Son olarak, tıbbi ürünler üzerinde kısa vadeli korumacı önlemler, ekonomik vatanseverlik söyleminin yeniden canlanması ve üretim faaliyetlerinin yerel sınırlara geri taşınmasına dair duruşlar iyileşme aşamasındaki tedarik zincirlerinde yeniden aksaklıklar yaratabilir ve yılın ikinci yarısında ekonomik faaliyetlerin yeniden başlamasını yavaşlatabilir. Yakın zamanda Çin, Avusturalya’dan yapılan arpa ithalatını %80’lik bir tarife ile tokat vururken, Pekin’in Covid-19 krizindeki rolüyle ilintili suçlamalar arttıkça ABD’nin Çin’den yapılan ithalata yönelik vergiler getireceğine dair söylentiler de çoğalıyor. Kısa vadeli önemsiz ticari tartışmalar güveni sarsabilir, piyasaları ürkütebilir ve yatırım döngüsünü durdurabilir. Ekonomi tarihçileri, 1930’ların Büyük Buhranının kısıtlayıcı ticaret politikalarının benimsenmesiyle daha da ağırlaşmış olabileceğini gösterdiler. 2019 gibi yakın bir zamanda, ABD ile Çin arasındaki ticari anlaşmazlığın ve bunun imalat sanayiinde yarattığı durgunluğun, küresel ticarette 300 milyar dolardan fazla kayba yol açtığını gördük.
Orta vadeli politika değişiklikleri de bu dönemde takip edilmelidir. ABD ticaret temsilcisi offshoring’in (üretimin ülke dışında yapılması) sona ermesinin çok iyi olacağını vurgularken Avrupa parlamentosu “tedarik zincirlerinin AB içinde yeniden entegrasyonunu desteklediğini” ilan etti. Üretimi Çin’den geri çekme ve Çin ekonomisinden ayrılma yönünde genel bir hareket mantıklı olabilir mi?
Öncelikle, Çin imalatına bağımlılık son 20 yılda arttı ve üretimin yeniden merkeze dönmesini daha zor hale getirdi: Çin’in imalat sanayi üretiminin dünyanın toplam imalat sanayi üretimi içindeki payı 2004 yılından beri iki kattan daha fazla artmış olmakla kalmadı, ülkelerin Çin menşeli girdilere doğrudan ya da dolaylı bağımlılıkları da arttı (Baldwin and Evenett, 2020). Zira, Çin sadece ABD için önemli bir girdi tedarikçisi değil, aynı zamanda; Almanya, Japonya, Meksika ve Kanada için başlıca otomobil parçası tedarikçisi de… Bu ülkeler, ABD merkezli otomobil üreticilerine sattıkları otomobil parçaları ve bileşenleri yaparken Çin girdilerini kullanıyor ve bu da Çin’e görünenden çok daha fazla dolaylı bir bağımlılık yaratıyor.
İkincisi, üretimin yeniden merkez ülkeye taşınması her zaman riskleri azaltma anlamına da gelmek zorunda değil. Bu durumda tüm yumurtalar aynı sepete konduğu için bir kriz döneminde dönemsellik riski de ortaya çıkabilir. Tüm sektörlerin ekonomideki iç dalgalanmalara maruz kaldığını düşünün. Eğer bir ekonomi karantina önlemlerine geçiş yaparsa ve tüm fabrikalarda üretimin durdurulması gerekirse yerel olarak ihtiyaç duyduğu her şeyi üretemeyebilir.
Üçüncüsü, üretimin yeniden merkez ülkeye kaydırılması yükselecek işçilik maliyetlerinin tüketiciye aktarılmasına yol açacağından artan sosyal sosyal hoşnutsuzlukla bağdaşmayabilir. Stratejik bağımsızlık politika yapıcılar tarafından lanse ediliyor olsa da, otomobiller veya günlük elektronik eşyalar gibi önemli dayanıklı malların fiyatlarının artması hoş karşılanmayacak ve politik olarak hassas olabilecektir. Son olarak, siyasi tartışmalar bir kenara bırakılırsa işletmelerin üretimlerini yeniden merkez ülkelerine kaydırmalarına yönelik ortada zaten bir teşvik yok ve bu tarz teşviklerin olması ancak ciddi kamu finansmanıyla olabilir ki bu finansman da muhtemelen vergi mükelleflerine yansıtılacaktır. Şirketler bunun için karlılıklarından vazgeçer mi?
Ricardo’nun karşılaştırmalı üstünlük modelini es geçmeyi ve işçiliği işçi maliyetlerinin daha ucuz olduğu yere kaydırmaya bir alternatif üretebilmeyi tüm hükümetler becerebilir mi? Şu anda, iddialı politika duruşları ve bunlara yönelik teşvikler arasında bir tutarsızlık var gibi görünüyor. Ancak, aksaklıklar sadece ticaret kanalıyla sınırlı kalmayabilir. Doğrudan yabancı yatırım taramalarının daha da sıkılaştırılması sınır ötesi sermaye akışını da yavaşlatabilir.
OECD’ye göre, son yıllarda, küresel Doğrudan Yabancı Yatırım girişlerinin yaklaşık %55 ila %65’i sektörler arası DYY inceleme süreçlerini uygulayan ülkelere gitti -1990’lı yılların çoğunda güvenlik amaçlı taramaya maruz kalabilecek küresel doğrudan yabancı yatırım girişlerinin iki katı… AB ve İngiltere’nin tarama kurallarını potansiyel olarak güçlendirmesiyle Covid-19 krizinin bu eğilimi hızlandırması muhtemel. UNCTAD, 2020-2021 döneminde küresel DYY akışlarının %40’a varabilecek ciddi bir düşüşle son 20 yılın en düşük seviyesine gerileyebileceğini öngörüyor.