Halle Üniversitesi’nde şarkiyat ve Doğu dilleri okudu; aynı zamanda teoloji ve klasik filoloji derslerine katıldı. 1913’te Hamburg Üniversitesi Doğu Kültürü ve Tarihi Bölümü’nde Carl H. Becker’in asistanı olarak göreve başladı. Ertesi yıl Bonn Üniversitesi’nde “Ein arabisches Handbuch der Handelswissenschaft” adlı teziyle (Isl., VII [1916], s. 1-91) doktorasını verdi. Askerliğini 1914-1918 savaş yıllarında İstanbul ve Irak’ta yapması Türkçe ve Arapçasını geliştirmesini sağladı. Savaşın ardından Hamburg Üniversitesi Doğu Dilleri Kürsüsü’ne profesör tayin edildi (1919). 1926 yılında üniversitedeki görevinden alınan Ritter, Hamburg’da İran edebiyatı ve tasavvufuna dair başlattığı çalışmalarına devam etmek için Alman Bilim Yardım Derneği’nin bursuyla İstanbul’a gitti. Kütüphanelerde yazma eserler üzerinde çalışırken bunlar hakkında Batı’da yeterli kaynağın olmadığını farketti ve 1927’de birçok Alman bilim adamına bu eserlerle ilgili katalogların hazırlanması gerektiğini belirten bir rapor gönderdi. Bu rapor üzerine Alman Doğu Derneği’nin İstanbul’da bir şubesinin açılmasına karar verildi ve ilk müdürlüğüne Ritter getirildi. Kurulan şubenin görevi “Bibliotheca Islamica” serisi adı altında bir dizi Arapça, Farsça ve Türkçe metni neşretmek, İstanbul kütüphanelerinde bulunan yazma eserler hakkında Alman bilim adamlarını bilgilendirmek, bu eserlerin fotoğraflarını onlara göndermek ve genç şarkiyatçılara danışmanlık yapmaktı. 1929-1949 yılları arasında Ritter’in başkanlığında yürütülen çalışmalarla yirmi dört adet Arapça, Farsça ve Türkçe yazma eser edisyon kritik yapılmak suretiyle neşredildi. Ritter ayrıca “Philologika” adı altında çeşitli yazma eserleri ayrıntılı biçimde tanıtıp tahlil ettiği on altı makale yazdı; bunlardan XII-XVI. makaleler Oriens, diğerleri Der Islam dergisinde basıldı. Aynı zamanda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde 1936’da okutman, 1938’de öğretim üyesi olarak Arap ve Fars edebiyatı dersleri verdi. Üniversite kütüphanesi içinde ayrılan bir dairede kütüphanenin zengin koleksiyonlarından yararlanarak Şarkiyat Enstitüsü’nü kurdurdu. 1949’da Almanya’ya döndü ve emekli olduğu 1955 yılına kadar Frankfurt am Main Üniversitesi’nde çalıştı. Emekliliğinden sonra UNESCO tarafından W. Dudad ve Ahmet Ateş ile birlikte, İstanbul kütüphanelerinde bulunan İran şairlerine ait yazmaların kataloğunu hazırlamakla görevlendirildi ve bu görevi, aynı zamanda İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arap ve Fars filolojileri bölümlerinde 1956-1969 yıllarında ders vererek tamamladı. Birçok meslektaşı ve öğrencisi, onun yetmişinci yaş gününü (27 Şubat 1962) kutlamak için Oriens’in 15-19. (1962-1966) sayılarında çeşitli makaleler yayımladı. Yetiştirdiği Türk öğrenciler de Şarkiyat Mecmuası’nın 5. sayısını (1964) ona adadılar. 1969’da Almanya’ya döndü ve 19 Mayıs 1971’de öldü.
Özellikle Türkçe, Arapça ve Farsça eserler üzerinde yaptığı çalışmalarla dikkat çeken Hellmut Ritter Türkiye’de çağdaş Doğu dilleri ve bilimi araştırmalarını başlatan kişidir. İstanbul’da kaldığı süre içerisinde M. Fuad Köprülü, İsmail Saib Sencer, M. Şerefettin Yaltkaya ve Kilisli Rifat Bilge gibi Türk bilim adamlarıyla birlikte önce İstanbul Üniversitesi’nde Şarkiyat Enstitüsü’nün ve Şarkiyat Mecmuası’nın, Bibliotheca Islamica’nın, ardından 1947’de merkezi İstanbul’da bulunan uluslararası Şark Tedkikleri Cemiyeti’nin ve Oriens mecmuasının kurulmasına ön ayak oldu.