Çocukların Davranışlarını Öngörmek Mümkün Müdür?
Bazı ebeveynler, çocuklarının davranışlarını önceden tahmin edemedikleri için sürekli aralarındaki barışı korumaya çalışırlar. Çocukların çileden çıkaran davranışlarına, sinir krizlerine veya çekingen ve karamsar tutumlarına karşı öngörülemeyen bir şekilde yaşamak oldukça zordur. Bunun için, çocuğun davranışını öngörülebilir kılmak aileler için önemlidir. Bunun için ilk adım, çocuğun neden bu şekilde davrandığına ve nasıl tepki verdiğine dair birleşik bir teori oluşturmaktır. İkinci adım ise, çocuğun içindeki canavarı neyin uyandıracağını anlamamızdır. Önce olanlar, yani davranıştan önce meydana gelen olaylar, bu davranışın gerçekleşmesi için gereken aşamayı belirler. Bunu, buzlu bir yolun ya da karla karışık yağmurun trafik kazası için öncül olması gibi düşünebiliriz. Teşhis edilmiş bir çocuğa ebeveynlik yapmak için davranışsal bir yaklaşım kullanmak isteyen ebeveynlerin, tüm tetikleyicilere davranışın öncülü olarak bakması gerekir.
Profil Analizi
Çocuğun profilinin, öncüllerden biri olarak görülmesi gerekir. Öncelikle; Çocuğun teşhisi nedir ? Bu teşhise neden olan temel problemler nedir ? Çocuk, doğası gereği asabi, karamsar, gergin ve kaygılı mı ? Bu sorular, ebeveynlerin çocukları için bir profil oluşturmalarına yardımcı olmaktadır. Bunun için en önemli etken çocuğun mizacı yani huyudur. Dr. Sandee McClowry, bir çocuğun huyunu, tutarlı tepki tarzı olarak adlandırıyor. Yani bu, çocuğun stresli durumlara karşı nasıl tepki verme eğiliminde olduğuna dair doğuştan gelen bir şablondur. İşte bu şablon, çocuğun davranışının öncülü olabilir. Diyelim ki, bir duruma karşı rahatsızlığınızı 1’den 10’a kadar ölçeklendiriyorsunuz. Çocuk, çoğu insanın 10 üzerinden 2 olarak değerlendirdiği durumlara çok farklı tepkiler veriyor mu ? Bunu şu örnekle açıklayabiliriz : Ely ve Alexander farklı mizaçları olan iki çocuktur. Her ikisine de ‘’ Telefonlarınızı kapatın ve ödevleriniz başlayın ‘’ denir. Ely’nin rahatsızlığı 10 üzerinden 2’dir. Yani bu talimata uyması oldukça kolaydır. Alexander’ın aynı talimatı duyduğunda ise, rahatsızlığı 10’dan da fazladır. Yani bu talimata uyması zordur. Bu yaratılış profili, yani Alexander’ın tepkisi, davranışsal bir öncüldür.
Öncül Olarak İçsel Ortam
Çocuğun içsel ortamı öncül olarak dikkate alınmalıdır. Çocuk bugün kızgın mı ? Olacak bir şey yüzünden bunalmış mı ? Bir gün öncesinde yaşanmış bir olay için üzgün mü ? Çocuk acıkmış ya da yorgun mu ? Örneğin; kişi eve geldiğinde davranışsal olarak sinir patlamaları geçirmektedir. Bu davranışın öncüllerini analiz ettikten sonra kişinin çok acıktığı ve kan şekerinin düştüğü fark edilmiştir. Bilindiği üzere, kan şekeri düşük insanlar pek toleranslı olmazlar. Bir şeyler yedikten sonra, kişinin sinir patlamalarının durduğu gözlemlenmiştir.
Veri Göstergesi Olarak Problemli Davranışlar
Çocuğun öncüllerini bulmak için gereken tek şey bilgiyi kaydetmek için bir yerdir. Ebeveynlerin günün saatini, daha önce neler olduğunu ve neler olduğunu kaydetmesi önemlidir. Hatta, çocuğun iç ortamı hakkında bazı öngörüler varsa onlar da kaydedilebilir. Örneğin; çocuk, kafası meşgul görünüyor ve yarınki büyük sınavı hakkında konuşmayı bırakmıyor ise, ebeveyn çocuğun kaygılı olduğunu tahmin edebilir. Bilgileri kaydederek, çocuğun öncüllerinin ne olduğu hakkında bir hipotez geliştirebilir. Böylece, ebeveynler bir model görmeye başlarlar. Bu aynı zamanda, ebeveynin çocuğun zorlu davranışlarıyla olan ilişkisini de değiştirebilir. Yani çocuğun davranışı, problem yerine veri noktası olarak görülebilir. Bununla birlikte, çocuğun problemli davranışlarından korkulmaması, bunun nereden kaynaklandığının öğrenilmesi gerekir.