Süngerler nedir?
Latince ismi Porifera olan süngerler, gövdesi deliklerle ve kanallarla batmış, deliklerinden su sirkülasyonu olan, iki ince hücreli katmanından oluşan, jölemsi yapıya sahip fazla gözenekli olan canlılardır ve hayvanlar grubuna dahildirler.
Süngerlerin sinir hücreleri yoktur, keza sindirim ve dolaşım sistemleri de bulunmaz. Bunun yerine vücutlarında düzenli bir su sirkülasyonu olur ve besin ile oksijen alıp atıkları dışarı verirler.
Süngerlerin biyolojik özellikleri
Boyları genel olarak 1-3 santimetre aralarında olur. Renkleri yeşil, kırmızı, mavi, sarı, turuncu veya kahverengi olabilir. Yumuşak bir derileri vardır. Hareket etmezler ve 15-30 sene yaşayabilirler.
Süngerler dört adet basit ve bağımsız hücreden oluşur. İlki yakalı hücrelerdir, süngerin içindeki kanalları oluştururlar. Flagella (sil) adlı organeller ise hücrelerin uçlarına bağlıdır ve süngerin vücuduna su pompalanmasına yardım ederler. Su pompalanırken süngerin vücuduna oksijen ve besin girmesine ve aynı zamanda atıklarla karbondioksitin vücuttan atılmasına da tezgâhtar olurlar.
İkinci hücresel türü ise porocyte hücreleridir. Bu hücreler süngerlerin üzerindeki delikleri (porları) oluşturur. Epidermal hücreler ise süngerin dış kısmındaki deriyi meydana getirir. Son olarak amibosit hücreler, epidermal hücreler ile yakalı hücreler arasında, mezenşim tabaka adı verilen bir bölgede bulunurlar.
Bu hücreler de süngerin fonksiyonlarına yardımcı olur ve besinleri taşırlar. Keza spikül adı verilen dikenleri yani süngerin iskelet liflerini oluştururlar. Yakalı hücrelerle birlikte çalışıp besinlerin sindirilmesini ve eşeyli üreme için gamet hücresi üretilmesini sağlarlar.
Süngerler böylece çok ortamda yaşayabilir. Yüzde 99’u tuz sularda yaşasa da bazıları tatlı suda da yaşayabilir. Okyanus tabanının 8 kilometre derinliğine dek tüm yüzeylere tutunarak yaşayabilirler. Tropik bölgelerde fazla yüksek sayıda öbür sünger türü yaşamaktadır zira sular daha ılıktır. Süngerler berrak suları seçim eder çünkü bulanık sular deliklerini tıkayabilir ve yaşamak için bu deliklerle oksijen almaları gerekir.
Mercan resifleri için süngerler epeyce kayda değer gıda kaynaklarıdır. Bilim insanları süngerlerin su kalitesini iyi veya fena yönlü etkilediklerini düşünmektedir. Bilim insanlarının yaptığı araştırmalara tarafından süngerler fazla hızlı nefes alabilir ve çok süratli nitrojen verebilir. Süngerler etrafındaki suyu filtrelerken bakterileri de toplarlar ve bu bakteriler sünger için beslenme olarak kullanılır.
Süngerler eşeyli veya eşeysiz olarak çoğalabilir. Bu da onlara habitatlarında hayatta kalabilmelerinde asistan olur. Çoğu sünger türü ayrıca erkek keza dişi yani hermafrodittir. Eşeyli üremede her iki cinsin rolünü de üstlenebilirler. Erkek sünger sperm üretip suya salarken dişi sünger de bu spermi kullanabilir. Döllenmeden sonra sünger suya larvalar bırakır. Bu larvalar suda birkaç gün yüzer ve sonra sert bir objeye yapışır, daha sonra yetişkin bir sünger olarak büyümeye başlar.
Süngerler tomurcuklanma yoluyla eşeysiz de üreyebilirler. Süngerin minik bir parçası kopup gövdeden ayrılır ama yaşamaya devam eder ve daha sonra büyüyerek diğer bir süngere dönüşür. Süngerler ayrıca vücutlarındaki hasarı da onarabilir. Bu özellikleri bir uçtan bir uca çok ufak ebatlarda kalsalar da suda yaşayabilmeye devam edebilirler.
Deniz süngeri ne işe fayda?
Çoğu sünger cinsinde yer alan kalsiyum karbonat ve silikon süngerleri kullanılamayacak dek sert kılmaktadır fakat Spongia ve Hippospongia adlı iki sünger türü yumuşak ve tamamen liften oluşan iskeletlere sahiptir.
Eski zamanlarda Avrupalılar yumuşak süngerleri kaskların içine dolgu olarak, taşınabilir içme gereçleri olarak ve su filtresi olarak vb. çeşitli amaçlarla kullanmışlardır. Sentetik süngerlerin icadına değin deniz süngerleri arıtma araçları, resim yaparken kullanılan eşyalar, seramik giz yapımında kullanılan eşyalar ve gizli doğum denetleme yöntemleri olarak kullanılmıştır. Fakat 20. yüzyılın ortalarında kontrolsüz balıkçılık yüzünden hem süngerler keza de endüstri hasar görmüştür.
Günümüzde kullanılan birçok sünger dokusu gerçekten reel süngerden yapılmamaktadır. Sentetik süngerler ise arıtma aracı, göğüs implantları ve doğum kontrol süngerleri olarak üretilebilmektedir. Bunların yapımında genellikle selüloz köpük, poliüretan köpük ve silikon köpük gibi materyaller kullanılır.
Deniz süngerleri ayrıca şişe buruncu yunuslar için de kullanılmaktadır. Bu yunuslar deniz süngerlerini gaga burunlarına tutturur, böylece deniz dibinde yemek ararken kendilerini kumlu yüzeyden korumuş olurlar. Genellikle dişi yunuslar bu hareketi sergiler ve bu olay Shark Bay adlı bölgede görülmüştür.
Deniz süngerleri keza ilaç yapımında da kullanılabilir zira içlerinde onlarla yaşamış bazı mikrobik kimyasallar vardır ve bunlar virüsleri, bakterileri, tümörleri ve mantarları denetlemek için kullanılabilir.
Sünger çeşitleri nelerdir?
Süngerler esas dört öbür türe, dört sınıfa ayrılırlar: kalkerli süngerler, silisli sırça süngeri, demosponge ve sclerospongiae. Süngerler sahip oldukları spiküllere yani dikenlere tarafından ayrı sınıflara ayrılırlar. Bu spiküller kalsiyum karbonattan ya da sünger lifinden oluşabilir.
Kaynak:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sponge
http://www.tolweb.org/treehouses/?treehouse_id=3431Kaynak: www.nedir.com URL: https://www.nedir.com/sungerler