Biri, akciğer yüzeyini saran diğeri, kostaları kaplayan iki yapraktan oluşan plevra zarlarını bir arada tutan, arasındaki negatif basınçtır(vakum, çekme, emme etkisi). Zarlarda meydana gelebilecek bir delinmede, negatif basıncın(emme) etkisiyle plevra zarları arasına (dış ortamdaki basınçla eşit olma çabasıyla) hava emilmeye başlar.
Plevra boşluğu arasına dolan havanın yaptığı basıncın giderek artan etkisiyle, akciğer küçülmeye başlar, alveoller hava ile dolamadığından büzüşür (atelektazi). Kişi nefes almakta zorlanır.
Pnömotoraksta,
Ø Göğüs kafesinin içi, akciğerin ise dışı hava ile doludur.
Ø Birbiriyle temas halindeki plevral yüzeyler ayrılmıştır.
Ø Pnömotoraks oluşan akciğerin hacmı azalmıştır.
Sebebi :
¨ Göğüs duvarında oluşan delici yaralanmalar,
¨ Akciğer veya soluk yolundaki laserasyonlardır.
PNÖMOTORAKSTA GENEL ACİL BAKIM
Ø Göğüsteki emici yara, “içeriye doğru olan hava emilimi” engellenecek şekilde, kapatılır :
* Deliksiz temiz plastik torba (veya varsa aluminyum kaplı pansuman malzemesi), deliği kapatacak şekilde dört bir tarafından flasterle vücuda tutturulur.
Bir köşesi açıkta bırakılır ki, tek yönlü kapak görevi görsün; hava girişini engellesin, hava çıkışına olanak tanısın.
Ø Geridönüşsüz torbalı maske ile yüksek yoğunlukta (%80-90) oksijen verilir
Ø Gerekiyorsa solunum desteklenir (bag-valve-mask veya otomatik ventilatörle)
Ø Acilen hastaneye ulaştırılır.
SPONTAN (KENDİLİĞİNDEN OLUŞAN) PNÖMOTORAKS
Ø Akciğeri kaplayan plevra zarının, zayıf olan bir noktasında, kendiliğinden oluşan yırtılmadır (spontan rüptür)
Ø Travma yoktur; ancak son zamanlarda uçak seyahati, denize derin dalış, aşırı zorlanmaya neden olan yük taşıma, yüksek irtifalı dağa tırmanma öyküsü varsa; kişi uzun boylu, zayıf, genç erkekse; bu özelliklerin spontan pnömotoraks oluşumda rol oynadığı sanılmaktadır
Ø Tedavisi travmatik pnömotoraksla aynıdır
BASINÇLI (TANSİYON) PNÖMOTORAKS
Ø Herhangi bir yaralanma sonucunda meydana gelen plevral yırtılma nedeniyle, plevral boşluğa havanın sürekli emilmesi ile plevral boşluk sürekli genişler.
Ø Genişleyen plevral boşluğun basıncı artar ve kalbe, akciğerlere baskı yapar. Dolaşım ve solunum olumsuz etkilenir.
Ø Pnömotoraksın ilerlemiş halidir, belirti ve bulgular şiddetlenmiştir.
BASINÇLI PNÖMOTORAKS ta BELİRTİ VE BULGULAR
Ø Şiddetli solunum güçlüğü (dispne),hava açlığı
Ø Siyanoz
Ø Hızlı ve zayıf nabız
Ø Cilt soğuk ve terli
Ø Hipotansiyon
Ø Jugular venlerde dolgunluk
Ø Soluk borusu etkilenen tarafın aksi yönüne doğru kaymıştır (trakeal deviasyon)
Ø Etkilenen tarafta akciğer sesleri azalmıştır ya da hiç duyulmaz
Ø Hasta endişeli ve kuşkuludur
BASINÇLI PNÖMOTORAKSTA ACİL BAKIM
Ø Bilinç düzeyine uygun olarak soluk yolunun açıklığı sürdürülür
Ø Solunum desteği sağlanır (bag valve maske veya otomatik ventilatörle)
Ø Yüksek yoğunlukta (%90) oksijen verilir (geridönüşsüz torbalı maske ile)
Ø Emici yaralanmayı kapatan pansuman malzemesi içerdeki basıncı azaltmak üzere açılır
Ø Mümkün olduğunca kısa sürede hastaneye nakledilmelidir
Ø Uygulamalı eğitimi alınmışsa, protokolde varsa veya merkezdeki doktorla konuşularak İğneyle torakostomi yapılabilir.
Bkz.İğne Torakosentez Uygulaması
Akciğerlerimizden havanın göğüs kafesi içine dolması sonucu akciğerin çökmesi ve işini yapamaması durumuna, akciğerden hava kaçağı veya tıp dilinde "Pnömotoraks" denilir. Pek çok nedene bağlı olabileceği gibi kendiliğinden de olabilir.
Özellikle ince, uzun boylu genç erkeklerde, sigara içiyorlarsa daha sık görülür.
Bunlarda akciğerin tepe kısmında tam gelişemeyen akciğer dokusunda, akciğer zarının hemen altında gelişen kabarcıkların hava basıncının artması sonucu patlamasıyla oluşan küçük yırtıklar, en fazla görülen sebebidir.
Sigara içen, uzun boylu, zayıf, genç yetişkin erkeklerde daha sık olmak üzere 100.000’de 5-10 kişide görülür.
Erkeklerde kadınlardan 6 kat daha sıktır.
Ülkemizde yılda 13.000 civarında pnömotoraks vakası olmakta, bunların 10.000’e yakını yatırılarak tedavi edilmektedir. Hastaların % 40’a yakını 15-45 yaş grubunda ve 3’te biri erkektir.
Yılda 700 civarında yaralanma ve kazalara bağlı pnömotoraks vakası bildirilmiştir.
Hastalığın derecesine göre değişmekle birlikte, aniden başlayan ve çok şiddetli olabilen göğüs ağrısı ve nefes darlığı, en sık görülen belirtisidir. Şayet hızla akciğerin tümü sönerse, hastada tansiyon düşüklüğü ve şok gelişebilir. Hastalarda ayrıca öksürük, hızlı nabız, dudaklarda morarma da görülebilir.
Ani başlayan göğüs ağrısı ve nefes darlığı ile başvuran bir hastada, özellikle de genç hastada hekim, öncelikle muayenesini yapar ve çekilen akciğer grafisinde akciğerin dışında göğüs boşluğunda havanın olduğunu tespit edince tanıyı koyar.
Akciğer dışına kaçan havanın miktarına göre tedavi şekli değişir. Çok az miktarda hava kaçağı olan hastalar, gözlem altına alınır, yüksek oranda (5-6 lt/dak) oksijen verilir.
Şayet hava miktarı fazlaysa hekim tarafından havanın boşluktan dışarıya atılmasına yönelik girişimler yapılır, tüp drenajı uygulanır.
Bütün bu müdahalelere rağmen kaçak azalmıyor devam ediyorsa da, bir süre sonra cerrahi müdahale ile hasta tedavi edilir. Akciğerden hava kaçağına neden olan kısım, ameliyatla çıkartılır, yırtık olan kısım kapatılır.
Özellikle ince uzun boylu genç erkeklerin sigara içmemeleri, korunmanın başlıca temelidir. Ayrıca, akciğerin tepe kısmında kabarcık olduğu tespit edilen hastaların ani basınç değişiklikleri (dalma, dağa çıkma, uzun süreli uçak yolculuğu gibi) olan durumlardan kaçınmaları önerilir.
Hastaların özel bir takibi yoktur.
Akciğerinde hava keseceği veya kabarcığı bulunan kişilerin ani nefes darlığı ile birlikte göğüs ağrıları olduğunda acilen bir göğüs hastalıkları uzmanı veya cerrahına başvurmaları tembihlenir. Sigaradan uzak durmaları tembihlenir. (Türk Toraks Derneği)