28 Ekim 2018 tarihi Brezilya’da kadınlar ve diğer ezilen kesimler açısından oldukça kritik bir dönemeç olacak. Zira Brezilya’nın bugüne dek tanık olmadığı biçimde solcuları ya cezaevine ya da sürgüne göndereceğini söyleyen aşırı sağcı ve kadın düşmanı Bolsonaro’ya karşı Brezilya Emekçiler Partisi’nin adayı Fernando Haddad yarışacak. Brezilya’daki mevcut siyasi durum ve kadınların mücadelesi konularında Sosyalizm ve Özgürlük Partisi (PSOL)’nden yoldaşımız Keka Bagno ile YeniYol kısa bir söyleşi yaptı.
Seçimlerde senin gibi işçi sınıfının, siyahların ve yerlilerin temsilcisi birçok genç kadını aday olarak görmek çok etkileyiciydi. Kendini kısaca tanıtır mısın? Ne için aday oldun?
30 yaşındayım, bir siyah feministim. Brasilia’da vali yardımcılığına aday oldum ve vali adayı ile birlikte %5 oy aldık. Daha çok kadın, LGBT, siyah, çocuk ve gençlik alanlarında çalışıyorum.
Brezilya’daki mevcut siyasi iklimi biraz anlatır mısın? PT yöneticileri Lula ve Dilma’ya yapılan darbeyi, Marielle’in öldürülmesini ve Bolsonaro’nun aday olmasını göz önünde bulundurduğumuzda sağ güçler yükselişte görünüyor. Bu sağcı dalga yoksulların, kadınların, siyah ve yerlilerin hayatlarını nasıl etkiledi?
Sosyalist olmaktan çok uzak olsalar da PT hükümetleri boyunca daha adil bir gelir dağılımına tanık olduk ve toplumsal eşitsizliklerde bir düşüş yaşandı. Temer (Dilma’nın eski yardımcısı) darbesinden sonra Brezilya ulusal bir kriz içine girdi. Yoksulluk, kadın cinayetleri, LGBT’lere ve siyah nüfusa yönelik imha saldırıları arttı. PSOL üyesi Marielle’nin öldürülmesi politik bir cinayetti. Marielle siyah, lezbiyen ve yoksuldu. Adil bir toplum için mücadele ediyordu ve muhafazakarlığı karşısına almaktan korkmuyordu. Bugün Marielle’i kimin öldürdüğünü öğrenmek için, adalet için mücadele ediyoruz. Bolsonaro Brezilya Ulusal Kongresi’nin temsilcisi. 27 yıl boyunca milletvekilliği yapmış bir kişi. Bugün Brezilya’da absürt bir şiddet dalgasını deneyimliyoruz. Sola karşı nefret oldukça güçlü. İşkence ve cinayet sola karşı sıklıkla kullanılan silahlar. Eğer Bolsonaro seçilirse bu Brezilya’da demokrasinin sonu olacak demektir. Güçlü ve birleşik bir sol muhalefete, enternasyonal dayanışmaya her zamankinden daha çok ihtiyacımız var.
Bu sağ saldırılara karşı ilerici güçlerin, özellikle feminist hareketin tepkisi nasıl oldu? Feminist hareket ne kadar örgütlü ve güçlü?
Muhafazakâr Milletvekili Eduardo Cunha’nın kadınların öncülük ettiği eylemler sonucunda tutuklandığı 2015 yılından bu yana geçen süreyi Brezilya’da feminizmin baharı olarak değerlendiriyoruz. Siyah, lezbiyen, biseksüel, transseksüel, yerli, genç, yaşlı, öğrenci, çalışan kadınlar olarak hepimiz eşit haklar için mücadele ediyoruz. Brezilya’da feminizm ilerliyor! Şimdi eskisinden daha çok örgütlüyüz. Bu seçimlerde çok sayıda siyah ve transseksüel kadın seçildi. Kadınlar Bolsonaro’ya karşı hareketin en önemli gücü. #EleNão kampanyası mücadelemiz hakkında çok şey söylüyor. Bununla birlikte, ne yazık ki kadın cinayetleri ve şiddet de tırmanıyor. Fakat, hala direniyoruz, direneceğiz.
#EleNão hareketinden biraz bahsedebilir misin? İçinde hangi gruplar yer aldı? Bu sadece Bolsonaro’nun adaylığına karşı geçici bir hareket miydi? Değişik formlarda devam etme olasılığı var mı?
#EleNão kampanyası feministler tarafından örgütlendi ama siyah ve LGBT hareketleri de kampanyaya katıldı. Sadece Bolsonaro’ya karşı kurulmuştu ama bundan sonraki gericiler için de kullanılabilecek bir deneyim oldu. Halihazırda mevcut olan feminist gruplar kampanyayı başlattı ve birçok bağımsız kadın sonradan bu gruplara katıldı.
Sosyalist feminist aday olarak kampanyanız sırasında hangi talepleri öne çıkardınız? Feminist taleplerle sınıfsal ve ırksal konuları nasıl ilişkilendirdiniz? Kampanya sürecinde ne tür zorlukla karşılaştınız?
Bu politik konjonktürde kadın, siyah kadın ve sosyalist aday olmak kolay bir şey değil. Kampanyamız kolektifti. Birçok örgüt kampanyanın parçasıydı ki bu çok önemliydi. Yani yalnız değildim. Fakat birçok sembolik şiddet biçimine maruz kaldım. Sağın yükseldiği bir dönemde siyah birisinin aday olmasının ne anlama geldiğini sol anlamak zorunda. Brezilya’da 12 siyah kadın seçildi. Kadın ve siyahların nüfusun büyük çoğunluğunu oluşturduğu bir ülkede bu rakam çok az. Brezilya mizojinist ve ırkçı bir ülke. Kurumsal siyasete baktığınızda bunu net biçimde görürsünüz. Fakat bu alanlar için de mücadelemizi sürdüreceğiz.
Kadınların seçimlerde aday olma oranı nasıldı? PSOL’ün kadınların siyasete katılımlarını arttırmak için kota gibi özel yöntemleri nelerdir? Diğer partilerde durum nasıldı?
Brezilya tarihinde en fazla kadının aday olduğu bir seçim süreci yaşadık. Bunun tohumlarını Marielle attı. Ne yazık ki çok azı seçilebildi. Bütün partilerin %30 oranında kadın aday göstermesi ve finansal kaynaklarının %5’ini kadınlara ayırması zorunlu. Bu daha fazla kadını teşvik etmek için bir yöntem. PSOL diğer partilerden farklı olarak kadınların söz sahibi olduğu, lider ve önemli kamusal figürler olabildiği bir parti. PSOL’da siyasi hattı biz kadınlar belirliyoruz. Partiyi aynı zamanda feminist hareketin bir parçası olarak da inşa ediyoruz.
Diğer bazı Latin Amerika ülkelerinde kürtajın yasallaşması için son yıllarda büyük gösteriler düzenlendi ama Brezilya’da çok ses getiren kürtaj eylemi olmadı. Kürtaj mücadelesinde son durum nedir?
Ağustos ayında Kadınların Yaşamı Festivali düzenledik. Kürtajı nasıl yasallaştırabileceğimizi değerlendiriyoruz sürekli olarak. Brezilya’da kürtaj ancak annenin ölüm riskinin olduğu, bebekte gelişim bozukluğunun olduğu veya kadının tecavüze uğradığı durumlarda serbest. Kürtajın yasallaşması bizim için çok temel bir konu. Yılda yaklaşık bir milyon kadın Brezilya’da kürtaj oluyor; zenginler özel kliniklerde güvenli biçimde kürtaj olurken genellikle siyah ve yoksul kadınlar ölüyor . Bizim için kürtaj aynı zamanda bir sınıf sorunu. Müdahalelerimizi Arjantinli ve Uruguaylı kadınlarla birlikte yürütüyoruz.
Seçim sonuçlarını nasıl değerlendiriyorsun? İkinci turda sol nasıl bir strateji benimsedi?
Bütün sol güçler ve “merkez” Bolsonaro’yu ve faşizmi durdurmak için Haddad’ı (PT) destekliyor. Fakat Bolsonaro yenilse bile Brezilya’daki kriz uzun yıllar devam edecek.
Ulusal Kongre’de sol güçlendi fakat eyaletlerde düştü. Önümüzdeki yıllar bizim için hayli zorlu olacak. Bolsonaro’nun partisinden birçok eyalet milletvekili seçildi, özellikle askeri müdahalenin olduğu Rio de Janeiro’da. Çok güçlü bir direniş ortaya koymamız şart. Anketlerde Bolsonaro önde görülüyor ama O’nu durdurabilecek çok güçlü bir hareketlenme de var. Bolsonaro seçilse de seçilmese de her halükarda zorlu bir mücadele bizi bekliyor.