1 Avrupa'da Okullarda Sanat ve Kültür Eğitimi Bu çalışma Eurydice ağı tarafından hazırlanılmış ve 30 Avrupa ülkesinde uygulanan sanat eğitimi politikaları ve çalışmaları hakkında güncel, detaylı ve karşılaştırmalı bilgiler vermektedir. Çalışmada sanat eğitiminin amaçları, hedefleri, yapılanması, müfredat dışı etkinliklerin sağlanması ve eğitimin okulda geliştirilmesi konusundaki girişimlere dair derinlemesine ve çok boyutlu bir resim sunmaktadır. Çocukların değerlendirilmesi ve sanat alanında öğretmen eğitimi gibi konular çalışmada ele alınmıştır. Ekler bölümünde ülkelerce tasarlanan çocukların değerlendirilmesine dair reformlar verilmektedir. Öğrenme hedeflerinden yola çıkarak, sanat eğitiminin çocuklarda sadece ilgili alanlardaki yaratıcılıklarını geliştirmeyi değil aynı zamanda bireysel ve sosyal becerileri de pekiştirebildiği sonucuna varılmaktadır. Ne var ki, sanat eğitiminin az ders saatleri, özellikle alt orta öğretimde karşılaşılan öğretme saatinin azlığı ve değerlendirmeye dair belli başlı problemlerle başa çıkması gerekmektedir. Okullar ve sanat dünyasıyla bağlantılar kurmak bu ve benzeri zorluklarla mücadelede etkin olabileceği ve daha genel anlamda okullarda sanat eğitimini destekleyebileceği bilinmektedir. Bu çalışmanın bulguları 2009 Avrupa Yaratıcılık ve Yenilik Yılına katkı sağlama amacı da üstlenmiştir. Çalışma 2007/08 okul yıllarına dair veriler ve tam-zamanlı zorunlu eğitimin içeriğini kapsam olarak almaktadır. Eurydice Ne Demektir? Eurydice Ağı, Avrupa Eğitim sistemleri ve politikalarına dair bilgileri analiz eder ve bu bilgileri ilgili kurumlara sağlar. 35 ulusal birim 31 ülkede Avrupa Yaşam Boyu Öğrenme programı dahilinde işbirliğiyle çalışır (AB üye ülkeleri, EEA ülkeleri ve Türkiye) ve Brüksel'de bulunan AB Eğitim, Görsel-İşitsel ve Kültür Genel Müdürlüğü tarafından yönetilir ve yayın ve veri tabanları burada hazırlanır. Tüm Eurydice yayınları adresinden ücretsiz temin edilebilir.
2 Avrupa'da tüm çocuklara öğretilen müzik ve görsel sanatlar Müzik ve görsel sanatlar Avrupa ülkelerinde zorunlu eğitimin bir noktasında öğretilir. El işi, drama ve dans da bir çok Avrupa ülkesinde zorunlu ders olarak verilmektedir. Baştan ikisi genel olarak sanat odaklı olmayan bir başka dersin içinde verilir; bunlar sırasıyla edebiyat ve beden eğitimidir. Ondan fazla ülkede, medya sanatları adı altında dersler verilmektedir. Çok azında ise mimari dersi sunulmaktadır. Şekil 2.2: Farklı sanat derslerinin ulusal müfredattaki yeri, ISCED 1 ve 2, 2007/08 Görsel sanatlar Müzik El işi Drama Dans Medya sanatları Mimari Zorunlu sanat eğitiminin bir bölümü Seçmeli sanat dersi Başka bir sanat dersi dışı dersin parçası olarak zorunlu sanat dersi Kaynak: Eurydice. Resmi kaynaklara göre sanat eğitimine ayrılan zaman açısından, neredeyse Avrupa ülkelerinin yarısına yakını ilk öğretimde yılda 50 ila 100 saat arasında bir eğitim süresini sanat eğitimine harcamaktadırlar. Alt orta öğretimde öğretim saati biraz daha düşüktür; 25 ile 75 saat arasında sanat eğitimi yapılır. İlköğretim seviyesinde ise, dil öğretimi, matematik, fen bilimleri ve sosyal bilimler derslerinden sanat eğitimi derslerinin saati düşüktür, fakat ülkelerin büyük bir çoğunluğunda sanat eğitimine yabancı dil öğretimi ve beden eğitimi derslerinden daha fazla zaman ayrılmaktadır. Ne var ki, alt orta öğretim seviyesinde, sanat konularına ayrılan ders saatinin diğer konu alanlarıyla karşılaştırıldığında azaldığı görülmektedir. Ortaöğretim seviyesinde ülkelerin büyük bir çoğunluğu sanat eğitimine dil eğitimi, matematik, fen ve sosyal bilimler dersleriyle yabancı dil öğretimi ve beden eğitimi derslerinden daha az zaman ayırmaktadırlar.
3 Sanat eğitiminin genel hedefleri tüm ülkelerde aşağı yukarı aynıdır: 'sanatsal beceri, bilgi ve anlayış' 'eleştirel yaklaşım', 'kültürel miras', 'bireysel ifade/kimlik', 'kültürel çeşitlilik', ve 'yaratıcılık' olarak tanımlanmaktadır. Oldukça ilginçtir ki, 'sanat ve yaşam boyu öğrenme/hobi' sadece 15 ülkenin müfredatında ele alınmaktadır. Ülkelerin büyük bir çoğunluğunda sanat eğitimi aynı zamanda bireysel ve duygusal gelişimi de hedeflemektedir çünkü sanatın sosyal becerileri, bireysel olgunlaşmayı eğlence ve mutluluk deneyimleriyle kazandırdığı bilinmektedir. Değerlendirme kıstasları ağırlıkla okul seviyesinde tanımlanır Önceki araştırmalarda öğrencilerin değerlendirilmelerinin sanat eğitiminde ne denli zor olduğu vurgulanmıştır. Çeşitli destekler bu konuda sanat öğretmenlerine sunulabilir. Ülkelerin oldukça azında, ulusal eğitim otoriteleri öğrencilerin performans ve ürünlerini değerlendirme sürecinde sanat öğretmeninin ne tür bir yol takip etmesi gerektiğini belirlemiş ve bu anlamda bir kıstasa duyulan ihtiyaca cevap veren çalışmalar yapmıştır. Değerlendirme ölçütleri, bu anlamda, büyük çoğunlukla öğretmenin kendisi tarafından müfredat hedefleri göz önünde tutularak belirlenmiştir. Sadece üç ülkede, İrlanda, Malta ve Birleşik Krallık (İskoçya), tüm öğrenciler sanat derslerini başarıyla tamamlamak için zorunlu eğitimleri boyunca standart bir ulusal sınava tabi tutulurlar. Bu sınavların sonuçları, beraberinde okul teftişleri ve araştırmalarıyla, genel anlamda sanat eğitiminin etkinliğini ve işlerliğini gözlemlemek için de kullanılır. Bu ulusal raporlardaki en yaygın bulgu önceki ilgili araştırmalarla paralellik göstermektedir: sanat eğitimi için harcanan vaktin azlığı; öğretmenlerin bu konudaki yeterliliklerinin düşük olması ve öğrencilerin ölçülmesinde yaşanan zorluklar. Profesyonel sanatçılar nadiren okullarda sanatlarını öğretmekte Profesyonel sanatçılar çoğunlukla ilk ve orta dereceli eğitim seviyelerinde öğretmenlik yapmamaktadır. Bir çok ülkede, sanat konularını okullarda öğretmek için, profesyonel sanatçıların profesyonel öğretmen eğitimi almaları gerekmektedir. Fakat, bu durum için istisnalar da mevcuttur: çeşitli ülkelerde profesyonel sanatçılar ilgili alanda öğretmen eğitimine sahip olmadan da okullarda sanatlarını öğretebilmektedirler.
4 Şekil 5.1: İlköğretimde uzman ve sınıf sanat öğretmenleri, 2007/08 Genel Öğretmen Çoğunlukla genel öğretmen fakat okul ve konularda farklılıklar Uzman veya yarı uzman öğretmen Uygulama veya bilgi yok Veri yok Kaynak: Eurydice Ek bilgi Estonya, Polonya, Portekiz ve Izlanda: Yapı karışıktır çünkü uzman öğretmenler çoğunlukla sanat konularını ISCED 1 seviyesinde bir kaç sınıftan sonra öğretmeye başlarlar. Açıklayıcı not Ek müfredat aktiviteleri bulunmamaktadır. İlk öğretim seviyesinde, sanat öğretmenleri genelde sınıf öğretmenleridir. Bu şu anlama gelir: bu öğretmenler tüm müfredat konularını öğretmektedirler. Ülkelerin çoğunda, bu öğretmenler birden fazla alanda eğitim görmekte ve çoğunlukla Avrupa ülkelerinin İlk öğretim okul müfredatında zorunlu olan görsel sanatlar ve müzik konularında eğitim almışlardır. Orta dereceli eğitimde ise sanat dersleri uzman hocalar tarafından verilmektedir ve bu kocalar sanatın belli bir alanında bilgi ve beceri sergiler durumdadırlar.
5 Sanat dünyası ile iş birliği ve ek etkinlikler: Sanat ve kültür eğitimini desteklemenin en yaygın yolu Rapor sanatçı ve sanat kurumlarını dahil eden bir çok girişim ve projenin gerçekleştirildiğini bildirmekte ve bu çalışmaların eğitim bağlamlarında sanat eğitimini destekleme amacıyla yapıldığını vurgulamaktadır. Belçika'da (Fransız ve Flaman Toplulukları), Danimarka, İrlanda, Malta, Hollanda, Avusturya ve Norveç'te, ulusal organizasyonlar ve ağlar özellikle sanat eğitimini ve kültür eğitimini desteklemek amacıyla kurulmuştur. Çeşitli ülkelerde, kültürel ziyaretler, müzeleri gezmek, tiyatro ve konser salonlarını ziyaret etmek müfredatta resmi anlamda tanımlanmıştır. Her ne kadar profesyonel sanatçılar nadir olarak okullarda ders veriyor olsa da, bazı ülkelerde bu sanatçılarla iş birliği kurarak öğrencilerin sanat ve kültür dünyasına daha güvenli ve bilinçli adım atmaları sağlanmaktadır. Çek Cumhuriyeti, Fransa, İtalya, Portekiz, Slovenya ve Birleşik Krallık (İngiltere ve Galler) gibi ülkelerde ek müfredat sanat etkinliklerinin (normal müfredat saati dışında kalan öğrenme etkinlikleri) uygulanması anlamında okullar ve diğer organizasyonlar için tavsiyeler bulunmaktadır. Ek müfredat etkinlikleri farklı sanat dallarında olabilirken, müzik en fazla ele alınan alan olarak öne çıkmaktadır. Yine de öğrencilerin bu tür etkinliklerden faydalanmaları anlamında kaynak ve imkan noktalarında engeller çıkabilmektedir. Belçika, Çek Cumhuriyeti, İspanya, İtalya, Letonya, Avusturya, Portekiz ve Finlandiya ülkeleri ek müfredat etkinlikleri için ulusal veya yerel yönetimler kanalıyla kaynak ihtiyacını tam anlamıyla giderebilmektedir. Avrupa'da Okullarda Sanat ve Kültür Eğitimi Tam Metni Fransızca ve İngilizce versiyonlarıyla, detaylı Ulusal Tanımlarla BirlikteEurydice internet sitesi: adresinde bulunmaktadır. Basılı metin olarak da Fransızca ve İngilizce'de Aralık 2009'dan itibaren sunulacaktır. Almanca çevirisi daha sonra hazırlanacaktır. İletişim Daha fazla bilgi için lütfen John Macdonald : Sophie Andersson: Wim Vansteenkiste, İletişim ve yayınlar Eurydice: Nathalie Baïdak, koordinatör yazar Eurydice: