Soru: hücrenin ortak özellikleri var mıdır varsa nelerdir ?
Soru: hücrenin ortak özellikleri var mıdır varsa nelerdir ?
Cevap: hücrenin ortak özellikleri var mıdır varsa nelerdir
Hücrenin ortak özellikleri vardır. Bunlar aşağıdaki gibi sıralanmıştır.
1. Hücresel yapı: Tüm canlılar yapısal ve işlev*sel bakımdan en küçük birim olan hücre veya hücre*lerden meydana gelir. Amip, öglena, bakteri gibi bazı canlılar bir hücreden oluşur ve bunlar bütün canlılık özelliklerini gösterirler. Yüksek yapılı canlıların vücutları ise hücrelerden olu*şan dokular, dokulardan oluşan organlar ve organlar*dan oluşan organ sistemleri şeklinde düzenlenmiştir.
2. Özel bir kimyasal dizilime sahip olma : Canlılar, cansızlardan farklı olarak kimyasal bağla*rının dizilimini özel bir şekilde düzenlerler. Tüm canlı*lar nükleik asit (DNA ve RNA) içerir.
3.Belli bir organizasyona sahip olma:Her canlı türü, iç ve dış yapı bakımından kendine özgü bir şekil ve görünüme sahiptir. Canlıların çeşitli vücut kı*sımlarının belirli kurallar içinde canlılık etkinliğini de*vam ettirmelerine organizasyon denir. Tek hücreliler*de organizasyon, hücrenin farklı kısımlarının farklı görevleri üstlenmesiyle gerçekleşir.
4.İrkilme (uyarılma): Canlıların iç ve dış ortam*da meydana gelen tüm fiziksel ve kimyasal değişiklik*lere tepki göstermesine uyarılma denir. Uyarıların alınması ve gerekli tepkinin gösterilmesi, canlıların kendileri için en uygun ortamda yaşamasını sağlama*ya yaramaktadır.
5. Hareket: Süngerler, mercanlar ve bazı parazitler belirgin bir yer değiştirme hareketi yapmaz. Ancak bunların çoğu mikroskobik sil veya kamçılarıyla çev*relerini hareket ettirerek besin ve diğer gerekli mad*deleri sağlar. Bir canlının hareketi kas kasılması, sil veya kamçıla*rın hareketi ya da sitoplazmanın yavaşça akmasıyla sağlanır. Ayrıca bitkilerdeki ışığa yönelim (fototropizm), yer çekimine yönelim (geotropizm) de hareket kavramı içinde değerlendirilir.
6.Metabolizma: Canlı organizmanın hücreleri içinde oluşan ve enzimlerle kontrol edilen kimyasal reaksiyonların tümüdür.
Metabolizma; anabolizma (özümleme) ve katabolizma (yadımlama) olmak üzere ikiye ayrılır.
Anabolizma. Organizmanın çevresinde bulunan hammaddeleri kendine özgü moleküller haline getir*mesidir. Fotosentez, protein sentezi, yağ sentezi, ni*şasta sentezi anabolik tepkimelerdir.
Katabolizma: Organizmada enerji elde etmek için büyük moleküllerin küçük moleküllere parçalanmasıdır. Sindirim, oksijenli solunum, oksijensiz solu*num reaksiyonları katabolik tepkimelerdir. Sindirim; besinlerin hücre zarından geçebilmesi için yapı birimlerine (monomerlerine) dönüştürülmesidir. Bu olay sırasında ATP elde edilmez. Solunum; besinlerin ATP sentezleme (fosforilasyon) amacı ile parçalanmasıdır. Canlıların çoğu solunum sırasında oksijen kullanılır. Buna oksijenli solunum denir.
C6H1206 + 602 à 6C02+6H20 + 38 ATP
Bazı basit yapılı canlılar ise solunum sırasında oksjien kullanmazlar. Buna oksijensiz solunum (mayalanma) adı verilir. Oksijensiz solunumda, oksijenli solunuma göre daha az enerji üretilir. Bu olayda laktik asit, etil alkol gibi son ürünler oluşur.
C6H1206 à2C3H603 + 2ATP (laktik asit)
C6H12O6 à 2C2H5OH (etil alkol) + 2C02 + 2ATP
7.Üreme: Canlıların soylarını devam ettirebilmek için yeni bireyler oluşturmasıdır. Bazı canlı gruplarında gen değişimi olmaksızın üre*me (eşeysiz üreme) görülmesine karşılık, eşeyli üre*me daha yaygındır. Eşeyli üreme sonucu yeni gen kombinasyonları ortaya çıkarak çeşitlilik artar. Bu olay da evrim açısından önemlidir.
8.Büyüme: Tek hücreli canlılarda büyüme sitoplazma hacminin, çok hücreli canlılarda ise hücre sayı- sının artması ile olur. Kural olarak, bitkilerde meristem (sürgen) dokunun varlığı nedeni ile hayvanlardan farklı olarak sınırsız büyüme görülür. Çok hücreli organizmaların gençlik evresinde anabo*lizma, katabolizmadan büyüktür ve canlıda büyüme gerçekleşir. Olgunluk evresinde anabolizma katabolizmaya eşitken, yaşlılık evresinde anabolizma kata*bolizmadan daha küçüktür. Olgunluk ve yaşlılık evre*lerinde büyüme gerçekleşmez
9.Çevreye uyum (Adaptasyon) : canlının belirli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerinin tümüdür. Örneğin, dış döllenme yapan balıkların suya çok fazla sayıda yumurta bırak*ması döllenme olasılığını artıran bir adaptasyondur. Yine bukalemunun bulunduğu ortama göre renk değiştirmesi bir adaptasyon örneğidir.
Canlı, çevresine uyum yapabildiği oranda hayatta ka*labilir. Uyum yeteneğinin alt ve üst sınırlarını ise kalıt*sal yapısı belirler. Canlı bu sınırlar dışına ancak kalıt*sal yapısındaki bir değişiklik ile çıkabilir. Bu olaya mutasyon denir.
Çevre koşullarının etkisi ile oluşan ve kalıtsal olma*yan değişikliklere modifikasyon denir. Spor yaparak kas geliştirme modifikasyon örneğidir.
10.Beslenme: Canlılar enerji ihtiyaçlarını besin*lerden karşılarlar. Ototrof canlılar (üreticiler) inorganik maddeleri organik maddelere dönüştürerek kendi be*sinlerini sentezler. Heterotrof canlılar (tüketiciler) ise inorganik maddeleri organik maddelere dönüştüremezler ve besinlerini dışarıdan hazır alırlar.
11.Enzim kullanımı: Enzimler canlılardaki biyo*kimyasal reaksiyonların gerçekleşmesini sağlayan bi*yolojik katalizörlerdir. Canlıların tümünde enzim kulla*nabilme özelliği bulunur. Enzimler protein yapılıdır. Protein sentezi tüm canlılarda ortak olarak gerçekleşir. Canlılarda görülen bu özellikleri tek hücreli bir orga*nizma olan Paramesyum üzerinde inceleyelim. Tatlı su birikintilerinde ve havuzlarda yaşayan terlik biçiminde bir canlıdır. Canlıların yapısal ve işlevsel bakımdan en küçük biri*mi olan hücre, paramesyumun vücudunu oluşturur. Yani paramesyum tek hücreden oluşan mikroskobik bir organizmadır.