İlk saat ne zaman bulundu?
Saatin ilk ne zaman bulunduğunu ve saat çeşitlerini biliyor musunuz? Haydi saatin tarihine yakından bakalım…
Zaman kavramı yüzyıllar öncesinden beri insanlığın ilgisini çekmiştir. Zamanın nasıl aktığını ölçmek için çeşitli yollar aramışlardır. Saat, ilk kez M.Ö. (milattan önce) 4 bin yılında Mısır’da bulunmuştur. Mısırlılar, zaman kavramını güneşten yola çıkarak anlamaya çalışmışlardır. Güneşin her gün belirli bir düzende doğup battığını keşfeden Mısırlılar, güneş saatini icat ettiler. Geceleri ise güneş saati çalışamıyordu. Bu nedenle kum saati ve su saati icat edildi. Daha sonra teknolojinin gelişmesiyle birlikte mekanik, elektronik, köstekli gibi daha birçok saat çeşidi icat edildi.
Güneş saati: Zamanı güneşin konumuna göre ölçen saatlerdir. Dikey olarak yerleştirilen bir çubuğun gölgesi, günün saatlerinin bulunduğu yüzeye düşer ve gölgenin denk geldiği kısım saati gösterir. Güneş hareket ettikçe çubuğun gölgesi de yer değiştirir. Mısırlıların icat ettiği güneş saati, bulutlu günlerde ve geceleri kullanılamıyordu.
Kum saati: Altı ve üstü geniş, beli ince, içinde kum olan ve ince taneli kumların delikten geçerek çalışan saattir. Kumun akış hızı sabit değildir ancak kumun üst kattan alta düşüş süresi aynıdır. Bu saatler Avrupa’da ilk kez 8. yüzyılda bulunmuştur. Kum saatleri, saatin kaç olduğunu söyleyemese de, bir sürenin başlangıcını ve bitişini ölçmek için kullanılmaktadır.
Su saati: Ne zaman icat edildiği bilinmemekle birlikte, Antik Mısır ve Babil’de milattan önce 16. yüzyılda kullanıldığı biliniyor. Su saatleri tek çanaktan ya da birkaç çanaktan oluşuyordu. İçi su dolu ve altında bir delik olan çanağın içinden su boşaldıkça içindeki işaretler zamanın geçişini gösterirdi. Birkaç çanaktan türlerde, su bir çanaktan diğerine akıyordu.
Ateş saati: Mum saati de denilen bir saat çeşididir. Petrol lambasının alevi ile çalışır. Mum eridikçe, arkasındaki cetvele düşen gölgesinden zaman belirlenir. İlk nerede kullanıldığı bilinmemekle birlikte 6. yüzyılda Çinli şair You Jiangu’nın bir şiirinde bu tarz saatler geçmektedir. Ateş saati daha çok Uzakdoğu’da kullanılmıştır.
Mekanik saat: Güneş saati, su saati ve kum saati süreyi gösterme amacına yönelikken, mekanik saat ise daha çok din adamlarına yöneliktir ve manastır hayatında belirli zaman aralıklarını belirtmek amacıyla kullanılmıştır. O dönemlerde saatlerin çan çalarak süreyi belirtmesi gerektiği düşünülüyordu. Mekanik saatler için bulunan mekanizma, ağırlığın asılı olduğu ipi ya da zinciri kısa aralıklarla tutan ve bırakan bir vargel düzenidir. (Vargel düzeni: Herhangi bir makinenin bir doğrultuda gidip gelerek iş gören parçası)