Maliyet muhasebesi konu anlatımı dersimize de göz gezdirelim.Genellikle işletmelerde nakden yapılan ödeme ve borçlanmaları anlatmak için kullanılan harcama kavramını şöyle tanımlayabiliriz: “Harcama; bir mal, fayda ve hizmet sağlanması veya herhangi bir edim karşılığı olmaksızın ortaya çıkan bir yükümlülük nedeniyle yapılan ödeme ve borçlanmalardır.”
Tanımdan anlaşıldığı üzere, bir varlık elde etmek, bir hizmet sağlamak veya bir zararı önlemek amacıyla yapılan ödemeler, borç altına girmeler, harcama kavramı ile ifade edilmektedir. Diğer bir deyişle, işletme tarafından herhangi bir nedenle yapılan her ödeme ve borçlanmalar harcamadır. Herhangi bir amaçla işletme tarafından ödenen naktin, transfer edilen varlığın, katlanılan borcun veya sunulan hizmetlerin para cinsinden ölçülmüş tutarları harcama kavramı ile ifade edilmektedir,
Harcama, bir şey üretmek amacıyla veya üretimle ilgisiz olağanüstü bir olaydan dolayı ortaya çıkmış olabilir. Harcamaların bir kısmı, bir varlığın edinilmesi için yapılmakta ve doğrudan doğruya işletmenin bilanço yapısını etkilemektedir. (İktisap harcaması). Örneğin ilk madde, makine, bina alımlarında yapılan ödemeler ve borçlanmalar buna örnek olarak gösterilebilir. Bir kısmı ise, hasılatın elde edilmesi için yapılan ödemeler ve borçlanmalardır. Örneğin; satışları arttırmak için yapılan satış çabalarına ödenen tutarlar gibi.
Harcama ile gider kavramları aynı şey değildir. Bir borcun ödenmesi, bir varlığın alınması veya bir hizmetten yararlanılması için yapılan ödemeler ve borçlanmalar harcama kavramı ile anlatılmaktadır. Harcamanın gidere dönüşmesi için, harcama karşılığında elde edilen yararın, aynı dönemde tüketilmesi gerekir. Harcama karşılığında elde edilen mamul ve hizmetlerin faydasının aynı dönemde tüketilmesi ile söz konusu harcamalar gider haline dönüşmektedir. Her harcama gider olmadığı gibi, her giderin harcamayla ilgisi olması da gerekmez. Bir harcamayı gerektirmeyen tamamlayıcı giderleri buna örnek gösterebiliriz. Örneğin, amortisman giderleri, karşılık giderleri gibi giderler, doğdukları anda bir harcamayı gerektirmeyen, hesaben ortaya çıkan giderlerdir. Amortismana tabi varlıkların satın alınmasında yapılan ödemeler, iktisap harcaması niteliğinde ortaya çıkmakta ve bunlardan yararlanma süresi uzun olduğundan söz konusu harcamalar maliyete dönüşmektedir. Söz konusu varlıkların maliyetlerinin yararı tükenen kısmı ise, gi-ere dönüşmekte ve amortisman gideri olarak anılmaktadır. Dolayısıyla amortisman gideri, varlık maliyetinin gidere dönüşmesinden ortaya çıkmaktadır. Yine, takas yoluyla mamul ve hizmetlerin tüketilmesinin de dar anlamdaki harcama kavramı ile ilgisi yoktur.
Harcama ile gider arasındaki ilişkiyi zaman faktörü de etkilemektedir. Harcama giderden önce yapılmış veya gider harcamadan önce yapılmış ya da her ikisi aynı anda yapılmış olabilir. Bazı durumlarda harcama yapılmıştır. Ancak, bu harcama henüz gider haline dönüşmemiştir. Örneğin; peşin olarak satın alınan ilk maddeler, peşin ödenmiş giderler gibi. Burada önce harcama yapılmıştır. Ancak, bu harcamanın gidere dönüşmesi daha sonraki zaman süresi içerisinde mümkün olacaktır.
Harcamaların gider sayılacağı durumlar aşağıda özetlenmiştir.
• Harcamanın işletme faaliyetlerinin devamı için yapılmış olması; İşletme sahibinin kendi kişisel gereksinmeleri için yapmış olduğu harcamalar gider sayılmamaktadır. Harcamanın işletmeye ait faaliyetlerin sürdürülmesi için yapılması gerekir.
• Harcamanın işletmenin özkaynağını azaltmış olması; Harcamanın gider sa-yılabilmesi için, harcamanın işletmenin özkaynağını, yani net varlığını azaltmış olması gerekir. Örneğin, pazarlama fonksiyonunun yerine getirilmesinde satış elemanlarına ödenen maaş ve primler, işletmeden varlık çıkışına neden olmakta, dolayısıyla öz sermayeyi azaltmaktadır. Bu nedenle gider sayılmaktadır. Diğer taraftan peşin olarak bir duran varlık satın alınması durumunda yapılan harcama, gider değildir. Çünkü bir varlık çıkışına karşın, diğer bir varlık girişi olmuştur. Bu nedenle öz kaynak azalmamıştır.
• Harcamanın işletmenin öz kaynağını korumak için yapılmış olması; Harcamanın, işletmenin net varlığında (özkaynağında) ortaya çıkması olasılığı bulunan azalmaları önlemek için yapılmış olması gerekir. Risklerin önlenmesi ve bunların giderilmesi için ödenen sigorta primleri, buna örnek olarak gösterilebilir.
Maliyet Kavramı
Gider ve Maliyet kavramları arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Giderin tanımlanmasında, yararı tükenen maliyetlerden söz edilmektedir. O halde maliyet nedir? Maliyet kapsamına dahil olan unsurlar nelerdir? Maliyetlerin, gidere dönüşüm esasları nelerdir? Bu konulara da açıklık getirmek yararlı olur.
“Maliyet, bir mamul veya hizmetin edinilmesi için, o dönem içinde yapılan harcamalarla, daha önceki dönemde yapılan harcamalardan o mamul ve hizmetin edinilmesinde katlanılan fedakarlıkların parasal tutarıdır. Bir başka deyişle, maliyet; herhangi bir mamulü veya hizmeti, kullanıldığı veya satıldığı yerde veya durumda elde edebilmek için doğrudan doğruya ve dolaylı olarak yapılan toplam harcamalardır.”
Maliyet muhasebesi konu anlatımı hakkında detaylı bilgileri takip etmek için sitemizi inceleyebilirsiniz.