Beyrut, Lübnan ve Gazze Şeridi – Her yıl 16 Eylül’de Rehab Kanaan, 1982 Sabra ve Shatila katliamı, oğlu ve öldürülen ailesinin diğer üyeleri anısına Gazze şehrinin merkezindeki açık bir avluda mum yakar.
Kanaan 1954’te Lübnan’da doğdu. Ailesi 1948 Nakba’sında Safad şehrinden kaçtıktan sonra, İsrail’in kurulmasından sonra yüz binlerce Filistinlinin evlerini terk etmeye zorlandığı sırada sığındı.
Ancak Lübnan ve sonunda Kanaan’ın taşındığı Shatila mülteci kampı bir sığınak olmayacaktı.
1976’da, Lübnan’ın yıkıcı iç savaşından sadece bir yıl sonra ve rezil Sabra ve Şatila katliamından altı yıl önce, Kanaan, Tel al-Zaatar katliamında geniş ailesinden 51 kişinin öldürüldüğünü söylüyor; anne babası, beş erkek kardeşi, ve üç kız kardeş.
“Gerçek bir trajediydi. Tamamen yalnızdım, ”dedi ağlayan bir Kanaan, abluka altındaki Gazze Şeridi’ndeki evinden.
Devam etmeye çalıştı ama kendi deyimiyle “daha fazla trajedi bekliyordu”.
1982’de Kanaan, iki çocuğu olduğu ilk kocasından boşandı ve yeniden evlendi, ancak Shatila’da kaldı.
O yılın 16 Eylül’ünde, “Lübnan çetelerinin” saldırılarını duyduktan sonra Kanaan, kocasıyla birlikte kamptan ayrıldı. Çocukları, 12 yaşındaki Maher ve 15 yaşındaki Maymana, babalarıyla birlikte kaldı.
16-18 Eylül 1982 tarihleri arasında Beyrut’un Sabra mahallesinde ve bitişiğindeki Şatila’da 2.000 ila 3.500 kişi öldürüldü.
Kurbanlar ağırlıklı olarak kampta yaşayan Filistinli mülteciler ve Lübnanlı sivillerdi.
Failler: İsrail ordusuyla koordineli çalışan Lübnanlı sağcı bir milis.
Sonrasından görüntüler dünya çapında yayınlandı ve katliam, her yıl düzenlenen anma etkinlikleriyle Filistin tarihindeki en travmatik olaylardan biri olarak kabul ediliyor.
Kanaan, “Katliam bittikten sonra hemen Sabra ve Şatila’ya döndüm” dedi. “Büyük bir şoktu – vücut parçaları, kan ve ölüler, sahne felaketti. Birçok akrabam ve komşum öldürüldü ama çocuklarımdan haber alınamadı” dedi.
“Soracak kimse yoktu, durum zordu, birçok insan öldürüldü ve herkes kayıp ve ölüleri arıyordu. Bu durum aylarca devam etti.”
Kanaan, diğer binlerce Filistinliyle birlikte 1982’nin sonunda kocasıyla birlikte Tunus’a gitti, çocuklarının ölü mü sağ mı olduğundan hâlâ emin değil.
“Bir sabah Tunus’tayken Filistin gazetesi al-Thawra, Sabra ve Şatila’da öldürülen şehitlerin bir listesini yayınladı – oğlum Mahir’in adı da bunlar arasındaydı” dedi.
“Çok zor bir andı. Histerik bir şekilde ‘Maher, Maher’ diye bağırıyordum. Çok zor bir haberdi.”
Maymana’ya gelince, yol soğudu.
‘Ölüm kokusu’
Milisler Şatila’ya geldiğinde Nawal Ebu Rudeinah altı yaşındaydı. Kanaan’ın aksine, ne katliamdan kaçabildi ne de ailesi.
“Ölümün keskin kokusunu hatırlıyorum. Birçok ceset arasında yürüdüğümü hatırlıyorum. Gerçek dışıydı, ”diyor 46 yaşındaki Ebu Rudeinah, Al Jazeera’ya Shatila’daki evinden söyledi.
Katliamda babası Şevket ve hamile kız kardeşi Amal ile dedesi, teyzesi ve diğer 12 akrabasının öldürüldüğünü açıklıyor.
Kolsuz insanlar vardı, yerde beyinler vardı, bacakları açık ve battaniyeye sarılı kadınlar vardı.
“Evimize girdiklerinde bütün erkekleri dışarı çıkardılar, sıraya dizdiler ve başlarına ağır kiremitlerle vurmaya başladılar. Bu sahneyi asla unutmayacağım.”
Ebu Rudeinah’ın annesi beş yıl sonra kalp krizinden öldü ve küçük kardeşi Muhammed’e bakmak için okulu bırakmak zorunda kaldı.
“Çocukluğum korkunçtu. Çoğu zaman yemeğimiz yoktu. İnsanlardan bağış alırdık ama kendimizi büyüttük. Bir sandalyeye oturup yemek pişirirdim. 16 yaşıma geldiğimde her şeyi nasıl yapacağımı biliyordum” dedi.
Sabra ve Şatila katliamı, Birleşmiş Milletler’e göre bugün Lübnan’daki sayısı 479.000 olan Filistinli mültecilerin durumunu vurgulamaya devam ediyor.
Bunların yaklaşık yüzde 45’i ülkedeki aşırı kalabalık, kötü barınma koşulları, işsizlik, yoksulluk ve temel hizmetlere ve adli yardıma erişim eksikliğinden muzdarip 12 mülteci kampında yaşıyor.
Lübnan’daki Filistinlilerin 39 kadar meslekte çalışması ve mülk sahibi olması yasaklandı ve çok sayıda başka kısıtlamayla karşı karşıya kaldı.
“Kampta hayat çok zor. Bence herkese sorarsan hepsi gitmek istiyor. Hâlâ ‘mülteci’ etiketi taşıyoruz ve aradan 74 yıl geçti ve hâlâ mülteciyiz” dedi.
“Lübnan devleti de bizi istemiyor, tamam tamam, o halde vatanımıza dönelim, geri döndüğünüzü hayal edin, hemşehrileriniz tarafından kuşatılalım. Ölmeden önce hayalimiz Mescid-i Aksa’yı ziyaret etmektir.”
Yirmi iki yıl aranıyor
Ebu Rudeinah için hayatı bu kadar zorlaştıran Lübnanlıların Filistinlilere uyguladığı kısıtlamalar, Kenan’ın kızı Maymana’yı aramak için bir daha asla geri dönemeyeceği anlamına geliyordu.
Bunun yerine, 22 yılını sonuçsuz bir şekilde arayarak, Lübnan’daki akrabalarından ve komşularından kızına ulaşmaya çalışmasını isteyerek geçirdi.
Sonunda Lübnan’daki hayatıyla bir bağlantı bulmayı başardı. Uzun zamandır kayıp olan bir teyze için bir numara.
“Gücümü topladım ve seslendim. Kuzenim cevap verdi. Ona bir soru sordum: Maymana yaşıyor mu, değil mi? Evet dedi, o iyi.”
“Sevinçten çığlık atmaya ve ağlamaya başladım.”
İki yıl sonra, 2006’da Kanaan, kızı Maymana ile Abu Dabi TV’nin ikisi arasında bir toplantı düzenlediğinde şahsen tanıştı. canlı televizyonda.
“Unutulmaz bir gündü. Ben küçük bir kızken onu terk ettikten sonra kızımın bu kadar güzel bir genç kadına dönüşmesine inanamadım. Onu stüdyodaki herkesi ağlatan uzun bir kucaklamayla kucakladım.”
Doğal olarak, Kanaan kaybedilen zamanı telafi etmek istedi.
Ancak 15 yıldır İsrail ablukası altında olan Gazze’deki yaşamının ve şimdi evli kızının Lübnan’daki yaşamının gerçeği, tanışmanın zor olduğu anlamına geliyor.
“Hayatım bir dizi acı ve ıstıraptan ibaret. Bir katliamda ailemi, başka bir katliamda oğlumu ve kuzenlerimi kaybettim.
“Sonra kızımı yıllarca aramanın acısını tattım ve onu buldum ama o benden uzak. Filistinli anneler daha nelere dayanabilir?”
Gazze Şeridi’nden Maram Humaid, Kudüs’ten Zena al-Tahhan ve Lübnan’dan Ayham al-Sahili bildirdi.
Kaynak : https://www.aljazeera.com/features/2022/9/23/long-search-daughter-wake-sabra-shatila