MACARİSTAN SEFERİ
NEDENLERİ
· Macaristanın Balkanlardaki milletleri Osmanlılara karşı kışkırtması
· Kutsal Roma Germen İmparatoru Şarlkene güvenen Macaristanın Osmanlılara vermesi gereken vergiyi yollamaması
· Osmanlıların gönderdiği elçinin Macarlar tarafından öldürülmesi
Kanuni önce Tuna yoluyla Belgrat üzerine bir donanma gönderdi. Arkasından,bir ordu ile Macaristana girdi.(1521)
Belgratın alınmasından sonra dolaylarındaki bazı kaleler de (Karlofça, Salankamen,Ösek) alındı. Belgrat , bundan sonra Avrupaya yapılan seferlerin önemli bir üstü oldu.
MOHAÇ MEYDAN SAVAŞI (1526)
NEDENLERİ
· Macar Kralının Osmanlılara karşı Şarlkenden ve Avusturya Arşidükası'ndan destek sağlayarak bir cephe oluşturması
· Şarlkene esir düşen Fransa Kralı I.Fransuvanın
Kanuniden yardım istemesi.
· Kanuninin Fransuvayı yanına çekerek Avrupa
Hristiyan birliğini parçalamak istemesi .
SONUÇLARI
· Kanuni Mohaç Ovasında Macar Ordusunun ağır bir yenilgiye uğratarak Macaristanın başkenti Budine (Budapeşte) girdi.
· Macaristanın bir bölümü doğrudan doğruya Osmanlı Devletine bağlandı.
· Bir kısmında ise Osmanlı Devletine bağlı Erdel Beyliği kuruldu.
(Böylece , Osmanlı Devleti ile Kutsal Roma Germen İmparatorluğu arasında tampon bir bölge oluştu)
I.VİYANA KUŞATMASI (1529)
· Osmanlı müttefiki Yanoşun krallığını istemeyen Macar soyluları, Avusturya Arşidükası Ferdinandın yardımını istediler.
· Bunun üzerine Ferdinand Yanoşa savaş açarak Budine girdi.
· Kanuni tekrar Macaristan seferine çıkmak zorunda kaldı. Budini geri aldı. Yanoşu tekrar Macar krallık tahtına oturttu.
· Kanuni, Ferdinantla bir meydan savaşı yapmak istiyordu. Bu nedenle Ferdinandı izlemeye karar verdi.
· Viyana önlerine geldi. Kenti derhal kuşattıysa da çok iyi korunmuş olan Viyanayı almadı.
ALMAN SEFERİ
Viyana seferinden sonra Ferdinand bir yandan İstanbula elçiler göndererek Macar Kralı olarak tanınmasını istedi, isteği kabul edilmeyince Budini kuşattı.
Bunun üzerine Kanuni tekrar sefere çıktı. Budini kurtardı.
Ferdinand, Andrea Dorya aracılıyla Akdenizde bazı girişimlerde bulunduysa da bir sonuç elde edemedi ve Osmanlıdan barış istemek zorunda kaldı.
İSTANBUL ANTLAŞMASI (1533)
· Ferdinand, Kanuninin üstünlüğünü kabul etti. Avusturya Arşidükası protokol bakımından Osmanlı sadrazamına eşit sayılacaktı.
· Ferdinand, Macar topraklarından elinde kalan yerler için yıllık vergi vermeyi kabul etti.
· Ferdinand, Yanoşun Macar krallığını tanıdı.
· Barış süresi Avusturyanın arzusuna bırakıldı.
Kanuni; Ferdinand, barışı bozmadıkça bu antlaşmanın yürürlükte kalacağını bildirdi.
Macaristanın Osmanlı Ülkesine Katılması Macar Kralı Yanoş öldükten sonra Ferdinand antlaşmayı bozup Macaristanı işgal etti.
Bunun üzerine Kanuni Macaristana yeni bir sefer yapmak zorunda kaldı.
Sonuçta Macaristan üç parçaya bölündü.
1. Bir kısmı doğrudan doğruya Budin Beylerbeyliği adıyla Osmanlı Devletine bağlandı.
2. Bir kısmı Yanoşun oğluna Erdel Beyliği olarak bırakıldı.
3. Kuzey Macaristan ise Avusturulyanın elinde kaldı.
1551de Ferdinandın Erdel işlerine karışması üzerine Osmanlı-Avusturya savaşları yeniden başladı. Bu savaşlar Kanuninin ölümüne kadar sürdü.
OSMANLI-FRANSIZ İLİŞKİLERİ
Osmanlı-Fransız ilişkileri Fransa kralının Kanuniden yardım istemesiyle başladı.
Kanuni, Fransızları Avrupa birliğinden uzaklaştırmak amacıyla onlarla 1535te bir dostluk ve ticaret antlaşması imzaladı.
Bu antlaşma ile Fransızlara kapitülasyonlar diye bilinen birçok ticari imtiyazlar verildi.
Kapitülasyonlarla Fransız tüccarlarına gümrük indirimleri vergi ayrıcalıkları ve hukuksal güvenler sağlamıştı.
KAPİTÜLASYONLAR NİÇİN VERİLDİ
Daha önce de I.Murattan itibaren yabancı tüccarlara bu tür ayrıcalıklar verilmiş. Fatihte de Venediklilere bazı ticari haklar tanınmıştı.
O dönemde,yabancı tüccarlara bu tür ayrıcalıkların verilmesi son derece olağandı . Kanuni, bu kapitülasyonları vermekle ,
· Sönmeye başlayan Doğu Akdeniz ticaretini canlandırmayı
· Yabancı tüccarlara ayrıcalıklar tanıyarak onlara Doğu Akdenize çekmeyi amaçlıyordu.
Kapitülasyonlar Nasıl Zararlı Hale Geldi?
Kanuni,Fransızlara bu ayrıcalıkları verirken bu ayrıcalıkların,(anlaşmayı imzalayan hükümdar sağ kaldığı sürece geçerli olacağım)belitmiştir. Nitekim Fransızlar, her padişah değiştikçe,yeni padişaha ve önemli devlet adamlarına hediyeler vererek bu imtiyazları yeniden aldılar
. (1740)ta kapitülasyonlar birçok devlete daha verildi ve sürekli hale getirildi.
Osmanlı Devletinin ekonomik yapının ve dönemin gereği olarak Avrupalılara kapitülâsyonlar vermesinde hiçbir sakınca yoktu. Tersine birçok yarar vardı. Ekonomik yapı değişip ayrıcalık verme politikası artık geçerliliğini kaybedince bu tür uygulamalara baş vuran Avrupa ülkeleri, verdikleri ayrıcalıkları kaldırdılar.
Osmanlılarda ise gelişmeler bunun tersine oldu. Giderek güçlenen Avrupa ülkeleri Osmanlı Devleti üzerindeki siyasal ve ekonomik baskınlarını artırdılar. Sonuçta Osmanlı ülkesi Avrupa devletlerine bir açık pazarı haline geldi ve yarı sömürge durumuna düştü.
B-DOĞUDA GELİŞMELER
Şah İsmailin ölümünden sonra yerine geçen oğlu,Osmanlı Devletinin Avrupadaki en büyük düşmanları olan
· Alman İmparatoru Şarlken ve
· Avusturya Arşidükü Ferdinand İle ittifak kurdu.
Bunun üzerine Kanuni,İran üzerine üç sefer düzenledi.
· Birinci seferde Bağdat alındı.(1534)
· İkinci seferde Kanuninin Avusturya seferinden yararlanarak Safevilerin ele geçirdiği yerler(Tebris,Nahcivan,Van)geri alındı.
· Üçüncü seferde meydan savaşı yapılacak bir kuvvetle karşılaşılmadı. Erivan,Nahcivan,Karabağ feth edildi.
Bu savaş her iki taraf içinde zararlı oluyordu.
Bunun üzerine İran Şahı elçi göndererek barış istedi.
Amasya Antlaşması (1555)
İranlılarla yapılmış olan bu ilk resmi antlaşmaya göre;
Bağdat,Tebris ve Doğu Anadolu Osmanlılarda kalacaktı.
C-DENİZLERDE GELİŞME
Rodosun Alınamsı (1522)
Rodos Adası,Akdeniz'in deniz yolları üzerinde önemli bir üs durumundaydı. Burada örgütlenmiş olan Sen Jan Şovalyeleri ticaret gemilerine saldırmaktaydılar.Şarlken ve Ferdinandın desteklediği bu korsanlar birilği Osmanlıların Akdenizdeki ticari çıkarlarını her fırsatta zedeliyorlardı. Kanuni, Rodos üzerine büyük bir donanma gönderdikten başka kendiside büyük bir ordu ile adya geçti. Karada ve denizde çok şiddetli çarpışmalardan sonra şovalyeler adayı boşaltmak zorunda kaldılar.(1522) Şarlken bu şovelyelere Malta Adasını vererek onların dağılmalarını önledi.
Akdenizde EgemenMücadeleri
Kanuninin Avrupa içlerine kadar nüfuz etmesi üzerine Şarlken, Osmanlıları Akdenizden vurmak istedi. Osmanlılar o dönemde karada çok kuvvetliydiler.Bu nedenle Şarlken, Kanuni doğrudan doğruya karşı karşıya gelmekten kaçınıtordu. Ancak, Osmanlılar denizde henüz karadaki kadar kuvvetli değildiler.
Şarlken; Venediklileri, Papanın güçlerini, İspanya ve Malta şovalyelelerini bir araya getirdi.Bu birlik bir yandan Mora kıyılarına saldırırken öte yandan Osmanlı ticaret gemilerini vuruyordu.
Bu durum karşısında Kanuni, Akdenizin ünlü denizcilerden Barborosu Kaptan-ı Deryalığa getirdi.Ayrıca kendisine Cezair Beylerbeyliği verdi. Barboros, Adalar Denizindeki hemen hemen bütün adları ele geçirdi. İtalya ve İspanya kıyılarını vurdu, bazı adları aldı.
Preveze Deniz Savaşı(1538)
Akdenizdeki bu egemenlik mücadelesi kaçınılmaz olarak, büyük bir hesaplaşmaya yol açtı. Venedik, Ceneviz, Malta, İspanya ve Portekizin birleşik donanması Preveze Körfezi önlerinde Osmanlı Donanması ile karşı karşıya geldi. Barboros kendisinden üstün olan bu birleşik güce karşı büyük bir zafer kazandı. Zaferin kazanılmasından Turgur,Murat ve Salih reislerin de büyük katkıları oldu. Birleşik Donanmaya da Andrea Dorya komuta ediyordu.
Şiddetli bir deniz savaşından sonra Osmanlılar üstün geldiler.
Sonuçları
1. Venedikliler, Akdenizdeki ticari çıkarlarını sürdürebilmek için Osmanlılarla anlaşma yolunu seçtiler.
2. Venedikliler ağır bir savaş zarar ödentisi vermeyi kabul ettiler.
3. Bu büyük zafer, Osmanlılara Orta Akdenizde üstünlük sağladı. Bu üstünlük İnebahtı Savaşına (1571) kadar devam etti.
Trablusgarpın Fethi Ve Cerbe Savaşı 1. Trablusgarp, Malta Şovalyaleri'nin elindeydi. Turgut Reis, burayı kuşatarak ele geçirdi (1551) ve buraya beylerbeyi olarak atandı.
2. Malta Şovalyeleri'nin hazırladığı Haçlı donanması bu sefer ,Cerbe adası önlerinde Turgut Reisin komutasındaki donanmayla çatıştı ve büyük kayıplar verdi. Cerbe Savaşı, Prevezeden sonra kazanılmış en önemli deniz zaferidir.
3. Bu savaştan sonra Batı Akdeniz ve Kuzey Afrikada Osmanlı üstünlüğü tartışılmaz hale geldi.
Malta Adasının Kuşatılması (1565)
Rodosun alınmasından sonra şovalyeler Malta Adasına yerleşmişlerdi. Burası hem Osmanlı ticareti hem de Osmanlıların Kuzey Afrikadaki toprakları için bir saldırı üssü haline getirilmişti.
Bunun üzerine Kanuni, adanın alınmasına karar verdi.
Kale kuşatıldı. Ancak çarpışmalar esnasında Turgut Reisin şehit düşmesi ve adanın alınamayacağının anlaşılması üzerine kuşatmaya son verildi.
HİNT SEFERLERİ
Portekizliler, Ümit Burnu yoluyla Hindistana varmışlardı.Daha sonra bu yolu geliştirip tekellerine aldılar ve Müslüman tüccarların ticaretini engellemeye başladılar.
Bunun sonucunda Süveyş, İskenderiye, Basra ,Halep, Tripoli ve İran Körfezindeki tıcaret merkezlerinin yolu kapandı.Buralarda büyük bir ticari bunalım başladı.
Osmanlılar buna seyirci kalamazlardı.
Kanuni, saltanatının ilk yıllarında genelde Avrupayla ve Akdenize yöneldi.Portekizlilerin Hint Okyanusundaki varlığı fazla önemsemedi.Ancak bölgeden günden güne sesler yükselince buraya da yönelmek zorunda kaldı.
Kanuni; Batı Hindistandaki Gücerat hükümdarından yardım istediği de alınca Hint Seferleri başlatıldı.
Hint seferleri 1538de başladı ve 15 yıl devam etti.
Hadım Süleyman Paşa (Mısır Valisi), Piri Reis, Murat Reis, Seydi Ali Reis gibi ünlü komutanlar Hindistana sırasıyla dört büyük sefer yaptılar.
SONUÇLARI
Bu seferden beklenen sonuç elde edilemedi.Bunun en önemli sebebi Osmanlıların; Hint Okyanusunda, Portekizlilere karşı güçlü bir donanma oluşturamamaları ve Portekizlilere üstün gelememeleridir. Yardım isteyen Müslümanların Osmanlılara yardım etmemesi de başarısızlıkta etkili olmuştur.
Bu başarısızlığa rağmen;
1. Yemen ve Aden alındı.
2. Basra Körfezi ve Kızıldeniz nispeten denetim altına alındı.
3. Arap Yarımadası ve Habeşistan Osmanlı denetimine girdi.