Şap Hastalığı
ŞAP Hastalığı Nedir
Şap hastalığı, evcil veya yabani tüm çift tırnaklı hayvanlarda görülebilen, kronik durumlarda zayıf ve yavru hayvanlarda ölüme sebebiyet veren, genellikle et, süt ve iş gücü kaybına sebep olan viral bir hastalıktır. Hastalığın mortalitesi düşük olmasına karşın yüksek morbiditeye sahiptir. Bunun anlamı, öldürücü olmamakla birlikte sürü içerisinde veya bölgede hızla yayılır. Her ne kadar zoonoz kabul edilse de insanlara bulaşma yok denecek kadardır. Halk arasında tabak veya dabak olarak adlandırılır.
Şap Hastalığının Epidemiyolojisi ve Bulaşması
Şap hastalığı virüsü ,picorna virüsler grubu içinde Aphtovirus alt grubunda olup. Virüsün bilinen (A, O, C, Sat 1, Sat 2, Sat 3 ve Asia 1) isimlerinde 7 adet serotiplerinin yanında, yaklaşık 64 farklı alt tipi mevcuttur.Türkiye'de en çok görülen serotipler A, O ve Asia-1 serotipleridir.
Şap virüsü, enfekte hayvanlarla doğrudan temas yoluyla veya enfekte hayvanlardan salgı veya salgılarla (meni ve süt dahil) dolaylı temas yoluyla veya mekanik vektörler (insanlar, atlar, köpekler, kediler, kuşlar, araçlar) veya kara veya hava yoluyla bulaşır.
virüs, klinik belirtiler gelişmeden önce süt ineklerinde süte bulaşır, bu nedenle virüsün çiftlikten çiftliğe ve inekten buzağıya çiğ süt yoluyla yayılma olasılığı vardır.
yönteme bağlı olarak pastörizasyondan kurtulabilir (yüksek sıcaklık kısa süreli, ultra yüksek sıcaklık, laboratuvar pastörizasyonu); sütün lipid bileşeni, ısıtma sırasında virüsü korur. Şap virüsü saman veya saman yataklarında 20 haftaya kadar, kuru fekal maddede yazın 14 güne kadar, fekal bulamaçta kışın 6 aya kadar, idrarda 39 güne kadar ve toprakta 3 gün yaşayabilir.
Enfekte hayvanlar virüsü şu yollarla yayabilir:
*Nefes ve tükürük
*Et ve süt
*Gübre veya diğer atık ürünler
*Meni veya kan
*Çamurun veya toprağın toynaklarla kirlenmesi.
Şap Hastalığının Patogenezi
Etken vücuda alındığı bölgede primer aft denilen ilk lezyonları oluşturur.Daha sonra çok katlı epitelin stratum spinosum hücrelerine yerleşir ve burada ürer. Ürediği hücrelerde öncelikle hidropik dejenerasyon başlar ve zamanla hücreler ölerek içi sıvı dolu veziküller oluşmaya başlar. Stratum basale katmanı sağlam olduğu için lezyonlarda kanama görülmez. Lezyonlar sıklıklar dil, ağız boşluğu mukozası, gingiva (dişeti), yanak mukozası, tırnak arası ve meme dokusunda görülür.Bu kesecikler dil hareketleri ve çeşitli nedenlerle patlar buna bağlı olarak
İç ağız bölgesinde kızarıklık, Yem yememe, Ağızdan salya akması, ağız salya akması, dilin soyulması, dilin dışarı çıkması görülür.Bazen yakın veziküller birleşerek bulla adını alır ve daha büyük hale gelirler.
Taşıyıcı durum sığırlarda 3.5 yıla, koyunlarda 9 aya ve mandalarda 4 yıla kadar sürebilir.
Etken kuluçka dönemini (sığırlarda min. 2-7, Koyunlarda 1-6 gün) bitirdikten sonra;
Yüksek ateş (40-41 °C)
Durgunluk, iştahsızlık,
Süt verimi kaybı,
Sürüden geri kalma.
Ağız , ayak ve tırnak arası bölgesinde veziküller görülebilir
Tırnak arasında oluşan yaralar, kızarıklık, apse ve ilerleyen dönemlerde tırnak düşmesi görülebilir.
Dilde soyulmalar başlar,
Meme yangıları sebebiyle;
*Hayvan buzağının emmesine dahi izin vermez,
*Ağrı çeker,
*Sağımı reddeder,
*Süt verimi düşer.
*İlerleyen dönemlerde mastitis görülebilir.
*Koyun ve keçilerde klinik belirtileri büyük ölçüde belirsiz olabilir. Bununla birlikte, topallık genellikle koyun ve keçilerde gözlenen Şap enfeksiyonunun ilk klinik belirtisidir.
*Buzağı, kuzu ve oğlaklar da hastalık belirtileri tam olarak görülmeden ani ölümlere rastlanabilir. Bunun sebebi etkenin doğrudan myokard hücrelerine yerleşerek perakut/akut myocarditis'e neden olmasıdır. Nekropsi sonucunda kalp kası kaplan derisi görünümünde olur. Buna daha çok virüsün O suşu neden olmaktadır.
Ayırıcı Teşhisler
Sığır gruplarındaki hastalıklar için veteriner hekiminiz ayrıca şunları da dikkate alacaktır:
*Mavi dil
*Veziküler stomatit virüsü
*kostik maddeler
Şap Hastalığının Tedavisi, Kontrolü ve Önlenmesi
*Ülkeler tarafından Şap hastalığının kontrolü için kullanılan iki ana yöntem, bazen birlikte aşılama ve itlaftır.Normalde hastalığın bulunmadığı bölgelerde, hastalığın kontrolü tipik olarak tüm hayvanların enfekte olmuş tesislerde itlaf edilmesiyle denenir ve virüsün yayılma riskini azaltmak için hayvan hareket kontrolleri uygulanır.
*Hem normal olarak Şap hastalığı olmayan bölgelerde hem de endemik bölgelerde, hastalığın yayılmasını sınırlamak için salgınlar çevresinde aşılama kullanılabilir.
Enfekte HAyvanların Tedavisi
Enfekte hayvanlar için tedavi yok. Etkilenen hayvanlar iyileşir. Ancak üretim kaybı ve hastalığın bulaşıcı durumu nedeniyle verim alınmada zorluk yaşanır.
Korunma tedbirleri
*Mümkün olduğunda dezenfekte olmadan ahırlara girilmemelidir. Ahırlar hafif asitli veya alkali bir dezenfektan ve fümigasyon ile temizlenmelidir.
*Hayvanların devamlı bağlı kaldığı ahırların yanında yeni alınan hayvanların
bağlanacağı ayrı bir bölüm inşa edilmelidir.
*Bakıcıların ahıra girerken özel elbise ve çizme giymeleri sağlanmalı ve başkalarının ahıra girmelerine izin verilmemelidir.
*Bakıcıların veya hayvanların ahıra giriş-çıkışta üzerine basacakları dezenfektanlı paspasların kapı önlerinde bulunması gerekmektedir.
*Sağımlardan önce ellerin, memelerin ve sağım ekipmanlarının her seferinde dezenfeksiyonuna titizlikle dikkat edilmelidir.
*Hayvanlar sistemli olarak şap hastalığına karşı koruyucu olarak aşılatılmalıdır.
Bölgeye yeni getirilen hayvanların hastalığı taşıyıp taşımadığı takip edilmelidir.
*Aşısız hayvanlar ahıra sokulmamalıdır.
*Hastalıktan şüpheli hayvanlar hemen ayrı bir ahıra alınmalıdır.
*Hasta hayvanla ilgilenen bakıcı diğer ahırlara girmemeli, giydiği elbise ve çizmeler o ahırda kalmalıdır.
*Hasta hayvanın bulunduğu ahırdan çıkarılan artık yem ve altlıklar derhal yakılmalıdır.
*Hayvanların ve hayvansal ürünlerin ticaret ve hareket kısıtlamlar getirilmelidir.
*Normalde Şap hastalığının bulunmadığı ülkelerde, enfekte hayvanların ve enfeksiyon kapma riski yüksek olanların itlaf etme işlemi yapılır. Toplu itlaf yapıldığında, enfekte olmuş karkasları yakma, gömme veya enfekte olmuş tesislerde veya yakınında işleme yoluyla imha edilmelidir. Virüsün mekanik olarak yayılmasını önlemek için kemirgenler önlenmeli veya öldürülmelidir.
*İhbari mecburi bir hastalıktır. Görülmesi durumunda Tarım ve Orman Bakanlığının Hayvan Sağlık Şube Müdürlüklerine haber verilmesi gereklidir.
Hastalık neden bir problemdir?
Şap hastalığı salgını, duyarlı hayvanlar, birincil endüstrilerimiz ve ekonomi üzerinde büyük bir etkiye sahip olacaktır, çünkü:
*Tarımsal verimliliği azaltır
*Enfekte hayvanlar için çok acı verici olabilir
*Hayvansal ürünlerdeki tüm ticaret durdurulacak ve kırsal işletmeler (çiftlikler, çiftlik müteahhitleri, hayvan işleyicileri ve nakliyeciler gibi) etkilenecektir.
*Ticaret yapan ülkeler tarafından artık Şap hastalığından ari olarak görülmeyeceğimizden, salgından sonraki aylar hatta yıllar boyunca süt, kırmızı et ve domuz ürünleri ihracatını ciddi şekilde etkileyecektir.
Kaynakça
1-Şap Enstitüsü (Türkiye Tarım ve Orman Bakanlığı yayınları)
2-KKGM (Şap Hastalığı Mücadele)
3-Avrupa Şap Kontrolü Komisyonu (Şap Lezyonlarının Yaşını Tahmin Etme Rehberi)


Yazan
Şu anda Sitemizde!


Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Şap Hastalığı" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Vet.Hek.Uzm.Uveys Veysel BECERMAN'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Vet.Hek.Uzm.Uveys Veysel BECERMAN'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.