1 ROMA MİRAS HUKUKU'NA GEîNfEL BİR BAKIŞ VE VASİYET YOLU İLE MİRAS I. ROMA HUKUKU'NDA MİRAS 1. KAVRAM Yrd. Doç. Dr. A. Nadi GÜNAL Roma Hukuku'nda özellikle Klasik Hukuk Dönemi'nde, ölüm sebebiyle ortaya çıkan külli halefiyet (successio) 1 türlerinden sadece birisi olan ve Heredüas kelimesiyle ifade edilen miras kavramı ile, lus Civile'ye göre, ölen bir Roma vatandaşımn borçlan ve alacaklanyla birlikte, bütün hak ve yükümlülüklerine halef olma durumu anlatılmaktaydı ROMA HUKUKU'NDA ÖLÜM SEBEBİYLE ORTAYA ÇIKAN KÜLLÎ HALEFİYET TÜRLERİ A- Hereditas (lus Çivile Mirasçılığı) Heredüas, en yalın anlatımıyla, bir kişinin miras bırakanın hukukî durumuna halef olması demektir. Mirasçı, miras yoluyla, hukukî bir iktisabın gerektirdiği işlemlere başvurmaksızın, miras bıra- 1. Roma Hukuku'nda successio denilince, Klasik Hukuk Dönemi'nin sonlarına kadar sadece küllî halefiyet anlaşılmaktaydı. Klasik Sonrası Hukuk Dönemi'nde ortaya çıkan, Iustinianus Dönemi'nde de iyice yerleşen, belirli bazı mallarda halefiyet bir başka ifadeyle cüz'i halefiyet (Successio singulas res) kavramı ortaya çıkınca, çağdaş hukuklardaki küllî halefiyet kavramına anlam olarak daha yakın ve küllî halefiyet kavramını daha iyi ifade eden successio per universitatem teriminin kullanılmaya başlandığı ve hukuk literatürüne girdiği görülmektedir. Bkz. BONFANTE, P.: Corso di Diritto Romano, Vol.6, Le Successioni, Milano 1974, sh Diğer küllî halefiyet türleri ise, Bononun Possessio (Malların Zilyetliği=Praetor Mirasçılığı), Bonorum Emptio (Malların Toptan Satın Alınması), Adrogatio (Bir aile babasının evlat edinilmesi) ve Conventio in Manum (Sui luris bir kadının mantis altına alınması)'dır. Bkz. Di MARZO, S. (Çev. Umur, Z.): Roma Hukuku, İstanbul 1954, sh Günümüz Miras -Hukuku'nda, tereke adı verilen ve miras bırakan kişiye halef olan kişi ya da kişiler tarafından iktisap edilen mal ve haklar topluluğuna Roma Miras Hukuku'nda Hereditas adı verilmekteydi.
2 426 A.NADÎGUNAL kanın alacak ve borçlan da dahil olmak üzere tüm malvarlığını iktisap eder ve böylece hukuken ona halef olurdu. Böyle bir durumda miras bırakanın malvarlığı ile mirasçının malvarlığı birbirine karışmış olacağından, mirasçı 4 miras bırakanın borçlarından kendi malvarlığı sorumlu olurdu. Bütün bunlardan başka, miras bırakanın kazandırıcı zamanaşımı ile iktisap edebileceği mallar üzerindeki haklan da mirasçı ya da mirasçılar nezdinde devam etmekteydi. Mirasın sözkonusu olabilmesi için, miras bırakan kişinin hak ehliyetine sahip olması zorunluydu. Ius Civile'ye göre Roma Vatandaşı olmayanların, baba egemenliği altında bulunanların (sui iuris olmayanlann), yabancıların, kölelerin ve aile evlatlannm miras bırakabilmeleri mümkün değildi 5. Mirasçı olabilmek için ise, müebbet hapis ile ölüm cezasına mahkûm edilmeyi gerektiren bir suç işlememek ve yabancı olmamak gerekmekteydi. Bir başka kişinin kölelerinin ya da aile evlatlarının mansup mirasçı olarak mirastan yararlanmalan ise her zaman için mümkündü. Ancak bunlar mirası, hakimiyeti altında bulundukları efendinin (Dominus) ya da aile babasının (Pater Familias) izni ile elde edebilmekteydiler. Miras yoluyla elde edilen bu mallar efendinin veya aile babasının malvarlığına dahil olurdu. Iustinianus DÖnemi'nde bu konuya ilişkin olarak yapılan bir değişiklikle aile evlatlannm mirası kendi adlarına da kabul edebilmeleri mümkün olmuştur 7. Yine Iustinianus Dönemi'nde, akıl hastalan (furiosi), dilsizler (muti), sağırlar (sordi) ve başkalanna ait köleler gerek kendileri gerekse başkalan için mirası kabul ve iktisap edebiliyorlardı 8. Ius Civile'ye göre, belirli bir sebebe dayanarak bir kimseye mirasçılık sıfatı tanınmasına Delatio Hereditatis adı verilmekte olup, bu sıfat sadece iki şekilde kazanılmaktaydı. Bunlardan birincisi, 4. Roma Hukuku'nda mirasçıya Heres (çoğulu, heredes) adı veriliyordu. 5. Miras bırakabilme, mirasçı sahibi olabilme ehliyetine Roma Hukuku'nda Testamenti Factio Âctiva adı veriliyordu. 6. Mirasçı olabilme ehliyeti ise Testamenti Factio Passiva olarak adlandırılıyordu. Ayrıntı için Bkz. Aşağıda, sh.128, dn UMUR, Z.: "Roma Miras Hukuku'nun AnahatlarT, İ.H.F.M. 1965, C.31, S.l-4, sh MARTINI, R.: Appunti di Istituzioni di Diritto Romano, Siena 1993, sh.70.; IUS TİNİANUS (Çev. UMUR, Z.): Institutiones, İstanbul 1968, sh UMUR, Z.: Roma Hukuku Lügati (Lügat), İstanbul 1983, sh.81; BERGER, A.: Encyclopedic Dictionary of Roman Law (Dictionary), Philadelphia 1953, sh.428.
3 ROMA MİRAS HUSUSU'NA GENEL BİR BAKIŞ 427 miras bırakanın vasiyette bulunmak suretiyle bir kimseyi mirasın- - dan yararlandırması şeklinde oluyordu ki, Roma Hukuku'nda bu tür mirasçılığa mansup mirasçılık adı veriliyordu. İkinci durum ise, miras bırakan kişinin vasiyet yapmadığı, yapılan vasiyetin batıl olduğu ya da mansup mirasçının atanmamış olduğu durumlarda ortaya çıkıyor ve böyle bir durumda mirasçılara düşecek miras hisseleri doğrudan doğruya kanun tarafından belirleniyordu. Bu şekilde ortaya çıkan mirasçılığa da Ab Intestato 10 mirasçılık adı verilmekteydi. Bu durumdan Iustinianus'un Institutiones'm Üçüncü Kitabında bahsedilmektedir. "Intestatus decedit, qui omnino testamentum nonfecit aut non iurefecü aut id, auodfecerat ruptum irritumve factum est aut nemo ex eo keres extitit". "Hiç vasiyetname yapmamış ya da usûlüne uygun olarak yapmamış, yaptığı vasiyetname bozulmuş veya mirasçısı bulunmayan kişi intestatus (vasiyetsiz) ölmüş sayılır" 11 Ab Intestato mirasçılığa, Ortaçağ Hukukçuları tarafından "Legittima Hereditas" (Kanunî Mirasçılık) adı verilmesine rağmen, Roma Klâsik Hukuk Dönemi Hukukçuları, Legittima Hereditas terimini, Ius Çivile mirasçılığını ifade etmek için, Bonorum Possessio (Praetor Mirasçılığı= Malların Zilyetliği) kavramının karşıtı olarak kullanmışlardır 12. Çağdaş Hukuk Sistemlerinin aksine, vasiyet yoluyla mirasçılığm ve Ab Intestato 13 mirasçılığın birarâda bulunması Roma Miras Hukuku'nda mümkün değildi. Bir başka ifadeyle Ius Civile'ye uygun olarak, mirasçı nasbi yapılmışsa artık Ab Intestato mirasçılık sözkonusu olamazdı ARANGIO RUIZ, V.: Istituzioni di Diritto Romano, Napoli 1991, 14.ed., sh.509; GUARINO, A.: Diritto Privato Romano, Napoli 1988, 8.ed., sh.405.; TALAMAN- CA, M.: Istituzioni di Diritto Romano, Milano 1990, sh.710.; MARTINI, R.: a.g.e, sh.86.; GARRIDO, G.: Derecho Privado Romano, Madrid 1989, sh IUSTINIANUS (Çev. UMUR, Z.): Institutiones, sh DiMARZO,S.:a.g.e.,sh Muris ile olan agnatio hısımlığına dayanan ve doğrudan doğruya kanundan doğan bu mirasçılık türünü "Kanundan doğan mirasçılık" olarak adlandırmanın konuyu daha iyi açıklamaya yardımcı olacağı kanaatini taşımaktayız. 14. GUARINO, A.: a.g.e., sh.406; UMUR, Z.: "Roma Miras Hukuku'nun Anahatlan", sh.162.
4 428 A.NADİ GÜNAL Bu konuya ilişkin olarak Digesta'da. da bir metin yer almaktadır. "Nemo pro parte testatus, pro parte intestatus decedere potest" 15 "Hiç kimse, kısmen vasiyet yaparak, kısmen de vasiyetsiz olarak ölemez." Yukarıdaki kurala göre, bir kimse malvarlığının sadece bir kısmını mansup mirasçıya bırakmış, kalan kısım için ne yapılacağını belirtmemişse, mansup mirasçı, Roma Miras Hukuku'na göre miras bırakanın bütün malvarlığını iktisap ederdi 16. a. Heredes Domestici (Aile İçi Mirasçılar) Heredes domestici ya da Heredes necessarii olarak adlandırılan aile içi mirasçılar kendi aralarında iki gruba ayrılırlar. aa. Heredes Sui Heredes sui adını alan mirasçılar, miras bırakanın egemenliği altında iken onun ölümü ile sui iuris olan kişilerdi. Kural olarak bunlar, ölenin kız ve erkek çocuklan ile erkek evlattan olan kız ve erkek torunlardır. Kız ve Erkek torunların heredes sui olabilmeleri için, miras bırakan kişi olan büyükbabalarının (babalarının babasının) ölümü anında, onun egemenliği altında bulunmaları yeterli olmayıp, kendi babalarının da büyükbabanın sağlığında ölüm sebebi ile ya da bir başka sebeple baba egemenliğinden çıkmış olması gerekmekteydi. Miras bırakanın kız ve erkek çocukları ile erkek evlattan olan kız ve erkek torunların mutlaka mirasçı gösterilmeleri ve bu kişilerin isimlerinin vasiyetnamede yer alması özellikle gerekliydi. Yukanda zikredilen kişiler, mirastan ıskat edilmişlerse, bu 15. D Oysa Türk Medeni Kanunu'nda yer alan bir maddede, "muris, terekenin tamamı yahut şayi bir cüzü için bir veya birkaç kimseyi mirasçı nasbedebilir" denilmekle, terekenin sadece belli bir kısmı için de mirasçı nasbedilebileceği hükme bağlanmıştır. Bkz. T.M.K. Mad Hak sahibi olup borç altına girebilen, bir başka ifadeyle bir aile babasının egemenliği altında bulunmayan kişilere sui iuris adı veriliyordu. 18. Di MARZO, S.: a.g.e., sh.455; BONFANTE, P.: a.g.e., sh.105; ARANGIO-RUIZ, V.: a.g.e., sh.510.; IUSTINIANUS (Çev. UMUR, Z.): Institutiones, sh.229.
5 ROMA MİRAS HUSUSUNA GENEL BÎR BAKIŞ 429 durumun da isim belirtmek suretiyle vasiyetnamede gösterilmesi zorunluydu. İşte bu nedenle, bahsi geçen kişilere zorunlu (mecburî) mirasçı adı verilmekteydi. bb. Heredes Necessarii Terekenin pasif kısmının aktif kısma göre daha ağır basması yani borçların alacaklardan fazla olması halinde, mirasın, mirasçılar tarafından reddedilme tehlikesi ortaya çıkacağından, miras bırakan kişi mirasçısız kalmamak için kölesini mirasçı nasbederdil9. Hukuken (ipso iure) mirasçı haline gelen köle, mirası kabul edip etmemek gibi bir seçim hakkına sahip değildi. İşte bu nedenle, mirasçı nasbedilen köleye heres necessarius (zorunlu mirasçı) adı verilmiştir. b. Heredes Extranei (Haricî Mirasçılar) Bu grupta yer alan mirasçılar zorunlu mirasçıların dışında kaldıkları ve miras bırakan kişinin hukukuna tabi olmadıkları için, heredes voluntarii (ihtiyarî mirasçılar) adını almaktaydılar. Miras bırakan kişi, bu grupta yer alan mirasçıları mirasçı nasbederek ya da Aditio Hereditatis 21 adı verilen özel bir yolla mirasından yararlandırabilirdi. Mirasın ihtiyarî mirasçılar tarafından kabul ve iktisap edilmesi demek olan Aditio Hereditatis'in, belirli bir süre içinde (100 gün) ve bazı şekil şartlarım içeren bir işlem olan Cretio ile yapılması gerekirdi. 19. Klasik Hukuk Döneminde, mirasçı nasbedilen köleye, efendi (Patronus) tarafından özgürlüğünün de verilmesi (Cum Libertate) gerekmekteydi. Iustinianus Döneminde ise mirasçı nasbedilen kölenin kendiliğinden özgür hale geleceği kabul edilmiştir. Bkz. Di MARZO, S.: a.g.e., sh.454. ve UMUR, Z.: Roma Miras Hukuku'nun Anahatlan, sn Çoğulu heredes necessarii (zorunlu rhirasçılar)'dır. 21. Mirastan yararlanması sözkonusu olan kişinin, sarih ya da zımnî olarak bu mirasçılığı ve mirasçılığın hukukî sonuçlarını kabul ettiğini beyan etmesine Aditio Hereditatis adı verilirdi. İhtiyarî mirasçıların da mirastan kendilerine düşen kısmı fiilen iktisap edebilmeleri için bu işlemi yapmaları zorunluydu. Ayrıntılı bilgi için Bkz. UMUR, Z.: Lügat, sh.18; BERGER, A.: Dictionary, sh Cretio, şahit huzurunda belli sözlerin söylenmesini gerektiren ve ihtiyarî mirasçıların mirası kabul ettiklerini gösteren bir işlemdir. Klasik Hukuk Döneminde, vasiyette bulunan kişi yapılmasını şart koşmadıkça, mirasın kabulü için bu işlemin yapılmasına gerek bulunmamaktaydı. Vasiyeti yapan kişinin, Cretio'nun yapılmasını açıkça istemesine rağmen bu işlem yapılmamışsa, ihtiyarî mirasçılar, mirastan yararlanamazlardı. Bkz. UMUR, Z.: Lügat, sh.50: BERGER, A.: Dictionary, sh.418.
6 430 A.NADÎ GÜNAL Mirasçılann zorunlu ve ihtiyarî olarak ikiye ayrılması, mirasın intikali bakımından büyük bir önem taşımaktadır. Zorunlu mirasçılar, mirası fiilen iktisap etmeden ölürlerse, mirastan alacaklan pay doğrudan doğruya kedi mirasçılarına intikal ediyordu. Oysa, ihtiyarî mirasçıların mirastan alacaklan payı kendi mirasçılarına geçirebilmeleri için mutlaka cretio adı verilen işlemi yapmaları gerekiyordu 23. İhtiyarî mirasçılann hem kendilerinin hem de hakimiyetleri altında bulunanlann, mirasçı olabilme ehliyetine 2 sahip olmalan gerekmekteydi 25. Mirasçı olabilme ehliyetinin hem vasiyetnamenin yapıldığı sırada (mirasçı nasbinin geçerli olabilmesi için) hem de vasiyeti yapanın ölümü anında (vasiyetnamenin hüküm ifade edebilmesi için) bulunması zorunluydu. B. Bonorum Possessio Roma Miras Hukuku'nda lus Praetorium tarafından getirilen en önemli yenilik Bonorum Possessio müessesesidir. Kelime itibariyle, malların zilyetliği anlamına gelen Bonorum Possessio, Roma Miras Hukuku terminolojisinde Praetor Mirasçılığı olarak bilinmektedir. Bazı durumlarda lus Çivile'ye göre mirasçı olması mümkün olmayan kişilerin, mirastan yararlanabilmelerini sağlamak amacıyla praetor tarafından bazı ayncalıklar tanınarak bu gibi kişilerin, tereke mallannın zilyetliğini elde etmeleri imkânı sağlanmıştır. Bu durumda olan kişilere, Roma Miras Hukuku'nda Bonorum Possessor (malların zilyedi) adı verilmektedir. Bonorum Possessor denilen kişi, öncelikle praetor'un sağladığı zilyetlik korumalarından yararlanır daha sonra da kazandırıcı zamanaşımı yoluyla zilyetliğine sa- 23. Roma Miras Hukuku'nda cretio işlemi yapılana kadar, tereke mallarının sahipsiz mal statüsünde olduğu kabul ediliyor ve bu durumdaki terekeye de Hereditas Iacens deniliyordu. 24. Klasik Hukuk Döneminde, vasiyette bulunabilmek, mirasçı nasbetmek, ölüme bağlı bir tasarrufta bulunabilmek, vasiyetname düzenlenirken şahit olabilmek ehliyeti demek olan Testamenti Factio'nun kapsamı içine, mirasçı olabilme ehliyeti Klasik Sonrası Hukuk Dönemi'nde dahil edilmiştir. Daha sonraları Testamenti Factio, Activa ve Passiva olarak ikiye ayrılmış ve vasiyette bulunma, mirasçı nasbetme, ölüme bağlı tasarrufta bulunma, vasiyetname düzenlenirken şahit olabilme ehliyetine Testamenti Factio Activa, mirasçı olabilme ehliyetine ise Testamenti Factio Passiva adı verilmiştir. Ayrıntılı bilgi için Bkz. GUARINO, A.: a.g.e., sh Bkz. sh.244.
7 ROMA MlRAS HUSUSUNA GENEL BtR BAKIŞ 431 hip olduğu tereke mallarının, maliki haline gelirdi. Bonorum Possessio adı verilen Praetor Mirasçılığını üç grupta incelemek mümkündür. a. Bonorum Possessio Contra Tabulas Testamenti Vasiyetnameye aykırı Bonorum Possessio şeklinde ifade edebileceğimiz bu tür praetor mirasçılığı ile mirasçı nasbedilmeleri gerektiği halde vasiyetnamede yer almayan aile evlatlarına, vasiyetname hükümlerinin aksine praetor tarafından terekedeki bazı mallann zilyetliği imkânı tanınmaktaydı 26. * Bu durumda olan çocuklar yanında, baba hakimiyetinden çıkmış olmalarına rağmen, bir başka aile babasının hakimiyetine girmemiş olan aile evlatları da praetor mirasçılığından yararlanmaktaydılar 27. Bu grupta bulunanlar, miras bırakanın ölümüyle heredes sui haline gelemedikleri için vasiyetnamede zikredilmeleri gerekmiyordu. Ancak praetor hakkaniyet (aeçuitas) gereği bunlann da mirastan yararlanmalan imkânını sağlamıştır. Bu kişiler, mirastan yararlanabilmek için vasiyette bulunanın ölümü anında ellerinde olan mallan tereke mallanna eklemek zorundaydılar. b. Bonorum Possessio Secundum Tabulas Testamenti Bonorum possessio contra tabulas testamenti nedeniyle, miras mallanndan yararlanabilecek, mallann zilyetliğini elde edebilecek durumda olanlann hiçbirisi bu haklannı kullanmak istemez ya da kullanamazlarsa, böyle bir durumda Bonorum possessio secundum tabulas testamenti adı verilen praetor mirasçılığı sözkonusu olurdu. Buna göre, vasiyetnamede mirasçı gösterilmiş olmakla beraber, gerekli şekil şartlanna uyulmaması yüzünden 28 mirastan ya- 26. UMUR, Z.: Lügat, sh.29; BERGER, A.: Dictionary, sh. 375; MARTINI, R.: a.g.e., sh.81.b 27. Di MARZO, S.: a.g.e., sh.458; MARTINI, R.: a.g.e., sh Bu şekil eksikliği, mancipatio familiae adı verilen işlemin yapılmamış olması nedeniyle ortaya çıkıyordu. Bu işlem yapılırken baliğ beş Roma vatandaşı şahit olarak bulunur, bundan başka vasiyette bulunan kişi mallan iktisap edecek olan kişi ve külçe ve terazi ile yapılan vasiyet (testamentum per aes et (ibram) sözkonusu olduğu için teraziyi tutan bir kişi işlem sırasında hazır bulunurdu İşte mancipatio familiae'nin yapılmamış olmasına rağmen, vasiyetnamede şahitlerin imzası varsa, praetor bu durumu yeterli buluyor ve şekil şartlanna uyulmamas yüzünden vasiyetnamenin geçersiz hale gelmesine engel oluyordu. Praetor'un Bononun possessio secundum tabulas imkânını tanıyarak geçerli hale getirdiği bu vasiyetnameye de Testamentum Praetorium veya Testamentum Iuris Preateroii (Praetor vasiyetnamesi) adı veriliyordu. Ayrıntı için Bkz. ARANGIO-RUIZ, V.: a.g.e., sh.522; BERGER, A.: Dictionary, sh.734; MARTINI, R.: a.g.e., sh.84.
8 432 A.NADİGÜNAL rarlanamayan, bir başka ifadeyle, Ius Çivile'ye göre mirasçı olamayan kişilerin mirastan yararlanabilmelerini sağlamak amacıyla, praetor devreye girer ve bu durumda olan kişileri, vasiyeti yapan kişinin iradesini de dikkate alarak, malların zilyetliği yoluyla mirastan yararlandınrdı. Bu ikinci tür bonorum possessio, miras bırakanın iradesine ve şekil eksikliği nedeniyle geçersiz olan ilk vasiyetnameye tıpatıp uygun olduğundan secundum tabulas testamenti (vasiyetname hükümlerine uygun vasiyetname) idi 29. c. Bonorum Possessio Sine Tabulis (Bonorum Possessio Ab Intestato) İlk iki Bonorum Possessio'nun sözkonusu olduğu durumlarda, miras bırakan tarafından yapılmış bir vasiyetname bulunmasına rağmen, bu sonuncu durumda ortada bir vasiyetname bulunmamaktadır. Bir kimse vasiyetname yapmadan ölmüşse ya da yapılan vasiyetname batıl ise, Ab ıntestato mirasçılık sözkonusu olur. Böyle o 1 bir durumda da en yakın Agnatio hısımları, mirasçı olurlardı. Böyle bir durumda praetor, agnatio hısımlan yanında, adalet ve hakkaniyet gereği cognatio (kan) hısımlarını da mirastan yararlandırarak onlara da bonorum -possessio (praetor mirasçılığı) imkânı tanırdı ki, bu tür bonorum possessio 'ya da bonorum possessio sine tabulis veya bonorum possessio ab intestato adı verilirdi. Yukarıda açıklanan her üç Bonorum Possessio ile bir kişinin lus Civile'ye göre mirasçı (heres) sıfatını kazanması mümkün değildi. Bonorum Possessio ile sadece zilyetlik korumalanndan yararlanılır ve bunun sonucunda terekedeki mallann mülkiyeti, kazandıncı zamanaşımı ile iktisap edilirdi. Iustinianus Dönemi'nde İus Çivile mirasçılığı ve Praetor mirasçılığı birbirleriyle kaynaşmış, bunun sonucunda praetor mirasçılığına ilişkin hükümlerin ağırlık kazandığı bir mirasçılık kavramı yerleşmiştir. II. ROMA HUKUKU'NDA VASİYET YOLU İLE MİRAS 1. VASİYET KAVRAMI Vasiyete ilişkin olarak kaynaklarda iki farklı tanımla karşılaşılmaktadır. Klasik Hukuk Dönemi'nin önemli hukukçularından JJlpi- 29. ARANGIO-RUIZ, V.: a.g.e., sh Bkz. sh.245 ve Aynı aile babasının egemenliği altında bulunan kişiler arasındaki hısımlık.
9 ROMA MİRAS HUSUSU'NA GENEL BİR BAKIŞ 433 anus'a ait olan ilk tanıma göre "vasiyet, ölümümüzden sonra geçerli olması için, irademizin şeklen tespit edilmiş bir ifadesidir" 32. Diğer tanım Digesta'mn Yirmisekizinci Kitabında yer almaktadır. Buna göre "vasiyet, ölümümüzden sonra yapılmasını istediğimiz, irademizin hukukî ifadesidir" 33. Roma Hukuku'nda Testamentum kelimesi ile ifade edilen vasiyet, son iradenin beyan edildiği, şekle bağlı ve tek taraflı bir hukukî işlemdi. Ölüme bağlı bir tasarruf olan vasiyetname, ölüm anına kadar değiştirilebiliyordu. Vasiyetname ile mirasçı nasbetmek (institutio heredis) üçüncü kişiler lehine teberrularda bulunmak (legatum, fideicommissum), vasi tayin etmek (tutor testamentarius), köle azadetmek (manumissio per testamentum) ve ikamelerde bulunmak (subsitutio) gibi değişik durumların sözkonusu olduğu ölüme bağlı tasarruflar yapılabiliyordu, Vasiyetnamenin en önemli hükmü mirasçı nasbetmek olduğundan mirasçı nasbi yapılmamışsa ya da yapılan mirasçı nasbi sakatlık nedeniyle batıl hale gelmişse vasiyetname de tamamıyla geçersiz olurdu. Kaynaklarda "vasiyetin kuvveti ve kudreti mirasçı nasbındadır" ve "mirasçı nasbi, her vasiyetin başı ve temeli kabul edilir" 34 denilmekle mirasçı nasbına çok büyük bir önem verildiği görülmektedir. 2. VASİYETNAME TÜRLERİ A Testamentum Per Aes Et Libram Külçe ve terazi ile yapılan vasiyetnameye verilen isimdir. Comitia'lann toplanmasını bekleyemeyecek durumda olan kişilerin başvurdukları bu vasiyet şekline göre, vasiyette, bulunan kişi emptorfamiliae adı verilen güvenilir bir kişiye mallannı mancipatio ile devreder ve son arzularına ilişkin olarak ona talimat verirdi. Malları alan kişi (emptor familiae) ise, nuncupatio adı verilen işlemle vasiyette bulunan kişinin arzularını yerine getireceğini beyan ederdi "Testamentum est mentis nostrae iusta contestatio, in id souemniter facta, ut post mortem nostram valeat" (Ulpianus.20,1). 33. "Testamentum est voluntatis nostrae iusta sententia de eo, quod quis post mortem şuam fıeri velid", Bkz. BONFANTE, P./FADDA, C/RICCOBONO, S./ SCIALOJA, V.: Digesta, lustiniani Augusti, Milano 1960, sh.653. (D ). 34. Bkz. IUSTTNIANUS (Çev. UMUR, Z.): Insütutiones, ; sn. 171; TALA- MANCA, M.: a.g.e., sh GUARINO, A.: a.g.e., sh.395.; TALAMANCA, M.: a.g.e., sh.716.
10 434 A.NADÎ GUNAL B. Testamentum Holographum Vasiyeti yapan kişinin bizzat kendi el yazısı ile hazırladığı bu vasiyetnamenin, önceleri bir şahit yanında yapılması ve şahitin imzasının da bulunması gerekmekteyken, daha sonra şahitin bulunması şartı kaldırılmıştır. C. Testamentum Apud Açta Condıtum Vasiyette bulunanın, magistra önünde son iradesini sözlü olarak beyan etmesi ve bu beyanın resmi defterlere kaydedilmesi şeklinde yapılan vasiyetname türüdür. D. Testamentum Calatis Comitiis Sadece mirasçı nasbetmeye yarayan ve savaş halinde yapılamayan bu vasiyetname yılda sadece iki gün (24 Mart veya 24 Mayıs günleri), rahip hukukçular tarafından toplantıya çağnlan curia meclisleri önünde yapılabiliyordu. E. Testamentum Militis Bu vasiyetname ile, askerler gerekli şekil şartlarına uymaksızın, istedikleri şekilde ve istedikleri zaman son arzularını beyan ederlerdi. Iustinianus Dönemi'nde sadece seferberlik halindeki askerler bu vasiyetnameyi yapabiliyorlardı. Testamentum Militis adı verilen bu vasiyetnamenin geçerlilik süresi bir yıl ile sınırlandırılmıştı. Vasiyeti yapan asker, vasiyetin yapılmasından sonra bir yıl içinde ölmemişse, vasiyetname geçersiz hale geliyordu. F. Testamentum Irritum Yapıldığı sırada geçerli olan, ancak daha sonra vasiyetnameyi yapanın hak ehliyetini yitirmesi nedeniyle batıl hale gelen vasiyetnameye Testamentum Irritum adı verilirdi. 36. ARANGIO-RUIZ,V.:a.g.e.,sh.521;TALAMANCA,M.:a.g.e.,sh.717vd. 37. UMUR, Z.: Lügat, sh BONFANTE, P./FADDA, C/RICCOBONO, S./SCIALOJA, V.: Digesta, Iustiniani Augusti, Milano 1960, sh.668 (D ).
11 ROMA MİRAS HUSUSU'NA GENEL BÎR BAKIŞ 435 G. Testamentum Praetorium Mancipatio Familiae adı verilen işlemin yapılmaması nedeniyle ortaya çıkan şekil sakatlığı yüzünden geçersiz hale gelen vasiyetnamede adı geçen kişilere praetor tarafından, tereke mallarının zilyetliği verilir ve bu kişiler zilyetlik koramalanndan yararlanarak kazandırıcı zamanaşımı yoluyla tereke mallarının mülkiyetini elde ederlerdi. Bu vasiyetnameye de praetor vasiyetnamesi (testamentum praetorium ya da testamentum iuris praetorii) adı verilmekteydi VASİYETNAMEMİN MUHTEVASI A.. Mirasçı Nasbi Roma Miras Hukuku'na göre vasiyetnamenin en önemli unsuru kaynaklarda da 40 belirtildiği gibi mirasçı nasbi idi. Başlangıçta, mirasçı nasbinin "Titius heres esto= Titius mirasçım olsun" veya "Titium neredem esse iubeo= Titius'un mirasçım olmasını emrediyorum" gibi Latince emir cümleleri kullanılarak yapılması gerekliyken 41 mirasçı nasbına ilişkin Klasik Sonrası Hukuk Döneminde Constantinus'un bir emirnamesi 42 ile, Latince emir cümleleri kullanma zorunluluğu ortadan kaldırılarak, vasiyette bulunan kişinin mirasçı nasbına ilişkin iradesini dilediği gibi açıklayabileceği esası getirilmiştir. Bununla beraber, vasiyetname ile kimin ya da kimlerin mirasçı nasbedildiğinin açıkça anlaşılması gerekiyordu. Vasiyette bulunan kişinin, mirasçı nasbini bir başka kişiye yaptırması mümkün olmayıp, mutlaka kendisinin yapması gerekiyordu. Daha önce belirtildiği gibi 43 gerek hür kişilerin gerekse kölelerin mirasçı nasbedilebilmeleri mümkündü. Vasiyeti yapan kişi, sadece kendisine ait köleyi mirasçı hasbedebileceği gibi, başkasına ait köleyi de mirasçı olarak nasbedebilirdi. Mirasçı olabilme ehliyetine (Testamenti Factio Passiva) 44 sahip birden fazla kişinin müşterek mülkiyetlerinde bulunan köle, yabancı birisi tarafından mirasçı nasbolunursa, efendilerinin izni üzerine mirası kabul eden köle, niiras- 39. Bkz. sh.249, dn Bkz.sh.251,dn TALAMANCA, M.: a.g.e., sh Söz konusu emirname M.S. 320 yılında yayınlanmıştır. 43. Bkz. sh İ Bkz! sh!244, dn.6. ve sh.248, dn.24.
12 436 A.NADİGÜNAL tan kendisine düşen payı efendileri hesabına ve onların mülkiyet hisselerine göre iktisap etmiş sayılırdı. Mirasçı nasbi, hiçbir şart konulmaksızın yapılabileceği gibi taliki (geciktirici) bir şarta veya belirsiz vadeye bağlı olarak da yapılabilirdi. Ancak, ne belirli bir vadeye ne de infisahî (bozucu) bir şarta bağlı olarak mirasçı nasbinin yapılması mümkün değildi. Bu konu Roma Hukuku kaynaklarında şu şekilde yer almaktadır. Heres et püre et sub condicione institui potest. Ex certo tempore aut ad certum tempus non potest veluti post quinquennium quam moriar' vel'ex calendis Mis' aut'usçue ad calendas Mas heres esto': Diemaue adiectum pro supervacuo haberi placed et perinde esse, ac si püre heres institutus esset' "Mirasçı şartsız veya şarta bağlı olarak nasbedilebilir. Fakat, belli bir vadeden (tarihten) başlayarak ya da belli bir vadeye (tarihe) kadar yapılamaz. Örneğin 'ölümümden beş yıl sonra' veya 'şu tarihe kadar' veya 'şu tarihten sonra mirasçım olsun' denilemez. Bu şekilde süre belirlenmesi gereksiz bir fazlalık olarak kabul edilir ve mirasçı nasbi kayıtsız şartsız yapılmış sayılır." Şartın gerçekleşmesi mümkün değilse, mirasçı nasbinin şartsız olarak yapıldığı kabul edilir. "Impossibilis condicio in institutionibus et legatis nec non in fideicommissis et libertatibus pro non scripto habatur" 46 "Gerçekleşmesi mümkün olmayan şart sözkonusu ise, gerek mirasçı nasbınnda, gerek muayyen mal vasiyetinde ve gerekse azadetmelerde, böyle bir şart konulmamış sayılır." Vasiyette bulunan kişi, bir tek kişiyi mirasçı nasbedebileceği gibi, birden fazla kişiyi de mirasçı nasbedebilirdi. Mansup mirasçılardan birisi vasiyette bulunandan önce ölürse, mirasçı olabilme ehliyetini kaybederse ya da mirastan feragat ederse, ona düşen miras payı diğer mansup mirasçılar arasında eşit şekilde bölüşülürdü IUSTINIANUS (Çev. UMUR, Z.): Institutiones, sh.138 (Ins ). 46. IUSTINIANUS (Çev. UMUR, Z.): Institutiones, sh.138 (Ins ). 47. TALAMANCA, M.: a.g.e., sh.727; UMUR, Z.: Roma Miras Hukuku'nun Anahatları,sh.l72.
13 ROMA MİRAS HUSUSU'NA GENEL BİR BAKIŞ 437 B. Muayyen Mal Vasiyetleri Roma Miras Hukuku'nda, miras bırakana külli halef olabilme imkânını veren Hereditas (lus Çivile Mirasçılığı) ile Bonorum Possessio (Praetor Mirasçılığı) yanında miras bırakana cüz'î halef olunması sonucunu doğuran ve muayyen mal vasiyeti adı verilen bir ölüme bağlı tasarruf daha bulunmaktaydı. Bu ölüme bağlı tasarrufla, miras bırakan kendisine ait bazı mallan mirasçı vasfı taşımayan bir ya da birkaç kişiye bırakırdı. Muayyen mal vasiyeti yoluyla, miras bırakan tarafından kendisine bir mal bırakılan kişiye "Legatarius", "Honoratus" ya da "Fideicommissarius" adı verilirdi. Muayyen mal vasiyetinde bulunan kişiye "Legator", muayyen mal vasiyetini yerine getirmekle yükümlü olan mirasçıya da "Oneratus" adı verilmekteydi. Roma Miras Hukuku'nda, muayyen mal vasiyetlerinin geçerliliği, yine geçerli bir şekilde yapılmış mirasçı nasbinin varlığına bağlıydı. Mirasçı nasbi geçerli değilse ya da hiç yapılmamışsa, muayyen mal vasiyeti de geçerli olmaz ye hiçbir hukukî sonuç doğurmazdı. Muayyen mal vasiyetleri, borç kaynaklan bakımından yapılan sınıflandırmada Akit Benzerleri grubunda yer almaktadır. Miras bırakan kişiye küllî halef olan mansup mirasçı, terekenin borçlanndan sorumlu olduğu halde, cüz'î halef olan muayyen mal vasiyetlisi (Legatarius, Fideicommissarius veya Honoratus) terekenin borçlanndan sorumlu değildi. Klasik Hukuk Dönemine kadar sadece miras bırakanın malvarlığına dahil olan mallar muayyen mal vasiyeti yoluyla vasiyet edilebilirken, daha sonra mirasçılara veya üçüncü kişilere ait mallar da, muayyen mal vasiyetinin konusunu oluşturmaya başladılar 48. Roma Hukuku'nda miras "bırakan kişinin, mirasçılar lehine muayyen mal vasiyetinde bulunması mümkün değildi 49. Muayyen mal vasiyetinin konusunu oluşturan mallar maddî mallar olabileceği gibi gayrı maddî mallar da olabilirdi 50. Henüz 48. ARANGIO-RUIZ, V.: a.g.e., sh.565; GUARINO, A.: a.g.e., sh.431.; UMUR, Z.: Roma Miras Hukuku'nun Anahatlan, sh Oysa, Türk Miras Hukuku'na göre, miras hisselerinin dışında da, mirasçılar lehine, muayyen mal vasiyetinde bulunmak mümkündür. Bkz. AYİTER, N.-KlLlÇOĞLU, A.: Miras Hukuku, Ankara, 1991, sh IUSTINIANUS (Çev. UMUR, Z.): Institutiones, sh.166 (Ins ) "Tam autem corporales res quam incorporales legari possunt".
14 438 A.NADİGÜNAL mevcut olmayan ancak, gelecekte elde edilebilecek olan şeyler, örneğin, meyve bahçesinden elde edilecek olan meyveler, kölenin doğuracağı çocuk muayyen mal olarak vasiyet edilebilirdi. Yine miras bırakanm başkalarından olan alacakları ile intifa hakkı da muayyen mal vasiyetinin konusunu oluşturabilirdi. a. Legatum Roma Miras Hukuku'nda miras bırakan tarafından mirasçıya (heres) bir mükellefiyet yüklenmesi demek olan Legatum'un ilk olarak Oniki Levha Kanunu (M.Ö ) ile ortaya çıktığı kabul edilmektedir. Legatum 51 adı verilen muayyen mal vasiyetleri dört grupta incelenir. aa. Legatum Per Vindicationem İlk olarak ortaya çıkan muayyen mal vasiyeti olan Legatum Per Vindicationem ile, vasiyette bulunan, bıraktığı malın mülkiyetinin muayyen mal vasiyetlisine intikaline ilişkin iradesini ortaya koyan bazı cümleler kullanarak 52 ölüme bağlı tasarrufta bulunurdu. Yapılan muayyen mal vasiyeti gereğince mansup mirasçılar tarafından, mirasın iktisap edilmesi ile birlikte vasiyet edilen malın mülkiyeti, muayyen mal vasiyetlisine (legatarius) geçer ve sözkonusu mal kendisine verilmeyecek olursa, istihkak (rei vindicatio) davası ile muayyen mal vasiyetinin konusunu oluşturan malı talep edebilirdi. Bu tür muayyen mal vasiyetlerinin geçerli olabilmesi için, vasiyetin konusunu oluşturan mal, gayri mislî bir mal ise vasiyette bulunan kişi hem vasiyetin yapıldığı anda hem de ölüm anında o malın maliki olmalıydı. Mislî mallarda ise, sadece ölüm anında malın mülkiyetine sahip olmak yeterliydi. bb. Legatum Per Damnationem Bu tür muayyen mal vasiyetinde, lehine mal vasiyet edilen kişi, mirasçılara karşı ileri sürebileceği bir alacak hakkı elde etmektedi. Legatum Per Damnationem adını adını taşıyan muayyen mal 51. Legatum terimi, köken olarak legare (bağlamak) kelimesinden gelmektedir. 52. "Stichus isimli kölemi Titius alsın" veya "Stichus ismindeki kölem Titius'un olsun" gibi cümlelerle bu tür muayyen mal vasiyeti yapılabilirdi. 53. Legatum Per Damnationem "Heredem meum dare iubeo= Mirasçımın vermesini emrediyorum" veya "Heres meus Stichum servum meum dare damnas esto= Mirasçım kölem Stichus'u vermeye mecbur olsun" gibi cümlelerle yapılırdı.
15 ROMA MİRAS HUSUSUNA GENEL BİR BAKIŞ 439 vasiyeti ile, vasiyette bulunan kişi tarafından, mansup mirasçılara bir mükellefiyet yüklenir ve bu mükellefiyetin bir sonucu olarak, mansup mirasçı veya mirasçılarla, lehine mal vasiyet edilen kişi arasında bir borç ilişkisi doğardı. Legatum Per Vindicationem, bir mülkiyet vasiyeti olarak kabul edilirken, Legatum Per Damnationem bir borç vasiyeti idi 54. Vasiyet edilen mal, vasiyette bulunana ait olabileceği gibi mansup mirasçıya veya üçüncü bir kişiye de ait olabilirdi. Eğer vasiyet edilen mal, üçüncü kişiye aitse, mirasçı vasiyet edilen malın karşılığı olan bedeli, muayyen mal vasiyetlisine ödemekle, malın mülkiyetini devir mükellefiyetinden kurtulabilirdi. Mansup mirasçı, malm mülkiyetini devretme borcunu yerine getirmezse, vasiyetli tarafından kendisine karşı Actio ex Testamento 55 adı verilen dava açılır ve malın mülkiyetinin nakli talep edilirdi 56. cc. Legatum Sinendi Modo Muayyen mal vasiyetlisine, mansup mirasçıya karşı kullanılmak üzere bir alacak hakkı tanıyan bu vasiyet ile, sadece vasiyette bulunana ve mirasçıya ait olan mallar vasiyet edilebilir, üçüncü kişiye ait mallar vasiyet edilemezdi. Mirasçı, Legatum Per Damnationem'de olduğu gibi, vasiyet edilen malın mülkiyetini nakletmek borcu ile yükümlü olmayıp, sadece vasiyetin konusunu oluşturan malın vasiyetli tarafından alınmasına rıza göstermek, karşı çıkmamak zorunda idi. Eğer mirasçı tarafından bu duruma rıza gösterilmez ve malın alınmasına engel olunursa, vasiyetli, mirasçıya karşı Actio ex Testamento adı verilen davayı açardı. dd. Legatum Per Praeceptionem Bu muayyen mal vasiyeti ile, muayyen mal vasyetlisinin (Legatarius), kendisine vasiyet edilen malı, tereke henüz taksim edilmeden önce elde etmesi öngörülmekteydi. b. Fideicommissum Fideicommissum adı verilen muayyen mal vasiyeti, Principatus (İlk İmparatorluk) Döneminde ortaya çıkmış, kısa sürede geniş 54. Bu durumun doğal bir sonucu olarak, "Per Vindicationem" mal vasiyeti, lebine mal vasiyet edilen kişiye bir aynî hak, "Per Damnationem" mal vasiyeti ise şahsî bir hak sağlamaktaydı. 55. Vasiyetten Doğan Şahsi Dava. 56. Di MARZO..S.: a.g.e., sh.51'6.
16 440 A.NADİ GUNAL bir uygulama alanı bulmuştur. Fideicommissum adı verilen muayyen mal vasiyetlerinin ortaya çıkmasının en önemli nedeni, şekle tabi olan Legatum'larla. yapılamayan bazı muayyen mal vasiyetlerinin, bu yolla yapılabilmesinin mümkün olmasıydı. Iustinianus Döneminde Legatum adı verilen muayyen mal vasiyetleri ile, Fideicommissum adi verilen muayyen mal vasiyetleri arasında çok büyük bir ayrıntı dışında herhangi bir fark kalmamıştı. Buna göre muayyen mal vasiyeti, vasiyetname içinde yer alıyorsa, Legatum vasiyetnameye yapılan bir ek olan ve Codicillum (çoğulu: Codicilli) denilen kısımda yer alıyorsa Fideicommissum adını alıyordu. Vasiyette bulunan kişi mansup mirasçıların alacağı kısmı aşmamak kaydıyla, Fidekommissum'un miktarını dilediği gibi belirleyebiliyordu. aa. Fideicommissum Universitatis Tereke'nin tamamının muayyen mal olarak, mirasçıdan başka bir kişiye vasiyet edilmesi demek olan Fideicommissum Universitatis ile, vasiyette bulunan, mirasçı nasbi işlemini tamamladıktan sonra, terekesinin tamamını hukuken mirasçısı haline getiremediği bir kişiye nakletmesi konusunda, mansup mirasçıya talimat verirdi. Terekenin tamamının vasiyet edilmesi dolayısıyla, bu tür mal vasiyetlerine Fideicommissum Universitatis (Küllî Muayyen Mal Vasiyeti) adı verilmiştir. Bu tür muayyen mal vasiyeti ile mansup mirasçı, aktifi ve pasifiyle birlikte, terekenin tamamını vasiyetliye devir ve teslim etmek zorundaydı. Bu durumun doğal bir sonucu olarak, terekenin borçlan da Stipulatio yoluyla, Fideicommissum'dan faydalanan kişiye devredilmiş olurdu. bb. Fideicommissum Specialis Terekeye dahil malların bir kısmının, mirasçıdan başka bir kişiye vasiyet edilmesi demek olan Fideicommissum Specialis bu nedenle cüz'î muayyen mal vasiyeti olarak anılmaktadır. cc. Substitutio Fideicommissaria (Fideicommissum Familiaria) Vasiyette bulunan kişi, mirasçısının ölümünden sonra, terekenin tamamının kime ya da kimlere intikal edeceğini bizzat belirleyebilirle ve vasiyette bulunabilme imkânına sahipti ki, Roma Hukuku'nda bu tür muayyen mal vasiyetlerine Fideicommissum Familiaria adı veriliyordu.
17 ROMA MİRAS HUSUSUNA GENEL BÎR BAKIŞ 441 Roma Miras Hukuku'nda, Substituüo Fideicommissaria olarak da anılan Fideicommissum Familiaria günümüz Miras Hukuku'ndaki Fevkalâde İkame ile büyük benzerlikler göstermektedir 57. Substituüo Fideicommissaria, Klasik Hukuk Dönemi'nde geniş bir uygulama alanı bulmuş, Iustinianus Dönemi'nde yayınlanmış olan emirnamelerle getirilen bazı yeniliklerle günümüze kadar ulaşmıştır. Türk Medeni Kanunu'nun mehazı olan İsviçre Medeni Kanunu'nun Fransızca metninde bu konuya ilişkin olarak Roma Hukuku'ndan gelen bir deyim olan Substitution Fideicorhissaire başlığı kullanıldığı görülmektedir. C. MUAYYEN MAL VASİYETLERİNİN SINIRLANDIRILMASI Mansup mirasçının mirastan alacağı payı azaltması hatta bazı durumlarda tamamen ortadan "kaldırması nedeniyle, Roma Miras Hukuku'nda, muayyen mal vasiyetlerine bazı sınırlamalar getirilmişti. Muayyen mal vasiyetleri, ilk olarak Lex Furia Testamenteria adı vedilen kanun ile sınırlandırılmıştır. M.Ö. II. yüzyılda çıkarılan bu kanunla, 1000 as'ı aşan miktarda muayyen mal vasiyeti yapmak yasaklanmıştı. M.Ö yılında çıkarılan ve Lex Voconia adı verilen kanunda ise, mirasçıların elde ettiğinden daha fazla miktarda muayyen mal vasiyeti yapılamayacağı hükmünü getirdi. Ancak, bu kanunlar tarafından getirilen sınırlandırmalarla da istenilen amaca ulaşmak mümkün olamadı. Çünkü vasiyette bulunan kişi, 1000 as'ı veya mirasçıların elde ettiği yaran aşmayan çok sayıda muayyen mal vasiyeti yaparak, mansup mirasçıların mirastan alacağı payı çok düşük seviyelere indirebiliyordu. işte bu nedenle her iki kanun da yürürlükten kaldırılarak, M.Ö. 40 yılında Lex Falcidia adı verilen üçüncü bir kanun çıkarıldı. Mansup mirasçıları koruma amacı güden bu kanunla, terekenin net tutarının en fazla 3/4'ünün muayyen mal vasiyeti yoluyla bırakılabileceği hükmü getirildi. Böylece terekenin en azından 1/4'ünün mansup mirasçılara kalması 57. Fevkalâde İkame, Türk.Medenî Kanunu'nun 468 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Buna göre Fevkalâde İkame böyle bir ölüme bağlı tasarruftur ki, onunla muris mansup mirasçıya veya muayyen mal vasiyetlisine mirası ya da vasiyet olunan muayyen bir malı (terekede bulunan belli bir malı) bir süre sonra, üçüncü bir kişiye nakletmek mükellefiyetini yükler. Bu düzenleme ile, miras bırakan kişiye, iki farklı kişinin belli bir süre içinde ve birbirini izleyerek halef olmaları öngörülmüştür. Fevkalâde İkame, Roma Hukuku'nda sadece, terekenin tamamına ilişkin olarak yapılırken, çağdaş miras hukuklarında terekede bulunan herhangi bir mal için de sözkonusu olabilmektedir. Fevkalade ikameye ilişkin olarak, Roma Hukuku ile çağdaş miras hukukları arasındaki en önemli fark da budur. Ayrıntı için Bkz. AYTTER, N.- KILIÇOĞLU, A.: a.g.e.,sh AYTTER, N.-KIUÇOĞLU, A.: a.g.e.,sh.l22.
18 442 A.NADİ GÜNAL sağlanmış oluyordu. Terekenin tamamı ya da tamamına yakın bir kısmı muayyen mal vasiyeti yoluyla bırakıldıysa, mansup mirasçılar kendilerine düşen 1/4'lük miras payının iadesini Lex Falcıdia'ya. dayanarak talep edebiliyorlardı. Önceleri sadece Legatum'lar için uygulanan Lex Falcidia, M.S. 73 yılından sonra çıkarılan bir Senatus karan 60 ile, Fideicommissum'lar için de uygulanmya başlandi 61. Muayyen mal vasiyeti ile miras bırakılan kısım, terekenin 3/4'ünden daha fazla olursa, fazladan bırakılan kısmın iadesi, mansup mirasçılar tarafından, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre istenebilmekteydi. BİBLİYOGRAFYA* Arangio Ruiz, V. Istituzioni di Diritto Romano, 14.ed., Napoli Ayiter, N.-Kılıçoğlu, A. Miras Hukuku, Ankara Berger, A. Encyclopedic Dictionary of Roman Law (Dictionary), Philadelphia Bonfante, P. Corso di diritto Romano, Vol.6, Le Successioni, Milano Bonfante, P. - Fadda, C. - Riccobono, S. - Scialoja, V.: Digesta, lustiniani Augusti, Milano Di Marzo, S. (Çev. Umur, Z.): Roma Hukuku, İstanbul Garrido, G.: Derecho Privado Roman, Madrid Guarino, A.: Diritto Privato Romano, 8.ed., Napoli Iustinianus (Çev. Umur, Z.): Institutiones, İstanbul Martini, R.: Appunti di Istituzione di Diritto Romano, Siena Talamanca, M.: Istituzioni di Diritto Romano, Milano Umur, Z.: Roma Hukuku Lügati (Lügat), İstanbul Umur, Z.: "Roma Miras Hukuku'nun Anahatları", İ.H.F.M. 1965, C.31, S.l Lex Falcidia ile getirilen düzenlemenin, çağdaş miras hukukumuzdaki mahfuz hisse kavramının temelini oluşturduğu söylenebilir. 60. Senatus Consultum Pegasianum. Ayrıntı için bkz. BERGER, A.: Dictionary, sh TALAMANCA, M.: a.g.e., sh.748.; GUARİNO, A.: a.g.e., sh.572. * Metinde kullanılan kısaltmalar, ilgili eserlerin sonunda ayrıca belirtilmiştir.
ROMA MİRAS HUKUKU NUN ANA HATLARI Dr. Ziya UMUR Roma hukuku Profesörü S 1. UMUMÎ MEFHUMLAR Romalılar miras mefhumunu hereditas kelimesi ile ifade ederlerdi ve hereditas tâbirini başlıca iki mânada kullanırlardı.
11. MİRAS HUKUKU 1 Mirasın Konusu Miras bırakanın, ölümü ile sona ermeyen ve mirasçılarına intikal etmeye elverişli hakları, borçları, diğer hukuki ilişkileri mirasın konusunu oluşturur. 2 MİRAS HUKUKU
İÇİNDEKİLER BİRİNCİ ROMA HUKUKUNA GİRİŞ / Roma hukukunun sistemi ve tarihi: 1. Modern hukukta Roma hukukunun ehemmiyeti... s. ÎT- 2. Hukukun taksimatı ve Roma hukukunun sistemi... s. 4 3. Roma hukuku kaynaklarının
İçindekiler... 7 Kısaltmalar...11 Genel Bibliyografya...13 I. Miras Hukukunun Anlamı ve Konusu... 15 II.Miras Hukukunun Temel Kavramları... 16 1.Mirasbırakan... 16 2.Miras veya Tereke... 17 3.Mirasçı...
MEDENİ YARGIDA CENİNİN TARAF EHLİYETİ Halil İbrahim KOVAR A. CENİN KAVRAMI Cenini, genel olarak ana rahmine düşen ancak henüz doğmamış insan organizması olarak tanımlamak mümkündür. Tıp terminolojisinde
ÖZEL HUKUK ROMA HUKUKUNDA KADININ MİRASÇILIĞI Yrd.Doç.Dr. Diler Tamer Güven* Ius Çivile'ye göre Hereditas. ölen bir Roma vatandaşının borçları ve alacakları ile birlikte tüm hak ve vükümlülüklerine halef
MADDE METNİ : MADDE 11 : DEĞERLEME GÜNÜ Madde 11- Bu vergiye mevzu olacak malların değerleme günü, miras yoliyle vukubulan intikallerde mirasın açıldığı, diğer suretle vâki intikallerde malların hukuken
Arzu GENÇ ARIDEMİR Mirasın Açılmasından Sonra Yapılan Miras Payının Devri Sözleşmesi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER...IX KISALTMALAR...XVII KAYNAKÇA... XXI GİRİŞ... 1 Birinci Bölüm MİRAS PAYININ DEVRİ
1 / 4 İZMİR TAPU VE KADASTRO III. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜNE İlgi : a) Av. Ayşe SUNAR'ın 01/06/2016 tarihli dilekçesi. b) Hukuk Müşavirliği'nin 24.06.2016 tarihli ve 85254071-045.02[16.503]/-E.1467498 sayılı yazısı.
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ MİRAS HUKUKU DERSİ FİNAL SINAVI (ÇİFT NUMARALI ÖĞRENCİLER) Sınav süresi 90 dakikadır. Başarılar dileriz. OLAY I: Hukuk Fakültesi öğrencisi olan ablasının miras hukuku
İÇİNDEKİLER Önsöz Bu Baskının Önsözü GİRİŞ ROMA HUKUKUNUN BU GÜN İÇİN EHEMMİYETİ 1. Roma Hukukunun Avrupa ve Dünya için Ehemmiyeti A Roma Hukukunun tespiti (s. 3). B İmparatorluk devrinde Roma hukuku (s.
MEDENİ HUKUKUN BAZI TEMEL KAVRAMLARI HAK KAVRAMI Hak, hukuken korunan ve sahibine bu korumadan yararlanma yetkisi tanınan menfaattir. Hak Kavramını Açıklayan Görüşler İrade Kuramı Menfaat (Çıkar) Kuramı
İÇİNDEKİLER MİRAS HUKUKUNA GİRİŞ GENEL BİLGİLER - TEMEL KAVRAMLAR TEMEL İLKELER - MİRAS HUKUKUNUN KANUNDAKİ DÜZENLENME ŞEKLİ MİRAS HUKUKUNA GİRİŞ 2 A. GENEL BİLGİLER 3 I. Miras Hukukunun Tanımı 3 II. Miras
İ Ç İ N D E K İ L E R MİRAS HUKUKU İLE' İLGİLİ GENEL BİLGİLER 1, Miras Hukuku Kavramı, Miras Hukukunun Medenî Kanun içindeki yeri ve Miras Hukuku ile ilgili mevzuat 3 I. Miras Hukuku Kavramı 3 II. Miras
Y. Doç. Dr. Vural SEVEN İzmir Gediz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku ABD Başkanı KIYMETLİ EVRAK 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda en az değişikliğe uğrayan bölüm kıymetli evrak kitabıdır. Kıymetli
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER KISALTMALAR V XI XXXV GIRIŞ 1. MIRAS HUKUKUNUN KONUSU VE NITELIĞI, MIRAS HUKUKUNDAKI EĞILIMLER ı - MIRAS HUKUKU KAVRAMı 1 II - MIRAS HUKUKUNUN NITELIĞI VE FONKSIYONU 2 1 -
Prof. Dr. PERVİN SOMER İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi 100 SORU-100 CEVAP ROMA BORÇLAR HUKUKU 30. Sorumluluk nedir? Roma Hukukunda borçlunun sorumluluk esasları nelerdir?...32
I.TENKĠS KAVRAMI Sözlük anlamı azaltma, eksiltme olan tenkis, miras hukukuna göre, murisin yani miras bırakanın yaptığı tasarrufla saklı payı yani miras bırakanın çocukları için miras payının yarısı, anne
Prof. Dr. Haluk Nami NOMER İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı Doç. Dr. Mehmet Serkan ERGÜNE İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı EŞYA HUKUKU ZİLYETLİK
Dr. Ahmet NAR Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı TÜRK MİRAS HUKUKUNDA TENKİS İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... V İÇİNDEKİLER...VII KISALTMALAR...XV GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM TENKİS KAVRAMI,
Yrd. Doç. Dr. ECE BAŞ SÜZEL İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi GERÇEK OLMAYAN VEKÂLETSİZ İŞ GÖRME VE MENFAAT DEVRİ YAPTIRIMI İÇİNDEKİLER SUNUŞ...VII ÖNSÖZ... IX İÇİNDEKİLER...XIII KISALTMA CETVELİ...
TEMSİL (Yetkisiz Temsile Kadar) Temsil nedir? Bir hukuki işlemi bir kişinin başka bir kişi adına (namına) ve hesabına yapması ve işlemin hukuki sonuçlarının bu kişi üzerine doğmasıdır Bu özelliği nedeniyle
Mehmet Özgür AVCI MİRASIN MAHKEME KARARIYLA PAYLAŞILMASI ÖNSÖZ Mirasın Mahkeme Kararıyla Paylaşılması isimli bu çalışmanın temelini, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalında
YENİ VARLIK BARIŞI KANUNU ÖZET BİLGİLER Varlık Barışına ilişkin düzenlemeleri de içeren 21.05.2013 tarih ve 6486 sayılı Kanun 29.05.2013 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun un
Prof. Dr. Haluk Nami NOMER İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı Doç. Dr. Mehmet Serkan ERGÜNE İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı EŞYA HUKUKU ZİLYETLİK
TASARRUFUN İPTALİ DAVALARI İİK. nun 277. vd maddelerinde düzenlenmiştir. Her ne kadar İİK. nun 277/1 maddesinde İptal davasından maksat 278, 279 ve 280. maddelerde yazılı tasarrufların butlanına hükmetmektir.
ADİ ORTAKLIK HİSSE DEVİRLERİNİN KDV KANUNU KARŞISINDAKİ DURUMU Bülent SEZGİN* 1. GİRİŞ Katma Değer Vergisi Kanunu, Türkiye de yapılan ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyeti çerçevesindeki teslim
Dr. MERVE ACUN MEKENGEÇ AYNÎ HAKLARDAN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA UYGULANACAK HUKUK VE YETKILI MAHKEME İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... XI KISALTMALAR LİSTESİ...XXIII GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM AYNÎ HAKLAR
ÖNEMLİ NİTELİKTEKİ İŞLEMLER Prof. Dr. Veliye Yanlı İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mevzuat SerPKm.23 II-23.1 Önemli Nitelikte İşlemlere İlişkin Ortak Esaslar ve Ayrılma Hakkı Tebliği Uygulanacak
SİRKÜLER NO: POZ-2009 / 52 İST, 20.05.2009 ÖZET: Maliye; vadeli çeklerde reeskontu kabul etmiyor. MALİYE; VADELİ ÇEKLERDE REEKONTU KABUL ETMİYOR Vergi Usul Kanunu na göre yapılacak dönem sonu değerlemelerinde;
TÜRK MİRAS HUKUKUNDA MİRASIN KAZANILMASINDA HALEFİYET TÜRLERİ VE TÜRK MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUKUNDAKİ YANSIMALARI Yard. Doç. Dr. A. Elif Ulusu Karataş * I. GİRİŞ Çalışmamızın esasını, Türk Miras Hukuku
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Adalet Meslek Yüksekokulu DAMGA VERGİSİ ve HARÇLAR BİLGİSİ DERSİ Açık Ders Malzemesi Yrd. Doç. Dr. İdris Hakan FURTUN Ünite 2 devam Dördüncü Hafta Ünite II DAMGA VERGİSİNİN
16.05.2017 İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Miras Hukuku Dersi Final Sınavı Soruları (Çift Numaralı Öğrenciler ve İkinci Öğretim Öğrencileri İçin) Sınav Süresi 2 Saattir. Yarım Tabaka Ek Kağıt Alınabilir.
İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ V İÇİNDEKİLER VII KISALTMALAR XIII GİRİŞ 1 BÎRÎNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİ 1. KAVRAM VE TANIM 3 I. KAVRAM 3 II. TANIM 6 2. ÖLÜNCEYE KADAR BAKMA SÖZLEŞMESİNİN
Yrd. Doç. Dr. Güray ERDÖNMEZ Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi MEDENÎ USÛL HUKUKUNDA BELGELERİN İBRAZI MECBURİYETİ İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... vii KISALTMALAR CETVELİ...xix GİRİŞ...1
Sayın MeslektaĢımız; 03.05.2013 Sirküler, 2013/15 KONU: Vadeli Çekler de reeskonta tabi tutulabilir. Gelir İdaresi Başkanlığı nın 30 Nisan 2013 tarih ve 64 numaralı Vergi Usul Kanunu Sirküleri nde, ileri
ROMA HUKUKU NDA HÜKÜMSÜZLÜK HALLERİ Mehmet YEŞİLLER * ÖZET Roma Devleti nin çeşitli siyasal dönemlerinde Roma Hukuku yürürlük kaynaklarının da farklılıklar gösterdiklerini görmekteyiz. Genel olarak, Ius
İ.Ü. HUKUK FAKÜLTESİ MİRAS HUKUKU FİNAL SINAVI (TEK NUMARALI ÖĞRENCİLER/İKİNCİ ÖĞRETİM) OLAY: Kalbinden rahatsız olduğunu öğrenen M 2.1.2013 tarihinde sahibi olduğu şirketin genel müdürü ile notere giderek
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Deniz Hukuku Anabilim Dalı Deniz Ticareti Hukuku - 4 -. 21-22/10/2013 Tek, Çift ve II. Öğretim Lisans Dersleri BLK - 1/18 E) Bağlama Kütüğü ( BLK ) 1. Amaç ve Yasal
1. Temel Mülkiyet ve Gayrimenkul Kavramları 2. Tapu İşlemleri 3. Türkiye de Kat Mülkiyeti Mevzuatı İle Site ve Bina Yönetimi 4. Gayrimenkule İlişkin Diğer Mevzuat 5. İmar Uygulama Süreçleri 1 6. Türkiye
18.05.2009/91 ÇEKLERDE REESKONT UYGULANIP UYGULANMAYACAĞINA İLİŞKİN OLARAK VUK SİRKÜLERİ YAYIMLANDI ÖZET : 41 No lu Vergi Usul Kanunu Sirkülerinde 5838 sayılı Kanunun 18 inci maddesiyle yapılan düzenlemeye
TAŞINMAZ SATIŞLARINDA KDV İSTİSNASI KONUSUNDA KDV GUT NDE YAPILAN DÜZENLEME VE AÇIKLAMALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ 1. KONU: Bilindiği üzere, Katma Değer Vergisi Kanununun (KDVK) 17/4-r maddesinde; Kurumların
İÇİNDEKİLER BİRİNCİ KÎTAP ROMA HUKUKUNUN SİSTEMİ VE TARİHÎ 1. Modern hukukta Roma hukukunun ehemmiyeti s. 3 2. Hukukun taksimatı ve Roma hukukunun sistemi s. 7 3. Roma hukuku kaynaklarının tarihi s. 14
ADİ ŞİRKETLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ VE BU ŞİRKETLERİN VERGİLENDİRİLMESİ Rızkullah ÇETİN* 25 1. GİRİŞ Şirketler şahıs şirketleri ve sermaye şirketleri olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Ticaret Kanunumuza göre,
Yrd. Doç. Dr. Meral EKİCİ ŞAHİN Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Ceza Hukukunda Rıza İÇİNDEKİLER SUNUŞ...VII TEŞEKKÜR... IX İÇİNDEKİLER... XI KISALTMALAR...XXIII GİRİŞ...1 Birinci Bölüm
ROMA HUKUKU'NDA KAZANDIRICI ZAMANAŞIMI İLE MÜLKİYETİN İKTİSABININ YERİ VE ÖNEMİ Doç. Dr. A. Nadi GÜNAL* I. KAVRAM Bir malın zilyetliğine belirli bir süre sahip olmak yoluyla mülkiyetin kazanılması ve malik
Prof. Dr. ALİ CEM BUDAK Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Usul ve İcra-İflas Hukuku Anabilim Dalı İPOTEĞİN PARAYA ÇEVRİLMESİ YOLUYLA TAKİP ÜÇÜNCÜ BASKI (TIPKI BASIM) İÇİN ÖNSÖZ Şubat 2008 de
TİCARET ŞİRKETLERİNİN BİRLEŞMESİNDE TEMİNAT VE DENKLEŞTİRMELER Ufuk ÜNLÜ 22 * ÖZ 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında ticaret şirketlerinin birleşmesi, iki veya daha fazla şirketin bir araya gelerek
Bakım ve koruma yetkisi, tedbir yetkisi ve hasta talimatnamesi Vahim durumlar için önceden tedbir alma konusuna dair önemli bilgiler. www.justiz.nrw.de Bakım ve koruma, tedbir yetkisi, hasta temsili İnsan
1 İstanbul,20.01.2004 30.12.2003 tarih ve 25332 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 2003/6576 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile; Kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup 18 yaşını doldurmamış olanlar hariç
MADDE METNİ : MADDE 5 : VERGİNİN MÜKELLEFİ Madde 5 - Veraset ve İntikal Vergisinin mükellefi, veraset tarikiyle veya ivazsız bir tarzda mal iktisabeden şahıstır. MADDE İLE İLGİLİ GENEL TEBLİĞLER : Tebliğ
Belirli Mal Bırakma Vasiyetinin Teslim Borcu 131 BELİRLİ MAL BIRAKMA VASİYETİNİN TESLİM BORCU (MK. m. 518) Debt for Delivery in Heirs about Specified Items (Civil Code Art. 518) Yrd. Doç. Dr. Hakan ALBAŞ
MİRASÇILIK BELGESİ GENEL AÇIKLAMALAR 23-24 AĞUSTOS 2011 DANIŞMA KURULU ÜYESİ TÜRKİYE NOTERLER BİRLİĞİ HAKKI DİNÇ TASLAKTIR Sayfa 2 / 27 YASAL MİRASÇILAR VE MİRASÇILIK BELGESİ Miras hukuku, ölen bir kimsenin
VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2009/24 TARİH: 10.02.2009 KONU Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Kanuna İlişkin 2 Seri Numaralı Genel Tebliğ Maliye Bakanlığı 20 Şubat 2009 tarih 27147 sayılı
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ÖZEL HUKUK (ROMA HUKUKU) ANABİLİM DALI ROMA VE TÜRK HUKUKUNDA VESAYET Yüksek Lisans Tezi Murat İNCEEL Ankara-2009 T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER
Sayı: 66 19 Nisan 2007 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet Meclisi nin 9 Nisan 2007 tarihli Ellidördüncü Birleşiminde Oybirliğiyle (27 Oyla) kabul olunan, Vefat Edenlerin Beyan Edilmeyen Gelirleri
1 Tarihimizdeki tek yumuşak anayasa aşağıdakilerden hangisidir? 1961 Cevap---1921 1876 1982 1924 2 Aşağıdakilerden hangisi uyarınca tüm idari kararlar yargı denetimine tabidir? Yasa devleti Sosyal devlet
Aile Hukukumuzda Mal Rejimleri ve Eşin Yasal Miras Payı Doç. Dr. Faruk ACAR Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Medeni Hukuk Anabilim Dalı Öğretim Üyesi AİLE HUKUKUMUZDA MAL REJİMLERİ VE EŞİN YASAL MİRAS
T.C. İSTANBUL KÜLTÜR ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ÖZEL HUKUK ANABİLİM DALI KLASİK DÖNEM ROMA HUKUKUNDA ÖLÜME BAĞLI BAĞIŞLAMA (DONATIO MORTIS CAUSA) VE TÜRK HUKUKUNDAKİ GÖRÜNÜMÜ DOKTORA TEZİ Danışman:
SEVGİ USTA VELAYET HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XXI VELAYET HUKUKU 1. Giriş...1 I. Konunun Tanıtımı...1 II. Kavramlarda Birlik Meselesi...14 III. Çalışmanın İnceleme Planı...18
Sirküler Tarihi : 28.08.2015 Sirküler No : 2015/052 ELEKTRONİK TEBLİGATIN USUL VE ESASLARINI BELİRLEYEN 456 SIRA NO.LU VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ YAYIMLANMIŞTIR Vergi Usul Kanunu nun Elektronik Ortamda
SİGORTA HUKUKU Genel Hükümler Bazı Sigorta Türleri BİRİNCİ BÖLÜM GİRİŞ I. "Sosyal güvenlik" anlamı, sosyal ve özel sigortalar 1 II. Özel sigorta ve sosyal sigorta ayrımı 2 III. Sosyal sigortacılığın Türkiye'de
Yeni Borçlar Yasasında Hizmet Sözleşmesi 04.01.2011 tarih ve 27836 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe giren 6098 sayılı Borçlar Yasasına bakacak olursak yeni yasada hizmet
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ÖZEL HUKUK (ROMA HUKUKU) ANABİLİM DALI ROMA HUKUKUNDA MÜLKİYET HAKKININ SINIRLARI ERDEM KÜÇÜKBIÇAKCI ANKARA, 2010 T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER
TAŞMAN & ŞANVER Persembepazarı Cd. No 9 Kat: 5 / 402-404 Karaköy / İstanbul Tel: 90-212-245-4245 Fax : 90-212-245-4233 email@example.com BÜLTEN ELEKTRONİK İMZA Elektronik imza nedir? Başka bir elektronik
Doç. Dr. PERVİN SOMER Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi 100 SORU-100 CEVAP ROMA BORÇLAR HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... v İÇİNDEKİLER...vii KAYNAKÇA...1 1. Roma Hukukunun İsviçre-Türk Hukukuna
DRT Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş. Sun Plaza No:24 34398 Maslak İstanbul, Türkiye Tel: + 90 (212) 366 60 00 Fax: + 90 (212) 366 60 15 www.deloitte.com.tr www.verginet.net VERGİ SİRKÜLERİ
Dr. Hediye BAHAR SAYIN Pay Sahibi Haklarının Korunması Kapsamında Anonim Şirket Yönetim Kurulu Kararlarının Butlanı İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR LİSTESİ... XIX Giriş...1 Birinci
T.C YARGITAY 21. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2015/21899 Karar No. 2016/1357 Tarihi: 08.02.2016 İlgili Kanun / Madde 5510 S. SGSK. /53 ÇAKIŞAN SİGORTALILIK HALLERİNDE HANGİ SİGORTALILIĞA GEÇERLİK TANINACA- ĞININ
MALİYE BAKANLIĞI BAŞHUKUK MÜŞAVİRLİĞİ VE MUHAKEMAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇ GENELGELER 1 31 Sayılı BAHUM İç KONU; 659 sayılı KHK nın Adli uyuşmazlıkların sulh yoluyla halli, uzlaşma ve vazgeçme yetkileri başlıklı
T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ FİKRİ VE SINAİ MÜLKİYET HAKLARI PAYLAŞIM YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, Düzce Üniversitesi çalışanlarının yaptığı
ASLI AÇIKGÖZ DAR ANLAMDA VESAYETİ GEREKTİREN HÂLLER VE VESAYET ALTINA ALMANIN İŞLEM EHLİYETİ BAKIMINDAN SONUÇLARI İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... V İÇİNDEKİLER...VII KISALTMALAR LİSTESİ...XIII GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM
ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN BU DERSTE NELER ÖĞRENECEĞİZ? Hukukun Dallara Ayrılması (Kamu Hukuku-Özel Hukuk) Kamu Hukuku Özel Hukuk Ayrımı Hukuk kuralları için yapılan eski ayrımlardan biri, hukukun kamu
Borçlunun borcu için, borçluya yakınlığı ne olursa olsun 3. kişinin malvarlığına dahil unsurlar,haczedilemez. Bununla birlikte 3. kişilere ait bazı malların borçlunun olduğu kabul edilerek haczedilmesi
SİRKÜLER NO: POZ-2008 / 61 İST, 26.11.2008 ÖZET: 22 Kasım 2008 Tarih ve 27062 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 5811 sayılı Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Kanun yayımlanmıştır.
SİRKÜLER TARİH : 28.04.2016 SAYI : 2016-04-4 KONU ÖZETİ : Tahsilat Genel Tebliği (Seri: A Sıra No: 1) Nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri: A Sıra No: 7) yayımlandı. : Mükellefler; borç durumunu
Av. Afet Gülen KÖSE 1 EVLİLİK SÖZLEŞMESİ Toplumda yaygın kullanılan ve aslında içinde pek çok yanılsamayı barındıran kavramlardan biri de evlilik sözleşmeleri Evlilik sözleşmeleri önemli bir kesim tarafından
Sevgi USTA ÇOCUK HAKLARI ve VELAYET İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER...IX KISALTMALAR... XVII KAYNAKÇA... XIX GİRİŞ I. KONUNUN TANITIMI... 1 II. KAVR AMLARDA BİRLİK SORUNU... 5 III. İNCELEME PLANI...
To ensure the functioning of the site, we use cookies. We share information about your activities on the site with our partners and Google partners: social networks and companies engaged in advertising and web analytics. For more information, see the Privacy Policy and Google Privacy & Terms.
Your consent to our cookies if you continue to use this website.