İÇİNDEKİLER
- 1 Tarihin Sözlük Tanımı
- 2 Tarih Biliminin Özellikleri Nedir?
- 3 Tarihin Önemi Nedir?
- 4 Anadolu’daki Yazılı İlk Belge
- 5 Tarih Bilimine Yardımcı Olan Bilim Dalları
- 6 Tarih Biliminin Yöntemleri
- 7 Ünlü Türk Tarihçiler
Tarih Nedir: Arapça kökenli bir kelime olan Tarih, geçmiş toplumların birbirleri ile olan ilişkilerini inceleyen bilim dalıdır. Siyasal, toplumsal, sosyal olayları yer ve zaman belirterek anlatır ve bu olaylar arasında nedensel bağlar kurar. Tüm bilgileri tarihi bulgu, kanıt ve belgelere dayandırdığından yazının icadıyla başladığı kabul edilir.
Tarihin Sözlük Tanımı
- Bir olayın gününü, ayını ve yılını bildiren söz
- Toplumları, milletleri, kuruluşları etkileyen hareketlerden doğan, olayları zaman ve yer göstererek anlatan, bu olaylar arasındaki ilişkileri, daha önceki ve sonraki olaylarla bağlantılarını, karşılıklı etkilenmeleri, her milletin kurduğu medeniyeti inceleyen bilim
- Bir konuyu geçmişi ve gelişimi içinde inceleyen anlatı
Örnek Cümle: “Sen bana bir ata yadigârısın, geçmişin tarihini saklayan kutsal bir tomarsın!” – R. H. Karay
- Tarih kitabı
Örnek Cümle: “Cevdet Paşa’nın Osmanlı Tarihi.”
- Tarih dersi
Örnek Cümle: “Ertesi gün tarih imtihanı vardı.” – Y. Z. Ortaç (Kaynak: TDK Türkçe Sözlük)
Tarih Biliminin Özellikleri Nedir?
- Tarih objektif bir bilim dalıdır.
- Tarih yer ve zaman gösterir.
- Tarih bilimi belgelere dayanır.
- Tarih, geçmişteki toplulukları göz önüne alarak geleceği tasarlamaya yardım eder.
- Tarih, neden sonuç ilişkisi kurarak objektif bir sonuca ulaşır.
Tarihin Önemi Nedir?
- Tarih bilimi geçmişi göz önünde bulundurarak geleceğe yön verilmesini sağlar.
- Milletler arasındaki ilişkilerin düzenlenmesini sağlar.
- Jenerasyonlar arasındaki bağlantıyı kurar.
- Geçmişte yapılan hataların tekrarlanmasını engellemeye çalışır.
- Geçmiş ile olan bağları güçlendirir.
Prehistorik Çağ Nedir?
Prehistorik Çağ, yazının daha bulunmadığı dönemleri kapsamaktadır. Milattan önce 4.000 yılına kadar uzanmaktadır. Paleolitik Çağ, Mesolitik Çağ, Neolitik Çağ, Kalkolitik Çağ dönemlere ayrılmaktadır. Mağaralar da yaşanan, avcılık ve toplayıcılık ile geçinilen bir dönemdir. Yazının bulunması ile birlikte prehistorik dönem sonlanır.
Paleolitik Çağ Nedir?
Paleolitik Çağ; bilinen adıyla Taş Devri’dir. Milattan önce 12000 ve 10000 dönemi için geçerlidir. Bu çağda insanlar sert iklim koşulları sebebiyle mağaralarda yaşamaktadır. Yoğun bir şekilde hayvancılık ve toplayıcılık yapıldığı bilinmektedir. İnsanlar gıda ihtiyaçlarının %70’ini toplayıcılık ile karşılamaktaydılar. Palaios kelimesi eski anlamına gelirken; lithos kelimesi de taş anlamına gelmektedir. Bu iki kelimeden türetilen Paleolitik kelimesi, Eski Taş Çağı anlamını kazanır. Türkiye’de daha çok Yontma Taş Devri olarak bilinmektedir.
Anadolu’daki Paleolitik Çağ Yerleşim Yerleri
- Antalya bölgesinde; Karain Mağarası, Öküzini Mağarası ve Beldibi Mağarası,
- Adıyaman bölgesinde; Palanlı Mağarası,
- Kars bölgesinde; Camuşlu Mağarası,
- İstanbul bölgesinde; Haramidere ve Ağaçlı Paleolitik Çağ yerleşim yerlerine örnektir.
Mesolitik Çağ Nedir?
Mezolitik veya Mesolitik Çağ; Buzul Çağı’nın sonları (würm dönemi) ve Holosen Çağı’nın başlarına doğru yaşanan bir dönemdir. Mesos kelimesi orta, ara anlamlarına gelirken; lithos kelimesi taş anlamına gelmektedir. Bu iki kelimeden Mesolitik/Mezolitik kelimesi türetilmiştir. Mezolitik, Orta Taş veya Ara Taş Çağı olarak bilinmektedir. Bu dönemde daha küçük avcılık aletleri geliştirilmiştir. İklim, yaşamaya daha elverişlidir. Mezolitik dönemde mikrolit adı verilen obsidyenlerden ve kemiklerden aletler yapılmaktaydı. Mezolitik dönemin en önemli özelliğidir diyebiliriz.
Anadolu’da Mezolitik Çağ Yerleşim Yerleri
- Burdur bölgesi: Baradız Mağarası,
- Şanlıurfa Bölgesi: Söğüt Tarları ve Biris mezarlıkları,
- Antalya bölgesi: Karain, Öküzini, Beldibi, Belbaşı Mağaraları
Neolitik Çağ Nedir?
Neos kelimesi yeni anlamına gelmektedir. Lithos kelimesi ile birleştirildiği zaman Yeni Taş Çağı olarak kullanılmaktadır. Türkiye’de Cilalı Taş Devri olarak da bilinmektedir. Bu dönemin en önemli özelliği, köyler kurulmuş ve üretime başlanmıştır. Anadolu’nun birçok yeri Neolitik Çağ’da kullanılmış olup, çoğu yerleşim yerinde arkeolojik kazılar halen devam etmektedir.
Tunç Çağı Nedir?
Maden Devri olarak da bilinen Tunç Çağı’nda demir madeni keşfedilmiştir ve yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Madenin keşfi ile birlikte seri üretime geçilmiş ve yerleşik düzen alınmıştır. Birçok saray, ev, iş yeri Tunç Çağı ile birlikte yapılmaya başlamıştır. Ticaret ve tüccarlar artmıştır. Tunç Çağı’ndan sonra Anadolu uygarlıkları, Hitit beylikleri ve Urartu krallığı gelmektedir.
Anadolu’daki Yazılı İlk Belge
Anadolu’daki ilk yazılı belge Kayseri Kültepe’de bulunmuştur. İlk yazılı belgenin bulunması ile birlikte Anadolu’da tarihi çağlar başladı.
Tarih Bilimine Yardımcı Olan Bilim Dalları
- Arkeoloji: Geçmiş yüzyıllara ait kalıntıları bulmak amacıyla araştırma yapan kazı bilimidir.
- Diplomatik: Ferman ve resmî belgeleri inceleyen bilim dalıdır.
- Sosyoloji: Sosyal olayları ve toplumu inceleyen bilim dalıdır.
- Coğrafya: Geçmişte yaşayan toplulukların, yaşadığı dönemlere bağlı olarak coğrafi bölgelerini ve iklim koşullarını inceler.
- Kronoloji: Tarihi olayları, oluş sırasına göre inceler ve takvimler.
- Etnografya: Geçmişte yaşayan toplulukların geleneklerini inceler.
- Nümizmatik: Sikkeleri inceleyen bilim dalıdır.
- Kimya: Tarihi buluntuları deneyler ile inceler.
- Filoloji: Dil bilimidir.
Tarih Biliminin Yöntemleri
Tarih biliminin araştırma yapmak ve hedefi olan bilgiye kapsamlı ve objektif bir şekilde ulaşabilmek için bazı yöntemleri bulunmaktadır. Tarih biliminin yöntemlerini şu şekilde sıralayabiliriz;
- Kaynak Arama: Bilgiye ulaştıracak her bir bulgu, materyal, iz ve tespitin takibinin yapılması, kaliteli ve objektif olanların, diğerlerinden ayrılması işlemidir. Bu yöntem sırasında genellikle arkeolojiden yararlanılmaktadır.
- Tasnif: Elde edilen verilerin düzenli bir şekilde ayrılması işlemidir.
- Tahlil: Elde edilen bulguların doğruluğunun kontrol edildiği yöntemdir. Zaman ve mekân bütünlüğü göz önünde bulundurulur.
- Tenkit: Tahlil evresinde doğruluğu kontrol edilen bilgi, tenkit yönteminde sınanır. Karşıt bir bakış açılı ile sorgulamaların yapıldığı bir yöntemdir. Paralel tarihsel olaylar ve kanıtlar göz önünde bulundurulur.
- Terkip: Tahlil ve tenkit işlemlerinden sonra bilginin doğruluğu kanıtlanmış ise devreye giren yöntemdir. Bu evrede bilgi kullanıma hazırlanır.
Ünlü Türk Tarihçiler
- Ali Kuşçu
- Ahmet Fergani
- Molla Lütfi
- Kerim Erim
- Ömer Hayyam
Bir önceki yazımız olan Spor Nedir? başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.