İsveç NATO üyesi olmayı ne kadar hak ediyor? 1948’den itibaren üç kez NATO üyeliği reddedilen Türkiye, nihayet 1952’de askeri ittifaka katıldı. Türk hükümet(ler)i, Sovyetler Birliği’nin olası bir işgaline karşı güvenlik garantisi almak için sürekli olarak örgütün kapısını çaldı. Türk hükümeti, güvenlik kulübüne katılabilmek için gelecekteki müttefiklerini NATO’nun vazgeçilmez bir üyesi olabileceğine ikna etmek amacıyla Batılı güçlerin yanında savaşmak üzere Kore’ye asker göndermek zorunda kaldı.
Türkiye ne Atlantik bölgesinde yer alıyordu ne de kültürel olarak diğer üyelere benziyordu. Ancak yine de memnuniyetle karşılandı çünkü ordusu Kore’de gücünü kanıtlamıştı ve yeni kurulan Batı bloğunun muharip olmayan bir orduya ihtiyacı vardı. NATO’nun acilen 16 tugaya ihtiyacı vardı ve Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’nda savaşmamış 14 tugayı zaten vardı. Ayrıca Türkiye, Sovyetler Birliği ile sınırı olduğu için ona karşı bir cephe ülkesi olabilirdi. Türk ordusunun gücü ve Türkiye’nin düşman sınırında olması, Soğuk Savaş’ın sonuna kadar NATO için bir avantaj oldu.
NATO üyesi olmak Türkiye’yi Sovyet tehdidine karşı rahatlatıyordu; ancak bu üyeliğin bir bedeli de vardı. İki blok arasında bir savaş çıksaydı, Sovyetler Birliği’nin ilk hedef alacağı ülkelerden biri Türkiye olacaktı. Ayrıca NATO üyeliği, Batılı güçlerin, yani ABD’nin, Türk siyasetine müdahale etmesine izin verdi ve bu da birkaç askeri darbeyle sonuçlandı. Dolayısıyla NATO müttefiki olmanın Türkiye için hem artıları hem de eksileri vardı.
Yunanistan-Makedonya örneği
İsveç ve Finlandiya NATO üyeliğinin ne kadar gerekli olduğunu aniden kavradılar ve ittifakın kuruluşundan 70 yıl sonra, geçen yıl üyelik başvurusunda bulundular. Türkiye Sovyetler Birliği korkusu yaşarken, bu iki İskandinav ülkesi Rus tehdidiyle karşı karşıyaydı. Dolayısıyla hissettikleri tehdit, İkinci Dünya Savaşı’ndan hemen sonra Türkiye’nin hissettiği tehditle aynıydı. Ancak kuzeyin başvuru sahipleri 70 yıl boyunca örgütün önemini görmezden geldiler. Belki de Rusları kızdırmak istemediler. Bu nedenle yakın zamana kadar NATO’ya katılmak istemediler. Şimdi üye olmak üzereler ama Türkiye bazı şartlar sıraladı. Bu, bir üyenin bir başvuru sahibini ilk kez reddetmesi değil. Yunanistan Makedonya’nın üyeliğini, Makedonya adını değiştirmeyi kabul edene kadar reddetmişti ve bu da başvurusundan 25 yıl sonra gerçekleşmişti.
İsveçliler ve Finlandiyalılar Türkiye’nin kendilerini kasıtlı olarak tehlikeye attığını düşünebilirler, ancak bu varsayım yanlış ve mantıksızdır. Sorun sadece birkaç teröristin iadesi de değildir. Sebep daha yapısal ve önemli. NATO Antlaşması’nın 5. Maddesi “birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için” şeklinde sloganlaştırılmıştır, yani bir ülke saldırıya uğrarsa, diğerleri ordularıyla yardım teklifinde bulunur. Bu bir tür fedakarlıktır ve sadece gerçek müttefikler bunu yapar.
Dost düşmana karşı
Son gelişmeler, İsveç’in Türkiye’ye yönelik politikalarının dostane olmaktan ziyade düşmanca olması nedeniyle Türkiye’yi kurtarmak için ancak mücadele edebileceğini göstermektedir. Bir müttefik ya da “dost”, müttefikinin düşmanlarını kendi topraklarında barındırarak korumaz. Eğer koruyorsa, dostuyla değil düşmanıyla ittifak yapıyor demektir. Oysa iki ülke dost olduğunda düşmanları da ortak olur. Bizim durumumuzda İsveç, Türkiye’nin düşmanlarını koruduğu sürece müttefik olamaz. Böyle bir eylem, İsveç işgal edildiğinde ona asker göndermemekten farksızdır. Dolayısıyla müttefikler dost-düşman konusunda aynı fikirde değillerse müttefik olmaları anlamsızdır. Belki de ülkenin güvenliğini sağlamak için terör unsurlarından militan bir grup oluşturmak İskandinav başvuru sahipleri için daha iyi bir fikirdir.
Diğer ve doğru alternatif politika ise Türkiye’nin endişelerini dikkate almaktır. Hiçbir Türk hükümeti terörizm konusunda geri adım atmamıştır çünkü bu konu dış politikalarının kırmızı çizgisidir. Ankara, terörizm söz konusu olduğunda ABD gibi büyük güçlere bile meydan okumuştur. Eğer Türk-Amerikan ilişkileri istenilen düzeyde değilse, bunun nedeni Türkiye’nin terörist gruplara karşı duruşunu değiştirmemesidir. Türkiye haklıdır çünkü terörizm egemenliğine yönelik varoluşsal bir tehdittir. Türkiye’nin İsveç’in (ve belki de Finlandiya’nın) terör yanlısı politikasına karşı duruşunun, bedeli yüksek olsa bile asla değişmeyeceği neredeyse açık. İsveç, Türkiye’yi kızdırmanın maliyetini değerlendirmeli ve gerekli adımları atmalıdır.