Klasik koşullanma
Ivan Pavlov 1849-1936 yılları arasında yaşamış bir rus fizyoloğudur. Fizyolojik araştırmalarının büyük bir kısmını köpekler üzerine yapmıştır. Bir gün Pavlov, üzerinde araştırma yaptığı bir köpeğin, boş yemek çanağını görünce sanki kendisine yemek veriliyormuş gibi salgı ürettiğini gözlemlemiştir. Bu olayı daha ayrıntılı incelemeye karar vererek köpekler üzerinde koşullanma deneyleri yapmaya karar vermiştir.Pavlov'un Deneyleri
Deneye başlamadan önce köpeğin ağzının yan tarafı ameliyatla alınarak, ağzındaki salya miktarı kolaylıkla ölçülebilecek duruma getirilmiştir. Daha sonra sesten yalıtılmış bir laboratuvarda, köpeğin kaçamayacağı bir ortam hazırlanmış ver deneye başlanmıştır.
Köpeğin görebileceği bir yerde ışık yanmış ve arkasından et verilmiştir. Işık yandığında köpek herhangi bir salgılamada bulunmamıştır. Eti gördükten sonra salgılama görülmüştür. Bu olay defalarca tekrarlanmıştır ve sonunda köpek ışığı gördüğünde salgı üretmeye başlamıştır. Pavlov köpeğin yaptığı bu davranışa koşullu tepki adını vermiştir. Köpek ışık ve et arasında bir bağlantı kurmuştur yani ışığa koşullu bağlanmıştır. Köpeğin eti gördüğü anda salgı üretmesine ise doğal tepki adı verilmiştir. Çünkü et köpekte doğal bir uyarıcıdır, öğrenmeye ihtiyaç yoktur. Bu kazanılan davranış zamanla söndürülebilir, ancak köpeğin eti gördüğü anda verdiği tepki hayatı boyunca devam eder.Kazanma ve Sönme
Doğal uyarıcı ve koşullu uyarıcının beraber verildiği her bir tekrara deneme ve organizmanın iki uyarıcı arasındaki ilişkiyi öğrendiği devreye kazanma denir. Doğal uyarıcı ve koşullu uyarıcı arasındaki zaman ilişkisi birbirinden farklı üç durum gösterebilir.
- Işık ve et aynı zamanda verilir ve köpek salgılamaya başlayınca kadar ışık devam eder. Buna eş zamanlı koşullanma denir.
- Işık yanar ve bir süre sonra et verilir. Salgılamaya başlayınca ışık söner buna gecikmeli koşullanma denir.
- Işık yanar ve et verilmeden söner. Daha sonra et verilir buna iz koşullanması denir.
Doğal uyarıcı verilmeden koşullu uyarıcı sürekli verilmeye devam ederse, koşul gücünü kaybeder ve zamanla kazanılan ve yeti söner.Örnekler:
- Soğuk suya el sokulduğunda kan damarlarında büzüşme olmaktadır. Yapılan bir deney sonucu soğuk suya el sokulurken zil çalınmış ve bu olay defalarca tekrar edilmiştir. Daha sonra soğuk suyla temas olmadan kan damarlarının büzüştüğü gözlemlenmiştir.
- Göze gelen hava sonucunda göz refleks olarak kırpıştırılır. Yapılan bir deneyde göze hava verilirken aynı tondaki seste verilmiştir. Daha sonra hava verilmeden de bu sesin gözü kırpıştırdığı fark edilmiştir. Bu durum sesten etkilenen bebeklerde çok görülür.
Klasik koşullanma hem zihinsel hem psikolojik hem de davranışsal yönden açıklanmıştır. Zihinsel yaklaşım
a göre klasik koşullanmanın temelinde algılama ve belleğe dayandığı savunulmaktadır. Bu görüşe göre köpek ışık zilden sonra et geleceğini bilir ve belleğine kaydeder. Çünkü koşullu uyarıcıdan sonra doğal uyarıcının geleceğiyle ilgili bir beklenti geliştirmiştir.Davranışsal yaklaşım
ise daha mekanik bir açıklama getirmiştir. Herhangi bir algılama ya da anlayış gerektirmeden otomatik olarak oluştuğunu savunur. Bu görüşe göre koşullu uyarıcı ve doğal uyarıcının zaman içinde birbirine yakınlığı koşullanmayı oluşturur.