1. ETKİNLİK
Aşağıdaki kelimelerin anlamlarını metinden hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizin doğruluğunu sözlükten kontrol ediniz. Daha sonra kelimeleri cümle içinde kullanınız.
Cevap:
bahriye: Bir devletin deniz güçlerinin ve kuruluşlarının bütünü
Cümlem: Dedem bahriyede askerlik yapmış.
rota: Bir gemi veya uçağın gidiş yönü, izleyeceği yol
Cümlem: Takip sistemleri bozulan uçak rotasından saparak yanlış ülkeye inmek zorunda kalmış.
deneyim: Bir kimsenin belli bir sürede veya hayat boyu edindiği bilgilerin tamamı, tecrübe
Cümlem: Okulda kazandığım deneyimlerin iş hayatında da çok faydası oldu.
2. ETKİNLİK
Aşağıdaki soruları metinden hareketle yanıtlayınız.
1. Piri Reis kimdir?
Cevap: Yaşamının büyük bir bölümünü denizlerde geçirmiş ve önemli eserler ortaya koymuş bir denizci ve haritacıdır.
2. Avrupalıların Uzak Doğu’ya gitme sebepleri nelerdir?
Cevap: Ticaret yapmaktır.
3. Kitab-ı Bahriye kitabında hangi konulara değinilmiştir?
Cevap: Adalara, körfezlere, limanlara, gemi bakımı yapılabilecek ve içme suyu bulunabilecek yerlere, insan topluluklarına, bitki örtüsü ve önemli yapılara değinilmiştir.
4. Piri Reis’in çizdiği haritalar yaşadığı dönemde bilim dünyasına nasıl katkıda bulunmuştur?
Cevap: Denizcilik alanında önemli katkılarda bulunmuştur.
5. Avrupalıları yeni yollar aramaya yönelten eski ticaret yollarında insanlar ne gibi sıkıntılarla karşılaşmış olabilir?
Cevap: Yolların uzun olması sebebiyle vakit kaybı, hırsız saldırılarından dolayı güvenlik, içme suyu bulamama gibi sıkıntılarla karşılaşmış olabilirler.
6. Piri Reis’in denizciliği seçmesindeki en büyük etken ne olabilir?
Cevap: Denize olan ilgilisi olabilir.
7. Piri Reis’in Dünya haritasını sadece deniz yolu ile gezerek çizmesi mümkün müdür? O zamanın şartlarını düşünerek değerlendiriniz.
Cevap: Mümkün değildir. Zaten Piri Reis dünya haritasını çizerken, o zaman kadar çizilen diğer haritalardan ve gezginlerin kitaplarından faydalanmıştır.
3. ETKİNLİK
Bilim insanının sahip olması gereken özelliklerden hangisi Piri Reis’te vardır? Örnekteki gibi var olan özellikleri işaretleyiniz, metinle ilişkilendirerek açıklayınız.
Cevap:
(✔) Üzerinde çalıştığı konuyla ilgili olarak o güne kadar elde edilmiş tüm bilgileri bulmaya çalışır.
( ) Üzerinde çalıştığı konulara ilişkin önemli bilgileri bilim dünyası dışındaki kişilerle de paylaşır. Bu amaçla radyo ve televizyon programlarına katılabilir.
(✔) Başarısızlıkları bilimsel araştırma sürecinin doğal bir parçası olarak kabul eder. Başarısızlık söz konusu olduğunda vazgeçmez, bunun da bir tür bilgi birikimi olduğunu düşünerek çalışmaya devam eder.
(✔) Düşüncelerini ve elde ettiği bilgileri bilim dünyasıyla paylaşır. Bu amaçla bilimsel yazılar yazar.
4. ETKİNLİK
a) Tek başına anlamı olmayan ancak cümle içinde anlam kazanan kelimelerin (edatların) altını örnekteki gibi çiziniz. Kattığı anlamı bırakılan boşluğa yazınız.
Cevap:
• Portekizli bir denizci, gemi ile Portekiz’den yola çıkıp Hindistan’a ulaştı. (Araç ilgisi)
• Gittikleri yerlerde kendi mallarını satar, oralardan da ipek, inci, porselen ve baharat gibi şeyler alırlardı. (benzerlik ilgisi)
• Bu zorlukları yaşamamak için yeni yollar aramaya başladılar. (amaç ilgisi)
• Bilim insanları bu haritanın ancak kuş bakışı bakılarak çizilebileceğini söylerler. (özgülük ilgisi)
b) Aşağıdaki şiirde geçen edatları bulunuz. Edatların şiirin anlamına olan katkısını açıklayınız.
Cevap:
Piri Reis’in Haritası
Piri Reis düşlerimizi çizmiş haritasına,
Boyamış serin deniz sabahlarının renkleriyle.
Piri Reis düşlerimizi çizmiş haritasına,
Göz görmemiş, el değmemiş yıldız hevenkleriyle.
Piri Reis düşlerimizi çizmiş haritasına,
Varılan kıyılardan ayak basmamış kumsallara doğru
Hayırsız adalarla yeşil papağanların arasından
Billur köşklere giden yolu.
(…)
Nazım Hikmet RAN
c) “başka” kelimesini edat, sıfat ve zamir olarak birer cümlede kullanınız.
Cevap:
edat: Kaçmaktan başka çarem kalmamıştı.
sıfat: Kazak almak için başka mağazalara da baktık.
zamir: Yurt dışına gideceğini başkalarından duymak istemezdim.
5. ETKİNLİK
“Piri Reis” metninden alınmış aşağıdaki cümleyi okuyunuz. Verilen Dünya haritasına göre soruları yanıtlayınız.
“Asya’ya ulaşacağını düşünerek İspanya’dan gemiyle yola çıkmış olan İtalyan denizci Kristof Kolomb 1492’de Atlas Okyanusu’nu geçerek Orta Amerika’ya ulaştı.”
1. İspanya’dan yola çıkan ve yanlış rotada giden Kristof Kolomb hangi okyanusta ilerlemektedir?
Cevap: Atlas Okyanus’unda ilerlemektedir.
2. Asya’ya varmak isteyen Kolomb, o günün şartlarında hangi okyanusları geçmek zorundadır?
Cevap: Atlas ve Hint Okyanus’unu geçmek zorundadır.
3. Kolomb’un yanlış rotada gitmesinin nedenleri ne olabilir?
Cevap: Yön bulma yöntemlerinin yetersiz oluşu, elinde bir harita olmaması olabilir.
6. ETKİNLİK
Aşağıdaki haber metnini okuyunuz. Metinden hareketle soruları yanıtlayınız.
a) Haber metninin görsellerinin haberle olan ilişkisini değerlendiriniz.
Cevap: Görselde Piri Reis’in resmi ve haritası kullanılmıştır. Haber metninde de Piri Reis ve haritasından bahsedildiği için uygun bir seçim olmuştur.
b) Bu haber metnini siz hazırlasaydınız nasıl bir görsel kullanırdınız?
Cevap: Aynı görsellere ek olarak günümüz haritasını da kullanırdım.
7. ETKİNLİK
a) Piri Reis’in o günün şartlarında dayanıksız kalyonlarla tüm dünyayı gezmiş olması pek mümkün değilken Dünya haritasını sizce nasıl çizmiş olabilir?
Cevap: O zamana kadar çizilmiş haritalardan ve gezginlerin kitaplarından yararlanarak çizmiş olabilir.
b) Düşünceleriniz doğrultusunda “Haritadaki Sır” başlığı altında bir hikâye kurgulayınız. Hikâyenizde yabancı dillerden alınmış dilimize henüz yerleşmemiş aşağıdaki kelimelerin Türkçe karşılıklarını da kullanınız.
*** Piri Reis’in Eserleri metni cevapları hakkında söylemek istediklerinizi aşağıdaki yorum alanına yazabilirsiniz.