarımkürede bir ayağınızda batıdadır.
18 Haziran 1986’da, Bilim ve Mühendislik Araştırma Konseyi (SERC) Gözlemevinin Cambridge’e taşınacağını açıkladı. Astronomik topluluktaki pek çok kişi bu karardan dolayı şaşkına döndü ve öfkelendi. Taşınmayı seçen personelin bazıları 1989 yılının sonbaharında bazıları da Nisan 1990’da taşındı. Bu arada saat hizmeti Şubat 1990’da BBC tarafından “altı bip” üretimini devraldı. Sadece “Dolasan Lazer Uydu” servis hizmeti Herstmonceux’da faal olarak kaldı.
Greenwich Gözlemevi Kurulma Nedenleri:
Greenwich Gözlemevi, Gökyüzü Hareketleri Tablolarının düzeltilip ve sabit Yıldızların yerlerinin tam bulunmasi ve kullanımı elverişli hale getirilmesi icin Greenwich’de kuruldu. Böylece, arzulanan yerlerin Boylamının öğrenilmesi sağlandı.
Boylam problemi vardı. 1675’te, bir Denizci enlemini kuzeye yada güneye ne kadar uzaklıkta ölçebilmesine rağmen, karadan uzaklaştığında ne kadar doğu ya da ne kadar batıda olduğunu bilemeyip boylamını ölçemiyordu. Ticaret yolların açılmasından sonra boylam sorununa bir çözüm bulmak, çok daha acil oldu. 1760’lı yılların başında, denizcilerin “Ay mesafesi” yöntemini kullanarak Ay’ın yardımıyla, boylamlarını bularak sorunları çözüldü.
Greenwich Gözlemevi Faaliyetleri:
Greenwich Saat Hizmeti: Dünya’daki ilk ulusal hizmet 1833’te John Pond başlatmış ve Saatin bir olduğunu, bir direğin en üstünden Gözlemevi’nin kuzey doğusuna kadar büyük bir siyah topu atarak anons etmiştir. Saat sinyali öncelikli olarak denizcilere yönelikti, böylece yelken ayarlamadan önce kronometrelerini ayarlayabildiler. Konumu, Londra Rıhtımından ve bitişik Thames Nehri’nden kolayca görülebilecek şekildeydi. Şimdi kırmızı renkte olan bu top, bugün Greenwich yerinde ziyaretçilerin ilgisini çekmektedir. Gözlemevinin saat dağılımında atılan ilk adımlar, telgraf iletişimlerinin geliştirilmesini mümkün kılmıştır. 1852’de, Gözlemevinde, Güney Doğu Demiryolunun galvanik telgraf sistemi aracılığıyla bir zaman sinyalinin iletildiği bir elektrik saati kuruldu. Telgraf sisteminin 1870’de Postaneye devrini takiben, daha kapsamlı bir dağıtım sistemi geliştirildi. Yirminci yüzyılda pek çok gelişme kaydedildi ve bunların en ünlüsü 5 Subat 1924 yılından beri İngiltere’de radyoda iletilen ‘altı pip’ saat sinyalidir. 5 saniyenin her birinde saat ve saatin başına gelen toplam “altı bip” (kısa bip sesleri) vardır. Her bir bip 1 kHz tonundadır (müzikte B5 ile C6 arasında yaklaşık yarısında) ve ilk beşi her biri saniyenin onda biri’dir ve son bip sesi yarım saniyedir. Saatin değiştiği gerçek an “zamanında işaretçi” son bipin başlangıcındadır. “Altı bip” 5 Şubat 1924’ten bu yana her gün yayınlanma fikri Astronom Royal, Sir Frank Watson Dyson ve BBC Başkanı John Reith’a aittir.
Eskiden her şehrin saati o şehirdeki güneşin doğuş batışına göre ayarlı olduğu için şehirlerin saatleri birbirine uyumlu değildi. Mesela, Londra’da saat 12:00 iken Liverpool’da 12:20 olabiliyordu. Sanayi devrimi ile birlikte fabrikalar hızla artınca üretim için işçilerin aynı saatte işe gelmesi ve makinaları çalıştırması önem kazandı.
Trenler diğer araçlardan çok daha hızlı olduğu için şehirler arasındaki saat farkları insanların kafalarını karıştırıp sorunlara yol açıyordu. Her şehrin saat ayarı farklı olduğu için, tarifelerde trenin kalkış saati yazıyor ama uğradığı şehirlere varış saati yazılmıyordu. 1847 de tren şirketleri birleşerek bu işe bir çare buldular. tüm tren çizelgelerinin Greenwich gözlemevi’ne göre ayarlanmasına karar verdiler. Devamında ise birçok farklı şirket ve kurum trenlerin kalkış ve varış saatine göre ayarlamaya başladı kendi mesai saatlerini. Nihayet 1880′ de Íngiliz hükümeti bir yasa çıkararak tüm ülkede saatlerin Greenwich’e göre ayarlanmasını zorunlu kıldı. Böylece bugün kullandığımız global saat dilimi sistemi doğdu.
Greenwich Gözlemevi Kurucusu Kimdir?
Gözlemevi, ülkenin deniz tüccarları ve kâşifleri için daha iyi bir deniz navigasyon sisteminin geliştirilmesinin önemini farkeden Kral Charles II tarafından 1675 yılında hizmete girdi ve kuruluş taşı 10 Ağustos’ta atıldı. Yeri Sir Christopher Wren tarafından seçildi. Kral Charles II’nin danışmanlarından biri olan Sir Christopher Wren, yaptığı çalışmalarıyla ünlü bir mimardır, Oxford’da astronomi profesörü olarak da kariyer yapmıştır. Kraliyet Gözlemevi’ni kurmayi desteklemiş, ve tasarladığı ilk binasıdır. Kral Charles II, John Flamsteed’i ilk Kraliyet Gökbilimcisi olarak atamıştır.