Gıda İsrafı
İnsan tüketimi için üretilen gıdaların yenilebilir kısmındaki besin değeri ve miktarının azalması kayıp ve atık (FAO) olarak tanımlanmaktadır. Gıda zincirinin üretimden tüketime kadar olan tüm aşamalarında, nedeni ne olursa olsun israf, gıda kaybı ve israfı olarak tanımlanabilir.
GIDA ATIKLARINA GENEL BAKIŞ
Gıda kayıpları ve israfı, küresel sorunlar arasında açlık ve yetersiz beslenme ile birlikte ilk sırada yer almaktadır. Gıda kayıpları ve israfı; Üreticilere, tüketicilere ve gıda zincirindeki tüm aktörlere yüksek düzeyde ekonomik zararlar vermektedir. Sonuç olarak, ülkenin ekonomik kaybına ve çevre üzerinde olumsuz etkilere neden olmaktadır.
FAO'nun 2019 raporuna göre 2018 yılında yaklaşık 821 milyon kişi açlık sorunu yaşadı. Küresel Açlık Endeksi'ne göre 119 ülkeden 52'sinde "ciddi", "endişe verici" ve "son derece ciddi" açlık sorunları var. 2050 yılına kadar 10 milyara ulaşması beklenen dünya nüfusunun beslenme ihtiyacı için küresel gıda üretiminin %50 artması gerekiyor. (FAO, 2013). Gelişmiş ülkelerde insan tüketimi için yılda üretilen gıda miktarı 900 kg'dır. Gelişmekte olan ülkelerde bu oran 460 kg civarındadır (Artık & Hancı, 2020, s.11)
Dünyada insan tüketimi için üretilen 4 milyar ton gıdanın yaklaşık %30'u (1,3 milyar ton gıda-kişi başı yaklaşık 190 kg) ya kaybolmakta ya da israf edilmektedir. (FAO, 2011a). Sanayileşmiş ülkelerde gıda kayıplarının %40'ından fazlası perakende ve tüketici düzeyinde meydana gelmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde, kayıpların %40'ı hasattan sonra ve işleme sırasında meydana gelmektedir. Gıda kayıp ve israfının %56'sı gelişmiş ülkelerde meydana gelirken, kalan %44'ü gelişmekte olan ülkelerde.( Demirbaş, 2018)
AB'de gıda israfının %70'i ev, gıda hizmeti ve perakende sektörlerinde meydana gelmektedir. Tarımsal üretim ve işleme sektörlerinde gıda kaybı kalan %30'u oluşturmaktadır (FUSIONS, 2018). Eylül 2015'te kabul edilen sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle AB ülkeleri, 2030 yılına kadar perakende ve tüketici düzeyinde kişi başına düşen gıda atığını yarıya indirmeyi ve gıda tedarik zinciri boyunca gıda kayıplarını azaltmayı taahhüt ediyor.
FAO (2011) tarafından yapılan küresel bir araştırmaya göre, evsel atıkların çoğunluğunu %39 ile meyve ve sebzeler oluştururken, onu %33 ile tahıllar izliyor.
ÜLKEMİZDEKİ GIDA ATIKLARI
Gıda kayıplarını azaltmaya yönelik bir diğer faaliyet ise dünya genelinde yaygın olarak kullanılan gıda bankacılığı sistemidir. Gıda bankacılığı ülkemizde 2000'li yılların başında dernekler tarafından kurulmuştur. Mevcut mevzuat gıda bankacılığını desteklemektedir. Ülkemizde sosyal amaçlı sivil toplum kuruluşları, dernekler ve belediyeler aracılığıyla gıda bankalarının sayısı artmıştır.
SONUÇ
Küresel bir sorun olan gıda israfı ve kaybı, aynı zamanda ulusal ve bölgesel bir sorundur. Resmi kurumlar, yerel yönetimler, STK'lar, eğitim kurumları, gıda işletmeleri ve tüketiciler; çözüm odaklı paydaşlardır.
Saygılarımla
Salih özer-Konya Tarım ve Orman Müdürlüğü
E-posta: firstname.lastname@example.org