Jaime Leon I
Tahran (EFE).- Mahsa Amini’nin ölümü, gösterilerin ekonomi tarafından harekete geçirilen parçalanmış sosyal gruplara indirgendiği diğer olayların aksine, İran’daki protestolarla acı ve empati yoluyla binlerce İranlıyı harekete geçirmeyi başardı.
Protestolar, üç gün önce sözde Moral Polisi tarafından peçeyi yanlış taktığı için tutuklanan Mahsa Amini’nin ölümünün öğrenilmesinin ardından 16 Eylül Cuma günü çekingen bir şekilde başladı. Öfke, giderek daha büyük gösterilerle, ülkenin daha fazla yerinde ve daha şiddetli şekilde yayıldı. İran devlet televizyonunun 22 Perşembe günü bildirdiğine göre protestolarda şimdiye kadar en az 17 kişi öldü ve yaralı sayısı yarım bini geçti.
İran ülkesinde protestolar yeni bir şey değil: 2019’da akaryakıt fiyatlarındaki artış nedeniyle birçok İranlı sokaklara döküldü ve 2020 ve 2021’de kuraklık gösterilere neden oldu.
2022’de emekliler emekli maaşlarını protesto ederken, ekmek fiyatlarındaki artış birçok İranlının sokak gösterileriyle yetkililere bir kez daha meydan okumasına neden oldu.
Ancak tüm bu protestolar, güvenlik güçleri tarafından bastırılmış olmalarına rağmen, onları başlatan gruplar veya sosyal sınıflarla sınırlıydı ve birçoğunda, tahminen 300 protestocunun öldüğü 2019’da olduğu gibi ölümler yaşandı.
Ancak Amini’nin ölümüyle ilgili protestolar daha da ileri gitti ve İran toplumunun parçalanmasını kırdı.
Gösterileri gençler ve kadınlar yönetiyor
“Bu protestolar sadece şikayetlerle değil, acıyla motive ediliyor. Acı, yeni ve daha geniş bir seferberliğin yolunu açtı”, diye açıklıyor analist Esfandyar Batmanghelidj bir makalede.
Bu nedenle, köşe yazarına göre, farklı geçmişlerden ve sosyal sınıflardan insanlar, önceki gösterilerin elde edemediği bir “dayanışmayı” ifade ederek protestolara katıldılar.
Bugünlerde 20’den fazla şehri sallayan gösterilere gençler, özellikle de kadınlar öncülük ediyor, ancak çok sayıda yaşlı da var.
Akademisyen Ali Alfoneh, Twitter’da bu vesileyle Mahsa Amini’ye karşı bu önlemlerin neden alındığını ve buna rağmen “Kuzey Tahran’ın lüks alışveriş merkezlerinde ahlak yasalarının uygulanmadığını” bu vesileyle en dezavantajlı soruyu bile savundu.
“Bu yüzden Mahsa Amini’nin polis nezaretinde ölümü, orta sınıfı ve yoksulları birleştiren öfkeye yol açtı” diyor.
Peçe, İran’da pazarlık konusu olmayan bir sembol
Peçe, son günlerdeki protestolarda görüldüğü gibi, bu giysinin nüfusun bir kısmı tarafından reddedilmesine rağmen, İran İslam Cumhuriyeti’nin tartışılmaz sembollerinden biridir.
Pek çok genç kadın, zorunlu olmasının temel haklarının ihlali olduğunu düşünerek bu protestolarda açık bir isyan sembolü olarak peçeyi kaldırdı.
Bu jeste, “Adalet, özgürlük ve zorunlu başörtüsüne hayır” veya “Kadın, yaşam, özgürlük” ve “Diktatöre ölüm, diktatöre ölüm” gibi sloganlar eşlik etti.
Çarşaf (yüz hariç tüm vücudu örten siyah bir giysi) giyen ve protestoya gitmeyen dindar kadınlar bile bu zorunluluğun karşısındadır.
Tahran’da genellikle çarşaf giyen muhafazakar bir sakin, EFE’ye “İnsanlar nasıl giyineceğine karar vermeli” dedi. Başkentten başka bir kadın, evinde bile peçeyi kapattığını ancak kızının mümkün olduğunca az kullandığını anlattı.
“Yeni nesiller farklı. Kaldırmalılar” diye vurguladı.
Humeyni’ye göre peçesiz “çıplak”
İmanın ayrılmaz bir parçası haline gelen peçe, Ayetullah Ruhola Humeyni’nin 1979’da kurduğu teokrasinin hala ayakta olduğunun belki de en büyük hatırlatıcısıdır.
Dini lider, bu giysi olmadan kadınların “çıplak” olduğunu ilan etti ve sadece kadınların saçlarını örterek devrimin zaten “başarılı” olduğuna dair güvence verdi.
İslam Cumhuriyeti’nin kuruluşundan kırk yıldan fazla bir süre sonra, giysi ülkenin sokaklarında her yerde bulunur; burada, sadece başını örterek bile olsa, başını örtmeyen bir kadın görmenin nadir olduğu bir yer.
Aslında kullanımı yasalarca zorunlu tutulmakta ve kamuya açık ortamlarda örtünmeyen kadınlar hapis ve para cezası ile karşı karşıya kalmaktadır.
Her yerde bulunabilmesine ve sembolik gücüne rağmen, peçenin empoze edilmesi tartışmasız değildi. Nitekim Humeyni, 1979’da giysinin zorunlu olduğunu açıkladığında, kadınlar altı gün boyunca sokaklarda protesto gösterileri yaptı.
Ayetullah geri adım attı, ancak bir yıl sonra devlet görevlerinde başörtüsünü zorunlu hale getirdi ve 1983’te başörtüsü tüm kadınlar için zorunlu hale geldi.
Ultra muhafazakar Ebrahim Raisi’nin geçen yıl ağustos ayında cumhurbaşkanlığına gelmesiyle, korkulan Moral Polisi tarafından daha fazla tutuklama ile kadınlara katı kıyafet kurallarına uyma baskısı arttı.
Web Düzenleme: Oscar Tomasi