Nobel Ekonomi Ödülü sahibi Prof. Peter A. Diamond:
-"Türkiye'de bir önceki kriz sancılı olmuş ama bu sefer
krize adapte olabildiği için Türkiye şanslıydı"
-"Dünyanın çoğunu kapsayan resesyondan çıkış çok yavaş olacak"
Nobel Ekonomi Ödülü sahibi Prof. Peter A.
Diamond, ülkelerin geçmişlerinde ekomomik krizlerden gelen tecrübelerinin önemini
vurgulayarak, "Türkiye'de bir önceki kriz sancılı olmuş ama bu sefer krize
adapte olabildiği için Türkiye şanslıydı" dedi.
Bu yıl 3.'sü düzenlenen Yapı Kredi Bankacılık Akademisi'nde konuşan Diamond,
dünyanın büyük bölümünü kapsayan resesyondan çıkışın çok yavaş olacağını
belirterek, Avro Bölgesi'nin yavaş bir karar verme süreci izlediğini anlattı.
Diamond, belirli ülkelerde çok ciddi politik sorunlar gördüklerine işaret etti.
Finansal krizden çıkışla ilgili tahminlere de değinen Diamond, "Er ya da
geç dünya ekonomisi bunun içerisinden çıkacak ve bence ABD'de bu daha da yakın
dönemde olacak. Avrupa'ya göre ABD daha hızlı çıkacak. Bu Türkiye'nin üzerinde de
etkili olacak, çünkü burada son derece açık bir ekonomi var. Bence düzenlemelerde
devam eden bir reform süreci göreceğiz. Bu krizin etkileri bir süre devam edecek.
Mesela Türkiye'de bir önceki kriz sancılı olmuş ama bu sefer krize adapte
olabildiği için şanslıydı Türkiye. Aynı şeyi İsveç için de söyleyebiliriz"
ifadelerini kullandı.
Diamond, Avrupa'daki problemlerden birinin de birçok bağımsız ülkenin çok
fazla iç kurallarının olması ve tek bir ülkenin yanıt verebileceği hızla yanıt
verememelerinden kaynaklandığının altını çizerek, "Avrupa'da özellikle İspanya,
Yunanistan gibi ülkelerde borç çok yüksek. Başka ülkeler de yavaş yavaş bu gruba
dahil olmaya başladı" dedi.
Avrupa'da artan işsizliğin krizin etkisini artırdığını belirten Diamond,
şöyle devam etti:
"Gençlerin işsizliği Avrupa'da en acı verici konulardan. Özellikle
yetişkinlerle kıyaslandığında gençlerin işsizliği Avrupa'da, ABD'den çok daha
kötü. Borç her ülkede dengeli değil. Genel olarak bakınca, Yunanistan ve
İspanya'da şu anda bir kriz var. ABD daha yavaş bir emeklilik reformu
yapabilirdi, aşama aşama da olsa bunu yapmadı. İtalya bu reformu hızlı bir
şekilde yapmalı. Bu borcun yayılması problemi ile yüz yüzeler. Avrupa problemi
bir işsizlik krizi problemi.
Avrupa hükümetleri maalesef koordineli, kesin eylemler gerçekleştiremedi. Bu
da Avrupa ekonomilerini riskte bırakmaya devam ediyor. Bir şekilde avroyu korumak
için çok büyük bir taahhüt var ama ekonomilerin iyi işlemesi ile aynı şey değil
bu. Avrupa bugün birçok ülke için çok önemli bir pazar. Avrupa kötü durumda
olursa bu çok geniş kapsamlı olarak birçok ekonomiyi etkileyecek bir durum.
Diamond, Türk ekonomisinin ayrıntılı olarak araştırdığı bir ekonomi
olmadığını belirterek, Türkiye ekonomisi üzerine tespitlerden kaçınsa da,
Başbakan Yardımcısı Ali Babacan'ın ekonomik krizle ilgili tespitlerini "doğru"
olduğunu belirtti. Diamond, "Türkiye'den çok bilinen bir kaynakla devam etmek
istiyorum. 'Şunu görmemiz gerekiyor, politik tartışmalar, koordine ve kesin
eylemlerin eksik olması bu problemlerin çekirdeğini oluşturmaktadır' deniyor. Bu
(Babacan'ın 2011'de Dünya Bankası ve IMF toplantılarında finansal kriz ile ilgili
tespitleri) Avro Bölgesi'ndeki ülkelere odaklanan bir açıklama, bundan bir yıl
önce yapılmış. Bu açıklama bugün halen tam olarak doğru" dedi.
-"Bernanke'nin Fed'in başında olması şans"
ABD Merkez Bankası Başkanı Ben Bernanke'nin kriz döneminde Fed'in başında
olmasının büyük bir şans olduğunu dile getiren Diamond, konuşmasını şöyle
sürdürdü:
"Onun Merkez Bankası politikalarında nelerin ters gittiğine dair görüşleri
vardı. Onun görüşleri şuydu; burada finans sisteminin çöküşüne hızla cevap
vermek... 'Acilen, sert bir şekilde cevap vermek gerek' diyordu. Mario Draghi'nin
de söylediği gibi elinizden gelen herşeyi yapmanız gerekiyor. Sermaye
piyasalarının çökmemesi için herşeyin yapılması lazım. Faiz oranlarının neredeyse
sıfıra kadar indirilmesi yetersiz bir önlem, bunu gördük. ABD ekonomisi düşüşü
bıraktı ama bir şekilde çok yavaş bir büyüme kaydetti. Bununla birlikte politik
süreç daha fazla adım atılmasını engelledi.
Fed şunu sordu: Başka ne yapabiliriz- Konvansiyonel olmayan anlamda ne
yapabiliriz ve büyüme sürecini hızlandırabiliriz sorusunu sordu. Bunun ardından
bazı niceliksel kolaylaştırmalar yapıldı. Yine amprik bir takım çalışmalar bunun
(parasal genişlemenin) etkisinin pozitif olduğunu gösterdi. Yapılabilecek
olanlarla karşılaştırıldığında, atılacak mali adımlarla elde edilecek başarılar
ile karşılaştırıldığında bu yapılanma yetersiz kaldı. Draghi de bunun 'olağan
dışı zamanlar' olduğunu ve yapılması gerekenin yapmak gerektiğini ifade etti.
Türkiye Merkez Bankası da bu konuda çekingen davranmadı. Bir adım öne çıkarak
konvansiyonel olmayan bazı adımlar attı. Şunu da gözden kaçırmamalıyız. ABD
ekonomisi bütün dünya için çok önemli bir pazar. ABD ekonomisinin durumu sadece
ABD'nin değil bütün dünyanın çıkarına. Bir şekilde ekonomiyi toparlamak için
gerekli bir adım. Fed düşük faiz oranların bir süre daha devam edeceğini
düşünüyor ve ben de böyle düşünüyorum."
-"Emlak balonuna dikkat"
ABD'de emlak sektöründeki balon etkisinin yarattığı finansal sorunların
halen devam ettiğini belirten Diamond, "Türkiye'de de benzer bir konut balonu
var mı şeklide spekülasyonlar var. Benim bununla ilgili böyle bir risk var mı
şeklinde şahsi bir görüşüm yok. Ama bu tabii ki herkesin gözünün üzerinde olması
gereken bir konu" dedi.
Diamond, "Mortgage probleminin herkes farkında. Mortgage ödeyememe
pozisyonlarında hafif bir düşüş gördük. Tabii ki, bu mortgage'ın paraya
dönüştürülememesi, bana göre resesyonun bu kadar uzun sürmesinin ve bu kadar
derin olmasının sebeplerinden. İnsanlar bir bedel ödüyorlar. Bir çözüm
bulamamanın bedelini ödüyorlar. Bu problem devam ediyor" ifadelerini kullandı.
Dimond sözlerine şöyle devam etti:
"ABD'de bir işsizlik krizi ve borç krizi sorunu var. ABD'de, nüfusun
yaşlanmasından dolayı ve artan sağlık masraflarından dolayı (borç) artmaya devam
ediyor. Önümüzdeki 10 yıl içerisinde özellikle tahvil piyasasının bir reaksiyon
göstermesini beklememiz pek söz konusu olamayacak. ABD altyapı harcamalarını
neredeyse 30 yıldır azaltmış durumda. Temel anlamda iyi olan altyapı
yatırımlarına çok fazla ihtiyaç var diye düşünüyorum. Avrupa'da çalışanların
eğiltilmesi ve hatta yeniden eğitilmesi bu stresi azaltabilir."