Güney Kafkasya'daki küresel siyasi oyun sona erdi
Javanshir Feyziyev - Azerbaycan Milletvekili
Ermenistan'ın işgal ettiği Azerbaycan bölgeleri, geçen yılın 27 Eylül'ünde Ermenilerin saldırısına karşı Azerbaycan ordusunun karşı saldırıları sonucu nihayet kurtarıldı.
Otuz yıl boyunca, özellikle Laçin koridoru aracılığıyla - Ermenistan'dan kapsamlı destek alan ve Karabağ'da yıkıcı faaliyetlerde bulunan Ermeni terörist grupların son nefesi kapatıldı.
Böylece, 4 BM Güvenlik Konseyi kararı ile işgal edilmiş topraklardan Ermenistan askeri birliklerinin derhal çekilmesi talebiyle 1990 yılında kabul edilen ve "Ermenistan-Azerbaycan”, “Dağlık Karabağ” siyasal çatışması adı altında anılan uygulama sona erdirilmiş oldu.
İlk bakışta, iki komşu ülke arasındaki 30 yıllık çatışmanın, toprak iddialarına dayanarak, bir tarafın yenilgisi ve diğerinin zaferiyle sona erdiği görülüyor. Bu, her iki ülkenin vatandaşları tarafından çatışmanın basit bir algısı açısından doğrudur, ancak küresel siyasi anlamda daha büyük, daha karmaşık ve daha ciddi bir siyasi olaydır.
Ama bu olayın gerçek yüzü nedir?
Dünyanın farklı yerlerinde alevlenen herhangi bir çatışma aslında ilk bakışta göründüğü gibi ikili bir çatışma değil, çok taraflı bir çatışmadır.
Bu bağlamda, Dağlık Karabağ çatışması bir istisna değildir. Çatışmanın ilk yılları, SSCB'nin çöküşü süreci olan dünya çapında büyük ölçekli bir siyasi olayla çakıştı.
Bu tarihsel dönemde, dünya güç merkezlerinin çıkarları, yeni bağımsız devletlerin kısa vadede dünya siyasetine katılımını destekleyecek kadar vurgulanmamıştır. İlgileri, her şeyden önce, SSCB'nin kalıntıları üzerindeki genişlemeciliği için yeni fırsatlar açmak ve bağımsız siyasi ve ekonomik kalkınma yolunu henüz belirleyemeyen tüm devletleri kendi çıkarlarına uygun olarak etki alanlarına sokmaktı. Ermenistan'ın komşu topraklara olan uzun süredir devam eden ilgisi, Güney Kafkasya'nın yeni keşfedilen bölgesinde uzun süren bir çatışmayı ateşlemek için bir fırsat sağlamıştır. Taktiksel anlamda, her şeyden önce, Azerbaycan gibi bölgedeki en büyük potansiyele sahip ülkeyi yakalamak daha çekici görünüyordu.
Ermenistan, tüm komşularına karşı toprak iddialarıyla, büyük güçler için bu hedefe ulaşmak için en uygun araç olabilir ve olmuştur.
Stratejik bir bakış açısına göre, Güney Kafkasya'da güçlenme, tüm Avrasya'da bölgesel güçlere baskı yapmak ve gerekirse kontrol etmek için en uygun yeri kazanmak anlamına geliyordu.
Söz konusu senaryoya göre, Ermenistan'ın "eksik başarısı" ve Azerbaycan'ın "başarısızlığın üstesinden gelme çabaları" her iki devleti de küresel güç merkezlerine (ABD, Fransa ve Rusya) bağımlı hale getirmiştir. Böylece, gerçek politik senaryoda, Azerbaycan ve Ermenistan, her ikisi de mağdur olarak görülüyordu. Bu, bağımsızlığın ilk yıllarında Güney Kafkasya'daki küresel siyasi oyunun özüydü. Bunu başarmak için, çatışmanın tarafları tarafından ilgili belgeleri imzalayarak çatışmaya askeri bir çözüm dışlandı ve barışçıl bir çözüm için umutlar AGİT Minsk Grubu tarafından temsil edilen Uluslararası güç merkezlerine bağımlılık durumuna getirildi.
Dağlık Karabağ çatışması kasıtlı olarak "donduruldu" ve uzun süre devam etti. Böylece, çatışmanın kurbanları -Ermenistan ve Azerbaycan - dünya devlerinin oyun masasında elleri bağlı olarak ileri veya geri gidemezdi. Ermenistan, "askeri başarısını" yakında resmileştireceğine ve çatışmayı muzaffer bir rolle sona erdireceğine inanıyordu ve bunun oyunun kurbanı olduğunu bile düşünmedi.
Ermenistan'dan farklı olarak Azerbaycan, oyunun özünü anladı ve çıkmazdan bir çıkış yolu bulmakta ısrar etti. Oyunun yazarları, 1994 yılında kurulan statükonun AGİT Minsk Grubunun kontrolü altında uzun süre devam edeceğine ikna oldular. Küresel güçlerden herhangi birinin oyunun kurallarını ihlal etmesi beklenmiyordu, çünkü mevcut durum çıkarlarını tamamen tatmin etti. Bu, Orta Doğu, Afrika ve Asya bölgelerinde uzun yıllar süren çatışmaların tarihi ile kanıtlanmaktadır.
Ancak bu Güney Kafkasya'da gerçekleşmedi. Beklenmedik bir şekilde, Azerbaycan küresel güçlerin oyun kurallarını ihlal etti. Azerbaycan'ın bunu nasıl başardığı çok geniş bir konudur ve ayrıntılı bir açıklama gerektirir. Ancak Azerbaycan'ın sonuç olarak elde ettiği şeyden bahsetmeden makalemi tamamlayamıyorum.
- Azerbaycan, uluslararası güçler tarafından kurulan Güney Kafkasya çevresinde güçlü bir siyasi oyun ağını yok ederek 30 yıllık işgal altındaki topraklarını kurtardı ve toprak bütünlüğünü tam olarak sağladı;
- Azerbaycan, 1 milyondan fazla yerinden edilmiş kişinin anavatanlarına geri dönmesini sağladı;
- Azerbaycan, bölgesel güç merkezlerinin siyasi oyunu tarafından aldatılan açgözlü ve hain komşusu Ermenistan'ı mecazi olarak cezalandırdı.
- Oyunun senaristleri, Azerbaycan'ın çıkarları açısından Güney Kafkasya'nın geleceğinde önemli bir rol oynayabilecek bölgesel bir güce yol açmak için beklemedikleri ve istemedikleri bir durumla karşı karşıya kaldılar. Böylece Azerbaycan, Türkiye'nin güney Kafkasya'nın siyasi hayatına girmesini sağladı.
- Azerbaycan, küresel ölçekte hayranlık ve sempati uyandıran olağanüstü bir tarihsel başarı elde etti: Güney Kafkasya'daki bölge dışından gelen güçlerin melez müdahalesini ortadan kaldırdı ve bu bölgede barış ve istikrarın temelini attı.
- Çatışmanın başlangıcında mağdur rolüne layık görülen Azerbaycan, 30 yıl sonra dünyanın en büyük güçlerinin oynadığı sinsi bir siyasi oyunda büyük kazanan olarak savaştan çıktı.