Kadın karşıtı bir hareket ülkeyi sarsarken, Katar’daki 2022 Dünya Kupası İranlı protestocular için bir toplanma noktası haline geldi. İranlı oyuncular dayanışma amacıyla milli marşı söylemedi. İran’da erkeklere futbol müsabakalarından men cezası verilen İranlı kadınlar, arenada “Kadın, Hayat, Özgürlük” yazılı pankartlar taşıdı.
Mevcut huzursuzluk, saçlarını yeterince örtmediği için tutuklanan İranlı bir Kürt kadın olan Mahza Amini’nin gözaltında öldürülmesiyle alevlendi.
Reform yok, devrim
Muhalefet, İslam Cumhuriyeti’nin devrilmesini istiyor. Yakın tarihli bir ankete göre İranlı kadınların %74’ü zorunlu başörtüsüne karşı çıkıyor ve rejim değişikliğini destekleyen İranlıların %76’sı dinin hayatlarında önemli olmadığını söylüyor. Bunlar şaşırtıcı rakamlar.
Muhalefet, 33 yılı aşkın süredir İran’a baskı yapan Ayetullah Ali Hamaney’in yaşlanan rejimini devirmek için bir program ve liderlik yapısı etrafında birleşmeli. Kolay değil.
1979’da Müslümanlar camilere ve Müslüman din adamlarına güvenebiliyordu. Bugün huzursuzlukla karşılaştırılabilecek hiçbir şey yok.
Hükümetin dürüstlüğü hakkında şüpheler
Haberlerde, rejimin kendi içinde bile bir isyandan korktuğunun bir işareti olarak, Ayetullahların silahlı kanadı olan “Devrim Muhafızları”nın orduya ve polise sızan ve sadakati artık garanti altına alınmayan ajanlar olduğu belirtiliyor.
Ancak şimdilik, İslami siyasi seçkinler içinde görünür bir bölünme ve bölünme yok.
Protestoların görüntüleri ne kadar ilham verici olsa da, şimdiki neslin demokratik hayalleri ve umutlarının önünde hâlâ uzun ve zorlu bir yol var gibi görünüyor. Ebeveynleri ve büyükanne ve büyükbabaları 1979’da özgür ve liberal bir İran için yürüdüler, ancak Şah devrildikten sonra mevcut köktendinci rejimi dayatan İslamcı fanatikler tarafından engellendiler.
Mevcut protestolar kadınlara, gençlere ve üniversitelere odaklanıyor. Daha az eğitimli İranlılar (petrokimya ve petrol endüstrilerinde çalışanlar ve pazar tüccarları) da katılıyor, ancak daha az ölçüde. Çeşitlilik açısından, eskisinden daha da temsili. Bu cesaret verici.
Demokrasi dayatmıyoruz
Yabancı hükümetler, İranlıların rejimi devirmesine ve yerine demokratik bir hükümet getirmesine yardımcı olabilir mi? Tehlike dikkat!
Son on yılda otoriter rejimleri ortadan kaldırma çabaları iyi sonuçlar vermedi. Arap Baharı devrimleri bugün İran’a en çok benzeyen modellerdir. Çok cesaret verici değil.
Demokrasi, aktörlerinin ona ulaşmak ve onu korumak için verdiği mücadeleler yoluyla gelişir. Uygulanamaz veya ithal edilemez. Dış müdahale, büyümesine zarar verebilir ve onu boğabilir. Dünya çapındaki birçok ABD müdahalesinin kanıtladığı gibi.
“Yemek sever. Özür dilemeyen alkol gurusu. Tutkulu internet meraklısı. Sert analist. Oyuncu.”