Taocu Meseller 8
Chuang Tzu
Göksel Müzik
Güney mecrasından Qi Usta53 başını iki elinin arasına
almış, masaya dayanmış, öylece oturuyor, gözlerini gökyüzüne çevirmiş derin
derin soluyordu. Tümüyle kendinden geçmiş gibiydi.
O zamanlar henüz onun öğrencisi olan Yen Yu Usta54 ona
hizmet için huzuruna gelmişti. Onun bu halini görünce sordu: "Bu nasıl iş?
İnsan nasıl olur da bedenini kuru bir odun gibi devinimsizleştirip
düşüncelerini ölü külü gibi söndürebilir? Usta, sizi daha önceleri de masaya
dayanmış halde görmüştüm. Ama bugünkü haliniz bambaşka!" Qi Usta "İyi ettin
de sordun Yen," dedi. "Ben işte tam o anda benliğimi yitirdim! Nasıl
anlatsam bunu sana bilmem ki? Bak, insanların çaldığı kavalı bilirsin; ya
Yer'in çaldığı kavalı hiç dinledin mi? Belki Yer'in kavalını bilirsin; ya
Gök'ün çaldığı kavalı hiç dinledin mi?"55
53 Okunuşu "NanKvo DzıÇi".
54 Metinde tam olarak: Yenchong Ziyu (YenÇong
DzıYü) yaklaşık olarak "Rahmetli Yen Yü Usta" diye çevrilebilir.
Yu Usta, "Ustamdan bu sözlerini açıklamalarını rica
edebilir miyim?" diye sordu.
Şu yanıtı aldı: "Yüce Doğa soluk alıp verdi mi, biz ona
rüzgar deriz. Her zaman değil ama, bazen o soludu mu Yer'in kavalının bin
bir deliğinden bin bir ses yükselir. Uzun süren bir fırtınanın müziğini
bilir misin? Bir dağ ormanındaki girintileri, çıkıntıları getir gözünün
önüne. Çevresi onlarca kulaçlık dev ağaçların aralıkları ve kovukları bazen
burun gibidir, bazen ağız, bazen kulak gibi. Bazen köşeli çatı kalası
gibidir, bazen yuvarlak bir testi, bazen bronz bir havan gibi. Bazen bir
karışlık bir su birikintisi gibidir, bazen engin bir göl gibi. Bir
dinlersin, kaynayan bir su duyarsın, bir dinlersin, vınlayan bir ok, sert
bir komut, derin bir soluk, acı bir çığlık, kaba bir homurtu, derin bir
inilti, kederli ya da neşeli bir türkü. Önce tiz sesler duyarsın, ardından
uyum içinde pes ve derin sesler. Hafif rüzgarda ince armoniler duyulur,
fırtınada güçlü, görkemli armoniler. Sonra rüzgar kesilir, kavalın delikleri
ses vermez olur. Ya hiç dinledin mi, bunun ardından da ağaçların
gövdelerinde, yapraklarında müziğin titreşimleri sürer gider bir süre?"
55 Yunanlı filozof Pithagoras 'ın evrensel müzik
prensibini anımsatıyor.
Yü Usta dedi ki: "Demek Yer'in kavalı bin bir aralık ve
kovuktan oluşuyor; tıpkı insanoğlunun kavalındaki kamışa oyulan delikler
gibi. Sormama izin verirseniz, ya peki Gök'ün kavalı ne?" Qi Usta yanıt
verdi: "Bir soluk bin bir delikten bin bir türlü ses verir. Bunları yöneten,
birini sona erdirip ötekileri başlatan güç nereden geliyor?"56 (2, l)
Gök'ün Döngüsü
Gök'ün çevremizde dönüp, Yer'in devinimsiz durmasını,
güneş ile ayın yollarınca gidip birbirini izlemesini yöneten kim? Kendi
içinde kavgasız dayatma sız, uyum içinde kalıp, onları ivdiren kim? Gizli
bir kuvvet var da, onlar ister istemez bu kuvvete mi boyun eğmek zorundalar?
Yoksa sonsuz bir döngü içindeler de, duramıyorlar, kendiliklerinden bu
döngüden çıkamıyorlar mı? Bulutlar neden yağmur yağdırır? yağmur nasıl olup
da yeniden bulutlara dönüşür? Kim gönderir onları? Kendi içinde kavgasız
dayat masız, uyum içinde kalıp, bu en temel mutluluk ve hazza kaynak olan
kim? Rüzgar kuzeyden doğar. Bazen batıya eser, bazen doğuya; bazen da döne
döne yükselip tayfun olur. Kimdir onu soluyan? Kendi içinde kavgasız
dayatmasız uyum içinde kalıp onu yönlendiren kim? Nedir tüm bunların nedeni?
...57 (14, l)
56 Metnin devamı kaybolmuş olabilir.
57 Geleneksel metinde bunu, sonradan eklendiği
anlaşılan, içeriği ve biçemi farklı bir paragraf izliyor. Bu paragrafta
yukarıda sorulan sorulara söylencesel Altın Çağ 'ın bilge veziri Wu Xien 'in
ağzından skolastik yanıtlar veriliyor.
Sarı Hakan'ın Müziği
Be Men Chong58 bir gün Sarı Hakan'a dedi ki:
"Hakanımızın Dong Ding kıyısındaki vahşi ormanda çaldığı XianChi'yi59
izledim. Müziğin başlangıcı korku verdi bana, ortası derin bir yorgunluk
verdi, son bölümü ise alt üst etti beni. Dilim tutuldu, kendimden geçtim."
"Elbette!" dedi Sarı Hakan. "Çünkü gerçi insanların
sazlarını çalıyordum ama, çaldığım müzik Göksel bir müzikti. Biçimde sanatın
kurallarına uyuyordum ama, içerikte saf özü koruyordum.
Bu Göksel müzik ilk bölümünde insanların dertlerini ve
Gök'ün yön vericiliğini anlatıyordu. Önce insan varlığının beş durumunu ve
benliğin doğal özgürlüğünü dile getirdi. Sonra dört mevsimin birbirini
izleyişlerini düzene soktu ve bin bir türün uyumunu sağladı. Serpilme ve
solma dönemlerine kimi zaman barışçı, kimi zaman savaşkan sesler eşlik
ediyordu. Dört unsurun uyumu kimi zaman saf ve berrak, kimi zamansa bulanık
ve pusluydu. Su gibi akan bir ışık seli olmuştu sesler. Böceklerin larvaları
başladılar kımıldamaya kozalarında. Ve umulmadık bir anda bir gökgürültüsü
sarstı onları. Başlarken bu bölümün bir başlangıcı yoktu, biterken bir sonu
yoktu. Ölüm doğum tam bitti sanıyordun, yeniden başlıyordu! Sonsuz ve
tükenmez olarak ve ara vermeden sürüp gidiyordu. İşte buydu seni korkutan.
İkinci bölümde ise çaldığım müzik, aydınlık ve
karanlık, zahiri ve batıni ana güçlerin, Yang ile Yin'in uyumunu izliyordu.
58 "Bı Mın Çung". Hakkında başka bir şey
bilinmiyor.
59 "Şyan Çi" Tüm sular Sarı Hakan 'ın yarattığı
söylenen, Göl tanrısına kurban olarak sunulan bir müzik türü.
Güneşin parlak, ayın donuk ışığını yansıttım ezgilere.
Bir uzun oluyordu notalar bir kısa. Bir yumuşuyordu sesler, bir
sertleşiyorlardı. Değişiyor, dönüşüyordu onlar ama, müziğin makamı aynı
kalıyordu. Hakim bir motif yoktu müzikte, bu yüzden sonsuzluğa uzanan bir
ezgi oluşuyordu. Notalar geniş ve yankılıydı, ton berrak ve duruydu. Bu
yüzden ruhlar ve tanrılar sırlarını koruyor, güneş, ay ve yıldızlar
yollarını izliyorlardı. Sonluluğun sınırlarıyla sınırladım onları.
Sonsuzluğun sellerine kattım onları. Sen, yakalamak istiyordun ama, ele
geçiremiyordun. Görmek istiyordun ama, göremiyordun. İzlemek istiyordun ama,
yetişemiyordun. Hiçliğe giden Yol'un başında güçsüz kalakalmıştın. Kendi
uduna dayadın göğsünü ve birlikte mırıldanmaya başladın ezgiyi. Gözünün
ışığının gücü tükendiğinden bakma isteğini yitirmiştin. Ben erişilmez bir
yerde olduğumdan, sen, sanki için boşalmış da yalnız biçimin kalmış
gibiydin; ağustos böceğinin içi boş kabuğu gibi. Yorgundun.
Müziğimin üçüncü bölümünün notaları yorgunluğunu
duymana fırsat vermediler. Onları doğal özgürlüğün yasalarına uyumlu kıldım.
Birbirini izleyen sesler köpüren kaynaklar gibi, fışkıran filizler gibi,
ormanların gözlerden gizli neşesi gibiydi. Derin, tan yeri gibi sessiz ve
yankısız akıp gidiyorlardı gizli bir dünyada, karanlık derinliklerde.
İstersen ölüm de sen ona, istersen yaşam; ister gerçeklik de, ister yanıltı.
Erimiş, dağılmıştı notalar. Hakim bir motif olmadığından ezgi sonsuzdu.
Dünya kavrayamazdı onu. Onu anlamak ancak kutlu insanların harcıydı. Ancak
kutlu bir kişi bu duyguları kavrayabilir, yasallıklarını izleyebilirdi.
Gizli bir çekim gücü olmadan da dolu dolu duyumsuyorsa duyu organları, işte
odur Göksel müzik. Sözsüzce mutluluk dolar yürek. Girdaplar Tanrısı onu şu
sözlerle kutlar:
Kulak veren onu duymaz.
Bakan gözler onu görmez."60
O Gök'ü Yer'i doldurur, tüm mekana yayılır. Duymaya
çalışıyordun onu, ama kavrayamıyordun. Bu yüzden kendinden geçtin.
Başta müzik korku verdi sana: Bu korku sarstı seni,
uykundan uyandırdı. Sonra yordu seni müzik: Bu yorgunlukla yalnızlığına
çekildin, kendini buldun.
60 Bk.: Tao Te Ching, 14. mesel.
Son bölümse alt üst etti duygu ve düşüncelerini, çılgın
gibi hissettin kendini: Bu çılgınlık seni Tao'ya götürür. Tao'ya bir vardın
mı orada karar kılar, onunla bir olursun." (14, 3)