Köpekdişleri bulunmayan, kesici dişleri iyi gelişmiş olan memeliler takımı. Kemirgenlerin (Rodentia) tümünde her iki çenenin ön ucunda yalnızca bir çift kesici diş vardır. Öbür dişler ailelere göre çok değişik biçimlerde ve farklı sayıdadırlar. Üst ailelerin kapsadığı bu aileler çok sayıdadır.
Sıçangiller
Kemirgenlerin en geniş üstailesi sıçanlar, fareler, tarla sıçanları, orman sıçanları, hamsterler ya da dağ fareleri, lemmingler, vb’ni içine alan sıçangiller (Muridae) üstailesidir. Birçok cinse (bunlar da çoğunlukla birçok türe ayrılır) ayrılmış olan sıçanlar, sıçangiller ailesini oluştururlar. Bunları yalnızca görünüm açısından sıçangillerin çeşitli türlerine benzeyen kemirgenler olan cırlaksıçangiller (Cricetidae) ailesi üyeleriyle karıştırmamak gerekir. Cırlaksıçangiller ailesi üyelerinin çoğu Amerika kıtasında yaşar. Kemirgenlerin bir başka ailesi olan Microtinae ise tek başına kunduzgiller (Castoridae) üstailesini oluşturan kunduz gibi, toprakaltı yuvaları ve evcikler yapan, başta misk sıçanı olmak üzere birçok kazıcı cinsleri içine alır. Ön üyelerinden gerçek bir el gibi yararlanabilen kunduzun, beyninin düz (yani yüzeyi az kıvrımlı) olmasına karşın, ruhsal durumunun çok gelişmiş olduğu ve “mühendislik” yeteneğini tartışmasız doğuştan kazanmış olduğu bilinir.
Sincaplar Ve Dağ Sıçanları
Sincapgüler (Sciuridae) üstailesi sincaplar, dağ sıçanları, çayır köpekleri, uçarsincaplar da denen Sciuropterus’ları içine alır. Uçarsincaplar bedenlerinin her iki yanında ön ve arka ayaklar arasına gerilmiş bir deri kıvrımı olan bir patagium (uçma zarı) sayesinde süzülerek uçan, ağaç sincaplarıdır.
Başlıca iki cins uçarsincap ayırt edilir. Biri, İskandinavya’dan Japonya’ ya kadar Avrupa, Asya ve Afrika’nın kuzeyinde bulunan Sciuropterus cinsi, öbürüyse Kuzey Amerika’nın Gla- ucomys cinsidir. Gene ağaçlarda yaşayan bir başka sincap türü de (Sciurus vulgaris) aynı biçimde ılıman ya da oldukça soğuk ülkelerde yaşar; ‘hurma sıçanı” adı da verilen Xerus cinsinin hemen tümüyse ağaçlarda değil, Afrika’da yeraltı yuvalarında yaşar.
İnce yapılı bir hayvan olan Spermophilus ya da tarla sıçanı, yeraltı yuvalarında yaşar, özellikle de Kuzey yarıküredeki bozkırlar ve ovalarda yaygındır. Özellikle davranışları bakımından kunduzgillerden (Castoridae) farklı olan ve yalındişligiller (Aplodontiidae) üst ailesini oluşturan bir “dağ kunduzu” (Aplodontia) da vardır. Üyeleri uçarsincaplar gibi bir uçma zarıyla donatılmış olan Eomyoidae üstailesinin sincaplannkinden çok farklı bir kafatası ve alt yüzü pullu bir kuyruğu vardır. Bunlar tropikal Afrika’da yaşarlar.
Su Kobayı
Oklukirpigiller (Hystricidae) ve okluağaçkirpisigiller (Erethizontidae) üst aileleri. Eski ve Yeni Dünya’mn oklukirpilerini kapsarlar. Dynomyoidae üstailesi, öbür cinsler arasında, uzun tüylü ve güzel kürkleri çoğu zaman yaşamlarına mal olan çinçüyaları da içine alır. Sekizdişligiller (Octodontidae) üstailesi içinde öbürlerinin yanı sıra özellikle bataklık kunduzu bulunur. Öbür kemirgenlerin sistematik yeri tartışmalıdır. Sözgelimi, bir çeşit büyük su sıçanı olan Aulacodus ile köstebekler gibi yaşayan ve kemirgen değil ama böcekçü olan körfare “Spalax” için bu durum söz konusudur. Kemirgenlerin en büyüğü, kobayları da içine alan kobaygüler (Caviidae) üstailesinde bulunur. Bu, küçük bir domuz boyunda olan Cabiai ya da “su kobayı”dır ve Güney Amerika’daki ırmakların kıyılannda yaşar.
Birçok kemirgen, özellikle de lemmingler yaklaşık 9 ya da 11 yılda, türün hızla üreyip çoğalmasından sonra, çok büyük göçler yaparlar. Bu hayvanlar, doğal yaşam yerlerini terk eder ve yüzlerce mü, aynı doğrultuda engellere aldırmayarak ve yaşamlarını açıkça tehlikeye atarak yol alırlar. Sözgelimi, kıyısına ulaştıkları bir denizin açıklarına doğru kendilerini umutsuzca atabilirler.
Eskiden adatavşanları ve tavşanlar da kemirgenlerden saydırdı; ama günümüzde bazı özelliklerinden (üstçenede kemirgenlerde yalnız bir sıra üstünde bir çift kesici diş olmasına karşılık [yalındişliler] bunlarda bir iç sıra üstünde fazla bir çift kesici diş daha bulunur [çiftdişliler]) dolayı değişik bir takım olan tavşammsılar (Lagomorpha) araşma katılırlar. Bu takım içinde yer alan, az çok sıçanları anımsatan ıslıkhtavşangiller (Ochotonidaej ailesiyle Lepus (tavşanlar) ve Oryctolagus (adatavşanları) cinslerini içine alan tavşangiller (Leporidae) ailelerini de ayırt etmek gerekir.