Müzik’te Ölçü, Vurgulama, Aralık Nedir? Ne İşe Yarar?
Müzik’te çeşitli araçlar kullanılır. Bunlardan bazıları ölçü, vurgulama ve aralıktır. Kısaca bu unsurlara bakarsak;
Müzikte ölçü: Her müzik, dikey çizgilerle yani ölçü çizgileriyle birbirinden ayrılan kısa ve eşit uzunlukta bölümlere ayrılmıştır. İki ölçü çizgisi arasında yer alan değerler bütünü, bir ölçü oluşturur. Ölçü de zaman olarak adlandırılan 2, 3, 4, 5, 7 parçaya ayrılır. Temel ölçüler; 2, 3, ve 4 zamanlıdır. Zamanın 2 ile bölümünebildiği durumlarda basit ölçü söz konusudur. Zamanın değeri noktalıysa ve 3 ile bölünebiliyorsa, bu durumda birleşik ölçü söz konusudur. İkişerli bir işaretin alışılmamış bir biçimde 3 ile bölünmesi üçleme olarak adlandırılır.
Vurgulamalar: Bütün ölçülerin birinci zamanları kuvvetlidir, aynı biçimde dört zamanlı bir ölçünün de üçüncü zamanı kuvvetlidir. Zaanlar da kuvvetli bölüm ve zayıf bölümler olarak ayrılırlar. Vurgulamayla ilgili bir başka öğe de senkop’tur. Zayıf zaman üstüne vurulup bir sonraki kuvvetli zaman üstüne kadar uzatılabilir. Ayrıca zamanın zayıf bölümünde vurulup bir sonraki zamanın kuvvetli bölümüne kadar uzatılabilir.
Ölçü, müzik parçasının başında üst üste konan belirleyici iki rakamla yazılır, payda yuvarlağın hangi bölümünün kullanıldığını, paysa bir ölçü oluşturmak için gerekli birim sayısını gösterir.
Müzikte Aralık: Aralık, iki nota arasındaki sessel uzaklıktır. Aynı bir sesi, aynı anda birçok çalgıcı ya da şan sanatçısı çıkarırsa, sesibirli ya da anarmoni söz konusu olur. Bir aralığın ölçü birimi tondur, ton da iki yarım tona ayrılır. Geleneksel batı müziğinde yarım tondan aşağı değer yoktur.
Bir notanın yüksekliği değiştirme işaretleri yardımıyla değiştirilebilir. Noktadan önce yer alan bu işaretler şunlardır;
Diyez: notayı yarım ton yükseltir,
Bemol: notayı yarım ton alçaltır,
Bekar; diyez ve bemolün etkisini siler,
Çift diyez ve çift bemol; bir öncekilere yarım ton ekler.
İki çeşit yarım ton vardır; kromatik yarım ton v diatonik yarım ton. Kromatik yarım ton, biri değiştirilmiş olan aynı adlı iki nota arasına konur, diatonik yarım tonsa değişik adlardaki komşu iki nota arasına konur. Bir aralığın adı, içerdiği notaların sayısına bağldır.
Basit Aralık: genişliği bir oktavı aşmayan aralıktır. Bunun tersi söz konusu olduğunda, aralığın genişliği bir kat daha açılır. Bir aralık, kendisini oluşturan iki sesin yerleri değiştirilerek çevrilebilir. Sözgelimi, do-sol beşli, sol-do’ya çevrilebilir.
Hareketlerin Belirtilmesi; Bir müzik parçasının hareketi, özelliği ya da nüansları besteci tarafından geleneksel olarak İtalyancadan alınan terimlerle belirtilir. Bu terimlerin başlıcaları şöyle sıralabilir.
Adagio: yavaş temyo, andante: orta yavaşlıkta tempo, Vivace: canlı, presto: çabuk ya da hızlı. Con moto: hareketli, Pianissimo: çok hafif, çok yavaş, Piano: hafif ve yavaş, Forte: güçlü, şiddetli, Fortissimo: çok güçlü, çok şiddetli.
Piano’dan forte’ye geçiş ya da crescendo’yla, hafifleme ya da decrescendo’yla belirtilir. Bazı notalar üstünde süslemeler grupetto: tr: tril vb ile belirtilir. Gönderme işaretleri ilk aynı işaretten başlayarak yeniden çalışması gerektiğini gösterir. Parçabaşında sonuna kadar yeniden tekrarlanırsa, bu da capo olarak belirtilir.