Tırnak Mantarı (Onikomikoz) Nedenleri
Tırnak mantarı neden olur? Tırnak mantarı diğer adıyla onikomikoz, bazı patojenler nedeniyle oluşan bir sağlık durumudur. Bu patojenler genellikle, dermatofit enfeksiyonlar, Candida mantarı ve dermatofitik olmayan küfler olmak üzere üç ana gruba ayrılmaktadır.
Daha ılıman olan ülkelerde dermatofit yani derinin yüzeysel mantar enfeksiyonları daha sık yaşanmaktadır. Diğer yandan, tropikal bölgeler ve subtropikal bölgelerde, daha sıcak ve nemli bir iklime sahip olan ülkelerde ise Candida ve dermatofitik olmayan enfeksiyonlar daha sık görülmektedir. (1)
Tırnak mantarının yaygın olarak yaşanmasının nedeni, altta yatan nedenlerden bazıları olan şeker hastalığı ve zayıf bağışıklığı olan insanların sayısının da artmasıdır. Diğer yandan, tırnak mantarı özellikle yaşlı insanları etkilemektedir. (2)
Tırnak mantarı nedenlerini ve risk faktörlerini şöyle açıklamak mümkündür:
- Herhangi bir mantar enfeksiyonu olanlar tırnak mantarı da geliştirebilmektedir. Örneğin, atlet ayağı olarak adlandırılan bir cilt mantarı enfeksiyonu tedavi edilmediği takdirde, genellikle ayak tırnaklarını da etkilemektedir.
- Cilt mantarı enfeksiyonları kaşıntıya neden olduğu için kişi lezyonları kaşıdığında enfeksiyon tırnaklara geçmektedir. Diğer yandan, ayakta bulunan mantar enfeksiyonu ilerleyerek ayak tırnaklarına geçebilmektedir. (3)
Tırnak mantarı, tırnak mantarına neden olan enfeksiyon tırnaklara yerleştikten bir süre sonra ortaya çıkabilmektedir. Bu durum, tırnakların çok fazla aşınmasına bağlı olarak da hızla gelişebilmektedir.
- Hasar görmüş ya da kırılmış olan tırnak enfeksiyon kapmaya açık bir hale gelmektedir. Tırnakları yemek ve yapay tırnakları kullanmak tırnak mantarı enfeksiyonu geliştirme riskini artırabilmektedir.
- Ellerini çok fazla temizlemek zorunda kalanlar, yemek yapanlar ya da uzun süre su ile çalışanlarda risk daha fazladır. Bu eylemlerin çok fazla yapıldığı meslek grupları risk grubuna dâhil edilebilmektedir. (4)
Tırnakların çok fazla temizlenmesi, tırnak tabanında bulunan koruyucu deriye zarar verebilmektedir. Bu nedenle de, mantar enfeksiyonlarının o bölgelere yerleşmesi kolaylaşmaktadır.
- Sıcak ve nemli iklimlerde yaşayan kişiler tırnak mantarı geliştirmeye daha eğilimli olabilmektedir.
Diğer sağlık koşulları: Kronik sağlık koşulları olanlar da tırnak mantarı enfeksiyonu geliştirme riski altındadır. Aşağıdaki tıbbi koşullara sahip olanların tırnak mantarı geliştirme riski daha yüksektir:
- Şeker hastalığı (diyabet)
- Sedef hastalığı
- Parmaklarda ve ayak parmaklarındaki zayıf kan dolaşımı
- Bastırılmış veya zayıf bağışıklık sistemi (örneğin, AIDS veya kanseri olan hastalar ya da diğer kemoterapi alan hastalar)
- Genel olarak sağlık durumu zayıf olan kişiler (5)
Sigara içmek: Sigara içen kişilerin de tırnak mantarı geliştirme riski yüksektir. Bu durum, uzun süre sigara içilmesi nedeniyle el ve ayak parmaklarındaki zayıf kan dolaşımına bağlı olarak oluşabilmektedir.
Yaş: Kişinin yaşı da bir risk faktörü olarak değerlendirilmektedir. Yetişkinlerin, tırnak mantarından muzdarip olması gençlere oranla, yaklaşık 30 kat daha fazladır. Tırnak mantarı, 18 yaşın altındaki çocukların sadece % 2,6’sını etkilerken 70 yaşın üzerindeki insanların % 90’ını etkilemektedir.
Bazı durumlarda, mantar enfeksiyonun neden geliştiği tam olarak bilinememektedir. Yani sağlıksal açıdan hiçbir problemi olmayan kişilerde de mantar enfeksiyonu gelişebilmektedir. Bu durum çoğu zaman, mantar enfeksiyonu bulunan kişilerle yakın temasta olmaktan kaynaklanmaktadır. (6)
Tırnak Mantarı (Onikomikoz) Nedir?
Tırnak mantarına onikomikoz da denmektedir. Tırnak mantarı, el ve ayak tırnaklarında oluşan, tırnağın beyaz ve sarı bir renk almasına neden olan bir mantar enfeksiyonudur. Mantar enfeksiyonu derinleştikçe, tırnağın rengi değişmekte, tırnak kalınlaşmakta ve parçalanmaya başlamaktadır. Bu durum aynı anda birden fazla tırnağı etkileyebilmektedir.
Yaşanan tırnak mantarı hafifse ve kişiyi rahatsız etmiyorsa, tedaviye ihtiyaç duyulmayabilir. Ancak, genellikle tırnak mantar acı vericidir ve kalınlaşmış tırnaklara neden olmaktadır. Bu nedenle, kişisel bakım adımları ve ilaç tedavisi gerekli olabilmektedir. Diğer yandan, uygulanan tedavi başarılı olsa bile, tırnak mantarları genellikle yeniden oluşmaktadır. (7)
Tırnak Mantarı (Onikomikoz) Belirtileri
Tırnak mantarı başlangıçta belirgin bir belirti oluşturmayabilmektedir. Genellikle, enfeksiyon yerleştikten bir süre sonra belirtiler ortaya çıkmaktadır.
Tırnak mantarı nasıl anlaşılır? Tırnak mantarı enfeksiyonu ilerlerken, aşağıdaki belirtilerin yaşanmasına neden olmaktadır:
- Tırnakta renk değişikliği: Enfekte tırnak beyaz, siyah, sarı veya yeşil bir renk alabilmektedir.
- Tırnağın kalınlaşması ve bozulması: Olağandışı bir şekil veya doku haline gelebilmektedir. Deforme olan tırnağı tekrar düzeltmek zor olabilmektedir.
- Ağrı veya rahatsızlık: Özellikle etkilenen parmak veya parmak üzerine baskı uygularken veya basarken ağrı yaşanmaktadır.
- Kırılgan veya kırılmış tırnaklar: Tırnak parçaları kopabilmekte ya da tırnak tamamen düşebilmektedir.
Bazı durumlarda tırnak mantarı olan tırnağın yakınındaki cilt de enfekte olabilmektedir. Bu da cildi kaşıntılı, kırık veya kırmızı ve şişmiş bir hale getirebilmektedir. (8)
Tırnak Mantarı (Onikomikoz) Tedavisi
Tırnak mantarı nasıl geçer? Hafif bir mantar tırnak enfeksiyonu durumunda derinlemesine planlanmış bir tedaviye ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu durumda, genellikle mantar önleyici cilalar faydalı olabilmektedir.
Doktor muayenesinde, doktor gerekli gördüğü takdirde tırnaktan örnek alarak, teste gönderebilmektedir. Bu test, tedaviyi planlamadan önce enfeksiyonun türünü ve nedenini belirlemeye yardımcı olmaktadır.
Tırnak mantarı enfeksiyonları için önerilen ana tedaviler antifungal tabletler veya mantar önleyici tırnak cilalarıdır. Bunların etkili olabilmesi birkaç ay sürebilmektedir. Diğer yandan, ayak tırnağında meydana gelen mantarın temizlenmesi ve tırnağın en halini alması bir seneyi alabilmektedir. (9)
Tırnak Mantarı Ameliyatı
Cerrahi müdehale, ciddi olan ve tekrarlayan tırnak mantarı enfeksiyonlarını tedavi etmek için uygulanabilmektedir. Enfekte olan tırnak dokusu çıkartılmakta ve enfekte bölgeye doğrudan antifungal bir krem uygulanabilmektedir. Tırnağın tamamen çıkarılması nadiren gerekli olabilmektedir. (10)
Tırnak Mantarı İçin Hangi Doktora Gidilir?
Tırnak mantarı teşhisi ve tedavisi için cilt hastalıkları bölümüne (dermatoloji) başvurulmaktadır. (11)