Yokluğu hissedilen ve giderilmesi için çaba sarfedilen, giderildiği zaman haz, giderilmediği zaman
acı ve üzüntü veren insani duyguya ihtiyaç denir.
İnsanlar yaşamlarını devam ettirebilmek için yemek, içmek, barınmak, giyinmek gibi temel
ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla belirli bir çaba içerisine girerler. Acıktıkları zaman bir şeyler yemek,
susadıkları zaman su içmek, üşüdükleri zaman ısınmak, açıkta kaldıkları zaman barınmak, çalışmaktan
yorulunca dinlenmek, boş kalınca eğlenmek, korktukları zaman korunmak isterler. Bunlara daha yüzlercesi
eklenebilir. İnsan ihtiyaçlarının bir kısmı zamanında karşılanmazsa “acı hissi” verir ya da “üzüntü” veya
“kaygı” duyulmasına yol açar. Bir kısmı ise kendini aynı şiddette hissettirmez, fakat karşılandığı zaman
“sevinç hissi” verir ya da “zevk” veya “gurur” duyulmasına yol açar.
Tatmin edilen her ihtiyacın peşine yenisi eklenerek sınırsız ihtiyaç zinciri ortaya çıkar. Teknolojik
gelişmeler, bilgi, görgü, alışkanlıklar, zaman ve mekân ihtiyaçları çeşitlendirir.
İnsan ihtiyaçlarının temel özelliklerinden bazıları şunlardır:
1. İhtiyaçlar sınırsız ve süreklidir. İnsanın gidermek zorunda olduğu, gidermeyi arzu ettiği çok sayıda ihtiyacı vardır. Üstelik bu ihtiyaçlar sürekli artma eğilimindedir. Örneğin; beslenme, barınma vb.
- İhtiyaçların şiddeti tatmin edildikçe azalır. Bu eğilim, özellikle zorunlu dediğimiz beslenme gibi
ihtiyaçlarda daha da belirgindir. Örneğin; susayan bir insanın birinci bardak suya olan ihtiyacı, ikinci bardak
suya olan ihtiyacından daha fazladır.
- İhtiyaçları gidermeye yarayan mallar birbirinin yerine geçebilir. İhtiyaçların bir başka özelliği, bir
bölümünün tatmin edilmesi ile diğer bir bölümünün tatmininden vazgeçilmesidir. Örneğin, insanlar
sinemaya gitmek yerine, futbol maçına giderek boş zamanlarını değerlendirebilirler. Ayrıca insanlar aynı
ihtiyacı belirli bir mal yerine başka bir mal ile tatmin yoluna da gidebilirler. Örneğin, zeytinyağı yerine
ayçiçeği yağı kullanılabilir.
- İhtiyaçlar sürekli artma eğilimindedir. Bu eğilim toplumların içinde bulunduğu sosyal, kültürel ve
ekonomik oluşuma göre değişir.
İhtiyaçlar; kesin bir sınır olmamakla birlikte zorunlu, kültürel ve lüks ihtiyaçlar olarak da
gruplandırılabilir. Çünkü her insanın ihtiyaca verdiği önem farklıdır. Kimi insan için zorunlu olan bir ihtiyaç
bir başkası için lüks ihtiyaçlar grubuna girebilir.
- Zorunlu ihtiyaçlar, insanların, yaşamlarını sürdürmek için mutlaka tatmin etmek durumunda
oldukları ihtiyaçları ifade eder. Beslenme, giyinme, uyuma gibi.
- Kültürel ihtiyaçlar, karşılanması yaşamsal olmayan ancak tatmin edildikçe haz veren ihtiyaçlardır.
Kitap okuma, sinema ya da tiyatroya gitme gibi.
- Lüks ihtiyaçlar ise zorunlu ve kültürel ihtiyaçlarını yeterince karşılayan insanların duydukları
ihtiyaçlarıdır. Otomobil gibi.