Dolaşım tek hücreli canlılar ve çok hücreli canlılarda değişkenlik gösterir. Bir hücreli olan canlılar ortamdaki oksijen ve besin alınmasıyla sonrasında ise karbondioksit ve besin artıklarının vücuttan atılması ile gerçekleşir. Çok hücreli olan canlılarda ise durum biraz farklıdır. Oksijen de besin de hücrelere ulaşmak için taşıma yardımına ihtiyaç duyarlar. Kaç çeşit dolaşım var Hayvanlarda da bu […]
Dolaşım tek hücreli canlılar ve çok hücreli canlılarda değişkenlik gösterir. Bir hücreli olan canlılar ortamdaki oksijen ve besin alınmasıyla sonrasında ise karbondioksit ve besin artıklarının vücuttan atılması ile gerçekleşir. Çok hücreli olan canlılarda ise durum biraz farklıdır. Oksijen de besin de hücrelere ulaşmak için taşıma yardımına ihtiyaç duyarlar.
Hayvanlarda da bu işlem dolaşım sistemi ile gerçekleşir. Kaç çeşit dolaşım vardır? İki türlü dolaşım sistemi bulunur. Birincisi açık dolaşım, ikincisi kapalı dolaşım. Açık dolaşım sistemi omurgasızlarda gözlenir. Burada kalbe kan taşıyan ya da optik temizlenen kanı gönderen damarlar çok kısadır. Bu tür dolaşımlar açık dolaşım olarak adlandırılır. Sebebi de toplar ve atardamarlar birbiriyle bağlantılı değildir. Tam olarak damarlar içinde yer almaz, kısmen dolu hücreler arasında kan taşınır. Burada sürtünmenin çok yoğun olması sebebiyle kanın akış hızı oldukça yavaştır. Bu durum enerji ihtiyacı çok az olan canlılarda gözlenir.
Kapalı dolaşım sisteminde ise durum biraz daha karmaşıktır. Omurgasız olan solucanlar, yumuşakçalar ve diğer omurgalılar kapalı dolaşım sistemi ile hareket eder. Çünkü solungaç ya da akciğer solunumu yapan bu canlılar solunum organları aracılığıyla alınan oksijeni dokulara taşır ve burada meydana gelen karbondioksit solunum organlarına gönderilir.
Canlılarda kapalı dolaşım sistemi toplarda atardamarların birbiriyle bağlantılı olması ve devamlılığının sağlanması şeklinde özetlenebilir. İşte bu bağlantı kılcal damarlar aracılığı ile gerçekleşir. Damarlar içerisinde kan sürekli olarak dolaşır ve asla dışarıya çıkamaz. Kapalı dolaşım sisteminde kan akışı oldukça hızlı olur. Bu sebeple canlılarda çok fazla enerji ihtiyacı doğar. Bu tür dolaşımının gerçekleştiği canlılarda kılcal damarlar ve dokular sisteme önemli etki eder. Damarlar çok uzun ve çok dallanmış bir yapıya sahiptir.
Canlıların dolaşım sistemi biraz değişkendir. Omurgasızlarda ve omurgalılarda farklı bir dolaşım sistemi bulunur. Hakeza kuşlarda, memelilerde, sürüngenlerde, kurbağalarda ve balıklarda görülen dolaşım sistemi birbirinden benzer ve farklı yönleri ile ayrılırlar.
İnsanlarda dolaşım sistemi en teferruatlı olanı diyebiliriz çünkü, dolaşım sisteminde yer alan damarlar kan, doku, hücreler arasında müthiş bir irtibat bulunmaktadır. İnsanda dolaşım sistemi ele alınması için öncelikle kalbin, kanın yapısı bilinmeli ve çalışma sistemi öğrenilmelidir. Hakeza madde alışverişi, damarların yapısı, lenf sistemi, dolaşım çeşitleri ve bağışıklık sistemi ayrıntılı olarak ele alınmalıdır.
Dolaşım sisteminin temelini oluşturan kalp nasıl çalışır? Kalbin yapısı nasıldır, kalbin atış hızını etkileyen faktörler nelerdir, atar damarların özellikleri, toplardamarın özellikleri, kılcal damarlar… en ince ayrıntısına kadar öğrenilmelidir.
İnsanda iki türlü kan dolaşımı var. Büyük kan dolaşımı ve küçük kan dolaşımı adı verilir. Lenf sistemi de dolaşımın bir parçasıdır. Bütün bu konuların hem görsel hem de sesli bir şekilde sizlere anlatılmasına yardımcı olan canlılarda dolaşım sistemi videolu konu anlatımı izlenmelidir. Hatta mümkünse birkaç farklı hocadan takip edilerek pekiştirilmelidir.
Biz biliyoruz ki canlıların yaşamlarını devam ettirebilmesi için besin almaları ve yine aynı şekilde oksijen almaları gerekiyor ve yine hücrelerin metabolik faaliyetlerin sonucunda oluşan atık maddeleri uzaklaştırmaları gerekiyor. Tek hücreli canlılarda bu doğrudan ya da hücre sayısı az canlılarda doğrudan ortamda yapılabiliyor ama çok sayıda hücreden oluşan canlılarda ise bu iş özel bir sistem gerektiriyor. Giriş olarak şunu söyleyebiliriz.
Anlayabileceğimiz, her canlıda dolaşım sistemi vardır, diyemeyiz ama tüm canlılar dolaşım sistemi işlerini yapabilecek başka bir sisteme sahiptir diyebiliriz. İnsanın dolaşım sistemi, kurbağanın, balığın, çekirgenin dolaşım sistemi farklıdır. Dolaşım sisteminin genel görevlerinden bazıları şunlardır; canlıların devamını sağlayabilmek için oksijene ihtiyaçları var, oksijeni de hücrelere ulaştırması gerekiyor. Hücrelerde metabolizma sonucu oluşan karbondioksit üre ve amonyak gibi artık maddelerin vücuttan uzaklaştırılması sistemi gerekiyor. vücutta oluşan ve vücudun her tarafına eşit olarak dağıtılmasına size yardımcı olması gerekiyor salgılanan hedef organlara taşınmasına sağlıyor. Mikroplara karşı vücudun savunma ve bağışıklığının sağlanmasına yardımcı oluyor dolaşım sistemi.
Bir önceki yazımız olan Maddelerde Isı Alış-Verişi başlıklı makalemizde Isı alışverişi nasıl olur ve nesnelerde ısı alışverişi hakkında bilgiler verilmektedir.