Cinsel gelişimle ilgili kavramların daha kolay anlaşılmasında bir çocuğun kız ya da erkek olarak takınacağı tutum, rol ve davranış biçimlerine ait yapılacak yönlendirmelerin önemli olduğu bir gerçektir. Bu yönlendirmenin sağlıklı olabilmesi için cinsel gelişim teorilerinin ele alınması önemli rol oynar.
Cinselliğin gelişimi üzerine beş teori vardır:
Bilişsel - gelişimsel teorisi
Sosyal öğrenme teorisi
Psikoanalitik teori
Bilgi-işleme teorisi (cinsiyet şemaları)
Öğrenme teorisi (operant koşullanma teorisi)
Bilişsel–gelişimsel teorisi: Lawrence Kohlberg, Piaget’in teorisini dayanak alan alternatif bir cinsel gelişim teorisi ortaya atmıştır. Bu teori, çocukların cinsiyeti anlayışında bilişsel yöne çekerek çocukların cinselliği tam olarak anlamaları için üç aşamanın geçmesi gerektiğini vurgular.
Bilişsel-gelişimsel teorisine göre (Kohlberg 1966, Piaget 1950) çocuklar fiziksel açıdan kız ve erkek olarak seksüel şemaların oluşmasıyla ilk önce erkek-kadın ayırımını öğrenirler ve kendilerinin kız veya erkek olduklarını anlarlar. Daha sonra çocuk, kendi cinsiyetinin sabit kalacağını ve kendi cinsiyetiyle büyüyeceğini anlar. Son olarak da çocuk, insanların saç stili, giyim, faaliyet gibi yüzeysel birtakım değişiklikler yapsalar da cinsiyetlerinin aynı kalacağını anlar. Bu son aşama, cinsel korunumun kazanıldığı yani altı-yedi yaş civarı olarak tanımlanır.
Sosyal öğrenme teorisi: Bu teoride (Bandura ve Walters 1963) çocuk, yeni davranışları, cinsel rollere ait bilgileri, kişileri gözlemleyerek ve onları taklit ederek öğrenir. Anne ve babalar hem iletiĢim yoğunluğu açısından hem de çocuğun algılamasına göre en güçlü, en sıcak olma özellikleri nedeniyle çoğu kez özdeşim modeli olarak rol alırlar. Erkek çocuklar cinsel davranışlarını babalarının erkeksi davranışlarını, kız çocukları da annelerinin kadınsı davranışlarını taklit ederek, gözleyerek öğrenirler.
Psikoanalitik teori: Freud, psikoanalitik (psikoseksüel) kuramın temsilcisi olarak çocuğun bazı gelişimsel aşamalardan geçerek kişiliğini şekillendirdiğini ve cinsel gelişimin de bu sürecin temelini oluşturduğunu savunmaktadır. Freud, insanlarda libido (cinsel dürtü) olarak tanımlanan içsel bir enerjinin olduğunu ve bu enerjinin vücutta dönemlere göre farklı yerlerde bulunduğunu belirtir. Freud, fallik dönemdeki anne-erkek çocuk ve baba-kız çocuk iliĢkisinin oedipal ve elektra kompleksiyle çözümlenerek, kişilik gelişiminin şekillendiğini ve bu sürecin cinsel geliĢime ait bir süreç olduğunu belirtmektedir.
Bilgi-işleme teorisi (cinsiyet şemaları): Bilgi-işleme yaklaşımına göre cinsel tiplemenin ana belirleyicisi şemadır. ġemalar günlük tüm davranışlarımızı organize etmek için var olmak durumundadır. Cinsel rollere dayanan şemalar, çocukların bilgiyi sınıflamasını, ve kız ve erkek olarak rollerinin ayırımına ait bilgiyi kazanmalarını sağlar. Cinsel kimliğe ait net bir şekillenme olmadan, çocuklar önce hem kız hem de erkek tiplerine ait şemalar oluştururlar. Daha sonra kendi cinsiyetlerine uygun örneklerle karşılaşınca bununla ilgilenir ve çeşitli sorularla bu ilgilerini pekiştirirler, böylece çocuklar kendi cinsiyetlerine uygun ek şemalar oluştururlar.
Öğrenme teorisi: bu teori operant koşullanma teorisi olarak ifade edilir. Bu teorinin temel prensibine göre cinsel rol kazanma, ödül ve cezaya dayanır. Çocuklar kendi cinsiyetlerine uygun davranışlarda bulunurlarsa ödüllendirilir, buna karşın cinsiyetlerine uygun davranıĢlarda bulunmazlarsa cezalandırılır.
Kaynak: Megep