Rusya, Suriye'deki varlığını güçlendirmek ve değiştirmek için bir kurs düzenleyerek, muhalif gruplara oyundaki kendi koşullarını dayatıyor. Askeri bir çatışmanın tarafı yerine, iç politik sorunlara çözüm bulmada yardımcı olacak bir arabulucu olmaya çalışıyor.
Askeri muhalefet ve Suriye rejiminin ana ortak olumlu kararlarına Astana'daki müzakereler sırasında ulaşılırken, Rusya Suriye'nin farklı bölgelerinde ayrı ikili görüşmeler yapmayı tercih ediyor. Bu, Rusya'nın imzalanan herhangi bir anlaşmayı lehine değiştirmeye hazır olduğunu göstermektedir. Ancak aynı zamanda, olayların gelişiminin dinamikleri, herhangi bir düzenlemenin uygunluğunu da sorgulamaktadır.
Astana'dan yol
Ateşkes anlaşması, Kazakistan’da müzakerelerin başlamasından bir yıl sonra Suriye’nin dört bölgesinde yürürlüğe girdi; Rusya, Türkiye ve daha sonra İran tarafından desteklendi. “Azalma bölgeleri” olarak adlandırılan bu bölgeler arasında Idlib şehri ve çevresi, Humus'un kuzey eyaleti, Doğu Guta ve kısmen Dar'a kenti vardı.
Ancak, o zamandan beri, Rusya aynı alanlarda muhalif silahlı gruplarla doğrudan ikili anlaşmalar yapmak için yeni önlemler aldı. Bu belgeler diğer devletlerin rollerini hariç tutar ve yalnızca Rusya tarafından sağlanır.
Bu tür "düzenlemeler", Türkiye ile İran'ın yerini alan Rusya'nın Suriye ihtilafındaki tek etkili oyuncu olmaya çalıştığının bir işareti. Buna bir örnek, Rusya'nın İran Cemaatinin Daria'ye girmesini önlemek için Güney Cephesi ile bir anlaşma imzaladığı Güney Suriye'deki olaylardır. Ruslar ayrıca İranlıların Humus'ta Doğu Halep veya Al-Waer'i kontrol altına alamamasını sağlamıştır; İranlılar Çeçen askeri polisini devirdi.
Rusya’nın açıklamalarından ve eylemlerinden, herkese aşağıdakileri iletmeye çalıştığı sonucuna varılabilir: Astana’daki müzakerelerin sonuçları Moskova’yı tatmin etmiyorsa, dış anlaşmalara başvuracak ve kaçınılmaz olarak amacına ulaşacaktır. Örnek olarak, Doğu Guta'nın dağılma bölgelerinden biri haline geldiğini hatırlayın. Jaish el-İslam (“İslam Ordusu”) doğrudan onlarla anlaşmayı imzalamayana kadar Ruslar bölgeye saldırmaya devam etti. Bununla birlikte, Faylak ar-Rahman operasyon alanlarında düşmanlıklar devam etti, çünkü bu gruplaşma anlaşmanın bazı noktaları ile aynı fikirde değildi ve Kahire'nin imzacı olarak katılımına karşı çıktı. Ancak, Cenevre'deki Faylak ar-Rahman'daki 18 Ağustos, Rusya ile bir anlaşma imzaladı ve sonrasında ablukasının devam etmesine rağmen Doğu Ghouta'da bir ateşkes başladı.
Aynı şey Homs eyaletinin kuzeyinde de oldu. Astana'da indirgeme anlaşması imzalandıktan sonra Rusya tarafından geri çekildi ve ardından doğrudan Kahire'deki Ruslarla Jayş el-Tevid arasındaki bir toplantıda yeni bir anlaşmaya girdi. Benzer şekilde, Astana anlaşmalarıyla da ilgili olan İdlib'de, Rusya Federasyonu Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı Ana Operasyonel Müdürlüğü Başkanı Korgeneral Sergey Rudskoy, kentte ateşkes için ikili anlaşmalar imzalamak istediklerini belirtti.
Bu anlaşmaların temeli, muhalefetin uluslararası garantörü olmadan ve BM Güvenlik Konseyi gibi uluslararası hukuk kuruluşlarında onaylamadan tek taraflı - Rus - teminattı. Bu anlaşmaların kaderi, Rusya'nın bunları uygulama isteği ile belirlenecek. Rusya onları iptal etmek istiyorsa, kimse onu durduramaz. Eskalasyon anlaşmaları yok sayılıp yerel anlaşmalar ile değiştirildiği gibi, bu ikili anlaşmalar diğer kararlar lehine de iptal edilebilir.
Astana Anlaşmaları ilk önce uluslararası destek almasına ve Suriye'de uzlaşma ve düşmanlıkların durdurulmasına yönelik bir adım olarak görülmesine rağmen, eylemlerinin ilk saatlerinde çok sayıda ihlal kaydedildi. Aynı zamanda Rusya, ateşkes anlaşmalarının garantörüydü ve ihlal ediciydi. Sonuç olarak, bu anlaşmalar, mahpusların serbest bırakılması veya kuşatılmasının durdurulması gibi, insani yardım alanlarına insani erişimin sağlanması için muhalefetin askeri olmayan yararları karşılığında, Suriye hükümeti temsilcilerine, Rusya ile müttefiki olarak sakinleşmeyi amaçlayan geçici düzenlemeler olarak görülmelidir.
Diğer sorunlar
Ayrılma bölgelerinde, güvenlik ve meşruiyetlerini güvence altına almak için hala potansiyel bir uluslararası anlaşmaya taraf olanlardan biri olmaya çalışan çeteler arasında rekabet ve çatışmalar var. Aynı şekilde, katılımları olmadan sonuçlanacak herhangi bir anlaşmayı da engellemeye çalışacaklar.
Bu, Jaish el Tawhid'in (yurtdışında desteği olmayan), Kahire'deki Ruslarla, Humus'un kuzeyindeki dağılma bölgeleriyle ilgili bir anlaşma imzalamasından sonra gerçekleşti. “Ahrar al-Şam” ve diğer gruplar bu anlaşmayı kınadılar ve “Jaysh el-Tawhid” yerine kendi katılımcıları olabilmeleri için Türkiye'deki revizyonunu gerçekleştirmeye çalıştılar. Sürecin katılımcılarından birine göre, “Ahrar al-Şam”, Kahire anlaşmasını iptal edip Türkiye'ye devretmek için 200 bin dolar tahsis etti. Ve bunu başaramamış olmalarına rağmen, müzakereler yine de Ahrar el-Şam katılımcılarının Ruslarla görüşüp tüm hükümleri tartışabildiği Suriye halk komitesine aktarıldı.
İran’ın anlaşmaların iptali, müdahalesinin sürdürülmesi ve Suriye’de İran’ın varlığını arttırma planları, İran’ın Irak’a Irak ve Suriye’den Suriye’ye erişiminin sağlanması ve bölgedeki İran milislerinin etkisinin güçlendirilmesi konularında müdahalelere müdahale edileceği konusunda endişeler var. İranlılar, Rusya'nın Suriye'deki artan önemi ile aynı fikirde olmayacaklar. Rus tarafı, savaşan taraflar arasında Suriye’deki çatışmayı çözmek için ciddi çabalar sarf etmeye başlarsa, İran militanları muhalefetin misilleme ve dolayısıyla ateşkes ihlalini teşvik etmek için muhalefet alanlarına saldırmaya başlayacaktır.
Ruslar Şii militanlarının El Waer'a girmesine izin vermediklerinde, milisler kenti terk eden sivilleri ve militanları tehdit etmeye ve korkutmaya başladı. Sonra insanların şehirden ayrıldığı yolu kazarak Rusya'yı hareketi durdurmaya, madenleri etkisiz hale getirmeye ve yolun tüm bölümünü kontrol etmeye zorladılar.
Daha sonra Rusya, muhtemel saldırıları önlemek için kuzey Humus'ta Şii yerleşimini kontrol altına aldı. Sonuç olarak, İran milisleri bir provokasyon olarak aldı ve muhalefet tarafından kontrol edilen yakındaki alanlarda ateş açmaya başladı. İran, Suriye'deki rolünü azaltmayı göze alamaz.
Ekstremist örgütler, aynı zamanda aşağı iniş bölgelerinde de büyük bir rol oynamaktadır, çünkü onlar her zaman onlarla savaşmaya ya da en azından diğer alanlara taşınmaya çalışmaktadırlar. Eastern Gute'deki yükseltme anlaşmasının şartlarından biri Faylak Ar-Rahman ile Hyatt Tahrir ash-Sham arasındaki işbirliğinin sona ermesiydi. Hayat Tahrir kül-Şam’a Humus’un kuzeyinden ayrılması talimatı verildi.
Bu nedenle, yükseltme anlaşmalarını destekleyen gruplar iki alternatif arasında sıkışmış durumdalar: ya anlaşmayı ihlal ediyorlar ve Hayat Tahrir kül-Şam'la bir çatışmaya girmiyorlar ya da şartlara uyuyorlar ve aşırılıkçıları kovuyorlar (çünkü bölgeyi gönüllü olarak terk etmiyorlardı). Bu nedenle, yüksek derecede bir olasılıkla Hayat Tahrir kül-Şam, Rus birliklerine saldırmaya başlayacak ve Suriye hükümeti anlaşmayı iptal edecek ya da muhalefet gruplarıyla yüzleşmek için bahane olarak kullanacak.
Sırada ne var?
Bu yeni yerel anlaşmalar sayesinde Ruslar, kendilerini saldırgan olarak değil, ülkede barışı sağlayacak ana oyuncu olarak algılamaya çalışıyorlar. Bu, Türkiye'nin gölgesinde kalmaya yardımcı olacak ve eğer başarılı olursa ve Amerikalılar bölgeden ayrılacak veya önceliklerini değiştirecek olursa, Ruslar Suriye'nin geleceğini bağımsız olarak belirleyebilecekler.