Birleşmiş Milletler tarafından 1977 yılında ilan edilen 8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nün geçmişi çok eskilere dayanmaktadır.
Kadınların erkeklerle eşit haklara sahip olmak yolunda verdiği mücadele, 8 Mart 1857 yılında Amerika'nın New York kentinde tekstil sektöründe çalışan 40 bin kadının düşük ücretleri, uzun çalışma saatlerini ve insanlık dışı çalışma koşullarını protesto etmek için grev yapması ile başladı.
Greve çıkma kararı alan kadınlar, taleplerini şöyle açıklamışlardı: “Daha iyi koşullarda çalışmak, 10 saatlik iş günü, eşit işe, eşit ücret...”
Polisin işçilere saldırması ve işçilerin fabrikaya kilitlenmesi, arkasından da çıkan yangında işçilerin fabrika önünde kurulan barikatlardan kaçamaması sonucunda tam 120 kadın işçi hayatını kaybetti.
İşçilerin cenaze törenine 10 bini aşkın kişi katıldı.
Danimarka'nın Kopenhag kentinde, 26-27 Ağustos 1910 tarihinde yapılan Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı'nda, Almanya Sosyal Demokrat Partisi önderlerinden Clara Zetkin, 8 Mart 1857 tarihindeki tekstil fabrikası yangınında ölen kadın işçiler anısına 8 Mart'ın "Dünya Kadınlar Günü” olarak anılması önerisini getirdi ve öneri oybirliğiyle kabul edildi.
İlk yıllarda belli bir tarih saptanmamıştı fakat her zaman ilkbaharda anılıyordu. Tarihin 8 Mart olarak saptanışı Sovyetler Birliği'nin kurucusu Vladimir Lenin'in önerisiyle 1921'de Moskova'da gerçekleştirilen 3. Uluslararası Kadınlar Konferansı'nda gerçekleşti. Adı da "Dünya Emekçi Kadınlar Günü" olarak belirlendi.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 16 Aralık 1977 tarihinde 8 Mart'ın "Dünya Kadınlar Günü" olarak anılmasını kabul etti.
Eşitlik dünya barışını getirecek
Dünya barışının korunması, sosyal gelişim ve temel insan haklarının kullanılması için kadınlar ve erkekler arasında eşitlik olması ve kadınların kendilerini geliştirmelerine olanak sağlanması gerektiği düşünülüyordu. Bu yüzden, kadınlara eşit hakların verilmesinin dünya barışını güçlendireceği kabul edilmişti.
Türkiye'de 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü ilk kez 1921 yılında "Emekçi Kadınlar Günü" olarak kutlanmaya başlandı.
Dünya Kadınlar Günü, kadınların sosyal, kültürel ve siyasi alanlardaki kazanımlarının dünya genelinde kutlandığı bir gündür. Bugün aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitliği için bir harekete geçme çağrısını da ifade eder.
BM'nin 2019 Dünya Kadınlar Günü teması şöyledir; "Eşit düşün, zekice geliştir, değişim için yenilik yap."
Bu çerçevede AB Türkiye Delegasyonu, bazıları yeterince tanınmayan fakat hepsi kendi dönemine ve sonraki nesillere yol göstermiş öncü kadınları gündeme getirmeyi seçti.
Öncü kadınlarımız için hazırlanan illüstrasyonlar
Nezihe Muhiddin (1889-1958)
Türk Kadın Hakları savunucusu.
Kadınlar için seçme seçilme hakkını dile getiren ilk aktivist.
"Yaşadığım sürece inandığım davanın peşinden gittim. Ama sanmayın ki bu kolay oldu. İşte bu yüzden gücümüzü toplamak zorundayız, yoksa bu hayatın biz kadınların önüne ördüğü duvarları aşmamız pek mümkün değil."
Semiha Berksoy (1910-2004)
Türkiye'nin uluslararası alanda tanınmış ilk çok yönlü sanatçılarından biri.
"Ben kaderimi yaşadığım haksızlıklara rağmen hep hoş karşıladım. Sanatımla baş başa mutlu oldum. Çünkü beni sanattan başka hiçbir şey ilgilendirmiyordu. Benim ruhumu sürükleyen, bende alev haline gelen bir şey var; o da sanat aşkıdır."
Dilhan Eryurt (1926-2012)
Astrofizikçi. NASA 1969 Apollo Başarı Ödülü sahibi ve NASA'da çalışan ilk Türk bilim kadını.
Yıllarca öncü çalışmalar yaptığı NASA'daki görevinin ardından Apollo Başarı Ödülü'ne layık görüldü. Türkiye'de akademik kariyerine kadro olmaması nedeniyle laborant olarak başlayabildi. Yılmadı. Hedefi, astrofizik konusundaki bilgisini uluslararası düzeye ulaştırmaktı. Kariyerini kürsü kurduğu, bölüm başkanlığı yaptığı aynı fakültede dekan olarak tamamladı.
Gül Esin (1901-1990)
Türkiye'nin ilk kadın muhtarı. 1933 yılında Aydın'ın Çine ilçesi Karpuzlu bucağında muhtarlık yaptı. Atatürk'ten özel ödül aldı.
1933 yılında 32 yaşındayken 500 oyla, 4 erkek rakibine fark atarak Demircidere köyü muhtarı oldu. Kahvehanelerde kumar oynamayı yasakladı, kız kaçırma olaylarını önledi ve resmi nikah işlerini düzene soktu. Kendi döneminde yerel yönetimlerde kadınların yer alabileceğini gösterdi.
İoanna Kuçuradi (1936)
Kadın filozof. Uluslararası Felesefe Cemiyetleri Federasyonu Başkanı (1998-2003) ve 21. Dünya Felsefe Kongresinin Organizatörü. Dünyadaki güncel düşünürler arasında öncü bir kişiliktir.
Felsefe konusunda Türkiye'nin öncü ismi olarak ön plana çıktı. Tek tek kişilerin haklarını ve değerlerini ortaya çıkaracak bir etiğin gerekliliğine inandı ve bu amaçla çalıştı. İnsan hakları konusunda birçok çalışması vardır. Uluslararası Felsefe Kuruluşları Federasyonu ve Felsefe Kurumu başkanıdır.
Leyla Ağaçkoparan (1964)
İlk Türk kadın ağır vasıta şoförü.
Otomotiv sektöründe erkeklere rağmen mesleğini yapabilmek için gözünü karartmış, önündeki yolda çıkan her engeli aşmıştır. Sınırlarını evinin duvarlarının dışına taşıyan, sınırları zorlayan bir kadın.
Mualla Eyüboğlu (1919-2009)
Türkiye'nin öncü kadın mimarı.
Uzun yıllar Köy Enstitüleri'nin kuruluşunda mimar, inşaat sorumlusu ve öğretmen olarak çalıştı. Aynı zamanda Türkiye'nin birçok kültürel mirasının restore edilmesine de katkıda bulundu. Topkapı Sarayı gibi birçok eser onun sayesinde korundu ve bugünlere ulaştı. O hep "Biz bu memleketi sevdik, gerisi boş" dedi.
Sabiha Rıfat Gürayman (1910-2003)
İlk Türk kadın mühendis. Fenerbahçe erkek voleybol takımının 1929'da şampiyon olduğu seneki kaptanı.
Anıtkabir'in inşaatında başmühendis olarak çalıştı. Sahada çalışan ilk kadın inşaat mühendisidir. "Bir kadının emri altında çalışmayız" diyen işçileri onlarla birlikte çalışarak ikna etti. Yaptığı ilk köprüye ona atfen "kız köprüsü" adını verdi. Kız köprüsü halen iki yakayı birbirine bağlamaya devam ediyor.
Safiye Ali (1894-1952)
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kadın tıp doktoru ve tıp eğitimi veren ilk kadındır. Anne çocuk sağlığı üzerine çalışmalar yapan Safiye Ali'ni adı Süt Damlası Bakımevleri ile anılır.
Yurt dışında eğitimini tamamlayıp yurduna dönen Safiye Ali özellikle kadın hastalıkları ve çocukların sağlığı konusunda uzmanlaşmış ve binlerce hayat kurtarmıştır. İlk açtığı muayenehanede, bir kadın doktor olarak, uzun süre hastaların güvenini kazanmak için çaba sarf etti. Ancak sonra kapısındaki kuyruk hiç bitmedi.
Selma Rıza Feraceli (1872 – 1931)
Türk kadın gazeteci, Hilal-i Ahmer Cemiyeti genel sekreteri ve yazar.
Zorunlu olarak yurt dışında başladığı gazetecilik kariyerini Meşrutiyet sonrası yurduna dönerek sürdürdü. Döneminin kadın dergilerine kadınların durumu ile ilgili yazdığı yazılar ile öncü oldu. Buna rağmen, ilk romanı okuyucusuyla 107 yıl sonra buluşabildi.
Suat Berk (1901 – 2002)
İlk kez hâkim olarak tayin edilen üç kadından biri. 1930 yılında hâkimliğe başladı.
Dünyanın ilk kadın sulh hâkimidir. 21 yaşında hâkimliğe başlayan Berk, "Ben zannederdim ki herkes mahkemeleri dinlemek için, işleri olanlar geliyor, meğerse hâkim kadını seyretmek için geliyorlarmış" diyen hukukçumuzdur. Dünyada ilk kez bu topraklarda kadına, hüküm verme yetkisi verilmiştir.
Semiha Es (1912 – 2012)
Kadın savaş fotoğrafçısı, Kore, Vietnam ve Ruanda gibi savaş bölgelerinde bulundu.
Savaş alanında kadın olduğu anlaşılmasın diye ellerini gizleyen, döneminde yayınlanmayacağını bile bile savaşın hapsettiği yüzlerin hikayesini anlatmak için ülke ülke gezen, annesine sıkıca sarılarak veda anını uzatan askerleri ve kelimelerle anlatılamayacak daha bir çok fotoğraf çeken Türkiye’nin ilk kadın savaş fotoğrafçısı.
Müfide İlhan (1911- 1996)
İlk Kadın İl Belediye Başkanı.
1950’de Mersin Belediye Meclisi tarafından başkan olarak seçildi. Çok kısa sürede kentin yüzünü ve kültürünü değiştirmeyi başardı. İlkelerinden taviz vermedi. En büyük engel belediye yerel yönetimlerde kadın görmeye alışık olmayan eski yöneticilerdi. Öte yandan en büyük desteği Mersin halkından ve özellikle kadınlardan gördü.
Halet Çambel (1916 – 2014)
Hitit hiyerogliflerinin çözülmesini sağlayan kadın.
Arkeoloji’nin duayeni, kendini Hititli diye tanımlayan birçok başarılı arkeoloğun hocası. Bir öğretmen ve yurttaş olarak sorumluluklarını yerine getirmek için elli yıldan fazla aktif çalışmış, aynı zamanda ülkesini olimpiyatlarda temsil eden ilk Türk kadın sporcu olmuştur.
Remziye Hisar (1902 – 1992)
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk kadın kimyacısı ve Madam Curie’nin tek Türk öğrencisi.
“Bir kadın sesini tarih içinden duyabilmek için bu sesi iyi dinlemek gerekir. Belki bu ses başarıya ulaşmak için hala erkeklerden daha fazla çalışması gereken hemcinslerime yol gösterici olur.”
Bedia Muvahhit (1897-1994)
Tiyatro öncüsü.
Şehir Tiyatrolarında 200'ün üzerinde oyunda rol alan Bedia Muvahhit, Osmanlı İmparatorluğu döneminde bir kamu kuruluşunda çalışma hakkını elde eden ilk kadınlardan biridir. Halide Edip’in Ateşten Gömlek romanı sinemaya uyarlanmak istendiğinde, başroldeki kadınları ancak bizden birisi oynayabilir demesi üzerine beyaz perdedeki ilk kadın oyuncu da o olur.
Azra Erhat (1915 – 1982)
Kadın filolog. İlyada ve Odysseia’yı Türkçe’ye çevirdi.
Türkiye’de antik dönemin mitolojik kahramanları onun çevirileri sayesinde yaygınlaştı. Klasik anlamda Türkçe beşeri bilimlerin temelini atmıştır. Mavi yolculuk kavramını bizimle tanıştırdı, neden ölmeden önce bu yolculuğa çıkmak gerek sorularının cevabı onun yazılarının ana konusu oldu.
Hatice Nüzhet Gökdoğan (1910-2003)
Gökbilimci.
İstanbul Teknik Üniversitesinde ders veren ilk kadın akademisyendir. Türkiye’de yeni başlayan akademik çalışmaların yurtdışında kabul görmesi, yurtdışından birçok önemli bilim insanının Türkiye’ye getirilmesi, Türkiye’nin en önemli astronomlarının yetişmesini ona borçluyuz.
Fatma Aliye Topuz (1862 – 1936)
Kadın hakları öncüsü ve romancı.
Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk profesyonel Türk kadın romancısıdır. Batılı kıyafetlerle kamusal hayatta boy gösteren ilk kadınlardan biridir. Yazar, çevirmen ve romancı olarak sürdürdüğü kariyeri boyunca sosyal sorumluluğunu da yerine getirmeye özen göstermiştir. Hilal-i Ahmer Cemiyeti'ne (bugünkü Kızılay) üye olan ilk kadındır.
Samiye Cahid Morkaya (1897-1972)
Türkiye’nin ilk kadın otomobil yarışçısı.
Türkiye’nin ilk ehliyetli kadın sürücüsüdür. Katıldığı yarışlarda dereceye girdi. İlk defa birinci olduğunda sırf kadın olduğu için yarışın iptal edilmesini istediler. Onun sayesinde 1932 yılında mahkeme tutanaklarına "Bir kadın da otomobil yarışlarına katılabilir ve birinci gelebilir” kaydı geçti.
Banu Fırıncılar/ Habernediyor