

REFERANDUM NEDİR?
Referandum, anayasa değişikliği, yasaların kabulü veya
önemli devlet meselelerinde halkın yapılacak değişikliklere karşı iradesini
belirlemek amacıyla yapılan oylamadır. Referandumda halka yapılacak değişikliğin
istenip istenmediği sorulmaktadır ve çıkan oylama sonuçlarına göre de yapılması
planlanan değişiklik yürürlüğe girer veya iptal edilir.
Genel olarak bir ülkede 3 nedenden
dolayı referandum yapılır;
1.Yasama oranı tarafından yapılan kanun ile ilgili olarak,
2.Kanun tasarısı ya da kanun teklifinde bulunan bazı bölümler adına karar
alınması için,
3.Hazırlanan bir kanunun yürürlüğe başlaması için.
Referandumda üzerinde
tercih
yazan mühürlerin kullanılacağı ve oy pusulasının da
beyaz zemin üzerine evet
ile
kahverengi zemin üzerine hayır
bulunacağı açıklandı.
16 Nisan 2017 Referandumunda Evet Olursa
Neler Değişecek Özeti Burada
Türkiye'de daha önce gerçekleşen
referandumlar ve amaçları
1961 Türkiye anayasa referandumu
Ülkemizde ilk halk oylaması 1961 Türkiye anayasa değişikliği için yapıldı. 27
Mayıs Darbesi'nin ardından 9 Temmuz 1961'de yapılan halk oylaması ile düzenleme
%61.7 'evet' oyuyla kabul edildi. Hayır oyu verenlerin oranı ise %38.3 oldu.
1982 Türkiye anayasa referandumu
Türkiye'de ikinci halk oylaması 12 Eylül Darbesi'nin ardından hazırlanan 1982
Anayasası için yapıldı. 7 Kasım 1982 tarihindeki halk oylamasına %91.37 'evet'
oyu çıkarken, hayır verenlerin oranı ise %8.63 oldu.
1987 Türkiye anayasa değişikliği
referandumu
1987 Türkiye anayasa değişikliği referandumu Türkiye'de yapılan üçüncü halk
oylaması oldu. 1982 Anayasası'nın geçici 4. maddesi ile getirilen 10 ve 5 yıllık
siyasal yasakların kalkıp kalkmaması konusunda yapılan referandumdan %50.16
'evet' oyu çıkarken, hayır oyu verenlerin oranı ise %49.83 oldu.
1988 Türkiye anayasa değişikliği
referandumu
Ülkemizde yapılan dördüncü halk oylaması 1988 Türkiye anayasa değişikliği
referandumudur. 1982 Anayasası'nın 127. maddesindeki yerel seçimlerin 1 yıl
erkene alınıp alınmaması konusunda yapılan referandumda %65 'hayır' oyu çıktı.
Evet oyunun oranı ise %35 oldu. Ülkemizde sonucu 'hayır' çıkan ilk referandum
budur.
2007 Türkiye anayasa değişikliği
referandumu
2007 Türkiye anayasa değişikliği referandumu ile 21 Ekim 2007 tarihinde
Türkiye'de, cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi başta olmak üzere
birtakım anayasa değişiklikler oylandı. Halk oylamasından %68.95 'evet', %31.05
'hayır' oyu çıktı. Bunun sonucunda şu değişiklikler kabul edildi:
*Milletvekili genel seçimlerinin beş yıl değil dört yılda bir yapılması.
*Cumhurbaşkanının halk oyuyla seçilmesi.
*Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 96. maddesinin birinci fıkrası aşağıdaki
şekilde değiştirilmiştir. 'Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahil
bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Türkiye Büyük
Millet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt
çoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye
tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.'
*Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 101. maddesinin "Cumhurbaşkanı, kırk yaşını
doldurmuş ve yüksek öğrenim yapmış Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri veya bu
niteliklere ve milletvekili seçilme yeterliğine sahip Türk vatandaşları
arasından, halk tarafından seçilir. Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır.
Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. Cumhurbaşkanlığına
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri içinden veya Meclis dışından aday
gösterilebilmesi yirmi milletvekilinin yazılı teklifi ile mümkündür. Ayrıca, en
son yapılan milletvekili genel seçimlerinde geçerli oylar toplamı birlikte
hesaplandığında yüzde onu geçen siyasi partiler ortak aday gösterebilir.
Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesilir ve Türkiye Büyük
Millet Meclisi üyeliği sona erer" şeklinde değiştirilmesi.
*Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 102. maddesinin "Cumhurbaşkanı seçimi,
Cumhurbaşkanının görev süresinin dolmasından önceki altmış gün içinde; makamın
herhangi bir sebeple boşalması halinde ise boşalmayı takip eden altmış gün
içinde tamamlanır. Genel oyla yapılacak seçimde, geçerli oyların salt
çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. İlk oylamada bu çoğunluk
sağlanamazsa, bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü ikinci oylama yapılır. Bu
oylamaya, ilk oylamada en çok oy almış bulunan iki aday katılır ve geçerli
oyların çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. İkinci oylamaya
katılmaya hak kazanan adaylardan birinin ölümü veya seçilme yeterliğini
kaybetmesi halinde; ikinci oylama, boşalan adaylığın birinci oylamadaki sıraya
göre ikame edilmesi suretiyle yapılır. İkinci oylamaya tek adayın kalması
halinde, bu oylama referandum şeklinde yapılır. Aday, geçerli oyların
çoğunluğunu aldığı takdirde Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. Cumhurbaşkanı göreve
başlayıncaya kadar görev süresi dolan Cumhurbaşkanının görevi devam eder.
Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir." şeklinde
değiştirilmesi.
2010 Türkiye anayasa değişikliği
referandumu
Anayasada yapılan bir takım değişiklikler 12 Eylül 2010'da halk oylamasına
sunuldu. 26 maddelik değişikliği içeren paket, TBMM tarafından kabul edilmesinin
ardından dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından referanduma sunuldu.
Referandum sonucunda %57.88 evet, %42.12 hayır oyu çıktı ve anayasa
değişiklikleri kabul edildi. Bu referandum sonucunda şu maddeler değişti:
*Anayasa Mahkemesi'nde yedek üyelik sistemi kaldırılıyor. Mahkeme, "11 asıl 4
yedek" üye yerine "17 asıl" üyeden oluşacak. Anayasa değişikliğinin yürürlüğe
girmesi durumunda mevcut yedek üyeler asıl üye sıfatını kazanacak.
*Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi 12 yıl olarak belirleniyor.
*Vatandaşlara Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapma hakkı veriliyor.
*Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Genel
Kurulun yeniden inceleme sonucunda verdiği kararlar kesindir.
*Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışır. Bölümler,
başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul,
Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en
az oniki üye ile toplanır.
*Anayasa değişikliğinin iptali ve siyasi parti kapatma davalarında üyelerin
3/5'i yerine 2/3'ünün oyu aranacak.
*Anayasa Mahkemesi'nin üye yapısı değişti.
*Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun üye sayısı "7 asıl 5 yedek" üyeden "22
asıl 12 yedek" üyeye çıkarılıyor.
*Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun meslekten çıkarma cezalarına yargı
denetimi getiriliyor.
*Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun yapısı değiştirildi.
*Yüksek Askeri Şura'daki ihraç kararlarına yargı denetimi getiriliyor.
*Memurlara verilen uyarma ve kınama cezalarına karşı yargıya gidilebilecek.
*Askeri yargının görev alanı daraltılıyor. Askerler ağır cezalık suçlarda sivil
mahkemelerde yargılanacak.
*Savaş hali dışında siviller askeri mahkemede yargılanamayacak.
*Askeri yargı organlarının kuruluş ve işleyişinin "askerlik hizmetlerinin
gereklerine göre düzenleneceği" ibaresi anayasadan çıkarılıyor.
*12 Eylül Darbesinin sorumlularının yargılanmasını engelleyen "geçici 15. madde"
kaldırılıyor.
*Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsmanlık) kuruluyor. TBMM Başkanlığına bağlı
olarak kurulacak Kamu Denetçiliği Kurumu'nun başkanı olan "Kamu Başdenetçisi"
TBMM'de gizli oyla seçilecek. İlk iki oylamada üye tam sayısının 2/3'ü, üçüncü
oylamada salt çoğunluğu aranacak. Salt çoğunluk sağlanamadığı takdirde en çok oy
alan iki aday arasında yapılacak seçimde 1. olan aday Kamu Başdenetçisi olacak.
*Partisinin Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılmasına eylem ve söylemleriyle
neden olan milletvekillerinin milletvekilliği düşmeyecek.
*Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile
malul ve gazilere pozitif ayrımcılık getiriliyor.
*Kişilerin yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması
sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlanabilecek.
*Memurlara toplu sözleşme hakkı veriliyor. Toplu sözleşme sırasında uyuşmazlık
çıkması durumunda Uzlaştırma Kurulu'na başvurulacak. Uzlaştırma Kurulu ile
ilgili hususlar kanunla düzenlenecek.
*TBMM Başkanlık Divanı için yasama dönemi başında seçilenlerin görev süresi 2
yıl, 2. devre için seçilenlerin görev süresi yasama döneminin sonuna kadar devam
edecek.
*"Yargı yetkisinin idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunu denetimi ile
sınırlı olduğu" ve "hiçbir suretle yerindelik denetimi şeklinde
kullanılamayacağı" vurgulanıyor.
Türkiye'de seçmenler 16 Nisan 2017'da referandum için sandığa gidecek. Peki
referandum maddeleri nereleri değiştirecek?
Cumhurbaşkanlığı Hükümeti Sistemi içeren 18 maddelik anayasa
değişikliği teklifi maddeleri için tıklayınız.