Bilimsel sınıflamalarda Accipiter nisus olarak tanımlanır. Kancalı gaga, kavisli pençeler ve güçlü kanatlı avcı bir kuş olarak bilinir. Nispeten kısa, ucu yuvarlak kanatları ve uzun kuyruğu ani dönüşler yaparak sık ağaçlar arasında avlanmasını sağlar. Küçük yırtıcı kuşlar gurubundan göçmen bir kuştur. Kertenkele, yılan, kurbağa, fare ve küçük kuşları avlayarak beslenir. Yeryüzünde avını daha ustaca yakalayabilen bir kuş yoktur.
Geniş çayır ve bozkırlar, ağaçsız sulak sahalar ve çıplak kayalıklar haricinde ibreli ve yaprak döker açık ve kapalı ormanlarda, ağaçlı bozkırlarda, ağaçlı ve çalılık sınırlarla bölünmüş tarım arazilerinde avlanır. Avlanma alanına göre daha sık ağaçlıklı yerlerde ürer. Tüm dünyada 50 farklı türü bulunmaktadır. Türleri kabaca küçük ve orta boy kuşlarla beslenen atmacalar, daha büyük kuşlar ve memelilerle beslenen çakırkuşları olarak bilinir. Türkiye’de geleneksel atmaca, çakırkuşu ve yoz atmaca türleri yaşamaktadır.
Dişi ve erkek cinsleri arasında belirgin bir büyüklük farkı vardır. Erkeklerde kanat açıklığı ortalama 62 cm, dişilerde ise 74 cm’dir. Erkeklerde ağırlığı ortalama 150 gr, dişilerde ise ortalama 240 gr’dır.
Sonbaharda Orta Avrupa, Orta Rusya ve güney batı Asya ormanlıklarından güneye doğru göç eder. Bu göçler esnasında iki yoldan ülkemizin doğu ve batı sınırlarına yakın bir yolu takip eder. Birinci göç yolu; Alplerden başlamak üzere Adriyatik sahilleri, Yunanistan, Doğu Trakya ve İstanbul Boğazını takiben güneye iner. İkinci göç yolu ise, Orta Rusya’dan başlamak üzere Kafkas Dağlarının batı yamaçlarını takiben Karadeniz kıyılarından Doğu Karadeniz Dağlarını geçerek güneye iner.