Yozgat ilinin tarihi, tarihçesi. Yozgat ilinde bulunan tarihi mekanlar, yerler ile ilgili bilgi.
YOZGAT TARİHİ; Tarih çağlarında yörede Hitit egemenliği görülür. Alişar Kenti kalıntıları, Eski Hitit (İÖ 1650-1460) dönemi için önemli belgelerdir. Deniz Kavimleri göçüyle Hitit İmparatorluğu’ nun İÖ 1195’te yıkılması üzerine Anadolu’nun 4. yüzyıla yalan sürecek olan karanlık çağı, Yozgat için de geçerli oldu. İÖ 8. yüzyıl içinde Yozgat ve yöresinde, Frigler egemen oldular. Frig Devleti’nin yıkılmasından sonra yörede kurulan Lidya Devleti, İÖ 588′ de Yozgat yöresinde Medlerle karşı karşıya kaldılar. Yapılan savaştan sonra Yozgat ili iki devlet arasındaki sınırı oluşturdu (İÖ 585). Pers Kralı Büyük Kyros, İÖ 546’da Lidyalıları bozguna uğrattı ve Anadolu’nun tümünü ele geçirdi; böylece Yozgat da iki yüzyıl kadar sürecek olan Pers egemenliği altında kaldı. Pers egemenliğine İÖ 334’te Makedonya Kralı Büyük İskender son verince Yozgat, İskender İmparatorluğu’nun sınırları içinde kaldı. Ancak İö 323’te Büyük İskender’in ölümü üzerine, kurduğu büyük imparatorluk komutanları arasında paylaşıldı. Bu bölüşümde Yozgat, Antigonos Monophtalmos’un egemenliği altına girdi. Ancak bu egemenlik İÖ 301’deki Ispos Savaşı’nda son buldu ve Yozgat çevresi bu kez yine Büyük İskender’in komutanlarından Lysimakhos’un eline geçti. İÖ 280-230 arasında Kappadokya Krallığı’na bağlandı. Bu tarihten bir süre sonra Yozgat çevresinde Galat boylara görülmeye başlandı. İÖ 188’de Roma kuvvetleri Galatları yenilgiye uğratarak bölgede denetimi ellerine geçirdiler. Roma İmparatoru Augustus (İÖ 27-İS 14) döneminde bölge, Asia Eyaleti adı altında birleştirildi. İS 395′ te Roma İmparatorluğu ikiye ayrılınca Yozgat, Bizans topraklarında kaldı. Yozgat dolayları 1071 ‘de Malazgirt Zaferi’nden hemen sonra Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurucusu Kutalmışoğlu Süleymanşah tarafından fethedildi. 1243’de yapılan Kösedağ Savaşı’ nı Moğolların kazanması üzerine bölgede Moğol etkisi başladı. 1308’de Selçuklu Devleti ortadan kalkınca İlhanlılar bölgeyi egemenlikleri altına aldılar. Eretna Bey Sivas’ta bağımsızlığım ilan etti (1335). Kısa bir süre sonra Yozgat da bu beyliğe bağlandı. 1381’de Eretna Beyliği’nin egemenliğine son veren Kadı Burhaneddin Ahmet, bu beyliğin bütün topraklarını ele geçirdi. Kadı Burhaneddin 1398’de Akkoyunlu Hükümdarı Kara Yülük Osman Bey’e yenilip idam edildi. Bunun üzerine Sivas halkı Kadı Burhaneddin’in ülkesini Yıldırım Bayezid’e teslim etti. 1402’deki Ankara Savaşı’ndan sonra, Timur’un işgal ettiği Yozgat, kısa süre sonra Çelebi Mehmet’in egemenliğine girdi. Osmanlı yönetiminde Yozgat yöresi Bozok Sancağı adıyla Sivas Eyaleti’ne bağlıydı. Celali Ayaklanmaları sırasında yörede birçok olay patlak verdi. Bugünkü Yozgat Kenti 18. yüzyılda Çapanoğlulları tarafından kuruldu. Çapanoğulları başlangıçta bugünkü Yozgat ile Yerköy arasındaki Sarayköy’ü kurdular (1749). O dönemlerde Yozgat bir köy yerleşmesiydi. Bu köyün kentleşmesi Demirli Medrese ve Büyük Cami’nin yaptırılması ve çarşının geliştirilmesiyle sağlandı. II. Mahmut 1833’te Yozgat’ta Çapanoğulları yönetimine son verdi. Bozok Sancağı Tanzimat’tan sonra Ankara Eyaleti’ne bağlandı. Kurtuluş Savaşı’nın başlangıcında Yozgat’ta Ankara Hükümeti’ne karşı ayaklanma patlak verdiyse de her iki ayaklanma da kolaylıkla ve hızla bastırıldı. Cumhuriyetten sonra Bozok adı değiştirilip Yozgat adıyla bir il kuruldu.
TARİHSEL ESERLER: Yozgat’tan günümüze gelen tarihsel eserlerin çoğu yakın zamana, özellikle de Çapano-ğullarına aittir. Türklerin Anadolu’ya girişlerinden önceki döneme ait eser yoktur. Ancak buna karşılık önemli yerleşme alanları vardır. Alişar Höyük, İlk Tunç Çağ’dan Osmanlı dönemine kadar aralıksız buluntu vermesi bakımından çok önemli bir yerleşmedir. Yozgat’taki Osmanlı dönemi eserleri de geç tarihlidir. Çapanoğullarına ait en önemli yapı, 1779’da yaptırılan Çapanoğlu (Ulu, Büyük) Camisi’dir. Ana mekânı büyük bir kubbe örter. Eteğinde sıralanan 16 pencere iç mekânı aydınlatır. Minaresi tek şerefelidir. Caminin sol bitişiğinde bulunan türbede Çapanoğlu ailesinden gelen kişiler gömülüdür. 1788’de Ali Efendi tarafından yaptırılan Cevahir Ali Efendi Camisi, günümüzde oldukça yıkık durumdadır. Minare, yapının kuzeydoğusunda yer alır. Tabanı kare biçimli bir kaideye oturur. 1800 tarihli Başçavuşoğlu Camisi ahşap bir yapıdır. Ahşap bezemeleri ilgi çekicidir. Yozgat’m yakın dönem eserleri içinde dikkate değer olanı, 1897’de Belediye Başkanı Ahmet Tevfikzade tarafından yaptırılmış olan Cumhuriyet Meydanı’ndaki Saat Kulesi’dir. 1 katlıdır. 4 köşeli yapının en üst katının dört yanında birer saat ile üst kesiminde büyük bir çan vardır. Yerköy’de bulunan 1749 tarihli Çapanoğlu Camisi önemli bir eserdir.