Küreselleşme nedir?
Küreselleşme; ekonomik, finansal, toplumsal ve kültürel ilişkilerin dünya ölçeğinde yaygınlaşması süreci olarak ele alınabilir. Bir kavram olarak küreselleşme; hem dünyanın küçülmesine hem de bir bütün olarak dünya bilincinin güçlenmesine gönderme yapmaktadır (Robertson, 1999/a: 21). Dünyanın küçülmesi, artık dünyada olup bitenlerden kolaylıkla haberdar olmak ve karşılıklı etkileşimi anlatmaktadır. Bu durum, insanı kendi ülkesi dışında tüm dünyayla ilgili hale getirmekte ve bir dünyalılık bilinci oluşturmaktadır.
Roland Robertson’ın deyişiyle, giderek artan karşılıklı bağımlılık tek bir mekân olarak dünya bilincini inşa etmektedir küreselleşme (Robertson, 1999/a: 295). Bilhassa elektronik karşılıklı bağımlılık (internet gibi), dünyayı “küresel bir köy” olarak yeniden oluşturmaktadır (McLuhan, 2007: 48). “Küresel köy” ifadesi, hem dünyayı yeni imajlarla inşa etmekte, hem de tümüne erişilebilir oranlarda küçültmektedir.
Bazı teorisyenler küreselleşmeyi, kapitalizmle birlikte başlayan modernite sürecinin bitişi ve postmodern dönemin başlangıcı ile ilişkilendirmektedirler. Bu bakış açısı, altında kapitalizmin de sona erdiği gibi bir varsayımı barındırmaktadır. Bazı teorisyenlere göre ise ne modernite süreci ne de kapitalizm sona ermiştir. Bu anlamda küreselleşme; kapitalizmin geldiği yeni aşamayı, yeni sermaye birikim sürecini açıklamak için kullanılmıştır. Küresel kapitalizm, bütün dünyada hem üretim hem de tüketim ideolojisi ile hakimiyetini kurmuştur.
Anthony Giddens geç modernite olarak da adlandırdığı küreselleşme sürecinin kapitalist modernitenin bir sonucu olduğunu iddia etmektedir. Küreselleşmeyi zaman ve mekân bağlamında açıklamaya çalışan Giddens’a göre, küresel sistem ulus devletler, kapitalist dünya ekonomisi, uluslararası işbölümü ve askeri bir dünya düzeninden oluşmaktadır. Ulus devletlerin yerel, bölgesel ve uluslararası ekonomi politikalarının düzenlenmesi ve hayata geçirilmesinde önemli role sahiptirler. Ancak ulus devletlerin bu rolünde belirleyici olan refah düzeyleri ve askerî güçleridir.
Kapitalist dünya ekonomisi, ortaya çıktığı 16. ve 17. yüzyıllardan bu yana küresel düzeni belirlemektedir ve ülkeler arasındaki ekonomik gelişmişlik farkları bu ekonomik yapının sonucunda oluşmuştur. Uluslararası ekonomik ilişkiler ve çokuluslu şirketlerin üretim faaliyetleri kapitalist dünya ekonomisine göre biçimlenmektedir. Askerî dünya düzeni birden fazla ulus devletin askeri güçlerini birleştirmesi ve bunun sonucunda yerel olarak ortaya çıkan olaylara NATO benzeri birliklerle müdahale edebilme durumudur. Uluslararası iş bölümü küresel düzeyde bazı bölgelerin endüstriyel üretim merkezlerine bazı bölgelerinse endüstri dışı üretim faaliyetleri merkezi dönüşmesini ifade etmektedir (Suğur, 1995; Bilton ve diğerleri, 2008).
Giddens, yukarıda sıralanan dört faktörün birbirleri ile etkileşimlerini yeterli düzeyde açıklamadığı için eleştirilmektedir. Ayrıca Giddens’ın yaklaşımının azgelişmiş ülkelerin bu küresel durum içinde geleceklerinin ne olacağına yer vermemesi ve küresel düzeyde oldukça önemli rol oynayan dinin etkisini yeterince vurgulamaması da bir başka eleştiri konusu olmuştur (Suğur, 1995).
İLGİLİ KONULAR:
- Bilgi ve İletişim Teknolojilerindeki Gelişmeler Küreselleşmeye Nasıl Katkıda Bulunuyor?
- Küresel Bir Ekonomi Nasıl İşler?
- Küreselleşen Dünyada Siyasal Değişimler
- Küreselleşmenin Ortaya Çıkışı, Çeşitli Boyutları ve Günümüzdeki Etkisi
- Medya ve Küreselleşme
- Küreselleşmenin Toplumsal Değişime Etkileri Nelerdir?
- Küreselleşme ve Devlet
- Küreselleşme Kuramı
- Küreselleşmeyi Nasıl Anlamalıyız?
- Küreselleşmenin Ekonomik Nedenleri ve Sonuçları
- Küreselleşmenin Toplum, Kent, Siyaset, Bilim ve Kültür Üzerindeki Etkileri
- Politik küreselleşme
- Ekonomik küreselleşme
- Kültürel küreselleşme
Hazırlayan: Sosyolog Ömer Yıldırım
Ömer bey kaynakçalarınızı öğrenebilir miyim ?