Yasama seçimleri Ruhani-Hamaney ihtilafını derinleştirdi
İran rejiminin lideri ‘Rehber’ Ali Hamaney’in, ‘reformist adayların, iki hafta sonra yapılması planlanan yasama seçimlerinden dışlanması sebebiyle yapılan eleştirilere karşı’ Anayasayı Koruma Konseyi’ni (Şurayı Nigehban) savunmasından birkaç saat geçmemişti ki, İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Seçim Denetimi Reformu Tasarısı’nı sunmak için bir kararname yayınladı. Aynı şekilde İran’ın Yargı Erki Başkanı İbrahim Reisi de ‘anayasanın korunmasını’ eleştirenleri ‘düşman topraklarında oynamakla’ suçladı.
İran’ın resmi haber ajansı IRNA, Ruhani’nin yayınladığı kararnamenin, ‘birkaç gün önce Cumhurbaşkanını, Şurayı Nigehban'ın denetimine dair referandum düzenlenmesi için yasa taslağı sunmaya çağıran’ Meclis'teki Millet Birliği grubuna cevap olduğunu belirtti.
Ruhani’nin ‘seçimlerin formaliteye dönüşmesi’ uyarıları da reformistlerin Ruhani hükümetiyle dayanışmasına yol açtı. Ruhani, hükümet toplantısı sırasında “İnsanlara, her koltuk için 17 kişinin yarıştığını, 170 veya 1700 kişinin seçimler için koştuğunu söylemiyoruz. 1700 adayı kaç grubun temsil ettiğini görmek zorundayız” demişti.
Meclis'teki Millet Birliği grubu, Ruhani’nin referandumun gerekliliği hakkındaki açıklamalarından yararlanarak, Ruhani’ye referandum düzenleme, kamuoyuna da ekonomi, siyaset, toplum ve kültür alanında hassas konulara geri dönme çağrısında bulundu.
Cumhurbaşkanı Ruhani, mesajında referandum çağrısı yapmazken, Milletvekili İshak Cihangiri, İçişleri Bakanı Abdurrıza Rahmani Fazli ve hukuk işleri yardımcısı Laya Cuneydi de Seçim Denetimi Reformu Tasarısı’nı denetlemekle görevlendirdi.
Öte yandan Reform Politikası Yüksek Komitesi, çok sayıda adayın dışlanması sonrasında seçim sonuçlarının zaten bilindiğini açıkladı. Komite, daha sonra reformist adayların bir listesini sunmayacağını ve Meclis'teki diğer gruplara koalisyona girmeyeceğini vurguladı.
Ruhani ile ittifak yapan Meclis'teki ‘Reformist ve Ilımlı Adaylar Koalisyonu’, 2016 yılındaki yasama seçimlerinde Tahran’a tahsis edilen 30 sandalyenin tamamını kazandı.
Anayasa Koruma Konseyi, İran devriminin yıldönümünde, 11 Şubat’taki parlamento seçimleri için son aday listesini ilan etme kararı almıştı.
Reformistler, Ruhani döneminde ekonomide, dış politikada ve toplumsal özgürlüklerde bozulma yaşanması nedeniyle gelecek yıllarda en büyük kaybeden olmaktan endişe duyuyor. Son iki yılda İranlı protestocular tarafından “Ne reformist ne de muhafazakar! Hikaye bitti!” gibi sloganlar atılıyor.
Ruhani öncesinde Muhafazakar Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad ve Reformist Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi, Anayasa Koruma Konseyi’nin seçimlerdeki rolünü azaltmak için benzer adımlar atmıştı.
Hamaney Nigehban'ı savunuyor
Bu çerçevede "Rehber" Ali Hamaney, geçen çarşamba günü Anayasa Koruma Konseyi’ni eleştirenlere karşı uyarıda bulunurken, durumu ‘eylemlerin en kötüsü’ olarak nitelendirdi. Hamaney ayrıca, seçimlere yoğun katılım çağrısı yaparak, iç ve dış sorunları çözme sözü verdi.
Hamaney, İranlı gözlemcilerin ‘hükümeti teslim etmeye hazırlanırken, parlamentonun yapısını muhafazakarların lehine değiştirmeye çalıştığı’ yönündeki suçlamalarıyla karşı karşıya.
Anayasa Koruma Konseyi sözcüsü Abbas Ali Kedhudayi, Hamaney’in seçimler için bir yol haritasına sahip olduğuna dikkati çekti.
Şarku'l Avsat'ın IRNA haber ajansından aktardığına göre Kedhudayi, Rehber’in geçen çarşamba günü kullandığı ifadelerin, ‘siyasi görüşten bağımsız olarak vatandaşların geniş katılımıyla yapılacak adil ve rekabetçi seçimler için, güçlü ve etkili bir parlamento kurulmasına yol açacak bir yol haritasına’ dikkati çektiğini belirtti.
Bu gelişmelerle eş zamanlı olarak, 21 Şubat’ta gerçekleşmesi planlanan yasama seçimleri adayları hususunda da tartışmalar yaşandı. Reformist hareket, konseyin, adayların çoğunu "köleleştirdiğini" belirtti.
Kedhudayi, mevcut milletvekillerinin yüzde 90’ının reddini de mali yolsuzluk meselesine bağladı.
Mevcut 290 milletvekilinden yaklaşık 247’si, yasama seçimlerine adaylık başvurusunda bulunmuştu.
Öte yandan İran’ın Yargı Erki İbrahim Reisi de seçimleri sorgulayanları, “düşman topraklarında oynamakla’ suçladı.
İran politikasına göre yetkililer, İran rejiminin lideri Ali Hamaney’in açıklamalarını destekleyici açıklamalarda bulunmalı. Bu çerçevede Reisi, ülkenin güneyindeki Buşehr şehrinde yaptığı açıklamada, “Bilinçli olsun ya da olmasın, istesin ya da istemesin seçimleri sorgulayan herkes, düşman cephesi karşısında seçim akışını zayıflatacak” diyerek, düşmanların stratejilerinin insanları hayal kırıklığına uğratacağına dikkati çekti.
İbrahim Reisi, devrimin dostlarını ve insanlara ve rejime bağlı olanları da ‘vatandaşların gereksinimlerini karşılamak, sorunları rafa kaldırmak ve dönemi korumak için çalışmaya’ çağırdı.
Reisi, Mayıs 2017’deki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Ruhani karşısında hezimete uğramıştı. Ancak Hamaney’in Mart 2019’da kendisini yargı piramidine atadığı bir emir yayınlaması sonrasında siyasi arenaya geri döndü.
Öte yandan İran Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkanı Mahmud Vaizi, 6 Şubat’ta ‘hükümeti karalama’ girişimlerini eleştirdi. İran’daki haber ajanslarına göre Vaizi, ‘yurt içindeki ve dışındaki zor koşullar göze alındığında bazılarının, parlamento seçimleri bahanesiyle 2021 seçimlerine kendilerini aday gösterdiğini’ açıkladı. Vaizi, söz konusu isimleri, ‘kendi çıkarları ve iktidara ulaşmak için’ her şeyi defa etmekle suçlarken, bu durumun rejimi tehdit ettiğini vurguladı. Geçtiğimiz günlerde Devrim Muhafızları’na bağlı medya organları, boykot çağrısı yaparak, reformist akımların seçimlere yönelik tutumlarına dair şüpheler oluşturmaya çalışmıştı.
Devrim Muhafızları’na bağlı Tasnim Haber Ajansı’na göre reformist Milli Birlik ve İşbirliği grubu Genel Sekreteri Muhammed Rıza Rah Teşmeni, Meclis'teki 12 reformist grubun, yeni bir liste sunmak için Tahran’da koalisyon yapabileceğini açıkladı.
Öte yandan reformist Arman Meli gazetesi, 6 Şubat’ta reformistlerin sahte listelerini eleştirirken, muhafazakar muhalifleri de ‘çıkmazdan kurtulmaya çalışmakla’ suçladı. Aftab Yazd gazetesi ise, reformistlerin niteliklerinin listeye uygun olmadığını ifade etti.