Aşırı düşünen kişiler yalnızca hayatlarını düşünmek için kelimeler kullanmazlar. Bazen düşündükleri şeyleri görüntülerle de birleştirirler. Ne yazık ki her iki durumda da her şeyi gözden geçirme eğilimleri onları üretken olmaktan uzaklaştırır.
Aşırı düşünmenin zararları:
Olaylar hakkında çok fazla düşünmek sadece bir sıkıntı değil. Sorunların, hataların ve eksikliklerin üzerinde fazlaca durmanın zihinsel sağlık sorunları riskini arttırır ve zihinsel sağlık azaldıkça uzun uzun düşünme eğilimi de artar. Bu durum kırılması zor bir kısır döngüdür.
Ayrıca fazla düşünmek ciddi duygusal sıkıntılara yol açar. Bu sıkıntıdan kurtulmak için aşırı düşünen bireylerin çoğu aşırı yeme gibi sağlıksız başa çıkma stratejilerine başvurur.
Fazla düşünmenin veya endişenin daha az uykuya ve daha düşük uyku kalitesine yol açtığı da bir gerçektir.
Aşırı düşünmeyi nasıl durdurabiliriz?
1. Çok düşünmeye başladığında bunu fark et.
Farkındalık düşünmeye son vermenin ilk adımıdır. Düşünme şekline dikkat etmeye başla. Aklındaki olayları tekrar tekrar düşündüğünde veya kontrol edemediğin şeylerden endişe duyduğunu fark ettiğinde düşüncelerinin üretken olmadığını kabul etmelisin.
2. Düşüncelerine meydan oku.
Olumsuz düşüncelerden uzaklaşmak kolaydır. Düşünme hatalarını tanımayı ve bunları değiştirmeyi öğrenebilirsin.
3. Problem çözmeye odaklan.
Sorunlarının üzerinde durmak bir fayda sağlamaz ama çözüm aramak sana yardımcı olacaktır. Kendine bir hatadan neler öğrenebileceğini veya gelecekteki bir problemden kaçınmak için hangi adımları atabileceğini araştırabilirsin. Olayların neden olduğunu sorgulamak yerine bu konuda ne yapabilirim diye sormak sana yardımcı olabilir.
4. Düşünmek için zamanını ayarla.
Sorunlarına uzun süre kafa yormak verimli değildir ancak kısa süre düşünmek faydalı olabilir. Bu yüzden günlük programına 20 dakikalık “düşünme süresi” ekleyebilirsin.
Bu süre zarfında istediğin herhangi bir şey hakkında endişelenebilir ve uzun uzun onu düşünebilirsin. Fakat zamanın dolduğunda daha verimli bir şeye geç.
5. Dikkatli olmaya çalış.
Şimdiki zamanda yaşarken yarın için endişelenmek iyi bir şey değildir. Yaşadığın anın daha fazla farkında olmalısın ve o anın tadını çıkarmalısın. Diğer tüm yetenekler gibi dikkatli olmak da pratik gerektirir ve zamanla fazla düşünmeyi azaltabilir.
6. Kanalı değiştir.
Kendine bir şeyi düşünmekten vazgeçmeni söylemek geri tepebilir. Düşüncenin beynine girmesini önlemek için ne kadar çok çabalarsan ortaya çıkmaya devam etmesi o kadar olasıdır.
Kendini bir etkinlikle meşgul etmek, kanalı değiştirmenin en iyi yoludur. Mesela egzersiz yap, tamamen farklı bir konuda konuşmaya başla ya da aklını olumsuz düşüncelerin sınırından uzaklaştıracak bir konu üzerinde çalış.
Uzm. Psikolog Işıl BEKTAŞ