Aslında övgüye değer bir fazilet olan sadakat, iş yaşamında yumuşak karnımıza dönüşebilir. Yapılan yeni bir araştırma yöneticilerin sadık çalışanlara değer verdiğini ancak ekstra görevler ile onları sömürme eğiliminde olduklarını gösteriyor.
ABD'deki Duke Üniversitesi Fuqua İşletme Okulu'nda doktora sonrası araştırmacı olan başyazar Matthew Stanley, “Şirketler sadık çalışanlar istiyor ve sadık çalışanların şirketlere pek çok fayda sağladığını gösteren tonlarca araştırma var” diyor.
“Ancak öyle görünüyor ki yöneticiler bu sadakati suistimal etmeye meyilli.”
Araştırma geçtiğimiz ay Journal of Experimental Social Psychology dergisinde yayınlandı.
Stanley ve meslektaşları, internet üzerinden bin 400'e yakın yöneticiyi çalışmaya katılmaya davet etti. Bu yöneticilere John adında 29 yaşında hayali bir çalışanın başrolde olduğu çeşitli senaryolar sunuldu. Yöneticilere John'un maliyetleri düşürmeye çalışan bir şirkette çalıştığı söylendi. Bu doğrultuda, yöneticiler John'a (ekstra ücret almadan) fazla mesai ve görev verme konusundaki davranışlarını derecelendirdi.
Angarya işler ve kısır döngü
Araştırmacılar, John’un sadakatini vurgulayan tavsiye mektuplarını okuyan yöneticilerin ona ekstra görev verme eğiliminin arttığını tespit etti. Sonuçlar, sadakati konusunda şöhreti olan John'a sürekli olarak daha fazla iş verildiğini ortaya koyuyordu.
John'un dürüstlük ya da hakkaniyet gibi diğer olumlu özelliklerini öven mektuplar aynı etkiyi yaratmadı; bu da yöneticilerin ona iş yükleme konusunda daha rahat olmalarını sağlayan şeyin özellikle sadakat olduğunu gösteriyordu.
Çalışmada ayrıca John'un işi kabul etmesinin yöneticilerin ona karşı tutumunu daha da pekiştirebileceği belirtiliyor. Yöneticiler, John'un ekstra çalışma saatlerine ve görevlere açık olduğu yönündeki açıklamaları okuduğunda, onu isteğe bağlı angarya işleri reddeden alternatif John'lardan daha sadık olarak biri olarak değerlendi.
“Bu bir kısır döngü” diyor Stanley. “Sadık çalışanların suistimal edilme olasılıkları daha yüksek. Bu işleri yaptıklarında sadık bir personel olarak itibarları artıyor ancak gelecekte o işler için seçilmeleri daha olası hâle geliyor.”
Sadık çalışanları sömürme eğilimi ‘etik körlüğün’ bir sonucu olabilir
Araştırmacılar, bazı sömürü vakalarının diğerlerinden çok daha bariz olduğunu belirtiyor fakat eğer yöneticiler çalışanlardan bunu talep etmek yerine sadece rica ediyorsa, isteğe bağlı işin sömürü olmadığı da iddia edilebilir.
Ancak önceki araştırmalar, çalışanlar ile onların ücret veya sağlık sigortası gibi hayati kaynaklara erişimini kontrol edebilen yöneticiler arasındaki güç dinamiği göz önüne alındığında, genellikle çalışanların ekstra iş talebini reddedemediklerini gösteriyor.
“Bu makaleden çıkarılacak sonuç ‘sadık olmamalıyız’ değil. Sadık insanlara değer verilmeli ve onlar sık sık ödüllendirilmeli”
Yöneticiler bu durumu gayet normal karşılıyor ve angarya işler sadık çalışanlara sadakatlerinin bir sonucu olarak veriliyor. Çalışmada, bunların bir kısmının göründüğü kadar kötü niyetli olmayabileceğini de vurgulanıyor. Kötü muameleyi mazur göstermese de yöneticilerin sadık çalışanları sömürme eğilimi ‘etik körlüğün’ veya davranışlarının adaletsizliği konusundaki cehaletin bir sonucu olabilir.
“Çoğu insan iyi olmak ister” diyor Stanley. “Yine de günlük yaşamlarında şaşırtıcı sıklıkta ihlalde bulunurlar. Bunun büyük bir kısmı etik körlükten kaynaklanıyor; insanlar yaptıkları şeyin savundukları ilke ya da değerlerle ne kadar tutarsız olduğunu göremiyor.”
Bilim insanları, ortaya çıkan sonuçların bu etik kör noktalara ilişkin bir farkındalık yaratabileceğini ve iş yaşamında istismarı azaltmanın bir yolu olabileceğini öne sürüyor.
Stanley, “Bu makaleden çıkarılacak sonuç ‘sadık olmamalıyız’ değil çünkü bu nahoş olayları beraberinde getirir. Bu gerçekten zor ve karmaşık bir konu” diyor ve “Sadık insanlara değer verilmesi ve onların sık sık ödüllendirilmesi gerektiğini düşünüyoruz” diye ekliyor.
Science Alert makalesinden Türkçeleştirildi.