Trump'ın ABD'de seçilmesi, kitlelerin gösterdiği tepki diye ele alınırsa ve seçim daha otoriter bir yönetime doğru gidişse, bu durum, Fareed Zakaria'nın 1997'de yayınladığı 'İlliberal Demokrasilerin Yükselişi' başlıklı önemli makalesini bir noktada boşa çıkarmışa benziyor.***
Zakaria çok ciddi şeyler söylüyor, ülkelerin sorununun demokrasiyle değil anayasal liberal düzenle ilişkili olduğunu vurguluyordu.
Daha açıkçası, demokrasinin gücü bir yönetimin otoriter eğilimlerini çözmeye yetmez ama eğer liberal özgürlükler işliyorsa, o ülke hiç demokrasiyle yönetilmese de sorunsuz şekilde yoluna devam eder diyordu.
Ona göre daha otoriter yapılardan gelen toplumlarda demokrasi bile daha otoriter bir öz kazanıyor, geçmişte daha demokratik ara yapılar (intermediate associations) kurmuş toplumlar ise liberal anayasal düzene daha kolay geçebiliyor, orada çıpa atabiliyorlardı.
Şimdi ABD eğer daha otoriter bir döneme giriyorsa suçu ABD'de liberal anayasal düzenin sorunlarına /eksikliğine mi bağlayacağız, olacak şey değil.
O zaman yeni bir neden bulmak gerek bu duruma.
İyi kötü beliren o 'olgu' küreselleşme
ile birlikte gelen ekonomik dengesizliktir
.
Bütün çalışmalar son otuz yılda
Batı orta ve alt gelir sınıflarının
büyük yara aldıklarını
ortaya koydu. Nüfus hareketleri
ve üretim merkezlerinin ucuz işgücü alanlarına kayması
(özellikle Uzakdoğu) Batılı işçi sınıfına
başka bir darbe indirdi. Buna karşılık yüksek gelir sahibi kesimler
zenginleştikçe zenginleşti.
Bu durum karşısında solun güçlenmesi
beklenirdi. Hayır, olmadı. Çünkü sol kendisini
21. yüzyılın pratiklerine uyarlayamadı
.
Söz konusu şartlarda, evet, sağ/muhafazakâr kesim
başkaldırdı. Hatta soldan gelen
itirazlarla
şimdi sağdan gelen
itirazlar kesişiyor
ama sağ bir de milliyetçiliği
(hem de ekonomiyi
kapsayacak biçimde) kendisine
mal ettiğinden büsbütün öne çıkıp
görünür oluyor. Yani kitleler tepkisini sağ üstünden
gösterdi.
Bu tarihte de böyledir. 1930'
lardaki ekonomik çöküntüyü
sol kullanıp kendisine bir
momentum kazandırabilirdi.
Üstelik döneme daha örgütlü girmişti.
Ama sağ hamle yaptı, öne geçti ve solu yuttu.***
Nedeni şudur: insanın en son/ zor kabul edeceği şey sol değerlerdir
.
İnsan kendisini önce milliyetiyle
, sonra diniyle
, sonra diğer aidiyetleriyle
tanımlar. Bir evrensellik
düşüncesi etrafında geliştirdiği, 'özgürlükeşitlik- kardeşlik'
duygusu çok geç ve güç edinilir. İkincisi, solun 1979
sonrasında gelişmiş piyasa ve ekonomi somutluğuna
karşı soyut ve kültürel kavramlarla
seçenek oluşturması zor. Yepyeni şeyler bulması gerekiyor.
Gene de bir başka husus var. Bugünkü dünya bir sağ dünya
. 1979
'da nasıl Thatcher
seçildi 1980
'de onu Reagan
izlediyse
bugün de aynı şey oluyor. İngiltere Brexit
'i yaptı, May
'i Başbakan seçti, onu Trump
izledi. Neo-liberal
politikalar şimdi
kendilerine 'alternatif sağ
' (alt-right) diyen radikal sağla
bütünleşiyor, ona dönüşüyor.
Bu durumda öncelik demokrasiye, liberal anayasacılığa, liberal özgürlüklerin korunmasına
kayacak. Hatta ekonomik kazanımlar mı demokratik yitimler mi
tartışması yapılacak. Sol
ancak bu tartışmada
bir güç sağlarsa kendisine yeni bir alan açabilir.
Yani kitleleri özgürlüklerin, demokrasinin, temel hakların iş, aş, ekmek kadar önemli olduğuna
, bunlar olmazsa ekonominin gelişmeyeceğine
inandırırsa bir yere varabilir.
Yani solun klasik tezlerinden çok gerçek liberal demokrasidir
bugünkü asıl ihtiyaç...
Yoksa... Ne ben söyleyeyim ne siz duyun...