1877-1878 Osmanlı-Rus savaşlarından sonra birinci derece ehemmiyetli, varlıklı ve hayırsever Ermeni Mıgırdıç Sansaryan (1818-1889), üç sene bekledikten sonra kendi malî olanaklarıyla 1881’de bu okulun kurulmasını sağlamıştır. Bu lise aynı zamanda bir öğretmen okulu işlevini de görmekte olup buradan mezun olanlar Erzurum ve çevresindeki Ermeni okullarında öğretmenlik yapıyorlardı. Sansaryan Lisesi öğrencilerinin büyük bir kısmı fakir ailelerden geliyor ve bursla okuyorlardı.
Sansaryan Yatılı Lisesi’ne bağlı bir de Sansaryan Sanayi Mektebi vardı. Sansaryan Lisesi öğretim kadrosunun büyük bir kısmı Almanya’da ve İngiltere’de eğitim görmüştü. Sansaryan okulu Erzurum Ermeni Cemaati’nin sıkı bir denetimi altındaydı. 1881-1910 yıllarında 840 öğrenci eğitim görmüştü. 1914’te kapatılan Sanasaryan Ermeni Okulu Sepasdya’ya (Sivas) nakledilmiştir. 1915 Ermeni tehcirinden etkilenen okul varlığını sürdüremez ve İstanbul’a nakledilir, ancak resmi kayıtlar, Sansaryan’ın Sivas’taki varlığından bahsetmez. Daha sonra İstanbul’da Sansaryan-Getronagan olarak varlığını sürdürür.
Gazi Paşa Hazretleri bu binayı, sadece 1915 olaylarına kadar faal bir Ermeni Okulu olmasından dolayı seçmemiştir. Asıl bu binada Türkiye’nin kurtuluşu için görüşmeler yapmasının nedeni; 1914’te gene bu binada Ermeni Taşnak komitesinin Türkiye’yi parçalamak ve bağımsız bir Ermenistan kurmak için üs ve planlama merkezi olarak kullanmasıdır.
Bina Erzurum’da, başka bina kalmadığı için değil, özellikle bu nedenden ötürü Gazi Paşa tarafından bizzat seçilmiştir.