Ayurveda her bireyin kendini iyileştirme gücü olduğunu öğretir. Bunun için, bu yaşam bilimi herkese bedeni ve ihtiyaçlarını anlayarak sağlık kazanma özgürlüğünü sunar.
Ayurveda’ya göre, bireyin sağlıklı kalma yeteneğinin idamesi için sağlam bir beslenme ve istikrarlı, sağlıklı bir rutinin sürmesi esastır. Yoga ve nefes egzersizleri gibi geleneksel çalışmalarla ilgilenmek ve uyum ve mutluluk yaratabilen ruhsal çalışmalara dair bir anlayış kazanmak da önemlidir.
Bireyin yapısına uygun şekilde bir beslenme seçilmelidir. Eğer yapı ve yapının çeşitli besinlerin nitelikleriyle ilişkisi anlaşılırsa, o zaman uygun bir beslenme seçmek mümkün olur. Besinin tası (tatlı, ekşi, tuzlu, keskin, acı veya mayhoş) ve ağır veya hafif, sıcak ya da soğuk, yağlı ya da kuru, sıvı ya da katı olması da hesaba alınmalıdır. Beslenme seçiminde mevsimler de göz önüne alınmalıdır.
Kuru meyveler, elma, kavun, patates, patlıcan, dondurma, biftek, bezelye ve yeşil salata vata’yı şiddetlendirir. Bunun için vata yapısında olan biri bunlardan fazla almamalıdır. Bunun tersine, tatlı meyveler, avocado, hindistan cevizi, esmer pirinç, kırmızı lahana, muz, üzüm, kiraz ve portakal vata yapısındakiler için faydalıdır.
Yazın, sıcaklık yüksek olduğu zaman, insanlar fazla terleme eğilimi gösterir. Yılın bu zamanında pitta hakimdir. Acı, baharatlı veya keskin yiyecekler yemek iyi değildir, çünkü bunlar pitta’yı şiddetlendirir. Rüzgarın sert estiği sonbaharda atmosferde daha çok vata vardır. Bu zamanda kuru meyvelerden, yüksek proteinli besinlerden ve vata’yı arttıran diğer yiyeceklerden kaçınmalıdır. Kış kapha mevsimidir; soğuk ve kar getirir. Bu tür besinler kapha’yı arttırır.
Beslenme göz önüne alınırken, besinin niteliği ve tazeliği önemli faktörlerdir. Birlikte yenildiği zaman birbirine uygun olmayan besinler de vardır; mesela, balık ve süt, et ve süt, yoğurt ve biftek ve ekşi meyveler ve süt. Ayrıca, kavun da tek başına yenilmelidir. Başka besinlerle birleştikleri zaman tıkanıklık yaratırlar ve bağırsaklar tarafından emilimi önleyebilirler. Bu etkiler tridoshada* bir dengesizliğe neden olabilir. Birbirine uymayan bu besinler birlikte alındığı zaman toksinler ortaya çıkar.
Besinlerin alınması bedendeki sindirim ateşi olan agni*’nin durumuna göre ayarlanmalıdır. Kendinizi aç hissetmedikçe yemeyin ve susamadıkça içmeyin. Susadığınızı hissettiğinizde yemeyin ve açken içmeyin. Eğer açlık hissediyorsanız, sindirim ateşiniz alevlenmiş demektir. Eğer o zaman içerseniz, bu sıvı sindirim enzimlerini eritir ve agni azalır.
Bedeni, zihni ve bilinci besleyen besindir. Nasıl yediğiniz çok önemlidir. Yerken dik oturmalı ve televizyon, konuşma veya okuma gibi dikkati başka yere çeken durumlardan kaçınılmalıdır. Zihninizi besinin tadına odaklayın ve bunun farkında olun. Sevgi ve şefkatle çiğneyin, açıkça tadını alırsınız.
Her lokma yutulmadan önce en az otuz iki kez çiğnenmelidir. Bu uygulama ağızdaki sindirim enzimlerinin görevlerini doğru yapmalarını sağlar ve buna ilaveten, mideye çiğnenmiş besinin gelişine hazırlanması için zaman verir. Ortalama bir hızda yemek önemlidir.
Her seferinde ne kadar besin aldığınız da önemlidir. Midenin üçte biri besinle, içte biri de havayla dolmalıdır. Bir öğünde yenilen besin miktarı iki avuç dolusu besine eşit olmaıdır. Eğer fazla yenilirse mide genişler ve ilave besin ister. Aşırı yiyen birinin midesi balon gibi şişer. Aşırı yemek sindirim sisteminde ilave toksinlerin ortaya çıkmasına da yol açar. Besin çaba gösterilerek bedenden atılması gereken bir zehir haline gelir. Yemek bir meditasyon olduğu için, disiplinli ve düzenli olarak yenilip içilmelidir. Bu şekilde yemek bedeninizi, zihninizi ve bilincinizi besler ve aynı zamanda ömrü uzatır.
Su bedende dengeyi korumakta hayati bir rol oynar. Su meyve suları şeklinde alınabilir. Öğünlerde meyve suyu içilmemesi gerekse de su içilmelidir. Yemek yerken su yudumlanmalıdır. Öğünlerle birlikte alınan su sindirime yardım eden nectar haline gelir. Eğer bir öğün yendikten sonra bol su içilirse, sindirim suları sulanır ve sindirim engellenir. Bedenin ihtiyaç duyduğu su miktarını iklim etkiler.
Eğer hazımsızlık varsa, ılık su orucu tutulmalıdır. Bu uygulama bedenin temizlenmesine ve agni’nin artmasına yardım eder. Soğuk su agni’yi yatıştırır; bu nedenle buz gibi soğuk su system için zehirlidir, sıcak sui se nektardır. Çok su içildiği zaman sindirim etkilenir. Çok fazla su idrarın tutulmasına ve fazladan beden ağırlığına neden olabilir.
Ayurvedik beslenme normal, sağlıklı birey için haftada en az bir gün sıvı orucu tutulmasını tavsiye eder. Bu uygulamanın sindirim sisteminin dinlenmesine izin vereceğini söyler. Juju cleanse uygulaması bu konuda size yardımcı olabilir. :)
Ayurveda’ya göre sağlıklı beslenmenin 8 altın kuralı:
- Yemek, mutlu, huzurlu, sakin bir ortamda, sadece yemeğe konsantre olarak, rahatsız edici başka herhangi bir faaliyette bulunmadan yenmelidir. Zihni berraklaştırıp rahatlattıktan sonra yemeğe başlanmalıdır. Ağzımızdan içeriye bir şeyler sokmak için değil; bizim yeni yapı taşlarımızı oluşturacak önemli hammaddeleri, en sağlıklı biçimde, bedenimize alıp işlemek ve metabolize etmek için sofraya oturmalıyız. İyi bir sindirimin ilk adımı ağızda başlar. Bu nedenle yemekler oturarak, yavaşça ve iyi çiğneyerek yenmelidir.
- Yapısal farklar ve fizyolojinin ihtiyaçları da göz önünde bulundurularak, her gün, altı tat da alınmalıdır. Genellikle istek ve arzularımıza dayanarak beslenmeliyiz. “Canı çekmek” iştah ve heves, fizyolojinin kendini ifade ettiği belirtilerdir. Dolayısıyla o, verildiği an için fizyolojiyi dengelemekte önemli bir sinyaldir. Yalnız bu, yaşamı olumlu yönde destekleyen istekler için geçerlidir. Yaşamı desteklemeyen istekler, olumsuz alışkanlıklara ve fizyolojide dengesizliklere yol açabilir.
- Yemekten hemen sonra aktiviteye geçilmemeli, birkaç dakika sakin oturmalı ve yenilen yiyeceklerin sindirim sistemine yerleşmesine izin vermelidir.
- Öğlen, ana öğün olmalıdır. Sindirim ateşinin en yüksek olduğu saatler, 12:00-13:00 arası yemeğe özen gösterilmelidir. Öğünler arası en az üç saat olmalıdır. Açlık hissi yoksa, zorla yenmemelidir veya bir önceki öğünde yenen yemekler sindirilmeden, tekrar yemek yenmemelidir.
- Kahvaltı ve akşam yemeği miktar olarak az ve hafif olmalıdır. Akşam yemeği erken alınmalı ve hemen uykuya geçilmemeli, dolu mideyle yatağa girilmemelidir. Gece yogurt ve peynir yenmemelidir. Şayet açlık varsa, yatmadan önce, bir bardak sıcak kakuleli veya zencefilli süt alınabilir.
- Sofradan dolu mideyle kalkmamak gerekir. Midenin 3/4 kadarını doldurmak yeterlidir.
- Yemekte su veya meyve suyu yudum yudum alınabilir. Asla soğuk olmamalıdır, yoksa sinirimi yavaşlatır.
- Beden tipinize ve mevsime uygun olarak düzenli bir şekilde ghee*, bal ve süt almak doğru bir beslenme için iyidir.
*tridosha: Bütün maddeler, varlığın yapı temelleri olan beş unsurdan oluşmuştur; fakat yalnızca canlı olanların üç doshası veya tridoshası vardır. Bu üç kuvvet bütün biyolojik süreçleri yönetir. Dosha kelimesi "karartan veya varlıkların bozulmasına yolaçan" anlamına gelir ve bu da dengede olmadıklarında bu doshaların hastalık sürecinde buna yol açan güçler olduğunu ifade eder. Bu üç doshanın adı daha önceki yazılarımızda değindiğimiz vata, pitta ve kapha dır.
*ghee: Tereyağından saf yağ yapılması işlemidir. Ghee bağırsak sağlığı, göz altı torbaları, cilt kuruluğu ve kırışıklık için çok iyidir. Bin yıllık geçmişi olan Ayurveda Tıbbında ise Ghee sadece yağ olarak değil bir çok hastalığın tedavisinde başarıyla kullanılmaktadır. Özellikle kronik, dejeneratif ve inatçı hastalıklarda uygun kürlerle büyük faydalar sağladığı çeşitli araştırmalarla sabittir. Ghee kullanımını düzenli bir hale getirirseniz, yağda çözünen bütün vitaminlerden de maksimum düzeyde faydalanmış olursunuz.
*agni: Beden, elektrik, ışık ve ısı yayan, algılama, eylem ve ifade kapasitesi olan bir organizmadır. Beden'de ki bu enerji sistemi ateş elementine bağlı çalışır. Diğer deyişle sindirim ateşi'dir. Yanma, dönüştürme veya algılama anlamlarına gelir.
Kaynakça:
Saraç Ender Dr.M., Ayurveda: Sağlıklı ve Uzun Yaşamın Sırları,
Lad Vasant Dr., Ayurveda