insanı gruplayan ve sonunda "lar" olan genellemeci ifadeler genelde can sıkıcı. (bkz: bu dahil tüm genellemeler yanlıştır
)
misal;
- solcular saçlarını taramaz
- sağcılar kitap okumaz
- amerikalılar aptaldır
- japonlar zekidir
- ukraynalı hatunlar daştır.
- yaşlılar teröristtir.
- yaşlılar son kullanma tarihleri geçince öldürülmelidir.
- yahudiler ve çingeneler öldürülmelidir.
nereye gittiğimi görüyorsunuz. laf yemeden derhal söyleyeyim, argumentum ad hitlerum yapmayı özellikle tercih ettim, çünkü yukarıdaki ifadelerin ortak paydası "faşist" söylemler olması.
bir insan grubunu, hiçbir üyesini ayrıcalığa tabi tutmayacak şekilde ötekileştirmek, bireyleri tek tek incelemeden genelleyici hüküm vermek adil veya hakkaniyetli olmamayı geçtim, alenen faşizan bir uygulamadır.
tane tane iddialara yanıt verelim mesela,
- gençlerden devamlı yaşlarına hürmet bekliyorlar. eee sen belki işe yaramaz birisin, hayatını bomboş geçirdin, burnunu silip yere atıyosun. ben senin neyine hürmet edeyim be yaşlı?
+ bu sayılan "olumsuz" özelliklere sahip 60+ yaşında insanlar olabileceği gibi, pek ala sümüğünü yere atan 18 yaş altı insanlar da olabilir. yani genelleme öyle gevşek ve her yere çekilebilir ki, sadece yaşlılara yöneltilmesi çok havada kalıyor.
- kokuyorlar. yaşlılarda ortak bi 'yaşlı kokusu' oluyor. insanı huzursuz eden, üzerine sinen bir koku bu. soluduğunuzda direk beliniz kamburlaşıp, her tarafınız ağrımaya başlıyor.
+ bu alenen troll'lük, bunu geçiyorum ahaha. sabun kokusudur o, veya eski kıyafettir. bilmiyorum. yok eğer hijyenik olmayan birey kokusu ise mevzubahis, aynısı 18 yaş altı insanlarda da olabilir. veya ucuz parfüm kokan gençler de bu noktada karşıt argüman olarak kullanılabilir.
- akıllı olduklarını, akıl verme, nasihat etme hakları olduğunu düşünüyorlar. akıllı veya zeki değiller. söylemek istediğin şeyi dümdüz söylemelisin. imalı bir cümle kuramıyorsun, espri yapamıyorsun. anlamıyorlar çünkü. buyur? diyorlar.
+ güzel bir görsel vardı, "old coots giving advice. it's bad advice but it's free." [1] heh işte bu aslında komik ve ufak da olsa bir bilgelik içeriyor. yani yılların tecrübesi ile, yaşanmışlık ile alınan dersler var o yaşlı insanlarda ve bunu bedavadan veriyorlar. beleşe bilgi, allah razı olsun. bin bilsen de bir bilene danış diye bir laf var ya, o hesap, onların anlattığı kıssalardan alabildiğimiz bir hisse bile olsa, çok şey katacaktır eminim. yaşlılarla diyalog için de kitap okumak gibi diyebiliriz belki de; 1000 sayfalık roman belki tamamen boş bir konuyu anlatıyor ama içinde geçen 1 cümle seni derinden etkileyebiliyor, hatta hayatını değiştirebiliyor... değiştirmeyebilir de, ama ya tutarsa?
- yeni olan her şeye karşı çıkıyorlar. devamlı eskiyi, kendi eski dünyalarını övüp duruyorlar. geri kalmışlıklarını doğru belleyip, modası çoktan geçmiş bu alışkanlıkları gençlerden de bekliyorlar ve sürekli söyleniyorlar.
+ 94 yaşındaki john goodenough hocamız (ki kendisi lithium-ion pilin de mucitleri arasındadır), yeni bir pil teknolojisi araştırmasında yer almıştı. demek ki yaşlılık direkt irtica istemi getirmiyor. [2]
- her alanda ayrıcalıklı olmaları gerektiğini düşünüyorlar. sıra varsa koşa koşa gelip öne geçiyolar hemen. neden çünkü yaşlılar. parasını verip aldığın koltuğa oturup kendi yerleri olduğunu iddia ediyorlar. hakkın olan yerine geçtiğinde söyleniyorlar.
+ pozitif ayrımcılık konusunda desteklenmesi gereken bazı bireyler var toplumda, örneğin çalışma hayatında daha çok temsil edilmesi gereken lgbtiq+ bireyler. güçten düşmüş, sakatlık geçirmiş, engelli birey haline gelenler de keza desteklenmesi gereken insanlar. veya hapse düşmüş, mahpuslar da. sosyal devlet ve destekleyici kümülatif refahı hedefleyen toplumlarda, gençlerin yaşlılara yaptığı her yatırım aslında kendi yaşlılıklarını da ileride kolaylaştıracak iyileştirmelerdir. sürdürülebilir olduğu müddetçe (örn 40 yaşında emeklilik de olmasın lütfen) bunlar gelecekte bugünün gençlerine faideli olacak iyi niyetli desteklerdir kanaatimce.
- yeniliğe kapalılar. naftalin kokulu dünyalarında doğru bildikleri şeylere kutsallarıymış gibi tutunup yeni olan her şeye şeytan icadı gözüyle bakıyorlar. okumuyorlar ve bizi hep geriye çekiyorlar. dünyadan haberleri yok.
+ tecrübe örneğine burada tekrar değinmek istiyorum. geçenlerde "insanlar niye tekrar aya gitmiyorlar" diye sorulmuştu [3], altındaki açıklamada hoşuma giden bir kısım vardı. diyor ki "bu haftasonu apollo mühendislerinin deneyimlerini anlattığı bir etkinlikteydim. o sıralarda bu işlerle uğraşan 400000+ insandan biriydik diyorlar. çılgın çalışma saatleri, çılgın hedefler... dinlerken "wayy be" diyorsunuz. orada şunu dediler. böylesine büyük bir projeyi yapmak için binlerce çalışmayan testler yapılmış, bu testler dokümanlara geçmiş olsa bile yeni mühendisler onbinlerce sayfalık çalışmayan test raporlarına bakmak yerine "çalışan" kılavuzlara bakacaklar. dolayısıyla onların 50-60 sene önce yaptığı birçok hatanın yeniden gerçekleşmesi ve maliyeti artırması bekleniyor. çünkü o insanlar artık yok. sıfırdan dizayn yapılmak zorunda. o günlere katkı veren mühendislere teşekkür edip, artık günümüze bakmalıyız." bu örnekten hareketle, yaşlıların anlattığı ve yerilen, çoğu zaman kulak arkası edilen o "eskimiş ve kötü, başarısız" örnekler, aslında bizler için "not to do" list oluyor.
- bayramda zorla elini öptürenler var.
+ ben bunun zıddını da gördüm, elini öpmek için davrandığım 70+ amca, eğilerek elini kaçırıyor ve elimi sıkıp, daha sonra sarılıyor. e şimdi bu amcayı niye öldürüyoruz? tüm yaşlılar böyle mi?
- tedavülden kalkmış yaşlılar 50 senelik ehliyetleri ile hala trafikte.
+ refleksleri yetmediği halde trafiğe çıkmayan yaşlılar var, doğru. ama hepsi mi? ayrıca nasıl ki görme engelli veya parkinsonlu bireylerin araç kullanması güvenlik riski yaratıyorsa, bu insanlarınki de yaratıyor. araba kullanmamayı tercih eden "evladım beni sen götür" diyen veya taksi tutanlar var. yani tek kolu olmadığı halde "engelli"ler için özel tasarlanmamış (yani normal) arabayı kullanan insan da var, işte aynısı. veya 18 yaş altı, ailesinden arabayı izinsiz alan sonra gidip kaza yapan, kendini öldüren genç de var. bunlar münferit örnekler arkadaşlar, yapmayın.
diğer maddeleri de tek tek irdelerdim de, aynı yanıtları vereceğim dönüp dolaşıp o yüzden daha fazla uzatmıyorum. ne demek istediğimi anlattım umarım.
hasılı arkadaşlar, burada "yaşlılar" özneleştirilip de kızılan bir grup insan var evet. ve bunlar görgüsüz, cahil, hijyenden nasibini almamış, burnu büyük insanlar... kabul ediyorum, bu "kötü" huylara sahip insanlar var, ve onlar yaşlanıyor. unutulmaması gereken detay, o insanlar büyük ihtimalle gençliğinde de burnu büyük insanlardı, gençliğinde de kötü huylara sahipti. "yaşlanınca insan kötüleşir" değil yani buradaki kavga mevzusu, "yaşlanmış kötü insanlar rahatsız edicidir" olmalı.
son olarak; "yaşlılar gençlere karşı tahammülsüz" diyip de siz bizatihi "yaşlılara karşı tahammülsüzlük" yaparak, nefret ettiğiniz şeye dönüşmeyin.
öbüyorum.
[1]
[2]
Lithium-Ion Battery Inventor Introduces New Technology for Fast-Charging, Noncombustible Batteries
[3]