Ordu, devlet olarak adlandırılan siyasi ve sosyal yapının en önemli unsurlarından biridir. Ordunun temelini teşkilat, teçhizat ve doktrin oluşturmaktadır.
Teşkilat
- Askeri sistem içindeki emir komuta zinciri, beraberinde verilen görevleri ve bu görevleri yerine getirenlerin oluşturduğu teşkilatı ortaya çıkarmıştır. Devletler, varlıklarını devam ettirebilmek, savaşlarda başarılı olabilmek, ülke içinde huzuru ve düzeni sağlayabilmek için güçlü askeri teşkilatlar kurmaya özen göstermişlerdir.
- Sümerlerde askerlik asillere ait bir meslek olarak kabul edilmiştir. Bununla birlikte savaş zamanı bütün erkekler asker sayılmıştır.
- Asur ordusu ücretli askerlerden, gönüllülerden ve masrafları kral tarafından karşılanan hür erkeklerden oluşmuştur. Gerektiğinde eli silah tutan bütün erkekler askere çağrılmıştır.
- Mısır ordusu, halktan ve paralı askerlerden oluşturulmuştur. Ayrıca sınır boylarında kendilerine arazi verilen kişiler, ihtiyaca göre kralın muhafız alayında görev almıştır. Mısırlılar yelkenli ve kürekli savaş gemilerinden oluşan donanma da kurmuşlardır. Bu donanma Nil nehri, Kızıldeniz ve Akdeniz’de etkili olmuştur.
- Hititlerde kralın muhafızlığını yapan daimi askerler vardı. Ayrıca eli silah tutan her erkek asker sayılmış, gerektiğinde paralı askerler de orduya alınmıştır.
- Urartuların ilk dönemlerinde ordu yaya birliklerden oluşmuştur. Zamanla esirlerden de asker temin edilmeye başlanmıştır.
- Perslerde askerlik bütün halk için zorunlu tutulmuştur. Başkomutanlar ve rütbeliler soylulardan seçilmiştir. Ordu, merkezi güçlerden ve satraplık ordularının birleşmesinden oluşmuştur. Gerektiğinde paralı askerler de alınmıştır.
- Roma ordusunun büyük kısmı daimi ve düzenli maaşlı askerlerden oluşmuştur. En büyük birliğe lejyon adı verilmiştir. Ayrıca her Roma vatandaşı 46 yaşına kadar asker sayılmıştır. Savaş zamanında senatonun belirlediği sayıda kişi silah altına alınmıştır. Akdeniz havzasına egemen olan Romalılar güçlü bir donanma da kurmuşlardır. Donanma için belirli üsler oluşturmuşlardır.
Teçhizat
- Teçhizat, askerlerin savaş yeteneğini artıran her türlü donanımı ifade eder. Ayrıca bunların imalatını, geliştirilmesini, ulaştırılmasını ve depolanmasını da kapsar.
- Gelişmiş teçhizatlarla donatılan askeri birlikler, diğer topluluklara karşı üstünlük sağlamıştır.
- İlk Çağ medeniyetlerinin orduları genel olarak piyade, süvari ve savaş arabalı askerlerden oluşurdu.
- Askerler silah olarak ok, yay, kalkan, mızrak, topuz, balta ve kılıç gibi silahlar kullanırlardı. Kuşatmalarda mancınık, kule ve koçbaşları gibi teknik aletler de kullanılmıştır.
- İlk atlı kavimler olan konar-göçerlerde, ordunun savaş gücünü süvari birlikler oluşturmuştur. Savaş arabalarına sahip olan yerleşik toplumlar, konar-göçerlerden etkilenerek süvari birlikler de oluşturmuşlardır.
- Bağımsız ve ücretli hür savaşçı topluluklar saldırı taktiği ve manevra yeteneği bakımından yetersiz olup gerekli eğitim ve disipline de sahip değildi. Bu nedenle Orta Çağ’da devletleşme sürecine bağlı olarak bu askeri topluluklar düzenli ve disiplinli ordulara dönüştürülmüştür.
Doktrin (Strateji ve Taktik)
- İlk çağlardan itibaren devletler, askeri birliklere verilen görevlerin nasıl yapılacağı üzerine fikir yürütmüştür. Doktrin denilen bu fikir yürütme sürecinde kültür, örf, adet, eğitim, strateji, tatbikat-av ve kurallar etkili olmuştur.
- İlk Çağ medeniyetlerinde orduların teçhizatları ve uyguladıkları taktikler hemen hemen aynıdır. Orduları farklı kılan özellikler; savaş meydanındaki hareket yeteneği, saldırı ve savunma gücüdür.
- Savaşlarda asıl sonuç kent kuşatmalarından ziyade meydan savaşlarında alınmaktaydı. Meydan savaşlarında piyadelerden oluşan birliklerin düşmanın savaş arabalarına direnme gücü, savaşın kazanılmasında etkiliydi.
- Devletler, savaşlarda düşmanlarını alt edebilmek için farklı savaş stratejileri üretmiştir.
- Güçlü bir ordu için eğitim ve tatbikat önemlidir. Pers ordusunda eğitime 16 yaşından itibaren başlanır ve bu eğitim 10 yıl sürerdi.
- Pers ordularının başarılı olmasında gelişmiş bir yol ve haberleşme ağına sahip olmaları önemli bir etkendi. Savaş stratejisi olarak Persler, öncelikle okçuların ve sapancıların atışları ile savaşa başlar, ardından ağır silahlı askerler ve süvariler ile karşı tarafın ordusunu kanatlardan çökertmeye çalışırdı.
- Perslerin savaş stratejisi; zırhlı, uzun mızraklı, geniş kalkanlı piyadelerle güçlü bir savunma oluşturan ve yakın dövüş konusunda üstünlüğü bulunan Yunan ordusuna karşı etkisiz kalmıştır.
- Güçlü ve disiplinli bir orduya sahip olan Roma İmparatorluğu, büyük bir coğrafyanın hakimiydi. Savaşılacak alanların merkezden uzakta olması sebebiyle Romalılar, emniyet amaçlı portatif ordugahlar kurmuştur.
- Mısır ordusunda kuvvete dayalı askeri anlayışın yerini, savaş taktiklerine dayanan eğitim anlayışı almıştır.
- Türklerdeki sürek avları da savaş eğitiminin önemli bir parçası olmuştur. Bu av sürecinde askerler Turan Taktiği ya da Hilal Taktiği denilen savaş stratejisi konusunda eğitilmişlerdir.