Yanıltıcı emir (Spoofing) nedir?
Yanıltıcı emir (Spoofing); hisse senetleri, emtialar ve kripto para birimleri gibi varlıkları satın almak veya satmak için sahte siparişler vererek piyasaları manipüle etmenin bir yoludur. Piyasayı kandırmaya çalışan tüccarlar, satın alma veya satma siparişlerini otomatik olarak vermek için botlar veya algoritmalar kullanır. Emirler yerine getirilmeye yaklaştığında, botlar emirleri iptal eder.
Yanıltıcı emir kullanımının arkasındaki ana fikir, sahte bir alış ya da satış baskısı izlenimi yaratmaktır. Örneğin bir kişi, bir fiyat seviyesinde sahte bir talep algısı yaratmak amacıyla çok sayıda sahte alım emri verebilir. Daha sonra piyasa bu seviyeye yaklaştıkça emirleri geri çeker ve fiyat aşağı düşmeye başlar.
Piyasalar yanıltıcı emirlere genellikle nasıl tepki verir?
Piyasa, sahte emirlere genellikle güçlü tepki verir, çünkü bunun gerçek ya da sahte olduğunu söylemenin kolay bir yolu yoktur. Yanıltıcı emirler, önemli destek ve direnç bölgeleri gibi alıcı ve satıcıların dikkat ettiği başlıca noktalara yerleştirildiğinde çok daha etkili olabilir.
Örnek olarak Bitcoin'i ele alalım ve Bitcoin'in 10.500 dolarlık güçlü bir direnç seviyesine sahip olduğunu varsayalım. Teknik analizde direnç, fiyatın bir ‘tavan’ bulduğu bölge anlamına gelir. Doğal olarak, satıcıların birikimlerini satmak için emirlerini buraya yerleştirmesini bekleriz. Fiyat, bir direnç seviyesini aşmayı başaramazsa hızlı bir düşüşe geçebilir. Fakat direnci kırarsa, yükselişini devam ettirme olasılığı daha yüksektir.
10.500 dolar seviyesi güçlü bir direnç noktası gibi görünüyorsa, botların bu seviyenin biraz üzerine sahte siparişler vermesi muhtemeldir. Alıcılar, böylesi önemli bir teknik seviyenin biraz üzerinde çok sayıda satış emri görürse fiyat bu seviyeye ulaşana kadar agresif şekilde alım yapmaya daha az istekli olur. Yanıltıcı emirler, piyasa manipülasyonu anlamında etkilerini işte bu şekilde gösterir.
Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta da yanıltıcı emir kullanımının tümü aynı temel araca bağlı olan farklı pazarlar arasında etkili olabileceğidir. Örneğin, türev piyasasında verilen çok sayıda yanıltıcı emir, aynı varlığın spot piyasasını etkileyebilir ve bunun tersi de geçerlidir.
Yanıltıcı emirler yasa dışı mıdır?
Yanıltıcı emir kullanımı Amerika Birleşik Devletleri'nde yasa dışıdır. ABD Emtia Vadeli İşlemler Komisyonu (CFTC), hisse senedi ve emtia piyasalarındaki yanıltıcı emir kullanımlarının kontrolünden sorumludur.
ABD'de yanıltıcı emir kullanımı, 2010 Dodd-Frank Yasası Bölüm 747 gereği yasa dışıdır. Bu bölüme göre CFTC şunu yapan bir birimi düzenleyebilir:
Kapanış döneminde işlemlerin uygun bir şekilde gerçekleştirilmesini bilerek ya da bilmeyerek ihmal eden veya alım satım dünyasında ‘yanıltıcı emir’ olarak kabul edilen ya da buna benzer özellikler gösteren faaliyetlerde bulunan... Vadeli işlemler piyasasında iptal edilen emirleri, bu işlem sıkça tekrarlanmadığı takdirde yanıltıcı emir olarak kategorilendirmek oldukça zordur.
Bu nedenle düzenleyici kurumlar; potansiyel yanıltıcı emir kullanımına yönelik ceza kesmeden, suçlama yapmadan ya da soruşturma açmadan önce emirlerin altında yatan niyeti de dikkate alır.
Birleşik Krallık gibi diğer büyük finans piyasalarında da yanıltıcı emir kullanımı düzenlemeye tabidir. Birleşik Krallık Finansal Yürütme Kurumu, yanıltıcı emir kullanımından sorumlu kişi ve kurumlara ceza kesme yetkisine sahiptir.
Sonuç olarak; yanıltıcı emir kullanımı, sahte emirlerin düzenlenmesini içeren bir manipülasyon tekniğidir. Bu emirleri tutarlı bir şekilde belirlemek, zor olmasına rağmen imkansız değildir. İptal edilen alış ve satış emirlerinin yanıltıcı emir kategorisine girip girmediğini belirlemek, emirlerin arkasındaki niyete yönelik derinlemesine bir analiz yapılmasını gerektirir.
Herhangi bir piyasada yanıltıcı emir kullanımını en aza indirmek hedeflenir çünkü bu sayede, dahil olan herkes için çevrenin daha dengeli kalması sağlanabilir. Yanıltıcı emir kullanımını en aza indirmeye yönelik çalışmalar, düzenleyici kurumların Bitcoin ETF'lerinin reddedilmesinin arkasındaki neden olarak piyasa manipülasyonunu göstermesi sebebiyle uzun vadede kripto para piyasası için faydalı olabilir.
|BIST 100||1.431,31||%-0.78|
|Dolar||8,621||%0.06|
|Euro||10,360||%0.18|
|Gram Altın||502,88||%0.17|
|Brent Petrol||73,950||%-0.07|
|Bitcoin||38.667,00||%0.41|