Gavrilo Princip Kimdir?
Cinayetler, genç milliyetçilerin başkaldırışları ve isyanlar Avrupa’da 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başına damga vurmuştur. 1914 yılına kadar Paris, St.Petersburg, Moskova, Selanik ve Zagreb’de yaklaşık yirmi suikast düzenlenmiştir. El koyulan otoritelere karşı en iyi çözüm yolunun zorba yönetim olduğu bir dönemde, Avusturya-Macaristan yönetimindeki Bosna Hersek’te yetişmiştir Gavrilo Princip.
“Gavrilo Princip herhangi bir kişi değildi! Küçüklüğünden beri çok kitap okurdu. Omzuna kitap sayfalarını koymayı sever, kitap rolü yapardı ve Grahovo yakınlarında bulunan Obljaj’daki evlerinin arka bahçesinde böyle oynardı” şeklinde RTS sabah programına açıklıyor tarihçi Milos Kovic.
Duyarlı bir delikanlı, Genç Bosna örgütünün bir üyesi, kitapları bitmek tükenmek bilmez bir aşkla sever ve şiir yazardı. 28 Haziran 1914 tarihinde arşidük Franz Ferdinand’a suikast düzenledi. Tarihçi Mile Bjelajac, Gavrilo Princip’in eylemlerinin polis tarafından iyi bilindiğini söylüyor.
“1914 yılından önce Viyana’da Gavrilo Princip ne Avusturya polisi ne de askeri büro için bir sırdı. Ekim 1913’den beri Gavrilo Princip’in kendi dosyası vardı, tıpkı siyasi görüşleri, eylemleri ve okul grevleri yüzünden okulu bırakmak zorunda kalan o çocuklar gibi.”
Saraybosna’yı terk etme sebebi budur, Bosnalı öğrencilerle ve Genç Bosna üyeleriyle genellikle orada tanıştığı Belgrad’da liseye devam eder.
“Dar bir çevrede hareket ediyorlardı, hatta hareket alanlarının yarıçapı bile dardı. Zeleni Venac’da bugünkü tren ve otobüs istasyonunun oralarda, bir zamanlar yaşadığı Palilula’da Carigrad caddesinin tamamında ve Kalemegdan’daki mesire yerinde. Meydanda Zlatna Moruna ve Zirovni Venac kafeleri vardı” diyor Kovic.
Burada birlik, beraberlik görüşlerini paylaşmış ve Nietzsche, Marx ve Kautsky’nin Rus anarşistler hakkındaki çalışmalarını tartışmışlardır.
“Onları, okudukları ve benimsedikleri bu fikirler meydana getirmiştir. Belgrad ya da Belgrad’da kurulan tezgahlar onları yaratmadı” diye ekliyor Bjelajac.
Gavrilo Princip hakkında pek az güvenilir bilgi vardır. Birkaç mektubu, şiiri, okuduğu kitapların boş yerlerine tuttuğu notlar ve duruşmada stenografi ile tutulan notlar onun karmaşık kişiliğine yalnızca şöyle bir göz atmamızı sağlıyor.
“Olgun bir kişilikti, gençti fakat aceleciydi. Hareketlerinde gördüğümüz üzere bazen yapacağı şeyin tüm sonuçlarını tam anlamıyla gözetmiyordu. Princip’in kendisi de böyle olmasını ve bu olayın sonucunun Sırbistan’a yapılacak saldırıyı ve Birinci Dünya Savaşı’nı tetikleyeceğini beklemediğini duruşma metinlerinde söyler” şeklinde açıklıyor Kovic.
Princip’in cezasını çektiği Terezin Hapishanesi’nde çalışmış bir psikiyatrist olan Martin Papenheim’ın notlarında on dokuz yaşındaki suikastçı son derece cesur ve acımasız bir genç olarak tasvir edilir. Tarihçi Milos Kovic’in dediğine göre duygusal olan diğer yanına dair kayıtlar da bulunmaktadır:
“Gavrilo Prencip sık sık Bogdan Zerajic’in mezarına giderdi. Kendi anlattığına göre, 1911’de Sırbistan’dan ilk kez döndüğünde mezara bir avuç dolusu Sırp toprağı götürmüştür. Bu, 19. yüzyıl sonu, 20. yüzyıl başındaki gerçek bir romantizmdir. Zerajic’in mezarına büyük aşkı Jelena’yı da götürmüştür.”
Tarihçi Mile Bjelajac’ın söylediğine göre, Gavrilo Princip özgür büyük Sırbistan fikrini Bogdan Zerajic’den miras almıştır. Zerajic, 1910 yılında bir suikast girişimi düzenledikten sonra intihar etmiştir. Bu eylemiyle ideal özgürlük savaşçısı sembolü ve genç insanlara esin kaynağı olmuştur.
“Tabanca düşmana, yani zorbaya çevrildi. O zamanlarda zorbayı öldürmek en büyük kahramanlık olarak görülüyordu. Özgürlük kıvılcımını çakmak için diğer insanları da cesaretlendirmek uğruna bile bile kendi genç hayatlarını adadılar” diye ekliyor Bjelajac.
Çevirmen: Fatih Cesur