Örümceğimsiler (Arachnida) sınıfının akarlar (Acarina) alt sınıfına dâhil olan eklem bacaklı monotipik takımı ve onun üst familyası, kene adıyla tanınan canlılar olarak tanımlanabilirler. Zorunlu kan emici ektoparazitler olan keneler, hayvanların veya insanların derisine yapıştıktan sonra etlerine hortumlarını sokan ve kanlarını emen canlılardır.
Kenelerin tükürük salgısında bulunan enzimler, birçok hastalığa neden olabilen bakterilerin bulunduğu ortamlardır. Dolayısıyla ormanlarda veya benzer yerlerde ot veya ağaçlara tırmanan, bu bitkilerin altından, yanından geçen hayvanların veya insanların üzerine düşerek kanlarını emen keneler, insan ve hayvan hastalıklarının taşınmasına, ortaya çıkmasına yol açan önemli etkenlerdir.
Kene Isırması
Yaz ayları, sıcak havalar, kenelerin en aktif oldukları dönemlerdir. Bahçelerde, piknik alanlarında ve benzeri ortamlarda vakit geçiren insanlar, daha çok uzun otlarla ve çayırlarla kaplı bölgelerde yaşayan, soğuk-nemli-yaşlı ağaçlarda bulunan keneler tarafından ısırılabilirler.
Keneler ağaçların üzerinden insanların üzerine düşebilirler. Çalılıkta bekledikleri, sürünerek vücuda çıktıkları ve sıkıca tutundukları durumlar da olabilir. Beslenmek amacıyla kullandıkları organları deriye sokmadan önce yarım saat ya da bir saat kadar deri üzerinde gezinirler. Deri üzerinde gezinen keneler, beslenme organlarıyla (ağrısız ve acısız bir şekilde) delik açarlar. Açtıkları bu delikten beslenen keneler, doyduklarında uykuya dalarlar.
Keneler yalnızca beslenme kısımlarını deriye sokan hayvanlardır. Vücut ağırlıklarının 30 katına kadar kan emebilen kene türleri bulunmaktadır. Mutlaka herhangi bir konaktan kan emmek zorunda olan keneler, larva, nimf ve ergin dönemlerde (farklı gelişme dönemlerinde), kan emmek için farklı bölgeleri seçen canlılardır. Doyuncaya kadar aynı yerden kan emen keneler, gelişme evrelerine veya cinsiyetlerine göre değişen doyma süresi boyunca yani birkaç günden birkaç haftaya kadar değişebilen süre boyunca aynı yerden kan emmeye devam ederler. Örneğin Kış kenesigiller (Argasidae) olarak bilinen kene türü, tutunduğu konaktan kısa sürede çok miktarda kan emen ve bunun ardından konağı terk eden bir türdür.
Kene Isırması Nedeniyle Ortaya Çıkabilen Hastalıklar
Kene ısırması neticesinde ortaya çıkabilen sağlık sorunlarından bazıları şunlardır:
- Tularemi
- Kayalık dağ lekesi humması
- Lyme hastalığı
- Babeziyoz
- Colorado kene ateşi
- Artan ateş
Kene Isırması Belirtileri
Kene ısırması sonucunda görülebilen (ender olarak görülen) kene paralizi, ayaklarda ya da kollarda başlayan, bir saatten bir güne kadar değişebilen zaman dilimi içinde vücuda yayılabilir. En çok küçük kızlarda görülen bu sorun, enfeksiyon değildir fakat zehirlenmedir. Kene yapıştıktan 5-7 gün sonra ortaya çıkabilen kene paralizi, ölüme neden olabilen bir sorundur. Erken fark edilerek kene çıkartılırsa, birkaç saat içimde iyileşir. Kene ısırmasının diğer belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
- Ateş,
- Kas ağrısı,
- Baş ağrısı,
- Derinin sertleşmesi ve hafifçe yükseldiğinin görülmesi,
- Eklem ağrısı,
- Deride iltihaplı şişkinlik olması, büyüyen ve genellikle cerrahi müdahale gerektiren şişkinlikler,
- Kas zayıflığı,
- Yorgunluk hali.
Kene Isırması Teşhisi
Doktora gittiğinizde deriye yapışmış olan kene, kene ısırması sorunuyla karşı karşıya olduğunuzu göstermeye yetecektir. Önemli olan teşhis sırasında yapılan muayenede kenenin boyutuna, vücuda yapışıp yapışmadığına, yapıştıysa bu şekilde ne kadar süre kaldığına bakılmasıdır.
Deriyi inceleyen doktor aynı zamanda keneden kaynaklanan hastalıklara dair semptomlara sahip olup olmadığınızı da kontrol eder. Semptomlar yoksa test yapılmaz ama bu hastalıklarla ilgili semptomlardan birisinin olduğu belirlenirse test/testler yapmak gerekecektir.
Kene Isırmasında Tedavi
Kene deriye derin bir şekilde tutunmuşsa ve çıkarmakta başarısız oluyorsanız, sağlık kuruluşlarından yardım almanız gerekir.
Kene ısırması tedavisinde öncelik keneyi çıkarmaktır. Bunu doktor yapabilir ya da siz (cımbız, pense gibi aletler kullanarak ve kenenin kafasından tutarak) yapabilirsiniz. Çıkardığınız keneyi bir kavanoza koymayı, keneyi çıkardığınız yerdeki deriyi ve ellerinizi sabunla yıkamayı unutmamalısınız.
Kenenin ısırdığı yer tahriş olmuşsa antibiyotik krem sürmek ve bandajlamak uygun olacaktır. Ama deride kaşıntı ve kızarıklık varsa bandajlamamak, bandaj varsa sökmek gerekir.
Isırılan bölgenin üzerine 6 saatlik aralıklarla buz torbası koyulabilir. Kaşıntı ve şişlik nedeniyle şişlikler meydana gelirse, antihistamin kremler kullanabilirsiniz. Kaşıntıyı gidermek için kalamin losyonu kullanmak ve ısırılan bölgedeki ağrıyı dindirmek amacıyla benzokain içerikli spreyler sıkmak da kene ısırması sonrasında yapılabilecek uygulamalardır. Isırmanın üzerinden 6 saat geçtikten sonra şişlik görünmüyorsa, ısırılan bölgenin üzerine kısa süreli olmak şartıyla sıcak bez koyabilirsiniz. Sağlık kuruluşlarından yardım alan kişilere de benzer tedaviler uygulanacaktır.