

İbn-i Sina'nın Hayatı ve Eserleri
Asıl adı Hüseyin olan İbn Sînâ 980 veya 981 yılında Buhara yakınındaki Efşene köyünde
doğdu. Talebesi Cûzcânîye yazdırdığı hayat hikayesi ve Cûzcânînin buna
ek olarak verdiği bilgiler sayesinde diğer İslam filozoflarına oranla hakkında daha
fazla bilgiye sahip bulunuyoruz.


İslam dünyasında İbn Sînâ künyesiyle tanınmakla birlikte baş üstad anlamında eş-şeyhür-reîs unvanı ile de anılır. Batıda ise genellikle Avicenna olarak bilinir. Filozofun babası Abdullah aslen Belhli olup, o dönemde Sâmânî Devletinin başşehri olan Buharaya yerleşmişti. İsmâilî propagandacıları (dâîler) ile olan irtibatı dolayısıyla evi felsefe, geometri ve Hint matematiğiyle ilgili konuların tartışıldığı bir merkeze dönüşmüştü. Bu ortam nedeniyle İbn Sînâ erken yaşlarından itibaren felsefi konularla tanıştı. Olağanüstü zekâsıyla dikkat çeken ve on yaşında Kurânı ezberleyen İbn Sînâ dil, edebiyat ve dinî ilimlerin yanı sıra geometri, aritmetik, astronomi, mantık ve felsefe dersleri aldı. Bu alanlarda iyi bir donanıma sahip olduktan sonra tıp tahsiline başladı. On sekiz yaşı nda iken saray hekimliğine getirilmesi, zengin bir tıp ve felsefe literatürünün de bulunduğu saray kütüphanesinden yararlanması için önemli bir imkân sağlamıştır.
Sâmânî Devletinin 1005 yılında çökmesi üzerine Buharadan ayrılmak zorunda kalan filozof, ilk olarak Hârizm bölgesinde bir kasaba olan Gürgençe (Ürgenç) gitti. Buranın yöneticisinden büyük saygı gören İbn Sînâya Gürgençte kaldığı sürece maaş bağlanır; ayrıca emirin sarayında ünlü bilgin Bîrûnî ve daha başka âlimlerle tanışır. Gazneli Mahmudun davetine olumlu karşılık vermeyen İbn Sînâ Gürgençten de ayrılmak zorunda kalır. Yedi yıl kadar süren seyahatin ardından Cürcana giden İbn Sînâ biyografisini de kaleme alan öğrencisi Cüzcânî ile burada tanı şır. İki yıl boyunca bir yandan çeşitli dersler verirken bir yandan da eserlerini kaleme alan filozof Cürcandan ayrılarak bir müddet Rey, Kazvin ve Hemedanda bulunur. 1024te Hemedanı gizlice terk edip Taberân üzerinden İsfahana geçmek durumunda kalır. Bir süre Alâüddevlenin vezirlik görevini de yürüten ve İsfahandaki hayatı nispeten sükûnet içinde geçen filozof yakalandığı kulunç hastalı- ğının tedavisinde başarılı olamaz. 1037 yılında Alâüddevle ile birlikte çıktığı Hemedan seferi sırasında elli yedi yaşındayken vefat eden İbn Sînânın mezarı Hemedandadı r. (Alper, 1999: 319-322)
İslam düşünce tarihinde Kindînin çalışmalarıyla başlayan felsefe hareketini Fârâbî terminoloji, yöntem ve problemleri açısından sistemleştirmiş, İbn Sînâ ise kendi dönemine kadar oluşan zengin felsefe birikimi yeni baştan işleyip büyük bir külliyat halinde değerlendirmiştir. Sistem sahibi bir filozof olarak İbn Sînâ, İslam filozofları arasında ontoloji ve psikolojinin yanı sıra bilgi problemi üzerinde en fazla duran düşünür konumunda görülmektedir. Eserlerinin çoğu ortaçağda Latince ve İbraniceye çevrilmiş olan filozofun Batı üzerindeki etkisi Latin İbn Sînâcılığı vasıtasıyla yüzyıllarca sürmüş, özellikle el-Kânûn adlı ölümsüz eseri Batı üniversitelerinde on dokuzuncu yüzyıla kadar okutulmuştur (Kaya, 2003: 276). Gutas, filozofun felsefe tarihindeki etkin ve ayrıcalıklı konumuna İbn Sînânın felsefesi o kadar başarılı bir felsefedir ki, ondan sonraki bütün felsefi faaliyet kendisini onunla tanımlama yoluna gitmiştir; artık Aristo okunup şerh edilmiyordu, çünkü İbn Sînâ vardı ifadesiyle dikkat çeker (Gutas, 2004: 137). Eserlerinden bazıları şunlardır: Mantığa Giriş (el-Medhal), Yorum Üzerine (el- İbâre), II. Analitikler (el-Burhân), Metafizik (el-İlâhiyyât) I-II, Fizik, I-II, Kitâbul- Hidâye, en-Necât fil-hikmetil-mantıkiyye vet-tabîiyye vel-ilâhiyye, Tevhîdin Hakikati ve Nübüvvetin İspatı Üzerine (er-Risâletül-arşiyye fî hakâikit-tevhîd ve isbâtin- nübüvve), İşaretler ve Tembihler (el-İşârât vet-tenbîhât).
Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM Kaynak: Ömer YILDIRIM'ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe Tarihi" Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı