Kadın örtüyü kaldırdı, peçesini açtı ve gülümsedi ama Ömer'in yaklaşmasını elinin bir hareketiyle önledi:
— Hatun, Divan'daki kavgadan endişe duyuyor. Huzursuzluk artıyor. Kan dökülecek. Hakanımız dahi çok kaygılı, yanına yaklaşılmaz oldu. Harem, Hakanın öfkeli bağırmaları ile titriyor. Bu durum böyle süremez. Terken Hatun iki tarafı barıştırmak için, senin büyük çaba sarfettiğini biliyor. Senin başarılı olmanı çok istiyor ama pek ümidi yok.
Hayyam başıyla onayladı. Cihan devam etti:
— Terken Hatun, iş bu noktaya vardığına göre, iki rakibi saf dışı bırakıp, yönetimi huzur sağlayacak birine vermenin daha doğru olacağını düşünüyor. Sultanın, çevresini sarmış entrikacılara değil, akıllı, bilgili, çıkarcı olmayan, mantıklı birine ihtiyacı olduğunu düşünüyor. Hakanımız seni çok takdir ettiği için, Büyük Vezir olarak senin atanmanı önermek istiyor. Sen atanırsan bütün ülke rahatlayacak. Ama böyle bir öneride bulunmadan önce, senin onayını almak istedi.
Ömer, kendisinden bekleneni bir süre kavrayamadı. Sonra haykırdı:
— Tanrı aşkına, Cihan, beni mahvetmek mi istiyorsun? Beni, imparatorluğun ordularına kumanda ederken, bir emirin kellesini uçururken, bir köle ayaklanmasını bastırırken görebiliyor musun? Beni yıldızlarımla başbaşa bırak.
— Dinle beni Ömer. İşleri yönetmeye niyetin olmadığını biliyorum. Sen sadece orada bulunacaksın. Kararları başkaları verip uygulayacak!
— Yani gerçek vezir sen olacaksın, hanımın da gerçek Sultan. İstediğin bu, öyle değil mi?
— Bundan niçin rahatsızlık duyuyorsun? Onuru sana, tasası bize ait olacak. Bundan iyisi can sağlığı!
Terken Hatun, öneriyi yumuşatmak için araya girdi, Cihan söylediklerini çevirdi:
— Hanımım diyor ki: Senin gibi adamlar siyasete sırt çevirdikleri için, bu kadar kötü yönetilmekteyiz. Çok iyi bir vezir olabilecek bütün niteliklere sahip olduğunu söylüyor.
— Ona de ki: Yönetmek için gerekli olan nitelikler ile, iş başına gelmek için gerekli olan nitelikler arasında fark vardır. İşleri iyi yönetmek için, kendi işlerini unutup sadece başkalarına, özellikle en yoksul olanlara bakacaksın; iktidara gelmek içinse, insanların en aç gözlüsü, en bencili, kendi dostlarının bile gözünün yaşına bakmayanı olacaksın. Ben ise kimseyi incitemem!
İki kadının tasarısı öylece yarım kaldı.
Ömer önerilerini red etti. Zaten bir işe de yaramazdı. Nizam ile Hasan'ın karşı karşıya gelmeleri önlenemez olmuştu.
O gün kabul odası bir arenaya benziyordu. Orada bulunan on-beş kişi, birbirinin hareketini gözlemekteydi. Her zaman taşkın mizacı ile tanınan Melikşah bile alçak sesle konuşuyor ve her zamanki gibi bıyığını çekiştirip duruyordu. Arada bir, iki gladyatöre bir bakış fırlatıyordu. Hasan, siyah buruşuk giysileri, siyah sarığı ile ayakta duruyordu. Sakalı sanki her zamankinden daha uzundu, avurtları çökmüş, gözleri Nizam'ınkilerle karşılaşmaya hazır ama uykusuzluktan ve yorgunluktan kıpkırmızı idi. Arkasında bir kâtip, geniş bir kurdele ile bağlanmış bir sürü evrak taşıyordu.
Büyük Vezir, kıdemine duyulan saygıdan ötürü, oturmaktaydı. Giysileri beyaz, sakalı kır, alnı kırışıktı. Sadece gözleri genç, hareketli ve parlaktı. Oğullarından ikisi yanında duruyordu. Çevrelerine kinci bakışlar fırlatıyorlardı.
Sultan'ın hemen yanında duran Ömer bitkin ve kaygılı idi. Kafasının içinde, herhalde söylemeğe hiç fırsat bulamayacağı sözleri tasarlayıp duruyordu.
Melikşah:
— Hazinemizin durumu hakkında bugün bilgi verme vaadinde bulunulmuştu. Hazır mı? diye sordu.
Hasan eğilerek selam verdi.
— Sözümü tuttum. Her şey hazır, dedi.
72
73
Kâtibine döndü, adam yanına geldi ve ona evrakı verdi. Sab-bah okumaya başladı. İlk sayfalar, uzun teşekkürler, hayır duaları, bilgece söylenmiş cümlelerle doluydu. Âdet böyle idi. Orada bulunanlar daha fazlasını bekliyorlardı. Sonunda iş oraya da geldi. Hasan:
— Her eyaletin, her ünlü ve büyük kentin, Sultanımızın Hazinesine ne verdiğini tam olarak hesap ettim. Düşmandan elde edilen ganimeti de değerlendirdim. Bu paraların nasıl sarfedildiğini artık biliyorum, dedi.
Boğazını temizledi, okuduğu sayfaları kâtibine uzattı, diğerini aldı. Okumak üzere gözlerinin hizasına getirdi, dudakları aralandı, sonra kısıldı. Sayfayı uzaklaştırdı, diğer sayfalara baktı, kızgın bir biçimde evrakı karıştırmaya başladı. Kimseden ses çıkmıyordu. Sonunda Hakan sabırsızlandı:
— Ne oluyor? Seni dinliyoruz, dedi.
— Efendimiz, gerisini bulamıyorum. Sayfaları sıraya koymuştum, ama aradığım kâğıt aradan kaymış olacak. Onu bulacağım.
Nizam ayağa kalktı. Melikşah'ın yanına vardı ve kulağına:
— Efendimiz en yetenekli hizmetkârlarına, işlerin zorluklarını bilen ve oluru olmazdan ayırabilenlere güven duymazsa, sonunda ya bir deli, ya bir şarlatan ya da bir cahil tarafından işte böyle hakarete uğrar, diye fısıldadı.
Melikşah, müthiş bir oyuna getirildiğine, bir saniye olsun, kuşku duymuyordu. Tarihçilerin belirttiklerine göre, Nizamülmülk Hasan'ın kâtibini satın almış, bazı sayfaları yok etmesini, bazılarının yerini değiştirmesini emretmiş ve böylece rakibinin sabırla ve özenle yaptığı çalışmaları boşa çıkartmıştı. O istediği kadar komplo yapıldığını söylesin, çevresindeki gürültü sesini bastırıyor, Sultan da oyuna getirilişinin, dahası vezirinin vesayetinden kurtulma girişiminin başarısızlıkla sonuçlanmasının kusurunu Hasan'da buluyordu. Askerlerine onu tutuklamalarını söylemiş ve anında idamını emretmişti.
Ömer ilk kez söz aldı:
— Efendimiz merhamet etsinler. Sabbah belki kusur işlemiştir, belki çok aceleci ve çok işgüzar olmakla günah işlemiştir, ki bu yüzden kovulması gerekir, ama kimseye büyük bir kötülüğü dokunmamıştır.
— Öyleyse gözlerine mil çekilsin. Demiri kızdırın.
Hasan ses çıkarmıyordu. Ömer yeniden söz aldı. Kendisinin işe soktuğu bir adamın öldürülmesine ya da gözlerine mil çekilmesine gönlü razı olamazdı:
— Efendimiz diye yalvardı. Genç, gözden düşmüş olmanın tesellisini okumada bulacak bir adama, bu cezayı uygun görmeyin.
Bunun üzerine Melikşah:
— İnsanlarm en bilge olanı, en saf yürekli olan senin için Hoca Ömer, kararımdan vazgeçiyorum. Hasan Sabbah sürgün edilecek ve ömrünün sonuna kadar uzak beldelerden birinde yaşayacaktır. İmparatorluk topraklarına bir daha asla ayak basmayacaktır, dedi.
Ama Kum kentinin adamı geri gelecek ve görülmemiş bir intikam alacaktır.
1) Başlığın aslı: "Paradis des Assassins", yani "Caniler Cenneti" dir. Ancak, 1090 yılında Hasan Sabbah tarafından kurulan ve haşhaş kullanmalarından ötürü Haş-haşin (Haşhaşiler) adı verilen gizli örgüt, Fransızca Assassins (Caniler) sözcüğünün kökeni olarak bilinir. Konumuz dolayısı ile Cani yerine Haşhaşi sözcüğü daha uygun görülmüştür. (Ç.N.)
XV
Aradan yedi yıl geçti. Gerek Hayyam, gerek İmparatorluk için görkemli yedi yıl! Son barış yılları!
Üzerinde asma yaprakları olan çardakta sofra kurulmuş, üzerine Şiraz'ın, kokusu kıvamında, en iyi beyaz şarabı konmuş, sürahinin çevresinde binlerce pırıltısı olan kâseler dizilmişti. İşte haziran akşamları, Ömer'in kameriyesinde görülegelen manzara! Önce hafif olandan başlamalı. Şarap ve çerez. Sonra karışık olanı tatmalı: yaprak dolmaları, ayva tatlıları. Hafif esinti, Sarı Dağları aşıp, çiçekli meyve bahçelerinden gelir. Elinde udu ile Cihan, hafiften tıngırdatır. Rüzgâra eşlik eder udunun sesi. Ömer kadehini kaldırdı, uzun uzun içine çekti. Cihan onu izliyordu. En büyük, en kaygan, en koyu renkli pestili seçti, erkeğine verdi. Bu, meyveler dili ile "Hemencecik bir öpücük" demekti. Ömer eğildi, dudakları birbirine değdi, kaçtı, yeniden buluştu, ayrıldı, birleşti. Parmakları dolandı. Hizmetçi kız geldiğinde, acele etmeksizin ayrıldılar, her biri kendi kadehine döndü. Cihan gülümseyerek mırıldandı:
— Yedi yaşamım olsaydı, birini mutlaka burada geçirir, şu kerevete uzanır, şu şarabı içer, parmaklarımı şu kâseye daldırır, mutluluğu şu tekdüzelikte bulurdum.
Ömer:
— Bir, ya da üç, ya da yedi yaşamım olsaydı, her birini burada geçirir, elim saçlarında şuraya uzanırdım, diye yanıtladı.
Birlikte ama birbirlerinden değişik idiler. Dokuz yıllık sevgili, dört yıllık karı koca idiler ama düşleri aynı çatı altında değildi. Cihan zamanı yutuyor, Ömer yudum yudum tadına varıyordu. Cihan'ın arzusu, dünyaya egemen olmaktı. Hanımının kulağı idi, ha-rurrtı da Sultan'm kulağı! Gündüzleri Sultanm hareminde düzenler kuruyor, tüm haberlere el koyuyor, yatak odası dedikodularına kulak kesiliyor, zehirleme kuşkularından haberdar oluyordu. Heyecanlı, hareketli, coşkulu idi. Akşamlan ise kendisini aşkın mut-
79
luluğuna kaptırıveriyordu. Ömer açısmdan durum farklıydı . Bilimin zevkine, zevkin bilimine varıyordu. Geç kalkıyor, aç karnına bir kadeh sabah içkisini içiyor, daha sonra çalışma masasma geçerek yazıyor, hesap yapıyor, çizgiler ve resimler çiziyor, yine yazmaya koyuluyor, sonra gizli kitabına bir kaç satır şiir döktürüyordu.
Gece olduğunda, evinin üst katına yaptırdığı gözlem kulesine çıkıyordu. Sevdiği, elleriyle bakıp onardığı aletlerine kavuşması için bahçeden geçmesi yeterliydi. Arasıra, kentten gelip geçmekte olan bir bilgin olurdu yanında. İsfahan'da bulunduğu ilk üç yılını, -rasathaneyi kurmakla geçirmişti. Yapı, gereçler, birer birer denetiminden geçmişti. Ömer, 21 Mart 1079'da büyük törenlerle ilan edilen yeni Celali takvimini hazırlamak için de, büyük emek sarfet-mişti. Onun yaptığı hesaplamalar sonucu kutsal Nevruz bayramının tarihinde bir takım değişiklikler olduğunu, Balık burcunun ortasına rastgelen yeni yılın Koç burcunun başlangıcına kaydırıldığını, bu değişiklikten sonra İran ay adlarının burç adı aldıklarını ve böylece Favardin'in Koç ayı, Esfand'ın Balık ayı diye çağrıldığını hangi İranlı unutabilir? 1081 yılının Haziran'mda İsfahan'da ve bütün İmparatorluk topraklarında oturanlar, yeni takvimin üçüncü yılını yaşamaktaydılar. Bu takvim resmi olarak Sultan'ın admı taşı-sa da, halk arasında "Ömer Hayyam Takvimi" olarak bilmiyordu. Kim, sağlığında böyle bir onura sahip olabilir? Kısacası, Hayyam otuzüç yaşma geldiğinde, tanınan ve sevilen bir insan olmuştu. Onun, şiddetten ve hükmetmekten nefret ettiğini bilmeyenler için de, çekinilen ve korkulan bir insan...
Bütün bunlara karşm, onu Cihan'a yaklaştıran neydi? Bir ayrıntı ama önemli bir ayrmtı: ikisi de çocuk istemiyordu. Cihan, ardında bırakacağı bir varlığın yükünü kesinlikle taşımak niyetinde değildi. Hayyam da, hayranı olduğu Suriye'li şair Ebu'l-Alâ'nın sözlerini aynen benimsemişti: "Beni döllendirenin günahını çekiyorum, kimse benim günahımı çekmeyecek."
Bu tutumu bizi yanıltmamak, Hayyam hiç de kötümser biri değildi. Şu satırları yazan o değil midir?: "Acın sonsuz olduğunda, dünyanın kararmasmı istiyecek olduğunda, yağmurdan sonra parıldayan yeşilliği, bir çocuğun uykudan uyanışını düşün." Ömer çocuk sahibi olmak istemiyorsa, yaşamın güçlüğünü düşündüğü içindir. "Dünyaya hiç gelmemiş olana ne mutlu!" deyip dururdu.
aynı değildi. Cihan ihtiraslı olduğu, Ömer de ihtirassız olduğu için çocuk istemiyordu. Ama bir erkek ve bir kadın olarak, İran'daki bütün erkeklerin ve bütün kadınların kınadıkları bir davranışla, birbirlerine bağlı idiler ve birinin ya da diğerinin kısır olduğu söylentisine aldırmadan aralarında müthiş bir ortaklık kurmuşlardı.
Ama bu, yine de sınırları olan bir suç ortaklığı idi. Cihan, hiç bir ihtirası olmayan bir insan olan Ömer'den değerli fikirler alıyor ama kendi yaptıkları hakkında ona asla bilgi vermiyordu. Yaptıklarını Ömer'in onaylamayacağını biliyordu. Bitmeyen kavgalar yaratmak kime yarardı? Gerçi Hayyam Saraya uzak bir insan değildi. Saray hayatını, dalaverelerini ne kadar küçümsese de, bazı kaçınılmaz yükümlülükleri olduğunu biliyordu. Arasıra Cuma yemeklerine girmesi, bazı hasta Emirleri muayene etmesi, Melikşah'a takvimi hakkında bilgi vermesi ve yıldız falma bakması gerekiyordu. Melikşah da herkes gibi, ne yapması ve ne yapmaması gerektiği konusunda yıldız falma danışırdı. "Ayın 5'inde seni gözleyen bir yıldız var, Saray'dan dışarı çıkma, Ayın 7'sinde, hiçbir biçimde kan aldırma, ilaç içme. Ayın 10'unda sarığını tersinden sardır. Ayın 13'ünde kadınlarından hiçbirine yanaşma." Sultan, bu söylenenlere karşı çıkmayı asla düşünmezdi. Ömer'in elinden kendi yıldız falmı alan Nizam da, iyice inceler ve harfiyen uyardı. Yavaş yavaş başkaları da, bu ayrıcalıktan yararlanmaya başladı; mabeyinci, İsfahan'ın büyük kadısı, hazinedarlar, bazı amirler, bir takım zengin tüccarlar sıraya girdi; bu da Ömer için bir hayli iş demekti, özellikle ayın son on günü ve gecesi! İnsanlar fala öylesine düşkündüler ki... talihli olanlar Ömer'e baktırabiliyor, diğerleri daha âz tanman gökbilimcilere başvuruyordu. Genellikle de bir din adamına gidiliyor, o da Kur'an'ın bir sayfasını rasgele açarak bir ayet okuyordu. Meraklarının cevabını bu ayette bulmak kalıyordu onlara! Bir karar öncesinde olan yoksul kadınlar ise, çarşıya gidip ilk duydukları sözcükten bir anlam çıkartmaya çalışıyorlardı.
O gece Cihan:
— Terken Hatun, Tir ayı için falının hazır olup olmadığını sordu, dedi. Ömer dalgındı.
— Bu gece hazırlarım. Gökyüzü berrak, yıldızlar gizlenmiyor, rasathaneye gitme vakti, diye yanıtladı.
Kalkacağı sırada içeriye bir hizmetçi girdi ve:
— Kapıda bir derviş var dedi. Geceyi geçirmek için konukseverliğinize sığınmak istiyor.
Ömer:
81
— Gelsin, diye izin verdi. Merdiven altındaki küçük odayı ver, sonra söyle bizimle yemeğe otursun.
Cihan, yabancının girmesine olanak tanımak için başını örttü, ama hizmetçi yalnız döndü:
— Odasında dua etmeyi tercih ediyor. Bu mektubu size vermemi istedi.
Ömer kâğıdı okudu, sarardı. Bir robot gibi ayağa kalktı. Cihan meraklandı:
— Kim bu adam?
— Birazdan dönerim.
Kâğıdı bin parçaya ayırdıktan sonra, hızlı adımlarla çıkıp küçük odaya yöneldi, içeri girip kapıyı kapattı. Bir an durdu, sonra bir kucaklaşma ve bir sitem:
— İsfahan'da işin ne? Nizamülmülk'ün bütün adamları seni arıyor.
— Seni ayartmaya geldim.
Ömer yüzüne baktı, adamın aklının başında olup olmadığından emin olmak istiyordu. Ama Hasan güldü, tıpkı Hayyam'la karşılaştıkları kervansaray odasında güldüğü gibi:
•— Merak etme. Mezhep değiştirtmeyi düşüneceğim en son insan sensin. Ama saklanmam gerekiyor. Sultan'ın müneccimi, Vezir'in danışmanı Ömer Hayyam'ın evinden daha güvenli sığınak mı var?
— Sana duydukları nefret, bana duydukları sevgiden büyük. Evime hoş geldin ama burada olduğundan kuşkulanırlarsa, seni kurtarabileceğimi sanma.
— Yarın uzaklara gitmiş olacağım. Ömer kuşkulandı:
— Öç almaya mı geldin?
Ama öteki, onuruna dokunulmuşçasma sıçradı:
— Ben kişisel bir öç peşinde değilim, benim peşinde olduğum, Türk egemenliğini yıkmak!
Ömer arkadaşına baktı, siyah sarık yerine şimdi beyaz sarıklıydı ama her yanı kuma bulanmıştı giysileri kaba ve eskiydi.
— Kendinden pek emin görünüyorsun; oysa bana göre, sürgün edilmiş, izi sürülen, evden eve gizlenen ve tüm silahı şu çıkın ile şu sarıktan ibaret olan bir adamsın. Bir de kalkmış, Doğu'dan Batı'ya uzanan bir İmparatorlukla boy ölçüşmeğe kalkışıyorsun.
— Sen olandan söz ediyorsun, ben olacaktan. Selçuklu İmparatorluğunun karşısına Fedailer dikilecek. Örgütlü, korkunç bir güç
82
olarak! Sultanları ve vezirleri korkudan titretecek. Sen ve ben doğduğumuz vakit, yani aradan çok zaman geçmedi, İsfahan Acemlerin ve Şiilerin elindeydi ve Bağdat'taki halifeye hükmünü geçiriyordu. Bugün ise, Acemler Türklerin uşağı durumunda ve Nizamülmülk bu uşakların en aşağılık olanı. Dün nasıl idiyse, yarın da öyle olamaz mı?
— Zaman değişti Hasan, şimdi güç Türklerde, İranlılar yenik düştü. Bazıları, Nizam'ın yaptığı gibi, güçlülerle uzlaşmaya çalışıyor; diğerleri, benim yaptığım gibi, kitaplara sığınmaya bakıyor.
— Başkaları da savaşıyor. Belki henüz bir avuç insan, ama yarın sayıları binleri bulacak, kalabalık, kararlı, yenilmez bir ordu olacak. Ben, Yeni Görüş'ün havarisiyim. Hiç ara vermeden, ülkeyi boydan boya katedeceğim, hem ikna hem zor yoluna başvuracağım ve Yüce Tanrının inayeti ile kokuşmuş iktidarı yerle bir edeceğim. Hayatımı kurtarmış olan sana söylüyorum Ömer: pek yakında dünya, anlammı pek az kişinin kavrayabileceği olaylara tanık olacak. Sen anlayacaksın, ne olup bittiğini kavrayacaksın, bu dünyayı kimin sarstığını, bu kargaşanın nasıl son bulacağını bilecek-
sin.
— inandığın şeylerden kuşku duymuyorum ama, Melikşah'ın Sarayında Türk olan Sultanın gözüne girebilmek için Nizamülmülk ile rekabete giriştiğini anımsıyorum.
— Yanılıyorsun. Ben, artık ima ettiğin o aşağılık adam değilim,
— Benim bir şey ima ettiğim yok, sadece birkaç tutarsızlığa değiniyorum.
— Bu tutarsızlıklar, geçmişimi bilmenden kaynaklanıyor. Görünüşe bakarak hükme varmanı eleştirmiyorum ama, sana gerçek öykümü anlattığımda olaylara başka türlü bakacaksın. Ben eski bir Şii ailesindenim. Bana her zaman, İsmaililerin mezhep sapkını oldukları söylendi. Ta ki günün birinde bir dervişe rastlayana kadar... Benimle tartıştı, inancımı sarstı. Ona boyun eğerim korkusuyla konuşmamaya karar verdiğimde hastalandım. Öylesine hastalandım ki, son saatimin geldiğini sandım.,Bunda bir hikmet var dedim, Yüce Tanrı'dan bir işaret! Yaşarsam, İsmailiye mezhebine girmeğe ahdettim. Ertesi gün iyileşmiştim. Ailemde, bu kadar çabuk iyileştiğime kimse inanmadı, bir anlam veremedi. Tabii verdiğim sözü tuttum ve and içtim. İki yıl sonra, bana bir görev verdiler. Nizamülmülk'ün yanma girecek, Divan 'ında yer alacak ve zorda olan İsmaili kardeşlerimi koruyacaktım. Böylece Rey'den çıkıp İsfahan'a vardım ve yolda, Kâşan'da bir kervansarayda konakla-
nüp dururken, kapı açıldı. Kim girdi dersin? Hayyam! Büyük Hay-
yam, onu bana Allah göndermişti.
Ömer şaşkındı:
— Bir de Nizamülmülk bana, senin İsmailiye mezhebinden olup olmadığını sordu da, ben de "sanmam" dedim!
— Yalan söylemedin, bilmiyordun! Şimdi biliyorsun. Hasan durdu, sonra:
— Beni yemeğe davet etmemiş miydin? dedi.
Ömer kapıyı açtı, hizmetçiye seslendi, yemek getirmesini söyledi, sonra soru sormayı sürdürdü:
— Yedi yıldır, böyle sufi kılığında mı dolanıp duruyorsun?
— Çok dolaştım. İsfahan'dan çıkınca, beni öldürmek istiyen Nizam'ın adamlarınca izlendim. Kum'da onlardan kurtuldum, arkadaşlarım beni sakladılar. Sonra Rey'in yolunu tuttum- Orada bir İsmaili Mısır'a, kendisinin de gitmiş olduğu medreseye gitmemi tavsiye etti. Daha önce, Şam'a gitmeden, Azerbaycan'a uğradım. Mısır'a kestirmeden gitmeyi tasarlıyordum ama Kudüs çevresinde Türkler ile Mağribiler arasında savaş vardı. Bu yüzden kıyıdan gidip, Beyrut, Saida, Tir ve Akra'dan geçmek zorunda kaldım. Orada bir gemiye binip İskenderiye'ye ulaştım. Orada Ebu Davut başkanlığında bir heyet tarafından karşılandım.
Hizmetçi içeri girdi. Yere bir kaç çanak koydu. Hasan dua eder gibi yaptı, hizmetçi çıkınca konuşmasına devam etti:
— Kahire'de iki yıl kaldım. Medrese'de kalabalıkçaydık ama aramızdan sadece bir avuç insan Fatımi ülkesinin dışmda iş görmeye layık bulunmuştu.
Hasan fazla ayrıntıya girmek istemedi ama çeşitli kaynaklardan derslerin iki ayrı yerde görüldüğü biliniyordu. Dinin ilkeleri El-Ezher'de, ulemalar tarafından, bunları yayma teknikleri de Halife Sarayında öğretiliyordu. Fatımi Sarayının önemli kişilerinden biri olan dervişlerin başı, öğrencilerine insanları inandırma yöntemlerini, bir görüşü geliştirme sanatını, mantığa olduğu kadar duygulara da nasıl hitap edileceğini öğretiyordu. Birbirleriyle iletişimde hangi gizli şifreyi kullanacaklarını da... Her dersin sonunda, öğrenciler onun önünde diz çöküyor, o da başlarının üzerinden, İmam'm imzasmı taşıyan bir fetva geçiriyordu. Daha sonra, daha kısa bir ders başlıyor ama o sadece kadınlara veriliyordu.
Hasan:
— İhtiyacım olan bütün bilgiyi Mısır'da öğrendim, dedi.
— Onyedi yaşıma kadar bilgi birikimi yaptım. Sonra inanmayı öğrendim. Kahire'de inandırmayı öğrendim.
— Peki, inandırmak istediklerine ne söylüyorsun?
— Onlara, öğretecek hoca olmadıkça din işe yaramaz, diyorum. Bizler "Allah'tan başka Tanrı yoktur" derken, hemen ardından "Muhammed O'nun Resulüdür" diye ekliyoruz. Neden? Çünkü Tek bir Tanrı var derken, kaynağını belirtmeyecek olursak yani bir gerçeği bize öğretenin adını vermezsek, anlamı kalmaz. Ama o adam, o resul, o peygamber, uzun süre önce öldü, yaşadığını ve bize söylenen gibi konuştuğunu nereden bileceğiz? Ben ki senin gibi Eflatun ve Aristo okudum, kanıt gerek diyorum.
— Ne kanıtı? Bu konuda gerçekten kanıt olabilir mi?
— Siz Sünniler için aslında kanıt yok. Sizler, Muhammed'in mirasçı bırakmadığına, Müslümanları kendi başlarına bıraktığına, en güçlü ya da en kurnaz olanın kendilerini yönetmelerini kabul edeceklerine inanırsınız. Bizler ise, Resulün bir mirasçı, sırlarını bilen bir halef bıraktığına inanırız: o da damadı, yeğeni, neredeyse kardeşi İmam Ali'dir. Ali de bir mirasçı gösterdi. Meşru İmam'ların soyu işte böyle oluştu. Onlar aracılığı ile Muhammed'in Resullüğünün ve Tek Tanrı'nın varlığının kanıtı günümüze kadar devredildi.
— Bütün bu anlattıklarında, diğer Şiilerden ne farkın var, anlayamıyorum.
— Benim inancım ile aileminki arasında çok büyük fark var. Onlar, yeryüzüne adaleti getirecek olan ve gerçek müminleri ödüllendirecek olan Gizli İmam gelene kadar, düşmanlarımızın egemenliğine sabırla katlanmamız gerektiğini öğrettiler bana. Oysa ben, şimdiden harekete geçmek, bu ülkede İmamımızın "zuhuru" için gerekli ortamı her yoldan hazırlamak gerektiğine inanıyorum. Ben, bütün Zamanların İmamı'nı kabul edecek duruma gelmesi için dünyayı düzenlemek üzere gönderilen Öncü'yüm. Peygam-ber'in benden söz ettiğini biliyor muydun?
— Senden mi? Kum doğumlu Hasan bin Ali Sabbah'tan mı?
— "Kum'dan bir adam gelecek, insanlara doğru yola germeleri Çağrısında bulunacak, çevresine adamlar toplayacak, hiçbir rüzgâr, hiçbir fırtına onları dağıtamayacak, savaşmaktan yılmayacaklar, zaaf göstermeyecekler ve Tanrı'dan güç alacaklar" demedi mi?
84
85
— Ben böyle bir şey söylediğini bilmiyorum. Oysa Hadisleri okumuştum.
— Sen istediklerini okumuşsun. Şii'lerin ellerinde başka Hadisler var.
— Ve senden söz ediyor, öyle mi?
— Bekle ve gör.
86
XVI
Yuvalarından fırlamışçasma koca gözlü adam, gezginciliğine devam etti. Hiç yorulmayan bir derviş olarak İslam ülkelerini, Belh'i, Merv'i, Kaşgâr'ı, Semerkant'ı dolaşıp durdu. Her yerde vaaz verdi, tartıştı, inandırdı, örgütledi. Bir fedai bulmadan, beklemekten usanmış Şiiler'i ve Türk egemenliğinden şikâyetçi Acem ya da Arapları çevresinde toplamadan, o kentten ayrılmadı. Hasan'ın ordusu gün geçtikçe büyüyordu. Onlara "Batıni" deniliyordu, yani gizli işlerin adamları! Onlara din sapkını, Allahsız da deniliyordu. Ulemalar tehdit üzerine tehdit savuruyorlardı: "Onlara katılanların vay hallerine! Kanlarını dökmek, bahçe sulamak kadar sevaptır."