Hep düşünmüşümdür, acaba Türk solu Mehmet Ali Aybar ve 60'ların TİP'i yolundan gitseydi, daha mı başarılı olurdu diye. Buna cevap vermek zor.
Ama sosyalist sol siyaset tarihindeki en aklı başında, en entelektüel insanlardan biri Aybar. Onu ve meclisteki mücadelesini beğenmeyip şiddete bulaşan gençlerin, tüm salih niyetlerine rağmen, devlet güçlerinin eline nasıl bir koz ve 'balyoz' verdiklerini gördük. Kime yaradı?
Her şey hemen olsun istemek, tabiata aykırıdır. Hayat devrimci değil, reformcudur. Silah, öncü savaş, halk savaşı, PASS gibi laflar insana uzaktan romantik gelir de, sonunda hiçbir şey elde edemeden, geriye hiçbir esaslı hikâye de bırakmadan ölür gidersin. Bu, işin kolayına kaçmaktır.
Oysa güçsüzlüğünü bilip ona göre davranacaksın. Hadiseler, zaman ve zeminle mütenasiptir. Bir ülkedeki tecrübe başka bir ülkeye olduğu gibi aktarılamaz. Ve en önemlisi, büyük sorunlar küçük adımlarla (reformlar) çözülür. Somut şartların somut tahlili de bunu gerektirir. Aksi metafiziktir, materyalizm değil.
"Ama biz yasalara saygılı olsak da baskılar bitmeyecek!" Doğru. Yine de öteki türlü davranmakla başarı ihtimalinin yok edildiği de doğru.
Ne demiş Che? "Bir ülkede meclis sistemi ağır aksak da olsa işler hâldeyse, o ülkede devrim yapılamaz" (Meâlen)
Ve birkaç sene sonra bu sözüne şöyle bir ilave yapmış: "Elbette ki bu, elimiz kolumuz bağlı oturalım demek değildir. Çalışıp ülke çelişkilerini daha belirgin hâle getirmeliyiz." (Meâlen)