Normal yaşlanma, kemik ve kas kütlesinde azalma ve adipozitede artış ile karakterizedir. Kas kütlesindeki azalma ve kas gücündeki azalma, kırık riskine, kırılganlığa, yaşam kalitesinde azalmaya ve bağımsızlık kaybına yol açar. Kas-iskelet sistemindeki bu değişiklikler, yaşlanma sürecini ve fiziksel aktivitenin azalmasının sonuçlarını yansıtır. Kırılgan yaşlı kişilerde kas kaybı ‘sarkopeni’ olarak adlandırılır.
Bu bozukluk, daha yüksek düşme ve kırık insidansına ve fonksiyonel bir düşüşe yol açar. Fonksiyonel sarkopeni veya yaşa bağlı kas-iskelet sistemi değişiklikleri 70 yaşın üzerindeki yaşlıların % 7’sini etkiler ve bozulma oranı zamanla artar ve 80 yaşına kadar yaşlıların % 20’sinden fazlasını etkiler. Güç yılda % 1.5 oranında azalır ve bu 60 yaşından sonra yılda % 3’e kadar hızlanır. Bu oranlar, kadınlara kıyasla hareketsiz bireylerde yüksek ve erkeklerde iki kat daha yüksek olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, araştırmalar ortalama olarak erkeklerin daha fazla kas kütlesine sahip olduğunu ve kadınlardan daha kısa hayatta kaldıklarını göstermektedir. Bu, sarkopeniyi potansiyel olarak kadınlar arasında erkeklerden daha büyük bir halk sağlığı sorunu haline getirir.
İskelet kası kuvveti (kuvvet üretme kapasitesi) de yaşlanmayla birlikte azalır. Bu genetik, beslenme ve çevresel faktörlerin yanı sıra yaşam tarzı seçimlerine bağlıdır. Kas gücündeki bu azalma, fiziksel hareketlilik ve günlük yaşam aktivitesinde sorunlara neden olur. Toplam kas lifi miktarı, hücrelerin protein üretme kapasitesinin düşmesi nedeniyle azalır. Deltoidler, bisepsler, triseps, hamstringler, gastroknemius (baldır kası) gibi tüm büyük kas gruplarının toplam kas gücü, kas hacmi ve kas gücünün toplam kaybı ile birlikte kas hücrelerinin, liflerinin ve dokularının boyutunda bir azalma vardır.
Eklemlerin koruyucu kıkırdağında aşınma ve yıpranma veya israf meydana gelir. Kıkırdak normal olarak bir amortisör ve kemiğin sürtünme yaralanmalarını önleyen bir kayma ajanı olarak işlev görür. Hareket aralığını azaltan ve daha az verimli hale getirerek hareketleri etkileyen bağ dokusu elemanlarının sertleşmesi ve fibrozu vardır. Normal hücre bölünmesi sürecinin bir parçası olarak telomer kısalması meydana gelir. DNA, vücutta üretilen kimyasallara, toksinlere ve atık ürünlere daha fazla maruz kalır. Tüm bu süreç, hücrelerin savunmasızlığını artırır.
Yaşlanmayla birlikte vücutta ve dokularda toksinler ve kimyasallar oluşur. Bir bütün olarak bu, kas hücrelerinin bütünlüğüne zarar verir. Yaşam tarzındaki değişiklik nedeniyle fiziksel aktivite de yaşla birlikte azalır. Her nasılsa, kaslardaki fizyolojik değişiklikler yaşa bağlı nörolojik değişikliklerle şiddetlenir.Kas aktivitelerinin çoğu, sinir aktivitesindeki ve sinir iletisindeki azalmanın bir sonucu olarak yaşlanma ile daha az etkili ve daha az duyarlı hale gelir.
Williams ve arkadaşları tarafından bir çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada hem yaşlı hem de genç yetişkinlerden alınan kas örneklerini değerlendiren ve ekstremite kaslarının sağlıklı yaşlı bireylerde genç yetişkinlere kıyasla % 25-35 daha kısa ve daha az duyarlı olduğunu öne sürülmektedir. Ek olarak, kasların genel yağ içeriği de yaşlı popülasyonda daha yüksekti, bu da yaşla birlikte normal yeniden şekillenmede dönüşümü düşündürüyor.
Yaşa bağlı kas-iskelet sistemi değişiklikleri, hızlı kasılan kas liflerinde yavaş kasılan kas liflerine kıyasla çok daha belirgindir. Yaşlanma ile birlikte dokunun toplam su içeriği azalır ve hidrasyon kaybı da elastikiyetsizliğe ve sertliğe katkıda bulunur. Bazal metabolizma hızındaki değişiklikler ve yavaşlayan metabolizma (fizyolojik yaşlanma sürecinin bir parçası olarak) kas değişikliklerine neden olur. Bu, proteinlerin yağ dokusuyla yer değiştirmesine yol açar (bu, kası daha az verimli hale getirir).
Hormonal bozukluklar, kasların yanı sıra kemiklerin metabolizmasını da etkileyebilir. Araştırmalar, kadınlarda menopozun, kemiklerin ve yumuşak dokuların yeniden şekillenmesi için gerekli olan östrojen eksikliğine bağlı kas-iskelet sistemi değişikliklerinin kötüleşmesine işaret ettiğini göstermektedir. Diyabet durumunda, vasküler bozukluklar veya metabolik bozukluklar gibi belirli sistemik durumlar, hücrelerin yenilenmesi için beslenmenin hızı veya hacmi tehlikeye girdiğinden dokuların yeniden modellenmesini etkiler.
İyileşmeyi optimize etmek ve kas-iskelet sisteminin potansiyelini onarmak için patolojik süreçleri kontrol etmek çok önemlidir. D vitamini ve C vitamini gibi temel vitaminler, kasların ve kemiklerin fonksiyonel büyümesinde önemli rol oynar. Kalsiyum gibi bazı minerallerin eksikliği, fosfor ve krom, yaşa bağlı sindirim sorunlarının bir sonucu olabilir. Bu nedenle, vitamin ve minerallerin serum konsantrasyonunu düzenleyen kalsitonin ve paratiroid gibi bazı hormonların üretiminde dengesizliğe (yaşlılarda oldukça yaygın olan tümörler nedeniyle) veya bağırsaktan emilimin azalmasına neden olur.
Kas gücünün ve denge kontrol mekanizmalarının yaşa bağlı bozulması, fonksiyonel görevlerdeki performansın azalmasıyla ilişkilendirilmiştir. Aynı kas grubunun izometrik güç seviyeleri karşılaştırıldığında, güç kaybı kadınlarda erkeklere göre daha erken başlar. Kadınların hayatın her evresinde çeşitli kas gruplarının mutlak gücünde erkeklerden daha zayıf olduğu bildirilmektedir. Çeşitli araştırmalar, kadınların daha uzun bir yaşam süresine sahip olduğunu, bu nedenle kadınlar arasında engelliliğin yaygınlığının erkeklere göre daha fazla olduğunu ve ilerleyen yaşla işaretlendiğini belirtmektedir.
Yaşlılıkta Vücut Kompozisyonu Değişiklikleri
İnsan vücudu yağ, yağsız doku (kaslar ve organlar), kemikler ve sudan oluşur. 40 yaşından sonra insanlar yağsız dokularını kaybetmeye başlarlar. Karaciğer, böbrekler ve diğer organlar gibi vücut organları hücrelerinin bir kısmını kaybetmeye başlar. Kas kütlesindeki bu düşüş zayıflık, özürlülük ve morbidite ile ilişkilidir.
Küçülme eğilimi farklı cinsiyet gruplarında ve tüm ırklarda ortaya çıkar. Boy kaybı kemikler, kaslar ve eklemlerdeki yaşlanma değişiklikleri ile ilişkilidir. Araştırmalar, insanların 40 yaşından sonra her 10 yılda bir neredeyse yarım inç (yaklaşık 1 cm) kaybettiğini göstermektedir. 70 yaşından sonra boy kaybı daha da hızlıdır. Bu değişiklikler sağlıklı bir diyet izleyerek, fiziksel olarak aktif kalarak ve kemik kaybını önleyerek ve tedavi ederek önlenebilir.
Toplam vücut ağırlığındaki değişiklikler, erkekler yaklaşık 55 yaşına kadar kilo aldıkları ve daha sonra yaşamın ilerleyen dönemlerinde kilo vermeye başladıkları için kadın ve erkeklere göre değişir. Bu, erkek cinsiyet hormonu testosteronundaki düşüşle ilgili olabilir. Kadınlar genellikle 67-69 yaşına kadar kilo alır ve sonra kilo vermeye başlar. Yaşamın ilerleyen dönemlerinde kilo kaybı, kısmen yağın yağsız kas dokusunun yerini alması ve yağın kastan daha hafif olması nedeniyle oluşur. Araştırmalar ayrıca yaşlı insanların, gençliklerine kıyasla neredeyse üçte bir oranında daha fazla yağa sahip olabileceğini göstermiştir. Yağ dokusu, iç organlar da dahil olmak üzere vücudun merkezine doğru yükselir.
Kaynakça:
https://www.msdmanuals.com/home/bone,-joint,-and-muscle-disorders/biology-of-the-musculoskeletal-system/effects-of-aging-on-the-musculoskeletal-system
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5389428/
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu