Dünyanın karaları, tatlı suları ve denizleri çeşit çeşit canlılarla süslenmiştir. Günümüze kadar bu canlıların yaklaşık 2,5 milyon türü tanımlanabilmiştir. Derin denizlerin ve ulaşılamayan yerlerin tam olarak araştırılmasıyla tür sayısının 9-10 milyona çıkabileceği tahmin edilmektedir. Ayrıca fosil kayıtlarından, bugün yaşayan canlı türü sayısının geçmişin % 1'inden daha az olduğu anlaşılmaktadır.
Günümüzde taksonomik olarak tarif edilmiş hayvan türlerinin sayısı 1,5 milyon civarındadır. Bunlar, belirgin özelliklerine göre 32 şubede sınıflandırılmıştır. Bunlardan biri de Tartigrada şubesidir.
Sekiz ayaklı bu sevimli küçük su ayıları, 1773'te Johann August Ephraim Goeze tarafından keşfedilmiştir. Suda yaşamasına rağmen, bacakları olan ve pandalara benzediği için "su ayısı" olarak anılan bu hayvanlara İtalyan Biyolog Lazzaro Spallanzani tarafından "yavaş yürüyen" mânâsında Tardigrada denilmiştir. Tardigradlar, cüce gergedanlara ve armodillolara da benzer.
Şirin, karizmatik minyatür hayvanlar olan tartigradlar, mikroskopla görülebilir. Yetişkinlerinin boyu 1,5 mm'yi bulurken en küçükleri 0,1 mm'nin altındadır; lârvalarının boyu ise, sadece 0,05 milimetre kadardır. Vücutları sağlam ve esnek bir malzemeyle kaplıdır. Hayvanlar iki şekilde büyür: hücre sayısı artarak veya her bir hücrenin daha fazla büyümesiyle. Tartigradlar'da genellikle ikincisi görülür. Böceklerde olduğu gibi sert dış iskelete sahip bu hayvanlarda büyüme sürecinde bu yapı değişir.
Günümüzde bu şubeye bağlı yaklaşık 1.000 farklı tür tespit edilmiştir. Tartigradlar yüksek dağlardan derin denizlere, kutuplardan Ekvator'a kadar, bilhassa göllerde, tatlı su kaynaklarında, taş duvarlarda, yosun, liken, yaprak, çöp gibi değişen derecede nemli ortamlarda yaşarlar.
Tartigradlar'da, vücut beş bölümden oluşur: belirgin bir baş ile her biri pençelerle donatılmış dört vücut segmenti. Bu canlılar, vücutlarının altındaki kısa küt ayaklarıyla yürürler. Pençeli bacaklar, kum tanelerine veya bitki yüzeylerine tutunmalarını sağlar. Arka bacaklar yürümekten ziyade yakalama ve yavaş akrobatik hareketlerde kullanılır. Bu canlıların; bitki hücrelerini, algleri, küçük omurgasızları ve hattâ hemcinslerini tüketebilmesini sağlayacak "stylet" denen keskin bir ağız yapısı vardır.
Bu minik hayvanlara sindirim kanalı ve sindirim sistemi dâhil olmak üzere büyük hayvanlarınkine benzer anatomik ve fizyolojik özellikler verilmiştir: Ağız, yemek borusu, mide, ince bağırsak, anüs, iyi gelişmiş kaslar, bir çift karın sinir sistemi ve beyin. Tartigradlar'ın vücut boşluğu; dolaşım ve solunum sistemlerine gerek kalmadan, yeterli beslenme ve gaz alışverişini sağlayan her hücre ile temasta olan bir vücut sıvısıyla doludur. Solunumları bütün vücut yüzeyi ile gerçekleşir. Bu fizyoloji ve hızlı üreme özelliklerinden dolayı, Tartigradlar eğitim ve araştırmalarda model organizma olarak kullanılabilir. Bazı türlerin doğum anında sahip olduğu hücre sayıları, hayatları boyunca değişmez. Bazı türler, 40.000 kadar hücre barındırırken bazıları daha az hücreye sahiptir. Üremeleri eşeyli olabileceği gibi partenogenez (yumurta döllenmeden yavru oluşumu) yoluyla da gerçekleşebilir.
TARDİGRADLAR: OLAĞANÜSTÜ ŞARTLARIN CANLILARI
Tardigradlar çok farklı sıcaklıklara, basınç, susuzluk ve radyasyona dayanıklı yaratılmıştır. Bu yüzden birçok canlının öldüğü ortamlarda onlar hayatta kalabilir.
Yaklaşık 150 °C sıcaklıkta dakikalarca hayatta kalabilen Tardigradlar, -200 °C'de de zarar görmeden günlerce yaşayabilir; hattâ mutlak sıfıra (-273 °C) yakın sıcaklıklarda hayatta kalabilirler.
Bazı türlerin hayatiyeti, vakum gibi aşırı derecede düşük basınçlarda veya atmosfer basıncının 1.200 hattâ 6.000 katı kadar yüksek basınçlarda devam eder. Bu basınç, okyanusların en derin yeri olan (yaklaşık 11 bin metre) Mariana Çukuru'ndaki basıncın 6 katı kadardır. Uzaya götürülüp belli basınca tâbi tutulan bu küçük hayvanların Dünya'ya getirildiklerinde hâlâ canlı oldukları görülmüştür.
Tardigradlar, nemin olmadığı (mutlak kuru) ortamda 10 yıl hayatta kalabilir. Çoğu canlının dayanabileceği radyasyonun 1.000 kat daha fazlasının bulunduğu ortamlarda da (5000 Gy ve 6200 Gy) yaşayabilir (İnsanlar için 10 Gy ölümcüldür).
TARTİGRADLARIN KIŞ UYKUSU-ÖLÜ SAFHA
Bir Tartigrad, menfi şartlarda nasıl hayatta kalabilmektedir? Yıllarca yarı-ölü hâlde kalmasına rağmen, su aldıktan birkaç dakika sonra hayata nasıl dönebilmektedir? Tardigradlar, hayat için uygun olmayan şartlara maruz kaldıklarında, kış uykusuna benzeyen Cryptobiosis adı verilen yarı ölü safhaya geçerler. Metabolizma hızlarının sıfıra yaklaştığı bu safhadaki en belirgin değişikliklerden biri programlı su kaybıdır. Çok düşük sıcaklıklarda Tardigradların vücutlarındaki su oranı % 85'ten % 3'e kadar düşer. Böylece düşük sıcaklıklarda vücut suyunun donmasıyla meydana gelebilecek hasarlar önlenir. Bilindiği üzere, donma sırasında meydana gelen en büyük hasar, hücredeki suyun kristalleşerek hücre zarına zarar vermesidir.
Su kaybının diğer bir faydası, radyasyon direncinde kendisini göstermektedir. Radyasyon tesiriyle hücrede meydana gelen reaktif moleküller, susuz ortamda tepkime veremediğinden, suyun düşük miktarda olması sebebiyle, zararlı reaksiyonların oluşma ihtimali de azalır.
Cryptobiosis hâdisesi sadece vücuttaki suyun azalmasıyla meydana gelmez. Çok düşük sıcaklık (Cryobiosis), yüksek tuzluluk (Osmobiosis) ve oksijen eksikliğinde de bu canlı yarı-ölü safhaya geçer. Bu hususiyetleriyle Tardigradlar uzay çalışmaları için önemlidir. Belki de gezegenler arası seyahatlerde yolcular dondurularak uyutulabilecektir.
Tartigrad hücrelerinde kuruma ve düşük sıcaklık safhasında önce trehalose şekeri üretilir. Bu şeker, donma ve su kaybı sırasında hücre zarlarında oluşabilecek zararlara karşı koruyucu rol oynar. Organ naklinde donmaya bağlı zararların engellenmesinde kullanılabileceğinden, bu şeker ilâç endüstrisi için oldukça dikkat çekicidir.
Cryptobiosis ile bazı hastalık yapıcı mikroorganizmalar, öldürülmeden kurutularak saklanabilir. Bu sayede, aşının muhtevasındaki "zayıflatılmış organizmalar" kuru şekilde saklanabilecek, soğutuculara ihtiyaç kalmayacak, dağıtım ve depolama yönünden mühim avantajlar sağlanabilecektir. Benzer teknolojiler, tohumların, spermlerin, kanın ve farklı gıdaların saklanması için de kullanılabilir.
İleride yapılacak çalışmalarla bu canlılara verilen mekanizmalardan faydalanılarak hastalıkları önleme ve ölümü geciktirme gibi gelişmelere kapı aralanabilecektir. Ama korkulur ki, bu durum insanoğluna mu'cizevî yaratılışı unutturup onun kibre, gurura, bir şeyleri kendinin yaptığı/ettiği gibi bir düşünce girdabına kapılmasına da yol açabilir. Bu girdaba düşmeden Tartigradların yaratılış sırları çözülebilirse, muhtemelen Hz. İsa (as) ve diğer birçok peygamberin insanlığın önüne bir hedef olarak koyduğu mu'cizeler daha iyi anlaşılabilecek ve insanlığın faydasına kullanılabilecektir.
Yazar: Dr. İbrahim UĞURLU / Biyoloji - Ocak 2016
Kaynak: http://www.sizinti.com.tr/konular/ayrinti/donmayan-yanmayan-bir-canli-ocak-2016.html
İçeriği Sosyal Ağlarda Paylaşmak için Alttaki Butonları Kullanabilirsiniz
Kategori: Biyoloji