14 Kas 2022
Bu başlığı taşıyan, Rusya’nın önde gelen bazı uzmanlarının görüşlerini aktaran bir makale, Rusya Federasyon Konseyi’nin yayın organı olan Parlamentskaya Gazeta’da yayınlandı.
Maria Sokolova imzalı yazıda, Kurtuluş Savaşı yıllarında SSCB’nin Türkiye’ye sağladığı desteğe vurgu yapılarak başlayan yazıda, Ortadoğu ve Orta Asya Araştırmaları Merkezi başkanı Semyon Bagdasarov’un "Sovyet Rusya, Türkiye Cumhuriyeti'nin hayat bulmasından kilit rol oynadı. Bu yardım olmasaydı Kemalistler savaşı kazanamazdı. Ancak buna rağmen Türkiye minnet duymadı. İkinci Dünya Savaşı'nda tarafsızlığını ilan eden Türk makamları, Nazi Almanyası ile temaslarını sürdürmüş ve Stalingrad Savaşı'nın en zor döneminde Sovyetler Birliği sınırlarında yaklaşık bir milyon kişilik orduyu hazır tutmuştur” sözlerine yer veriliyor.
Yazının devamında, “Sonunda Türkiye paradoksal bir şekilde aynı anda Rusya'nın hem düşmanı hem de müttefiki haline geldi. Bir yandan Türkler 2017'de bizden S-400 füze sistemi aldılar, ikinci parti tedarikine ilişkin sözleşme Ağustos 2022'de imzalandı. Öte yandan Bayraktar insansız hava araçları, zırhlı araçlar ve diğer silahları tedarik ederek Ukrayna'ya yardım ediyorlar. Ve her ikisini de oldukça açık bir şekilde yapıyorlar. Bunun kanıtı, Erdoğan'ın, ülkenin hem Rusya hem de Ukrayna ile iyi ilişkileri olduğunu ve ikisinden de vazgeçme niyetinde olmadığını söyleyen son açıklamasıdır” denildi.
Yazar, “Ancak, 'siyasette dostluk yoktur' tezini hatırladığınız anda, tüm sorular bir şekilde ortadan kalkar. Dolayısıyla Türkiye de Rusya'ya karşı aynı şekilde davranıyor: Kendi çıkarları, NATO üyesi olarak uymak zorunda olduğu Avrupa koalisyonunun çıkarları ile büyük kuzey komşusu Rusya'nın çıkarları arasında manevra yapıyor. Bu Moskova'da iyi anlaşılmıştır. Vladimir Putin, Valdai Kulübü üyelerine yaptığı son konuşmada, genel olarak Türkiye'yi ve özel olarak Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı "zor ortaklar" olarak nitelendirdi. Devlet başkanına göre, birçok karar uzun ve zorlu anlaşmazlıklar ve müzakerelerde doğuyor, ancak her iki tarafta da bu anlaşmalara varma arzusu var. Aynı zamanda Putin, Erdoğan'ı "tutarlı ve güvenilir" bir ortak olarak nitelendirdi” diye devam etti.
Federasyon Konseyi Uluslararası İlişkiler Komitesi Başkan Yardımcısı Vladimir Cabarov ise yorumunda, "İyi ve kötü durumlar oluyor, ama asıl mesele ilerlemek. Rusya'nın kuzeydeki en büyük komşusu olduğunu anlayan Türkiye'nin dostane davranacağını umuyoruz. Türkiye NATO üyesidir, bunu unutmuyoruz. Siyasette dost yoktur, her zaman çıkar ilişkisi vardır. Türkiye, ticaret ve ekonomi başta olmak üzere bizim için bir ortak” dedi.
Yazıda, doğal gaz sektörü de dahil olmak üzere karşılıklı yarar sağlayan ortak projelerin, Moskova ve Ankara arasındaki ilişkilerin temeli olabileceği belirtilerek, "Rusya'dan gelen iki boru hattı Türkiye'den geçiyor (Mavi Akım ve Türk Akımı). İlk hat, Türkiye pazarına teslimatlar için, ikincisi - Güney ve Güneydoğu Avrupa ülkelerine tedarik için kullanılıyor. Yakında Türkiye'yi önemli bir enerji merkezi yapacak üçüncü bir boru hattı ortaya çıkabilir. Türkiye'de bir gaz merkezinin kurulması, Başkan Vladimir Putin tarafından 12 Ekim'de Rusya Enerji Haftası Uluslararası Forumu'nda önerildi. Putin, Baltık Denizi altında Kuzey Akımı üzerinden kaybedilen transit hacminin Karadeniz bölgesine aktarılabileceğini söyledi. Bu fikir gerçekleşirse, Türkiye, Avrupa ülkeleri de dahil olmak üzere diğer ülkelere gaz satmak için kullanılması planlanan Avrupa'nın en büyük gaz dağıtım merkezine sahip olacak” denildi.
Bu gelişmeyi değerlendiren Devlet Duma Enerji Komitesi başkanı Pavel Zavalnıy'e göre, artık Ukrayna üzerinden Avrupa'ya yılda en fazla 15 milyar metreküp gaz tedariki mümkün ve Türkiye üzerinden yaklaşık 63 milyar metreküp gaz tedarik edilebilir.
Yazıdan diğer bazı notlar şöyle:
"13 Ekim'deki bir toplantıda Recep Tayyip Erdoğan, Vladimir Putin ile Karadeniz kıyısındaki Sinop'ta ikinci bir nükleer santralin inşasını görüştü. İki santral Türkiye'nin elektrik ihtiyacının yüzde 20'sini karşılayabilecek.
Uluslararası ticaret de iki ülke arasındaki ilişkilerde önemli bir rol oynamaktadır. 2021'de Rusya-Türkiye ticareti 2020'ye göre yüzde 57 artarak 33 milyar dolara yükseldi. Rusya'nın Türkiye Büyükelçiliği'nin internet sitesine göre, 2022'nin ilk altı ayında bu rakam 26 milyarı aştı. Bu, 2021'deki aynı döneme kıyasla miktarın iki katı.
Rusya'nın Türkiye'ye ihracatının yapısına mineral ürünler, metaller ve metal ürünler, gıda maddeleri ve tarımsal hammaddeler, kimya sanayi ürünleri, makine ve teçhizat hakimdir. Türkiye'den Rusya'ya ulaşım, gıda ve tarım hammaddeleri, tekstil ve ayakkabı getiriliyor. Batı'nın Rusya'ya uyguladığı yaptırımların ardından Türkiye, ülkemize paralel mal ithalatında en büyük platform haline geldi.
Rusya ile dostluğun Türkiye için bir diğer faydası da turistler. Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı'na göre, Ocak-Temmuz 2022 arasında 2,1 milyondan fazla Rus yerel tatil yerlerini ziyaret etti; bu, 2021'deki aynı döneme göre yüzde 40 daha fazla artış demek.
Rusların rahatı için Türk bankaları son ana kadar Rus ödeme sistemi "Mir"in kartlarıyla çalıştı, ancak ABD'nin baskısı altında bu tür faaliyetleri askıya almaya başladılar. Turistli yerleşim birimlerinde artık Türk Troya sistemine geçiş çalışmaları yapılıyor."
Bundan sonra ne olacak?
Yazıda bu soru yöneltildikten sonra özetle şu değerlendirmeler yapılıyor:
"Ancak, Rusya ile Türkiye arasındaki mevcut ilişkiler sistemi birçok açıdan Türk lider Recep Erdoğan'ın omuzlarında. Ancak 18 Haziran 2023'te Türkiye'de cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimleri yapılacak. Analist Semyon Bagdasarov'a göre Erdoğan'ın kaybetmesi ve muhalefetin iktidara gelme olasılığı yüksek. Ve o zaman hangi rotanın kurulacağı tam olarak belli değil.
Siyaset bilimci, "Ancak muhalefetle hiç çalışmıyoruz ve bunun ilişkilerimizi nasıl etkileyeceği en ilginç soru" dedi. "Dış politikamızın temel sorunu, genellikle muhalefetle hiçbir yerde çalışmamamız gerçeğinde yatmaktadır."
Buna karşılık Vladimir Cabarov, olası biriktidar değişikliğinin Rusya-Türkiye ilişkilerinde köklü bir değişikliğe yol açmayacağından emin, çünkü bu işbirliğinin temelinde ekonomik fayda var. Senatör, “Erdoğan'ın rakibi seçimi kazansa bile Rusya yeni liderle ilişkiler kuracak” dedi.
Tek kelimeyle, Rusya ile Türkiye arasındaki ilişkiler basitçe yorumlanamaz. Türkiye hem son derece güçlü bir partnerdir, ancak aynı zamanda sürekli olarak gözlerinizi açık tutmanız gereken bir müttefiktir."
6.11.2022