/Antik çağlardan günümüze Afrika Yahudileri -2


Genellikle Akdenizin güney kıyılarında yoğunlaşan Afrika Yahudi yaşamı, dünya kamuoyunun gündemine ise Etiyopyada yaşayan Falaşalarla geldi.


İsrailin Falaşaları kurtarmak için düzenlediği operasyonlar filmlere bile konu oldu.


Afrikadaki birçok ülkede medeniyetler kuran Yahudiler, son yüzyılda yaşanan olaylar sonucu neredeyse yok oldu.LİBYA
1931 nüfus sayımı, Libyada 24.500 Yahudi olduğunu kaydetmişti, bunların büyük çoğunluğu tüm Kuzey Afrikadaki en dinamik merkezlerden biri olan Trablusgarpta yaşamaktaydı. Sirenaikada ve bölgenin güneyinde, mağarada oturan ve ender gezginlerin her zaman ilgisini çeken Yahudilerin yaşadığı daha küçük merkezler vardı. 2. Dünya Savaşı sırasında Faşistlerden eziyet gören Yahudiler, Trablusgarpta İngilizlerin ilgisiz yönetimi altında 1945te ve daha sonra İsrailin kurulması üzerine 1948de, Müslümanların saldırılarına katlanmak zorunda kaldılar. Başlayan göç hareketi, bu ülkeye bağımsızlık verilmesini izleyen yılda bir sel haline dönüştü. Libyanın bağımsız bir monarşi olduğu 1951in sonuna kadar, çoğunluğu yabancı uyruklu sadece birkaç bin kişi kaldı. Bunların çoğu 1967 Ortadoğu Savaşından, geri kalanları da 1969da monarşinin devrilmesinden sonra ülkeyi terketti.
Eskiden geniş ve müreffeh olan Trablus Yahudi topluluğundan geriye hiçbir şey kalmadı. Yahudiler, İngiliz ordusunun korumasına güvenmeyecekleri için, kendi öz savunmalarını örgütlediler, fakat Yahudi yaşamı için koşullar imkânsız hale geldi ve 1951de Libya Yahudilerinin tümü dışarıya göçtüler.MISIR
1917 Mısır nüfus sayımı, Avrupa ve Filistinden yakın zamanlarda göçmüş yabancıların yarısından çoğunu oluşturan 60.000 Yahudi olduğunu saptamıştı. Bunlar ülkenin ekonomik ve politik yaşamında önemli bir rol oynamışlardı.
1937de yabancıların ayrıcalıkları kaldırılmış, 10 yıl sonra da Mısırlı olmayan yurttaşların haklarının sınırlandırılması, sadece %15i Mısırlı, %20si yabancı uyruklu, geri kalanı vatansız olan Yahudi topluluğunun t
Günümüzde Kahirede dört kişi, İskenderiyede ise iki yaşlı Yahudi aile yaşamakta. Gençlerin tümü, ülkeyi terkettiler.
Kahirede Karai Sinagogu hâlâ ayakta. Karailer, Kahirede yüzyıllardır yaşamaktalar. 60 yıl önce Kırımdaki kardeşlerinin imha edilmesinden sonra, Kahire dünyadaki en büyük Karai topluluktu. Şimdi ise pek çoğu ülkeyi terketti. Etkileyici sinagog, geride kalmış birkaç kişi için çok geniş. Karailer, sinagoga girmeden önce ayakkabılırın çıkarırlar ve Rabbanilerin aksine dua sırasında dizlerinin üzerine çöker ve secdeye kapanırlar.ETİYOPYA
1974 askeri darbesine kadar Etiyopyada Adis Adaba ve Asmerada küçük Adenli Yahudi toplulukları vardı. Ülkenin kuzeybatısında, Sudan sınırına yakın bir yerde özellikle Gondar ilinin çeşitli köylerine serpilmiş bir biçimde yerli Yahudilerin, Falaşaların binlercesi yaşamaktaydı. Fakir ve yalıtılmış bir topluluk olan Falaşalar komşuların önyaryargılarından, yöneticilerin keyfi yönetiminden, Hıristiyan misyonerlerin girişimlerinden çok acı çekmişlerdir. Bunların Yahudilik statüsü çok tartışılmış ve bu tartışmalar, diğer uzak ve kıt olanakları olan toplulukların yararlandığı, uluslararası Yahudi refah kurumlarının desteğinden ve maddi yardımlarından yararlanmaları önlenmişti.
Bazı eğitim ve yardım çalışmaları üstlenilmiş, 1975te İsrail Sefaradi Başhahamının, en sonunda onların Yahudi olduğuna karar vermesinden sonra, İsrail Parlamentosu vatandaşlığı için uygun olduklarını açıklamıştı.
1988de 15.000in üstünde Falaşa, açlıktan kırılan Etiyopyadan kurtarılmış ve Moşe Operasyonu ile bir hava köprüsü kurularak gizlice İsraile taşınmışlardı. 1992de ikinci kez yapılan Şelomo Operasyonu ile geri kalan diğer Falaşalar da aynı şartlarla İsraile getirilmişlerdi.
Etiyopyanın Falaşaları veya Beta Israel, dağınık köylerde yaşayan, öncelikle tarımla uğraşan geleneksel Yahudilerdir. Liturjik dilleri Geez (eski Etiyopya) ve dinleri kutsal kitap ile yerli Afrika öğelerini birleştirir. Yüzyıllar boyunca Yahudi dünyasından yalıtılmış olarak yaşadılar, çok yakın zamanda ilişkiler yeniden kuruldu. Falaşaların tümü İsraile göç ettiler.