İlk bakışta, 31 Temmuz’da El Kaide lideri Ayman el-Zawahiri’nin Afganistan’ın Kabil kentinde bir ABD insansız hava aracı saldırısıyla öldürülmesi, grubun kurucusu Usame bin Ladin’in ölümünden bu yana yaşadığı en önemli gerileme gibi görünüyor. 2011.
Ancak, El Kaide’yi yönettiği on yıl boyunca, el-Zevahiri, örgütün ölümünden kurtulmak için gerekli tüm araçlara sahip olmasını sağlamak için çalıştı. Bu nedenle, 11 Eylül saldırılarının organizatörlerinden birini ortadan kaldıran operasyon, kuşkusuz mevcut ABD yönetimi için büyük bir kazanım olsa da, grubu zayıflatması pek olası değil.
Gerçekten de, bu hedefli suikastın etkileri El Kaide için minimum düzeyde olacaktır. El-Zevahiri, birçok kişi tarafından “gri bürokrat”, benzer bir yönetsel zihniyete sahip biri tarafından kolayca değiştirilebilir. Hatta yerini daha karizmatik biri alabilir ve grubun hem mevcut hem de olası üyeler arasındaki cazibesini artırabilir.
Uluslararası düzeyde, Kabil’deki insansız hava aracı saldırısının, ABD’nin Taliban ile ilişkisinin yanı sıra Washington’ın insansız uçak operasyonlarının geleceği üzerinde şüphesiz bir etkisi olacaktır. Ancak, bırakın küresel statüko şöyle dursun, önemli bir değişikliğe yol açması veya bölgesel bir dönüm noktası oluşturması pek olası değildir.
El Kaide üzerindeki etkisi
Bir terör grubu, işleyen bir örgütsel bürokrasiye, kalıcı bir ideolojiye ve toplumsal desteğe sahipse, liderinin ölümünden sonra hayatta kalma eğilimindedir. El Kaide üçünden de yararlanıyor.
İlk olarak, sağlam bir operasyonel bürokrasiye sahiptir. El-Zevahiri, selefinin karizmasına sahip değildi. Ancak bin Ladin’in ölümünden sonra, grubun kaderinin kendisi de dahil olmak üzere herhangi bir lidere bağlı olmamasını sağlayan açık komuta zincirlerine sahip geniş, kendi kendine yeterli bir bürokratik sistem yarattı. El-Zevahiri’nin görev süresi boyunca El Kaide, en iyi şekilde “franchising” olarak tanımlanabilecek bir genişleme modelini benimsedi. Onun komutası altında grup, çok sayıda büyük ölçüde özerk ve mali açıdan kendi kendine yeterli şube veya “franchising” ekleyerek erişimini Mali’den Keşmir’e genişletti. Bu şubeler, merkezi komutanın fazla müdahalesi olmadan operasyonlarına devam edebildiğinden, herhangi bir liderin ölümünün ağın dağılmasına neden olması pek olası değildir.
İkincisi, El Kaide, dile getirilmesi veya yayılması için bir lidere bağlı olmayan şiddet içeren bir ideolojiye bağlı. Gruba rehberlik eden fikirler dizisi, El Kaide’den çok önce vardı ve kuşkusuz, yönetimin başarısız olduğu veya ortadan kaldırılmasından sonra yabancılaşmanın olduğu bölgelerde bazıları tarafından desteklenmeye devam edecek. El-Zevahiri bir ideolog değildi. Grubun genişlemesini ve uzun ömürlü olmasını sağlamak için tek kişi olması gerekmediğini de biliyordu. El Kaide’nin ideolojisi, liderlerine ne olursa olsun destek çekmeye devam edecek.
Üçüncüsü, El-Zevahiri yönetiminde, El Kaide aktif olduğu alanlarda önemli toplumsal desteğe sahipti. Merhum El Kaide şefi, IŞİD kurucuları Ebu Musab El Zerkavi ve Ebu Bekir El Bağdadi gibilerinin ideolojik katılığını ve aşırılıklarını verimsiz olarak kınayan bir pragmatistti. Onlardan farklı olarak, el-Zevahiri, kontrol ettiği grubu yerel halk ve yerel silahlı gruplar üzerinde tam hakimiyet kurmak yerine işbirliği yapmaya teşvik etti. Bu strateji, El Kaide’nin erişimini genişletmesine izin verdi. Suriye’de, bağlı kuruluşu Ha’yat Tahrir al-Sham, en azından kısmen Zevahiri’nin politikaları sayesinde bugüne kadar varlığını sürdürüyor. Benzer şekilde, Sahra altı Afrika’da, El-Zevahiri’nin görev süresi boyunca, El Kaide bağlantılı gruplar yerel siyasi ittifaklar kurarak ve klan liderlerinden, göçebelerden ve çiftçilerden destek alarak varlıklarını sağlamlaştırdılar. Bu toplumsal desteğin yalnızca Zevahiri’nin öldürülmesi nedeniyle ölmesi pek olası değil.
El-Kaide, El-Zevahiri’nin görev süresi boyunca tarihinin en önemli meydan okumasıyla karşı karşıya kaldı – bu bir ABD insansız hava aracı saldırısı veya bir lidere suikast değil, sadece IŞİD’den üyeler toplamakla kalmayan, IŞİD şeklinde bir ayrılıkçı fraksiyonun ortaya çıkmasıydı. -Kaide, ancak Zevahiri’nin bürokratik, merkezi olmayan bir terör ağı vizyonunu baltalayan rakip, devlet merkezli bir anlatı yarattı.
El Kaide’nin IŞİD’in yarattığı varoluşsal meydan okumadan sağ çıkmayı başardığı düşünülürse, en son liderinin kaybına da katlanmayı başaracağından şüphe etmek için hiçbir neden yok.
Doha anlaşması için çıkarımlar
ABD, Afganistan’ın erişilmesi zor bir kırsal bölgesindeki bazı gizli mağara kompleksinde El-Zevahiri’yi bulamadı. Kabil’in bir banliyö bölgesinde bulundu ve öldürüldü. Bu, birçok kişinin Taliban’ın veya en azından grup içindeki bazı unsurların, onun orada varlığını bilip bilmediğini veya kolaylaştırdığını sorgulamasına neden oldu.
2020 Doha Anlaşması, Amerikan ve NATO kuvvetlerinin Afganistan’dan çekilmesini Taliban’ın güvenceler ulusun El Kaide veya IŞİD’in ABD’ye karşı saldırı başlatması için bir sığınak olarak hizmet etmeyeceğini söyledi.
Bu bağlamda, ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Taliban’ı Kabil’de El Zevahiri’yi “barındırarak ve barındırarak” Anlaşmayı ihlal etmekle suçlarken, Taliban insansız hava aracı saldırısını kınadı ve aynı zamanda Anlaşmanın ihlali olarak nitelendirdi. Bu açıklamalar, 2011 yılında ABD ile Pakistan arasında Bin Ladin’in Abbottabad yerleşim bölgesinde bulunup öldürülmesinden sonra yapılanları hatırlatıyor.
O zamanlar ABD ve Pakistan, şikayetlerini dile getirdikten sonra kurdukları modus vivendi ile devam etmenin bir yolunu bulmayı başardı. El-Zawahiri’nin öldürülmesinden sonra ABD ve Taliban arasında da aynı şeye tanık olacağız. Olanlarla ilgili şikayetlerini ifade etmeyi bitirdikten sonra, ortak bir düşmana sahip oldukları için temkinli ilişkilerine devam edecekler: Horasan Eyaletindeki İslam Devleti, IŞİD’in Afganistan kolu olan İSKP (IŞİD-K). Biden yönetimi şu anda Çin ve Rusya’yı caydırmakla meşgul olduğundan, IŞİD’i caydırmak veya en azından Afganistan’da barışı korumak için hala Taliban’a ihtiyacı var.
Drone suikastleri devam edecek
Trump yönetimi ile karşılaştırıldığında, ABD drone saldırılarının sayısı önemli ölçüde düştü Biden’ın görev süresi boyunca – mevcut yönetim tarafından bu tür baskınların uzun vadede şiddeti, çatışmayı ve ABD karşıtı duyguları körükleyen şikayetlere katkıda bulunduğunun açık bir kabulü.
Örneğin, İranlı Kasım Süleymani’nin 2020’de Irak’ta öldürülmesi, onu karizmatik bir liderden mahrum etti ve o zamanki Başkan Trump’ın kendi üssüyle bazı kolay puanlar elde etmesine izin verdi, ancak hiçbir şekilde İran’ın Irak üzerindeki hakimiyetini kırmayı başaramadı. Aslında, her iki ülkede de ABD karşıtı kararlılığı güçlendirmekten biraz daha fazlasını başardı.
Mevcut ABD başkanı ve yönetimindekiler şüphesiz bunun farkındadır. Yine de, El Zevahiri’nin Afganistan’da öldürülmesi, Biden’ın bile bu tür yüksek profilli, düşük riskli drone suikastlarının sağladığı kısa vadeli siyasi kazanımların cazibesine karşı koyamadığını gösteriyor.
Bütün bunlar, haber döngüsü al-Zawahiri’nin ölümünden sonra devam ettiğinde, ilgili aktörlerin muhtemelen her zamanki gibi işlerine devam edeceklerini gösteriyor. El Kaide yeni bir lider atayacak ve operasyonlarına devam edecek, ABD ve Taliban artan gerilime rağmen 2020 Doha Anlaşması kapsamında kurdukları modus vivendi’yi sürdürecek ve ABD, İslam dünyası ne olursa olsun insansız hava araçlarını kullanmaya devam edecek. bu tür operasyonların olumsuz uzun vadeli etkisi.
Bu makalede ifade edilen görüşler yazara aittir ve Al Jazeera’nın editoryal duruşunu yansıtmayabilir.
Kaynak : https://www.aljazeera.com/opinions/2022/8/2/death-of-al-qaeda-chief-unlikely-to-have-much-long-term-impact