Nan Lwin tarafından düzenlenen bu makale, Myanmar’daki bağımsız bir haber sitesi olan The Irrawaddy’den alınmıştır ve içerik paylaşım anlaşmasının bir parçası olarak Global Voices’da yeniden yayınlanmıştır.
Heartland Vakfı, 2012 yılında kuzey Shan Eyaleti, Lashio’da kuruldu ve önde gelen bir çevre koruma kuruluşu haline geldi. Yakın zamanda, Çin destekli Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) projelerini ve yaklaşık 20 yerel sivil toplum örgütü ile birlikte izlemek için bir izleme ekibi oluşturdu. Özellikle, çabaları şeffaflık konularına ve projelerin çevresel ve sosyal etkilerine odaklanacaktır.
Ekip, yakında Kuzey Shan Eyaletinde uygulanacak olan Çin destekli projelere ilişkin yerel halk arasında farkındalık yaratmaya hazırlanıyor. Irrawaddy, Lashio’daki Heartland Vakfı proje sorumlusu U Aung Myo Htun ile yerel halkın Çin destekli Muse-Mandalay demiryolu projesi ve bunun potansiyel çevresel ve sosyal etkileri ve kuzey Shan Eyaletindeki artan Çin etkisi ile ilgili başlıca endişeleri hakkında konuştu.
Nan Lwin: Muse-Mandalay Demiryolu ile ilgili kamuoyu istişareleri hakkında ne düşünüyorsunuz?
U Aung Myo Htun: Demiryoluyla ilgili pek çok veri topladık. Son zamanlarda, EIA [çevresel etki değerlendirme] şirketi bazı büyük şehirlerde sözde halkla istişare yaptı. Gözlemlediğimiz kadarıyla, teknikleri sistematik değil. Standart bir ÇED’in en önemli görevlerini ihmal etmişlerdir.
Dahası, danışılanlar etkilenen yerel toplulukları genel olarak temsil etmemektedir. Etkilenen her köyden yalnızca birkaç yaşlıyı ve yerel hükümet yetkililerini [Genel İdare Departmanından] davet ettiler.
Kelimenin tam anlamıyla, yerel halkın gerçek seslerini duyabilmeleri için etkilenen köyleri ziyaret etmeleri gerekiyordu. Doğrudan yerel halka açıklamalıdırlar. Yerdeki insanları ziyaret etmek, yerel halkı projelerin zorlukları ve faydaları hakkında iyi bilgilendirecektir.
Nan Lwin: ÇED şirketinin standart bir ÇED’in en önemli görevlerini ihmal ettiğini söylediğinizde neyi kastediyorsunuz?
U Aung Myo Htun: ÇED sürecinin teknik kısımlarını ve detaylarını her sorduğumuzda doğru cevap veremiyorlar. Kaç tane korunan ormanın yok olacağı, kaç havzanın kaybolacağı ve yerel halkın endişelerine nasıl cevap verecekleri ve yerel şikayetleri nasıl ele alacakları gibi çevresel etkiler hakkında sorular sorduk.
Nan Lwin: Yerel halkın Muse-Mandalay demiryolu projesiyle ilgili en büyük endişeleri nelerdir?
U Aung Myo Htun: İnsanların çoğu evlerini, tarım alanlarını ve su kaynaklarını kaybetmekten endişe duyuyor. Bazı insanlar doğal kaynakları ve miras alanlarını kaybetme konusundaki endişelerini dile getirdi.
Dahası, kuzey Shan Eyaletinde silahlı çatışmalar devam ediyor. Sonuç olarak, planlanan projelerin uygulanacağı alanlarda birçok insan evlerinden çıkarıldı. Büyük şehirlerdeki IDP [ülke içinde yerinden edilmiş kişiler] kamplarına dağılmış durumdalar. Bu insanlar, yokluklarında evlerinin ve tarım alanlarının yetkililer tarafından ele geçirileceğinden endişe ediyorlar. Projeler IDP kamplarında yaşarken başlarsa endişelerini tartışma haklarını kaybedeceklerinden korkuyorlar.
Dahası, demiryolu elektrikli olacak, bu da projenin büyük miktarda elektriğe ihtiyaç duyacağı anlamına geliyor. En önemli soru, projeye elektrik nasıl sağlanacak? Yeni barajlar inşa edecekler mi? Kuzey Shan Eyaletindeki Çin destekli projeler de dahil olmak üzere baraj projeleri nedeniyle halihazırda birçok çatışmamız var. Baraj projeleri için evler, tarım arazileri ve diğer doğal kaynaklar dahil olmak üzere daha fazlasını kaybetmek istemiyoruz. Bu sonuç, eyaletimizdeki Çin projelerine yönelik yerel olumsuz duyarlılığı bir kez daha körükleyebilir.
Nan Lwin: Muse-Mandalay projesinin olası çevresel ve sosyal etkileri nelerdir?
U Aung Myo Htun: Kuzey Shan Eyaletindeki yerel halk, Çin-Myanmar petrol ve doğalgaz boru hatlarının sosyal ve çevresel etkilerinden çoktan acı çekti. Geçmişte iradelerini dile getirme ve çile [tartışma] şansı bulamamışlardır. Hepimiz boru hatlarının ve demiryolu projelerinin çok farklı olduğunu anlıyoruz. Demiryolunun etkisi boru hattından daha büyük olacaktır. Bildiğimiz kadarıyla dağların üzerinden 60 tünel yapacaklar. Dolayısıyla proje, korunan ormanları, dağları ve doğal kaynakları kesinlikle yok edecek. Dahası, geleneksel geçim kaynaklarımız ve ekosistemlerimiz de mahvolacak.
Çin yatırımı sosyal sorunları da beraberinde getirecektir. Diğer BRI ev sahibi ülkelerden, özellikle de büyük altyapı projeleri nedeniyle zarar gören ülkelerden dersleri dikkatlice öğrenmemiz gerekiyor. Çin’den devasa bir göç dalgası devletimize akacak. En büyük sorunlardan biri Çin’e insan kaçakçılığıdır. Her yıl binlerce Myanmarlı kadının Çin’e gelin olarak kaçırıldığını görüyoruz. Demiryolunun tamamlanması halinde, kaçakçılık sorununun kontrol edilmesi zor olacaktır. Ayrıca, Çinli göçmenler nedeniyle burada zaten daha yüksek bir uyuşturucu kullanım oranına sahibiz. Uyuşturucu bağımlılığının demiryolunun yaratacağı bir başka sorun olacağından korkuyoruz.
Nan Lwin: Yerel halkın projeden ekonomik fayda sağlayacağını düşünüyor musunuz?
U Aung Myo Htun: Demiryolu projesinden faydalanıp faydalanmayacağımızı söylemek zor. Projenin yerli halktan çok Çinli yatırımcılar için faydası olacağına inanıyorum. Hint Okyanusu’na açılan bir kapı olan Kyaukphyu SEZ ile bağlantı kurmak istedikleri için mallarını hızlı bir şekilde taşıyabilecekler.
Bir diğer önemli şey ise doğal kaynaklardır; dağları kazmayı ve korunan ormanları kesmeyi planlıyorlar. Myitsone [Kachin Eyaletindeki hidroelektrik projesi] tarafından ortaya çıkarılan tüm doğal kaynakları, hatta toprağı bile Çin kamyonlarının doğrudan Çin’e taşıdığına dair pek çok kanıt var. Demiryolu projesinde de aynısını yapacaklarından endişeliyim.
Hükümetin sözleşmeye Çin’in doğal kaynaklarımızı Çin’e götürmesine izin verilmediğini belirten kurallar ve düzenlemeler koyması gerekiyor.
Nan Lwin: Çin etkisi burada nasıl artıyor?
U Aung Myo Htun: Çin göçü burada 2010’un sonlarından bu yana hızla arttı. Yerel isimler altında büyük miktarda arazi satın aldılar. Şimdi, şehir merkezindeki birçok bölge Lashio’daki Çinli ailelere ait. Yerel aileler mali sorunlar nedeniyle kasabanın dış mahallelerine taşınıyor. Çinliler, yerel halkın [sömürmekle] ilgilenmediği çok sayıda doğal kaynağımız olduğunu biliyor. Kasabadaki tüm tabela ve reklam panolarında en az iki dil – Çince ve Birmanca – görüyorsunuz. Şimdi, Çin dili burada daha popüler. Restoran kültürü değişti; şimdi yerel Shan yemeklerinden daha çok Çin yemeği sunmaya odaklanmış durumdalar.
Çin-Myanmar Petrol ve Gaz Boru Hatları projesinin yanı sıra, Çinliler, Shan Eyaleti genelinde şeker kamışı, mısır, kauçuk ve doku kültürü muzları gibi tarlalara giderek daha fazla yatırım yapıyor. Bu tarlalar yerel isimler altında Çinli yatırımcılar tarafından yönetiliyor. Ayrıca madencilik, kömür ve hidroelektrik projelerine de yatırım yapıyorlar.
Nan Lwin: Kuzey Shan Eyaletindeki Çin yatırımının çevresel ve sosyal etkileri nelerdir?
U Aung Myo Htun: Burada kauçuk, mısır, doku kültürü muz ve karpuz tarlaları giderek genişliyor. Böcek ilacı, ot öldürücü ve gübre kullanıyorlar ve dikkatsizce atıyorlar. Bu, bu bölgelerdeki su kaynaklarının kirlenmesine, dolayısıyla toprağın zarar görmesine ve çiftlik hayvanlarının ölümüne yol açmıştır. Madencilik projeleri ekosistemleri ve su kaynaklarını yok etti. Madencilik projeleri nedeniyle de birçok orman kesildi.
Dahası, çiftçilerin ekim kültürlerini Çin’in talebine göre değiştirmeleri gerekiyor. Geçmişte sadece mevsimlik ürünler yetiştiriyorlardı. Şimdi, Çinliler çiftçileri kendi ülkelerinde yüksek talep gören mısır ve karpuz yetiştirmeye ikna ettikleri için tek ürün yapıyorlar. Ayrıca onları mahsullerinin kalitesini artırmaya ve çiftçilere böcek ilacı, ot öldürücü ve gübre satmaya zorladılar.
Gençler ayrıca Çin veya Tayland’da çalışma fırsatı arıyorlar. Shan Eyaletindeki her köyde, gençlerin büyük çoğunluğu şu anda Çin’de çalışıyor. Yerliler Çin’e giderken çok sayıda Çinlinin eyalete aktığını görmek üzücü. Yerel [nüfusun] yerini aldılar.