Ukrayna semalarında harekete geçiliyor
Üç Sovyet dönemi helikopteri, karlı bir alanda savaşa hazırlanıyordu. Teknisyenler ince gri roketleri fırlatıcıya yüklerken ve egzozun arkasındaki raflara işaret fişekleri yerleştirirken, pilotlar ve mürettebat bir sonraki hedefleri için uçuş planını kontrol ettiler.
Savaştan bir yıl sonra, her şeye rağmen Ukrayna helikopter tugayları hala faaliyette. Haftanın her günü, günde birkaç kez, düşman kuvvetlerine karşı savaşa giriyorlar, kara birliklerini desteklemek için ön cephede roket saldırıları düzenliyorlar ve bazen Rus hava savunmasının altına gizlice girerek düşman bölgesine gizli görevler yürütüyorlar.
İşgalin ilk günlerinde nakavt olmasına rağmen, Ukrayna’nın helikopterleri ve uçakları, savaşın ilham verici ve yararlı bir unsuru olarak uçmaya devam ediyor.
Nadir bir fırsat olarak, Ukrayna’nın dört helikopter tugayının en önde geleni olan 18. Sikorsky Tugayı, gazetecilere iki gün boyunca bir muharebe birimine erişim izni verdi. Subaylar ve pilotlar, Ukrayna tugaylarının savaşın başlarında Rus saldırılarından kaçınmak için uçaklarını hareket ettirdiklerini ve taktiklerini daha güçlü ve daha donanımlı bir düşmanla savaşmak için uyarladıklarını anlattılar.
Bir albay ve tugay komutan yardımcısı olan 38 yaşındaki Oleksiy, “Gitmememiz gereken yere gidiyoruz” dedi. Askeri protokolü izleyerek sadece adını verdi. “Ana görev, düşmanı ateşle yok etmektir.”
Tahrip edilmiş tankların ve zırhın çok görünür olduğu Ukrayna’daki iyi belgelenmiş kara savaşıyla karşılaştırıldığında, kısmen daha az fotoğraf ve video kanıtı olduğu için hava savaşı hakkında daha az şey biliniyor. Ancak savaşın ilk haftalarında Rus uçakları hedeflere yoğun saldırılar düzenledi ve Ukrayna ve Rus uçakları yukarıdaki semalarda defalarca çatışmaya girdi.
Her iki taraf da hareketlilikleri nedeniyle kritik görevler için helikopter kullandı. Rusya ilk günlerde en az iki yere asker konuşlandırdı ve Ukrayna kuşatma altındaki Mariupol’deki Azovstal fabrikasına kurtarma ekipleri gönderdi. Bununla birlikte, çatışmalar esas olarak doğu Ukrayna’nın açık ovalarında bir topçu savaşına dönüştüğü ve görevlerin Ukrayna hatlarından roket ateşlemekle sınırlı olduğu için helikopterlerin de savunmasız olduğu ortaya çıktı.
Ukraynalılar, 1960’larda ve 1970’lerde Sovyetler Birliği’nde tasarlanan, esas olarak her ikisi de saldırı helikopteri olarak kullanılan Mi-8’ler ve Mi-24’ler olan eski Rus yapımı helikopterleri uçuruyor.
Sekiz yıllık savaş tecrübesine sahip olan Oleksiy, “Bunlar geçen yüzyılın helikopterleri” dedi ve bunun beşini Afrika’da gerilla gruplarını durdurarak barışı koruma görevlerinde geçirdi. Silahları, güdümsüz, Sovyet dönemi füzeleri, “çok modası geçmiş ve modern savaşın gereksinimlerini karşılamıyor.”
“Uzun menzilli hassas silahlarımız yok” dedi. “Modern savaşlarda, rastgele bir uçak – helikopter, uçak, yüksek hassasiyetli silahların taşıyıcısı olarak düşünülmelidir.”
Ukrayna ordusundaki pek çok kişi gibi, o ve adamları daha akıllı silahlarla Rusları Ukrayna’dan çıkarabileceklerini düşünüyor. Rus helikopterlerinden uzak durmalıyız” dedi.
Ukrayna, batıdan açıkça helikopter talebinde bulunmadı, bunun yerine gelişmiş topçu ve tanklara ihtiyacı olduğunu vurguladı. ABD, Taliban’ın Haziran ayında iktidara gelmesinden önce satın aldığı onlarca Rus yapımı nakliye helikopterini Afganistan’a gönderdi. Kasım ayında İngiltere, üç Sea King helikopteri göndereceğini söyledi ve bunları kullanmak için 10 Ukrayna askeri personelini eğitme sözü verdi.
Ukraynalılar için bir teselli, Rus rakiplerinin tasarımı son on yıllarda pek gelişmemiş benzer makineler kullanıyor olması, ancak Rusya’nın helikopterler ve mühimmat açısından büyük bir avantajı var. Oleksiy, “Silahlarının çoğu da Sovyet döneminden,” dedi, “ancak bu Sovyet metalinden çokça sahip olduklarını hafife alamazsınız.”
Rusya’nın ezici ateş gücü, Ukraynalıları savaşmanın başka yollarını aramaya zorladı.
18. Tugay’a atanan ve 16. Tugay’ın en tecrübe pilotlarından biri olan 34 yaşındaki Roman, sortiler arasında yaptığı bir röportajda, “Daha küçüğüz, bu yüzden akıllıca bir yaklaşım kullanmalıyız,” dedi. “Elimizden geleni yapıyoruz.”
Bu, yeniden eğitim almayı, koşullara sürekli uyum sağlamayı ve bazılarının operasyonlarında cesur olmayı gerektiriyordu. Tugay, doğu Ukrayna’nın geniş, karla kaplı bozkırlarında geçici hava alanlarını kullanarak ve güvenlik için sık sık hareket ederek helikopterlerini görüş alanında tutuyor.
Saatte 150 mil hızla, ağaç çizgisinin altından, yerden 30 fitten daha az yükseklikte uçarak arazinin dış hatlarını saran bir saldırı yöntemi geliştirdiler. Alçak irtifa güvenilmezdir ancak radar tespitinden kaçar.
Sonra bir anda ön cephede ayağa kalktılar ve 30-40 roket patlamasıyla geldikleri yoldan geri döndüler.
Çiftler halinde, bazen de dörtlü gruplar halinde saldırırlar. Kendilerine çok yakın uçmadan Rus mevzilerine ateş edebilirler, ancak bu, pilotları ve araçları sınırlarına kadar test eder ve onları tırmanışta tehlikeli saniyeler boyunca Rus hava savunma sistemlerine maruz bırakır.
Düşman hatlarına yaklaşan Ukrayna uçakları ve helikopterleri, radyo-elektronik müdahaleden jetlere ve karadan fırlatılan uçaksavar füzelerine kadar çok çeşitli Rus saldırılarını gerçekleştiriyor.
Oleksiy, “Her operasyon, her savaş kahramanca bir uçuştur” dedi. “Diğer ülkelerin pek çok ordusu, bu tür karşı önlemler karşısında bu uçuşları gerçekleştirmeyecek.”
18. Tugay’dan bir pilot olan 31 yaşındaki Ivan, geçen yıl Haziran ayında bir füze yükü fırlatırken Rus hava savunması tarafından vuruldu. Her şeyin karardığını hatırlıyor ama helikopteri döndürmeyi başardı.
Bir röportajda “Düşünceleriniz var ama hiçbir şey hissetmiyorsunuz ve hiçbir şey görmüyorsunuz” dedi. “Bir şeyler olduğunun farkındasın. Muhtemelen beni vurduklarını fark ettim.”
Kraterlerle kaplı ve mermi ateşinden dumanlar tüten bir ormana düştü. Ona göre, yardımcı pilotu öldürüldü, ancak Ivan ve mühendis, araba alev aldığında kabinin önünden fırlatıldı.
Kafası yarılmış, omurgası kırılmış ve bacağı kırılmış halde, köprücük kemiği kırıklarından şikayetçi olan mühendisine bakmak için emeklemeyi başardı. İçeri girip bayıldı, koordinatlarını tugayına gönderdi. Ukraynalı sağlık görevlileri onları kurtarana kadar, Rus mevzilerinden sadece birkaç metre ötede top ateşi altında, bir keşif uçağı zirvenin üzerinden uçarken kime ait olduğundan emin olmadan hareketsiz kaldılar.
Ukrayna helikopter tugaylarının hepsinin adamları ve araçları var, ancak sayıları askeri bir sır olarak kalıyor. Askeri analistlere göre, hayatta kalmaları ve savaştan bir yıl sonra operasyonlarına devam etmeleri büyük bir başarı.
İstila geldiğinde havacılık tugayları hazırlandı. Komutan Yardımcısı Oleksiy, Batı’nın yaklaşan bir Rus işgaline ilişkin uyarılarını dikkate aldıklarını ve ana üslerini boşaltmaya ve güvenlik için helikopterlerini ve mühendislik ekiplerini dağıtmaya hazır olduklarını söyledi.
Füze saldırısı, kara saldırısı, nereye gideceğimiz, lojistik birimlerimizin bizi nerede karşılayacağı konusunda tanımlanmış bir eylem planımız vardı” dedi. “Panik olmadı. Her şey prova edildi.”
Yine de pilotlar, dost ateşiyle karşı karşıya kalan savaşın ilk günlerini kaotik ve tehlikeli olarak hatırladılar. Rus birliklerinin gözü önünde siviller çağrıldı ve birçok yere saldırmak için helikopterler gönderildi. En büyük çatışmalardan biri, Ukrayna kuvvetlerinin Rusların hava sahasını ele geçirme girişimini saldırı helikopterlerinin yardımıyla püskürttüğü, başkent Kiev’in kuzeyindeki Hostomel havaalanı üzerinde yaşandı.
Ukrayna havacılığı için kritik öneme sahip olan Ruslar, etkili hava savunma sistemleri sayesinde hiçbir zaman Ukrayna üzerinde hava üstünlüğü sağlayamadı. Jet uçakları ve helikopterler uçmaya devam etti, ancak her iki taraf da vurulma korkusuyla birbirlerinin bölgelerinin derinliklerine inmekten kaçındı.
Çarpıcı bir istisna, Ukraynalı helikopterlerin, Ukrayna birliklerinin kuşatma altındaki Mariupol kentindeki son durağı olan Azovstal çelik fabrikasına cesur uçuşlar yapmasıydı.
Azovstal planına ilk tepkisini hatırlayan Oleksiy, “İmkansız,” dedi. Ancak pilotlar gönüllü oldular ve Rusların elindeki 70 millik bir bölgeden çelik fabrikasına uçmayı başardılar, mühimmat taşıdılar ve yaralıları tahliye ettiler.
Alexiy, “İlk görevler başarılıydı çünkü düşman, Ukraynalıların buna cesaret edebileceğini hayal edemiyordu” dedi. “Yaptığımızı, oraya nasıl geldiğimizi anladıklarında, görevler bir ücret almaya başladı.” Uçuşlar, Ukraynalıların teslim olmasından sadece birkaç gün önce, üç helikopterin kaybedilmesinin ardından sona erdi.
Tesadüfen, geçen yıl Rusya işgalini başlattığında, Ukrayna’nın helikopter gücünün bir kısmı Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde Birleşmiş Milletler barışı koruma görevindeydi. Birkaç ay geri dönemedi, ancak döndüğünde, tükenmiş kuvvete tecrübe pilotlar ve daha fazla helikopter ekledi.
Bu günlerde Sikorsky tugayı pratik operasyon moduna geçti. Pilotlar sabaha kadar kalkar, bazıları diğerlerinden sonra, diye şaka yaptı bir pilot. Çoğu pilot, güvenlik nedenleriyle röportaj yapmayı reddetti veya isimlerinin ve fotoğraflarının yayınlanmamasını istedi.
Hava izin verirse, günün ilk ışıklarıyla birlikte günün ilk muharebe görevinde genellikle gökyüzünde bulunurlar ve günde 10 sortiye kadar uçabilirler, yakıt ikmali yapabilirler, yeniden silahlandırabilirler ve bir sonraki görevi bekleyebilirler. Geçen hafta kantinde hazır kahve içerken, sipariş gelince hep birlikte ayağa kalktılar.
Hizmete geri dönen ancak tamamen iyileşene kadar uçmayacak olan pilot Ivan, “Her zaman” demir atlarımızın “yanındayız” dedi. “Size nereye gideceğinizi ve ne yapacağınızı söylüyorlar.”
Batı eğitiminin, mürettebatın rotalarını ve taktiklerini seçmede daha fazla inisiyatif almalarına izin verdiğini de sözlerine ekledi.
Pilotlar yeteneklerine güvenirler, ancak sınırlarının da oldukça farkındadırlar. Pilotlardan biri, NATO pilotlarına helikopterlerini neden bu kadar uzağa ittiklerini sormak istediğini söyledi. Batılı uçan makinelere göz dikiyorlar: “Kara Şahinler,” dedi biri. “Apache,” dedi bir başkası, “birçoğu.”
Evelina Riabenko Ve Oleksandr Çubko Ukrayna’nın doğusundan bir rapor hazırladı.