E. T. A. Hoffmann hayatının son yıllarını Berlin'de geçirirken bir tavernaya hemen hemen her gece gider olmuştu. Burada bira ve şarap içilir, fikir alışverişi yapılır, şiirler, öyküler tütün dumanları arasında uçuşurdu. Burası Charlotten Strasse'de giriş katında güzel bir salondu.
C. F. Gounod'un Faust operasının metin yazarları olan Jules Barbier (1825-1901) ve Michel Carre de (1819-1872) bu salona gelenler arasındaydı.
Hoffmann'ın fantastik öyküleri ile ilgilenen J. Barbier ve M. Carre, Hoffmann'ın yaşamı ile öyküleri arasında bağ kuran bir tiyatro yapıtı yazmaya karar verirler. Bir prologla başlayan ve her biri ayrı bir perde olabilecek üç öykü seçerler: Kum Adam, Cremone Kemanı ve Saint-Syvestre Gecesi.
Offenbach da tek operasını bu tiyatro yapıtından esinlenerek bestelemiştir. Gerek tiyatroda gerekse operada olay 19. Yüzyıl başında, Almanya'da geçmektedir.
PROLOG
Hoffmann arkadaşlarıyla birlikte Luther'in meyhanesine gelir. Danışman Lindorf da oradadır. Yakınlardaki bir tiyatroda Donna Anna rolünü soprano Stella'nın oynadığı Don Giovanni operası oynamaktadır. Hoffmann'dan arkadaşları KleinZach şarkısını söylemesini isterler. Soprano Stella'ya olan aşkı, Hoffmann'a eski sevgilileri Olympia, Giulietta ve Antonia'yı anımsatır.
Prologda, Hoffmann'ın normal yaşamı ve Mozart'a olan hayranlığı vurgulanmakta; Donna Anna-Stella bağlantısı önem kazanmaktadır.
Klein-Zach kambur, şekilsiz, koca göbekli bir kişidir. Hoffmann'ın göre o, yüksek sosyete kişiliğinin bir karikatürüdür. Ne var ki, Barbier ve Carre'ye göre belki de alay edilen kişi Hoffmann'ın kendisidir.
BİRİNCİ PERDE
'Kum Adam' öyküsünden...
OLYMPIA
Hoffmann'ın bu öyküsünde bir barometre satıcısı olan Coppola çocukların gözlerini çıkaran korkunç bir adamdır. Coppola bu gözleri robot bebeklerde kullanması için fizikçi Spalanzani'ye satmaktadır. Spalanzani'nin yaptığı en son bebek Olympia, soğuk ve kalpsizdir. Mekanik olduğu için sevmeyi bilmez, öykünün ikinci sevimsiz varlığıdır. Barbier ve Carre operada Olympia'nın kişiliğini daha canlı ve daha cana yakın olarak tanıtmış ve Coppola'nın adını Coppelius olarak değiştirmişlerdir. Operanın birinci perdesinde Hoffmann, Olympia'nın güzelliğine dayanamaz ve bebek olduğunu bilmeden ona aşık olur.
İKİNCİ PERDE
'Cremone Kemanı' öyküsünden...
ANTONIA
Bu öyküde yazar Crespel'e bir fantastik hatta gerçek üstü bir boyut vermiştir. Antonia şarkı söylediği zaman, yüzünde kırmızı lekeler çıkan bir genç kızdır. Annesi Almanya'nın en büyük şarkıcısıdır. Tiyatro oyununda doktor Miracle yoktur. Barbier ve Carre Hoffmann'la Antonia arasındaki aşka çok önem vermişler ve metin düzenlemesini ona göre yapmışlardır. Operada Doktor Miracle ilave edilmiş Crespel'in önemi ikinci plana atılmıştır. Doktor Miracle duvarları geçen aniden yok olan şeytani bir tiptir. Antonia'nın hastalığı öykü ile piyes arasındaki tek bağlantıdır.
Operanın ikinci perdesinde Crespel'in tek kızı güzel sesli Antonia'nın şarkı söylemesi yasaklanmıştır. Babası, şarkı söylerse annesi gibi onun da genç yaşta öleceğini sanmaktadır. Hoffmann ve Antonia birbirlerini severler. Hoffmann'da sevgilisinin şarkı söylemesini istemez. Ne var ki, korkunç bir kişiliği olan doktor Miracle kızı, şarkı söylemesi için kandırır.
ÜÇÜNCÜ PERDE
'Saint-Syvestre Gecesi' öyküsünden...
GIULIETTA
Bu öyküde gezginci bir ozan anlatılmaktadır.
Yazar Barbier ve Carre öyküdeki ozanı Hoffmann'a benzetmişlerdir. Kaybolan akis ustalıkla işlenmiştir. Tiyatroda Schlemill ve Kaptan Dapertutto daha kuvvetlendirilmiştir.
Operanın üçüncü perdesinde güzel Giulietta, şeytani bir karaktere sahip olan Dapertutto'nun baskısından kendisini kurtaramamaktadır. Hoffmann, aşık olduğu Giulietta'nın yatak odasının anahtarını ele geçirmeye çalışır. Oysa uçarı Giulietta Hoffmann'ı değil, başka şeyleri düşünmektedir.
EPİLOG
Epilogdaki Stella yazarların bir buluşudur. Stella şarkıcıdır; yandaki tiyatroda Don Juan temsilinde Donna Anna rolünü oynamaktadır. Anna ideal kadını temsil eder. İşte Stella da Hoffmann'ın idealindeki kadındır. Mozart sopranosu güzel Donna Anna rolünü canlandırmaktadır.
Gürçil ÇELİKTAŞ