4 GÜRÜLTÜNÜN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Gürültü, genel olarak, istenmeyen ve kulağa hoş gelmeyen rahatsız eden sesler olarak tanımlanır.Endüstrideki gürültü ise, işyerlerinde çalışanların üzerinde fizyolojik ve psikolojik etkiler bırakan ve iş verimini olumsuz yönde etkileyen sesler olarak tanımlanabilir.
5 GÜRÜLTÜNÜN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Gürültüyü meydana getiren sesifiziksel olarak tanımlamak gerekirse;Ses, maddeden oluşan bir ortamdamoleküllerin sıkışıp genleşmesindenmeydana gelen ve madde içindeyayılabilen bir titreşim olayıdır.
6 GÜRÜLTÜNÜN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI İş sağlığı ve güvenliği konusunda, bir başka ifade ile işitme kaybına sebep olabilecek gürültünün değerlendirilmesi için gürültüyü meydana getiren sesin basıncının ve frekansının belirlenmesi yeterlidir.
7 GÜRÜLTÜNÜN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Basınç birimi olarak kullanılan bar, 1 cm2’lik bir yüzeye 1 dyn’lik bir kuvvetin yaptığı basınçtır.Ses basıncı çok küçük olduğundan, ses basınç birimi olarak bar’ın milyonda biri olan mikrobar kullanılır.Gürültü Yönetmeliğinde ise; ses basıncı için pascal kullanılmaktadır.1 bar = 100 kpascal
8 GÜRÜLTÜNÜN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Gürültüyü meydana getiren sesleri frekanslarına göreşu şekilde tanımlamak mümkündür:Subsonik sesler; frekansı 16 Hz'den düşük olan seslerdir.İşitilebilen sesler; yaklaşık olarak, frekansı 16 Hz ile 20 kHz arasında olan seslerdir.Ultrasonik sesler; frekansı 20 kHz'den daha yüksek olan seslerdir.Sınav için Not: Sınav komisyonu işitilebilen frekans aralığını Hz olarak kabul etmektedir Hz. aralığını küçük çocukların işitebildiği bilinmektedir.
9 GÜRÜLTÜNÜN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Pompaların, kompresörlerin, türbinlerin, vantilatörlerin, jet motorlarının ve vanaların sıvı ve gaz itici etkileri;Fırın ve motorların ateşleme gürültüleri;Transformatör ve dinamoların yarattığı manyetik sesler;Çevirici dişli, motor ve makinelerden gelen titreşim ve sürtünme sesleri ileDövme, perçinleme, çakma makineleri ile kesici, ezici ve biçim verici makinelerin sesleri“Endüstride Gürültü Kaynakları”nı oluşturur.
10 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Fiziksel Etkileri: Gürültü geçici veya sürekli işitme bozukluklarına yol açar. Yapılan istatistiklere göre meslek hastalıklarının %10’u gürültüden ileri gelen işitme kayıplarıdır.Fizyolojik Etkileri: Kan basıncının artması, dolaşım bozuklukları, solunumda hızlanma, kalp atışlarında yavaşlama, ani refleks.Psikolojik Etkileri: Davranış bozuklukları, aşırı sinirlilik, stres.Performans Etkileri: İş veriminin düşmesi, konsantrasyon bozukluğu, hareketlerin yavaşlaması.
11 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Fiziksel etkilerin oluşmasında;Gürültüyü meydana getiren sesin şiddeti,Gürültüyü meydana getiren sesin frekans dağılımı,Gürültüden etkilenme süresi,Gürültüye karşı kişisel duyarlılık,Gürültüye maruz kalanın yaşı,Gürültüye maruz kalanın cinsiyeti önemlidir.
12 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Sağlıklı bir insan kulağı,20 mikropascal ile 200 pascal arasındabulunan ses şiddetlerine duyarlıdır.Kulak bu geniş aralıkta rahatça duyar.Verilen bu ölçülebilir değerler, sağlıklı bir insanın sesleri duyabilmesi için yeterli sebep sayılabilir mi?20 mikropascal şiddetindeki sese işitme eşiği,200 pascal şiddetindeki sese de ağrı eşiği denir.
13 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Pratikte/uygulamada gürültü (ses) ölçü birimi desibel’dir.Desibel bir fizik terimi olup, logaritmik bir ifadedir.Ses alanındaki bu ifade dB=20log K/K0 olarak bilinir.K0 : Sağlıklı bir kulağın işitme eşiği olan 20 μPa dır.K : Ölçülen ses basınç değeridir.
14 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Logaritmik ifadeden;20 μPa dB'e;200 pascal da dB'e eşdeğer gelir.Bu nedenle;0 dB’e işitme eşiği,140 dB’e de ağrı eşiği denir.
15 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ İşitme kaybı dereceleri:dB → Normal işitmedB → Çok hafif derecede işitme kaybıdB → Hafif derecede işitme kaybıdB → Orta derecede işitme kaybıdB → İleri derecede işitme kaybı91 dB ve üstü → Çok ileri derecede işitme kaybı
17 Kulağımız Dış, Orta, İç _____________ Ş Ş Ş KULAĞIN YAPISI ve İŞİTME MEKANİZMASI_____________KulağımızDış,ŞOrta,ŞİçŞolmak üzere üç kısımdan oluşmuştur.Her kısım işitme olayında ayrı işlevlere sahiptir.
18 KULAĞIN YAPISI ve İŞİTME MEKANİZMASI _____________DIŞ KULAKDış kulak ses dalgalarını toplayıp orta kulağa doğru yönlendirir ve ses dalgaları orta kulağa girerken kulak zarına çarparak zarı titreştirirler.
19 KULAĞIN YAPISI ve İŞİTME MEKANİZMASI _____________ORTA KULAKOrta kulakta bulunan çekiç, örs, üzengi kemiklerinin yardımı ile ses dalgalarının oluşturduğu titreşimler iç kulağa taşınır.
20 _____________ İÇ KULAK KULAĞIN YAPISI ve İŞİTME MEKANİZMASI İç kulak, içi sıvı dolu salyangoz şeklinde bir tüpten oluşmuştur.Bu tüp çok ince çeşitli frekanslara duyarlı iplikçikler ve iplik hücreleri ile birlikte sıvı içine yayılmış duyarlık hücrelerini içermektedir.İç kulağa gelen ses dalgaları bu iplikçikler yardımı ile beynimizin işitme merkezine taşındıklarında biz sesleri algılarız.
21 KULAĞIN YAPISI ve İŞİTME MEKANİZMASI _____________Ses sadece kulağımızın kepçesi ile toplanmamakta; kulak kepçemizin hemen arkasında bulunan kafa tası kemiklerinin yardımı ile iç kulakta iplikçiklere taşınmaktadır.
22 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Gürültü Düzeyi (dB)Yer ve Konumİşitme eşiği20Sessiz bir orman30Fısıltı ile konuşma40Sessiz bir oda50Şehirde bir büro60Karşılıklı konuşma70Dikey matkap
23 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Gürültü Düzeyi (dB)Yer ve Konum80Yüksek sesle konuşma90Kuvvetlice bağırma100Dokuma salonları110Havalı çekiç ağaç işleri120Bilyeli değirmen130Uçakların yanı140Ağrı eşiği
24 İki Gürültü Kaynağının Çıkardığı Toplam Gürültüyü Saptama Tablosu GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİİki Gürültü Kaynağının Çıkardığı Toplam Gürültüyü Saptama Tablosuİki gürültü düzeyiarasındaki fark (dB)Büyük olan gürültü düzeyine ilave edilecek miktar (dB)3.012.622.131.841.451.261.0
25 İki Gürültü Kaynağının Çıkardığı Toplam Gürültüyü Saptama Tablosu GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİİki Gürültü Kaynağının Çıkardığı Toplam Gürültüyü Saptama Tablosuİki gürültü düzeyiarasındaki fark (dB)Büyük olan gürültü düzeyine ilave edilecek miktar (dB)70.880.690.5100.4110.3120.2
26 LEQ8 saatlik bir vardiya boyunca dozimetrelerle gürültü basınç ve frekans değerleri kaydedilir. Daha sonra kayıtlar incelenerek frekans analizleri yapılır. Sonuçta gün boyunca dalgalanan seslerin toplam enerjisine denk gelen tek bir ses seviyesi hesaplanır. Hesaplanan bu değere Eşdeğer Sürekli Gürültü Seviyesi adı verilir. LEQ ile ifade edilir. (L:Level (Seviye), Eq: Equal (eşit)(Sınav için bu tanımı ezberleyelim.)
27 LEXDozimetrelerle 8 saatlik vardiya boyunca gürültü kaydı alınır. Daha sonra gürültünün zaman ağırlıklı ortalaması alınır. Elde edilen değer Lex olarak adlandırılır.(Sınav için bu tanımı ezberleyelim.)
28 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Genç ve sağlıklı bir insan kulağı,frekansı 20 Hz ile Hz arasındaki seslere duyarlıdır.Bu duyarlılık, yarasada Hz’e, yunus balığında ise Hz’e kadar çıkar.İnsan seslerinin frekansı 175 Hz ile 7500 Hz arasında olup normal şartlarda konuşma şiddeti ise25 dB ile 65 dB arasındadır.
29 Bu durumda: Bir sesin sağlıklı bir insan kulağı tarafından işitilebilmesi için yeter şart ne olacaktır?Ses şiddetinin 20μPa ile 200 Pa [0 dB(A)–140 dB(A)]veSes frekansının da 16 Hz ile 20 kHz arasında olması gerekiyor.
30 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Gürültülü ortamlarda kalan veya yaşayan insanlarda;Konsantrasyon, dikkat ve reaksiyon kapasitesi zayıflar.Yorgunluk, uyku bozuklukları ve geç uyuma görülebilir.Merkezi sinir sistemi bozuklukları, baş ağrıları ve stres olabilir.Metabolik ve hormonal bozukluklar da ortaya çıkabilir.
31 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Aniden ve şiddetli bir gürültünün etkisinde kalındığında ise;Kan basıncı (tansiyon) yükselmesi,Kardiyovasküler (dolaşım) bozukluğu,Solunum hızı değişmesi veTerlemenin artması görülebilir.
32 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Gürültülü ortamlarda;Konuşurken bağırma ihtiyacı,Sinirli olma durumu,Karşılıklı anlaşma zorluğu,Kişiler arasındaki ilişkilerde olumsuzluklar görülebilir.En önemlisi gürültülü ortamın iş kazaların artmasınasebebiyet vermesidir.
33 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Uzunca süre, şiddetli gürültüye maruz kalan kişilerdegörülen işitme kayıpları iki tiptir:İletim tipi işitme kaybı:Dış ve orta kulakta oluşan sağırlık tipidir.Ses şiddeti, dış ve orta kulaktan geçerkenbir kayba uğrar ve iç kulağa ayneniletilmez. Bu sağırlık tipi, ani yüksekbir patlamanın dış kulak zarını zedelemesisonucunda görülür.
34 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Algı tipi işitme kaybı:Bu sağırlık tipi iç kulakta görülen bir işitme kaybıdır. İçkulaktaki kokleada bulunan sıvının veya liflerin bozulmasıile duyma sinirlerinin çalışmamasıdır. Bu sağırlık tipi dahaçok yüksek şiddetli ve yüksek frekanslı seslerinoluşturduğu sağırlıktır.
35 GÜRÜLTÜNÜN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Endüstride, yüksek gürültüye kısa bir süremaruz kalan kişilerde geçici algı tipi birsağırlık görülebilir. Bu etkilenme uzun süreolursa, işitme kaybı devamlı kalıcı olupkronikleşir, tedavi olsa bile geriye dönüşümümkün olmayan bir seyir takip eder.
36 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Endüstride, yüksek gürültünün, işçilerde meydana getirdiği işitme kayıpları bir meslek hastalığıdır.Meslek hastalığı:sayılı SSK Kanunun 11/B maddesine göre;“Sigortalının çalıştırıldığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık veya ruhi arıza halleridir.”sayılı SSGSS Kanunu 14 üncü maddesine göre;“Sigortalının çalıştırıldığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal özürlülük halleridir.”
37 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların, işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana gelmesi halinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne ekli listede belirtilmiştir.
38 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Meslek hastalıkları listesinde bu hastalıklar 5 grup altındatoplanmıştır:A. Kimyasal maddelerle ortaya çıkan meslek hastalıkları,B. Mesleki cilt hastalıkları,C. Pnömokonyozlar ve diğer solunum sistemi hastalıkları,D. Mesleki bulaşıcı hastalıklar,E. Fiziksel etkenlerle ortaya çıkan meslek hastalıkları.
39 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Endüstride gürültünün sebep olduğu işitme kayıpları da fizik etkenlerle ortaya çıkan meslek hastalıkları grubuna giren bir meslek hastalığıdır.Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki meslek hastalıkları listesinde;“Gürültü zararlarının meslek hastalığı sayılabilmesi için gürültülü işte en az iki yıl, gürültü şiddeti sürekli olarak 85 dB’in üstünde olan işlerde en az 30 iş günü çalışmış olmak gerekir.” denilmektedir. Gürültü için yükümlük süresi de 6 ay olarak belirtilmiştir.
40 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Yükümlülük SüresiKanunla sağlanan yardımlardan yararlanabilmek için sigortalının meslek hastalığına sebep olan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile meslek hastalığının meydana çıktığı tarih arasında geçecek azami süreye yükümlülük süresi denir.
41 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Endüstride gürültü en iyi şekilde ölçülerekdeğerlendirilmelidir. Bir işyerinde gürültü düzeyiölçmeleri gürültü ölçme cihazları ile yapılır.Bu cihazlar;Anlık gürültü seviyelerini ölçebilen cihazlar,İşyeri ortam dozimetreleri veKişisel dozimetrelerdir.
42 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Bir işyerinde, sekiz saatlik çalışma süresince toplam gürültüdüzeyi ölçülmeli ve iyi bir frekans analizi yapılmalıdır.Ayrıca,İşyerinde çalışan işçilere, kişisel dozimetrelertakılarak, kişilerin çalıştıkları süre içinde maruz kaldıklarıtoplam gürültü düzeyleri belirlenmelidir.
43 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ Gürültü Ölçümlerinde 3 farklı skala kullanılır;A skalası: İnsan kulağı işitme eğrisine en yakın değerleri veren skaladır. Bu nedenle işyeri gürültü ölçümlerinde kullanılan gürültü ölçüm cihazları genellikle A skalasına göre kalibre edilir.B skalası: Telekominikasyon şirketlerinin sinyal ölçümlerinde kullandıkları skaladır.C skalası: Frekans skalasıdır.
44 GÜRÜLTÜNÜN DEĞERLENDİRİLMESİ İşitme kayıpları göz önüne alınarak,gürültü ölçmeleri yapılacaksa,gürültü ölçme cihazları dB(A)'ya görekalibre edilmelidir.Gürültü ölçme cihazında dB(A)değeri, insan kulağının duymaeğrisine en yakın değerleri ifade eder.
45 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Teknik Korunma:Gürültü Kaynağında Alınması Gereken Önlemler:Kullanılan makineleri gürültü düzeyi düşük makineler ile değiştirmek,Gürültülü yapılması gereken işlemi daha az gürültü gerektiren işlemle değiştirmek,Gürültü kaynağını ayrı bir bölmeye almak,
46 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Gürültünün Yayıldığı Ortamda Alınması Gereken Önlemler:Makinelerin yerleştirildiği zeminde gürültüye ve titreşime karşı yeterli önlemleri almak,Gürültü kaynağı ile gürültüye maruz kalan kişi arasına gürültüyü önleyici engel koymak,Gürültü kaynağı ile gürültüye maruz kalan kişi arasındaki uzaklığı artırmak,Sesin geçebileceği ve yansıyabileceği duvar, tavan, taban gibi yerleri ses emici malzeme ile kaplamak olarak sayılabilir.gürültü emici panolar
47 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Gürültünün Etkisinde Bulunan Kişide Alınması GerekenÖnlemler:Gürültüye maruz kalan kişiyi sese karşı iyi izole edilmiş bir bölme içine almak,Gürültülü ortamdaki çalışma süresini kısaltmak,Gürültüye karşı etkin kişisel koruyucuları kullanmak,Gürültünün zararları hakkında bilgilendirmek ve eğitmek.
49 _____________ BİR ATÖLYEDE (A) VE BÜRODA (B) GÜRÜLTÜNÜN YAYILMASI KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ_____________BİR ATÖLYEDE (A) VE BÜRODA (B) GÜRÜLTÜNÜN YAYILMASIBİR ATÖLYEDE VE BÜRODA GÜRÜLTÜ, GÜRÜLTÜ ÇIKARAN KAYNAKTAN TİTREŞİMLE, YANSIMAYLA, REZONANSLA VE DOĞRUDAN ALICIYA İLETİLİR.(1)KAYNAK2TİTREŞİMLE3YANSIMAYLA4REZONANSLA5DOĞRUDAN İLETİLİR
50 _____________ BİR ATÖLYEDE (A) VE BÜRODA (B) GÜRÜLTÜNÜN ÖNLENMESİ KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ_____________BİR ATÖLYEDE (A) VE BÜRODA (B) GÜRÜLTÜNÜN ÖNLENMESİBİR ATÖLYE VE BÜRODA GÜRÜLTÜNÜN ÖNLENMESİ İÇİN TABAN DÖŞEMESİ SESİ EMECEK MALZEMEDEN YAPILMALI, DUVARLAR SES EMECEK MALZEME İLE KAPLANMALI, ARA BÖLME CAM, PARAVANA GİBİ TİTREŞEN PARÇALARIN DIŞ YÜZEYLERİ AZLATILMALI, KAYNAK ÖRTÜLMELİ VE EN SON OLARAK KİŞİSEL KORUYUCU KULLANILMALIKAYNAKKaynak örtülmeli(1)Taban döşemesi sesi emecek malzemeden yapılmalı23Duvarlarda ses emecek malzeme kullanılmalı4Titreşen parçaların dış yüzeyleri azaltılmalı5Kişisel koruyucu kullanılmalı6
51 Tıbbi Korunma:Gürültülü işlerde çalışacakların, işe girişlerinde odyogramları alınmalı ve sağlıklı olanlar çalıştırılmalıdır.İş kazalarına karşı kesin denilebilecek yeteri kadar önlem alınabiliniyorsa, gürültülü işlerde doğuştan sağır ve dilsizlerin çalıştırılması da düşünülebilir.Gürültülü işlerde çalışanlarda, gürültü şiddeti, frekans dağılımı ve maruziyet süresi dikkate alınarak belli aralıklarla/periyotlarla kulak odyogramları çekilmeli ve işitme kaybı görülenlerde gerekli tedbirler alınmalıdır.Önemli Süreler:Periyodik Sağlık Muayenesi aralıkları;Çok Tehlikeli İşlerde: Yılda birTehlikeli İşlerde: 3 Yılda birAz Tehlikeli İşlerde: 5 yılda bir)
52 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Gürültü Denetim Yöntemleri ve Yasal Düzenlemeler:Gürültü denetimi öncelikle işyerindeki gürültü şiddetinin iyi bilinmesi ile başlar.Gürültüye karşı yeterli önlemi almayan işveren, işçisinde meydana gelecek meslek hastalığına karşı tazminat ödemek zorunda kalacaktır.
53 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Aynı şekilde, işyerindeki gürültünün olumsuz etkilerinden, çalışan işçilerin kendilerinin nasıl etkileneceklerini, fizyolojik ve psikolojik neticeleri hakkında yeteri kadar bilgi sahibi olmaları, işyerindeki gürültü denetim yöntemlerinin iyi çalışmasını sağlayacaktır.
54 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Ülkemizde işyerlerinin sağlık ve güvenlik şartları yönünden denetimi, başta Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olmak üzere, Sağlık Bakanlığı ile yerel idareler (Belediyeler) tarafından gerçekleştirilmektedir.Bu kuruluşlardan, şüphesiz en etkin ve en yaygın denetim, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılmaktadır.
55 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Gürültü Yönetmenliğinin Uygulanması:İşyerlerindeki gürültünün denetimi ile ilgili olarak,6331 sayılı İş Güvenliği Kanununun 30. maddesine göre çıkarılan tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Çalışanların Gürültü ile ilgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılması gerekmektedir.
56 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Yönetmeliğin amacı, işçilerin gürültüye maruzkalmaları sonucu sağlık ve güvenlik yönünden oluşabilecek risklerden, özellikle işitme ile ilgili risklerden korunmaları için alınması gerekli önlemleri belirlemektir.
57 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Yönetmeliğin uygulanması bakımından, günlük gürültümaruziyet düzeyleri ve en yüksek ses basıncı yönündenmaruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri;a) En düşük maruziyet eylem değerleri:(LEX, 8saat) = 80 dB(A) veya (Ptepe) = 112 Pa [135 dB(C) re. 20 µPa] (20 µPa referans alındığında 135 dB (C) olarak hesaplanan değer).b) En yüksek maruziyet eylem değerleri:(LEX, 8saat) = 85 dB(A) veya (Ptepe) = 140 Pa [137 dB(C) re. 20 µPa].c) Maruziyet sınır değerleri:(LEX, 8saat) = 87 dB(A) veya (Ptepe) = 200 Pa [140 dB(C) re. 20 µPa].olarak verilmiştir.
58 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER a) En düşük maruziyet eylem değerleri: (LEX, 8saat) = 80 dB(A)İşletmedeki zaman ağırlıklı ortalama gürültü seviyesi 80 dB(A)’e ulaştığında, işveren kulak koruyucularını temin ederek kullanıma hazır bulunduracaktır.b) En yüksek maruziyet eylem değerleri: (LEX, 8saat) = 85 dB(A)İşletmedeki zaman ağırlıklı ortalama gürültü seviyesi 85 dB(A)’e ulaştığında, İşçiler kulak koruyucularını takmaya başlayacaklardır.c) Maruziyet sınır değerleri: (LEX, 8saat) = 87 dB(A)İşçilerin kulalıkla beraber maruz kaldıkları gürültü seviyesi 87 dB(A)’i geçmeyecektir. (Kulağın içine süzülen gürüldü 87 dB(A)’yı geçmeyecek manasındadır.
59 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Gürültüden Kaynaklanan Maruziyetin Önlenmesi veya Azaltılması:Teknik gelişmelere uygun önlemler alınarak gürültüye maruziyetten kaynaklanan riskler kaynağında yok edilmeli veya en aza indirilmelidir.Gürültüye maruziyetin daha az olduğu başka çalışma yöntemleri seçilmelidir.Yapılan iş göz önünde bulundurarak, mümkün olan en düşük düzeyde gürültü yayan uygun iş ekipmanı seçilmelidir.
60 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER İşyerinin ve çalışılan yerlerin tasarımı ve düzenlenmesi yapılmalı.İşçilere, iş ekipmanını gürültüye en az maruz kalacakları bir şekilde, doğru ve güvenli kullanmaları için gerekli bilgi ve eğitim verilmeli.Gürültüyü teknik yollarla azaltmak için; hava yoluyla yayılan gürültüyü perdeleme, kapatma, gürültü emici örtülerle vb. yöntemlerle; yapıdan kaynaklanan gürültüyü ise yalıtım vb. yöntemlerle azaltmak gerekir.
61 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Ayrıca işyeri çalışma sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programlarını uygulamak,Gürültüyü azaltacak bir iş organizasyonu ile;Maruziyet süresini ve gürültü düzeyini sınırlamak,Yeterli dinlenme araları ile çalışma sürelerini düzenlemekgibi önlemler alınmalıdır.
62 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER İşveren,İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nin 15. maddesi uyarınca kadınlar, çocuklar, yaşlılar, özürlüler gibi hassas risk gruplarının korunması için gerekli önlemleri alınmalıdır.
63 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Kişisel Korunma:Gürültüye maruziyetten kaynaklanan riskler başka yollarla önlenemiyor ise;Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde KullanılmasıHakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak ve aşağıda belirtilen koşullarda, işçilere, kişiye tam olarak uyan ve hijyenik şartlara uygun kulak koruyucuları verilmeli ve bu koruyucular işçiler tarafından kullanılacaktır.
64 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Gürültü maruziyeti en düşük maruziyet eylem değerleri aştığında, işveren kulak koruyucuları sağlayarak işçilerin kullanımına hazır halde bulundurmalı.Gürültü maruziyeti en yüksek maruziyet eylem değerlerine ulaştığında ya da bu değerleri aştığında, kulak koruyucuları kullanılmalıdır.
65 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Kulak koruyucuları işitme ile ilgili riski ortadan kaldıracak veya en aza indirecek bir biçimde seçilmeli.İşveren kulak koruyucularının kullanılmasını sağlamak için işçinin eğitilmesi ile birlikte her türlü çabayı göstermeli ve alınan önlemlerin etkililiğini denetlemekten sorumlu olmalıdır.
66 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Maruziyetin Sınırlanması:İşçinin maruziyeti, hiçbir koşulda Gürültü Yönetmeliği’nin 5. maddesinin (b) bendinde belirtildiği şekilde maruziyet sınır değerlerini aşmamalıdır.
67 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Yönetmelikte belirtilen tüm önlemlerin alınmasına rağmen,maruziyet sınır değerlerinin aşıldığının tespit edildiğidurumlarda,İşveren;Maruziyeti, maruziyet sınır değerlerinin altına indirmek üzere gerekli olanı derhal yapmalı,Maruziyet sınır değerlerinin aşılması sebeplerini belirlemeli veBunun tekrarını önlemek amacıyla, koruma ve önlemeye yönelik tedbirleri almalıdır.
68 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER İşçilerin Bilgilendirilmesi ve Eğitimi:İşveren, işyerinde en düşük maruziyet etkin değerindeki veya üzerindeki gürültüye maruz kalan işçilerin ve/veya temsilcilerinin gürültü maruziyeti ile ilgili olarak ve özellikle de aşağıdaki konularda bilgilendirilmelerini ve eğitilmelerini sağlamalıdır.
69 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Bunlar;Gürültüye maruziyetten kaynaklanan riskler,Gürültüden kaynaklanan riskleri önlemek veya en aza indirmek amacıyla Yönetmelik hükümlerini uygulamak için alınan önlemler ve bu önlemlerin uygulanacağı koşullar,Yönetmeliğin 5. maddesinde belirtilen maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerlerinin doğru kullanılması,
70 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER İşitme kaybı için Yönetmeliğin 6. maddesine uygun olarak yapılan risk değerlendirmesi, gürültü ölçümünün sonuçları ve bunların önemi ve potansiyel riskler,Kulak koruyucularının nasıl tespit edileceği,Yönetmeliğin 12. maddesine göre, işçilerin hangi şartlarda sağlık gözetimine tabi tutulacağı ve sağlık gözetiminin amacı,Gürültü maruziyetini en aza indirecek güvenli çalışma uygulamalarının yapılmasında işçilerin eğitilmesi ve bilgilendirilmesi olarak sıralanabilir.
71 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER İşçilere Danışılma ve Katılım Sağlanması:İşçilere ve/veya temsilcilerine Yönetmeliğin kapsadığı konular ile özellikle,Yönetmeliğin 6. maddesinde belirtildiği şekilde risklerin değerlendirilmesinde ve alınacak önlemlerin tanımlanmasında,
72 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Yönetmeliğin 7. maddesinde belirtilen, gürültüden kaynaklanan risklerin ortadan kaldırılmasını veya azaltılmasını amaçlayan önlemlerin alınmasında,Yönetmeliğin 8. maddesinin (a) bendinin 3 numaralı alt bendinde belirtildiği şekilde kulak koruyucularının seçilmesinde danışılacak ve katılımları sağlanmalıdır.
73 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Sağlık Gözetimi:Yönetmeliğin 6. maddesinin (a) bendi gereğince yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde işçiler uygun sağlık gözetimine tabi tutulmalıdır.
74 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER En yüksek maruziyet etkin değerlerini aşan gürültüye maruz kalan bir işçi, bir hekim veya hekimin sorumluluğu altındaki uzman bir başka kişi tarafından işitme testi yapılmasını isteme hakkına sahiptirYönetmeliğin 6. maddesinde hükme bağlanan değerlendirme ve ölçüm sonuçlarının bir sağlık riski olduğunu gösterdiği yerlerde, en düşük maruziyet etkin değerlerini aşan gürültüye maruz kalan işçiler için de işitme testleri yapılmalı. Bu testlerin amacı gürültüye bağlı olan herhangi bir işitme kaybında erken tanı koymak ve işitme işlevini koruma altına almaktır.
75 GÜRÜLTÜYE KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Yukarıdaki maddelere uygun olarak yapılan sağlık gözetimi ile ilgili olarak her işçinin kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirmelidir. Sağlık kayıtları, sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır.Bu kayıtların kopyaları, yetkili makamların istemesi halinde verilmeli. Her işçi, istediğinde kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir.
76 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ MANŞON TİPİ KORUYUCULAR _____________MANŞON TİPİ KORUYUCULARKulak kepçesini hava sızdırmayacak şekilde içine alan, baş üstünden, enseden veya çene altından geçen esnek bir bantla tutturulan iki kaptan oluşmuş koruyuculardır.
77 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ MANŞON TİPİ KORUYUCULAR _____________MANŞON TİPİ KORUYUCULARBu kaplar genelde yalıtkan sert plastikten yapılmış yarı küresel şekildedir.İçinde yumuşak lifli veya süngerimsi ses yutucu malzeme vardır.Kulağı kaplayan bu kaplar tutma bantları ile kişiye göre ayarlanabilirler.
78 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ MANŞON TİPİ KORUYUCULAR _____________MANŞON TİPİ KORUYUCULARKulak tıkaçlarında olduğu gibi şekil ve büyüklük açısından çok farklı üretilmektedirler.Kapları tutan bandın sıkıştırma kuvveti doğrudan gürültüyü azaltma düzeyi ile orantılıdır.
79 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ MANŞON TİPİ KORUYUCULAR _____________MANŞON TİPİ KORUYUCULARAyrıca kabın eni, daire çevresi ve kulak kabının yastığının da iyi bir akustik engel oluşturabilmesi için yapıldıkları malzeme çok önemlidir.Sıvı veya yağ ile dolu olan yastık diğer tiplere göre daha iyi bir koruma sağlar.
80 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ MANŞON TİPİ KORUYUCULAR _____________MANŞON TİPİ KORUYUCULARKulağın çevresine uygun şekilde, rahat ve dengeli, kulak kepçesini sıkıştırarak acı vermeyecek şekilde oturması gerekmektedir.
81 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ MANŞON TİPİ KORUYUCULAR _____________MANŞON TİPİ KORUYUCULARBu tip koruyucular kulak tıkaçlarına göre gürültüyü dB daha fazla azaltır.Manşon tipi kulak koruyucusu ile kulak tıkaçlarının birlikte kullanılması durumunda toplam ses azaltması manşonun sağladığı ses azaltmasından 3-5 dB daha fazladır.
82 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ MANŞON TİPİ KORUYUCULAR _____________MANŞON TİPİ KORUYUCULARManşonun daha etkili olması ve kulak kanalındaki rahatsızlıklar sonucu kullanımı etkilememesi diğer koruyuculara göre en önemli avantajıdır.
83 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ İŞİTME KORUYUCULU BARETLER _____________İŞİTME KORUYUCULU BARETLERdB ve üstündeki Gürültü düzeylerinde baretlere monte edilmiş manşonlar kullanılmalıdır.Bu tip koruyucu başın kemikli bölümlerini kapatarak, sesin kemik iletimi yoluyla sızmasını önler.
84 _____________ KULAK KORUYUCULARININ KORUMA KADEMELERİ KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ_____________KULAK KORUYUCULARININ KORUMA KADEMELERİKORUYUCUGÜRÜLTÜ AZALTMA SEVİYESİ (dB)FREKANS (Hz)HzHzHzKulak Tıkacı5-20 dB20-35 dB30-40 dBManşon2-15 dB15-35 dB30-45 dBKULAK TIKAÇLARI 20 İLE 100 Hz FREKANSTA 5 İLE 20 dB, 100 İLE 800 Hz FREKANSTA 20 İLE 35 dB, 800 ile 8000 Hz FREKANSTA 30 İLE 40 dB GÜRÜLTÜYÜ AZALTIRLAR.MANŞONLAR 20 İLE 100 Hz FREKANSTA 2 İLE 15 dB, 100 İLE 800 Hz FREKANSTA 15 İLE 35 dB, 800 ile 8000 Hz FREKANSTA 30 İLE 45 dB GÜRÜLTÜYÜ AZALTIRLAR.KULAK TIKAÇI İLE BİRLİKTE MANŞON KULLANILDIĞINDA 20 İLE 100 Hz FREKANSTA 15 İLE 25 dB, 100 İLE 800 Hz FREKANSTA 25 İLE 45 dB, 800 ile 8000 Hz FREKANSTA 30 İLE 60 dB GÜRÜLTÜYÜ AZALTIRLAR.MANŞONLU BARETLER İSE 20 İLE 100 Hz FREKANSTA 2 İLE 7 dB, 100 İLE 800 Hz FREKANSTA 7 İLE 25 dB, 800 ile 8000 Hz FREKANSTA 20 İLE 55 dB GÜRÜLTÜYÜ AZALTIRLAR.GÜRÜLTÜNÜN FREKANS SPEKTURUMU SEVİYESİ, ÇALIŞMA ORTAMI, ÇALIŞANIN KULAK SAĞLIĞI GÖZ ÖNÜNE ALINARAK BU GENEL KORUMA KADEMELERİNE GÖRE KULAK KORUYUCULARI SEÇİMİ YAPILMALIDIR.Kulak Tık.+Manşon15-25 dB25-45 dB30-60 dBManşonlu Baretler2-7 dB7-25 dB20-55 dB
85 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ KULAK KORUYUCULARININ SEÇİMİ _____________KULAK KORUYUCULARININ SEÇİMİKullanım rahatlığının sağlanması için uygun kulak koruyucusunun seçimi büyük önem taşır.Bazı kişiler koruyucunun neden olduğu fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklardan etkilenerek, işitme kaybına uğrama riskini göze alarak koruyucu kullanmaya karşı isteksiz davranırlar.
86 KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ KULAK KORUYUCULARININ SEÇİMİ _____________KULAK KORUYUCULARININ SEÇİMİGürültüden kaynaklanan işitme kaybının yavaş, ağrısız ve uzun yıllar sonucunda ortaya çıkması en önemli kullanmama nedenini oluşturur.Sebep, sonuç ve önlem üçlüsü el kesilmesinde veya göze çapak kaçmasındaki gibi hızlı değildir.Bu sorunları aşmanın en önemli yolu eğitimdir. Kişisel görüşmeler, özendirme başvurulacak diğer yollardandır.
87 _____________ KULAK KORUYUCULARININ SEÇİMİ KİŞİSEL VE TEKNİK KORUNMA YÖNTEMLERİ_____________KULAK KORUYUCULARININ SEÇİMİKulak koruyucuları seçerken standartlara uygun olarak üretilmiş olmasına dikkat edilmeli,Kulak tıkaçlarınınEN 3522ManşonlarınEN 3521İşitme koruyuculu baretlerinEN 3523standardında olması gerekir.Ayrıca üretici firmadan; koruyucunun bu standartlara uygunluğunun bağımsız laboratuar tarafından yapılmış test sonuçları ve CE kalite belgesi de istenmelidir.
89 _____________ KULAK KORUYUCULARI EĞİTİMİ KULAK KORUYUCULARININ KULLANILMASIKulak koruyucularının etkili bir şekilde kullanılmasının sağlanması için koruyucununNasıl,KORUYUCUNUN SÜREKLİ KULLANIMINA BAŞLAMADAN ÖNCE KULLANICILARIN UĞULTU, AĞRI GİBİ ŞİKAYETLERİNİN BAŞTAN GİDERİLEREK, SÜREKLİ KULLANMASININ SAĞLANMASI İÇİN;1 İNCİ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE VE ÖĞLEDEN SONRA YARIMŞAR SAAT, 2 İNCİ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE VE ÖĞLEDEN SONRA 1 ER SAAT, 3 ÜNCÜ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE VE ÖĞLEDEN SONRA 2 ŞER SAAT, 4 ÜNCÜ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE VE ÖĞLEDEN SONRA 3 ER SAAT VE 5 İNCİ GÜN TÜM GÜN ÇALIŞMA BOYUNCA KULLANDIRILARAK BİR ALIŞTIRMA PROGRAMI UYGULANMALIDIRNerede,Ne zamantakılıp çıkartılacağı öğretilmelidir.
90 _____________ KULAK KORUYUCULARI EĞİTİMİ KULAK KORUYUCUSU ALIŞTIRMA PROĞRAMIKoruyucunun sürekli kullanımına başlamadan önce kullanıcıların uğultu, ağrı gibi şikayetlerinin baştan giderilerek, sürekli kullanmasının sağlanması için;Öğleden ÖnceÖğleden Sonra1. Gün30 dakika30 dakika2. Gün1 saat1 saatKORUYUCUNUN SÜREKLİ KULLANIMINA BAŞLAMADAN ÖNCE KULLANICILARIN UĞULTU, AĞRI GİBİ ŞİKAYETLERİNİN BAŞTAN GİDERİLEREK, SÜREKLİ KULLANMASININ SAĞLANMASI İÇİN;1 İNCİ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE VE ÖĞLEDEN SONRA YARIMŞAR SAAT, 2 İNCİ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE VE ÖĞLEDEN SONRA 1 ER SAAT, 3 ÜNCÜ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE VE ÖĞLEDEN SONRA 2 ŞER SAAT, 4 ÜNCÜ GÜN ÖĞLEDEN ÖNCE VE ÖĞLEDEN SONRA 3 ER SAAT VE 5 İNCİ GÜN TÜM GÜN ÇALIŞMA BOYUNCA KULLANDIRILARAK BİR ALIŞTIRMA PROGRAMI UYGULANMALIDIR3. Gün2 saat2 saat4. Gün3 saat3 saat5. GünTüm gün çalışma boyuncakullandırılarak bir alıştırma programı uygulanmalıdır.
91 KULAK KORUYUCULARI EĞİTİMİ _____________Koruyucular gürültüsüz bir yerde temiz elle takılmalı ve çıkartılmalıdır.R
92 KULAK KORUYUCULARI EĞİTİMİ _____________Alıştırma programı sonunda koruyucu kullanmakta halen güçlük çekiliyorsa durum işyeri hekimine bildirilmelidir.R
93 KULAK KORUYUCULARI EĞİTİMİ _____________Koruyucu kullanılarak gürültünün kontrol altına alındığı yerlerde koruyucuyu kısa bir süre bile çıkarmak sakıncalıdır.R
94 KULAK KORUYUCULARI EĞİTİMİ _____________8 saatlik çalışma süresinde işbaşında 5 dakika koruyucusuz çalışmak hiç koruyucu kullanmamakla eşdeğerdir.R
95 KULAK KORUYUCULARI EĞİTİMİ _____________İşçilerde koruyucu ile kapatılan kulakların gerekli sesleri duymayacağından dolayı iş kazası olasılığını doğuracağı inancı yanlıştır.R
96 KULAK KORUYUCULARI EĞİTİMİ _____________Çünkü kulak koruyucuları yüksek frekanslı sesleri alçak frekanslı seslerden daha çok tutar ve alçak frekans bölgesinde olan insan sesleri daha iyi işitilir.Bu nedenle koruyucu kullananlar karşılıklı konuşmada birbirlerini daha iyi duyarlar.
98 KORUYUCU ÖNLEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ _____________Çalışma alanlarında seçilen korunma yollarının değerlendirmesini yapmak ve seçilen korunma yollarını sürekli denetlemek için;
99 KORUYUCU ÖNLEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ _____________Rİşyeri ortamının periyodik olarak gürültü ölçümlerini yapınız, gürültü haritasını çıkararak, tasarım önlemlerinizin yeterli olup olmadığını kontrol ediniz.
100 KORUYUCU ÖNLEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ _____________RKişisel dozimetre ile ölçüm yaparak, çalışanların ne kadar gürültüye maruz kaldığını sağlıklı olarak saptayınız.
101 KORUYUCU ÖNLEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ _____________İşe giriş muayenelerinde mutlaka işe başlayacak kişilerin kulak odyografilerini aldırınız ve hipertansiyonu olanları gürültülü ortamlarda çalıştırmayınız.
102 KORUYUCU ÖNLEMLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ _____________Kişisel koruyucu kullanan kişilerin periyodik olarak kulak odyografilerini çektirerek değerlendiriniz.R
104 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Titreşim; mekanik bir sistemdekisalınım hareketlerini tanımlayanbir terimdir.Titreşim bir cismin ileri-gerigidip gelme hareketidir.
105 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Bir başka ifade ile;potansiyel enerjinin kinetik enerjiye,kinetik enerjinin potansiyel enerjiyedönüşmesi olayınatitreşim (vibrasyon) denir.
106 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Endüstride bir çok titreşim kaynağı vardır.Titreşim; araç, gereç ve makinelerin çalışırken oluşturdukları salınım hareketleri sonucu meydana gelir.Çalışmakta olan ve iyi dengelenmemiş araç ve gereçler genellikle titreşim oluştururlar.
107 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Titreşimi insan sağlığı üzerindeki etkisi bakımından ikifiziksel büyüklüğü ile tanımlamak mümkündür:FrekansŞiddeti
109 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Titreşimin Şiddeti:Titreşimin oluştuğu ortamda, titreşen enerjinin hareket yönüne dikey birim alanda, birim zamandaki akım gücüne titreşimin şiddeti denir.Birimi: W/cm2 veya m/sn2
110 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI El-Kol Titreşimi:İnsanda el-kol sistemine aktarıldığında, işçilerin sağlık ve güvenliği için risk oluşturan ve özellikle de damar, kemik, eklem, sinir ve kas bozukluklarına yol açan mekanik titreşimlere el-kol titreşimleri denmektedir.
111 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI El-kol titreşimi için;Sekiz saatlik çalışma süresi içingünlük maruziyet sınır değeri 5 m/s2,günlük maruziyet eylem değeri 2,5 m/s2’dir.
112 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI El-kol titreşim kaynakları;Genellikle el ve el parmakları ile kollara ulaşan titreşimleri oluşturan titreşim kaynakları şunlardır;Taş kırma makinaları, kömür ve diğer madencilikte kullanılan pnömatik (havalı) çekiçler, ormancılıkta kullanılan testereler, parlatma ve rende makinaları sayılabilir
113 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Bütün Vücut Titreşimi:Vücudun tümüne aktarıldığında,işçilerin sağlık ve güvenliği için riskoluşturan, özellikle de bel bölgesinde rahatsızlık ve omurgada travmaya yol açan mekanik titreşimlere bütün vücut titreşimi denmektedir.
114 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Bütün vücut titreşimi için;Sekiz saatlik çalışma süresi içingünlük maruziyet sınır değeri 1,15 m/s2,günlük maruziyet eylem değeri 0,5 m/s2’dir.(Sınav için bu rakamları ezberleyelim)
115 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Bütün vücut titreşim kaynakları;Tüm vücudun etkisi altında kaldığıtitreşim kaynakları;Traktör ve kamyon kullanımı,dokuma tezgahları, yol yapım,bakım ve onarım makinaları, özellikleçelik konstrüksiyonlu yapılarda titreşimesebep olan makine ve tezgahlar.
116 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Titreşim tek frekanslı ve sinüzoidal olabileceği gibi kompleks frekanslı ve rastgele bir tipte de olabilir. İnsanlar 1 Hz ile 1000 Hz arasındaki titreşimleri algılarlar.
117 TİTREŞİM TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI İnsan, düşük frekanslı titreşimlere maruz kaldığında, sarsıntı hisseder.Buna karşılık yüksek frekanslarda karıncalanma hatta yanma hissi duyar.
118 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Titreşim etkileri;Fiziksel ve biyomekanik,Psikolojik veya sensoryel,Fizyolojik vePatolojik etkiler şeklindedir.Bu etkiler birbirleri ile sıkı ilişkilidirler.
119 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Titreşimin özelliklerini oluşturanfaktörlerden en önemlisi frekansıdır.Titreşimin tıbbi ve biyolojik etkisibüyük ölçüde şiddetine ve maruzkalınan süreye bağlıdır.İnsan vücuduna belirgin etkisi olantitreşimin frekansı 1 Hz ile 100 Hzarasındadır.
120 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Titreşime neden olan el aletlerini kullanan kişilerde yapılan ölçmelerde;El-kol ve vücudun titreşim geçirme oranı 5 Hz’de en yüksek olarak bulunmuştur.İkinci maksimum düzey ise;20 Hz ile 30 Hz arasıdır.
121 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Titreşim enerjisi avuç içindenel sırtına, elden kola ve koldanomuza geçerken önemli ölçüdegüç kaybına uğrar.Bu güç kaybı omuz eklemlerindeen fazla olur.Bu gücün azalarak seyretmesi,sonucu itibariyle memnuniyet verici bir husustur.
122 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Vücudun mekanik titreşime gösterdiği reaksiyon karışık bir olay olup çok iyi bilinmemektedir.Buna rağmen;Vücutta bazı doku yapılarının deformasyonuna,Solunum hızının artmasına,Oksijen tüketiminin artmasına bağlı olarak enerji harcamasının artmasına,
123 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Kalp atım sayısının artmasına bağlı olarak da kan basıncının artmasına (5 Hz frekanslı titreşime maruz kalan kişilerin % 50’sinden fazlasında kan basıncında artma görülmektedir),Performansta gerilemeye,Subjektif algılamada bozulmaya,Merkezi sinir sistemi hücrelerinin fonksiyonlarında aksamaya neden olduğu bilinmektedir.
124 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Ayrıca, kanda glikoz konsantrasyonu ve glikojen depolarında azalmaya sebep olduğu da bilinmektedirBu değişikliklerden çoğu titreşime maruziyetin başlangıcında yüksek iken daha sonra normale dönüşebilmektedir.
125 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Titreşimin klinik olarak belirlenen etkileri:Çok düşük frekanslı titreşimin etkileri (f<2Hz);At, otomobil, uçak, gemi gibi araçlarla seyahat sırasında merkezi sinir sistemi şikayetleri meydana gelebilir.Bulantı, kusma, soğuk ter olabilir.Seyahat bitince belirtiler belli bir süre sonra ortadan kalkar.
126 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Düşük frekanslı titreşimin etkileri (2 Hz<f<30 Hz):Klinik belirtiler genel olarak titreşimli el aleti kullanan işçilerde, elde dolaşım bozuklukları, hipersentivite ve daha sonra uyuşukluk şeklinde görülebilir.Maruziyet sürerse omuz başlarında ağrı, yorgunluk, soğuğa karşı hassasiyet artması olur.Fonksiyon bozukluğu olarak zamanın uzaması, uyku bozuklukları, baş ağrısı ve yorgunluk görülebilir.
127 TİTREŞİMİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Parmaklarda 8-10 oC ısıya kısasüre maruziyet ile beyazlaşma olur.Avuç içi de beyazlaşır. Ön kol veomuz kaslarında ağrılar görülebilir.Bütün vücudu titreşime maruz kalanbazı işçilerde lumbalji denilenbel ağrıları olabilir.
128 TİTREŞİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ El-kol veya tüm vücudun titreşime maruziyeti sonucunda oluşan etki;Titreşimin frekansına,Titreşimin şiddetine,Titreşimin yönüne,Titreşime maruz kalınan süreye,Titreşimin uygulandığı bölgeye ve bölgenin büyüklüğüne,Titreşime maruz kalan kişinin yaşına, cinsiyetine ve kişisel duyarlılığı ile genel sağlık durumuna bağlıdır.
129 TİTREŞİMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Titreşimin etkisi en fazla düşük frekanslarda görülür.Titreşimin frekansı arttıkça, titreşimin ivmesinin şiddeti ve oluşan etki azalır.Titreşim vibrasyon detektörü ile ölçülür.
131 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Titreşimden korunmanın temel hedefi, titreşimi kaynağında azaltmaya yönelik olmalıdır.Genellikle makina dizaynı sırasında titreşimi azaltacak zeminler yapmak ve titreşimi az olan makinalar satın almak.Kullanılan makinaların bakımlarını zamanında yapmak, vuran ve titreşen kısımlara izolasyon uygulamak.
132 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Tıbbi korunmada ise işe giriş muayenelerinde; sinir sistemi, kalp, damar ve sindirim sistemleri sağlam olan genç işçilerin seçilmesine dikkat edilmelidir.Periyodik muayenelerde titreşimin etkilerinin klinik muayeneler uygulanarak aranması; el, bilek ve dirsek eklemlerinin dikkatle muayene edilmesi gerekir.Röntgen filmlerinin çekilmesi de faydalı olur.
133 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Titreşimden korunmanın bir yolu da eğitimdir.İşyerinde titreşime maruz kalan kişiler ve yöneticiler, titreşimin neden olduğu risklere ve rahatsızlıklara karşı eğitilmelidir.
134 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Ayrıca, titreşimin olumsuz etkileri görülen işçilerin değiştirilmesi yoluna gidilmelidir.Çalışma (etkilenme) süresinde, kısıtlama yapılması veya çalışma süresince daha sık dinlenme araları verilmesi, titreşimden etkilenmede uygun bir korunma yöntemi olacaktır.
135 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Titreşimin ile ilgili denetim yöntemleri ve yasaldüzenlemeler:Titreşimin denetimi her şeyden önce, işçi ve işverenin titreşimin olumsuz etkilerini en iyi şekilde bilmesi ile başlar.
136 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Titreşimin olumsuz etkilerine karşı eğitimli bir işveren, kuracağı işyerinde kullanacağı makinanın konulacağı zemini, titreşimi yok edecek veya iletmeyecek şekilde düzenler.Makinaların bakımını zamanında yapar.İşçileri işe alırken, titreşime hassasiyeti olmayanlardan seçer.
137 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Ülkemizde, işyerlerindeki denetimlerde titreşim üzerinde pek durulmaz.Nedeni ise;Titreşimin çok iyi bilinmemesinden ve çalışanlarınişyerlerinde titreşimden şikayetçi olmamalarındankaynaklanır.
138 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Titreşim konusunda, ülkemizde yeterli araştırma da yapılmamaktadır. Bir veya iki üniversitenin dışında, titreşim ölçmesi yapan ve değerlendiren kurum ve kuruluşta yoktur.Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olarak da bu konuda ciddi çalışmalar yapılmamıştır.
139 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER “Titreşim sonucu kemik-eklem zararları ve anijionörotik bozukluklar” Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne ekli listede belirtilmiş olmasına rağmen; SSK istatistiklerinde, titreşimden ileri gelen meslek hastalıklarına rastlanılmamaktadır.Titreşimden oluşan meslek hastalığının yükümlülük süresi 2 yıldır.
140 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Çalışanların Titreşim ile İlgili Risklerden Korunmalarına dair Yönetmelik, yürürlüğe girmiştir.Bu Yönetmelik hükümlerine göre; el-kol titreşimi ve tüm vücut titreşimi için günlük maruziyet sınır değerler ve maruziyet etkin değerler verilmekte, maruziyetin ölçülmesi ve değerlendirilmesinin yapılması zorunluluğu hükme bağlanmıştır.
141 TİTREŞİME KARŞI ALINACAK ÖNLEMLER Yine bu Yönetmeliğe göre;Maruziyetin Önlenmesi veya AzaltılmasıRisk Belirlenmesi ve Değerlendirmesiİşçilerin Bilgilendirilmesi ve Eğitimiİşçilerin Görüşünün Alınması ve Katılımın SağlanmasıSağlık GözetimiÖzel Koşullarbaşlıklı maddelerde titreşimle ilgili olarak detaylı hükümler yer almaktadır.
143 Termal konfor; genel olarak bir işyerinde çalışanların büyük çoğunluğunun sıcaklık, nem, havaakımı gibi iklim koşulları açısındangerek bedensel gerekse zihinselfaaliyetlerini sürdürürken belli birrahatlık içinde bulunmalarını ifade eder.
144 Kapalı bir ortam içerisinde termal konfor rahatlığının hemen farkına varılmaz, ancak bir süregeçtikten sonra termal konforhissedilmeye başlanır.Eğer termal konfor koşulları mevcutdeğilse; önce sıkıntı hissedilir ve dahasonra rahatsızlık duyulur.
145 TERMAL KONFORİşyerlerindeki çalışma ortamları için termal konfor denilince ne anlaşılır?Bir işyerinde termal konfor denilince; o işyeri atmosferinin sıcaklığı, nemi, hava akım hızı ve radyan ısısı akla gelmelidir.
146 deyişle verimin düşmesine sebep olmaktadır. TERMAL KONFORÇalışma ortamlarındaki ısı etkilenmeleri ve konforsuz ortam şartları, iş kazalarının artmasına ve üretimin azalmasına bir başkadeyişle verimin düşmesine sebep olmaktadır.
147 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ İnsanın ortamla ısı alış-verişine etki eden dört ayrı faktör vardır:Hava sıcaklığıHavanın nem yoğunluğuHava akım hızıRadyan ısı
148 ISININ TANIMI VE TÜRLERİ Sıcaklık:Sıcaklık, çalışma hayatında çalışanları olumsuz yönde etkileyen fiziksel faktörlerden birisidir.Bir standarda göre; bir cismin ne kadar soğuk ve ılık olduğunu ifade eden niceliğe, o cismin sıcaklığı denir.İşyeri ortamının sıcaklığı kuru termometreler ile ölçülür.Birimi; santigrat, fahrenheit veya kelvin’dir.
149 ISININ TANIMI VE TÜRLERİ Serbest yaşam için insan kapasitesinioluşturan ve fizyolojik gereksinmelerdediğimiz; insan vücudunun ısı alış-verişi,oksijen, tuz ve asit-baz dengesi gibi bazıfiziksel ve kimyasal faktörlerin belli sınırlariçinde sürekli stabil olmaları gerekir.
150 ISININ TANIMI VE TÜRLERİ Örneğin;İnsan vücudunun sıcaklığı 36,5-37 0Carasında değişmezlik gösterir.Bu durum; vücut ile çevre arasındaki ısı alış-verişi ile sağlanır.
151 ISININ TANIMI VE TÜRLERİ Isı dış çevrede devamlı olarakbulunan bir çeşit enerjidir.Normal koşullarda havanınkuru termometre ile ölçülensıcaklık derecesi hava sıcaklığıhakkında bir fiziksel ölçüdür.
152 Isı bir yerden başka bir yere üç yolla yayılır Isının iletimle yayılması (kondüksiyon): Katı maddelerde ısı bu yolla yayılır Maddenin atomları ısıyı birbirine aktarır Böylece ısı bir noktadan diğerine taşınmış. Olur • Isının madde akımı ile yayılması (konveksiyon): Havada ve sıvılarda ısı bu yolla yayılır Bu tür yayılma, ısınan hava ve sıvı moleküllerinin titreşerek diğer moleküllerle yer değiştirmesi ile olur. • Isının Işıma ile yayılması(Radyasyon): Isının etrafa enerji dalgaları şeklinde yayılmasıdır(ışık gibi) Bunun için maddesel bir ortam gerekmez, yani ısı bu şekilde boşlukta da yayılabilir. Güneşin dünyayı ısıtması buna örnektir.
153 ISININ TANIMI VE TÜRLERİ Çalışan bir insan, bulunduğu çevreile sürekli olarak ısı alış-verişi içindedir.Çevre sıcaklığı vücut sıcaklığındandüşük ise kişi ısı kaybetmekte,çevre sıcaklığı vücut sıcaklığındanfazla ise kişi ısı kazanmaktadır.Hem ısı kaybı hem de ısı kazancı çalışanı olumsuz etkiler.
154 ISI ALIŞ-VERİŞİNİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ İnsan vücudunun sıcaklığı çok küçük limitler içerisinde kendi kendine kontrol edilebilir.Vücut sıcaklığındaki artış, çalışma yüküne veya çalışma sırasında harcanan kaloriyebağlı olarak değişir.
155 ISI ALIŞ-VERİŞİNİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çalışma yükü aşağıdaki kategorilerde incelenebilir;Uyku ve oturma halinde → Kcal/SaatHafif işlerde (Oturma, ayakta makinaları kontrol etme, hafif el ve ayak çalışması) → 200 Kcal/SaatOrta ağır işlerde (Oturarak ağır el ve ayak hareketi, ayakta makina kullanmak, orta derecede bir ağırlık taşımak) → Kcal/SaatAğır işlerde (Ağır bir malzemeyi taşımak veya itmek) → Kcal/Saat
156 ISI ALIŞ-VERİŞİNİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Yüksek sıcaklığın sebep olduğu rahatsızlıklar:Vücut ısı regülasyonunun bozulması ile, vücut ısının 410C’ye kadar ulaşması sonucu, ısı çarpması olur.Aşırı terleme nedeni ile kaslarda ani kasılmalar şeklinde ısı krampları olabilir.Aşırı yükleme sonucu tansiyon düşüklüğüne, baş dönmesine yol açan ısı yorgunlukları olabilir.
157 ISI ALIŞ-VERİŞİNİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Ayrıca yüksek sıcaklık;Kaşıntılı kırmızı lekeler şeklinde deri bozukluklarına,Moral bozukluklarına,Konsantrasyon bozukluklarına veAşırı duyarlılık ile endişeye sebep olabilir.
158 ISI ALIŞ-VERİŞİNİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Yapılan araştırmalar, kişilerin başlangıçta sıcaklığa karşı duyarlı yani dayanıksız olduklarını göstermekte ise de; sıcaklığa karşı zamanla alıştıklarını yani uyum sağladıklarını da göstermiştir.
159 ISI ALIŞ-VERİŞİNİN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Endüstride düşük ısıya daha az rastlanır.Soğuk işyeri ortamları, daha çok soğuk hava depolarında yapılan çalışmalarda ve kışın açıkta yapılan işlerde görülür.Düşük sıcaklık, yani soğuk, insan üzerinde olumsuz etkiler yapar.Uyuşukluk, uyku hali, organlarda hissizlik ve donma gibi haller aşırı soğuğun insanlar üzerindeki olumsuz etkileridir.
160 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ İşyeri ortamlarında termal konfor için ana faktörsıcaklıktır.Ancak termal radyasyon, nem ve hava akımhızının da bilinmesi ve dikkate alınması gerekir.Sıcaklık ile birlikte termal radyasyon, nem ve hava akım hızına termal konfor şartları denilmektedir.
161 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Sıcaklık:Havanın sıcaklığının kuru termometreler ile ölçülür.Kuru termometreler genelliklecam hazneli cıvalı veyaalkollü termometrelerdir.
162 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Radyan Isı:Isı kaynaklarından ışıma yoluile yayılan ısı olup glop termometreile ölçülür.Glop termometre ince ve dış yüzü mat siyah boya ile boyanmış 15 cm çapında bakır bir küre merkezine yerleştirilmiş bir kuru termometreden oluşur.
163 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ İşyerinde işin gereği olarak sıcak yüzeyler bulunabilmekte ve bu yüzeylerden ısı radyasyonu olabilmektedir.Termal radyasyon yani radyan ısı emileceğibir yüzeye çarpmadıkça, sıcaklık meydana getirmeyen elektromanyetik bir enerjidir.Dolayısıyla hava akımları radyan ısıyı etkilemektedir.Ancak, ortamdaki hava akımı çalışana biraz rahatlıkverebilir.
164 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Termal radyasyondan korunmanın tek yolu, çalışanla kaynak arasına ısı geçirmeyen bir perde koymaktır.Ancak konulan perde ısıyı yansıtmıyorsa, ısıyı emerek ısı kaynağı haline de gelebilir.
165 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Nem:Kata termometreler (psikrometreler)ve higrometreler ile ölçülür.Kata termometreler, birisinin haznesineıslak bez yerleştirilmiş bir çifttermometreden oluşur.
166 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Havada belli bir miktarda nem bulunur. Havadaki nem miktarı mutlak ve bağıl nem olarak ifade edilir. Mutlak nem; birim havadaki su buharı miktarıdır. Bağıl nem; aynı sıcaklıkta doymuş havadaki mutlak nemin yüzde kaçını ifade ettiğini gösterir.
167 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ İşçi sağlığı açısından bağıl nemin önemi büyüktür.Bir işyerinin bağıl nemini değerlendirilirken sıcaklık, hava akım hızı gibi diğer termal konfor şartlarının da göz önünde bulundurulması gerekir.Genel olarak bir işyerinde bağıl nem oranı %30 ile % 80 arasında olmalı ve bu sınırları aşmamalıdır.Yüksek bağıl nem (%80-%100) ortam sıcaklığının yüksek olması halinde bunalma hissine neden olur ve kişinin çalışma gücünü düşürür.Yüksek bağıl nem, sıcaklığın düşük olması halinde ise üşüme ve ürperme hissi verir.
168 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Hava Akım Hızı:Çeşitli anemometreler ile ölçülür.Pervaneli veya ısıya duyarlı elemanlıolan çeşitli tipleri vardır.
169 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ İşyerinde termal konforu sağlamak ve sağlığa zararlı olan gaz ve tozları işyeri ortamından uzaklaştırmak için uygun bir hava akım hızı temin edilmesi gerekir.Ancak hava akım hızı iyi ayarlanmalıdır. Çünkü vücut ile çevresindeki hava arasında hava akımın etkisi ile ısı transferi olur.Bu transferin yönü sıcaklığın değişmesine bağlıdır. Hava vücuttan serinse vücut ısısı kaybolur. Hava vücuttan sıcaksa vücut ısısı artar. Böyle durumlarda ısı stresleri meydana gelir.
170 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Uygun bir çevre sıcaklığının seçilmesinde havaakımlarının da dikkate alınması gerekir. İşyerinde hava akımlarının varlığı bir serinlemeye neden olur.Ancak hava akım hızının saniyede 0,3 ile 0,5 metreyiaşmamasına dikkat edilmelidir. Çünkü, daha hızlı havaakımları rahatsız edici esintiler halinde hissedilir.Bu hususa işyerlerinde sıklıkla rastlanır, işçiler genellikle üşüme nedeni ile var olan havalandırma sistemini çalıştırmaktan kaçınırlar. Böyle durumlar incelendiğinde havalandırma sistemlerinin hava akım hızlarının yüksek olduğu gözlenmiştir.
171 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ İnsanların bulundukları ortamlardaki hissettikleri sıcaklık, kuru termometre ile ölçülen sıcaklık değil, fizyolojik olarak hissettikleri sıcaklıktır.Bu sıcaklık, içinde bulunulan ortamdaki kuru termometre ile ölçülen sıcaklık, ortamdaki havanın nemine ve hava akım hızına bağlı olarak oluşan sıcaklıktır.Bu üç faktörün etkisi altında duyulan sıcaklığa efektif sıcaklık denir.
172 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Efektif sıcaklığın ölçülmesi için;Kuru termometre sıcaklığı,Yaş termometre sıcaklığı,Ortamdaki hava akım hızı ve ayrıcaBu iş için hazırlanmış diyagramlara ihtiyaç vardır.
174 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Termal konforu etkileyen diğer faktörler ise şunlardır;Yapılan işin niteliği (ağır ve hafif iş gibi),Çalışanın fiziki ve ruhi yapısı (zayıf, şişman, sakin ve heyecanlı gibi),Kişinin sağlık durumu (hasta ve iyi olma hali gibi)Çalışma sırasında giyim durumu (ince ve kalın giyimli),Çalışanın beslenme durumu (yapılan işe uygun veya uygun değil gibi).
175 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Termal Konfor Bölgesi:Değişik işyerlerinde çalışanların %80’ine yakın büyükçoğunluğunun, ısı hissi bakımından kendilerini en rahatdurumda hissettikleri bölgenin tespitine çalışılmış vetermal bölge kavramı ortaya çıkmıştır.Termal konfor bölgesi, iş yapma ve faaliyeti sürdürmeaçısından en rahat durumda olabilmek için gerekli termal konfor koşullarının üst ve alt sınırları arasındaki bölgedir.
176 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Termal konfor bölgesine etki eden çok sayıda faktör vardır:Ortam sıcaklığıOrtamın nem durumuOrtamdaki hava akımıYapılan işin niteliği (hafif iş, orta iş, ağır iş)İşçinin giyim durumuİşçinin yaşı ve cinsiyetiİşçinin beslenmesiİşçinin fiziki durumuİşçinin genel sağlık durumu vb.Bu faktörlerin değişmesine bağlı olarak termal konforbölgesi de az ya da çok değişiklik gösterir.
177 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Hafif işlerde rahat çalışma için sıcaklık, hava akım hızı ve bağıl nem değerleri:Sıcaklık (0C)Hava akım hızıBağıl Nem19.0 – 21.00,1% 30 - % 6019.5 – 21.50,221.5 – 23.50,523.5 – 25.01,0Daha yüksek sıcaklıkDaha fazla hava akımı
178 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Yapılan işe göre çalışma ortamı sıcaklıkları:Faaliyetin şekli%50 nem seviyesinde hava sıcaklığı (0C)Oturarak yapılan hafif el işleri20Oturarak yapılan hafif kol ve el çalışmalarıAyakta yapılan ağır kol işleri17Çok ağır işler15-16
179 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Aşırı sıcaklığın üretim üzerinde de olumsuz etkisi vardır. Efektif sıcaklık; 29 °C olursa, performans % 5 düşer. 30 °C " " % 10 " 31 °C " " % 17 " 32 °C " " % 30 "
180 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne ekli meslek hastalıkları listesinde termal konfor şartlar ile ilgi her hangi bir meslek hastalığı verilmemiştir.
181 ISININ DEĞERLENDİRİLMESİ Ülkemizde, işyerlerinde termal konfor şartların ölçülmesi büyük ölçüde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı Genel Müdürlüğü’ne bağlı İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitü Müdürlüğü (İSGÜM) tarafından yapılmaktadır.
183 İşyerlerinde iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesi AYDINLATMAİşyerlerinde iş kazalarının vemeslek hastalıklarının önlenmesiiçin asgari şartlardan birisi de,işyerinin yapılan işe uygun olarakaydınlatılmasıdır.
184 Dolayısıyla iş veriminin ve iş kalitesinin de artmasına sebep olur. AYDINLATMAAydınlatmanın uygun ve yeterli olması çalışanları psikolojik olarak da etkiler.Dolayısıyla iş veriminin ve iş kalitesinin de artmasına sebep olur.
185 İyi bir aydınlatma, doğru ve hızlı görmeyi dolayısıyla AYDINLATMAİyi bir aydınlatma, doğru ve hızlı görmeyi dolayısıylazaman kazancı sağlar ve böylece iş verimin ve kalitenin armasına sebep olur.Yetersiz aydınlatma ise, verim ve kalitenin düşmesinin yanında psikolojik olarak işçinin moral ve fiziksel sağlığı üzerinde de kötü sonuçlar doğurur.
186 İyi bir aydınlatma için birçok faktör dikkate alınmalıdır: AYDINLATMAİyi bir aydınlatma için birçok faktör dikkate alınmalıdır:Işık şiddetiIşığın rengiIşığın yayılmasıIşığın yönüAydınlatılmak istenen yüzeyAydınlatılmak istenen araç gereç
187 Aydınlatılan yüzeyin yapısı da önemlidir. Kirli ve koyu renkli, AYDINLATMAAydınlatılan yüzeyin yapısı da önemlidir.Kirli ve koyu renkli,Mat veya parlak yüzeyler gibi.
188 Kirli ve koyu renkli bir yüzey üzerine AYDINLATMAKirli ve koyu renkli bir yüzey üzerinedüşen ışığın ancak % 10-12’sini yansıtırken, temiz ve açık renkli bir yüzey % 90’ından fazlasını yansıtabilir.
189 Aydınlatma kolay görmeyi ve ayırt etmeyi sağlayacak derecede AYDINLATMAAydınlatma kolay görmeyi veayırt etmeyi sağlayacak derecedeparlak ve yüksek, yayılma yönü degözleri kamaştırmayacak veyormayacak şekildeolmalıdır.
190 Görüş alanı içinde görmeyi engelleyen ya da rahatsızlık AYDINLATMAGörüş alanı içinde görmeyiengelleyen ya da rahatsızlıkyaratan ışığın parlaklığıdır.Parlaklık doğrudan ya dayansıma ile olabilir.Göz kamaşmasının önlenmesi içinışık kaynağı görüş alanının yeterincedışında olmalı veya donuk (opak)ya da yarı şeffaf bir malzeme ilekaplanmalıdır.
191 Işığın göz kamaştırması, parlak bir yüzeyin ışık kaynağının AYDINLATMAIşığın göz kamaştırması,parlak bir yüzeyin ışık kaynağınıngörüntüsünü direkt olarak görüşalanı içerisine yansıtmasından dakaynaklanabilir.Parlatılmış veya düzgün yüzeyleryerine biraz daha mat yüzeyler tercihedilerek bu yansımalar önlenebilir.
192 AYDINLATMAYansımaları önlemek için makinaların, araç ve gereçlerin yüzeyleri çok parlak yerine biraz daha açık mat veya koyu bir renkte seçilebilir.
193 Sanayide ışık kaynaklarının tozlanması; aydınlatmanın AYDINLATMASanayide ışık kaynaklarınıntozlanması; aydınlatmanınaltı ayda % 50 azalmasına,tozlu ortamda ise daha çokazalmasına neden olabilir.
194 Görme keskinliğini (gözün ayırt edebilirliğini) artırır. AYDINLATMAİyi bir aydınlatmanın çalışanlar üzerindeki olumlu etkisi şöyle özetlenebilir:Görme keskinliğini (gözün ayırt edebilirliğini) artırır.Bakılan eşya daha iyi görülür.İş kazası önlenebilir veya azalır.İşçilerin başarısını ve performansını artırır.İş görmede çabukluk ve kalite sağlar.
195 Candela: Işık kaynağından yayılan ışınların şiddetidir. AYDINLATMATemel Tanımlar;Candela: Işık kaynağından yayılan ışınların şiddetidir.Işık Akısı: Işık kaynağından her yönde yayılan enerji toplamıdır.Lümen: Işık Akısı birimidirLüx: Işınların düştüğü alandaki aydınlatma şiddeti birimidir(Sınav için bu tanımları ezberleyelim)
196 AYDINLATMANIN DEĞERLENDİRİLMESİ Aydınlatma şiddetinin birimi lüx’tür ve lüxmetre denilencihazla ölçülür.Işınların gidiş yönüne dik olarak konulan 1 m2’lik levha üzerine düşen ışık akısı (lümen miktarı) Lüx’e eşittir.(Sınav için yukarıdaki tabirleri ezberleyelim)Aydınlatma şiddeti ölçülmekistenen yüzeye doğru lüxmetrenindetektörü çevrilerek göstergedenlüx değeri okunur.
197 AYDINLATMANIN DEĞERLENDİRİLMESİ İşlenen materyalin büyüklüğü İşçinin iyi performans gösterebilmesi için işyeri aydınlatma şiddetinin optimumda olması gereklidir.Gerekli aydınlatmanın şiddeti yapılan işin çeşidine bağlıdır.İşlenen materyalin büyüklüğüMinimum değer (Lüx)Önerilen değer (Lüx)0,2 mm’den küçük2002800,2 – 1 mm1501 – 10 mm10010 – 100 mm60100 mm’den büyük40İri ve hacimce büyük20
198 AYDINLATMANIN DEĞERLENDİRİLMESİ İş çeşidine göre önerilen aydınlatma şiddeti minimum değerleriGörme ŞekliBakılan Yerdeki En Az Aydınlatma Şiddeti LÜXTipik ÖrneklerGenel görme20Emin olarak yürümenin sağlanması. (Örneğin: Az gidip gelme olan koridorlar).100Kazan dairesi (Kömür verme ve kül alma işleri), kaba malzeme ambarları, depoları, soyunma yerleri.Bayağı, kaba150İş masalarında ve ve tezgahlarda yapılan kaba işler ve ayıklama işleri, depo edilmiş malzemelerin genel incelenmesi ve sayımı, ağır makinaların montajı.
199 AYDINLATMANIN DEĞERLENDİRİLMESİ İş çeşidine göre önerilen aydınlatma şiddeti minimum değerleriGörme ŞekliBakılan Yerdeki En Az Aydınlatma Şiddeti LÜXTipik ÖrneklerOldukça kritik300İş masalarında ve tezgahlardaki orta derecede zor işler, ayrıca aynı derecede montaj ve kontrol işleri, genel ofis-büro işleri, okuma yazma ve kaydetme işleri.Kritik700İş masalarında ve tezgahlardaki hassas işler, aynı derecede montaj ve kontrol işleri, çok hassas boyama işleri, koyu kumaşların dikilme işleri.Çok kritik1500Hassas parçaların montaj ve kontrolü, takım ve mastar imali, bunların kontrolü, hassas taşlama işleri.Çok zor veya önemli3000Saat imali ve tamiri, buna benzer çok hassas işler.
200 AYDINLATMA İLE İLGİLİ ÖNERİLER Gün ışığının odaya doğrudan girmesini önlemek için pencereler uygun yerde olmalı, mat camlar, açık renk ve ışık geçirme katsayısı % 30’dan fazla olan perdeler veya panjur kullanılmalıdır.Pencerelerin, kolonların, tavanların, duvarların ve bölmelerin yüzeyleri açık renge boyanmalıdır.
201 AYDINLATMA İLE İLGİLİ ÖNERİLER Döşemeler de açık renkte olmalıdır, ancak dışarıdan gelebilecek veya işlem anında ortaya çıkabilecek tozların renginden açık olmamalıdır.Genel olarak güvenlik işaretlerinin dışında kalan möble ve makine parçaları, açık ve mat renklere boyanmalıdır.
202 AYDINLATMA İLE İLGİLİ ÖNERİLER Yapay ışık kaynakları işçilerin görüş açısının dışına yerleştirilmeli veya gerekli gölgelikler kullanılmalıdır.Aydınlatma tekdüze olmalıdır.Aydınlatma sabit olmalıdır.Çalışılan yüzeye düşen gölgelerden sakınılmalıdır.
203 AYDINLATMA İLE İLGİLİ ÖNERİLER Lambalar:Mekanik ve elektrik bakımından amaca uygun bir şekilde yapılmış olmalıdır.Işık verme olanağı aydınlatma prensiplerine uygun olmalıdır.İş kazalarına meydan vermeyecek şekilde yapılmış olmalıdır.Sağlam olmalı, takılması, bakımı ve temizliği kolay ve basit olmalıdır.Seyyar aydınlatma lambalarının (el ve tezgah lambaları) el ile temas eden kısımları elektrik kaçaklarına karşı korunmuş olmalı ve kullanılacak elektrik gerilimi 50 Volt’u geçmemelidir.
204 AYDINLATMA İLE İLGİLİ ÖNERİLER Özellikle kazan ve madeni kaplar içerisinde kullanılanel lambalarında da elektrik gerilimi 50 Volt’u geçmemeli (piyasada 24 veya 48 volt adaptörler kullanılıyor) ve voltajı düşürmek için kullanılan transformatörün bağlantısı sağlam ve izole edilerek topraklanmış olmalıdır.Çalışma (işyeri) ortam atmosferinde patlayıcı ve yanıcı maddelerin (gaz ve tozlar) bulunması olasılığı olan yerlerde patlama ve yangına neden olmayacak koruyucu lambalar kullanılmalıdır.Tesisatın kuruluşunda daima bakımı kolay, kullanılışı basit ve sağlam olan aydınlatma elemanları seçilmelidir.
205 AYDINLATMA İLE İLGİLİ ÖNERİLER İyi bir aydınlatmanın temel ilkeleri:Aydınlatma düzeyi yeterli olmalıdır.(Tüzükler, yönetmelikler ve standardlarda belirtilen değerlere uygun olmalıdır.)Kullanılan ışığın niteliği uygun olmalıdır.(En iyi ışık beyaz ışık veya gün ışığıdır.)
206 AYDINLATMA İLE İLGİLİ ÖNERİLER Aydınlatma tek düze olmalıdır.(Tüm çalışma alanında aynı seviyede aydınlatma olmalıdır.)Aydınlatma sabit olmalıdır.(Akkor telli lamba, ya da en az ikili floresan lambalar kullanılmalıdır.)Aydınlatma göz kamaşmasına neden olmamalıdır.Çalışılan düzeylere düşen gölgelerden sakınılmalıdır.
207 AYDINLATMA İLE İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’nin 23, 35 ve36. maddelerinde;YG hücreleri ve AG pano odalarında en az 250 Iüx,Transformatör odalarında en az 150 Iüx,Tesislerde 250 lüx ve 60 lüx olması ile ilgili değerler verilmektedir.
209 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Atomlardan, Güneş’ten ve diğer yıldızlardan yayılanenerjiye radyasyon enerji denir.Radyasyon enerji dalga modeli veya parçacık modeli ile yayılır.
210 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI X-ışınları, ışık ışınları, ısı, radyoaktif maddelerin saldığı ışınlar ve evrenden gelen kozmik ışınlar ile mikro dalgalar ve radyo dalgalarının hepsi birer radyasyon biçimidir.
211 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Görünür ışığı gözümüz ile ve uzun dalgaboylu kızılötesi radyasyon enerjilerini deısı olarak algılayabilmekteyiz.Ancak, bunların dışındaki radyasyonlarıbeş duyumuzla algılamamız mümkün değildir.Radyo dalgalarının varlığı radyo alıcılarıyla,diğer radyasyonların varlığı da çeşitliyöntemlerle belirlenir.
212 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Radyasyonu meydana getiren parçacıklar veya elektromanyetik dalgalar ses dalgalarından farklı olarak boşlukta yol alabilir ve saniyede km gibi olağanüstü bir hızla yayılır.
213 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Radyasyon vücuda yüksek dozdagirdiğinde insan sağlığı için zararlıdır.Bütün dokulardan kolayca geçerekderine işleyen ışınlar ise en tehlikeliolanlarıdır.
214 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Elektromagnetik dalgaların dışındaki radyasyonlar yüksek hızda hareket eden parçacıklardan oluşur.Bunlar kararsız atomlardan yayılan elektronlar, protonlar, nötronlar ve alfa parçacıklarıdır.Özetle, radyasyon elektromagnetik dalgalar veya hızlı parçacıklar şeklinde yayılan enerjidir.
215 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Kozmik ışınlar, alfa ışınları, beta ışınları, nötron ve proton ışınları, x-ışınları ile gamma ışınları bir ortamdan geçerken ortamla etkileşerek doğrudan veya dolaylı olarak iyon çiftleri oluştururlar.Bu nedenle, bu ışınlara iyonlayıcı ışınlar da denir.
217 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Alfa Işınları (Alfa Partikülleri):Helyum atomunun pozitif yüklü çekirdeğidir.Alfa ışınları yapay olarak meydanagetirilebildiği gibi teknolojinin gereğiolarak istenmediği halde yan ürünolarak da ortaya çıkabilmektedir(elektron tüplerinde olduğu gibi).
218 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Alfa ışınları, 5 cm’lik mesafedeki bir kağıt tabakasını veya alüminyum levhayı geçemezler.Çevreden gelebilecek alfa ışınları önemli bir tehlike yaratmazlar.Kaynağından çıktıklarında hücreler üzerinde çok zararlı etkiye sahiptirler.Solundukları veya yutuldukları takdirde zararlıdırlar.(Sınav için Alfa ışınının kağıt tabakası tarafından tutulduğunu bilelim)
219 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Beta Işınları:Pozitif ve negatif yüklü hızlıelektronlardır (β -, β+).Yapay olarak izotop elde etmektehızlandırılmış elektronlar kullanılır.Bunlardan korunmak için incealüminyum levhadan yapılmış birzırh malzemesi yeterlidir.(Sınav için Beta ışınının Aliminyum levha tarafından tutulduğunu bilelim)
220 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Beta ışınları madde içine fazla nüfuz etmezler.Bu ışınlar, cilt üzerinde yanık etkisi meydana getirirler ve adale içine birkaç milimetre mesafeye kadar etki ederler.Beta ışınlarının yutulması ve solunması ise tehlikelidir.
221 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Nötron Işınları:Atom çekirdeğinde bulunan yüksüzparçacıklar olup önemli ve özellikleriolan bir radyasyon tipidir.Nükleer çekirdek bölünmesi vereaksiyonları sırasında meydanagelirler.
222 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Nötron ışınları, oldukça tehlikelidir.Vücudun derinliklerine girebilirler.Doku hücrelerinin, atom çekirdekleriiçersine nüfuz edebilirler.Bu nedenle dokulara zarar verirler.
223 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Proton Işınları:Atom çekirdeğinde bulunanve pozitif elektron yüklüpartiküllerdir.Bu ışınlarda nükleer çekirdekbölünmesi reaksiyonları sırasındameydana gelirler.
224 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Proton ışınları, vücudun derinliklerine girebilir ve dokulara nüfuz edebilir.Bu nedenle, vücuda zararlıdır.
225 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Gamma Işınları: Hem uranyum ve radyum gibi doğal radyoaktif maddelerin parçalanmaları sırasında, hem de bir nükleer reaktörde ya da bir atom bombası patlatıldığında atom çekirdeklerinin parçalanmasıyla meydana gelir.
226 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Gamma ışınları, nitelikbakımından x-ışınlarına benzerler.Bu ışınlar canlılar için zararlıdır.Dokulara derinliğine girerlerve tahrip ederler.Tıpta urları yok etmekte,araç ve gereçlerin mikroplardanarındırılması gibi yararlı işlerdede kullanılır.(Sınav için Gama ışınının beton bloklar tarafından tutulduğunu bilelim)
227 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI X-Işınları: Röntgen cihazlarında meydana gelen ışınlardır.
228 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI X-ışınları, vücuda derinlemesine kolayca girebilir ve dokulara nüfuz ederek tahrip edici etki gösterir.X-ışını tıpta iç organların incelenmesinde ya da bir kemikte kırık olup olmadığının izlenmesinde çok sık kullanılır.(Sınav için X ışınının Kurşun levha tarafından tutulduğunu bilelim)
229 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI İyonizan ışınların biyolojik tesirleri çok çeşitlidir.Dışarıdan gelebilecek ışınların zararları; ışının cinsine, enerji miktarına ve etkiye maruz kalan yere bağlı olarak değişir.Radyoaktif maddelerin vücuda girmesi ve bazı organlara yerleşmesi neticesinde ise organizma iç radyasyona maruz kalabilir.
230 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Bu tür ışınlar deri, troid ve kan yapıcı organlar başta olmak üzere diğer bütün organlar üzerinde olumsuz etkilere sahiptirler.Canlılığın azalmasına, halsizliğe, baş ağrısına, anemi ve lösemiye yol açarlar.Ayrıca, genetik etkileri de vardır.Bu ışınlar tohum hücreleri üzerinde kromozom sayısında değişme, parçalanma, ikiye bölünme ve inversiyon halleri gibi değişmeler sonucunda hayati tehlikeye sahiptirler.
231 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI İyonizan Olmayan Işınlar:Mor Ötesi (Ultraviyole) IşınlarGörünür IşıkKızılötesi (İnfrared) IşınlarKısa Dalga IşınlarıMikro DalgalarTelevizyon DalgalarıRadyo Dalgaları
232 İYONİZAN OLMAYAN IŞINLAR Morötesi Işınlar (Ultraviyole Işınlar):Güneş ışını içerisinde bulunduğugibi yapay olarak da elde edilebilenışınlardır.X-ışınlarına göre dalga boylarıdaha uzun ışınlardır.
233 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Morötesi ışınlar; derinin yüzey hücreleri ve gözün kornea tabakası üzerine etki yapar.Deri üzerindeki etkileri; güneş yanığına benzer yanıklar, pigment hücrelerinde değişmeler ve deri kanserleridir.Bu tür ışınlara hassas olan kişilerde ayrıca, ekzema, sivilce gibi deri hastalıkları da görülebilir.Bazı deri hastalıklarını ise ağırlaştırılabilirler (uçuk gibi).Gözlerde ise, göz sulanması, ağrı, konjuktivit, iritis, kornea ülseri gibi hastalıklara yol açabilir.(Sınav için yukarıdaki bilgileri bilelim)
234 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Görünür Işık:Dalga boyu 400 nm’nin altında olan mor ışıktan yaklaşık 740 nm dalga boyundaki kırmızı ışığa kadar uzanır.Görünür ışık, güneş ışığı içerisinde bulunduğu gibi yapay olarak da meydana getirilebilir.
235 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Kızılötesi Işınlar (İnfrared Işınlar):Yapay olarak elde edilebildiğigibi güneş ışınlarının içinde debulunur.Güneş ışınlarındaki ısı, kızıl ötesi ışınlardan kaynaklanır.
236 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Kızılötesi ışınlar; vücuda kolayca girer ve aşırı ısı verirler.Vücudun açık kısımları ısınır ve fiziki gerginlik meydana getirir.Bu ışınların şiddetine, maruziyet süresine ve ışına maruz kalan vücut bölgesine bağlı olarak deri yanıkları, katarakt gibi bazı göz hastalıkları da meydana gelebilir.
237 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Kısa Dalga (Radyo Dalgaları) Işınları:Dalga boyları kızılötesi ışınlardan daha büyük olan ışınlardır.Yüksek frekanslı akımın kullanıldığı elektronik cihazlarda ve radar sistemlerinde meydana gelir.Bu ışınlara radyo dalgaları da denir.Mikro dalga fırınlarda kullanılan ışınların dalga boyları genellikle 12 cm dolayındadır.Televizyon yayınlarında ise, 1 km ya da daha uzun olan radyo dalgaları kullanılır.
238 RADYASYONUN TANIMI, TÜRLERİ VE KAYNAKLARI Uzun süre bu ışınlara maruziyet sonucundabazı organlarda (kırmızı kemik iliği) ısıyükselmesi meydana gelir.Bu ışınlara uzun süre maruziyet halindekatarakt da görülebilir.
239 RADYASYONUN DEĞERLENDİRİLMESİ Endüstride, radyasyonun işçilerde meydana getirdiği akut ve kronik olumsuz etkiler meslek hastalığı olarak değerlendirilir.Bu hastalıklar Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği ekindeki meslek hastalıkları listesinde; hastalık ve belirtileri, yükümlülük süresi ve hastalık tehlikesi olan başlıca işler olarak geniş bir biçimde belirtilmiştir.
240 RADYASYONUN DEĞERLENDİRİLMESİ Radyasyonun kesin tanısı:Dıştan etki yapan ışınlar, parsiyel global dozimetresi yapılarak ölçülür.İç kontaminasyon ise, total veya parsiyel beden spektrometresi yapılarak ölçülür.Işına maruz kalınan işlerde çalışanların özel kuruluşlar tarafından sürekli denetlenmesi ve hastalıkları halinde bu denetimin sonuçlarından yararlanılması gerekir.
241 RADYASYONUN DEĞERLENDİRİLMESİ Radyasyonun denetimi:Radyasyonun, işyerlerinde kullanılması ve denetlenmesiyle ilgili tüm hususlar Atom Enerji Kurumu Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.
243 BASINÇBirim alana yapılankuvvete basınç denir.Birimi: Bar, Newton/cm2 , Kg/cm2Atmosfer, mm (cm) civa şeklindedir.
244 BASINÇKuvvetin tatbik edildiği hernoktada bir basınç vardır.İş Sağlığı ve Güvenliği konusundabasınç ise; normal hava basıncının(atmosfer basıncı) daha fazla veyadaha az olması gereken veya olanişyerlerindeki basınçtır.Normal şartlarda hava basıncı 76 cm cıva basıncına eşittir.
245 BASINCIN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Atmosfer basıncından daha yüksek ya da daha düşükbasınçlı yerlerde çalışan işçilerde;Kalp, dolaşım, solunum rahatsızlıkları görülebilir.Normalde 4 atmosfere kadar basınç değişimi organizmada rahatsızlık hissi dışında sağlık sorunu yaratmaz.
246 BASINCIN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Balon ve uçak gibi araçlarla süratle yükseklere çıkılması halinde, doğal olarak atmosfer basıncının düşmesi nedeniyle, normal atmosfer basıncı altında dokularda erimiş olan gazların serbest hale gelmesi ile karıncalanma, kol ve bacaklarda ağrılar ile bulanık görme, kulaklarının iç ve dış tarafındaki basınç farkından dolayı kulak ağrıları gibi belirtiler meydana gelir.Vücuttaki oksijenin parsiyel basıncının düşmesi sonucu anoksemi, taşikardi görülebilir.
247 BASINCIN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Denizaltı personeli, dalgıçlar, gemi kurtarıcılarında ise, deniz dibine inildikçe vücut üzerindeki basınç artması görülür.Bu basıncın 4 atmosferi aşması halinde, kişi solunum ile fazla azot alacağından azot narkozu içine düşebilir.Karar verme, düşünme ve istemli hareketler kötüleşebilir ve su üstüne çıkılmazsa, şuur çekilmesi baş gösterebilir.Kişi normal basınca döndüğütakdirde bu belirtiler hemen kaybolur.
248 BASINCIN İNSAN ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Soluma apareyi içine verilen basınçlı havanın bileşimindeki azot yerine helyum ikame edilirse azot narkozunun ortaya çıkması önlenmiş olur.Yüksek basınç altında, vücuttaki oksijen parsiyel basıncının artması başlangıçta hafif bir rahatsızlık hissi verir. Daha sonra ciddi semptomlar izler. İleri safhada koma hali görülebilir.
249 BASINCIN DEĞERLENDİRİLMESİ Düşük ve yüksek basıncın işçiler üzerinde meydana getirdiği olumsuz etkiler bir meslek hastalığıdır. Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne ekli meslek hastalığı listesinde “E-4 Hava basıncındaki ani değişmelerden olan hastalıklar” başlığı ile verilmiştir. Basınç değişikliği nedeni ile görülen akut hadiselerde yükümlülük süresi 3 gün, diğer hadiselerde ise, yükümlülük süresi 10 yıldır. (Sınav için yükümlülük sürelerini ezberleyelim)
250 BASINCIN ETKİLERİNDEN KORUNMA YÖNTEMLERİ Düşük ve yüksek basıncın gerektirdiği işlerde, çalışanlar mümkünse genç ve tecrübeli işçilerden seçilmelidir.Ayrıca, bu işlerde çalışacaklar şişman, alkolik ve solunum sistemine ilişkin kronik hastalıklara sahip olmamalıdır.Bu işlerde çalışmanın devamı süresince periyodik muayeneler oldukça hassas yapılmalı ve kulak, burun, boğaz ve solunum sistemine ilişkin akut yakınması olanlar iyileşinceye kadar işten uzaklaştırılmalıdırlar.
251 BASINCIN ETKİLERİNDEN KORUNMA YÖNTEMLERİ İşe giriş muayenelerinde tam sistemik muayene yapılmalı, akciğer ve sinüs grafisi çekilmelidir. Büyük eklemler, işe girişte ve her yıl ki periyodik muayenede radyolojik olarak incelenmelidir.Bu inceleme işçi işten ayrıldıktan sonra da iki yıl tekrarlanmalıdır. Basınç altında kazaya uğrayanlar ile hastalananlar yeniden işe döndürülmemelidirler.Basınç altında çalışırken uyulması gereken kurallar ve alınması gereken önlemler, basıncın insan vücudundaki etkileri konusunda eğitilmelidirler.
252 BASINCIN ETKİLERİNDEN KORUNMA YÖNTEMLERİ Basıncın etkisine bağlı bulguların iki yıl sonra bile ortaya çıkabileceği düşünülerek, ilk yardımın ve acil müdahalenin yapılabilmesine olanak sağlayan bilgiler işçinin sürekli taşıyabileceği biçimde üzerinde bulundurulmalıdır.Yüksek basınç altında çalışmaların yapıldığı işyerinden dekompresyon odası bulunmalıdır. Basınç altında yürütülen işlerde çalışma sırasında sigara ve içki içilmesi, gazlı içeceklerin içilmesi yasaklanmalıdır.
253 BASINCIN ETKİLERİNDEN KORUNMA YÖNTEMLERİ Basıncın denetim yöntemleri ve yasal düzenlemeler:Normal atmosfer basıncından düşük veya daha yüksek basınç altında çalışan isçiler, düşük ve yüksek basıncın sebep olduğu olumsuzlukları çok iyi bilmeleri gerekir.İşverenler düşük ve yüksek basınçlı yerlerde çalıştırdıkları işçilere tüm riskleri öğretmeli veönceden gerekli önlemleri almalıdırlar.Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi Buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkındaki Yönetmelik’in 2. maddesinin XXI. şıkkında, basınç altındaki çalışmalara sınırlama getirilmiştir.
254 Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işlerde iniş, çıkış,geçiş dahil çalışılabilecek azami süreler:20-25 metre derinlik veya 2-2,5 kg/cm2 basınçta 7 saat“ “ ,5-3 “ “ ““ “ ,5 “ “ ““ “ ,5-4 “ “ “(Dalgıçlar için bu süre 18 metreye kadar 3 saat, 40 metreye kadar olan derinliklerde yarım saattir.
To ensure the functioning of the site, we use cookies. We share information about your activities on the site with our partners and Google partners: social networks and companies engaged in advertising and web analytics. For more information, see the Privacy Policy and Google Privacy & Terms.
Your consent to our cookies if you continue to use this website.