Jan Baptista van Helmont kimdir? Pnömatik kimyanın kurucusu kabul edilen “gaz” terimini bilim dünyasına kazandırmış Jan Baptista van Helmont hayatı ve bilime olan katkıları.
Jan Baptist van Helmont (12 Ocak 1580 – 30 Aralık 1644) Brüksel’de doğmuş bir kimyager, fizyolog ve doktordu. Paracelsus ve iatrokimyanın yükselişinden hemen sonraki yıllarda çalıştı ve bazen “pnömatik kimyanın kurucusu olarak kabul edilmektedir. Van Helmont bugün büyük ölçüde kendiliğinden oluşum konusundaki fikirleri, 5 yıllık söğüt ağacı deneyi ve “gaz” (Yunanca kaos kelimesinden gelen ) kelimesini bilimin sözlüğüne sokmasıyla hatırlanmaktadır.
Adı ayrıca Jan-Baptiste van Helmont , Johannes Baptista van Helmont , Johann Baptista von Helmont , Joan Baptista van Helmont ve von ve van arasında geçiş yapan diğer küçük varyantlar olarak işlenmiştir.
Erken Dönem Yaşantısı ve Eğitimi
Jan Baptist van Helmont, 1567’de Sint-Goedele kilisesinde evlenen bir savcı ve Brüksel meclisi üyesi olan Maria (van) Stassaert ve Christiaen van Helmont’un beş çocuğundan en küçüğüydü. Leuven’de eğitim gördü ve bir bilimden diğerine huzursuzca dolaştıktan ve hiçbirinde tatmin bulamayınca tıbba yöneldi. Eğitimine ara verdi ve birkaç yıl boyunca İsviçre, İtalya, Fransa, Almanya ve İngiltere’yi dolaştı .
Kendi ülkesine dönen van Helmont, 1599’da tıp diploması aldı. 1605’teki büyük veba salgını sırasında Antwerp’te çalıştı ve ardından De Peste (Veba Üzerine) adlı bir kitap yazdı. 1609’da nihayet tıp alanında doktora derecesini aldı. Aynı yıl zengin bir soylu aileden olan Margaret van Ranst ile evlendi. Van Helmont ve Margaret, Brüksel yakınlarındaki Vilvoorde’de yaşıyorlardı ve altı ya da yedi çocukları vardı. Karısının mirası, tıbbi uygulamasından erken emekli olmasına ve 30 Aralık 1644’teki ölümüne kadar kimyasal deneylerle meşgul olmasına izin verdi.
Kimya Öncüsü Olarak Kariyeri
Van Helmont, atmosferik havadan tür olarak farklı gazlar olduğunu ilk anlayan ve ayrıca “gaz” kelimesini icat eden ilk kişi olduğu için pnömatik kimyanın kurucusu olarak kabul edilir.
Gaz kelimesini Yunanca kaos (χᾰ́ος) kelimesinden türetmiştir. İki kelimenin İngilizce telaffuzu oldukça farklı olsa da, hem gazdaki ilk g hem de kaostaki ch’nin İskoç loch’taki ch veya Almanca’daki Nacht gibi telaffuz edildiği Flamanca ve Hollandaca’da benzerler.
Kömürün yakılmasıyla açığa çıkan “gaz silvestresi“nin (karbon dioksit), şıranın fermente edilmesiyle üretilen gazla aynı olduğunu, bazen mağaraların havasını solunamaz hale getiren bir gaz olduğunu algıladı. Van Helmont için hava ve su iki ilkel unsurdu. Ateşin bir element olduğunu açıkça reddetmiştir ve toprak da bir element değildir çünkü suya indirgenebilir.
Bir yandan Van Helmont mistik ve simyacı Paracelsus’un öğrencisiydi, ancak Paracelsus da dahil olmak üzere çoğu çağdaş otoritenin hatalarını küçümseyerek reddetti. Öte yandan, William Harvey, Galileo Galilei ve Francis Bacon gibi adamlar üreten deneylere dayalı yeni öğrenmeyle meşgul oldu. Van Helmont dikkatli bir doğa gözlemcisiydi ; deneylerinde toplanan verilerin analizi, kütlenin korunumu kavramına sahip olduğunu gösteriyor. Bitkilerin nasıl kütle kazandığını belirlemeye çalışan erken bir deneyciydi.
Söğüt ağacı deneyi
Helmont’un bir söğüt ağacı üzerindeki deneyi, bitki beslenmesi ve büyümesi üzerine yapılan en eski nicel araştırmalar arasında ve biyoloji tarihinde bir kilometre taşı olarak kabul edildi. Deney ancak ölümünden sonra Ortus Medicinae’de (1648) yayınlandı ve aynı fikir üzerine De staticis trialis’te (1450) yazan Cusalı Nicholas’tan ilham almış olabilir. Helmont bir söğüt ağacı yetiştirdi ve toprağın miktarını, ağacın ağırlığını ve eklediği suyu ölçtü. Beş yıl sonra bitki yaklaşık 164 libre (74 kg) kazanmıştı. Toprak miktarı deneyine başladığı zamankiyle hemen hemen aynı olduğu için (sadece 57 gram kaybetti), ağacın ağırlık artışının tamamen sudan kaynaklandığı sonucuna vardı.
Sindirim ile ilgili gözlemler
Van Helmont sindirim konusunda kapsamlı yazılar yazdı. Oriatrike veya Physick Refined’de (1662), van Helmont konuyla ilgili daha önceki fikirleri, örneğin yiyeceklerin vücudun iç ısısı yoluyla sindirilmesini ele aldı. Ama eğer öyleyse, soğukkanlı hayvanlar nasıl yaşayabilir diye sordu. Kendi görüşü, sindirime, midenin içinde olduğu gibi vücutta bir kimyasal reaktif veya “mayalama” tarafından yardım edildiğiydi. Harré, van Helmont’un teorisinin “modern bir enzim kavramımıza çok yakın” olduğunu öne sürümektedir. Van Helmont, sindirimin altı farklı aşamasını önerdi ve tanımladı.