Uyma Davranışı
Uyma Davranışı
Uyma, bireyin davranışını ve görüşlerini bir baskı nedeniyle değiştirmesi; baskı doğrultusunda hareket etmesi anlamına gelir. Bu durumda, bireyin grubun davranışına ya da görüşüne yanlış olduğunu bile bile uyması söz konusudur.
Bu konuda S. Asch’in yaptığı uyma deneyi oldukça öğreticidir. Bu deneyde, beş kişiden oluşan gruba sırasıyla birkaç kart çifti gösterilir. Her çift kartın bininin üzerinde çeşitli uzunlukta üç çizgi, diğerinde ise tek çizgi vardır. Bu tek çizgi, diğer karttaki üç çizgiden biriyle aynı uzunluktadır.
Deneklere, tek çizginin diğer karttaki çizgilerden hangisine benzediği sorulur. Aslında, deneklerden sadece birisi gerçek denektir; en sona oturmuştur. Diğerleri, araştırmacının yardımcılarıdır; ne diyecekleri önceden belirlenmiştir.
Kart çiftindeki çizgiler gösterildiğinde, denekler oturma sırasına göre cevap verirler: İlk denemelerde, yardımcılar doğru cevap vererek deneğin güvenini kazanırlar. Daha sonra, çizgilere dikkatle bakalarak yanlışlığı kesin olan bir cevap (yanlış cevap) verirler. Gerçek denek iyice şaşırır; y çizgisine benzeyenin z olduğundan emindir. Fakat kendisi de aynı cevabı vererek, yanlış olduğunu bile bile grubun görüşüne katılır. (Ash’ın yaptığı deneylerde deneklerin yüzde 35’inin grubun görüşüne katıldığı görülmüştür.)
Uyma davranışını etkileyen çeşitli faktörler vardır. Bunlar – özetle – şöyle sıralanabilir:
– Grubu oluşturanların sayısı: Sayı arttıkça, uyma davranışında artış olur.
– Grupta sözbirliği: Bir grupta, bir konuda söz birliği varsa, üye grup davranışına ya da görüşüne daha kolay uyar.
– Grupta saygın ve uzman kişilerin varlığı : Grupta uzman ya da saygın kişiler varsa, diğerleri onların davranışlarına ya da görüşlerine daha kolay uyarlar.
– Yüzyüze bulunma durumu : Yüzyüze ilişkilerin sosyal etkiyi, dolayısıyla uymayı artırıcı bir işlevi vardır.