Panik Atakları Nedir?
Shriley Swede & Seymour S. Jaffe
Panik atakları, Batıda en yaygın ve tedavide en çok sonuç alınabilen "akıl
sağlığı sorunudur.
Ama panik atağı tam olarak nedir?
Eğer basitçe söylemek gerekirse, panik atağı, kısa
süreli ve yoğun bir korku patlaması, "gökyüzünün başınıza çöktüğü
duygusudur. Bir kadın panik ataklarını şöyle tarif ediyor.
"Birdenbire, belli bir neden olmaksızın, kaçınılmaz
sonun geldiği duygusuyla boğuluyorsunuz. Korkunç bir şey olmak üzereymiş
gibi. Oradan gerçekten çabucak çıkmanız gerekiyormuş gibi hissediyorsunuz.
Kalbiniz hızla çarpıyor ve sanki nefes alamıyorsunuz; bu nedenle de
çabalayarak nefes alıyorsunuz; ve arkasından da sık ve derin nefes almaya
başlıyorsunuz. Elleriniz titriyor, bacaklarınız pelte gibi oluyor.
Zihninizden her türlü şey geçiyor: Belki de kalp krizi geçirmekte olduğunuz
gibi; ya da delirmek üzere olduğunuz gibi. Bu yaşadığınızın ne olabileceğini
bilmiyorsunuz; ve bu öyle korkutucu ki.
Belki de işin en korkutucu tarafı, çevrede tehdit
oluşturabilecek veya tehlikeli bir şey olmadığını bilmeniz. Elinde silahla
üzerinize gelen birisi yok. Bu durumda, muhtemelen kalp krizi geçirmekte
olduğunuz sonucuna varıyorsunuz (zira kalbiniz saate doksan mil hızla
gidiyor!). Belki de kaçırdığınızı, delirdiğinizi düşünüyorsunuz. Herhangi
bir kişinin yaşadıklarınızı bilmesi halinde gelip sizi kapatacaklarından
korkuyorsunuz ve bu nedenle yaşadıklarınızı kendinize saklıyorsunuz. Bu,
sizin Büyük Sırrınız haline dönüşüyor.
Ve kaçınmayı öğreniyorsunuz. Oraya gitmezsem belki
olmaz. Sıklıkla, oraya neden gidemediğinizle ilgili bahaneler icat etmeye
başlıyorsunuz. Çünkü bunları bir başkasına nasıl açıklarsınız? Kaçınma
düzeninin kurulması böyle başlar ve zaman içinde bir alışkanlık halini alır.
Bu, düşünen ve duyarlı olan herhangi bir insanın başına gelebilecek
olayların mantıksal sıralamasıdır.
Avustralyalı bir doktor ve panik ataklarının
tedavisinde öncü olan Merhume Dr. Claire Weekes, Simple Effective Treatment
of Agoraphobia (Hawthorne, 1976) adlı kitabında, "Duyarlılık şok etkisi
yapabilir ve güven duygusu hızla sarsılır. Bu denli etkilenmesi için kişinin
bağımlı bir tipagorafobisi olanların tarif ettikleri gibi olması
gerekmemektedir diye yazmıştır.
Ama bunun arkasında yatan nedir? Bu panik atakları pek
çok kişinin tarif ettiği gibi neden durup dururken ortaya çıkar?
Cevap, durup dururken ortaya çıkmadıklarıdır. Panik
ataklarının başlaması tipik olarak şöyledir:
1. Panik ataklarının başlamasından önceki süreçte,
aşırı stres yüklenmesi mevcuttur. Bu, ameliyat, zor bir doğum yapma vs.
gibi fiziksel bir stres veya işini kaybetme, boşanma vs. gibi duygusal bir
stres olabilir.
2. Kişi, örneğin kötü beslenme nedeniyle, fiziksel
olarak taşımakta olduğu stresi kaldıracak kadar sağlıklı değildir.
Bu iki durum bir araya geldiğinde, vücut kimyasının ve
sinir sisteminin, uyarıcı unsurlara karşı hassasiyeti geçici olarak
değişmekte ve bu, yaygın görüşe göre korkuyla bağlantılı olan birçok tatsız
belirtiyi de beraberinde getirmektedir: kalp çarpıntıları, sersemlik,
titreme, aslında orada olmama duygusu.
Sonra da işleyişe üçüncü bir etken dahil olur: Eğer
kişi bu belirtilere odaklanmaya ve endişe duymaya başlarsa, bu belirtiler
doğal olarak daha da belirginleşir.
Birçok normal insan zaman zaman belli bir derecede
panik yaşar. Ergenlik çağının veya menopoz döneminin başlangıcında ortaya
çıkan hormon değişiklikleri sırasında... Aşırı ders çalışma dönemlerinde
azimle perhiz yaparken...
Ama kişi bu belirtilere ve duygulara fazla önem
vermezse, vücut er ya da geç kendisini onarır. Zaman en iyi ilaçtır derler
ve kişi, her nasıl bir stres içinde olursa olsun, bu stres eninde sonunda
biter. Veya kişi buna alışmayı öğrenir. Ancak bazı insanlar sürekli olarak
bu belirtilerle ilgili derin düşüncelere dalarlar. Vücutlarına gereken özeni
göstermezler. Sihirli bir şifa kaynağı arayarak, bir doktordan diğerine
koşarlar. Eğer kişi alttan alta, panik ataklarının, yakında vuku bulması
olası bir deliliğin ya da ciddi bir hastalığın kesin işareti olduğu
konusunda endişelenirse, panik atakları gelmeye devam eder. Çünkü, kişi
bedenine iyileşme şansı vermemektedir.
Bir süre önce, bana hikayesini anlatan bir kadınla
tanıştım (SS) . Yaklaşık olarak on beş sene önce, bir süpermarkette
alışveriş yaptığı sırada birden dizlerinde bir dermansızlık hissetmiş,
elleri titremeye ve kalbi hızla çarpmaya başlamış. Alışveriş arabasını
bırakıp koşarak dükkandan dışarı çıkmış. Süpermarkete bir sonraki gidişinde
yine aynı şey olmuş, hem de daha berbat bir halde.
O akşam, eski bir aile dostları olan doktoruna gitmiş.
Doktor kendisini dikkatle muayene ettikten sonra, Betty, hiçbir şeyin yok.
Yalnızca yorgunsun ve dinlenmeye ihtiyacın var demiş, iyi bir beslenme
programı hazırlamış, bazı vitaminler yazmış ve egzersiz verdikten sonra
Bettyyi evine yollamış. Ve bir de, kalabalık süpermarketlere gitmemesini,
kendisini daha iyi hissedene kadar, alışverişini kalabalığın yoğun olmadığı
saatlerde yapmasını öğütlemiş.
Betty doktorun tavsiyelerini dinlemiş ve kısa bir süre
sonra her şey normale dönmüş. En sonunda, kalabalık zamanlarda dahi
alışverişini yapabilir duruma gelmiş ve bu durumu bir daha asla yaşamamış.
Betty artık jogging yapıyor, iyi besleniyor ve işinden zevk alıyor.
Ancak, doktoru böyle bir bilgeliğe ve bu bilgilere
sahip olmasaydı, Betty büyük bir olasılıkla senelerdir tedavi görüyor
olacaktı.
Muhtemelen şunu soruyorsunuzdur: Eğer tedavi bu denli
basitse, nasıl oluyor da bu kadar çok insan acı çekiyor? Ve nasıl oluyor da
panik atakları yirmi, otuz yıl hatta daha bile uzun sürebiliyor?
Cevap, kişinin panik atağa yakalanmasının ondan
kurtulmasından çok daha kolay olduğudur.
Bir kişi sürekli olarak korku ve stresle yaşadığında
vücut kimyası değişir. Vücut, gerilim kimyasallarının üretimini hızlandırır.
Gördüğünüz gibi, vücut, talepleri karşılamak için elinden geleni
yapmaktadır. Fakat daha fazla gerilim kimyasalı ürettiğinizde, vücudunuzun
oksijene ve belli başlı gıdalara (vitaminler, mineraller vs.) olan ihtiyacı
daha da artar. Sürekli endişe içinde yaşıyorsanız ve düzgün beslenmiyorsanız
bu gıdalar nereden gelecektir? Kötü bir tutumla birleştirilen kötü sağlık
alışkanlıkları, sağlam bir şekilde yerleştikleri zaman, kendilerini devam
ettirmek eğilimine girerler. Olay kısır bir döngü halini alır. Bu süreci
tersine çevirmek için adım atmadığınız sürece de tuzağa düşersiniz.
Agorafobi (Panik Bozukluğu) ve Basit Korkular
Panik bozukluğu ile kedilerden, gök gürlemesinden vs
den korkmak gibi sözde basit korkular arasında ayrım yapılması önemlidir. Bu
basit fobiler dışsal" korkulardır; diğer yandan panik bozukluğuysa,
endojen, yani içsel bir korkudur.
Diğer birçok kişinin fark etmediği bu gerçeği ilk Dr.
Claire Weekes fark etmiştir. Bir kişinin içinde bulunan korkma korkusundan
bahsetmiştir. Gerçek yerlerden değil, durumla başa çıkamamaktan ve bunun
sizi nereye götürebileceğini bilememekten korkarsınız. Oldukça farklı bir
konudur. Weekes buna, dışarıdaki bir şeyden korkmayı da eklemiştir.
Böylelikle, panik bozukluğu, eğer korku hep aynı
kaynaktan geliyorsa kapalı yerler, yükseklikler, köprüler, araba kullanma,
toplum önünde konuşma vs. gibi bir korkular dizisini, yani o yerde veya o
durumda panik atağı yaşama korkusunu kapsayabilir.
Bu ayrım neden önemlidir? Çünkü her olayın başlangıcı
farklıdır. Mesela köpeklerden korkmak gibi basit bir korku, bir köpek
tarafından ısırılma sonucunda oluşabilir veya tehlikeli köpekler konusunda
aşırı derecede ikaz edilmekten kaynaklanabilir. Basit korkuların tedavisi
oldukça açıktır. Rahatlama teknikleriyle birleştirilen bir dizi kademeli
maruz kalma yoluyla (exposure), kişinin tepkilerini yenilersiniz. Birinci
exposure, bir köpek resmi olabilir. Tedavi daha sonra, küçük bir köpeği
güvenli bir mesafeden görme, arkasından da, kişinin köpeklere olan toleransı
arttıkça daha büyük bir köpeği vs yi görme sürecine girer.
Ancak, endojen yani içsel korku başkadır.
Kendiliğinden, içeriden yükselen bir korkudur bu. Farklı bir kategoriye
aittir ve farklı bir tedavi gerektirir.
Daha önce Main Streette bir panik atağı geçirmiş
olduğu için oraya gitmekten korkan bir kişiyi ele alalım. Bu kişiye, evlerin
resimlerini gösterip, aslında bir tehlike olmadığını, o caddenin güvenli
olduğunu açıklayamazsınız. O kişi orada bir tehlikenin olmadığını
bilmektedir. Yalnızca, o caddeye tekrar gittiğinde o korkunç duyguların bir
kez daha kendisini yakalayacağından korkmaktadır. Bu nedenle, bu kişiyi
oraya kademeli olarak götürmek söz konusu olamaz. Kişi, yeterince hazırlan
malıdır; panik ataklarını önlemek neler yapabileceğini bilmelidir. Zira
kişi, bu hazırlık olmaksızın Main Streete gider ve orada her şeyiyle tam
bir panik atak yaşarsa, bu durum kendisini tamamen "hassas bir hale
getirecektir!
Bu yüzden, maruz kalma terapisi tek başına yeterli
olmaz. Bu kavram maruz kalma terapisine ilaveten, öncelikle panik ataklarını
hafifletecek bir şey olmalıdır yaygın olarak tanınmakta ve kabul
edilmektedir, ancak terapistlerin pek çoğu, bu amaçla ilaç tedavisi
uygulamaktadır.
Bizim programımız bir alternatif sunmaktadır. Olayların
büyük bir kısmında, ilaç kullanmadan panik ataklarından kurtulabilirsiniz.
Bu yalnızca bizlerin gözlemleriyle teyit edilmemekte, esas olarak bizlerin
kullanmakta olduğu yöntemleri kullanan, bu alanda çalışan diğer
terapistlerin deneyimlerine de dayanmaktadır.
Zaten panik ataklarını engellemeye yönelik ilaç
tedavisi görmekteyseniz, bu program, sizi ilaç tedavisinden vazgeçirme yolu
olarak ya da daha sonra ilacı kestiğinizde bir destek olarak kullanılabilir.
Ancak, panik ataklarını yeniden hızlandırabileceği için, ilaçları birdenbire
kesmemeniz veya dozajı kendi başınıza düşürmemeniz konusunda sizleri
uyarmalıyız, ilaç tedavinizdeki değişiklikler yalnızca doktorunuzun
rehberliği ve denetimi altıda yapılmalıdır.