PERİYODİK TABLO
TANIMI:
Fiziksel ve kimyasal özelliklerin değişme yönü periyodik benzerlikler göz önüne alınarak, artan atom numaralarına göre dizilen elementlerin simgeleri ile oluşturulan tabloya PERODİK TABLO denir.
Periyodik içinde oluşan yatay sıralara periyot, düşey sıra-
lara ise grup adı verilir. Periyodik tablo yardımı ile element- leri düzenli biçimde sınıflamak mümkündür.
TARİHÇESİ:
Elementleri sınıflandırma çabaları 19. yüzyılda başladı. J. W. Döbereiner “ üçleler ” adını verdiği özellikleri birbirine ben- zeyen elementleri saptadı. Buna örnek olarak, artan atom ağır- lıkları sırası ile, kalsiyum, stronsiyum ve baryum verilebilir.
1860’larda doğru bilinen elementlerin sayısı çoğaldı ve
bunların atom ağırlıkları da bulundu. Bu sıralarda J. A. R.
Newlands ( 1837-1898 ), elementleri artan atom ağırlıklarına göre sıraladığı zaman, sekiz elementlik ağırlıklara benzer özelliklerin ortaya çıktığı saptadı. Buna dayanarak ünlü
“ sekizler kanunu ” nu ortaya attı. 1869 yılında ise Mendeleyev
o zaman bilinen 63 elementi artan atom ağırlıklarına göre sıra-
layarak ilk başarılı periyodik tabloyu oluşturdu. Mendeleyev
özgün tablosunu yaparken artan atom ağırlıkları yanında (belki
ondan da çok) periyodik olarak değişen ve yenilenen özellikleri
göz önüne aldı. Bilinmeyen elementlerin yerlerini boş bıraktı.
İşin ilgi çekici yanı, sonradan keşfedilecek bu elementlerin özelliklerini, bulundukları yere göre, şaşılacak derecede doğru- lukla tahmin edebildi.
Çağdaş anlayışa göre, elementlerin özellikleri ve bunların periyodik olarak değişmesi, atomlarının elektronlarının
sayılarından ve elektronların sayılarından ve elektronların diziliş
düzenlerinden kaynaklanır. Bu da çekirdek yükleri yani atom numaralarına bağılıdır.
ÖZELLİKLERİ:
· Periyodik tablo 7 periyot ile, A ve B olmak üzere 8’er gruptan oluşur.
· Periyodik tablo ayrıca s, p, d, f bloklarından oluşur.
· S ve P bloğunda bulunan elementlere A grubu elementleri denir.
· S bloğunda IA ve IIA olmak üzere iki grup vardır. IA grubu H hariç alkali metaller, IIA grubu ise toprak alkali metaller olarak bilinir.
· P bloğunda; IIIA dan başlayarak VIIIA (O- asal gaz)’ya kadar 6 grup bulunur.
· D bloğunda ise 10 sütun vardır. Ancak üç sütun aynı grup olan VIIIB de gösterilmiştir. D bloğundaki elementlere geçiş elementleri veya B grubu elementler denir. Bu element- lerin tümü metaldir.
· F bloğundaki elementlere iç geçiş elementleri denir. 6. periyotta Lantan’ dan sonra gelen 144 elementle LANTİNİT-
LER SERİSİ, 7. periyotta Aktinyum’ dan gelen 14 elemente de AKTLNİTLER SERİSİ denir. İç geçiş elementleri metal özelliktedir.
Periyodik tabloda 1. periyot Hidrojenle, diğer tüm periyot- lar bir alkali metalle başlar.
Tüm periyotlar asal gazla biter.
Periyodik Tablonun Periyodik Özellikleri
Bir periyotta, özellikle A gruplarında soldan sağa gidildikçe değişen özellikler şöyle sıralan bilir:
Elementlerin atom numarası ile beraber genellikle atom kütlesi ve atom numarası artar.
Değerlik elektron sayısı artar, yalnız baş kuantum sayısı değişmez.
Atom çapı küçülür. Çünkü; çekirdek yükü arttığı halde, değerlik elektronları aynı enerji düzeyine girdikleri için, çekirdek tarafından daha çok çekilirler.
Ametalik özellik artar. Dolayısıyla metalik özellik azalır. Periyodik tablonun sağ tarafında ametaller, sol tarafın- da ise hidrojen hariç metaller bulunur.
İyonlaşma enerjileri genellikle artar. Bunun nedeni, soldan sağa gidildikçe atom çapı küçüldüğü için, değerlik elektronları çekirdek tarafından daha büyük bir kuvvetle çekilir.
IIA ve VA grubu elementleri, değerlik elektronları orbitallere dağılımı yarı kararlı (küresel simetri) durum gösterdiğinden, 1. iyonlaşma enerjilerindeki artış, bir sonra gelen elementinkinden daha fazladır.
Elektronegatifleri artar.
oksitlerinin asidik özellikleri artar, bazik özellikleri azalır.
Periyodik tabloda yukarıdan aşağıya doğru inildikçe, bir grupta özellikle A grubunda değişen özellikler şöyledir:
Elementlerin atom numarası arttıkça atom kütlesi ve kütle numarası artar.
Baş kuantum sayısı değiştiği halde değerlik elektron sayısı aynıdır.
Baş kuantum sayısı ile birlikte atom çapı artar.
Metalik özellik artar, dolayısıyla ametalik özellik azalır.
İyonlaşma enerjileri ve elektronegatiflikleri azalır.
Metal oksitlerin bazik özelliği, ametal oksitlerin asit özelliği artar.
ASAL GAZLAR:
Periyodik tablodaki 0 veya VIIIA grubu elementle- ridir. Her periyot bir asal gazla biter.
Helyumun elektron dağılımı 1s , diğer asal gazların, değerlik elektronlarının orbitallere dağılımı, ns np şeklindedir. Helyum hariç diğer asal gazların değerlik elektron sayısı 8’dir.
Orbitallerdeki elektron dağılımları kararlı bir yapı oluşturduğundan; kendi aralarında ve başka elementlerle bileşik verme yatkınlıkları azdır. Bugüne kadar kripton ve ksenonun kararlı bileşikleri elde edilmiştir.
Atom numaraları arttıkça erime ve kaynama sıcak- lıkları artar. Helyum en düşük kaynama sıcaklığına sahip olup; kaynama sıcaklığı 4,2K’ dır.
Doğada bir atomlu gaz halinde bulunurlar.
İyonlaşma enerjileri çok büyüktür.
ALKALİ METALLER:
IA grubu elementleridir.
Atom numaraları, kendinden önce gelen asal gazlar -dan bir fazladır.
Birleşik oluştururken bir elektron vererek iyonik bileşik oluştururlar. Bileşiklerde +1 yüklüdürler.
Değerlik elektron sayıları 1 olup s orbitalinde bulunur.
Atom numaraları arttıkça, iyonlaşma enerjileri azalır, aktiflikleri artar. Aktif olmaları nedeniyle sıvı parafin içinde saklanır.
Atom numaraları arttıkça, erime kaynama sıcaklıkları azalır.
Yumuşaktırlar, bıçakla kesilebilir.
Periyodik tablonun genel özelliklerini gösterirler.
doğada serbest halde bulunmazlar, erimiş tuzlardan elektroliz yöntemiyle elde edilirler.
HALOJENLER:
VIIA grubu elementleridir.
periyodik çizelgede asal gazlardan bir önceki grupta bulunurlar.
ametaldirler, doğada ikişer atomlu moleküller halinde bulunurlar.
atom numaraları artıkça erime ve kaynama sıcaklıkları artar. Oda koşullarında; flor, klor gaz, brom sıvı, iyot katı halde bulunur.
Halojenlerin değerlik elektron sayısı 7 olduğundan, 1 elektron alarak; asal gaz elektron dağılımına bezerler ve -1 yüklü olurlar.
Atom numaraları arttıkça, hacimleri artar, elektronega- tiflikler ise azalır.
ELEMENTLERİN PERİYODİK TABLODA YERLERİNİN BULUNMASI:
· Bir elementin atom elektron dağılımının en büyük enerji seviyesi numarası, o elementin periyodik sistemde yer aldığı periyot numarasını verir.
· Atom elektron dağılımının en son orbital türü, o elementin periyodik sistemde bulunduğu blok ile grup türünü (A veya B olduğunu) gösterir.
· Atom elektron dağılımında en son enerji düzeyindeki orbital- lerdeki (f orbitali hariç) elektron sayısı toplamı, o elementin bulunduğu grubun numarasını verir. Eğer bu toplamm10’ dan büyükse, 10 sayısı çıkartılır. Kalan sayı grup numarasıdır.