Gezegenlerin en büyüğü Jüpiter ana küçük gezegenler kuşağının çok ötesinde yer alır. Öteki gezegenleriı tümünden daha büyük bir kütleye sahiptir. “Güneş Sistemi Güneş, Jüpiter ve çeşitli döküntülerden oluşmuş tur” deyimi yaygındır.
Jüpiter’in Güneş’ten ortalam; uzaklığı 778.300.000 km’dir; dolanın dönümü 11.86 yıl ve kavuşum dönü mü (yani birbirini izleyen iki karşı ko num arasındaki ortalama süre) 39! gündür. Böylelikle Jüpiter yılda bi kaç ay rahatlıkla gözlenebilir ve yalnız Venüs, bazı ender durumlarda da Mars, Jüpiter’in parlaklığını bastıra bilir.
Jüpiter’in dev küresi Dünyamı hacmindeki 1.300 küreyi içine alabilir, ama kütlesi Dünyanın 31 katıdır çünkü Jüpiter’in yoğunluğu çok da ha azdır. Dış tabakalarda, belki de çe kirdeğe kadar, ana maddesi hidrojen dir. Hızh dönme dönümü (10 saatteı az) ekvatorunun dışa doğru çıkmtıl olduğunu gösterir. Teleskopla her hangi bir gözlem gezegenin kutuplar da çok basık olduğunu göstermeye ye ter. Jüpiter’in ekvator çapı 143.001 km iken, kutup çapı 135.000 km’deı azdır. ‘ ‘ ‘
Teleskopla bakıldığında, Jüpiter’ in san tekerini kesen ve “bulu kuşakları” olarak bilinen koyu çizgi ler de görUnür. Normal olarak Jüpiter’de iki belirgin kuşak vardır, bunlar ekvatorun her iki yanını sararlar, öteki kuşaklar da göze çarpabilir. Yüksek büyütme gücüne sahip teleskoplarla gözlendiğinde, Jüpiter’in sürekli değişen, karışık ayrıntıları olduğu görülür. Bu karışık Jüpiter’in çok hareketli bir gezegen olmasından ileri gelir.
Jüpiter’in hızlı dönüşü, gezegen üstündeki herhangi bir özelliğin birkaç dakika içinde yer değiştirmesine neden olur. Bu yüzden, dönme dönümleri bu çeşit gözlemlerden çıkarılmıştır. Bir oluşum Dünyadan görüldüğü zaman orta meridyene ulaşırsa, oluşum geçiş durumunda denir ve pe- şpeşe yapılan geçiş zamanlamaları eksenin dönme dönümünün hesaplanması için gerekli bilgiyi sağlar. Jüpiter hacimli bir gövdeden beklendiği biçimde dönmez.
Bir uzay aracının Ay’a ulaşması birkaç gün alır. Mars ya da Venüs’e ulaşmak ise bir iki ay sürer. Oysa, Jüpiter o kadar uzaktır ki bu gezegene yapılacak bir gezi yaklaşık iki yıl alır. Jüpiter uzaklığındaki (629 milyon kilometre) bir uzay aracından Dünyaya son derece az miktarda enerji ulaşır.
JÜPİTER ARACI
tik Jüpiter aracı olan “Pioneer-10”, Mart 1972’de uzaya fırlatıldı ve hedefe ancak Aralık 1973’te ulaşabildi. Aracın görevi Jüpiter’in çevresindeki bölgelerdeki koşullan incelemek yayılan (bir rastlantı sonucu, 19S5’de Amerika’da B.F. Burke ve W.Franklin tarafından kaydedilen) radyo dalgalan çök güçlü bir magnetik alanın varlığını ortaya koymaktaydı. Bu yüzden Dünyayı çevreleyen Van Ailen kuşaklan gibi yoğun ışınıma sahip bölgelerin de olabileceği düşünüldü. Bilim adamlan, özellikle “Pioneer- 10”un kutuplardaki ışınımdan daha yoğun ışınıma sahip ekvator bölgesinden geçmesinin programlanmasından beri, Jüpiter ışınımının uzay aracındaki aygıtlar üzerindeki etkisini biliyorlardı.
Gerçekte “Pioneer-10” kusursuz bir görev yaptı. Jüpiter’in 132.000 km yakınından geçti; güçlü fakat yapı olarak Dttnya’nınkinden farklı olduğu kanıtlanan magnetik alanla ve ışınım bölgeleriyle ilgili bilgi gönderdi. Aygıtların başka iş görecek durumları kalmamıştı. Pieneer-10 çok daha yaklaşmış olsaydı, ışınım tüm araçları işlemez duruma getirebilirdi. Bu birleşmeden sonra “Pieneer-10”, Jüpiter’den ayrıldı ve uzaydaki sonsuz yolculuğuna başladı.
Bir yıl sonra bunu “Pioneer-11” izledi. Araç, Mart 1973’te fırlatıldı ve Jüpiter’e Aralık 1974’de ulaştı. Bu kez uzay aracı gezegenin kutup bölümüne yaklaştı ve ışınımın kötü etkisinden kaçınmak için ekvator bölgelerinden oldukça hızlı geçti. Bundan, “Pioneer-10” un sonuçlarını doğrula-, yacak daha fazla bilgi edinildi. Daha sonra “Pioneer-11” Jüpiter’den ayrılınca, 1979 yılında herhangi bir zaman Satürn’le buluşacak biçimde bir yörüngeye yerleştirildi.
İKİ PİONEER’İN BAŞARILARI
İki Pioneer araştırma aracı bilinmeyen çok şey kalmasına karşın, Jüpiter ile ilgili bir çok soruyu yanıtlamıştır. önce, hem büyüklüğü ve rengi,hem de bu denli uzun ömürlü olmasından ötürü eşsiz olan Büyük Kızıl Leke sorunu açıklığa kavuşmuştur.