II. Dünya Savaşı'nın sonunda, İngiltere, SSCB ve ABD'nin füzelerin ardında aynı şekilde göründüğü tek bir teknoloji alanı vardı. Burada tekel Almanya'yı yönetiyordu. Alman füzelerinin özenle kopyalanmasıyla başlayan Sovyetler Birliği, bir düzine yıl sonra, uzun mesafeli atomik füzelere sahipti.
Öğretici V-2
Balistik V-2, Almanlar tarafından 1943'te test edildi ve Kasım ayından bu yana 1944 İngiltere, Belçika, Hollanda, Fransa'daki hedeflere yapılan grevlerde (3 binden fazla vardı) kullanıldı. Düşük doğruluğu nedeniyle, birliklere karşı kullanmak zordu, ancak şehirler ideal hedefler haline geldi: V-2'in darbeleri altında, Londra ve Anvers'teki binlerce insan yaralandı.
1945’te Müttefik ordular Almanya’ya girdi. Sovyet işgal bölgesinde, V-2'i yarattıkları Peenemünde'deki Alman Jet Enstitüsü vardı. Fakat Almanlar geri çekilirken, hemen hemen tüm ekipmanlarını ve tasarımcı Werner von Braun'un önderlik ettiği 8,5 bin personelini, günde en büyük (9 bin çalışan) yeraltı roket fabrikası Mittelwerke'nin bulunduğu, 20 füzelerinin yer aldığı Thuringian Nordhausen'e tahliye etti. Bu bölge aynı zamanda Sovyet bölgesine verildi, ancak ilk işgal eden ABD oldu. Sınır çizgisini batıya bırakan Amerikalılar, fabrikada hazır roketlerin tamamını (yaklaşık yüz), dokümantasyonu, donanımı, daha fazla 500 uzmanını ve von Braun'u aldı. SSCB, kalanlarla çalışmak zorunda kaldı.
8 Temmuz 1945, reaktif teknolojinin yaratılmasında Alman deneyimini incelemek için bir komisyon kuruldu. Dokuz savunma bakanlığından yüzlerce mühendis Almanya'ya gitti. İlk sonuçlar hayal kırıklığı yarattı. Savaş sırasında, SSCB, çoklu roketatarlar (ünlü Katyuşa gibi) ve küçük sıvı roket motorları (uçak için hızlandırıcı olarak) için yalnızca küçük katı yakıtlı füzeler geliştirdi. Tüm bunlar ölçek ve teknolojidedir ve yanında V-2 ile durmazlar. Başbakan Joseph Stalin, "[Onun] motoru 25 t itme gücüne sahip (sahip olduğumuz tecrübeli sıvı jet uçağının motoru 1200 kg'dan fazla değil)" dedi. Ve bu, analogları SSCB'de asla üretilmeyen roket kontrol sisteminin ekipmanından bahsetmiyor.
Mittelwerke Fabrikası restore edildi ve Enstitü "Nordhausen" olarak adlandırıldı. İlk aşamada 1,2 bin Alman eserlere dikkat çekti. Asıl görev, V-2 ve onun agregalarındaki tüm dokümantasyonu geri yüklemek oldu. Ekim ayına kadar Nordhausen'deki 1946 zaten 733 Sovyet ve 5975 Alman uzmanlarıydı. Almanlara para verildi: Sovyet askeri idaresindeki profesörler, mühendisler, mühendisler ve diplomalar için askeri yönetim oranları aylık olarak 1340 ve 940 markalarına koydu. 18 568 çizimleri yayınlandı ve 314 özellikleri verildi. Enstitü Sommerd'deki N1 roket montaj tesisini, Nordhausen'deki N2 motor montaj tesisini ve Sonderhausen'deki ekipman üretimine yönelik N4 tesisini içermektedir. Almanya'daki çalışmalar etkileyiciydi ancak paralel olarak roket endüstrisi SSCB'de yaratıldı.
Thüringen'den Moskova ve Stalingrad'a
13 Mayıs 1946, hükümet, “V-tipi 2 füzelerinin yerli malzemelerin kullanımıyla yeniden üretilmesi” gibi birincil görevle reaktif teknoloji konusunda özel bir komite oluşturuyor. Konu Silahlar Bakanlığına verildi. 16, Bakan Ustinov'un emriyle Moskova Bölgesi'ndeki N88 topçu fabrikası temelinde bir bilimsel araştırma enstitüsü-88 oluşturabilir. Oradaki balistik füzeleri, N3, 30 Ağustos bölümünden aldı, tasarımcı Sergey Korolev'in başındaydı.
Aynı kararname Amerika Birleşik Devletleri'ne 2 milyon dolar tutarında "açık lisans altında" ekipman ve cihaz alımı için bir komisyon gönderdi ve ayrıca "Alman uzmanlarının Almanya'dan SSCB'ye" yılın 1946'sine kadar aktarılması "sorununu gündeme getirdi. İlk Alman roket mühendisleri aynı yıl Birliğe gönderildi. 1947'in başlangıcında, 175 uzmanları halihazırda İnşaat Bakanlığına getirilmişti. SRI-88 Gorodomlya Adası'nda (Seliger Gölü) onlar için iyi bir ödeme yapmaya devam ettikleri bir şube yarattı - zaten ruble olarak. Ne yazık ki, Ustinov bölümündeki Almanların maaşlarıyla ilgili belgeler henüz mevcut değil. Ancak, örneğin Gıda Endüstrisi Bakanlığı'ndaki Almanya'dan gelen 24 uzmanlarının bordrosu, 85,5 bin ruble idi. aylık - ortalama bir 3562 ruble. kişi başına (1946'ta Sovyet Donanması'ndaki filo komutanının maaşı 3400 ruble idi).
Orada toplanan roketlerin 29'i de Almanya'dan geldi, Biri de ithal kitlerden bir araya geldi. Dokümantasyon restore edildi, roket motorları standlarda test edildi. O zamanlar uzun yıllar SRI-88 etrafında roket işbirliği geliştirildi: ana tasarımcı Valentin Glushko'nun OKB-456 motorları, kontrol sistemleri Mikhail Ryazansky SRI-885, jiroskoplar Victor HUMNES-10, Vladimir Barmin Tasarım Bürosu.
İlk başta, ilk monte edilmiş V-2 (üç altı füze) Almanya'da test edildi. Bu amaçla, Gota'daki taşıma işlerinde 67 ve 70 otomobillerinden iki teknik tren sipariş edildi (ikincisinin maliyeti 2,5 milyon markadı ve bunun için ekipmanın batı işgal bölgesinde sipariş edilmesi istendi). Fakat SSCB'nin liderliği aksi karar verdi: Eylül ayında, Stalingrad bölgesindeki Kapustin Yar köyünün yakınında, 1946'te, 4190 askeri personeli ve 624 sivil askerlerinden oluşan bir devlet merkezi eğitim alanı kuruldu.
Tecrübeli 11 V-2 lansmanları, Sergey Korolev'in teknik rehberliğinde, Ekim 18 ile Kasım 13 1947 arasında (grafike bakınız) yapıldı. Ardından üç roket uçuşta çöktü, üçü hedeflerden çok büyük sapmalar yarattı (181 km'ye kadar!), Ancak beşi 5 km içindeki özlemlerle başarıyla uçtu. Sonuçların ardından, 1'ta 2 füzelerinin serbest bırakılmasıyla P-1948'inin (V-30'in "geliştirilmiş kopyası") yapılması kararlaştırıldı (grafiğe bakınız). Onların lansmanları aynı yılın sonbaharında yapıldı. İlginç bir şekilde, o sırada hükümet bakanlıkların "her biri için 25 bin ruble'ye kadar olan test katılımcıları için kendi masraflarına göre hayat sigortası yapmalarına" izin verdi. Ancak, her şey yolunda gitti: P-1'in dokuz lansmanı sadece bir kaza verdi. Ancak menzildeki sapmanın üstesinden gelmek mümkün değildi: sadece bir roket belirli bir 20x20 km kareye çarptı ve eksiklerden biri 61,5 km idi. Test için ikinci parti P-1’i serbest bırakmak mantıklı gelmiyordu: sonuç aynı olurdu. Henüz hiç kimse SRI-88’in ilk Sovyet P-1’i ne zaman akla getireceğini bilmiyordu, ancak hükümet yılın Kasım 28’inde yeni bir P-1948 sipariş ediyor (tabloya bakınız). Ve zaten V-2'in bir kopyasından çok uzaktı.
P-2 aralığında çokgen genişlemesi gerekli. 1949'teki yapımı için 50 milyon ruble askeri, 1951'teki 22 milyon ve 1952'deki 50 milyon yine 15'teki 88 milyonuna tahsis edildi Minnorouzhlenie, SRI-1'te uzun menzilli füze ateşi testi için bir fabrika istasyonu inşa etmek üzere 88 milyon için serbest bırakıldı. . Bu arada, P-25'in Araştırma Enstitüsü'ndeki 1950'taki doğruluğu için mücadele (iki tabloya bakınız) iki yıl sürdü: Kasım 2'te 2'da hizmete girdi. O yıl sadece P-12 testleri yapıldı. Korolev, Alman tasarımından öne geçti: P-5, yakıt taşıyan bir tank (aynı zamanda ağırlığını azaltan aynı zamanda bir roket gövdesiydi) ve çıkarılabilir bir savaş başlığı getiren ilk kişi oldu. 2 1951'in başlatılması acil durumdu ve yine kesin olarak kesinti verdi, ancak P-XNUMX bir yıl içinde hizmete girdi - Kasım ayında XNUMX.
Roket konveyör
Ve 1950’te, hükümet ve ordu istemediler ve R-2 iyileştirmesini beklemek istemediler: P-1’in seri üretime geçmesine karar verildi. SRI-88'teki tesis önemli ölçüde genişledi (10 bin kişiye kadar çalıştı), ancak büyük bir seri sipariş ile yüklemek, deneysel çalışmanın daha da frenlenmesi anlamına gelir. Ardından Zlatoust ve Kiev yeni tesis için aday olarak kabul edildi. İlk durumda, inşaatın çok pahalıya mal olacağına karar verildi ve Kiev kapalı bir şehre dönüşmek istemedi (gizlilik rejimi gerektiği gibi). Sonuç olarak, seçim otomobil fabrikası ile Dnepropetrovsk'a düştü.
Savaştan sonra DAZ, otomotiv endüstrisinin en ümit verici işletmelerinden biriydi: yılda ZIS-70 tipi 150 bin kamyon üretimi için hazırlandı (Moskova Stalin Fabrikası kadar). 1951'in başlangıcında, 8768 çalışanları DAZ'da çalışıyordu. KB'de, bitkiye Stalin Ödülü verilen kayan bir araba DAZ-485 (Amerikan GMC DUKW-353'e benzer) geliştirilmiştir. Ordudan gelen amfibiler için büyük bir sipariş hazırdı, ancak sonunda ZIS'in yapılması gerekiyordu ve Dnepropetrovsk'taki otomobil endüstrisi sona erdi.
9 Mayıs 1951, DAZ hükümeti tarafından Silahsızlanma Bakanlığına devredildi ve N586 tesisinin adı değiştirildi. Hükümetin öngördüğü kesin plan: 1952'te 230 roketleri ve 1953'te 700'i başlatmak, "1954'te güç üreterek, her yıl P-1'in X-NUMX füzelerinin üretilmesini sağlamak." Bu ekipman ve tesis adına 2500 milyon ruble tahsis edildi. inşaat için; 45 milyon ruble. Ekipman, cihazlar ve envanter için, 52 milyon ruble. "füze üretiminin organizasyonu ve gelişimi hakkında." Başka bir 38,5 milyon ruble. inşaat ekipmanı alımı için ayrı ayrı verildi ve Dış Ticaret Bakanlığı ve Yurtdışı Sovyet Mülkiyet Genel Müdürlüğü, tesisi “toplam 3 milyon ruble tutarında ithal ekipman ve cihazlar tedarik etmek” zorunda bıraktılar. Tu-10 bombardıman uçaklarının Kazan'da serbest bırakılması durumunda olduğu gibi (Nisan 4'teki Kommersant'a bakınız), P-14 planı hareket halindeyken tamamlanamadı - sadece yılın dokuz ayında 1% 69 tarihinde. Ve burada tedarikçiler büyük ölçüde başarısız oldu: 1952'ten daha fazla parça ve montaj ritmik olmayan diğer fabrikalardan geldi. İlk Dnepropetrovsk füzesi sadece Kasım ayında test sahasında test edildi, ancak mesele örgütsel sonuçlara varmadı: N300 fabrikasının direktörü Leonid Smirnov, Stalin tarafından imzalanan basit bir “uyarı” ile başladı (hatta “katı değil”).
O zaman bile, tesis daha karmaşık P-2 (her bir roketteki 23 bin parça ve 2 bin elektrik kontağı) üretimine başlamaya başladı. Ustinov'un emriyle, onun için tüm kapasiteler Haziran 1953 için hazırlanmalıydı. Ancak, o zamana kadar umut vaat eden tüm ürünler zaten gelişme aşamasındaydı ve bu nedenle önümüzdeki iki ya da üç yıl içinde üretime geçti: SRI-5'ten Р-11 ve Р-88, bir dizi 1,2 bin ve 270 km; Fabrikadan 12 1,5 bin km'deki Dnepropetrovsk tasarım bürosu ve nihayet, hükümet 13 Şubat ayı için kıtalararası 8 bin km'lik bir roketin KB Kraliçesi için karar verdi. Bütün bunlar için, N586 fabrikası küçük oldu. Buna ek olarak, hükümet "savaş zamanlarında, bir üretim üssüne odaklanamayacağınıza ve hatta buna (düşman için ulaşılabilir. -" Kommersant ") bölgeye, Dnipropetrovsk şehri olarak inanıyordu.
Bu durum kısmen öngörülmüştü: bir zamanlar Dnepropetrovsk'u seçerek, hükümet Silahlar ve Silahlar Bakanlığının Ural’larda ikinci bir seri işletme için “toprak altı versiyonda” bir yer aramaya devam etmesine izin verdi. Chelyabinsk bölgesinde seçilen site kapsamında, yılda X-NUMX bin P-1 ve 1 bin P-2 füzesinin serbest bırakılmasıyla bir fabrika projesi gerçekleştirildi. Doğru, bu "yer altı yeraltı" nın maliyeti fahiş olduğu ortaya çıktı ve yalnızca yer sürümünde 2 milyar rubleye ulaştı. (1,4 bin kişilik yeni şehir dahil 55 milyon ruble için.). Son olarak, 664 yılında, aranacak zaman kalmadığında, hükümet, N1953 silah fabrikası ile Chrysostom seçeneğine geri döndü. Ancak, olası P-66 ve P-5 roketlerinin ve özellikle kıtalararası P-12'in karmaşıklığı ve boyutu arttıkça, inşaat hacimleri de arttı. Zlatoust, 7-1,6 milyar rubleye sermaye yatırımı talep etti. (Füze kontrol sistemlerinin üretimi için Sverdlovsk'taki N1,7 tesisini genişletmek için başka bir 100 milyon ruble gerekliydi). Ancak, hiçbir çıkış yolu yoktu: para verildi. Böylece Urallar, güçlü roket merkezinin altını çizdi.
Çekirdek ve kütle
Füzeler ordunun tamamen yeni birimler yaratmalarını istedi - özel amaçlı ekipler (BON). Almanya'daki 1946'te ilk (Thüringen'deki Burke köyünün yakınında) 22-I BON kuruldu. Ağustos ayında, 1947, V-2 ve P-1 denemelerine katıldığı Kapustin Yar'a transfer edildi. Yılın 1951'inin savaş kullanımına ilişkin talimatlara göre, bir tugay "çalışma koşullarına bağlı olarak, günde ortalama bir 24-36 füze üretebilecek kapasiteye" sahipti. 1953’te, SSCB’de zaten bu tür altı ekip vardı. 54-th BON test yerinde kaldı, 23-th yakına - Kamyshin'de yerleştirildi ve gerisi batıya itildi: 22-I - Novgorod bölgesi Medved köyünde, 56-I - Kremenchug, 77-I ve 80-I - Belokorovichi Zhytomyr bölgesinde.
Nispeten yakın bir zamanda, başka bir gerçek daha ortaya çıkmıştı: O zamanlar SSCB aynı zamanda Doğu Almanya'da bir roket nesnesinin inşasına neden oldu - “Güstrow bölgesinde özel bir üs” 1 Temmuz’da, “yayılma alanlarında” yılın 1953’i yedi plan inşa etti (plana göre dokuzun dışında) ve çalışmanın tamamlanması için 1,528 milyon iĢaretinin toplam değeri ile 2,911 milyon iĢaretinin (Doğu Almancası) gerekli oldu. Ancak, Haziran ayındaki Genelkurmay Başkanı Vasily Sokolovsky'nin bir göstergesi olan 30 kapandı. Sitelerin tasfiye edilmesi önerildi ve geri kalan tesisler tamamlandı ve kendi takdirine bağlı olarak kullanılmak üzere bir grup Sovyet işgal kuvvetine verildi.
1953, genel olarak, Sovyet füze programı için bir dönüm noktasıydı: hükümet düzeyinde, füze nükleer teçhizatı sorunu gündeme geldi. İşler üç ila beş yıl sürdü. 2 Şubat Yılın 1956'i, Aralsk'in kuzey-doğusundaki savaş alanı boyunca 5 km uzaklıktaki bir nükleer şarj ile yükseltilmiş P-1190M'in lansmanına katıldı. Kısa bir süre sonra, Dnepropetrovsk'ta Mikhail Yangel'in öncülüğünde geliştirilen OK-586, P-12, termonükleer şarjlı ilk Sovyet roketi ve P-11M - ilk atomik taktik füze oldu. Böylece roketler gerçek bir stratejik hale geldi silah - ve aynı zamanda nispeten ucuz: serideki bir R-1 maliyeti 632 bin ruble., R-11 - 350-400 bin ruble. 1954 fiyatları (karşılaştırma için: aynı yıl için basit bir 14,5 mm makineli tüfek montaj 2M-5 için filo 81,5 bin ruble maliyeti.). 1960'larda stratejik roketlerin kaybettiği ruble savaşıydı авиация: bombardıman uçakları ve hava sahaları inşa etmek ve bakımını yapmak daha pahalıydı. O zamandan beri, füzeler ülkenin stratejik nükleer güçlerinin temeli olmuştur.