Mors alfabesi basitçe iki çeşit sinyalin (kısa ve uzun sinyal) farklı kombinasyonlarının harfleri, sayıları ya da noktalama işaretlerini oluşturduğu bir haberleşme dilidir. Genellikle elektrik ya da radyo sinyali kullanılarak uzak bir noktaya yazılı bir metnin ulaştırılmasında kullanılır.
Mors alfabesi veya mors kodu, kısa ve uzun işaretler (• ve –) ile bunlara karşılık gelen ışık[1] veya sesleri[1] kullanarak bilgi aktarılmasını sağlayan yöntem. 1832'de telgraf ile ilgilenmeye başlayan Samuel Morse tarafından 1835 yılında oluşturuldu. 1837'de kullanılmaya başladı. 1840 yılında patent için başvuruldu.
Kısa ve uzun sinyallerin dışında aralardaki sessizlikler de anlam taşımaktadır. Kısa aralık harfler arasında, orta uzunlukta aralıkkelimeler arasında ve uzun aralıklar ise cümleleri birbirinden ayırmakta kullanılır.
Şema 1 - Mors Alfabesi Haritası
Haritanın Kullanımı
Mors kodlarını dinlerken kalemi en üstteki noktaya yerleştirin.
Sinyali dinlemeye başlayın ve sinyalin uzunluğuna göre kaleminizi alt kademeye indirin.
Kısa sinyallerde önce aşağı sonra sola,
Uzun sinyallerde ise önce aşağı sonra da sağa doğru harekete ediniz.
Örneğin BİR UZUN İKİ KISA SİNYAL için
İlk sinyal olan uzun sinyali duyunca kalemi aşağı ve sağa doğru kaydırınız, Şu anda T harfinde olmanız gerekmektedir.
Daha sonra iki kısa sinyal için iki kere aşağı ve sola doğru gidilmesi gerekir.
Yani önce N'ye sonra da D harfine gelinmelidir.
Bir uzun iki kısa sinyalin karşılığı olan D harfi bir kenara not edilir ve sonraki sinyal beklenir.
Günde on dakikalık çalışma ile bir süre sonra mors alfabesine hakim olacak ve üstteki haritaya ihtiyaç duymayacaksınız.
* * * * * * * * * * * * *
İlk hat ABD'de Baltimore, Maryland ile başkent Washington arasında kuruldu. İlk mesaj incilden bir cümleyi içeriyordu, gönderim tarihi 24 Mayıs 1844 idi.
Orijinal mors kodu kısa ve uzun sinyallerin kombinasyonunun bir sayıya karşılık gelmesinden oluşmuştu. Her sayı da bir harfe karşılık geliyordu.
Ancak Morse'un bulduğu sistemin kullanımı kolay değildi. Asistanı Veil ile bu konu üzerine ortaklaşa çalışmaya başlayan Morse, bir süre sonra Veil'in önerdiği sistemin daha basit olduğuna ikna oldu. Veil'in sisteminde kısa ve uzun sinyallerin yanı sıra duraklamalar da kullanılıyordu. Bu sistem daha sonra Amerikan Mors Kodu olarak isimlendirildi.
Mors kodu; sesli olarak, radyo sinyallerinin açılıp kapatılmasıyla, telegraf tellerinden geçen elektrik akımıyla, mekanik yolla ya da görsel (ışıkların yanıp sönmesi) gibi çeşitli yollarla iletilebilir.
Sistem genel olarak Mors alfabesi olarak adlandırılsa da uygulamada İngiliz alfabesi ve buna bağlı noktalama işaretlerini ifade etmek için iki farklı tür mors kodu kullanılmaktadır. Bunların birincisi olan Amerikan Mors Alfabesi, genellikle telgraf sistemlerinde kullanılırken, Uluslararası Mors Alfabesi ise araları görmezden gelerek sadece kısa ve uzun sinyallere göre çalışır.
Telgraf şirketleri mesajların uzunluğundan şikayetçiydi. Bunun üzerine 5 koddan oluşan kısaltmalar geliştirildi.
Örneğin;
AYYLU : Mesaj düzgün anlaşılamadı, tekrar gönderin
LIOUY : Neden soruma cevap vermediniz?
* * * * * * * * * * *
MORS ALFABESİ KULLANMANIN AVANTAJLARI
Mors kodu radyo cihazları ile yayınlanmak istendiği zaman diğer radyo bazlı iletişim cihazlarından daha basit bir düzenek kullanmak yeterlidir. Yüksek cızırtılı, düşük frekanslı ortamlarda bile kullanılabilmektedir. Bir diğer avantajı da daha düşük bant genişliğine ihtiyaç duymasıdır. Örneğin sesli iletişimde 100-150 Hz aralığı kullanılırken, Mors kodu için tek taraflı 4000 Hz yeterli olmaktadır.
Mors alfabesinin geliştirilerek kullanıldığı bir diğer alan ise Q kodlarıdır. Amatör radyocular, sık kullandıkları mesajları kısaltıp Q kodları haline çevirmişlerdir. Radyo frekansı üzerinden haberleşmelerinde bu Q kodlarını kullanırlar.
Bunun dışında mors alfabesi ile haberleşme yazılı mesajlaşmadan daha hızlıdır. Hatta bazı cep telefonu şirketleri mors alfabesi uyumlu cep telefonu üretmektedir.
1991 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde FCC'nin Amatör Radyocu lisansını alabilmek için dakikada 5 kelimeyi Mors alfabesi ile alıp, göndermek gerekliydi. 2000 yılına kadar amatör radyo lisanslarının en üst seviyesi olan extra class için bu rakam 20 kelimeye kadar çıkıyordu. 2000 yılından itibaren bu lisans için de 5 kelime yeterli sayıldı.
2003 yılında Dünya Radyo İletişimcileri Konferansı'nda alınan karar gereğince Uluslararası Mors Alfabesini bilmek amatör telsizci sertifikası alma koşulu olmaktan çıkarıldı.
Tecrübeli bir Mors operatörü, dakikada 40'ın üzerinde kelimeyi okuyabilir. Geleneksel telgraf cihazları yerine yarı ve tam otomatik cihazlar kullanılması sayesinde mors sinyallerinin gönderilme hızı artmıştır.
24 Mayıs 2004 tarihinde ise ilk telgrafın 159. yıl dönümünde Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), "@" işaretini de Mors alfabesine ekledi. @ işareti (AT COMMERCIAL) kelimesinin baş harfleri olan "AC" harflerinin karşılığı ile ifade ediliyor.
^ a b "Morse." Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003.
* * * * * * * * * * * * *
nokta .-.-.-
virgul --..--
iki nokta ust uste ---...
soru isareti ..--..
apostorof .----.
tire -....-
parantez -.--.-
tirnak isareti .-..-.
ustten tirnak --..-.
esittir -...-
anlasilmadi ...-.
hata ........
yayinin sonu .-.-.
yayina ara vermek -.-
bekle .-...
calismanin sonu ...-.-
baslama isareti -.-.-
slash -..-.
s.o.s ... ---...
*************************
MORS ÖĞRENMEK İÇİN ÖNERİLER
Bir web sayfasında mors öğretilir mi bilemiyorum. Çok zor olmalı. Buna karşılık mors öğrenme konusunda bilinen tavsiyeleri dile getirebilirim.
Mors'u öğrenmenin en kolay ve emin yolu nedir? Bu bir çok radyo amatör adayının ve radyo amatörünün ortak sorunudur. Ben de bu sorunun çözümüne katkıda bulunabilmek için sizlerle burada görüşlerimi paylaşacağım.
Mors öğrenmeye niyetlenen amatör Mors Alfabesini bir kağıda yazar ve bu kağıda bakarak, bir nokta bir çizgi A, bir cizgi üç nokta B diyerek alfabeyi öğrenmeye çalışır. Daha önce bu şekilde çalışmış ve doğal olarak başarısız olmuşsak bir adım daha ileri gideriz. Di dah = A, da dididit =B şeklinde kendimize bir şans daha veririz. İki gün geçtiği halde bir şey öğrenemeyince, bilgisayar programları ile şansımızı deneriz.
Mors öğrenmemize yardım eden çok çeşitli programlar var. Burada herhangi bir program önerecek değilim. Kullanılan program bizim belirlediğimiz harfleri seslendiriyorsa yeterlidir. Bu program vasıtasıyla önce sadece dah' lardan oluşan harfleri dinleyerek, duyduğumuz bir sesi artık şüpheye düşmeyecek şekilde hafızamızda canlandırmamız gereklidir. Bu harfler T, M, O ' dur. Dinlerken sakın dah'ları saymayın.
Şu anda üç tane harfi nasıl olursa olun bilebiliyoruz, anlayabiliyoruz. Sıra dit' lardan oluşan harflerin öğrenilmesindedir. Programımızda öğrenilecek harfleri E, I, S, H olarak belirleyip dinlemeye başlayın. Bu dinlemelerde kesinlikle saymayın. Gelen sesi bir melodi, bir ritm şeklinde değerlendirin. Göreceksiniz harfler çok kolaylıkla kafanızda oluşacaktır.
Yukarıda bahsettiğim iki aşamadan da başarıyla geçtiğinizde TMOEISH harflerinin hepsini birden takılmadan alma alıştımalarına devam edin. Unutmayın, harfler birer ritm, melodidir.
Sırada dit ve dah' lardan oluşan harfler vardır. Bunlar AJUVW harfleridir. Dit' le başlayıp Dah ile biten bu harfleri öğrenirken zorlanmayacaksınız. Bir önceki aşamada karışık olarak dit ve dah' lardan oluşan harfleri rahatlıkla almaya başlamıştık.
Yine kolay bir aşama. Bu sefer dah ile başlayıp dit'la devam eden harfleri öğreneceğiz. Bunlar BDGNZ harfleridir.
Artık morsta belirli bir seviyeye ulaşmış bulunuyoruz. Bu aşamadan sonra dit, dah karışık yapıdaki harfler ile devam ediyoruz. Bunlarıda iki gruba ayırıp öğrenmekte fayda var. Önce dit ile başlayanlar, ki bunlar FLPR' dir. Ardından dah ile başlayan CKQYX harfleriyle devam ederiz.
Her aşamayı önemsemeliyiz. Bu çok basit diyerek geçiştirmek başarı şansımızı düşürecektir. Harfleri mümkün olduğunca hızlı (20-22 wpm) ama harfler arasındaki süre uzun tutulmalı. Düşük hızda dinleme yapıldığında nokta çizgi saymaya başlayabilirsiniz :)
Kaynak: t a c a l l b o o k . o r g
* * * * * * * *
Mors Alfabesinin Tarihçesi
Mors Alfabesinin tarihçesi oldukça gariptir. Bu gariplik bu alfabeyi bulan kişinin bir bilim adamı olmayışından kaynaklandığını söyleyebilirim. Mors Alfabesi, Amerikalı bir ressam ve heykelci olan, sanat öğrenimi için İngiltere’ ye gelen Samuel Morse (1791-1872) tarafından icat edilmiştir. Morse, yoksulluk ve türlü mutsuzluklarla geçen yıllardan sonra A.B.D.’nin resmi ressamı olmuştu. Tumturaklı ve usta fırçasıyla ülkesinin önemli tarihi olaylarını tuvale aktarmaktaydı. Bundan başka Washington, La Payette, Monroe gibi ünlü general ve siyaset adamlarının portrelerini yapmıştı. Öyle ki, 1829′da Fransa’ya geldiğinde bir ünlü kişi sıfatıyla akademi artistleri ve siyaset adamları tarafından karşılandı.
Kimdir bu Samuel Morse? Amerika’da Charleston‘ da doğan Samuel Morse, Philips Akademisi ve Yale Üniversitesi’nde okumuştu. Zeki ve ağırbaşlı bir gençti. Sanat kadar kimya ve elektrik konularıyla da ilgileniyordu. Elektrik konusunda kendine has fikirleri olan Morse, haberleşme için elektrikten yararlanılabileceği inanandaydı. Haberlerin elektrik vasıtasıyla bir yerden başka bir yere iletilebileceğini düşünüyordu.
Bununla birlikte adını ölümsüzleştirecek olan hikâyesi, 3 yıl sonra Amerika’ya dönmek üzere bindiği Fransız gemisi Sully’ de başladı. Orada, öğrenimini Fransa’ da yapmış olup belki de hatıra diye ülkesine bir elektromıknatıs götürmekte olan vatandaşı genç kimyacı Charles Jackson ile tanıştı. Bu araç hakkında gemide yapılan tartışmalar Morse’un ilgisini çekti. Ancak, bir ressamdan beklenmeyecek kadar bu konulara yakınlığı olsa gerekti ki, geminin kaptanına gerçek bir kehanet diye niteleyebileceğimiz şu sözleri söylemişti:
“Kaptan, günün birinde telgraftan dünyanın harikalarından biri diye söz ettiklerini duyarsanız, onun 13 Kasım 1832′de Sully’de icat edildiğini hatırlayın.”
İngiltere’ den Amerika’ ya döndükten sonra, New Haven‘ de küçük bir dükkana kapanıp yoğun çalışmalara girişti. Yıllar yılı yoksul, yarı aç bir hayat yaşadı. 1837 yılında elektromagnetik telgraf buluşunu tamamlamıştı. İcadının “ihtira beratı” nı almak için gerekli çevrelere başvurdu. Sermaye çevreleri, iş adamları, onun buluşunu pratik görmediler. Samuel Morse, icadını kabul ettirmek amacıyla İngiltere’ye, Fransa’ya, Rusya’ya gitti. Her gittiği yerde anlayışsızlıkla karşılanıyor, ilgi görmüyordu. Sonunda büyük çabalar sonucu, 1843 yılında Amerikan Kongresi’nden 30.000 dolarlık bir yardım fonu sağlayabildi. VVashington’la Baltimore arasında bir telgraf hattı kurdu ve 1844 yılı Mayıs ayı içinde bu hatta ilk telgraf mesajını gönderdi.
Bu kararın tarihi, deneyin de yapıldığı 24 Mayıs 1844′ tür. Morse, jüri ve davetlilerle birlikte Washington’da bulunuyordu. Vali ise Baltimore’ daydı. Genç bir kız İncil’i açtı ve şu başlığı okudu: “Tanrı neyi yarattı?” Morse, Baltimore’a bu cümleyi iletti ve Vail derhal aynı şeyleri geri gönderdi. Karşılığın çabukluğu inançsızların duraksamalarını bir anda sildi ve Baltimore’dan bir ailenin, telgrafla akrabalarına sağlık haberini göndermesi üzerine taşkın heyecan gösterilerine dönüştü. Morse’un kaderi yeni bir şekil almıştı. Elbette, her büyük icattan sonra olduğu gibi aleyhine üst üste davalar açılacaktı, ama mucit başardığına ve zamanın kendi lehine çalışacağına emindi.
Morse’un karşılaşacağı en büyük güçlük, kendisinin de tahmin ettiği gibi, kurulmuş olan tesisleri yıkmaktı. Gerçekten uygar ülkelerin çoğunda telgraf bir süreden beridir işlemekteydi, öyle ki, büyük masraflarla meydana getirdikleri tesisleri, yeni bir makine için bozmaya hiç biri niyetli görünmüyordu.
Orjinal mors kodu kısa ve uzun sinyallerin kombinasyonunun bir sayıya karşılık gelmesinden oluşmuştu. Her sayı da bir harfe karşılık geliyordu. Ancak Morse’ un bulduğu sistemin kullanımı kolay değildi. Alfred Veil ile bu konu üzerine ortaklaşa çalışmaya başlayan Morse, bir süre sonra Veil’ in önerdiği sistemin daha basit bir sistem olduğuna ikna oldu. Veil’ in sisteminde kısa ve uzun sinyallerin yanı sıra duraklamalar da kullanılıyordu. Bu sistem daha sonra Amerikan Mors Kodu olarak isimlendirildi.
Daha önce telgraf sistemleri üzerinde çalışmalar yapan ve telgrafın gelişimine büyük katkılar sağlayan Steinheil değerli bir bilgin olduğu kadar mert karakterli bir insandı. Morse alfabesinin çıkmasından sonra önemini yavaş yavaş kaybeden telgraf sisteminin üzerinde daha fazla durmadı. Rakibinin sistemine ilk katılan o oldu. Böylece Alman şebekesi Morse’ la donatıldı ve 1850′ de 2.400 km.’yi aştı. Hollanda şebekesi 1845′te ve Morse’un, Wheatstone’u güçlükle yendiği Belçika şebekesi de 1847′de açıldı. Aynı tarihte fizikçi ve siyaset adamı Carlo Matteuci (1811-1868) İtalya’yı önce kadranlı bir makineyle, sonra Morse’la bu devreye kattı. Onu 1850′de Rusya, 1852′de İsviçre, 1845′te İspanya izlediler.
A.B.D. telgraf telleriyle örülüyordu. Bunların uzunluğu 1855′te 45.000 km.’yi bulmuştu. İngiltere dışında Avrupa ve dünyanın çoğu ülkeleri Morse makineleriyle donanmıştı. Yaşlı mucit hayatının son yıllarında üne, huzura ve servete kavuşmuştu. Kendisine bir ata gibi saygı gösteriliyor, madalya ve onurlar veriliyor, akademiye seçiliyor, kendi heykel -anıtının açılış töreninde bulunuyordu. 2 Nisan 1872′de öldüğünde adı, bir özel ad olmaktan çıkmış, cins ‘isim’ olarak sözlüklere girmişti
Mors alfabesi Samuel F. B. Morse tarafından 1835 yılında oluşturularak iletişim için kullanılmaya başlanan kodlar bütünüdür.
Bu alfabe telgraf iletişiminde ve özellikle denizcilikte kullanım alanı olan bir haberleşme biçimidir. Kısa ve uzun sinyaller karşı tarafa harf ve rakamları bildirmekte kullanılır.
Elektrik sinyali, ses ve ışık yardımıyla Mors alfabesi kullanılır ve mesaj karşı tarafa bildirilebilir.
Günümüzde kullanım alanı oldukça sınırlı olan Mors alfabesinde 2 farklı kod sistemi uygulanır; Amerikan Kod Sistemi ve Uluslararası Kod Sistemi. Bunlardan Amerikan Mors Kodu genellikle telgraf sistemlerinde kullanılır.
Mors alfabesinin sesli iletişime göre avantajı çok daha düşük bir bant genişliğinde işe yaramasıdır. Ayrıca düşük frekansta diğer sistemlere göre yüksek performans gösterir.