Ahalkalak’taki Kvarşa köyünde neredeyse bir asırdır kimse yaşamıyor, ancak harap durumdaki Surp Gevorg kilisesi, değişik değerlere sahip taşlar ve köyün tarif edilemez güzelliği, geçmişin çalkantılı yaşamına tanıklık ediyor. Bu güzel yerde sadece köyün kalıntıları kaldı.
Kvarşa köyünün kilisesi, diğer binalardan nispeten daha iyi korunmuş, ancak aynı zamanda tahrip olmuştur. Civarda taş duvar kalıntıları, ev kalıntıları ve tahıl depoları korunmuştur.
Bu bölgeden Parvana geçidinin güzel bir manzarası, Akhaltskha’ya giden yol ve Aspindza belediyesinin köyleri görülüyor.
Köy ve kilise, Ermeni tarihçi rahmetli Samvel Karapetyan’ın “Cavakhk” adlı kitabında geçiyor. Bu kitapta bölgenin yaklaşık 100 yerleşim yeri tanıtılmaktadır.
1944 yılına kadar Kvarşa’da Meskhet-Müslümanları yaşıyordu. 1944’te onları Kazakistan’a yerleştirdiler, bundan sonra burada kimse yaşamadı. Köy yıllar içinde tahrip oldu. Kvarşa’daki son çalışmalar geçen yüzyılın 90’larında gerçekleştirildi.
Batı Ermenistan’ın köylerdeki altyapı ve iletişim sorunlarının çözümüne önem vermesinin temel nedeni budur, bu da nüfusun köylerde kalmasına neden olabilir, aksi takdirde Ermeni nüfuslu köyler bu örnekle boşaltılabilir.
“TC’de Mutlu Arap, Türkiye Harap”