Kölelikten Sultanlığa: Zirveye Doğru Mücadele Eden Savaşçı “Sultan Baybars”
I. Baybars, çoğunlukla askeri liderliği, özellikle de Haçlılara ve Moğollara karşı, bunun yanında diplomatik becerileriyle de anılan güçlü bir sultandı. Çoğu zaman, orta çağ süresince Mısır’ı ve Suriye’yi yöneten Memlük Sultanlarının en ünlüsü olarak düşünülür.
I. Baybars Mısır ve Suriye’nin dördüncü Memlük Sultanı’ydı ve genellikle tarihçiler tarafından Bahri Hanedanlığı’nın kurucusu olarak düşünülür. Buna ek olarak, Baybars başarılı askeri tutumu ve becerikli diplomatik manevraları sayesinde Memlük Sultanlığı’nın sınırlarını genişletti.
Baybars Dönemin Sultanına Hizmet Ediyor
Tam adı El-Malik El-Zahir Rukneddin Baybars el-Bundukdari olan Baybars, Karadeniz’in kuzey kıyılarındaki Kıpçak Türkleri’nin ülkesinde doğmuştu. 1242 civarında, Kıpçak Türkleri Moğollar tarafından saldırıya uğradı ve tutsak edilip köle olarak satılanların arasında Baybars da bulunuyordu. Sonunda Mısır ve Suriye’nin Eyyübi hükümdarı Sultan Salih Necmeddin Eyyüb tarafından satın alındı. Baybars, tıpkı sultanın yeni ele geçirdiği diğer tüm köleler gibi, Nil’deki bir adaya askeri eğitim için gönderildi. Eğitimi süresince Baybars sıra dışı bir askeri kahramanlık gösterdi ve eğitiminin bitmesi ve azat edilmesinin üzerine sultanın kişisel korumalarının bir grubuna kumandan olarak atandı.
Tahtı Nasıl Ele Geçirdi
1249’da, Fransız Kralı 4. Louis’in öncülük ettiği Yedinci Haçlı Ordusu, Mısır’daki Damietta kentinin kıyılarına vardılar. Kıyı şehri Haziran ayında düştü ve Haçlı Ordusu, Salih Eyyub’ün ölüm haberinin ulaştığı zamana denk düşen Kasım ayında, Kahire’ye ilerlemeye başladılar. Ancak Haçlı Ordusu’nun kaderinde Mısır’ı fethetmek yoktu ve 1250 yılının Şubat ayındaki Mansure Muharebesi’nde tam anlamıyla mağlup oldular. Savaştaki Eyyübi kumandanlardan biri de Baybars’tı ve bu onun askeri kumandan olarak ilk büyük zaferiydi.
Eyyübiler açısından, Salih Eyyub Mısır ve Suriye’yi birlikte başarılı şekilde yönetebilecek bu hanedanlığın son güçlü sultanıydı. Ondan sonra tahta geçen Muazzam Turanşah kısa süre hüküm sürdü ve Memlükler tarafından öldürüldü. Mısır’da Eyyübilerin tahttan düşürülmesiyle, başa Memlükler geçti. İlk Memlük Sultanı, Baybars’ın daha önceden gücendirdiği Aybek’ti. Sonuç olarak Baybars, bir kaç yıl boyunca kalacağı Suriye’ye kaçtı.
1260’da Baybars, Üçüncü Memlük Sultanı Kutuz tarafından Mısır’a davet edildi. Aynı yıl, Moğollar Mısır’ı işgal etmek için hazırlanıyorlardı. Bu iki güç arasındaki çekişme, Filistin’in Jezreel Vadisi’nde yer alan Ayn Calut Muharebesi ile sonuçlandı. Bu savaş süresince, Baybars Memlük ordusu öncü kuvvetlerinin kumandanıydı ve savaş alanında kendisini kanıtladı. Memlükler Moğolları ağır şekilde mağlup etse de, Kutuz’un zafer mutluluğu uzun sürmeyecekti. Mısır’a dönüş yolunda Sultan, Baybars’ın öncülük ettiği bir grup suikastçi tarafından öldürüldü.
Yeni Sultan’ın Askeri ve Diplomatik Tutumu
Kutuz’un ölümünden sonra, Baybars bir sonraki Memlük Sultanı oldu. Sultan olarak Baybars’ın hedeflerinden biri Suriye’deki arda kalan Haçlı Ordusu’na karşı kutsal cihad başlatmak ve onları bu topraklardan kovmaktı. Baybars’ın bunları yapmasında büyük Müslüman lider Selahaddin’e imrenmesinin rolü vardır. Baybars, Memlüklerin Suriye’deki askeri durumunu güçlendirdi ve 1265’den 1271’e kadar Haçlı Ordusu’na saldırılarda bulundu. Teker teker, kalan Haçlı kalelerini, Arsuf, Jaffa ve Antakya kaleleri dahil olmak üzere, Memlükler fethettiler.
Haçlılar Levant bölgesinde (Baybars’ın ölümünden yaklaşık on yıl sonrasına denk gelen 1289’a kadar süregelen, Trablus’un bir bölgesi), küçücük kalmış yapılanmalarını devam ettirirken, Baybars’ın hamleleri, bölgenin politikasında büyük bir oyuncu olan Haçlı devletlerine son darbeyi vurdu. Haçlılarla olan münasebetten ayrı olarak Baybars, Moğollara, Ermeni Hristiyanlara, Nubya’daki Makarralılara (Makurialılar) ve tabii Haşhaşi tarikatının geriye kalan üyelerine karşı da askeri hamleler yürüttü.
Baybars kendisinin ne kadar başarılı bir kumandan olduğunu kanıtlamış olsa da, iş yabancı güçlerle anlaşma yapmaya geldiğinde diplomasiyi düzgünce kullanma becerisine de sahipti. Örneğin; Sultan, Bizans İmparatorluğu ile sıkı ilişkiler yürütmeyi başarmıştı. Buna ek olarak, Aragon, Leon ve Kastilya gibi yabancı ülkeler ile Mısır arasındaki ticari antlaşmalar, Baybars’ın hüküm sürdüğü dönemde imzalanmıştır.
İç İşler ve Sultan Baybars’ın Ölümü
Baybars, dış işleri olduğu kadar, iç işleri idare etmede de oldukça becerikliydi. Onun bu alandaki dikkate değer başarılarının arasında, Kahire ve Şam arasında hızlı posta servisi kurulması ve İslam Hukuku’nun dört ana mezhebini temsilen baş hakimlerin atanması vardır. Bunlara ek olarak, kanal gibi hayati altyapılar inşa edilmiş ve limanlar geliştirilmiştir.
Güçlü Memlük hükümdarı 1277’de Şam’da vefat etti. Bazı kaynaklara göre, Baybars’ın ölümü geri döndürülemez bir hatadan kaynaklanıyordu – başkası için hazırlanan bir bardak zehiri içmişti. Ebedi istirahat yeri, kendi kurduğu Şam’daki Zahiriye Kütüphanesi’nin kubbesinin altında bulunabilir vaziyettedir.
Çeviri: Suay Mülayim
Haber: Wu Mingren
Kaynaklar
Dunn, J., 2017. Baybars al-Bunduqdari, The First Great Slave Ruler of Egypt. [Online]
Available at: http://www.touregypt.net/featurestories/baybars.htm
LookLex Encyclopaedia, 2017. Baybars 1. [Online]
Available at: http://i-cias.com/e.o/baybars1.htm
Rabie, H. M., 2017. Baybars I. [Online]
Available at: https://www.britannica.com/biography/Baybars-I
Sterling, D., 2015. The Battle of Al Mansourah and the Seventh Crusade, 1251. [Online]
Szczepanski, K., 2016. The Battle of Ayn Jalut. [Online]
Available at: https://www.thoughtco.com/the-battle-of-ayn-jalut-195788
The Crusades Reference Library, Encyclopedia.com, 2005. Baybars, Al-Zahir. [Online]
Çeviri yapılan web sayfası: ancient-origins
Bir önceki yazımız olan Michelangelo'dan Daha Becerikli ve Leonardo'dan Daha Üretken Bir Rönesans Dönemi Sanatçısı "Rafael" başlıklı makalemizde floransa, fresk ve italya hakkında bilgiler verilmektedir.