20 yy başlarından başlayıp günümüze kadar gelen sürece Çağdaş Dünya Tarihi denir. Çağdaş Dünya Tarihi bölümünden her yıl KPSS genel kültür sınavında ortama 3-4 soru gelmektedir. Bu yazı dizimizde 20.yy başlarında Çarlık Rusya’nın Yıkılışı konusunu ele aldık ele aldık.
Çarlık Rusya’nın Yıkılışı ve Bolşevik İhtilali
- 1917 Mart’ında 1.Dünya Savaşı’nın olumsuz etkileri çarlık yönetimi üzerinde kendisini gösterdi.
- Hayat şartlarının ağırlaşması, yolsuzluk ve vurgunlar toplumu çarlık yönetimini devirmeye yöneltti.
- Zor durumda kalan Çar 2.Nikola tahttan çekildiğini açıkladı.
- DUMA(meclis) üyeleri tarafından kurulan geçici hükümet yetkiyi devraldı.
- Bolşevikler, Lenin önderliğinde geçici hükümeti devirmeye karar verdiler.
Ekim 1917 de Bolşevikler yönetimi ele geçirerek Ekim Devrimini gerçekleştirdiler.
- Lenin, 1918 de Brest-Litovsk Antlaşması ile I. Dünya Savaşından çekildi.
- Lenin, Bolşeviklerin güçlenmesi için 1921 yılında N.E.P (Novaya Ekonomiçeskoya Politika) adı verilen yeni ekonomi politikasını ilan etti.
- Devlet 1923 de Sovyet Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (S.S.C.B) adını aldı. Otuza yakın farklı statüdeki toprakları bünyesinde topladı.
- 1924’te Lenin’in ölümü üzerine Stalin yönetime geçti.
- Bu dönemde merkeziyetçiliğin ve devletçiliğin etkisi arttı.
- 1.Beş Yıllık Kalkınma planı uygulanmaya konuldu.
Rusların Orta Asya’yı İstilası
- Altın Orda Devleti’nin yıkılmasıyla Kazan-Kırım-Ejderhan-Kasım-Sibir gibi hanlıklar kurulmuştu.
- Bu hanlıklar Rusları zor durumda bırakınca Ruslar Türk bölgelerini istilaya başladı.
- yy’da Ruslar birçok Türk bölgesini işgal altına almaya başlamıştı.
- yy başlarında Çarlık yönetiminin baskıcı idaresi 1905 ihtilaline neden olmuştur.
- Sovyetler Birliğinin kurulduğu dönemdeki karışıklıktan yararlanan Türkler bulundukları bölgelerde Bağımsız devletler kurmaya başladılar:
- Başkurdistan
- Harezm Halk Cumhuriyeti
- Türkistan
- Kırgız Muhtar Cumhuriyeti gibi
- Bu gelişmelerden rahatsız olan Sovyet Rusya 1920’nin sonlarına doğru Türk devletleri üzerine doğrudan hâkimiyet kurmaya yöneldi.
Basmacı Harekatı
- Basmacı; baskın yapan hücum eden anlamına gelmektedir.
- Çarlık Döneminde Ruslar tarafından Türkmenistan-Başkurdistan ve Kırım’da faaliyet gösteren kuvvetler için kullanılmıştır.
- 1918’de Milli Hokand hükümetinin Ruslar tarafından dağıtılması üzerine Basmacı Hareketi bir halk hareketine dönüşmüştür.
- Bu hareket 1918 yılında Korbaşı Ergaş liderliğinde Hokand şehrinde başladı.
Basmacı Hareketi’nin amacı; Türkistan’ı Ruslardan kurtararak bağımsızlığa kavuşturmaktır.
- 1921’de Enver Paşa’nın Türkistan’a gelerek Basmacılara katılmasıyla mücadele şiddetlenmiştir.
- 1922’de Enver Paşa’nın şehit edilmiş; Basmacı Hareketi devam etmiş fakat istenilen sonuca ulaşılamamış.
- 1931’de Ruslar Bolşevik İhtilaline son verdi.
- 1936’da SSCB’ye bağlı Kazakistan, Kırgızistan, Türkmenistan cumhuriyeti kuruldu.
Önemli Türkçü şahsiyetler:
- Yusuf Akçura
- İsmail Gaspıralı
- Zeki Velidi Togan
Zeki Velid-i Togan kimdir?
1890 Türkistan doğumlu olup Basmacı Hareketi içerisinde yer alan ve 1939’da İstanbul Üniversitesi’nde Umumi Türk Tarihi kürsüsünü kuran ordinaryüs ünvanlı Türk tarihçisi A. Zeki Velidi Togandır.