Xanthos,Fethiye yakınlarında Kınık köyünde bulunan, antik dönemde Likya’nın en büyük idari merkezidir.
Şehir Xanthos nehri (Esen Çayı) kenarında bulunan ve ovaya bakan iki tepe üzerinde kurulmuştur.
Bu tepelerden biri nehrin kenarından yükselen dik bir kaya üzerinde ve etrafı surlarla çevrelenmiş Likya akropolüdür. Diğer tepe ise daha yüksek ve geniş olan Roma akropolüdür. Yapılan kazılarda ele geçen eserler, şehrin kuruluşunun sekizinci yüzyıla kadar uzandığını göstermektedir.
Tarihçi Homeros, Xanthos’lu askerlerin Truva savaşlarına katıldıklarından bahseder. Xanthos isminin geçtiği ilk yazılı kayır da budur.
MÖ 500’lerde şehir Persler tarafından kuşatılır. Xanthos kahramanca dövüşür ancak kaybedeceklerini anlayınca kadınları ve çocukları öldürürler ve şehri ateşe verirler. O sırada şehirde bulunmayan 80 kadar aile bu toplu intihardan kurtulur ve bunlar yeni gelen göçmenlerle birlikte şehri yeniden kurarlar.
Yüz yıl kadar sonra Xanthos, bu defa yangın felaketi yaşar. Şehir tamamen yok olur. Ama sonra yeniden toparlanır. Yeniden inşa edilen Xanthos MÖ ikinci yüzyılda Likya Birliği’nin başkenti olur. Ancak, 42 yılında Romalı Brutus tarafindan yerle bir edilir. Sonraki Roma İmparatoru şehri yeniden kurar.
Romalılar döneminde birinci yüzyılda imparator adında Xanthos’ta bir tak yaptırılır. Bu tak ile birlikte günümüze ulaşan birçok Roma yapısı bu dönemde yapılmıştır.
Büyük İskender şehri kuşattığında da Xanthos, yine Perslere direndiği gibi direnmiştir.
Çok sonraları Xanthos, önce Romalıların kontrolüne, arkasından Bizans egemenliğine girmiştir. Bizans egemenliği sırasında Xanthos psikoposluk merkezi olmuş ve bu dönemde yeni birçok yapı yapılmıştır.
Yedinci yüzyılda ise Arap akınları başlamış ve bu yüzden şehir terk edilmeye başlanmış.
Bunca uygarlık geçiren Xantos antik şehri, hemen yakınındaki Letoon antik şehri ile birlikte, 1988 yılında Unesco tarafından Dünya Miras Listesi’ne alınmıştır.
Xanthos birçok savaşlara ve tarihi olaylara sahne olmuştur. Bugüne ulaşan kalıntılar arasında, lahit mezarları, kaya mezarları ve Likya kültürünü yansıtan dikme mezar anıtları bulunuyor.
Likya akropolü erken dönem yapılanmayı yansıtıyor. Tiyatro birçok kez yeniden yapılmış. Hristiyanlığın yayılma döneminde yapılmış olan kilise de nisbeten ayakta duruyor.
Aslında Xanthos antik şehrinde 1840’lı yıllarda kazılar yapan İngilizler, Nereidler Anıtı yanında birçok eseri British Museum’a götürmüşler. Düzenli kazı çalışmaları ise 1950 yılında başlatılmıştır.