https://www.scribd.com/doc/23320471/Hipnoz-Cozulme-ve-Travma
03/18/2014
text
original
DAV?D SP?EGEL
Stanford \u00dcniversitesi T?p Fak\u00fcltesi, ABD
\u00c7evirenler: Dr. Mustafa G\u00fcle\u00e7 - Dr. Yavuz Selvi
Bu b\u00f6l\u00fcm ilk olarak 19 Nisan 1995\u2019te, Alfred P. Murrah Federal Ofis Binas?\u2019n?n bombalanmas?
ndan 5 ay sonra, Oklahoma Psikiyatri Derne?i\u2019ne yap?lan ziyaretin bir par\u00e7as? olarak haz?rlanm?
\u015ft?r. O sabah bu binan?n \u00f6n\u00fcnde hemen hemen 200 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcren, Federal Bina\u2019y? yok eden ve
yar?\u00e7ap? oniki bina \u00f6teye kadar uzanan bir alana zarar veren g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bomba patlam?\u015ft?. B\u00f6yle bir
travman?n sonucundaki, travma sonras? stres bozuklu?u (TSSB) semptomlar?n?n do?as? ve
toplumda g\u00f6r\u00fclme s?kl???n?, bu semptomlardaki \u00e7\u00f6z\u00fclme \u00f6zellikleri ve hipnozun kullan?m?n?n da
dahil oldu?u tedavi yakla\u015f?mlar?n? tasvir edece?im.
Akut ve travma sonras? stres bozuklu?unun (TSSB), DSM-IV\u2019deki (APA, 1994) tan? kriterleri, bir
travmatik stres fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn sonucunda intr\u00fczyon, \u00e7\u00f6z\u00fclme, ka\u00e7?nma ve artm?\u015f uyar?lm?\u015fl?k
semptomlar?n? kapsarlar. Oklahoma \u015eehri\u2019ndeki bir taksi s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc \u201cOklahoma bu sald?r?da
masumiyetini kaybetti, \u00fclkenin kalbi olma, g\u00fcvenli olma hissini de\u201d demi\u015f ve \u015f\u00f6yle devam etmi\u015ftir
\u201c\u015eehir merkezinde araba kullanmay? severdim fakat art?k \u015fehir merkezinde \u00e7ok \u00e7al?\u015fm?yorum.
Art?k orada hi\u00e7bir \u015fey eskisi gibi de?il.\u201d Afet komitesinin ba\u015f? olan bir psikiyatrist, olaylar?n
kendisine \u00e7ok ger\u00e7ekd?\u015f? g\u00f6r\u00fcnd\u00fc?\u00fcn\u00fc, hatta o g\u00fcn olanlar?n detaylar?n? sonradan hat?rlamakta
sorun ya\u015fad???n? s\u00f6ylemi\u015fti: \u201cOlaylar?n ger\u00e7ek d?\u015f? g\u00f6r\u00fcnmesinden dolay?, kendimi bir sahtekar
gibi hissetmeme ra?men \u00e7a?r?lar?ma evrensel olarak benimseyici cevaplar alabildi?ime \u015fa\u015f?r?
yordum. Bir ferahlama duygusu vard?, sanki her temas adalar aras?ndaki sembolik bir k\u00f6pr\u00fcyd\u00fc\u201d
(Poarch, 1995, s. 9).
Travma sonras? stres bozuklu?u yayg?n bir problemdir. \u00d6rne?in, Naomi Breslau ve meslekta\u015flar?
n?n Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ndeki bir \u00e7al?\u015fmas? (Breslau, Davis ve meslekta\u015flar?., 1991;
Breslau & Davis, 1992) Detroit n\u00fcfusunun %9\u2019unda travma sonras? stres bozuklu?u bulundu?unu
g\u00f6stermi\u015ftir. Gen\u00e7 eri\u015fkin \u00f6l\u00fcmlerinin \u00f6nde gelen nedeni otomobil kazalar?d?r ve bu da fiziksel ve
psikolojik travma ile \u00e7ok yak?ndan ilgilidir. Teksas\u2019ta gen\u00e7 insanlar i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00f6nde gelen nedeni
ate\u015fli silahlard?r. Fiziksel travma Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde \u00f6l\u00fcm ve hastal?k oranlar?n? art?
ran en b\u00fcy\u00fck etkendir ve bu durum travmaya e\u015flik eden psikolojik sendromlar?n t\u00fcm psikolojik
tecr\u00fcbemizin \u00e7ok yayg?n bir par\u00e7as?n? olu\u015fturdu?u anlam?na gelmektedir. Birle\u015fik Devletler\u2019de 12
milyon eri\u015fkin kad?na tecav\u00fcz edildi?i ve di?er bir 10 milyon kad?n?n da \u015fiddetli bir sald?r?n?n
kurban? oldu?u tahmin edilmektedir (Bowners, O\u2019Gorman ve meslekta\u015flar?, 1991; Browne, 1993;
Koss 1993a, b; Koss, Heise ve meslekta\u015flar?, 1994). Edna Foa\u2019n?n (Foa & Riggs,1993) ve di?
erlerinin \u00e7al?\u015fmalar?, tecav\u00fcze u?rayan kad?nlar?n \u00fc\u00e7te ikisinde travma sonras? stres bozuklu?u
geli\u015fti?ini, %45\u2019inin bu bozuklu?a \u00fc\u00e7 ay i\u00e7inde yakaland??? ve travmadan sonra ne kadar zaman
ge\u00e7mi\u015f olursa olsun t\u00fcm tecav\u00fcz kurbanlar?n?n, %15\u2019inin travma sonras? stres bozuklu?u
g\u00f6sterdiklerini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Travma sonras? stres bozuklu?u her zaman olmasa da, hayat boyu
devam edebilir. Benzer olarak Vietnam gazileri \u00fczerinde yap?lan \u00e7al?\u015fmalarda gazilerin %15 ile
%25 aras?ndaki bir y\u00fczdesinin travma sonras? stres bozuklu?undan muzdarip oldu?unu g\u00f6stermi\u015ftir
(Keane & Fairbank, 1983). Bu, b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfus dilimi anlam?na gelir. S?ra d?\u015f? travmaya u?rayan
insanlar?n \u00e7o?unlu?u travma sonras? stres bozuklu?una yakalanmazken, \u00f6nemli bir az?nl?kta bu
bozukluk geli\u015fir. Bu, bizi te\u015fhis ve tedaviye bir ilk ad?m olarak olguyu anlamaya zorlar.
TSSB\u2019yi iki ayr?, hatal? ve birbirine z?t tan?dan birinin i\u00e7ine koyma e?ilimi vard?r. Birincisi; \u00e7o?u
hastan?n kendi semptomlar?n? ikincil kazan\u00e7 i\u00e7in geli\u015ftirdi?ini ima eden klinik tutumdur. Bir \u00f6rnek
olarak; Bir soygunda g\u00f6?s\u00fcnden \u00fc\u00e7 isabet alarak vurulan bir z?rhl? ara\u00e7 s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fcn hikayesidir.
Onun iki meslekta\u015f? bir asans\u00f6rden \u00e7?karken \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7al?\u015ft??? \u015firket TSSB tan?s?yla tedavi
g\u00f6rmesi i\u00e7in gerekli masraflar?n? kar\u015f?lamay? reddetmi\u015ftir. O\u2019nun ya\u015fad?klar? \u00e7ocuklu?a ait cinsel
tacizle ilgili fantezi de?ildir; O g\u00f6?s\u00fcne \u00fc\u00e7 kur\u015fun alm?\u015f ve iki arkada\u015f?n?n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc
ancak ger\u00e7ek psikiyatrik semptomlara sahip oldu?u hususunda \u015f\u00fcpheler vard?. Mesleki
sorumluluklar?m?zdan birisi b\u00f6yle bir \u015feyi ya\u015faman?n neye benzedi?ini anlamak ve bunu tan?
mlamak i\u00e7in gerekli olan e?itilmi\u015f empatiye sahip olmam?zd?r. Travma sonras? semptomlar \u00e7o?u
defa, travmatik olay esnas?nda ger\u00e7ekten yap?lm?\u015f olan veya \u00f6yle hayal edilen yanl?\u015flarla ilgili
ciddi ve (\u00e7o?u defa da uygunsuz olan) su\u00e7luluk duygular?n? kapsar. Bu, TSSB hastalar?n?n kendi
semptomlar? hakk?nda konu\u015fma isteklili?ini azaltan genelle\u015fmi\u015f bir utanma hissi haline gelebilir.
Di?er yandan, ikinci yakla\u015f?m ise \u2018ma?duriyet\u2019 yakla\u015f?m? olup, ma?dur edilmi\u015f olmalar?ndan
dolay? kendi ya\u015famlar?n?n t\u00fcm sorumluluklar?n? ba\u015fkalar?na y\u00fckleyen bir yakla\u015f?md?r. \u00d6rne?in,
eksen II antisosyal ki\u015filik bozuklu?u olan baz? hastalar hayattaki kendi problemleri i\u00e7in su\u00e7u bir
ba\u015fkas?n?n \u00fcst\u00fcne atmak i\u00e7in bahane ar?yor olabilirler.
TSSB kavram? bir hayli de?i\u015fik olaylarla dolu bir tarihe sahiptir. B\u00fcy\u00fck oranda sava\u015f sonras?nda
\u00e7?kma e?ilimindedir. I. D\u00fcnya Sava\u015f? boyunca ve sonras?nda mermi kovan? \u015foku tart?\u015fmas?
vard?. O d\u00f6nemdeki tedavi sava\u015fta i\u015flev g\u00f6remeyen hastalar? m\u00fcmk\u00fcn oldu?unca sava\u015ftan uzak
tutmak suretiyle ba\u015flat?lm?\u015ft?r. Bu hastalar genellikle tamiri m\u00fcmk\u00fcn olmayan n\u00f6rolojik hasara
maruz kald?klar? varsay?m?ndan hareketle hayatlar?n?n geri kalan k?sm?n?n \u00e7o?unda duygusal
\u00f6z\u00fcrl\u00fcler olarak kalm?\u015flard?r. Daha sonra bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin bir hata oldu?u ortaya \u00e7?km?\u015ft?r. Bu
y\u00fczden II. D\u00fcnya Sava\u015f?\u2019nda terim \u2018travmatik nevroz\u2019 olarak de?i\u015ftirilmi\u015f ve bu d\u00f6nemde insanlar?
silah seslerinin i\u00e7inde tedavi etme fikri do?mu\u015ftur (Kardiner & Spiegel, 1947). Bu daha iyi bir
fikirdi \u00e7\u00fcnk\u00fc \u015fiddetli tepki ger\u00e7e?inin varl???n? kabulleniyor ancak, askerleri kendi sava\u015f
b\u00f6lgelerinden uza?a \u00e7ekmek yoluyla, bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi peki\u015ftirmenin zorunlu oldu?unu varsaym?
yordu. Bir \u00e7ok hasta bu y\u00f6nteme cevap verdi ki bu b\u00fcy\u00fck bir ilerlemeydi. Bununla birlikte
psikanalitik modelin geli\u015fimi ile erken \u00e7ocukluk d\u00f6nemi geli\u015fimine daha \u00e7ok vurgu yap?l?rken,
yak?n travman?n etkisine daha az vurgu yap?lmaya ba\u015fland?. Nevrozlar?n etiyolojisinde travma
teorisinin Freud taraf?ndan terk edilmesi ve semptomlar?n geli\u015fmesinde travmatik ya\u015fant?lardan
ziyade bilin\u00e7d?\u015f? korkular?n ve arzular?n rol\u00fcne vurgu yapan meta psikolojinin geli\u015fimiyle, pek
\u00e7ok \u015fey anla\u015f?lmaya ba\u015fland?. Bu, ki\u015filerin TSSB\u2019ye yakalanmas?n?n sebebinin geli\u015fimsel
problemler oldu?una inan?lmas?yla sonu\u00e7lanm?\u015ft?r. Bu bak?\u015f a\u00e7?s? travma ger\u00e7e?inin bir inkar?
gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Ger\u00e7ekten de TSSB\u2019nin etiolojisinde travmatik ya\u015fant?n?n, geli\u015fim \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden
daha az \u00f6nemli oldu?u fikri tart?\u015fmal? bir konudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu bizim ba\u015f?m?za gelen her olay?
kontrol edebilece?imiz ve dolay?s?yla bunu hak etti?imiz bu \u015fekilde de kontrol\u00fcm\u00fczde olmayan
olaylarla ilgili uygunsuz su\u00e7luluk duygusu yaratt???m?z \u015feklindeki yayg?n fanteziyle uyum
g\u00f6sterir. B\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bir kimsenin kendisini muhtemel kurban kategorisi i\u00e7inde
g\u00f6rmemesinin yolunu a\u00e7ar. Ancak bu hepimizin muhtemel kurbanlar oldu?umuz \u015feklindeki
varolu\u015fa dayanan ger\u00e7e?i inkar etmektedir.
Bununla birlikte travmatolojideki psikanalitik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn bask?nl???, 1944\u2019te Eric Lindemann akut
yas reaksiyonunun semptomlar? ve \u00fcstesinden gelinmesi \u00fczerindeki klasikle\u015fen makalesini yazd???
zaman sona erdi (Lindemann, 1944[94]). Lindemann y\u00fczlerce ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?\u00fc veya k\u00f6t\u00fc
bi\u00e7imde yaraland??? Coconut Grove Gece Kul\u00fcb\u00fc yang?n? sonras?nda yapt??? \u00e7al?\u015fmada,
TSSB\u2019nin halen bilinen semptomlar?n? tan?mlam?\u015ft?r. O, ajite, huzursuz, bir a\u015fa?? bir yukar?
y\u00fcr\u00fcyen, ger\u00e7ek d?\u015f?l?k hissini ya\u015fayan, bedensel olarak da rahats?zl?k hissi duyan insanlar?
g\u00f6zlemlemi\u015ftir. Yang?na ili\u015fkin an?lar bu insanlar?n zihnine istenmeden geliyordu. Bu insanlar? \u00fc\u00e7
grupta s?n?fland?rd?: (a) A\u015f?r? semptomlara sahip olan insanlar: hiperaktif, huzursuz,
uyuyamayan, psikotik belirtileri olan; (b) akut olarak ajite olan ve \u00e7ok zor uyum periyodu ge\u00e7iren
fakat sonra iyile\u015fen insanlar; (c) hi\u00e7bir \u015fey olmam?\u015f gibi davrananlar. Bu son grubun bir \u00f6rne?i
kar?s? \u00f6ld\u00fcr\u00fclen ve ertesi g\u00fcn i\u015fe giden bir adam?n durumudur. Bu adam ertesi g\u00fcn i\u015fe gitmi\u015f ve
\u201cO benden bu \u015fekilde davranmam? isterdi ve i\u015fte, ben de i\u015fime devam etmeliyim\u201d demi\u015fti.
Lindemann bu \u00fc\u00e7 durumdaki bireylerden en u\u00e7ta bulunanlar?n durumlar?n?n daha k\u00f6t\u00fc oldu?unu
ifade etmi\u015ftir. En \u015fiddetli \u015fekilde ajite olanlar?n durumu \u00e7ok k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015ftir. Hi\u00e7bir \u015fey olmam?\u015f gibi
davranan, semptom dizisinin di?er ucunda olanlar?n da \u00e7ok k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015ftir. Baz?lar? birka\u00e7 y?l
i\u00e7inde intihar etmi\u015ftir. Lindemann daha sonra travma boyunca ve travma sonras?nda, kaybedilenin
yas?n? tutma anlam?na gelen yas reaksiyonunun nas?l \u00e7al?\u015ft???n? belirledi. Lindemann daha \u00f6nce
\u00f6len sevilen birine kar\u015f? olan zihinsel yo?unlu?un azalt?lmas?n?n zorunlu olup bu yo?unlu?un yeni
birine kar\u015f? art?r?lmas?n?n muhtemel oldu?una dikkati \u00e7ekmi\u015ftir. Yas \u00e7al?\u015fmas? ayn? zamanda
bireyin \u2018kendisine bir \u015fey olmayaca??\u2019 inanc?n?n yitirilmesi ve yaralanma nedeniyle somatik i\u015flev
kayb?n? kapsamal?d?r. Konunun bu \u015fekilde tasavvuru, travmatik bir deneyim ya\u015fad?ktan sonra bir
rahats?zl?k g\u00f6stermeyen veya \u00e7ok az bir rahats?zl?kla ortaya \u00e7?kan bireylerin, sonraki psikiyatrik
zorluklar kar\u015f?s?nda neden daha y\u00fcksek risk alt?nda olabilece?ini anla\u015f?l?r k?lar. Travma boyunca
ve sonras?nda ortaya \u00e7?kan dissosiyatif semptomlar bu travma deneyimi boyunca i\u015fleyen s\u00fcrece
m\u00fcdahale eder (Spiegel & Cardena 1991). Yani, kendi kendinin fark?ndal???na varmak, b\u00f6l\u00fcnme
amnezi, uyu\u015fukluk hissi travma sonras?nda ortaya \u00e7?kmas? gereken duygusal ve bili\u015fsel i\u015flevleri
engelleyebilir. Bu y\u00fczden durumu en iyi g\u00f6r\u00fcnenler asl?nda durumu en k\u00f6t\u00fcye gidenler olabilir. Bu
insanlar s?kl?kla yard?m istemezler ancak buna ihtiya\u00e7 duyarlar.
Vietnam d\u00f6nemi ile birlikte TSSB\u2019ye olan ilgi yeniden artm?\u015ft?r. Sava\u015f i\u00e7in toplum deste?inin
eksikli?i ve askerlerin rotasyon sistemi ile \u00e7al?\u015fmas? (kendi birimleriyle olandan ziyade askerlerin
belirli bir zaman periyodu i\u00e7in yaln?z ba\u015f?na dola\u015fmalar?) nedeniyle TSSB, Vietnam\u2019da \u00f6zel bir
problemdi. Askerler bir g\u00fcn ormanda \u00f6len arkada\u015flar?yla birlikte ve 72 saat sonra da
memleketlerinin caddelerinde konu\u015facak kimse olmadan yaln?z ba\u015flar?na y\u00fcr\u00fcyor olabiliyorlard?.
Ayr?ca sava\u015f?n kaybedilmesi de askerlerin sava\u015f deneyimlerinin normale d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc karma\u015f?
kla\u015ft?rd?. Pek \u00e7ok Vietnam d\u00f6nemi gazisi di?er sava\u015flar?n gaziler taraf?ndan kendilerine a\u00e7?k\u00e7a
d\u00fc\u015fmanca tav?rlar sergilendi?i bildirmi\u015flerdir. Bu y\u00fczden TSSB, Vietnam Sava\u015f?\u2019n?n bitiminden
uzun s\u00fcre sonra da nispeten yayg?n ve kal?c? bulunmu\u015ftur.
Travma do?an?n ay?r?m yapmamas?n?n kurban?, ba\u015fkas?n?n \u00f6fkesinin bir nesnesi, bir \u015fey ve bir
obje durumuna gelme deneyimi olarak anla\u015f?labilir.
Travmada anahtar kavram, korku ve ac? olmay?p bunlardan ziyade \u00e7aresizliktir. Bir zaman
periyodu i\u00e7in bir kimse v\u00fccuduna y\u00f6nelik ne oldu?u \u00fczerinde hi\u00e7bir kontrole sahip de?ildir. Travma
kurbanlar?n?n, tehditin ger\u00e7ekli?inden kendisini koruman?n bir arac? olarak kendilerini, ya\u015fand???
\u015fekliyle travma deneyiminin duygusal ve bili\u015fsel-zihinsel y\u00f6nlerinden t\u00fcm\u00fcyle yal?t?lm?\u015f hale
getirmesi nadir de?ildir.
Olduk\u00e7a kolay hipnoz olabilen ve Hodgkin hastal??? ile ili\u015fkili anksiyetesini kontrol etmede kendi
kendine hipnozu ustaca kullanan bir gen\u00e7 kad?n, rutin bir psikiyatrik muayene esnas?nda hastaneye
\u00f6nceki yat?\u015f?n? anlatt?. \u201cEvet, bir defas?nda bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kat balkonundan a\u015fa?? d\u00fc\u015ft\u00fcm ve pelvisimi
k?rd?m.\u201d Bu durumun intiharla ilgili bir durum olup olmad???n? ara\u015ft?rd?m. \u201cA\u015fa?? m? atlad?n?\u201d
diye sordum, O ise \u201cHay?r itildim.\u201d dedi. Paranoid ol-du?undan ku\u015fkuland?m, sonra O \u201cBen bu
partideydim ve benim iki kat?m olan b\u00fcy\u00fck, \u00e7ok iri bir \u00e7ocuk elinde bir birayla birden d\u00f6nd\u00fc ve
korkulu?un \u00fczerinden beni devirdi. Sadece aptalca bir kazayd?.\u201d dedi. \u201cKorkutucu olmal?,\u201d dedi?
im zaman O, \u201cAsl?nda olduk\u00e7a ho\u015ftu.\u201d dedi. Bu noktada daha fazla kayg?land?m. \u201cNe demek
istiyorsun?\u201d dedim. \u201cSanki di?er balkondan, pembe bir bulutu, zemine do?ru havada y\u00fczerken
seyrediyormu\u015f gibi hayal ettim, hi\u00e7 ac? hissetmedim ve ger\u00e7ekte \u00fcst kata \u00e7?kmay? denedim.\u201d dedi.
Travmaya a\u015f?r? b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f cevab?n daha fazla \u00f6rneklerinin ortaya \u00e7?kmas? travma ve \u00e7\u00f6z\u00fclme
aras?ndaki ba?lant?n?n daha sistematik incelemesine yol a\u00e7m?\u015ft?r. TSSB olgusu her \u015feyden \u00f6nce
travmatik olarak stresli bir olay? kapsar (APA, 1994). DSM IV\u2019te iki unsur vard?r. Birincisi ger\u00e7ek
bir ya\u015fant?d?r; Ki\u015fi ger\u00e7ek bir \u00f6l\u00fcm ya da \u00f6l\u00fcm tehditi, a??r bir yaralanma ya da kendisinin ya da
ba\u015fkalar?n?n fizik b\u00fct\u00fcnl\u00fc?\u00fcne tehdit olay? ya\u015fam?\u015f, b\u00f6yle bir olaya tan?k olmu\u015f ya da b\u00f6yle bir
olayla kar\u015f? kar\u015f?ya gelmi\u015ftir (s. 209). ?kinci unsur ise, ki\u015finin tepkileri aras?nda a\u015f?r? korku,
\u00e7aresizlik ya da deh\u015fete d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olmas?d?r (s. 209). Bundaki ama\u00e7 bu unsurlar? a\u00e7?k\u00e7a s?n?rland?
r?lm?\u015f bir tan? kriteri haline getirmekti. Yine de bu tan?mla ilgili, baz? insanlar?n korku,
\u00e7aresizlik, deh\u015fete d\u00fc\u015fme durumlar?na g\u00f6sterece?i tepkinin travman?n kendisinden uzun s\u00fcre sonra
ortaya \u00e7?kabilmesi bu tan? kriterindeki problemleri yans?tmaktad?r.
O halde semptomlar?n \u00fc\u00e7 s?n?f? vard?r. Birincisi zorla araya giren semptomlard?r. Bunlar
tekrarlayan \u00fcz\u00fcc\u00fc imajlar?n, hat?ralar?n, geriye d\u00f6n\u00fc\u015flerin, r\u00fcyalar?n, kabuslar?n, hezeyanlar?n ya
da hal\u00fcsinasyonlar?n dahil oldu?u, travmatik olay?n ?srarc? ve davetsiz bi\u00e7imde yeniden
ya\u015fanmas?d?r. Daha \u00f6nce verilmi\u015f bir \u00f6rnekten hat?rlanaca?? gibi, vurulan z?rhl? ara\u00e7 s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc
\u201cBen o adam? d\u00fc\u015f\u00fcnmesem de, \u00f6n\u00fcmde ne zaman bir asans\u00f6r kap?s? a\u00e7?lsa o adam? g\u00f6r\u00fcyorum.\u2019\u2019
demi\u015ftir. Olay?n sanki tekrar oluyormu\u015f\u00e7as?na yo?un bir \u015fekilde hat?rlanmas?, travmatik olay?n
bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc sembo-lize eder ve olay? an?msatan i\u00e7 ve d?\u015f kaynakl? s\u00f6zler veya olaylar travma
sonras? stres bozuklu?u olan insanlar i\u00e7in tipiktir (s. 210). Tan? konulmas? i\u00e7in bu \u015fekilde tek bir
zorla araya giren semptom gereklidir.
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?