BDK populasyonlarinin yayilmasina dair iki farkli gorus var. Birinci gorus, ki erken ayrilma (early split) hipotezi olarak biliniyor, Bantu anayurdunda (Bantu heartland) once bir ayrilma oldugunu ve ayrilan Bati ve Dogu populasyonlarinin iki farkli yayilma rotasi izledigini iddia ediyor. Diger gorus ise (gec ayrilma [late split] hipotezi) yayilmanin once guneye, ekvatora ve Angola'ya dogru oldugunu, daha sonra ise burada ayrilan populasyonlarin farkli rotalar izleyerek kitanin geri kalanina yayildiklarini soyluyor.
Bu hafta yayinlanan bir calisma, Bantu-dilleri konusan insan populasyonlarinin goc oykulerini genetik verilere dayanarak cozmeye calisiyor. Dogu, Bati ve Guneydogu BDK insan populasyonlarindan 1000'in uzerinde insana ait genetik verileri analiz eden arastirmacilar, gec ayrilma hipotezini destekleyen bulgulara ulasiyorlar. Bati BDK populasyonlarini kaynak populasyona en yakin modern populasyon olarak referans alan arastirmacilar, Dogu ve Guneydogu BDK populasyonlarinin Bati BDK populasyonlarina genetik olarak benzer uzakliklarda olduklarini; ayrica bu populasyonlara ait genomlardaki Bati BDK atasal katkisinin Angola'da yasayan Bati BDK populasyonlarindan kaynaklandigini buluyorlar. Bu da yayilan BDK populasyonlarinin once guneye, Angola'ya dogru goc ettiklerini daha sonra ise burada ayrildiklarini gosteriyor (asagidaki sekil).
|Solda, Dogu BDK populasyonlarinin (eBSP) karisma oykuleri. Sagda Guneydogu BDK populasyonlarinin (seBSP) karisma oykuleri. Her bir daire farkli bir atasal kaynagi gosteriyor; dairelerin boyu genetik katkinin miktariyla dogru orantili olarak degisiyor. Her iki populasyonda da Angola Bati BDK populasyonlarina ait atasal katkinin izleri var. Kaynak: http://science.sciencemag.org/content/356/6337/543.full|
Bantu dilleri konusan populasyonlar yayildiklari yerlerde yerel baska populasyonlarla da karismislar. Ornegin, Dogu BDK populasyonlari Etiyopyali Afro-Asyatik (Afroasiatic) dilleri konusan populasyonlarla karismislar ve bu karismadan genomlarina %17 civari yerel populasyonlara ait DNA aktarilmis. Guneydogu BDK populasyonlari ise Guney Afrika'da San avci-toplayicilari ile karismislar ve bu karisma sonucunda genomlarina %23 San DNA'si aktarilmis. Ayrica Guneydogu BDK genomlarinda gorunen Dogu BDK katkisi, Dogu BDK populasyonlarinin daha sonra guneye yayilarak Guneydogu BDK populasyonlariyla karistiklarini da gosteriyor. Bati BDK populasyonlari ise Orta Afrika'nin yagmur ormanlarinda yasayan avci toplayicilarla karismislar ve bu karisma sonrasi genomlarina %16 civari yagmur ormani avci toplayicilarinin DNA'si miras kalmis.
Afrika insan populasyonlarinin oykusu cok karmasik ve zengin. Biz ise bunu daha yeni yeni anlamaya basliyoruz (en azindan genetik olarak), muhtemelen Avrupa'yla kafayi bozdugumuz icin. "Kara kita"yi merkezine alan her calisma da aslinda bu yuzden biraz daha degerli.
Ozgur