This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
Eğer Gustave Flaubert ölümünden sonra yayınlanan kitaplarının başarısını görebilmiş olsaydı,
kuşkusuz, burjuvaların budalaca konuşmalarıyla, değişmez doğrulara dönüşen beylik sözleri,
büyük bir zevkle yazdığı sDictionnaire des Ideas reçues» (Basmakalıp Düşünceler Sözlüğü),
«Madame Bovary* başlıklı özel bir bölümü de içerirdi. Pek az roman vardır ki, eşini aldatan
taşralı bir kadının bu basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara, eleştirilere, . övgü ve
kınamalara neden olsun. Mutsuz Emma da unutulmaz Joconde gibi aynı terslikle karşılaşmıştır.
Her iki kahramanın da tek başlarına kazandıkları ün, yapıtların bütünlüğünün gözden
kaçmasına neden olmuştur. Madame Bovary'yi tüm önsözlerinden arındırarak, tüm uzman ve
eleştirmenlerden kurtararak ona yayınlandığı ilk günkü tazeliğini verebilmek düşüncesi ne
güzeldir! Eğer-1857 yılında yaşıyor olup daha ün kazanmamış bir yazarın yeni bitmiş kitabını
açarak şu satırları okuyabilmek olanağım bulmuş olabilseydim: "Okulun çalışma salonundaydık,
kapı açılıp içeri Müdür girdi, arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de, koca
bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu". Bugün bir müzeye girer gibi bir titreme ve saygıyla
okuyabildiğim bu cümle belki o gün ilgimi çekmeyecekti. Belki de eserin daha sonraki
bölümlerini sevmeyecektim. Bütün bunlara inanmam gerçekten olanaksız. Bana öyle geliyor ki,
anlatımın-' daki sıcaklık, gözlemlerindeki doğrulukla böylesine bir öykünün, ön yargıdan biraz
olsun uzaklaşabilmiş her kitap severi etkileye-memiş olabilmesi mümkün değildir.
Kuşkusuz hiçbir yazar yoktur ki, yazmak istediği konuyu Flaubert kadar tam tamına isteğine
uygun bir biçimde kaleme almış olsun. Bu istek, Madame Bovary'yi yaratma düşüncesi kendini
sarmaya başladığı 1849 yılında daha da çarpıcıdır; Flaubert yirmi sekiz yaşındadır ve o zamana
dek hiçbir şey yayınlamamıştır. Daha güzeli o dönemde Flaubert, romantikliğinin doruğunda-'
dır ve «Tentation de Saint Antoine» (Ermiş Antonius)m ilk kitabını yeni bitirmiştir; yapıtını,
konusunun gözüpekliği ve dilindeki zenginlik karşısında şaşıracaklarına inandığı
arkadaşları Louis
6
MADAME BOVARY
Bouillet ve Maxime du Camp'a okumak istemiştir. Oysa hemen son satırın ardından Bouillet
düşüncesini üzgün bir şekilde: "Bunu ateşe atmak ve üzerinde konuşmamak gerekir" diyerek
belirtir. Flaubert üzülür, karşı çıkar ve sonunda çok zengin bir konunun karşısında başının
döndüğünü kabul eder. "Lirizme karşı konmaz bir eğilim duyduğun şu sırada seçefceğin konu,
seni denetleyen, arzularına gem vuran ve içinde lirizmin gülünç olacağı türden olmalıdır",
demekteydi Maxime du Camp. "Cousin Pons, Cousine Bette gibi, burjuvaca yaşantılarla dolu
olaylardan basit bir konu seç ve bunu doğal, hemen hemen teklifsiz bir anlatımla işlemeye
kendini zorla". Bu sözlere yarı yarıya inanan Flaubert uğradığı düş kırıklığını düşünürken Louis
Bouillet şu fikri ortaya atar:
"Niçin Delamare'm öyküsünü yazmıyorsun?" O anda Flaubert' in kafasında bir şimşek çakar.
Eugene Delamare! Flaubert bir zamanlar koket, savurgan, kendini beğenmiş bir eşi olan bu silik
sağlık memurunu tanımıştı. Kadın kocasını aldattıktan ve mahvettikten sonra kendini
zehirlemişti. Taşra kasabası, tekdüze ve göreneğe bağlı bir yaşam, çiftçi dernekleri, eczacı,
eşini aldatan kadın, dedikodular, ölüm... Flaubert tüm bunları görür gibi olur ve şaşırmış bir
durumda mırıldanır; "Ne düşünce!"
Bununla birlikte Maxime du Camp'la Doğu'ya yaptığı gezide aklı Saint Antoine adlı kitabındaydı.
Mısır'dan Filistin'e, Filistin'den Yunanistan'a yaptığı ve yaklaşık iki yıl süren yolculuğunda
romantik coşkusunu yeniden bulmaya çalıştı. Fakat bu uzak ülkeler onu büyülerken aynı
zamanda düş kırıklığına uğratıyorlardı; söylemeye dili varmadı ama, sabahtan akşama değin
gözlerinin önüne serilen bu özgün ve â*ynı zamanda sefillikle dolu manzaradan yoruldu;
basitliğe, gerçeğe, ölçülülüğe duyduğu tepkiyle Fransa'ya . dönmeye can attı. Şimdi tam
tamına Madame Bovary'yi yazacak kıvama gelmişti.
Her şeyden önce Flaubert alışkanlığın verdiği bir davranışla geniş bir biçimde araştırma yaptı,
ortamı inceledi, tanıdığı çeşitli mevkilerdeki insanların sağladığı bilgi kırıntılarıyla
kahramanlarını oluşturdu, planlar yaptı, kendisine malzeme sağlayacak olguları ortaya çıkardı
ve bir düzene soktu. Olayın geçtiği baş yer olan Yonville-1'Abbaye, Dr. Delamare'm yaşadığı ve
çalıştığı Ry kasabasının tam bir kopyasıdır. Günümüzde bile Ry'ye gitmek, Emma'yı ziyaret
etmek demektir. Size hekimin evini, kiliseyi, pazar yerlerini, eczanenin yerini, hanı ve Mme
Delamare'm gömüldüğü mezarlığı gösterirler ve bu yer duygulu kişiler için Mme Bovary'nin
mezarına yapılan bir haç anlamına gelir. Böylesine güçlü bir benzerlik karşısında dikkatli bir
okuyucu kendini, deHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
7
korun kitabı resimlemek için yaratıldığına bile inandırabilir. Romanın kişilerine gelince, hiç
şüphe yoktur ki Flaubert örneklerini gerçek yaşamdan seçmiştir. Delamare çiftinin acı öyküsüne
tanık olan yaşlı hizmetçi Felicite henüz 1905 yılında Dr. Brunon'a, ihtiraslı ve çok güzel bir
kadın olan hanımının nasıl intihar ettiğini anlatmaktadır. "Hangi zehiri aldığını söylemek
istemedi... Herkes ağlıyordu... Nihayet küçük kızı yalvarmak için önünde diz çöktüğünde,
sonunda gerçeği söyledi!.. O kadar zavallı görünüyordu ki!.." Eczacı Homais ise mesleklerini
Forges'da, Yvetot'da, Ry'de Havre'da sürdüren meslektaşlarından alınan çizgilerle oluşturulmuş
bir tiptir. Fakat Flaubert "yarım daire şeklinde tezgâhı, XVI. Louis ve İmparatorluk dönemi stili
kavanozları ve zehirlerin yerleştirildiği raflarıyla" Ry'deki eczanenin dekorunu kendisine örnek
almıştır. Edebiyat tarihçileri, noter yardımcısı Leon'un, taşralı bir kibar kişi olan Rodolphe'un
(gerçekte adı Louis Campion'du.) sayın Lheureux'nun, Flaubert'e esin kaynağı olan gerçek
yaşamdaki kimliklerini ortaya çıkarmışlardır. Bazı edebiyat tarihçileri ise Emma Bovary'nin hiç
şüphesiz Delphine Delamare'ı çok andırdığını söylemekle birlikte yazarın aynı zamanda bir
rastlantı sonucu heykeltraş Pradier'nin çekici ve hafifmeşrep karısı Louise (Lu-dovica)den de
etkilendiğini göstermek isterler. Flaubert'in kâğıtları arasında da Louise'in sadakatsizlikleri ve
savurganlığı yüzünden kendi sonunu nasıl hazırladığını anlatan hemen hemen elli sayfalık bir el
yazmasına rastlanmamış mıydı? Anlatan kişi ise Louise'in bir kadın arkadaşıydı. İşin ilginç yönü
ise bu acıklı öykünün 1851-1856 yılları arasında yani Flaubert romanını yazarken bir sonuca
ulaşmış olmasıdır. Emma Bovary'nin narin silueti arkasında Louise'in hayali Delphine'inkiyle
birleşmektedir. Belki bir süre sonra başka bir yorumcu üçüncü bir kadının mezarını bularak, en
az ötekiler kadar haklı olarak yapıtın kaynağını ortaya çıkardığını ileri sürecektir. Flaubert
sadakatsiz eşlerin düşecekleri durumu sanki önceden görerek, romandaki kadın kahramanın
düşsel bir kişi olduğunu ileri sürmüştür. "Madame Bovary'nin gerçek yaşamla hiçbir ilişkisi
yoktur, der 1857 yılının mart ayında. Bu bütünüyle uydurulmuş bir öyküdür..." Ve, üç ay sonra
da "Hayır bayım, düşüncelerime esin kaynağı olan hiçbir örnek yoktur. Madame Bovary salt bir
yaratım ürünüdür. Bu kitabın tüm kişileri hayali olup, Yonville-FAbbaye diye bir ülke de mevcut
değildir". Sonunda 1870 yılında düşüncelerini yineler ve Mme Hortense Cornu'ye yazdığı
mektupta görüşlerinde ısrar eder: "Madame Bovary'yi yazdığım sırada bana birçok kereler:
'Yarattığınız kadın Mme X midir?' diye sordular. Hiç tanınmamış kişilerden sürüyle mektup
aldım, hatta içlerinden birinde, Reims'den bir bey,
8
MADAME BOVARY
intikamının (bir kadından) alındığını söyleyerek beni kutladı. Aşağı Seine'nin tüm eczacıları
Homais'de kendi kişiliklerini sezince evime gelip beni tokatlamak istediler..."
Roman yazmayı deneyen herkes bilir ki, gerçek yaşamdan alınmış bir kişiyi tüm özellikleri ve
hatalarıyla birlikte edebiyata aktarmak mümkün değildir. Romancı düşündüğü benzerliğe sadık
kalmaya ne kadar çabalarsa çabalasın, anlatının ahengi, dilin güçlükleri, aynntılardaki zorunlu
seçimler yazarın kahramanının görüntüsünü yavaş yavaş bozar. Çoğu zaman bu kahraman,
fiziksel yapıları ve düşünce biçimleri arasında benzerlik olan çeşitli tiplerden ödünç alınan
çizgilerle zenginleşir. Başlangıçta romanın kahramanının yazarla hiçbir ortak yanı olmasa bile,
onun zihninde yaşaması nedeniyle romancının düşüncelerinden etkilenir. Yaratıcı ile yaratılan
şey arasında bir iletişim başlar, biri diğeri olur. Olgun ve yazarlık mesleğini seçmiş bir kişinin,
yarattığı tiplerin gerçekliğine inanması için olağanüstü derecede bir doğallığa gereksinmesi
vardır. (Zaten bu gerçekliğe kendisi inanmazsa okuyucuları inanır mı?). Burada yazarın baş
özelliği aklı değil sezgi-sidir, daha doğru bir deyişle önemli olan, herhangi bir kişinin
düşüncelerini okuyabilmesi, başka biri olabilmesi yani başka birinin yerine geçebilmesidir. Bu
hafifmeşrep bir kadın, titiz bir eczacı veya aldatılmış bir koca olabilir. Flaubert, Madame Bovary'yi yazarken Flaubert olduğunu unutmakta ve tüm sorunları bir kadının bakış açısıyla
incelemektedir. Şu ünlü şakasını bu anlayış çerçevesinde yorumlamak gerekir: "Madame
Bovary benim!" Aslında yarattığı kişilikle özdeşleşebilmek için kendisini fazla zorlamaya gerek
görmemiştir. İbne Bovary, içinde bulunduğu yaşam biçimini reddetmekte, ozanların betimlediği
yaşamı arzulamakta, tatlı sözler karşısında kendinden geçmekte, ölümsüz tutkulara inanmakta
ve kendisini şatolarda yaşıyor görmektedir. Bu kurtulma, başka biri olma, uçup gitme isteği
Flaubert'in de benliğinden koparamadığı bir duygusallıktır. Emma'nın Charles Bovary, Rodolphe, Leon, Homais ve Lheureux'yle kişileşen somut gerçekliğe çarparak sonunu
hazırlamasına karşılık, Flaubert bu gerçekten, sanatının malzemesini yaratarak kendini
kurtarmaktadır. Doğasında bulunan ikilik, sonuçta Flaubert'e, romantizmden tümüyle
etkilendiği halde karışık düşüncelere de açık olabilmesini sağlamaktadır. "Bende iki ayrı edebi
dile sahip iki ayrı kişilik bulunmaktadır", der 16 ocak 1852 tarihli bir mektubunda; "biri laf
ebeliğinin, lirizmin, baş döndürücü uçuşların, cümle ahenklerinin, yüksek düşüncelerin
tutkunudur; öteki ise elinden geldiğince gerçeği araştıran, en küçük olayı da büyük bir olay
kadar gözler önüne
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
9
sergilemek isteyen, ürettiği şeyi size neredeyse maddi olarak hissettirmek isteyen kişiliğimdir".
Zaten Mme Bovary, Flaubert'in kişiliklerine büründüğü kahramanlardan yalnızca bir tanesidir.
Bu gerçeği kuşku ile karşılayanlara birkaç sene sonra Flaubert'in Bouvard ve Pecuchet adında
iki budalayla kendisi arasındaki benzerliği kesin olarak ileri sürdüğünü hatırlatmak yararlı
olacaktır. Çocukluğundan beri Flaubert insanların budalalığına hayran olmuştur. Ona göre insan
"budalalığı görebilmek gibi kötü bir yetiye sahiptir. Görmesine görür ama bağışlayamaz".
Yazar başkaları aracılığıyla edinilen düşüncelerin düzensizliğine atılmayı ,bu kaos içinde
yıkanmayı büyük bir zevk saymaktadır. "Bouvard ve Pecuchet benliğimi öylesine dolduruyorlar
ki, kendimi onlardan biri sayıyorum. Budalalıklarını kendimin yaptığımı düşlüyorum" demektedir
1872 yılının mayısında! Aynı dönemde Salammbo, Matho, Frederic Moreau, Mme Arnoux,
Herodias ve Saint Antoine için de benzeri duygular içerisinde olduğundan hiç kuşkumuz yoktur.
Duygulanımları iyi yansıtabilmek için her şeyi hissetmek ihtiyacı bazen endişe verici örgensel
bozukluklara yol açabiliyordu. Bir düşünceyle dolu olduğu zamanlar artık davranışlarına
egemen olamıyordu. "Açık havada atla çıktıkları gezintide yanların-dayım; birlikte terliyoruz ve
susuyoruz... Kimi kez sabahın altısında yazarken sözcükler canlılık kazanarak beni öylesine
sürüklüyor ki artık olanca gücümle haykırıyor ve öylesine derinlemesine hissediyorum ki,
karımın da doğruladığı gibi kendimden korkarak, masamdan kalkıyor ve sakinleşmek için
pencereyi açıyorum". (23 aralık 1853'te Louise Colet'ye yazdığı mektup.) Daha sonraları
Emma'nın öldüğü bölümü yazarken kahramanının çektiği acıları maddi olarak duyabilmek için
kişiliğini, gerçekten soyutlama denemesine girişmiştir... "Ağzımda arseniğin tadını öylesine
duyuyordum ki, iki kez ardı ardına gerçek mide spazmı hissettim ve bütün yemek boyunca
kustum..." (Taine'e mektup, 1868.)
Sanatı tarafından esir edilen romancı artık yaşamayı bilmeyen bir kişidir. Kendi öz varlığına
rağmen, artık yalnızca yapıtı için yaşamakta, deliliğe varan bir inatla en küçük güncel olayları
ve duyumladığı her şeyi eserine aktarmakta ve onu beslemektedir. Sokakta duyduğu eğlenceli
bir sözü bile yarattığı kahramanlardan biri için saklamakta, masada bir tabak dolusu tatlı su
ıstakozu gördüğü anda: "Hah işte yazmakta olduğum bölümdeki yemek sahnesinde mönü bu
olmalıdır!" demektedir. Güneşin batışını hayran hayran seyrederken sürekli olarak uyanık olan
dikkati ise, gelecek başka bir bölümde kullanılmak üzere bulutların
10
MADAME BOVARY
meydana getirdiği şekilleri not etmektedir. Edebi uğraşlardan uzaklaşmış göründüğü koşullarda
bile özgür olmayıp gözlemlerini, araştırmalarını sürdürmeye devam eder... Bu durum yazarın
olağanüstü bir inceleme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaz. Ayrıntılara karşı duyulan bu
doyumsuz açlık, ancak romanın konusuyla ilgili alanlarda kendini göstermektedir. Üzerinde
çalıştığı eserin konusuyla doğrudan ilgisi olmayan bir ortamda yazarın görüş gücü azalmakta ve
dikkati büyük ölçüde kaybolmaktadır. Romancıyı, yaşamı romana bir malzeme olarak görmeye
zorlayan bu profesyonelce değişim, Flaubert'de çok güçlü bir şekilde hissedilmektedir. Yetkin
bir biçimde yazabilme kaygısı, kimilerince saygısızlık olarak nitelenebilecek bazı konuşmaları,
utanmazlıkları Flaubert'in gözünde haklı kılmaktadır. 1853 yılının haziranında doğa bilimcisi
Pouchet'nin karısının cenaze törenine gitmeden önce Louise Colet'ye yazdığı mektupta şunları
söylüyordu: "Eminim ki yarın çok kötü bir gün yaşayacağız ve bu zavallı bilgin de acınacak bir
durumda olacak. Her şeyden yararlanmak gerek diye düşündüğümüz zaman, orada Bovary'm
için de işe yarar malzemeler bulabilirim. Düşüncelerimi başkalarına açacak olsam, bu
serbest yaşamı tanıyan ve mâli sıkıntılar içinde aşkta düş kırıklığına uğrayan bir kadım konu alan bir öyküden daha basiti bulunabilir mi? Flaubert bu olayı çağına göre büyük bir ağırbaşlılık ve şaşırtıcı bir nesnellikle incelemektedir. Bu sonda hiçbir ahlaki kaygı güdülmez. Bir kişinin gözyaşlarını üslubumun süzgecinden geçirerek başkalarını da atlatabileceğimi sanıyorum". o ana kadar hiçbir şey yayınlamamış olsa da çok yazmış. incelediği yerleri haklı olarak olmamış diye nitelendirdi. Romanına. tutkulara kapılan. Oysa Flaubert insanların en iyisi. Bir haftada ancak iki sayfa yazıyorum! Bezginliğin çenesini dağıtmak için bundan iyi bir yönHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 11 tem yoktur. dışarıyla hiçbir bağlantısı olmayan. Bunlardan birincisi (Don Quichotte ve Emma) cömertliği. düşüncelerine ve diline egemen olduğundan emin." "Bir stile kavuşmak gerçekten çok zor! Bir önceki gün yazdıklarımı tekrar baştan alıyorum. Hemen hemen tüm cümleleri yeni baştan yazmalıyım. "Bana güzel görünen şey. sevgiyi tanımış. Madame Bovary'nin ilk satırım yazdığı sırada otuz yaşında. bir kelime bulabilmek için kafa patlatmamn ne demek olduğunu bilmezsiniz. Homais) pratik aklı simgelemektedir. bir hiç üzerine.. .. havada dayanaksız duran yeryüzü gibi yalnızca üslubunun gücüne dayanan bir roman yaratmak isteyişim-dir. düş sevgisini. kendi deyişiyle cümleleri "beyaz yağlardan kurtarmak ve salt kaslarıyla ortaya çıkarmak» istemektedir. en yüce gönüllüsü ve en sevecenidir. Madame Bovary. onun. onurunu yitirerek Emma'nın yenilgisi ve "şeref madalyası kazanan" budala Homais'nin zaferiyle noktalanır. Çağlayanlar oluşturabilmem için çok çalışmam gerekiyor" demektedir. Bu sözler karşısında ne kadar da acımasız! diyebiliriz. Flaubert kahraI Up*. 12 MADAME BOVARY manini yaşamın basit zorunluluklarına uymayı reddettiği için cezalandırdığı halde. En güzel eserler az malzemeyle yaratılmış olanlardır". Bir taşra kasabasının yeteneksiz küçük bir doktoruyla evlenip.davranışım iğrenç olarak görülebilir ama ben bunda bir kötülük görmüyorum. Bu kitap nerdeyse konusuz veya konusu hemen hemen belli olmayan bir eser olacaktır. açık seçik ortaya koyarak romanının çatısını kurmakta ve konunun akışına güçlü dayanaklar kazandırmaktadır. Işık saçan penceresi ise Seine'den geçen denizcilere yardımcı bir nokta olmaktaydı. Cervantes'inkinde olduğu gibi. M. Charles .. çılgınlığı sergilerken. konumunun ona sunduğu küçük doyumlarla yetinebileceğini söylemekten de ısrarla kaçınır. yalnızca iyi yazmak isteğinden değil aynı zamanda iyi düşünebilmek arzusundan da kaynaklanmaktadır. Kaz tüyünden kalemini kurbağa biçimindeki hokkasına batı-rıp. Sizde düşünce geniş bir şekilde durmadan akan bir nehire benzer. bütün bir gün boyunca.. Bende ise bu bir su sızıntısı halindedir.Flaubert George Sand'a gönderdiği bir mektupta "Siz. çizikler." "Böylesine bir konuyu seçmiş olmam ne kadar da kötü! Böylelikle sanatın boğucu sıkıntısını tanımış olacağım!" Flaubert için biçim ve düşünce. inanmış bir sofunun dünyadan elini eteğini çektiği gibi başlamıştır. olanakların bayağıca kullanılmasından yana değildir. Sıkışıklığın yaptığı zorlamayla kendisine göre ikinci planda görünen tüm cümleleri dışarda bırakmakta. Çalışmasına her gün öğle zamanı başlamakta. Artık kişisel özel yaşamı. Kalıcı bir eser ortaya koymak için tüm fedakârlıklara hazır olan Flaubert amacına ulaşmak için. O yalnızca sanatını her şeyden üstün tutmakta ve görevini bir papaz gibi yerine getirmektedir. düzeltmeler ve karalamalarla doludur. Bu nedenledir ki cümlelerine gösterdiği özen.. olgunlaşmış bir kişidir. kötü tutumunu haklı gösteren nedenler. ayrıntılarıyla işlemekte. Tersine onun çevresindeki budalalığın ve yavanlığın kurbanı olarak kabul eder. kocasını ve kızını sevebileceğini. . tıkıldığı delikte sıkıntıdan bunalarak kendini hayallerle oyalayan. yarattığı kahramanlara yer açmak için sona ermiştir. diğeri ise (Sancho Pança.. iki temel kahraman vardır. Yazdığı sayfalar. Kanısına göre Emma'nın. Bouillet. başınız iki elinizin arasında. Beş seneden daha uzun bir süre Croisset'deki evine kapanarak içindeki arzularla savaşmıştır. Flaubert'in romanında da.. madde ve ruh gibi bir bütün oluşturur. akşam yemeğinde verilen kısa bir aradan sonra geç vakitlere kadar uğraşını sürdürmektedir. Flaubert sürekli olarak kahramanlarını derinlemesine yakalamakta.. Sözcüklerin seçimindeki güçlüklerden ise mektuplarında bol bol yakınmaktadır: "Bovary'min katı bir dili olmamalı. Madame Bovary çoğu kez Don Quichotte ile kar-şılaştırılmıştır.
böyle bir anlayış elbiselerinin tümünden arınmış bir kadının durumuna benzer. söylemek istediği şeyleri ortaya koyabildiğim" yazar. Ünleri fazla olmayan eleştirmenler ise daha sert bir tutum takınırlar: "Bu kitap okuduğum eserler arasında ahlaktan en uzak olanıdır".. eserin sonsuza kadar kök salması amacıyla yazıldığını sanmıştır. . zaferin yolları kendisine açılmaya başlar. eserin Revue de Paris'de 1856 yılında yayımının yarattığı skandaldan sonra kavuşmuştur. oysa yazar eserini böyle bir amaç gütmeden... içinden koptuğu gibi özgürce. kalpleri rahatlatan duygulardan. Silik bir kişiliğe sahip olan savcı Pinard. erdem duygusunun doğmasına yor açmamakta midir?" Flaubert çeşitli gerekçelerle mahkemece serbest bırakılır: "Roman edebi açıdan üzerinde çok çalışılmış bir eser izlenimi verdiğinden. Flaubert'in çalışmassnın yetkinliğinin nedenini tam olarak kavrayamayan kamuoyu ise. Okudukları zaman tüyleri diken diken olmaktadır! O sıralarda Octave Feuillet'nin. genç kadına karşı duyduğu acıma hissini ve onun yitip gitmesine neden olanlara karşı duyduğu nefreti dile getirmekten kendini alıkoyamaz. bizde kötülüğe karşı bir sevgi mi yoksa bir tiksinme duygusu mu uyanmaktadır? Romanda tanık olduğumuz suça layık görülen korkunç ceza. onu köleleştirmez tersine onurlandırır.Madame Bovary ününe. şu önemli soruyu mahkeme heyetine yöneltir: "Bu tür bir kitabı okuduktan sonra. Kitapçılarda yeni görünmeye başlayan Feydeau'nun Fanny'si. derginin yönetmeni ve basımcısıyla birlikte.. Edmond About'nun. Kulağı okşayan sözlerden. Fakat bu sırada Hauteville House'dan Flaubert'e gönderdiği bir mektupta. Madame Bovary'nin kendisine Paris'te ve taşrada yandaşlar bulmaya başlaması yavaş yavaş ve gizlice olmuştur. "Karşıtların biliminden habersiz olan Flaubert. savcı tarafından okunan bölümlerin belli amaçlarla seçildiğini gösterir ve eserin en dokunaklı bölümlerinden seçilip. Romanı âdeta uçsuz bucaksız bir arazide her yönden kolayca görülebilen bir anıtı andırır... Çağın son çeyreğinde yeni romancılar ortaya çıkarak kuramlarım tanıtmaya ve yaymaya çalışırlar. Kitabı okumaya başladıkları zaman sıkıntıya benzeyen bir tedirginlik duymaktadırlar. bu eksikliği nedeniyle bir bileşime gidememiştir".ancak bir özet niteliğini taşıyabileceğini belirterek. Hatta bu tutumundan ötürü onu. Sanata utanma duygusunu benimsetmek.. en az sevdiği kahramanları karikatürize ettiğinden (örneğin M. Homais) dolayı kınamak bile gerekebilir. Bu olaydan sonra roman birdenbire ün kazanır. "Sıkıcı. iyi kotarılmış bir çalışmanın tadıyla yaratmıştır. Eserin neden olduğu skandaldan dolayı meraklanan ve ürken okuyucu hâlâ tereddüt içindedir.". sanat sayılmaz. şu sonuca ulaşmaktadır: "Büyük bir iş başardınız". özene. ustaca ve ateşli bir şekilde yanıt vererek. (Paulin Limayrac). Leon'un alçaklığı ve Lheureux'nun rezilliğidir. "Bir kitabın sönüp gitmesinin nedenlerini kavramak için Fanny'nin okunmasına gerek var" der Andre Gide. Eserin ahlak dışı niteliğinden ötürü harekete geçen imparatorluk yönetimi Flaubert'i 29 ocak 1857'de. Paris'te Adalet Sarayı'nm 6. Victor Hugo: "Çok güzel bir kitap yarattınız bayım!" demektedir. Anlatılan bu öyküde her şey o kadar katı. v. o kadar soğuk ve gerçektir ki!. Düşüncesini ilk belirtenlerden biri olan SainteBeuve. (Dumesnil).. Satışı fazla olmayan Artiste gazetesinden Baudelaire adlı biri de yazarın üslubunu "basit bir kanaviçenin taşıdığı özgünlüğe. Eleştirmenler ise pusudadır. Gonzales'in ve Paul Feval'in kitapları çok gözdedir. aşırı derecede öfkelenerek yaptığı konuşmada. anlaşılmamış ve bezgin hissettiği sırada.. (Texier). Senard. en kışkırtıcı bölümlerden seçtiği alıntılarla romanın konusunu anlatarak. Flaubert'in zavallı Emma'sımn tersine. "İkinci sınıf bir kitap". çünkü bu tür anlatıların gerçek yaşamla hiçbir bağıntısı yoktur. suçlanan cümlelerin .b." Flaubert'in avukatı M. eserin bütününün geleneklere yapılan bir hakaret olduğunu iddia eder ve şu sonuca ulaşır: "Kuralsız sanat. Madame Bovary'nin yayınlanmasıyla birlikte kalemlerine sarılırlar. hayal kurmaya yol açan entrikalardan hoşlanılmaktadır. Flaubert.Bovary'nin yeteneksizliği. açık olmayan bazı yanlarına karşın yapıtın bir "bütünlük ve tutarlılık gösterdiğini" ayrıca "yazarın veya daha doğru bir deyişle sanatçının. canlılığa" benzeterek. çağdaşlarının gözünde ani ve olağanüstü bir başarıya ulaşır. mahkemeHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 13 de kanıt olarak alman bölümlerin kınanması gereken düşünceleri de içermesine karşılık. Ne olursa olsun Madame Bovary'yi beğenilmek veya eleştirebilmek düşüncesiyle yazmadığı kesindir. yapıtın bütünü göz önüne alındığı zaman bu tülden yerlerin fazla olmadığı gerekçesiyle. (Veuillot). Ceza Mahkemesinin önüne çıkarır. Yantutmaz görünmekle birlikte.. yaşamının sonbaharında kendisini terkedilmiş. bayağı ve utanılacak bir yapıt". Bu yeniler kendisi gibi . Rodolphe'un hoyratlığı. romanın başından sonuna varıncaya dek.
okuma zevki öylesine sönüktü ki. tüm ülkelerde yaşayan. . onun gibi gerçeği çarpıcı bir biçimde anlatmak istemektedirler. fakat çeviri piyasası öylesine dar. Sonradan. Zola. Amerikalı. Mecmua 1936' da kapanınca.. Rahmetli dostum. Sık sık buluşup görüştüğümüz halde. Fakat her zaman görüldüğü gibi yapıtın sürekli artan başarısı bazı gelişmiş kafalarda yeni soruların uyanmasına neden oldu. Flaubert hırslı çalışması. yeniden elden geçirildikten sonra Remzi Kitabevi'ne verilmiş. memlekette veya Fransa'da çıkan kitaplardan söz açar. Gerçi o tarihte İstanbul'da otururdu. Ataç olup Ankara'ya gitti ve oraya yerleşti. bugün elinizdeki Madame Bovary çevirisi. Lanson ise Flaubert'i "çağın en sağlam ve dengeli yapıtlarını veren romancı" olarak selâmlamaktadır. Madame Bovary'yi dilimize çevirmeye başlamıştı. geçmiş bir dönemin yazarı izlenimini yaratmaktadır. Okuyucuları.. daha İstanbul'da iken. pro-. edebî dedikodular yapar. bu kişiler. ahlak anlayışına ve düşüncelerine ilgi göstermekteydiler. fesyonel bilinci. bize birlikte çalışıp iş çıkarmak kısmet olmadı. çıkmış olan bölümler. Bu yeni romancüa14 MADAME BOVARY rın adları. Sanki olağanüstülüğün yalnızca belirsizlikte. keskin zanaatçı davranışlarıyla onlar üzerinde. günümüzün eleştirmenleri ise yazarın dili üzerinde durmaktadırlar. Sinema bu öyküye dört elle sarılmakta. Flaubert hâlâ izlenmekte ve rüzgâr. "Ölümsüz Madame Bovary ise Shakespeare ve Balzac'inkiler de dahil olmak üzere tanıdığım en gerçek ve kusursuz kadın kahramandır". Bunun için. filmleri birbirini izlemekte. Madame Bovary'ye çeken nedenlerin başında acaba. Alman ve Japon kadınları onun varlığında kendilerini görmektedirler. Sonra. tümü. üzerinde böylesine titiz çalışılmış bir dile karşı çıkmaktadırlar. bağıntısız yapılarda. Taslaklara karşı büyük ilgi duyan günümüz eleştirmenleri her şeyiyle yetkin. gözden düşecekleri inancı içerisindedirler. onu bir usta olarak kabul etmeyenlerin itirazlarını boğmaktadır. bir araya geldiğimiz zaman. fakat arkası gelmemişti. ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık onan insanüstü yetkinliğinden kaynaklanmaktadır. bazı keskin eleştirilerin varlığına karşın. Flaubert'in zamanındaki eleştirmenler onun işlediği konulara. geniş bir çevre tarafından çabuk okunabilmek için hızlı yazan ve böylece çabuk unutulan romancıların çoğaldığı dönemimizde. Nurullah Ata. 1880 yılında ölmesine karşın hâlâ üzerinde tutkuyla tartışılan bir yazardır Flaubert. Evrenselleşen Emma. Bu açıdan Croisset'nin yanlız adamının kaygılanmasını gerektiren bir neden yoktur. Ne yazık ki. değişik iklimler altında acı çeken ve yaşamını yitiren bir kadın kahramandır. Bence. okuyucu yığınlarının büyük bir kesimi Flaubert'in romanına duydukları sevgiyi özenle korumaktadır. onun anlayışına yönelmemiz zorunlu bir hale gelmektedir. baHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 15 zılarmın da ileri sürdükleri gibi. İngiliz. Ataç'ın vakitsiz ölümüyle çevirinin tamamlanması imkânsızlaşmca. okumuş olanlara. şunun bunun çeviri yanlışları üzerinde konuşurduk. Ben onu daha «Nurullah Ata Bey» iken tanımıştım. halkı uyuşukluğundan kurtarır.üslup sorunu üzerinde fazla durmuyorlarsa da. çeviri de yanda kaldı. özellikle bayan okuyucuları. Bilim yuvaları da genel okuyucunun düşüncelerine destek sağlar. Bereket versin. Çevirisi Ayda Bir mecmuasında tefrika olarak çıkıyordu. anlaşılmaz sözlerde bulunabileceğini düşünerek. kendi duygusal yaşamlarından bazı parçalar bulabilecekleri umudu mu gelmektedir? Bu tür bir neden böylesine geniş bir olgunun yanıtı olamaz. yapacağımız çalışmalardan değil. Böylelikle geç de olsa binlerce okuyucu Flaubert'in yapıtıyla tanışır. ikimizin imzasını taşıdığı halde. dünyaca tanınan ünlü yıldızlar bu küçük taşralı kadını canlandırmak için birbirleriyle yarışmaktadırlar. bitmiş bir yapıtla ilgilendikleri zaman. Brunetiere "Madame Bovary'nin çağdaş edebiyat tarihinde bir baş yapıt olduğuna inanabiliriz" der. Daudet. Yaşlı ustanın çevresinde görülen bu canlılık. Maupassant ve Bourget'dir. karşı karşıya oturup birlikte yaptığımız bir çalışmanın ürünü değildir. Rus. Emile Faguet'ye göre ise: "Flaubert Fransız yazınının en büyüklerinden biri"dir. Buluşmalarımız da artık yalnız tatil aylarına kaldı. bütün dilleri konuşan. Henri TROY AT Fransa Akademisi Öyesl i BİRKAÇ SÖZ Rahmetli Ataç dostumdu.
Ölmez eserlerinden Salambö. benim gözümde bile umulmadık bir değer kazandı. büyükler arasına. Asabi. ne kadar büyük olursa olsun. bu işi yapmak bana düştü. Uyukla-yanlar gözlerini açtı ve herkes. İki çeviri arasındaki. kapı açılıp içeri Müdür girdi. onun hatırasına saygı göstermekti. koca bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu. Benim çevirimde bulunacak kusurlar. çünkü. yaşına göre bir sınıfa çıkarırız. dilimize İsmail Hakkı Alişan tarafından çevrilmiştir. Böyle bir yazarın eserini çevirmeye kalkmanın bir kendini bilmezlik olduğunu bilirim. merhumla benim Gustave Flaubert'e karşı beslediğimiz birlikte hayranlıktı. sizin belagat ve iyiliklerinizin derecesine hiçbir zaman varamayacak olan saygı ve gönül borcumu lütfen kabul buyurunuz. Bu kitabın başına ithaftan önce adınızı yazmama izninizi dilerim. ne kadar uğraşsam Madame Bovary çevirisine aslındaki güzellikleri veremem. o romanı yeniden çevirmeye özendirirse bu. Sabri Esat SİYAVUŞGİL Esentepe. sizin o eşsiz savunmanızdan sonra. Rahmetli dostumun ikinci kısmın VIII. bunlarla kendini zehirlemekten hoşlanırmış. Tam tersine. Madame Bovary'yi benim çevirmem değil. Her cümlesi üzerinde saatlerce. Fakat kitabın asıl konusu bu değildir: Madame Bovary. emeğinin eserine hiç el sürmedim. kocasıyle geçirdiği silik hayattan nefret edip daha ince bir yaşama isteğiyle kendini birtakım kuklalara. günlerce çalıştığı söylenir. Asıl ününü sağlayan da belki bu kitabıdır. kendini. ahlakı ile kendini beğendirirse. 1966 Gustave Flaubert ve MADAME BOVARY Gustave Flaubert yalnız Fransa'nın değil. yaşayan tipleri tespite çalışan Flaubert'in eseridir. Çalışması. aziz dostumun çevirisine başladığı bir eseri tamamlamak suretiyle. Nurullah ATAÇ (uuıto MARIE-ANTOINE-JULES SENARD'a PARİS BAROSU ÜYESİ MİLLET MECLİSİ ESKİ BAŞKANI VE İÇİŞLERİ ESKİ BAKANI Aziz ve ünlü dost. taşra çapkınlarına kaptıran kadının hikayesidir. iki çeviri arasındaki üslup ayrılığını elimden geldiği kadar ortadan kaldırmak amacıyle. Onun için. Gustave Flaubert'i sevenleri. bu zaman uzaklığını kapatmaya çalışırken. Okuyucuların. Beşinciye giriyor. Ataç'la aramdaki bu işbirliğini. O roman Gustave Flaubert'in romantik tarzının en güzel eseridir. onun yayınlanmasını her şeyden önce size borçluyum. Madame Bovary ise tarihi sahneleri canlandırmaya değil. Eserim. 12 Nisan 1857 Gustave Flaubert BİRİNCİ KISIM I Okulun çalışma salonundaydık. hatta hastalıklı bir sanatkâr olan Flaubert. Hiçbir büyük eser bir defada kusursuz olarak çevrilemez. arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de. Gustave Flaubert en titiz sanatkârlardandır. Madame Bovary'de dünyanın en unutulmaz budalalarını betimlemiştir. Çünkü bence önemli olan.Remzi Kitabevi'nin isteği üzerine. Paris. Fakat yine de bu romanın çevrilmesi gerektiği kanısındayım. dedi. sanki dersine dalmışken birdenbire gürültü duyup şaşalamış gibi ayağa kalktı. gözünün önünde geçen hayatı. çabamı artıran diğer bir konu da. . kendi dilimi onunkine benzetmeye çalıştım. bölümü ortalarına kadar yürüttüğü çeviriye ben bıraktığı yerden devam ettim ve onun aziz hatırasına saygısızlık etmemek için. bütün dünyanın en tanınmış romancılarındandır. sonra etüt öğretmenine dönüp yavaş sesle: — Bu efendiye göz kulak olursunuz. içinde yaşadığı çevreden üstün gören. 1935-1936 yıllarına kaMB 2 18 MADAME BOVARY dar geriye götürüp değerlendirmek insafını göstereceklerinden eminim. insanların özellikle budalalıklarını seyretmekten. Müdür oturmamızı işaret etti. benim için en güzel ödül olur. Monsieur Roger.
sonra. güneşliği parlıyordu. ayak ayak üstüne atmaya. Yeni öğrenci. kasketi düştü. diyebildi. kol ağızlarından gözüken kırmızı bilekler de herhalde çıplak durmaya alışıktı. kilisede dinsel öğüt dinliyormuş gibi. lanıyordu. boyu da hepimizinkinden uzundu. Öğretmen: — Ne arıyorsunuz? diye sordu. dizlerinin üzerine koydu. Omuzlan öyle geniş değildi ama. kasketlerimizi yere atardık. lutr kaskete. çekingen gözlerini etrafında gezdirerek sıkıla sıkıla: — Kaske. serguçlu kalpaktan tutun da miğfere. kötü boyanmış. O zavallıya. etüt öğretmeni kendisine seslenmek zorunda kaldı. püskül gibi sarkıyordu. Öğretmen: — Kalkınız. bunun ucunda da. Yeni öğrenci. dedi. bin zorlukla dindirildi. yere mi bıraksın. zavallı çocuk o kadar şaşala-mıştı ki. acele acele. heceleri birbirine karıştırarak bir isim söyledi. daha kapının eşiğinde. nefesinin olanca kuvveti ile şu kelimeyi fırlattı: Şarbovari. Başımıza yağmur gibi yağan cezalar sınıfın düzenini yerine getirdi. Yanında oturanlardan biri dirseği ile vurup yine düşürdü. Hoca: — Daha yüksek söyleyin! Sesinizi biraz daha çıkarın! dedi. Eğilip yerden aldı. hecelettirerek. dilsiz çirkinliklerinde bir budalanın yüzünde olduğu gibi. Öğretmen: — Ayağa kalkın da adınızı söyleyin. bunların üzerinde torbamsı bir şey vardı ki. on beş yaşında kadar vardı. tutulmaya çalışılan bir kahkahanın iyice sönmemiş bir fişek gibi patlayıverdiği bir sırada. aralarına kırmızı kurdele dikilmiş. fakat yine de. O. 6. bir türlü kestiremiyordu. dedi. dirseğine dayanmaya bile cesaret edemiyordu. altın tellerle yapılmış bir küçücük haç. kulak kesildi. takkeye kadar. çivili kunduralar vardı. yine heceleri karıştırarak tekrar etti. tiz seslerle en üst perdelere yükseldi. Sınıfa girer girmez. kimimiz tepiniyor. derin bir belagat bulunur. tembeller sırasına oturmasını emretti. kimimiz havlıyor. hani bazı şeyler vardır. yuvarlak şapkaya. ellerimiz boşalsın diye. her milletin her çeşitli başlığına çalan bir külahtı. bizimle birlikte sıraya girmesi için. işte böyle bir şey. uzun konçlu mavi çorapları. tekrar eğilip kaldırdı. üç burma şeritle başlıyordu. Yerine oturdu. Yumurta biçimindeydi ve içi tel çubuklarla tutturulmuştu. Yeniydi. (Kimimiz uluyor. öğretmen yazdırtarak. siyah düğmeli.. sıraların altına fırlatırdık. birdenbire canlanıyordu. söz dinler ve pek tutuk bir çocuğa benziyordu. bir köy uşağıydı. baklava baklava kesilmiş kadife ve tavşan derisi parçaları sıra-. Bû. incecik bir şeride bağlanmış. yeni'nin kasketi hâlâ dizinin üstündeydi.Kapının arkasında bir köşeye büzülmüş durduğu için pek de iyi seçilemeyen bu yeni öğrenci. yeşil çuha setrenin koltuk altlarına dar geldiği belliydi. Çocuk yerinden kımıldadı. O. hemen gidip kürsünün dibinde. Bir gürültü daha kopacaktı ama öğretmenin öfkeyle: . — O miğferi bir yana bıraksamza! dedi. alnına yatırılarak düz kesilmişti. sonra yine bir durakladı. 24 MADAME BOVARY Bunun farkına mı varmadı? Yoksa ona uymayı göze mi alamadı? Her ne hal ise. sarımtırak pantolonunun altından meydana çıkıyordu. saat ikiye gelip de zil çalınca. kasketini elinde mi tutsun. — Bir daha söyleyin! O. Kalktı. Saçları köy kilise ilahicilerininki gibi. duvara çarpıp da toz koparsın diye. Bütün sınıf gülmeye başladı.. son bir çaba göstererek ağzını alabildiğine açtı ve birine seslenilmiş gibi. Sınıfı bir kahkahadır aldı. bunun arkaya düşen kısmı. yoksa başına mı giysin. bizim bağnşmala-rımızdan onun sesi büsbütün işitilmez olmuştu. ama kimse işitemedi. biz duamızı bitirdikten sonra bile. Hocamız sakalı sözden hoşlanır bir adamdı. Kalkıp derslerimizi anlatmaya başladık. o yeni öğrencinin adının Charles Bovary olduğunu sonunda anlayabilmişti. tekrar tekrar okutturarak. Bir anda sınıfı saran gürültü. uslu. içeriden mukavva ile gerilip yol yol şeritlerle süslenmişti. Ayaklarında iri iri. kimimiz: Şarbovari! Şarbovari! diye bağrışıyorduk) sonra tek MADAME BOVARY 25 sesler halinde dalgalandı. Askısını pek çektiği için. okulun modası böyleydi.
elma şarabını satacağına şişelere koyup kendi içti. rastıklı bıyıkları favorileriyle birleşmişti. Annenin gösterdiği eğilimlerin aksine olarak M. çünkü kuralları oldukça bellemişti.— Hepiniz beşer yüz dize kopya edeceksiniz! diye bağırması üzerine. Bir zamanlar karısı onun için deli olmuştu. sabahları geç kalktı. açık kalan şarabın bozulup sirkeleştiği gibi. porselen pipolar içti. eteğini çekti. elini işten esirgemiyordu. Baktık. dedi. Siz de. Yakışıklı. yirmi kere ridiculus sum (1) fiilini yazacaksınız. her akşam tiyatroya gidip eve geç döndü. senetlerin ödenme tarihini düşünür. kahvelere dadandı. çalımlı bir adamdı. kimse çal-mamıştır. köyün şırfıntıları peşinde koşmasına. evde ütü ütüler. dikiş diker. biraz para batırdı ve toprağı altın etmek için köye çekildi. kelimeleri birer birer sözlükte arıyor. Charles-Denis-Bartholome Bovary. Kayınpeder ölünce çok . Annesi-onu reçelle beslerdi. Babası M. yeni efendi de. Beyefendi ise hiçbir işi üzerine almaz. ilk Latince derslerini köyün papazı gösterivermişti. kümesinin en iyi hayvanlarını kesip kesip pişirdi. işçilere nezaret eder. Bovary. parmaklarına yüzükler takar. Onda hem bir yiğit görünüşü. yarı konak denecek bir ev buldu. dikkatle. feleğe küskün. Yüzünü eliyle siliyor ve gözleri eğik. domuzlarının yağı ile av çizmelerini parlattı. Sonra daha tatlı bir sesle: — Kasketiniz de bulunur. bu parayı getiren tuhafiyeci kız. Böyle istek gösterdiği için olacak. boğazına iyi baktı. fakat kendini kul köle ederek sevmesi. ağzı leş gibi kokarak gelmesine. sinirli olmuştu. hem de bir ticaret tellalının inandırma yeteneği vardı. geçimsiz. damat buna içerleyip dokumacılığa girişti. yeni efendi. Hocanın çok canı sıkılmıştı. onların puslalannı öderdi. kocasını bir kat daha soğutmuştu. onun boyuna poşuna vurulmuştu. herkesi kıskanır bir adam olmuştu. mahkeme reisine gider. Sınıfın sessizliği geri gelmişti. Ama basmadan anlamadığı gibi tarımdan da anlamıyordu. Gençliğinde şen. Artık hep iş üstündeydi. zenginlik peşinde koşmayı bırakmanın daha hayırlı olacağını kendi de anladı. arası çok geçmedi. çamaşır yıkar. merak etmeyin. yaşlandıkça. denizler tanrısının: «Şimdi ha!» demesi ile sinen dalgalar gibi tısıverdik.. şefkatli olan kadıncağız. 1812'de. insanoğlundan iğrendiğini. orduda cer-rahbaşı yardımcılığı etmiş. yan çiftlik. sesini çıkarmadan içlenirdi. küllere tükürerek çubuğunu içer ve. daha aşağı sınıfa indirilmedi. özene özene çalışıyor. konuşkan. hiç kımıldamadan duruyordu. ama anlatımında hiçbir incelik yoktu. herkese örnek olabilecek bir vaziyette oturdu. konuşkan. ufak çizgiler çizdi. ancak karısını haşlamak için gözlerini açardı. yaygaracı. babası yalınayak koşturur ve filozofluk satayım diye: «Hayvan yavruları gibi çırılçıplak dolaşsa da olur» derdi. Başlar defterlere eğildi. Evlendikten sonra iki üç yıl karısının parası ile geçindi. kendisine ara sıra kalem ucuyle atılan yuvarlanmış kağıtlar gelip de yüzünü mürekkeplemesine rağmen. Pays de Caux ile Picardie sınırlarında küçük bir köyde. tasalı.bir şey kalmadı. küskününü dikip ocağın başına oturur. Avukatları dolaşır. 26 MADAME BOVARY ğu kadar geç gönderdiği için. yeni asker toplama işlerinde birtakım dalaverelere adı karıştığından istifasını vermek zorunda kalmıştı. o zaman da. Akşam çalışma salonunda çekmesini açıp kolluklarını geçirdi. bu meyhane benim sürtüp eve geç vakit bezgin. atlarını işe göndereceğine bineğe kullandı. oğlunu da buna . bağrı dolgun. gidip alacaklıdan vadelerinin uzatılmasını isterdi. artık rahat etmek istediğini söyleyerek dünyadan elini. Oğlan eve dönünce. bir kral çocuğu gibi şımartıldı. «kişisel üstünlükleri» nedeniyle altmış bin franklık bir drahoma ele geçirmişti. kaderine sessizce katlanıp öfkesini ölünceye dek karnında sakMADAME BOVARY 27 ladı.. kürsünün üzerine koyduğu başlığının içinden mendilini çıkarıp alnını kurulayarak: — Hiç rahat duramaz mısınız? dedi. yıllığı iki yüz franga. Ailesi masraftan çekinip onu okula mümkün oldui (1) «Ben gülüncüm» demek. O zaman sustu. tam iki saat. Sonra gururu ayaklandı. Bir çocukları olunca sütnineye vermek gerekti. Önceleri kocasının. daha kırk beşinde. o kerhane senin. çocukların erkekçe büyütülmesi fikrini kafasına koymuştu. en göz alıcı renklerden elbiseler giyerdi.
Çocuğun ilk kez kilisede cemaate katılması için bir yıl daha beklenildi. ders bırakılırdı. olanca ağırlığıyle asılarak bir bi yana. Yemek işini konuşup yoluna koydu. oğlunun ereceğini ummaya başladı. yanma çağırır. Hendekler boyunca dut koparıp yer. dini alaylar geçerken küfür savurmayı öğretirdi. İsparta-lılar gibi sert bir terbiyeden geçmesini istiyordu. eşya. hüzünlü neşelerle dolu bitmez tükenmez sözler söyleyerek güya onunla konuşurdu. akıllı uslu olmasını tekrar tekrar öğütledi. köye adam gönderip yaban kirazından eski karyolayı getirtti. Şimdi birimizin bile onun hiçbir halini hatırlaması kabil değildir. Bovary bütün bunlara: «Zahmete değmez!» diyordu. kağıttan oymalar yapar. Onun yüksek mevkilere geçeceğini kuruyor. kendi gibi bir köy uşağı olan hademeyle konuşurdu. nihayet ertesi yıl Charles. babasının yüzünü pek ağartamı-yordu. daha şimdiden onu büyümüş. Bir hafta sonra dönerken oğluna. yanakları al al. eline bir sırıp alıp hindi güder. karşı koymaksızın razı oldu. O. biçim zamanı ot kurutur. ne olursa olsun hayatta başarılı olur. tanıdığı bir boyacının evinde. ekimin sonlarına doğru. (2) Can çekişenlere yutturulan okunmuş ekmek. yavrucağını ısıtsın diye bir dökme soba ile odun aldı. yani bir masa ile iki iskemle buldu. cüret gösteren bir adam. Onun yattığı odada ateş yaktırmaz. Velisi. ya bir tanıdık geçer. bir süre dinsel öğütten sonra bu uygun durumdan yararlanarak bir ağaç dibinde fiil çektirirdi. nehir boyunca gezip gemileri seyre gönderir. bu adam ayda bir pazar günü. bir bi yana uçmak pek hoşuna gittiği için. bakalorya sınavını kendi kendine yapabileceğine güvenen ailesi. Annesi. Fakat o sırada ya yağmur yağar. hatta delikanlının hafızasının kuvvetli olduğunu söylerdi. 28 MADAME BOVARY Böylece bir meşe gibi büyüdü. kargalara kesek atıp uçururdu. Madam Bovary dudaklarını ısırıyor. artık okutturulmasma babasını razı etti. dinç. Çiftçilerin peşinden gider. diller döküp okşayarak. çocuk da köyde kararsız ve şaşkın dolaşıp duruyordu. hatta bir kere de tabiat bilgisinden ikinci çıktı. Gezmeye çıktığı günler. Peder Bey de utanıp. Saint-Romain panayırı vaktinde. Charles bu kadarla kalamazdı. az sonra ağzı açık horlamaya başlardı. Valde Hanım dayattı. onu. ona bir oda tuttu. artık bir başına kalacağı için. Ama. karşılıklı yerleşirlerdi. Bu iş için. Fakat yaradılışından yumuşak huylu olan çocukcağız. Bazen de civardaki hastalardan birine viatique (2) yutturmaktan dönerken Charles'ın kırlarda haylazlık ettiğini görür. Papaz. MADAME BOVARY 29 harsis Gezi Yazıst'mn çalışma salonunda sürüklenip duran eski püskü bir cildini açar okurdu. papaz gene de öğrencisinden memnundu. Olanca dikkatiyle çalışması sayesinde daima sınıfın ortalarında kalabildi. Bu eşsiz dostsuz hayat. ders dinleyen. ona kadeh kadeh rom içmeyi. Fakat üçüncü sınıfı bitirince. Sıcaktan çocuk uyur. Charles. Fakat dersler o kadar kısa ve o kadar düzensizdi ki büyük bir hayrı dokunamazdı. Fakat ilme. Okuma öğretti. gürbüz olsun diye. yağmurlu havalarda kilisenin revakı altında seksek oynar. Onu odasına çağırtır. Altı ay daha geçti. yakışıklı. Annesi onu yanından ayırmazdı. babası kendi eliyle götürdü. Rouen Col-lege'ine gönderildi. dördüncü katta. teneffüslerde oynayan. bir vaftiz ayini ile bir cenaze ayini arasında biraz boş vakit bulunca çocuğu sacrisde'den (1) okutur veya akşam duasından sonra bir yere çıkmayacaksa eve çağırtırdı. masallar anlatır. bütün hülyalarını kırıp savurmuştu. dükkânını kapattıktan sonra onu okuldan alır. onu okuldan alıp tıbbiyeye verdiler. Ganterie sokağında bir hırdavat toptancısıydı. çalışma saatlerinde çalışan. On ikisine gelince annesi. Elleri iri iri. veya Ana(1) Kilise zinetlerinin ve papaz elbiselerinin saklandığı yer. papaz da elleri karnının üstünde kendinden geçer. pervaneler uçuşurdu. Çocuğu yüksek okullara göndermeye. sohbeti hoş bir mühendis veya bir hâkim olmuş gibi görüyordu. irfana pek aldırış etmeyen M. ona bir memuriyet almaya. akşam yediyi bulmadan tekrar getirip yemeğe yetiştirirdi. köyün papazını görevlendirdiler. kendi halinde bir çocuktu. büyük bayram günleri zangoca yalvarıp çan çalardı. yatakhanede iyi uyuyup yemekhanede karnını sıkıca doyuran. sonra oturup tarih defterini temize çeker. ticaret için sermaye vermeye paraları yetecek mi? Hem. her perşembe akşamı annesine kırmızı mürekkeple mektup yazıp balmumu ile üç kere mühürlerdi. mumun etrafında küçük sinekler.göre yetiştirmeye çalışıyor. kendinin eremediğine. daha doğrusu yorulup. oldu. . hatta evdeki köhne piyanoyu açarak iki üç küçük şarkı bile belletti.
suda kollarını yıkardı. Çirkin. bunların hiçbirinin ne demek olduğunu bile bilmiyordu. Kenara çömelmiş işçiler. Her derse gidiyor. Babası ile annesi. Ama yine de çalışıyordu. eczacılık dersi. hayli ustalık gösterdi. ertesi gün bir dersi kaçırdı ve tembelliğin tadını alıp yavaş yavaş bir daha hiç uğramaz oldu. elini kapının tokmağına koyunca şehvani bir. İşi ihmale vurup o eski kararlarından tabiatıyle birer birer dönmeye başladı. Charles yeniden çalışmaya başladı. insanın içine yücelik veren karanlıklarla dolu birer tapmağın kapılarıydı. haz duyar gibi olurdu. kendi gözünde itibarını artıran bir hareket gibi geliyordu. dominoya düştü. Maksadına ermek için Madam Bovary'nin onları birer birer saf dışı bırakması lazım geldi. Madam Bovary çoktan beri onun ölümünü bekliyordu. botanik. tıp tahsil ettirmek. içeri girerken. Sanki bununla dünyanın sırlarından kısmetini almış. onu o akşam evde bekliyorlardı! Charles yaya olarak yola çıktı. Karşıda. Bir şey anlamadı. boyu uzadı. ev sahibinin verdiği yavan bir lokmacık yemeği yedikten sonra odasına çıkar. mürüvvetini kutlulamak için. anfilere. hekim diye Tostes'a yerleştirmekle iş bitmiyordu. o da her günkü işceğizini öylece yapıyordu. klinik. kendine kadar gelemeyen bu kokulan duymak için derin derin nefes alırdı. . hem kendi dölünden gelmiş bir adamın budala olmasına ihtimal veremezdi. çalı otu gibi kara. ne saadetti! Büyük bir ziyafet verdiler. Bovary gerçeği ancak beş yıl sonra öğrendi. Bu hazırlıkları sayesinde. punch yapmasını öğrendi ve nihayet aşkın ne olduğunu da tattı. tomurcuk açmış fidan gibi sivilceli olmasına rağmen Madam Dubuc'ü isteyenler hiç de eksik değildi. ona" bir de kadın bulmak lazımdı. Oldukça iyi bir numara ile kazandı. bütün sorulan ezberledi. ne kadar dinlese boştu. bu başarısızlığı hocaların haksızlığından bilip oğlunu affetti ve işi düzeltmeyi kendi üzerine alarak ona biraz güven verdi. hastaneye koşmak. Beranger için coşkunluk gösterdi. Bir gün muayeneyi. Tavan aralarından uzatılmış sırıklar üzerinde pamuk yumakları kururdu. bir tek muayeneyi kaçırmıyordu. sarı. damların ötesinde. artık bu tarihe karışmış bir iş! Sesini çıkarmadı. M. Charles nereye yerleşecekti? Tostes'a. bununla karnını doyururdu. sıhhiye memurluğu imtihanında döndü.. mavi suları ile akıp giderdi. Orada hekim olarak ancak bir ihtiyar vardı. 30 MADAME BOVARY açıp dayanırdı. penceresini <1) Ucu tüylü bir çeşit mantar top. Charles. Annesi ona masraf ettirmemek için her hafta emanetçi ile bir parça fırınlanmış dana eti gönderirdi. sabahları hastane dönüşü. başını kaldırmaksızm MADAME BOVARY 31 sınava hazırlandı. ne iş yaptığını bilmeden nasıl dönüp durursa. yüzüne âdeta ilgi çekici hüzünlü bir hal geldi. Charles. Annesi onu da buldu: Dieppe'li bir mübaşirden dul kalmış. yasak zevkler âlemine girmiş oluyordu. sanki hepsi de.Charles tıbbiyenin ilan tahtasında ders programını okuyunca sersem gibi oldu. Kadın. Meyhaneye dadandı. üzerleri siyah benekli küçük koyun kemiklerini mermer masalara çarpmak. birçok sokaklardan geçerek tekrar eve dönmek sırası gelirdi . ona halef diye gidip karşısındaki eve yerleşmişti. köye varmadan önce bir yerde durup annesini çağırttı. Orası kim bilir ne güzeldir? Akgülgenlerin altı kim bilir ne serindir? Köyün kokularını. mor.Akşam. ciltli defterleri vardı. Annesi için bu. Ama oğlanı okutmak. O zamana kadar içinde gizli kalmış birçok şeyler birer birer uyandı. aşağıda. kıpkırmızı sobanın karşısında ıslak elbisesinin dumanı tüte tüte oturup çalışırdı. papazlardan arkası olan bir sucukçunun emeklerini bile boşa çıkardı. Rouen'in bu mahallesine ¦ bayağı bir Venedik hali veren ırmak. Sonra derslere. ona her şeyi anlattı. anatomi dersi. ılık sokakların boşalıp hizmetçi kızların kapı önlerinde volant (1) oynadıkları saatte. köprüleri ve kafesleri arasından.. adamcağız daha piliyi pırtıyı toplamadan. pathologia dersi. tabanını duvara vura vura. tertemiz geniş gök. Zayıfladı. Her akşam pis bir kahveye kapanıp. Gözleri bağlı dolap beygiri. batan kırmızı güneş. kimya. Güzel yaz akşamları. yılda bin iki yüz frank geliri olan bir kadın. şarkılar öğrenip oyun arkadaşlarını karşılarken söyledi. ona özgür olduğunu gösteren. kavrayamıyordu. kırk beşinde. tedavi dersleri. ayrıca da sağlık ve tıp bilgisi.
kansı oldu. demincek olduğu gibi. sokakta dikilip bekleyen bir erkekle bir konuşmadır başladı. bildiği gibi hareket edip parasını istediği gibi harcayacağını sanmıştı. Uykunun harareti ile hâlâ uyanamamış olduğundan. göğün kasvetli rengine karışıp kayboluyordu. Hiç durmadan sinirlerinden. içeride kadın hasta olunca kulağını duvara verip dinliyordu. çarıkları elinde. Bovary'den. lapaların sıcak kokusu. Sıhhiye memuru. sırtını çevirmişti. eve de küçük hanım bakıyordu. Nas-tasie titreye titreye merdivenleri indi. Düz kır. kapının kilidini açtı. nihayet ondan bir reçete yazmasını. ili (1) Sofu Katolikler cumaları perhiz yaparlar. bir kırık bacak sarmak için hemen Bertaux çiftliğine gelmesi rica ediliyordu. gözün alabildiğine uzayıp gidiyor ve birbirinden hayli aralı çiftlikler etrafındaki ağaç kümelerinin bu geniş boz yüz üzerinde meydana getirdiği kara mor lekeler. Yağmur kesilmişti: Ortalık ağarmaya yüz tutmuştu. göğsünden. Charles. öldüğünü görmek içindi. Charles'dan aldığı cevap üzerine. 32 MADAME BOVARY II Bir gece. Şimdi yanında yalnız kızı vardı. yorganın altından sıska kollannı çıkarır.. kocasının basma bir kaza gelmesinden korkuyordu. Vassonville'den geçerken'bir hendek kenarında. sonra zihni yorulup uyku bastırıyor. M. Rouault'un hali vakti pek yerinde bir çiftçi olduğunu öğrendi. Karısı iki yıl önce ölmüştü. karyola perdelerin-deki demir halkaların. otların üzerine oturmuş bir çocuk gördü. önden koşmaya başladı. şurasından. bir beze sarılı bir mektup çıkardı ve terbiyeli terbiyeli Charles'a uzattı. Charles üç saat sonra. başka birini seviyorsun! Bana mutsuz olacağımı söyledilerdi ya!» derdi. Gece zifirî karanlıktı. onu her işinde kolluyor.Charles evlenmekle halinin iyileşeceğini ummuş. yanına gelseler bu. daha serbest olacağını. Nastasie. ikileşmiş gibi hissediyordu. Karısı onun mektuplarını açıyor. sabahın serin rüzgârından korunmak için tüylerini kabartıyorlardı. bir taraftan üniversite öğrencisi. kafasında kırağının yeşil kokusu ile karışıyor. kadın. cumaları et yememesi (1). hayvanın rahvan yürüyüşü ona beşik gibi geldi. Bu adam hekimi götürmeye geldiğini. hiç kuşkusuz. Tostes ile Bertaux arası. ufukta. saat on bir sularında. para vermeyen müşterileri mektupla boyuna sıkması lazım geldi. Ona çiftliğin yolunu göstermek ve çit kapılarını açmak için karşıcı bir çocuk çıkarılmasını da tembih ettiler. ay doğunca yola çıkacaktı. . bir taraftan da. evlekler boyunca delikler kazıp etrafını dikenle kuşatırlar. tavan arasının penceresini açtı ve aşağıda. sürmesini çekti. Lon-gueville ve Saint-Victor yolundan gidilince. Bunun için seyisin önden gitmesine karar verildi. hemen bir uyuşukluğa tutuluyor. ameliyat olmuş hastalar koğuşundan geçiyor. kendisine yol gösteren çocuğun sözlerinden M. Ayak sesinden rahatsız olurdu. Her sabah çikolatalı sütünü hazırlamak. Rouault. eskiden olduğu gibi. sabahın dördüne doğru. Hanım. o gece. onun boynuna dolar. bir taraftan evli. bol bol altı fersah tutar. paltosuna sıkıca bürünüp Bertaux yolunu tuttu. Tarlalarda. bitmez tükenmez özenler göstermek lazımdı. Bir mavi balmumu ile mühürlenmiş olan bu mektupta M.. Fakat evin asıl efendisi. burasından yakınıp duruyordu. bırakıp gitseler yalnızlığa dayanamazdı. karısının keyfince giyinmesi. tam kapılarının önünde duran bir at gürültüsü ile uyandılar. Çocuk: — Hekim siz misiniz? düye sordu. hayvan bunların başına gelip de kendiliğinden durunca. yatağın yanında. Kül rengi püsküllü takkesinin içinden. Akşam Charles eve dönünce. hemen aklına kırık bacak geliyor ve bildiği bütün kırıkları hatırlamaya çalışıyordu. Hizmetçi kadın. komşularından birinin evinde Epiphanie (1) ziyafetinden dönerken bacağını kırmıştı. yapraksız elma ağaçlarının dallarında kıpırdamadan duran kuşlar. Herif atını bıraktı ve hizmetçinin arkası sıra içeri daldı. Charles'in herkesin içinde şunu deyip bunu dememesi. ona verilecek bir mektubu olduğunu söylüyordu. Charles uyanarak sıçrıyor. Charles yastığa kolunu dayayıp okumaya başladı. ışık tutuyordu. Charles ara sıra gözlerini açıyordu. kendisini biraz daha sevmesini isterdi. bir taraftan. yatağında yatıyor. yatağın ucuna oturup kederlerinden söze başlardı: «Beni unutuyorsun. çubukları üzerinde kaydığını ve karısının uyuduğunu duyuyordu. duygularının yeni teessürlerini hatıralarından ayırt edemeyip MADAME BOVARY 33 kendini. Madam Bovary. utancından sokaktan yana dönmüş.
Halbuki eline güzel denemezdi. ocağın camlardan süzülen ilk güneş ışıkları ile karışmış pembe alevi vuruyordu. Pays de CauX kümeslerinin ziyneti beş altı tavus kuşu yemliyordu. Burası çekili düzenli bir çiftlikti. Charles bunlardan birini seçti. maşa ve körüğün ağzı. Bacağın sarılması bittikten sonra M. Bu tırnaklar parlak. sanki saf. badem biçimi kesilmişti. Charles. cerrahların bu okşamaları. Charles aşağı katta geniş bir odaya alındı. zincirlerini çekerek havlıyorlardı. gümüş el tasları çıkarılmıştı. buğday ambarı yüksekti. ' MB 3 34 MADAME BOVARY ambarlarından dökülen ince tozla kirlenmişti. üstü sayvanlı koca bir karyolanın önüne küçük bir masa konmuş. biraz ötede üç basamak taş merdivenle çıkılan ambarda yer kalmadığı için buraya getirilmişti. sarıklı. Kulübeye bağlı çoban köpekleri. duvarlar boyunca asılı çeşit çeşit mutfak takımlarına da. kız hiç cevap vermedi. Bu şişman. Dört köşeye buğday çuvalları sıralanmıştı. duvarları el ayası gibi düz. Mademoiselle Emma da küçük küçük yastıklar dikmeye çalışıyordu. kulaklarına da küpe takmıştı. zahire (1) 6 ocakta yapılan haçı suya atma yortusu. O akşam ziyafet verilip içinde bir tane kuru bakla. şalvarlı insan resimleri ile donatılmış bir alaca bez örtülü. bir taraftan hizmetçi kız çarşafları kesip sargı hazırlıyor. O bakla veya boncuk kime çıkarsa o. Rouault yatıyordu. hekimi. İğneliği hayli aradığı için babası kızıp söylendi. Ahırların açık kapıları üzerinden içeriye bir göz atılınca. Yanında. mavi gözlü. Gitgide yükselen bahçede ağaçlar muntazam aralıklarla dikilmişti. beyaz tenli.Tekerlek izleri gitgide genişliyordu. Bovary'yi kapıdan karşıladı. kısa boylu. pamuk takkesini başından çok uzağa fırlatmıştı. sonra parmağını. mutfağa aldı. yepyeni yemliklere başlarını daldırmış. yorganların altında kan ter içinde kalmış. belki rengi gerektiği kadar donuk değildi. Charles birinci kata. Mavi badanalı küherçile altında dökülmeye başlayan duvarın ortasında bir çiviye. dört sapan vardı. gözleriydi. havuz başından da bir kaz sürüsünün keyifli keyifli bağrışmaları duyuluyordu. Hepsi de koca koca olan kürek.ağzına götürüp emiyordu. perdahlı çelik gibi parlıyor. ellilik erkek. Burada. Charles bundan daha kolayını aklına bile getiremezdi. M. gitmeden önce bir lokma bir şey yemeğe davet etti. kestane rengi olmalarına rağmen. Kimi büyük. Kırık tahtası yapmak için. kirpikleri onları kara MADAME BOVARY 35 gibi gösteriyordu ve insana samimiyetle bakışında. Bertaux çiftliğine varmışlardı. tavuklarla hindiler arasında. üzerinde. Küçük. fakat dikişini dikerken ikide bir iğneyi parmaklarına batırıyor. Pencereye tam karşı gelen yüksek meşe dolaptan bir susen çiçeği ve nemli çamaşır kokusu geliyordu. Bunlar. parça parça kesip bir cam kırığı ile perdahladı. Rouault. Otlar ıslak olduğundan atın ayağı kayıyordu. M. Binalar boyunca serilmiş gübre yığınından bir duman yükseliyor. hamutları. kızın tırnaklarının beyazlığına şaştı. sofranın kralı olur ve bir daha sefere ziyafeti o verir. Ağıl uzun. bunların mavi yün örtüleri. yahut boncuk ve emsali şey bulunan bir çörek yenir. bir iskemle üzerinde duran Fransız -rakısından ara sıra bir kadeh doldurup yürek tazeliyordu. Arkasına merinos yününden üç volanlı fistan giymiş bir taze. arabalığa gidip birkaç lata getirdiler. Kırık basit bir şeydi ve sonradan bir kötülük çıkarmasına da imkân yoktu. başının önü dazlak. uşak bir çitin aralığından sokulup kayboldu. . Dieppe'in fildişi işlerinden daha temiz. neşterlere sürülen yağı andırır. fakat hekimi görünce heyecanı yatıştı ve on iki saatten beri savurduğu küfürleri bırakıp hafiften inildemeye başladı. Kızın asıl güzel yeri. Ocağın içinde ıslak elbiseler kuruyordu. bütün takımları ile iki yük arabası. temiz bir cüretkârlık vardı. biraz sonra bahçenin bir ucundan gözüküp kapıyı' açtı. Charles dalların altından başını eğerek geçti. ellerin uzunluğu da fazlaydı ve kenarlarında öyle yumuşak yumuşak bükülen hatlar yoktu. rahat rahat karın doyurdukları gözüküyordu. Ateş gürül gürül yanıyordu. Sundurmada kamçılan. iri iri çift beygirlerinin. hastayı görmeye çıktı. Bertaux çiftliğine girince Charles' in hayvanı ürküp şaha kalktı. iki kişilik sofra kurulmuş. uçları sivri. kimi küçük kaplarda çiftlik halkının yemeği hazırlanıyordu. parmakları da kuru kuruydu. Hocalarının yaralılar başında takındığı vaziyetleri hatırlayıp hastasını türlü türlü tatlı sözlerle teselli etti.
beni bundan çabuk iyileştiremezlerdi» diyordu. sonra her hafta iki kere uğradı. ara sıra. atım dörtnala sürer. sustuğu zamanlar hafif hafif ısırmayı âdet edindiği dudakları biraz açılıyordu.odayı süslesin diye. hemen ertesi sabah geldi. şiddetli soğuklardan. beyaz bir yaka takmıştı. söz verdiği gibi üç gün sonra değil. kız yemek yerken titriyor ve bunun için. ayakta. Emma onu yolcu etmek için daima merdivenin başına kadar gelir. yüzünün beyaz derisine oynak ışıklar serpiyordu. hemen atıldı. Bertaux çiftliğine. Charles'ın Bartaux çiftliğine gitmeye başladığı ilk günlerde karısı hastanın halini sorardı. Rouault baba: «Yvetot'nun değil. Gotik harflerle: «Sevgili babama» diye yazılmıştı. buğday çuvallarına doğru eğildi. Mademoiselle Rouault köyde. uşakların kendisini karşılamak için koştuğunu görünce içine bir ferahlık gelirdi. Charles'a omuzunun üzerinden bakarak sığır siniri kırbacını uzattı. Zaten her şey yolunda gidiyordu. Fakat onun bir de . Bir gün. Arasından güneş süzülen kumru göğsü ipek şemsiye. Kız bu tatlı sıcaklığa gülümsüyor. Rouault için temiz bir sahife açmıştı. ya kâr ümidinden bilirdi. rüzgârdan. duvarın üstünde horozun öttüğünü duyunca. Bertaux çiftliğine uğramaktan niçin bu kadar hoşlandığım hiç düşünmedi. önlüğünün birer kağıt şerit gibi kıvMADAME BOVARY 37 ranan püsküllerini kalçası üzerinde oynatırdı. kıpkırmızı olmuştu. Önce hastadan. Oda serince olduğundan. ya kırığın vahametinden. her şey onun içine ferahlık veriyordu. Mademoiselle Emma'mn yeni yıkanmış mutfak kirlenmesin diye giydiği takunyeler. kitapların söylediği seyri takip etti. kulakların ancak memesini meydanda bırakarak başın arkasında birbirine karışıyor. duvarla çuvalların arasına düş36 MADAME BOVARY müştü. Onu önce Mademoiselle Emma gördü. Charles. Charles. bahçeye. böyle gayret göstermesini hiç şüphesiz. ceketinin iki düğmesi arasından bir bağa gözlük sarkıyordu. buzların çözüldüğü bir sırada.devrilmiş fasulye sırıklarına bakıyordu. aşağı odaya döndüğü zaman kız. bahçedeki ağaçların kabuklarından sû sızıyor. kırbaç yere. «Allaha ısmarladık» demeye çıktı. gergin hareli kumaşın üstüne su damlalarının birer birer düştüğü duyuluyordu. Birbirlerine Allaha ısmarladık demiş oldukları için artık bir şey söylemezlerdi. Emma eşikte durmuştu. gitti şemsiyesini getirip açtı. Düşünmüş bile olsa. bunun altına. bir taraftan da kolunu uzatmış olduğu için. Charles'a gelince. Bo-vary'yi değeri büyük bir adam saymaya başladılar. şakaklara doğru dalga dalga dökülüyor. ensesinde topuza giremeyen saçları tel tel havalandırıp karıştırır. Charles'ın önünden yürürken adımlarını hızlaştınr. at daha getirilmemişse durup beklerdi. kapı arkalarını. gür bir topuz teşkil ediyordu. göğsünün. nezaket icabı. karakalem bir Minerva başı asılmıştı. ferahlık veriyordu: «Beni siz kurtardınız» diye avuçlarını okşayan Rouault baba. Bahçeye girip de tahta perdenin kapısı kapanırken omuzuna çarpınca. Köy hekimi saçların böyle dalgalı hatlar çizmesini ömründe görmemişti. Rouen'in bile en meşhur hekimleri gelse. sonra havadan. yaldızlı çerçeve içinde. Charles. M. alnı cama dayalı. hiç de eğlenemiyordu. Emma doğruldu. o. kafata-sını takip ederek hafifçe arkaya kıvrılan ince bir çizgiyle ortadan ayrılmış kara saçları o kadar düzdü ki. Döndü: — Bir şey mi aradınız? diye sordu. rüzgâr kızı sarar. kunduranın köselesine çarpan takun-yelerden hafif bir tıkırtı duyulurdu.. hastanın iyileşmesi. Kızın elmacıkları pembe pembeydi. o iki parça tel tel değil de yekpareymiş gibi gözüküyordu. hiç beklenilmediği zamanlarda da gözüktüğü oluyordu. kırk altı gün sonra Rouault babanın. önünde eğilmiş olan kızın sırtına değdiğini hissetti. Boynuna kıvrık. geceleyin tarlalara inen kurtlardan bahsedildi.. saçaklarda karlar eriyordu. — Kırbacımı bulamadım da. Erkek gibi. hatta muzaaf usule göre tuttuğu defterde. iskemle altlarını araştırmaya başladı. odasında yürüme denemeleri yaptığını görenler M. Ama hayatının tatsız tuzsuz meşgaleleri arasında Bertaux'ya hasta bakmaya gitmenin gönül açicı bir istisna teşkil etrilesi sade bunun için miydi? O günler sabahleyin erkenden kalkar. hele çiftliğin bütün işlerine bakmak kendi üzerine düşe-liberi. Saçları. sonra inip ayaklarını otlara siler ve içeri girmeden siyah eldivenlerini giyerdi. ahırlar da onun içine. Buğday ambarları da. Yüksek ökçelerle boyu biraz uzayan kız. Rouault babaya. gününü şaşırmış gibi. Charles yatağın üzerini.
ayak bilekleriyle kül rengi çoraplar üzerine kavuşturduğu kundura bağlarını meydana çıkarırdı. Meğer Dieppe'teki evin temel direkleri bile ipotek altında imiş. Önce telmihlerle içini dökmek istedi. O kadar avurt zavurta. Demek ki hanımcağız yalan söylemişti! Bunları öğrenince ihtiyar M. öfkesinden bir iskemleyi yere vurup paramparça etti: «Oğlumu. nihayet. ben de onu severim işte!» dedi. Charles ondan yana çıkacak oldu. Charles'ın annesi ara sıra onları görmeye gelirdi. Ne de olsa bu kadın onu sevmişti! III . Sonra sözlerine. büyük 38 MADAME BOVARY bir aşk feveranı anında ona. Ona. akrabalarından biri de bir kavga. kuşkulanıp işin aslını öğrenmek istedi. kadın yana yakıla sitemlere başladı. kavgalar oldu. bir hayli hıçkırmalardan ve öpüşmelerden sonra. Bovary'nin kan beynine çıktı. dul aldığı karı sıska bir şeydi. Bunu görünce masasına dayandı. maruf tabiri ile güzel bir terbiye görmüş olduğunu. uzun uzun dişleri vardı. dedi. Bertaux'ya gitmez oldu. Charles böylelerini sever: ona şehir hanımları lazım! Madame Movary: — Rouault. Sekiz gün sonra kadın bahçede çamaşır asarken ağzından kan geldi ye ertesi gün Charles'ın. coğrafya ve resim bildiğini. ne olduğunu biliriz. gergef işlemesini bilen. bönce bir mürailik eseri olarak içinden: «Mademki onu görmemi yasak ediyorlar. Zavallı. konuşmasını.. hareketindeki pısırıklığa isyan ediyordu. fakat pek göklere çıkarılan bu zenginliklerden evin içine birkaç eşya ile birkaç pırtı girmişti. akşama kadar öyle durup elemli düşüncelere daldı. Mademoiselle Rouault'un Ursulines rahibeleri okulunda okumuş. Charles. Orada işi açtılar. pazar günü kiliseye Comte karılan gibi ipekliler giyerek gitmeye lüzum yok. Dul Madame Dubuc'un servetine de o bakardı. yağmurdan bozulur diye korkmadan yeni yeleğini giyiyor! Ah o karı! Ah o karı! Kadınlık duygusu ile Emma'ya kin bağladı. Heloise. para sözü ettiği de yok. odasına çıktı. Münakaşalar. fakat duyduğu arzudaki cüret. Gerçi HĞloise'in bir gemide altı bin frank tahmin edilen bir hissesi ile Saint-François sokağındaki evi duruyordu. arkasından fırtına kopar korkusuyla bunları da cevapsız bıraktı. koşumu derisi kadar da etmez böyle kocamış bir kısrağın yanına koştun da felakete sürükledin» diye karısına çattı. Mezarlık işini bitirip de eve döndüğü zaman Charles.' Kadıncağızın zihni altüst oldu! İçinden: — Ya. Rouault iyileşmiş. pencereyi kapatmak için arkasını döndüğü bir sırada: «Aman Allahım» diye bağırıp bayıldı. aşa. dövüş işinden az kaldı mahkemelik oluyordu. onlar burgu. kocası onu nasıl yatıştıracağını bilemiyordu. elini kitabı bastırarak bir daha oraya uğramayacağına yemin ettirmişti. nakış işleyip biraz da piyano çaldığını söylediler. babanın kızı bir şehir hanımı! değil mi? diyordu.» Baharın ilk günlerinde bir hadise oldu: İngouville'li bir noter. tesadüfenmiş gibi birtakım rumuzlu düşünceler karıştırdı. Heloise ağlayarak kocasının boynuna atıldı. İşin aslını bir araştırmak lazım geldi. Charles bu münakaşalardan bezdi. yaz demez. demek bunun için oraya giderken yüzü gülüyor. takır takır vücuduna kın geçirir gibi giydiği kısacık elbiseler. arkasına aldığı kara atkının ucu kürek kemiklerine kadar inerdi. MADAME BOVAKY 39 ğı katta kimseyi bulamadı.. Hem. Ölmüştü! Hep şaşıp kaldılar. «Senin bu kadar çok yemen iyi değil!. Birinci kata. Charles itaat etti. geceliği hâlâ karyolanın ucunda asılı duruyordu. ama Charles anlamadı. ba-babasına. Her gördüğüne şarap ikram etmek nene lazım? İnat edip de giymemekten maksadın ne?. türlü türlü sözler ve itirazlarla başının etini yerlerdi. Babası ile anası kızıp gittiler. anasına karşı onu koruması için yalvardı. kayıktaki hisse de üç bin frangı aşmıyordu. Babasının zenginliği de laf! Geçen yıl kolza bol olmasaydı taksitlerini bile veremeyecekti.kızı olduğunu duyunca. tahsil terbiye görmüş bir kız. o halde Charles ne diye hâlâ Bertaux'ya gidip durur? Anlamayacak ne var? Orada bir kadın var da ondan. noterdeki paranın tutarını Tanrı'dan başka bilen yoktu. Kalkıp Tostes'a geldiler. kış. fakat birkaç gün sonra gelin onu kendine uydurur ve artık Charles tahta. M. Ama ok hedefe değmişti. herhalde dans. kendine bırakılmış ne kadar para varsa hepsini yanma alarak çekip gitti. Hadi canım! Büyükbabaları çobanmış.
Charles'ın da söz söylediği yoktu. Masanın üstünde kirli bardaklara tırmanan sinekler elma şarabı artıklarına düşüp vızıldayarak boğuluyordu. Charles dalıp gülümsedi. nasıl söyleyeyim. mesela krema veya armut hoşafı yapılmamış diye kızar gibi oldu. artık bizi unuttu diyor. Yerine oturup tekrar işini eline aldı. dallara asılmış. onlara sarılmış oldukları aklıma geldikçe. pencerenin tahta kanatları kapalı idi. Hekimin kederli olması dolayısıyle M. hepimizin başına gelecek. yalnızlığı artık eskisi gibi çekilmez bir şey saymıyordu. taşlara biraz toz serpiyordu. Charles onun öğüdünü tuttu. kederim de geçti. beyaz pamuk bir çoMADAME BOVARY 41 rabm söküklerini dikiyordu. ge-bersem de kurtulsam derdim. Rouault ona elinden geldiği kadar nezaket göstermeyi kendine vazife saydığından şapkasını çıkarmamasını rica etti. gidip geliyor. fakat Emma'yı hemen göremedi. yanlarına karıcıklarını almış. Başına gelen felaketi duymuştu. kız içmek için başını arkaya devirmişti. kahveye gitmek aklıma gelse iğreniyordum. yemekten kesilmiştim. Charles'a. sanki çöp çöp aktı bitti. herkes tarlalara çıkmıştı. Onun reddetmesi üzerine ısrar etti ve en sonunda. yalnız kafasının içinde kanının vurduğunu. ağlar. hem artık Ber-taux'ya da gönlünün istediği gibi gidiyordu. kendisi ile beraber bir kadeh likör içmesini söyledi.. Emma ara sıra avucunu yanaklarına . Tahtanın yarıklarından giren güneşin taşlara çizdiği ince çizgiler eşyalara çarpıp kırılıyor. Ama işte günler akşam oldu. gitti. konuşmuyordu. parça parça. çünkü ne de olsa bir şeyler kalıyor. benim de başımdan geçti! Rahmetli bizim hanım öldüğü zaman bir başıma kalayım diye tarlalara giderdim. dikiş dikiyordu. biraz eğlenmiş olursunuz. Yalnız yaşamaya alıştıkça karısı da yavaş yavaş aklından çıktı. bir hasta ile konuşur gibi yavaş sesle söz söyledi. bu da geçer! Bize bir uğ-rasanıza! Kızım ara sıra sizin sözünüzü ediyor. Kahveler içildikten sonra.Bir sabah Rouault Baba. belirsiz bir saadet vardı. Başına buyruk olmanın verdiği zevki. ona saçma sapan şeyler söylerdim. Omuzuna vurarak: — Ne olduğunu bilirim! dedi. bu yeni zevki tattıkça. Sanki insanın yüreğinin üstüne bir taş oturuyor! Ama ne yapalım. kendimizi çürütecek. bacağının iyileştirilmesi ücretini kendi eli ile getirdi. mutfağa girdi. Ocaktan giren ışık. Kendine nazlı nazlı baktı ve eşin dostun teselli sözlerini dinledi. ölenle ölecek değiliz ya!. Bertaux'ya gitti. Allah'ı imdadıma çağırır. kış geçip bahar geldi. Gidip dolaptan bir şişe Küraso ile iki küçük kadeh çıkardı. yani beş ay önceki gibi buldu. hatta onun için her zamankinden daha ha40 MADAME BOVARY fif bir şey. ölmüşlerini bir daha düşünmez oldu. Çalışırken başı öne eğikti. gülerek. Bir gün çiftliğe üç sularında vardı. maden levhaya bulaşmış kuruma bir kadife hali.. sopamı yere vurur dururdum. tavanda oynaşıyordu. yaz gidip sonbahar oldu. ayna önüne geçip favorilerini tararken yüzünü daha tatlı buluyordu. ta uzaklarda yumurtlayan bir tavuğun bağırmasını işitiyordu. Şimdi yemek saatlerini değiştirmek. Emma. Rouault Baba da şimdi ayaktaydı. hiçbir tad duymadığına gülüyor. Orada her şeyi bir gün önceki. bir ağaç dibine yığılır. çünkü bir ay onun sözünü edip: «Zavallı delikanlı ne felaket!» demişlerdi. Hikayeler anlattı. Fakat karısını hatırlayıp yine kederlendi. inanmazsınız. pencere ile ocağın arasına oturmuş. müşterileri artmıştı. pek yorgun olduğu zamanlar yatağına. arkasına ipek atkısını almadığı için çıplak omuzları üzerinde küçük ter taneleri gözüküyordu. sizinle tavşan avına çıkarız. Kendinizi bir toplayın. Monsieur Bovary. kollarını bacaklarını uzatarak geniş geniş serilmek elindeydi. Karısının ölmesinin ona mesleğinde de faydası dokunmuştu. Bahar geliyor. karınlarında böcekler kaynaşan köstebeklere benzemek ister.bir şey içmesini teklif etti. Kadeh hemen hemen boş olduğundan. âdeta deli olmuştum. dudakları uzamış. soğuk küllere bir mavilik veriyordu. Armut ağaçları artık çiçek açmıştı.. daha doğrusu dibe indi. bunlardan birini doldurup ötekine bir iki damla koydu ve tokuşturup ağzına götürdü. ince dişleri arasından dilinin ucunu çıkarıp kadehin dibini yalıyordu. çiftliğe daha bir canlılık veriyordu. bir de bahçede. hiçbir sebep göstermeden eve girip çıkmak. "boynu gerilmiş. O anda başkalarının. Kapının altından gelen rüzgar. Charles tozun yerde sürüklenmesini seyrediyor. İçinde ne olduğunu kestiremediği bir ümit. Adı yayılmış. Köy âdetine uygun olarak Charles'a . gümüş yetmiş beş frank ile bir de hindi. dilinin döndüğü kadar teselliye çalıştı.
Fakat onu. Charles da kendi okulunu anlattı. biraz sonra ayrılacaklardı. MADAME BOVARY 43 Durdular. Koyu elma şarabına. kanlı kanlı et yemeklerine. Mevsim başlangıcından beri baş dönmeleri duyduğundan şikâyet etti. boğazı sıkılıyor gibiydi. için için gülerek: — Anlatın. asıl ekim biçim işleri. kâh tizleşiyor veya birdenbire bir dermansızlıkla dem çeker gibi bir hal alıyor.— bazen neşelenip saf saf gözlerini açıyor. Eylül sonlarına doğru Charles.götürüp serinlemeye çalışıyor. dudaklarını birbirine yapıştırıyordu. nihayet çiti geçtiler. İçini çekti: Rouault Baba çok zengin. fakat her fırsat düştükçe münasip sözleri bulamamak korkusu. Akşam evine dönerken Charles. rahibeler okulundan bahsetti. iyi ısınmak. duvarcıya. iyice doğulmuş kahveyi likörle içmeye bayılırdı. Gece uyuyamadı. Rouault Baba ise malı'mn yirmi dört acre' ını satılığa çıkaracaktı. Emma'nın kendisi ile tanışmadan önce geçirdiği günler hakkında bir fikir edinmek. Kızının yanında Charles'in elmacıklarının al al olduğunun farkına varınca. drahoma için de fazla bir şey istemeyeceği şüphesizdi. kime varacağını düşündü. her şeyini düzeltip öyle getirirlerdi. tiyatroda olduğu gibi. bir topaç homurtusu gibi yeknesak bir şey uğuldayarak: «Ya sen evlensen! Ya sen evlensen!» deyip duruyordu. gök baştan başa yıldızlarla kaplıydı. mesleğin kurnazlıklarından hoşlanmasına rağmen. hayatının o kısmını zihnen kavramak istiyordu. Son günü de. Charles: «Ucunda ölüm yok ya» diyerek. manalarını tamamlamaya çalıştı. sonra göz kapaklarını yarı indirip gamlı gözlerle bakarak o düşünceden bu düşünceye dalıyordu. çiftliğin dahili idaresi hiç de onun harcı değildi. Sonra annesinden. Emma nota defterlerini. dedi. bunun yakında Emma'nın isteneceğine alamet olduğunu anlayıp işi önceden ince ince düşündü. tam sırasıydı. İçinden: «Kızı isterse veririm» dedi. kızın bütün cümlelerini birer birer düşünüp olduğu gibi hatırlamaya. doğrusu umduğu damat böyle değildi. ilk gördüğü günkü. Fakat şimdiki bahçıvanları hiç işinin ehli değildi. ama belki köy hayatı-asıl yazm uzun günlerde can sıkıyordu. sıcak bir 42 MADAME BOVARY rüzgâr esiyordu. rahat döşek isteğinden keyfi için hiçbir masraftan çekinmezdi. ama hekimin. bir dolabın alt gözüne atılmış meşe yaprağı taçlarını gösterdi. Kızm elinden bir iş gelmemesine içinden hak da veriyor: «O. size bir söyleyeceğim var. Charles: — Maître Rouault. Rouault Baba. bakalım neymiş? dedi. —söylediğine göre sesi kâh yumuşuyor. veya demincek ayrıldıkları zamanki halinden başka bir halde göz önüne getirmeye bir türlü muvaffak olamadı. iyi yemek. Rouault baba. evinde hiçbir işe yaramayan kızını başından alsalar. Yemeklerini mutfakta tek başına ateşin karşısına oturup yerdi ve küçük sofrasını önüne.mi görür! Hiç olmazsa kışın olsun gidip şehirde oturmak istediğini söyledi. Zaten toprakla uğraşmak da Allah'ın lanetlemesi bir iş değil mi? Onunla kimin milyoner olduğu görülmüş? Adamcağız para kazanmak şöyle dursun. uzakta köpekler havlıyordu. Charles'i çalımsız buluyordu. hiç de kızmayacaktı. Ellerini öyle canı çeke çeke ceplerinden çıkarmaz. mezarlıktan söz açtı. ilk ikisi gibi. çünkü pazarlıkta usta olmasına. Ben sanki hepsini bilmiyor muyum? . Akşama doğru Rouault Baba Charles'i çiftlik kapısına kadar uğurladı. saraca hayli borcu vardı şarap mengenesinin baskısını da yenilemek lazımdı. sözü açmayı hep bir çeyrek saat sonraya bırakmakla geçirdi. Rouault Baba. yatağından kalkıp yüzünü yıkadığı güğümden su içti. çukur bir yoldan yürüyorlardı. terbiye gördü. mükâfat diye aldığı kitapları. ahlakı temiz. Sonra kızın evlenince ne olacağını. Kızın odasına çıktılar. bir fırsat düşer düşmez kızı istemeye karar verdi. her yıl kaybediyordu. zaten el adamı iyi iş. söz sözü açtı. çitin köşesine gelince söyleyecekti. sonra ellerini tekrar soğuşun diye büyük ızgaraların demir topuzuna dayıyordu. Charles susuyordu. kendi kendine söylendiği zamanlar âdeta bir fısıltı oluyordu. Başını Bertaux'dan yana çevirdi. kızı da pek güzeldi! Fakat Emma'nın yüzü hep gözlerinin önüne geliyor ve kulaklarının içinde. tahsil. hatta her ayın ilk cuması annesinin kabrine götürdüğü çiçekleri bahçenin hangi bölümünden kopardığım gösterdi. deniz banyosunun yarayıp yaramayacağını sordu. pek bilgili bir adam olduğu söyleniyordu. susamıştı. para tutar. Charles. çiftliğe gelip üç gün kaldı. toprak işleri ile uğraşsın da ne yapsın!» diyordu.
elâlemden çekinirim. ya ablaları olacak— on dört. kimi de renkli küçük bir atkı alıp.Charles kekeleyerek: — Rouault Baba. hiç şüphesiz sofranın en alt başına oturacaklardı. on altı yaşlarında. Charles çiftliğe geldiği günler düğün hazırlıklarından bahsediliyor. boynunu arkadan açık bırakacak surette sırtından iğnelemişti. sırtı kırmalı ve beli ta aşağıdan dikilmiş bir kemerle sıkıştırılMADAME BOVARY 45 mış yabanlık bulûzları ile de gelenler vardı ama. dargın dostlarla barışılmış. müstakbel damadını kucakladı. altın köstekler takınmışlardı. yani gelecek yılın baharından önce düğün yapmak ayıp olurdu. Kolalı gömlekler göğüslerde birer zırh gibi kabarık duruyordu. meşin tenteli uzun arabalarla çıkageldi-ler. en yakın köylerin delikanlıları da yük arabalarına sıra sıra dikilmiş.. iki tekerlekli brikler. bunlar. Charles atını ağaca bağladı. yemek tam on altı saat sürdü ve ertesi sabah yeniden başladı. İki ailenin de bütün akrabaları çağırılmıştı. Gerçi kız da benim gibi düşünür ama bir de onun fikrini sormalı. Emma böyle değil. ta merdiven başına kadar dörtnala gelip duruveriyor. Cany'dan gelenler oldu. içeri giren bir yaysız. kırk üç kişilik bir ziyafet hazırlandı. sonra Charles on dokuz dakika daha saydı. Rouault Baba. ta Goderville'den.. çünkü Charles'in matemi bitmeden. Normanville'den. Ahır uşakları araba atlarını çözmeye yetmediğinden efendiler de kolları sıvayıp işe girişmişlerdi.derse. her zamanki gibi güneşliğine bakır çember geçirilmiş kasketiyle beraber giyilen kaba çuhadan ceketler. 44 MADAME BOVARY IV Davetliler erkenden tek atlı yaysızlar. kimi soldan atlayanlar dizlerini uğuşturuyor. Yakası omuzlarına devrik. Yarım saat geçti. Kış böylece bekleme ile geçti. etekleri rüzgârda sallanan redingotlar. sıkıldığını belli etmemek için de biraz gülmeye çalıştı. şehirde gördükleri gibi roplar kuşanmış. Siz hele bekleyin. Saçlar yeni kesilmiş. dedi. Çiftçi sözüne devam etti: — Ben çoktan razıyım. Rouault Baba. kimisi ceket. hiç sesleri çıkmayan. Emma gömleklerini ve gecelik hotozlarını. Sosyal durumlarına göre kimisi setre. yanlarında da -«-şüphesiz ya kuzinleri. hem kız da pek sıkılır. al yanaklı. hayvanları tırısa kaldırmış. çok kısa. ben eve döneyim. daha güneş doğmadan kalktıkları için sakallarını . düşmemek için yan tahtalarına tutunmuş. ama Rouault Babanın aklı kızının bu düşüncesine pek yatmadı. önce hangisinden başlanacağı düşünülüyordu. şaşkın bakışlı kızlar görülüyordu. sarsıla sarsila geliyorlardı. O içeri girince Emma kızardı.' arkalarında iki göz gibi bir çift düğme bulunan ve sanki dülgerin keseriyle bir vuruşta kesilmişe benzeyen ceketler. On fersah uzaktan. tanıdıklarından modeller alıp kendi dikti. hatta bazıları. gece yarısı meşalelerle gelin olmak isterdi. o günün şerefine olmak üzere. tahta kanat açılmıştı. yakaları silindir biçimi kesilmiş. sonraki günler de sofradan misafir eksik olmadı. saçlarına güllü pomatlar sürünmüş. Sonra para işlerini nasıl yoluna koyacaklarını konuşmaya başladılar. Birdenbire duvara çarpan bir şeyin gürültüsü duyuldu. körüksüz kabriyollar. O da evet. Halbuki. premiere communion için dikilen beyaz elbiselerini bu düğün için uzatarak giymiş. Başı hotozlu hanımlar. eve gelmeniz münasip olmaz. Mademoiselle Rouault çeyizi ile uğraştı. cepleri torba gibi geniş. kimi bir pelerine sarınıp ucunu kemerinin önüne sıkıştırmış. kaç çeşit yemek olacağı. eldivenleri kirlenecek diye içleri titreyen. siz çite eğitirseniz arkadan görebilirsiniz. sözüme alınmayın. biraz sonra tahtaperdenin kapısı açılıyor. kelle kulak yerinde. demiri hâlâ sallanıyordu. Koşup keçi yoluna çıktı. çoktan beri aranıp sorulmayan tanıdıklara bile mektup yazılmıştı. orada bekledi. onun için. Ertesi sabah saat dokuzda Charles çiftliğe damladı. kimisi redingot. ömürlerinde ilk defa olarak birer çift çizme alınmıştı). geriniyordu. Eşyanın bir kısmını Rouen'e ısmarladılar. ziyafetin hangi odada verileceği konuşuluyor. içindekileri boşaltıyordu. Ama sizi meraktan kurtarmak için pencerenin tahta kanadını duvara doğru iterim. ama daha vakit vardı. Rouault Baba ayrılıp gitti. Ara sıra çitin arkasından doğru bir kamçı sesi duyuluyordu. dolaptan ancak düğün ve bayram günleri çıkarılan setreler. tıraşlar perdahlıydı. kimisi de kısa ceket giymişlerdi. Tıpkı babaları gibi giyinmiş çocukların yeni elbiseler içinde rahatsız olduğu belli idi (hatta çoğuna. bütün bir ailenin saygıyla baktığı. Kimi sağdan.
sofranın her sarsılışında dalgalanan sarı kremanın üzerine. asker terzisi elinden çıkma tek sıra düğmeli bir redingotla gelmiş. bütün gece o civarın yollarında. yemeğin sonunda kendi eliyle getirdiği resim biçimi tatlı. üç koyun budu. onun arkasından gelinle güvey geliyordu. yılankavi dar keçiyolu boyunca dalgalanan bir hamaylıyı andırıyordu. küçük küçük harflerden arabesklerle yeni gelin güveyin markaları yazılmıştı. renk renk kurdelelerle donatılmış kemanı elinde. . Üzerine dört sığır filetosu. sıra gözetmeden gelişigüzel dağılmışlardı. sırtına kol ağızlan ta parmaklarının ucuna kadar inen siyah bir setre giymiş olan Rouault Baba. şarkılar söylendi. bütün bardaklara da daha yemeğe oturulmadan. deve dikeni iğnelerini. koluna güveyin annesini almıştı. fındık kabuğundan gemilerin. sert otları. yolda gelirken açık hava yaraları tahriş etmiş. Sona doğru bazıları uyuyup horladı. bunun da etrafına melek otundan. çocuklar en arkada kalmış. sofraya oturuyorlardı. Bunun kaidesi olan mavi mukavva. Sofra. sonra yine gelip. Çalgıcı. eldivenli parmakları ile birer birer ayıklıyordu. Charles ise . kadınlara sarkıntılık edenler oldu. ya gülüyordu. çifte atıyor. hayranlık sesleri ile karşılandı. çikolatadan bir salıncağa binmiş bir küçük Aşk Tanrısı görülüyordu.elleri boş. dostlar. kuru üzüm. kız ara sıra durup onu kaldırıyor. Önce herkes bir arada olduğundan alay. birbirleriyle şakalar ediyorlardı. Doğrusu bütün bu insanları içinden pek hor gören ihtiyar M. açık saçık hikaye anlatanlar. Başına yeni ipek bir şapka. yaldızlı kağıttan yıldızlarla donatılmış oyuklara. Akşam dönmek vakti gelince. ne karşılık vereceğini bilemiyordu. özene bezene çalışmıştı. O civarda daha ilk defa iş alan bu pastacı. Oturmaktan yorulanlar gidip bahçede dolaşıyor veya ambarda bouchon oynuyorlar. sütunları ve revakları ile bir mabed resmediyordu. yeşil buğdaylar arasında. ağız ağıza şarap doldurulmuştu. kemanın sapını indirip kaldırarak yürümeye başlıyordu. alayın arkada kaldığını görünce durup bir nefes alıyor. Bo-vary ise. reçelden gölcüklerin. kızarıyor. Koca koca tabaklara konmuş. dizginleri yakalamak için kapıdan sarkan kadınlar görüldü. iki sahici gül koncası oturtulmuştu. efendileri ya küfür savuruyor. kilisede nikâh kıyıldıktan sonra da yine yaya dönüldü. mutfakta içmekle geçirdiler. mermer çamurundan heykelcikler konulmuştu. atları gemi azıya alıp dörtnala gittiği için hendeklerde sıçrayan. Çiftlikle belediye dairesi arası ancak yarım fersah kadar tuttuğundan yaya gidildi. Küçük kuşlar. koşumları kırıyorlardı. Köyün çalgıcısı. dilim dilim portakaldan mini mini istihkâmlar yapılmıştı. sonra tempoyu şaşırmamak için. kayaların süslediği bir yeşil çayır olan yukarı sahanlıkta. 4£ MADAME BOVARY altı sığır yahnisi. Köşelere rakıyla dolu sürahiler dizilmişti. kırda çalıp duran çalgıcının cızırtısı işitiliyordu. sundurmaya kurulmuştu. dana tencere kebabı. Akşama kadar yemek yenildi. Yeni gelin. şimdiden neşelenmek için. Şişelere konan tatlı elma şarabının koyu köpüğü tıpalardan sızıyordu. kimi hızlı. birer gülle gibi. teller daha ziyade gıcırdasın diye yayına reçine sürüyor. yük arabalarını sırtlamaya kalkışanlar. o bitirsin diye bekliyordu. bilek bükme müsabakası yapıldı. Fakat kahveler gelince herkes dirildi. fakat sonra uzadı. kimse görmeden aralarında oynuyorlardı. ikinci katı ise Savoie pastasından bir kaleydi ki. çalılıklara takılan yay sızlar. şaha kalkıyor. âdet olduğu üzere kendisi ile şakaya kalkışılmaMADAME BOVARY 47 ması için babasına rica etmişti. ağzına su doldurup anahtar deliğinden üflemeye kalkıştı. yulaf sürgünlerinin çiçeklerini koparıyor. ortaya da etrafı kuzukulaklı dört koca sucukla donatılmış bir süt domuzu rostosu konmuştu. Emma'nın gelinliği pek uzun olduğundan eteği biraz yere sürünüyordu. Bertaux çiftliğinde kalanlar geceyi. maharetler gösterildi. Çocuklar tahta kanepelerin altında uyumuşlardı. tıka basa yulaf yemiş hayvanlar. badem.iyice görememişler. Düğünün öbür davetlileri işlerinden bahsediyor veya. çalgının sesini ta uzaktan duyup kaçışıyorlardı. sarışın bir köy tazesine meyhane ağzı iltifatlar savuruyordu. arabaların okları arasına zorla sığdılar. akrabalar. en öndeydi. gülle kaldırıldı. keyfinden yılışan bütün bu beyaz yüzlerde pembe damarlar peyda etmişti. kulak verilince. salıncağın iki direğinin tepesine. Kadıncağız selam veriyor. Turtalarla nugaları yapmak için ta Yvetot'dan adam getirilmişti. metrelerce çakıl taşı üzerinden atlayan. kimi konuşarak yavaş yavaş giden parçalara ayrıldı. Ama akrabalarından bir balıkçı (bu adam düğün hediyesi diye bir çift dil balığı da getirmişti). burunlarının altını çetele çetele çizip çenelerinin derilerini parça parça soymuşlardı.
tekerlekleri toz duman içinde dönen arabanın uzaklaştığını görünce derin derin içini çekti. Charles. bazen parmaklarını ısıtmak için ellerini onun koynuna sokuyordu. şefkat hatıraları kara düşüncelerle karıştığından. İçinde. Komşular. Kocası onunla beraber döneceğine Saint-Victor'a adam gönderip puro sigaraları aldırttı. Bütün bunlar ne eski bir zamana aitti. cinaslara pek cevap yetiştiremedi. bol içkinin dumanları ile donuklaşmış beyninde sevgi. Fakat Charles'in gizlediği bir şey yoktu. bezi iyice gergin olmadığından havalanıp -duruyordu. bir vazife imiş gibi ona yağdırılan nüktelere. hekimlerinin yeni karısını görmek için pencerelere çıkmışlardı. bol yiyecek. Sonra kendi düğününü. Kendisine ne gelinin giyimi hakkında danışılmıştı. Kadın bir kolu ile ona tutulmuş. Pays de Caux kadınlarına mahsus başlığın dantellerini uçuruyor. terkiye bindirip babasının evinden kendi evine götürdüğü gün ne kadar neşeliydi! At.' bir köşeye atılmış ve çamuru henüz temizlenmemiş bir çift çamurluk da yerde sürünüyordu. zihinleri işin aslını aramakla meşgul. hotozunun altın arması altında sessiz sessiz gülümseyen karısının pembe yüzünü görüyordu. yumurta biçimi karpuzlar altına konulmuş bir çift şamdanın arasında. öyle bakıyorlardı. Ertesi gün bilakis bambaşka bir adam olmuştu. Kadın. İhtiyar hizmetçi kadın geldi. Kapının arkasına kısa yakalı bir palto. ¦ Evin tuğla cephesi sokağın. kırlar bembeyazken yapılmıştı.gitti. omuz başında. ne de ziyafetin tertibinde. onunla senli benli konuşuyor. Sofanın öbür ucunda Charles'in muayene odası vardı. Hanım'a sofra vaktine kadar evi bir dolaşıp öğrenmesini söyledi. herkese onun nerede olduğunu soruyor. indi ve yola düzüldü. Rouault başını döndürünce yanında. bir yandan da. Orada kızını son bir defa daha kucakladı. üç iskemle ve bir koltuk konulmuştu. Hippokrates hekim heykelli bir MADAME BOVARY 49 çalar saat âdeta kuruluyordu. Balıkçı bu sebebi güç belâ kabul edip vazgeçti. ne de bir hali vardı. hem de oturulan oda vardı. gelinin ise bir şeyler sezdirecek ne bir sözü. bir koluna da sepetini almıştı. şöminenin dar süve pervazı üzerinde. Daha çorbaya başlar başlamaz. En kurnazlar bile bu işe akıl erdire-mediler. bazen de alıp bahçeye götürüyor. karısının ilk gebeliğini hatırladı. İhtiyar Madame Bovary bütün gün ağzını açıp bir çift söz etmemişti. şakacı tabiatlı bir adam değidli ve düğün sofra-sındaki hali hiç de parlak olmamıştı. eşyası boşaltılmış bir evin hüznünü duyuyordu. Düğünden iki gün sonra gelinle güvey kendi evlerine gittiler: Charles hastaları olduğu için daha fazla kalamadı. Tıp . rüzgâr. geçmiş zama48 MADAME BOVARY mm. erkenden çıkıp gitti. Rouault Baba onları arabasına bindirdi. orada bulunanlar bu içkiyi bilmediklerinden ona karşı itibarları bir kat daha arttı. Yüz adım gitmiş gitmemişti ki durdu. akşam yemeği henüz hazır olmadığı için özür diledi. Sanki bir gün önce asıl kız oydu. kara meşin bir kasket asılmıştı. sabaha kadar onları tüttürdü. başı ile elbisesinin yakasını buruşturduğu görülüyordu. birkaç kere tesadüfen kendilerine etin en kötü parçaları düştüğü için gördükleri muameleden şikayetle ev sahibini çekiştiren ve kapalı sözlerle onun fakir düşmesine dua eden dört beş kişinin arasına karıştı. Sağ tarafta salon. Charles ile Emma Tostes'a. Ama oraları görmekle kederinin büsbütün artmasından korkup doğru evine gitti. kendi de Varsonville'e kadar beraber . Oğullan sağ olsaydı şimdi otuzuna basacaktı! O zaman Rouault Baba dönüp arkasına baktı.Rouault Baba tam vaktinde yetişip damadının vaziyetinin böyle münasebetsizliklere gelemeyecek kadar nazik olduğunu anlatarak buna mani oldu. «Karım» diye bahsediyor. Emma yanlarından geçerken. bir an. pencereler boyunca birbirine kavuşuyordu. tahminen altı ayak genişliğinde olan bu küçük odaya bir masa. akşam altı sularında vardılar. ona. yolun üzerinde bir şeyler göremedi. içine kiraz rakısı karıştırılmış groglar içiyordu. yani hem yemek yenen. kenarına kırmızı zıh dikilmiş beyaz pamuk bezinden perdeler. onu her tarafta arıyordu. o da karısını. kilise tarafına doğru şöyle bir gitmeyi düşündü. daha doğrusu yolun tam üstündeydi. bir dizgin. üzerine yarı eğilmiş. Tavana yakın kısmı açık renk çiçeklerle süslü kanarya sarısı duvar kağıdı. karlar içinde tırıs gidiyordu. ağaçlar altında kolunu onun beline dolayıp. bazen getirip dudaklarına sürüyordu. selamladı. fakat içinden: «Rouault Baba amma da kibirlenmiş!» dedi ve bir köşede oturmuş. çünkü onun düğünü Noel yortusu zamanında.
lüzumsuz eşya da buraya konurdu. Emma. fakat kan kocanın yattığı ikinci odada. evde yapılacak değişiklikleri tasarlamakla geçirdi. üstü açık bir MB 4 50 MADAME BOVARY araba aldı. entarisinin yarı açık yakası ile omuzlarına kadar kendi hayalini. onun içinde. yukarı çıktıkça . yeni fenerler. durur. eşyaları açılıp yerleştirilirken bir koltuğa oturmuş. parlak meşinden çamurluklar takılınca araba. Charles'ın gözü ise bu derinliklere dalar. pencereyi kapardı. tıpkı onlar gibi. sofradan kalktıktan sonra. kiler ve ambar vazifesini görüyordu. duvarlara yeni kağıt yapıştırdı. ahırın bulunduğu avluya bakan ocaklı büyük bir oda daha vardı ki bu şimdi odunluk. öbür yanı tarla olan bir diken çite kadar gidiyordu. ağzı ile bir çiçek veya ot parçası koparıp ona doğru üflerdi. hasılı bir zevk vereceğini şimdiye kadar hatırına bile getirmediği birçok şeyler. büsbütün yere düşmeden önce. kafası dinç. kadının gecelik hotozu ile yarı örtülmüş sarışın yanaklarının ayva tüyleri içinde güneş ışığının oynamasını seyrederdi. Deniz kabuklarından yapılmış bir kutu komodini süslüyordu. iki ıtır saksısı arasında pervaza dirseklerini dayardı. balıklı bir havuz yap-tırabilsem diye içi titredi. merdiveni boyattı. kadının gözleri. İlk günlerini. dipte koyu. kendinMADAME BOVARY 51 . Emma da yukardan onunla konuşur.. Emma kocasının gitmesini seyretmek için pencereye geçerdi. Emma yatak odaları katına çıktı. üzerlerine kayısı ağaçlan dayatılmış. bir gelin buketi. ikisinin de başı yastıktayken. bir mukavva kutuya koyduğu kendi gelinlik buketi hatırına gelmiş: «Ya ben de ölüverirsem. Nihayet kalkardı. arduvaz taşından bir güneş saati vardı. Bu. dertlerini anlatması mutfaktan işitilirdi. Sabahleyin yatakta. Charles da yola düzülürdü. samanlı harçla örülmüş iki duvar arasında. Charles farkına vardı ve alıp tavan arasına götürdü.berraklaşan kat kat renkleri vardı. Böyle yakından bakıldı mı. daha büyümüş gibi gözüküyordu. Charles'ı sürekli bir saadet içinde yaşatıyordu. yanları sarkan gecelik fistanı. omuzlarında güneş. Şamdanların karpuzlarını çıkardı. Bu yeşil yaprak biraz uçar. önemli bitkilere ayrılan bölmeyi mütenazır bir surette kuşatıyordu. Kocası onun araba ile gezmeyi sevdiğini bildiğinden elden düşme. bir sürahi içine. öteki kadının buketiydi! Emma baktı. ışıkta lacivert olan bu gözlerin sanki. İlki döşeli değildi. o da eli ile bir Allahaısmarladık işareti yapar. birkaç he-' kim eline düşüp satıldıkları için hayli yıpranmışlardı. çam tahtasından kütüphanenin alt rafını da doldurmaya aşağı yukarı kâfi gelmişti. bu kitaplar. cılız yaban gülleri ile donatılmış dört çiçek tarhı. sayfaları henüz açılmamış olmakla beraber. Boyu eninden fazla olan bahçe. âdeta bir tilbury'ye benzedi. ağaçların eğilip beşikler teşkil ettiği patikalarda. iki tekerlekli. Ortada. kapıda hareketsiz bekleyen ihtiyar beyaz kısrağın tüylerine takılırdı. pencerenin yanındaki masanın üzerine de. Charles sokakta ayağını binek taşma koyup mahmuzlarını bağlar. bahçeye. . acaba onu ne yaparlar?» diye düşünüyordu. burun deliklerinde sabahın' taze havası. gölgede kara. arkasında. bir girinti (alcove) içinde maun bir karyola vardı. vücudu rahat. gönlü gecenin zevkleriyle dolu. Uzun toz kurdelesini gözün alabildiğine yayan büyük yolun üzerinde. artık işe yaramaz tarım aletleri ve ne oldukları bir türlü anla-şılamayacak bir yığın tozlu öteberi ile doluydu. havada bir kuş gibi yarım daireler çizer. Charles bahtiyardı. Baş başa bir yemek. Hani bazı kimseler vardır. kadının saçlarını eliyle kaldırması. akşam üzeri şehir dışında birlikte bir gezinti. boş fıçılar. muayene saatlerinde hastaların öksürmesi. saadetini sanki tekrar tekrar tadardı. Onun yanında. köhne demir parçaları. güneş saatinin etrafına tahta kanepeler koydurdu. bodur çam ağaçları altında. onun bir pencere sürmesine asılmış hasır şapkasını görmek. başına sardığı ipek mendili. Salça kokusu duvardan işler. Ta dipte. Şimdiye kadar hayatta iyi denecek ne görmüştü? Ne zaman yüzü bir gülmüştü? Dört yüksek duvar arasında. Charles hayvanına atladıktan sonra karısına bir öpücük gönderir. kagir bir kaide üzerinde. buğdayların diz boyuna çıktığı keçi yollarında. dünyada hiçbir şeyi tasa etmiyordu. hele uyanıp da gözkapaklarını arka arkaya birkaç defa açtığı zaman. artık hazma başladıkları leziz yemeklerin hâlâ tadını çiğner gibi çenelerini oynatır dururlar. hatta fıskiyeli. alçıdan bir papaz dua kitabını okur dururdu. beyaz saten kurdelelerle bağlanmış bir limon çiçeği buketi konmuştu.İlimleri Sözlüğü'nün ciltleri. minimini bir resmini görürdü.
kitaplarda okuyup pek güzel bulduğu bu kelimelerin hayatta acaba neyin. Sınıfların ılık havası içinde ve bakır haçlı teşbihler taşıyan o beyaz tenli kadınlar arasında yasaya yasaya mihrap buhurlarından. Ancak bir nevi şahsi kâr çıMADAME BOVARY 53 . Nefsine azap etmek için bütün bir gün aç oturmaya kalktı. Şimdi ise bütün hayatını beraber geçireceği. bize ekseriya yazarların kaleminden intihal eden tabiat sevgisi hislerine kalbini kaptırabilirdi. süzülen huşulu rehavete o da kapıldı. • On üçüne gelince babası onu. Saint-Gervais mahallesinde bir hana indiler. köpek Fidel. ruhunun ta derinliklerinde umulmadık hazlar uyandırırdı. kendine çeki düzen vermekle meşgul bulurdu. köyleri fazlasryle tanırdı. hele —sizin için gidip çan kulelerinden daha yüksek ağaçlardan kırmızı yemişler toplayan veya size bir kuş yuvası getirmek için kumda yalınayak koşan— bir küçük erkek kardeşin tatlı sevgisi. Emma. pazar günleri de. Vaızlarda boyuna geçen nişanlı. sürülerin meleyişinin. okulun çalışma salonunda dini kitaplar okunurdu. orada akşam yemeğini. fakat bu aşkın neticesi olması lazım gelen saadetten bir eser . bıçakların yer yer kazıyıp bozduğu yazıların hepsi de ya dindarlık faziletlerini. çarmıha gerilmeye giderken düşen İsa'ya gönül vermişti. hasta koyun'a. kamışlardan yapılmış kulübe. o zaman belki. değişikli. kendinden geçme gibi sözlerin. sütten yapılan azıklann. zihin dinlendirsin diye. ilk zamanlar ne kadar candan dinlemişti! Çocukluk yıllan bir esnaf mahallesinin dükkân arkası odalarında geçmiş olsaydı. Sakinlerine alışık olduğundan. bazen de parmak uçlanndan başlayıp ta omu-zuna kadar öpücüklerle kaplardı.. Duaları takip edeceği yerde . onun yüzüklerine. hemen eve döner. semavî dost ve ebedi nikâh gibi istiareli sözler. İçinden: «Yanılmış olacağım» diyordu. anzalı manzaralar peşindeydi. hangi halin adı olchığunu düşünüp duruyordu. bazen yanaklanndan şa-pur şupur öper. Akşam duadan önce. onun şivesine gülüp. Genie du Christianisme'den parçalar seçilirdi. kilise şamdanlarının ışıltısından. zenci Dingo. onu ensesinden öperdi. Günah çıkarmaya gittiği günler gölgede ellerini kavuşturup yüzünü kafese dayayarak papazin fısıltısını daha uzun müddet dinleyebilmek için birtakım küçük günahlar icat ederdi. ya saray hayatının ihtişamını överek anlatıyordu. Mademoiselle de La Valliere'in sergüzeştini anlatan resimli tabaklarda yedi52 MADAME BOVARY ler. elbiseleri ile olay eden. yarı gülümseyen. sapanların ne olduğunu pek iyi bilirdi. harabeler arasına parça parça serpilmiş olursa hoşlanırdı.Yüreği'ne. yatakta ayaklan birer buz parçası gibi soğuk olan o dul kadınla yatmıştı. yan rahatsızlık gösteren bir tavırla başından savmaya çalışırdı. Resimlerin etrafında. yüreği çarpa çarpa merdivenleri çıkardı. rahip Frayssinous'nun conferences'ı açılırdı. kendisini hasredecek kutsal bir amaç arıyordu. ya kalp inceliklerini. bahtiyarlık. VI Paul et Virginie'yi okumuş.kitabının gök mavi çerçeveler içindeki mukaddes tarih resimlerine bakardı. Emma'yı odasında. Toprak ve edebiyat konularında yine kendi kendini aksettiren romantik hüznün bu ahenktar figanını. Mütemadiyen onun tarağına. Evlenmeden önce gönlünde aşk uyandığını sanmıştı. Hıristos suyu çanaklarının serinliğinden. onun atkısına el sürmekten kendini alamıyordu. yavaşça yürüyerek girer. ihtiras. İlk zamanlar sıkılmak şöyle dursun. derslerde daha kuvvetli. onu göreceği geliyordu. zevç. Fakat kırları. bilakis. Bayağı günler özet bir din tarihi veya. Kadın bir çığlık kopanrdı. Teneffüs zamanlarında pek az oynar. onu kâfi derecede sevmiyor diye üzülüyor.yoktu. Düşünüyor. bir işçi kızını dansa götürüp kendisine metres etmeye bile parası yetmediği günlerde mi? Sonra on dört ay. sivri oklarla delinmiş Tanrı . annelerinin manşonları içinde getirip konuşma salonunda verdiği pastaları yiyen arkadaştan içinde yapayalnız geçirdiği okul yıllarında mı? Tıp tahsil ettiği sırada. onu hülyalara daldırmıştı. yeşillikten ancak. Charles'ın nazannda evren. musallat olan bir çocuğa çıkışır gibi onu. Emma. rahibeler okuluna yazdırmak üzere şehire kendi eli ilegötürmüştü.den daha zengin. papaz muavini efendinin sorduğu zor sorulara hep o cevap verirdi. Emma'mn ipek etekliğinin etrafından ibaretti. kendisini eğlensin diye okulun küçük kilisesine (buradan uzun bir koridorla yemekhaneye geçilirdi) götüren rahibelerin sohbetinden pek hoşlandı. Denizi ancak fırtmalan için sever. din dersini iyi anlar. taparcasına sevdiği güzel bir karısı vardı.
güftenin manasızlığını ve bestenin acemiliği arasında. verilen kitapları getirirlerdi. bunlar daha gölgede kalıyordu ve aralarında hiçbir ilişki yoktu. sağında kaplanlar. gülümseyen yüzleri omuzlarına yatmış. ıssız köşklerde bayılıp kalan işken: ce görmüş kadınlardan. beyazlar giymiş. yuvarlak hasır şapkaları altından insana berrak gözlerle bakan sansın. Sonradan Walter Scott'u okudu. gemi burnu pabuçlar gibi ucu yukarı kalkık sivri tırnaklı elleri ile yaprak yaprak papatya koparırlardı.karmasına hizmet edebilecek hallere ehemmiyet verirdi. Bunları gizlemek lazımdı ki. hülyalarını artık hep hurçlar. yeminlerden. O vakitler Marie Stuart'ı dindarcasına severdi. Kadınların bazıları. ağaçlıklarda feryada gelen bülbülden. işinin başına çıkmadan önce de onlarla bir süre konuşurdu. Gece yatakhanede okurlardı. yalnız bunlardan söz edilirdi. eserlerinin altına imzalarını atan ve çoğu ya da bir Comte. artık benzeri görülmeyen derecede erdemli. bunlar zararı dokunmaz şeyler sanılırdı ama. beyaz pantolonlu iki genç seyisin sürdüğü ve önünde kıvrak bir tazı koşan arabalara yayılmış. okula. daima önlüğünün cebinde taşıdığı ve iki iş arasında uzun uzun birkaç bölümünü birden okuduğu romanları. eski burçlarda yaşamayı hayal ederdi. bir balkon parmaklığı arkasından doğru uzanıp. çamları bir arada gösteren. öpüşlerden. her konak yerinde bir iki tanesi öldürülen sürücülerden. bir yanda da diz çökmüş develer bulunan manzaralar. kırların ta ötesinden. Hikayeler anlatır. Yonca biçimi kemerler altında. mehtaplı gecelerde yüzen sandallardan. dilber Ferroniere ile Clemence İsaure. tarihi vakalara merak sardı. Aziz Louis ile meşesi. çardaklar altında. Geçen yüzyılın birçok zendost şarkılarını ezbere bilir. kalbinin derhal coşmasına yardım edemeyecek her şeyi lüzumsuz bulurdu. Bu kitaplarda hep aşktan. En safları. gotik bir kafesin çubukları arasında bir kumru ile ağız ağıza öpüşür. önde Romalılar tarafından kurulmuş bir şehrin harabeleri. karnını doyurup yukan. yağız atını dörtnala sürerek gelecek beyaz sorguçlu süvariyi beklemekle geçiren uzun elbiseli şato hanımları gibi. bütün günlerini. çeneleri ellerine dayalı. karanlık ormanlardan. Ve sizler. Ag-nes Sorel. kemerine ipek kese takmış bir kızı kucaklayan kısa mantolu bir delikanlı veya. dikişini dikerken yavaş sesle onları söylerdi. her sayfada bir iki taneâi çatlatılan atlardan. can çekişen 54 MADAME BOVARY Bayard. daha on beşinde. Yaradılış itibariyle sanatkâr değil. ufukta Tatarkârî minareler. dirsekleri taşa. hiçbiriniz bu resimlerde eksik değildiniz. kendilerine isim günü hediyesi diye. daima tertemiz giyinip kuşanmış ve çağlayanlar gibi ağlayan beyler'den. bu da hayli zor bir işti. birer aslan gibi yiğit. gönül endişelerinden. hissi hakikatların insanı cezbeden hayalini sezdiriyorlardı. Kızlar ekseriya gidip onunla konuşmak için. Heloise. Müzik dersinde öğrendiği şarkılar. Saint-Barthe'lemy gecesinin bir iki sahnesi. Hint rakkaselerinin kollan arasında kendinden geçmiş uzun çubuklu sultanlar. O semada. Yunan külahları. Okula her ay gelip sekiz gün çamaşırhanede çalışan bir ihtiyar kız vardı. Meryem Ana'dan. Xl'inci Louis'nin birkaç vahşeti. yarı açık pencereden ay ışığını seyrederek hülyalara dalardı. büyük öğrencilere gizlice verirdi. Emma onların saten ciltlerini itina ile açarak. sevdalıdan. rüyalarını. veya. Türk kılıçları. kızlann şehirden ısmarladıkları öteberiyi alır. Hele sizler. Kahramanlıkları veya çektikleri acıyla isim bırakmış kadınlara gönlünde coşkun saygı hisleri beslerdi. Bütün bun- . Resimlerin üstünden titreye titreye üfleyerek kaldırdığı kağıt. Bâaralı'nın (IV'üncü Henri) çalımlı yiğitliği ve XlV'uncu Louis'yi öven resimli tabakaların hatırası da daima vardı ama. siyah örtüler içinde sedirlere oturmuş. çalışma salonundan kaçarlardı.. deniz kenarına yakın gölcüklerden. haberler getirir.. büyük bahçelerde dolaşırdı. İhtilal zamanında malı mülkü mahvolmuş bir eski kibar aileye mensup olduğu için piskoposluktan himaye görür. şairane iklimlerin manzaraları: hurma ağaçları. birer kuzu gibi yumuşak huylu. Emma'nın ellerine kiralık romanların yağlı tozu sürüldü. şato şato dolaşan saz şairleri doldurdu. kıvırcık saçlı İngiliz hanımları çıkardı. Bazıları da. solunda bir aslan. hıçkırıklardan. onun için. ya bir Vicomte olan yazarların isimlerine gözü kamaşa kamaşa bakardı. yanaklarında bir damla göz yaşi. tarihin uçsuz bucaksız karanlık semasında. yarı kıvrıldıktan -sonra usulca öbür sayfaya kapanıverince meydana. gondollardan bahsederdi. İşte böylece. Arkadaşlarından bazıları. silah odaları. hissi bir kız olduğundan ve manzaralardan ziyade heyecanlar aradığından. göz yaşlarından. yanlarında zarfı yeni yırtılmış bir mektup. birer kuyruklu yıldız gibi parlıyordu. yemekhanede rahibelerin sofrasına alınır. gavur cengaverleri. Jeanne d'Arc. yalnız altın kanatlı meleklerden. sevgiliden.
kız. solgun. Kendini Lamartine'in şiirlerindeki dolambaçlı hislere bıraktı. yani durdu ye gemi. hani şu balayı denilen zamanı işte bu!» derdi. kadın erkek baş başa. Hatta başrahibe. başına sivri bir şapka giymiş. hissedilecek bir şeyi kalmamış insanlardan sayıyordu. Heyecanlarına rağmen yine. bayağı kimselerin hiçbir zaman varamayacağı o hale.MADAME BO. uşaklara. köy hayatından tiksinir oldu ve manastır günlerini aradı. velilerle din uğrunda ıstıraptan kaçmamışlara karşı sonsuz bir saygı duysun diye telkinlerde bulunmak. VII Bazen kendi kendine düşünür: «Hayatımın en güzel. önce alışkanlıkla. Rahmetlinin saçlan ile yürekler parçalayacak bir tablo yaptırttı ve Bertaux'ya yolladığı. hiç şüphesiz. Emma. yıldızlara bakarak. artık bütün vehimlerden uyanmış. Babası gelip 56 MADAME BOVARY onu okuldan aldığı zaman. gösterilen dikkat ve ihtimamlara onun artık uymadığını farkedince hayli hayret ettiler. sonra akşam. son zamanlarda cemaate karşı onun pek fazla saygısızlaştığına kaniydi. edebiyatı ihtirasları coşturduğu için sevmiş olan bu genç kız ruhu.VARY 55 ların etrafından da. yahut bıkkınlığını İskoçya'da bir küçük kır evi içinde gizlemek. dağda keçilerin çanlarına. Bundan iç sıkıntısı duymuyor değildi ama itiraf etmek istemedi. vücudunu hor görüp ruhunun selametine çalışsın diye öğütler vermek hususunda o kadar cömert davranmışlardı ki. daha yeni eve döndüğü sıralarda. ancak gerçek şeylere eğilim göstermiş. adları kulağa bir şarkı gibi gelen memleketlere. niçin ona da nasip olmuyordu? MADAME BOVARY 57 . dünyadan çekilmek arzusu aşılamak. göğe çıkan bakireleri ve vadilerde insanlara uzun uzun sözler söyleyen Lemyezel'in sesini dinledi. İsviçre şalelerinin balkonlarına dirseklerini dayamak. yatakhanenin sessizliğini ve geç kalmış bir arabanın uzak caddelerden koşup giderken çıkardığı sesi dinleyerek. böyle bir hamlede erebilmiş olduğuna içinden pek seviniyordu. Zavallı babası onu hasta sanıp görmeye geldi..saadet yetiştirmek de dünyada yalnız bazı memleketlere vergidir. emir vermekten hoşlandı ama arası çok geçmedi. Emma. vaızlar vermek. çağlayanın derinden gelen sesine karışan şarkısı dinlenir. bütün can veren kuğuların şarkılarını. mavi ipek perdeler arkasında. Mademoiselle Rouault'nun din duygusundan çok şeyler ummuş olan iyi kalpli rahibeler. dik yollar ağır ağır çıkılır. kız kendini. rahibeler onun gitmesine hiç de esef etmediler...' birinin parmakları ötekinin parmaklarına dolaşmış. tam baş ucuna asılmış gaz lambasının ışığı altında. Fakat yeni bir halin verdiği endişe. Bunlar niçin. villaların taraçalarında. hazin ruhlu insanların hayallerinde özene bezene kurdukları hale.. düğünden sonraki günlerin en hoş tembellikler içinde geçtiği yerlere gitmek lazımdı! Posta arabalarında. kolluklar takmış bir koca. belki de o adamı görmekten duyduğu asabiyet. yanında da arkasına uzun yırtmaçlı siyah kadife ceket.. gelecek günler için hülyalar kurulur! Emma'ya öyle geliyordu ki. hayatta öğrenilecek. kiliseyi çiçekleri. dizgini pek fazla çekilen bir at gibi hareket etti. arabacının. sonra vazgeçmeyi kibrine yedireme-yerek devam etti ve nihayet kendini sükûna kavuşmuş. göllerde çalınan harpları. içi hayat hakkında kederli düşüncelerle dolu mektupta. alnında kınşık olmadığı gibi gönlünü de kedersiz bulunca şaşıp kaldı. Güneş batarken koylar kenarında limon ağaçlarının rayihası koklanır. şimdi de içinde yaşadığı bu sükûnun hayal ettiği saadet olabilmesini aklı bir türlü almıyordu. fakat tertemiz bir orman ve güneşin dikine düşüp titrediği suyun çelik mavisi aynası üzerinde beyaz yırtıklar gibi gözüken kuğular. gözünün önünden birer birer geçip bütün dünyayı anlatan bu resimleri seyrederdi. Rahibeler ona dua ettirmek. o zajmana kadar şairane semaların parıltısı içinde uçan pembe tüylü bir kuş gibi gördüğü o harikulade ihtirası nihayet ele geçirdiğini sanmasına kâfi gelmişti. dinin anlaşılmadan inanılacak hakikatlerine de isyan etti. dişleri arasından kurtuldu. bir gün kendisinin de o mezara gömülmek istediğinden bahsetti. dokuz gün perhizleri tutturmak. balta girmemiş. ancak bir toprağa mahsus ve başka yerde tutamayan fidanlar gibi. yaradılışına pek aykırı gelen sıkı düzene sinirlendiği gibi. ayaklarına yumuşak çizmeler. Annesi ölünce ilk günler hayli ağladı. Charles'ın Bertaux'ya ilk geldiği zamanlarda. Emma. bütün yapraklann dökülmesini. Onun bütün tadını çıkarmak için. müziği hissi güfteleri.
Belki' bütün bunları bir kimseye açmak isterdi. Fakat bulutlar gibi değişen, kasırga gibi
kararsız, dönüp dolaşan bir keyifsizlik nasıl anlatılır ki? Ne kelimeler dilinin ucuna geliyor, ne
fırsat ele geçiyor, ne de içinde cüret buluyordu.
Ama Charles isteseydi, sezseydi, bakışı bir kerecik olsun onun düşüncesini arasaydı, Emma'ya
öyle geliyordu ki, o zaman, olgun yemişlerin el değer değmez düştüğü gibi, kendinin de gönlü
coşuverecekti. Fakat birbirlerini tanıdıkça, aralarındaki teklifsizlik derinleştikçe, içinde, kendisini
kocasından uzaklaştıran bir soğukluk hissediyordu.
Charles'ın konuşması bir sokak kaldırımı gibi dümdüzdü, beylik fikirler oradan her zamanki
kıyafetleriyle geçer durur, ne bir heyecan veya bir gülüşe neden olur, ne de bir hülya
uyandırırdı. Charles, söylediğine göre, Rouen'de iken merak edip tiyatroya, Paris'H aktörleri
görmeye gitmemişti. Yüzmek, kılıç kullanmak, nişan almak gibi şeyleri bilmezdi; karısı bir gün
romanda gördüğü bir binicilik terimini sorunca, onun da ne olduğunu söyleyemedi.
Halbuki bir erkeğin her şeyi bilmesi, birçok sahalarda elinden iş gelmesi, kadına ihtirasın
kudretlerini, zarafet içinde yaşamayı, bütün sırların inceliklerini öğretmesi lazım değil mi?
Bunun ise bir şey öğrettiği, bir şey bildiği, hayatta bir şey istediği yoktu ki! Karısını mutlu
sanıyordu: karısı da ona bu kökleşmiş sükûnu, bu tasasız ağırlığı, ona* kendisinin verdiği
saadet yüzünden garez kesilmişti.
Emma bazen resim yapardı; orada ayakta durup onun kartonu üzerine eğilmesini, yaptığı işi
daha iyi görmek için gözlerini kırpmasını veya parmaklarında ekmek içi yuvarlamasını
seyretmek Charles için büyük bir eğlenceydi. Piyano çalarken de, onun parmakları ne kadar
hızlı giderse Charles o kadar hayran olurdu. Emma tuşlara yukarıdan doğru şiddetle vurur ve
bir baştan bir başa, hiç durmadan, bütün klavyeyi dolaşırdı. Telleri uğuldayan köhne çalgı,
böyle sarsılınca, pencere açıksa sesi köyün öbür ucundan duyulur, caddeden başı açık,
ayaklarında terliklerle geçen icra memuru kâtibi .elinde kağıdı durup dinlerdi.
' Emma diğer yandan evini idare etmesini de bilirdi. Hastalara, güzel cümlelerle yazılmış ve hiç
de fatura kokusu olmayan mektuplarla hesaplarını gönderirdi. Pazar günleri sof58
MADAME BOVARY
rada bir misafir varsa, aynabakar eriklerini bağ yaprakları üzerine ehram gibi dizmesini, reçel
hokkalarını olduğu gibi tabağa devirmesini bilirdi; hatta sofraya, el ağız yıkamak için billur
fincanlar almaktan bile bahsediyordu. Bütün bunlar Bovary'nin saygı görmesine yarardı.
Böyle bir karısı olduğu için Charles'm kendi kendine de saygısı artıyordu. Onun kurşunkalemle
çizdiği iki resmi, gayet geniş çerçeveler yaptırıp, uzun, yeşil kaytanla salonun duvarına asmıştı;
bunları gösterirken göğsü kabarırdı. Pazar günü kilise dönüşü evinin önünden geçenler, onu,
ayaklarında işlemeli cici terlikleri, kapısının önünde oturduğunu görürlerdi.
Geç.vakit, saat onda, bazen gece yarısı eve dönerdi. Yiyecek ister ve hizmetçi kadm yatmış
olduğu için kendisine karısı hizmet ederdi. Sofrada daha rahat olur diye arkasından redingotunu
çıkarırdı. O gün kimleri gördüğünü, hangi köylere gittiğini, yazdığı reçeteleri birer birer anlatır
ve kendi kendinden memnun, kalan yahniyi bitirir, peynir doğrar, bir elma yer, sürahideki
şarabın hepsini içer, sonra gidip yatağına girer, sırt üstü yatar horlardı.
Uzun zaman geceleri pazen takke giydiği için, şimdi başına sardığı mendil kulaklarından
kayıyordu; bunun içindir ki, sabahleyin saçları darmadağın yüzüne gözüne dökülürdü; gece
yastığın bağları çözüldüğünden, saçlarının arasına beyaz kuş tüyleri karıştığı da olurdu. Daima
koca koca çizmeler giyerdi; topuğun üstüne gelen kısımda, ayak bileklerine doğru iki kalın
kıvrım bulunur, konçları da sanki birer tahta bacağa geçirilmiş gibi dümdüz dururdu. Charles,
«köy için böylesinin de pekâlâ olduğunu» söylerdi.
Bu tutumluluğunu annesi de pek beğenirdi; ihtiyar Madame Bovary, evinde sertçe bir fırtına
koptu mu, yine eskisi gibi oğlunu görmeye gelirdi, ama gelinine bir hıncı var gibiydi. Onun
«gidişini, para vaziyetlerine kıyasla aşırı» buluyordu; odun, şeker, mum «büyük konaklardaki
gibi çarçur ediliyordu»; mutfakta yakılan kömür ise, yirmi beş tencere kaynatmaya yeterdi!
Gelinin çamaşırlarını dolaplara yerleştirir ve ona, eti getirdiği zaman kasabı kolaçan etmeyi
öğretirdi. Emma bu dersleri dinler, Madame Bovary de bu hususta cömertlik gösterirdi; bütün
gün, dudaklarını hafif hafif büzerek biri, «Kızım», öteki
MADAME BOVARY
59
«Hanım anne» der ve ikisi de, öfkeden titreyen bir sesle, bir-birbirlerine iltifatlar yağdırırlardı.
Madame Dubuc'un zamanında, yaşlı kadm en çok kendisinin sevildiğini hissederdi; fakat şimdi,
Charles'm Emma'ya sevgisini gördükçe buna, artık kendi şefkatinden kaçılıyormuş, haklarına
tecavüz ediliyormuş gibi manalar veriyordu; varını yoğunu kaybetmiş bir adam, bir zamanlar
kendinin olan evde masanın başına oturanlara camlar ardından nasıl bakarsa, o da oğlunun
saadetini öyle hüzünlü bir sükûtla seyrediyordu. Ona, geçmiş günlerin yadigârı diye, kendi
çektiği ıstırapları, katlandığı fedakârlıkları hatırlatır ve bunları Emma'nın aldırışsızlığı ile
karşılaştırarak oğlunun, her sevgiyi unutup yalnız ona tapmasının akıl kârı olmadığı neticesine
varırdı.
Charles ne diyeceğini bilemezdi; annesini sayar, karısını da son derece severdi; birinin
düşüncesinde, görüşlerinde yanıl-madığma kaniydi, ama ötekini de kusursuz buluyordu.
Madame Bovary köyüne döndükten sonra Charles, annesinden işittiği tenkitlerin en
ehemmiyetsizlerinden, bir ikisini, ondan duyduğu sözlerle, çekine çekine tekrara kalkardı ama
Emma, yanıldığını bir kelime ile ispat edip onu hastalarının yanına savardı.
Emma, doğruluğuna inandığı birtakım kuramlara uymak için, kocasına âşık olmaya çalıştı.
Mehtaplı geceler bahçede, ez-berindeki bütün ateşli şiirleri ona okur veya içini çekerek, ağır,
hüzünlü şarkılar söylerdi; fakat kendisini yine önceki gibi sakin bulur, bunların Charles'a fazla
bir sevda, bir parça heyecan olsun veremediğini gprürdü.
Böylece, bir zaman kalbine ateş vermeye çalışıp bir kıvılcım koparamayınca, zaten
hissetmediğini anlamaktan olduğu kadar, kendilerini alışılmış şekillerde göstermeyen şeylere de
inanmaktan âciz olan bu kadın, Charles'ın ihtirasında artık aşırı bir şey kalmadığına kolayca
inamverdi.
Köcasınfh muhabbet hisleri göstermesi artık bir düzene girmişti; hangi saatler kucaklayıp
öpeceği belliydi. Bu da âdetler içinde bir âdet, yemeğin yeknesaklığından sonra beklenilen bir
soğukluk veya bir tatlı gibi bir şey olmuştu.
«Efendi»nin ciğer iltihabından iyileştirdiği bir korucu, «Hanım'a» bir küçük İtalyan tazısı hediye
etmişti; Emma gezmeye çıktığı zaman onu da yanma alırdı; çünkü artık yalnız
60
MADAME BOVARY
kalmak, gözlerinin önünde o hiç değişmeyen bahçe ile tozlu yolun manzarasından kurtulmak
için bazen gezmeye çıktığı oluyordu.
Banneville'in akgürgen korusuna kadar, duvarın tarlalar tarafındaki ucundan, artık içinde
kimsenin oturmadığı köşkün yanına kadar giderdi. Kapısının önündeki hendekte, otlar arasında,
yaprakları keskin uzun sazlar vardı.
Önce etrafına- bir göz gezdirir, geçen gelişinden beri bir şey değişmiş mi diye bakardı.
Yüksükotlarını, sarı şebboyları, iri çakılların etrafını çeviren ısırgan kümelerini, her zaman kapalı
duran ve paslı demir çubukları çürüyüp- parça parça dökülen pancurlarıyle üç pencereyi boylu
boyunca kaplayan yosunu, her şeyi yerli yerinde bulurdu. Kırda koşup daireler çizen, sarı
kelebeklere havlayan, bir buğday tarlası kenarında gelincikleri ısırarak sivri sıçanlar avlayan
tazısı gibi fikri de, bir zaman, oradan oraya dolaşırdı. Düşünceleri sonra yavaş yavaş bir
noktaya takılır, çimene oturmuş, şemsiyesi ile otları karıştıran Emma, içinden: «Yarabbi ne
yaptım da evlendim?» diye tekrar eder dururdu.
Talih başka türlü cilve edip onun karşısına başka bir kısmet çıkaramaz mıydı? O
gerçekleşmemiş olaylar, o bambaşka hayat, o tanımadığı erkek acaba nasıl şeyler olurdu?
Emma bunları düşünür, bunları göz önüne getirmeye çalışırdı. Bütün erkekler Charles gibi
olmaz ya! Öbür koca, önüne çıkamayan o kısmet, güzel, sohbeti hoş, kibar, cazibeli bir adam
olabilirdi; rahibeler okulundaki eski arkadaşları şüphesiz öylelerine varmışlardı. Acaba o kızlar
şimdi ne yapıyorlardı? Şehirde, sokakların gürültüsü, tiyatroların uğultusu, baloların ışıkları
içinde elbette ki, gönüle ferahlık veren; hisleri geliştiren bir hayat sürüyorlardı. Oysa kendisinin
hayatı, penceresi kuzeye açılan bir tavan arası odası gibi soğuktu; iç sıkıntısı, o sessiz örümcek,
karanlıkta gönlünün her tarafına ağını kuruyordu. Ödül dağıtımı günlerini, kazandığı taçları
almak için hocaların oturduğu yüksek yere doğru çıktığı günleri hatırlıyordu. Örgülü saçları,
beyaz elbisesi, üstü açık kara mandola iskarpinleri ile ne şirin bir hali vardı! Yerine dönerken
beyler eğilip onu tebrik ederlerdi; okulun avlusu o günler araba ile dolar, bunlar giderken
kapılarından çıkan eller ona veda işaretleri gönderir, elinde keman
MADAME BOVARY
61
kutusu ile müzik hocası selam vererek geçerdi. O günler ne kadar, ne kadar uzaktı!
Emma, Djali'yi yanına çağırır, dizlerinin arasına alır, parmaklarını onun ince, uzun tüyleri
arasında gezdirerek:
— Sen gam, tasa nedir bilmezsin; öp bakalım hanımını! derdi.
Sonra, ağır ağır esneyen bu endamlı hayvanın gamlı yüzüne bakıp içlenir, onu kendisiyle
mukayese ederek, teselli edilen kederli biriymiş gibi yüksek sesle onunla konuşurdu.
Bazen bir rüzgâr çıkar, denizden meltemler eser ve bir hamlede bütün Pays de Caux yaylasını
kaplayıp tarlaların en uzaklarına kadar tuzlu bir serinlik serperdi. Yerde sazlardan bir ıslık
kopar, kayın ağaçlarının yapraklan ani bir ürperişle hışırdar, tepeleri de durmadan sallanarak
uğuldar dururdu. Emma atkısına sıkı sıkı bürünür kalkardı.
Ağaçlı yolda, dallardan 'süzülüp serilen yeşil ışığın aydınlattığı kısacık yosunlar, Emma'nın
ayakları altında çıtır çıtır bir ses çıkarırdı. Güneş batar; dalların arasından gözüken gök kızarır;
dümdüz sıralanmış ağaçların hep birbirine benzeyen gövdeleri, yaldızlı bir zemin üzerinde
beliren bir dizi kara sütunu andırırdı. Emma'nın içine bir korku düşerdi; Djali'yi çağırır, hemen
caddeden Tostes'a döner, bir koltuğa yığılır ve bütün akşam bir söz bile söylemezdi.
Fakat eylülün sonuna doğru, yaşantısında olağanüstü bir şey oldu; Vaubeyssard'a, Marquis
d'Andervilliers'lere davet olundu.
Restauration devrinde nazırlık etmiş olan Marquis, siyaset âlemine dönmeye niyet etmiş,
mebusluğa adaylığını bir an evvel hazırlamaya başlamıştı. Kışın fakir fukaraya odun dağıttırır;
seçim dairesi meclisinde, vilayete yeni yollar yapılması için ateşli nutuklar söylerdi. Sıcağın en
şiddetli günlerinde, ağzında bir cerahat 'kesesi toplanmış ve bundan, Charles'ın tam zamanında
vurduğu bir neşterle, âdeta mucize kabilinden kurtulmuştu. Bu ameliyatın ücretini vermek için
Tostes'a giden kâhya, akşam dönünce Marquis'ye, hekimin bahçesinde iri iri kirazlar gördüğünü
anlattı. Vaubeyssard'da ise iyi kiraz yetişmezdi; M. le Marquis, Bovary'den birkaç çelik istetti,
bunlar için bizzat gidip teşekkür etmeyi kendine borç bildi. Emma'yı gördü, boyunu poşunu,
köylü kadınlarınkine hiç de benzemeyen selam vermesini beğendi; o kadar ki, genç karı kocayı
köş62
MADAME BOVARY
ke davet etmenin aşırı bir alçakgönüllülük olmayacağına kanaat getirdi. Hem bu, herhalde işine
de yarayabilirdi.
Bir çarşamba günü saat üçte, Monsieur ve Madame Bovary, arabalarına binip Vaubeyssard
yolunu tuttular. Arabanın arkasına bir koca sandık bağlanmış, çamurluğun önüne de bir şapka
kutusu yerleştirilmişti. Bundan başka, Charles'ın dizleri arasında da bir kutu vardı.
Şatoya sular kararırken, bahçede yol göstermek için fenerler yakıldığı saatte vardılar.
VIII
Yeni - Zaman işi olan İtalyan tarzındaki şato, çıkıntılı iki kanadı ve üç taş merdiveni ile,
üzerinde birkaç inek otlayan koca bir çimenliğin eteğinde, öbek öbek uzun ağaç kümeleri
arasına yayılmıştı; kumlu, kıvrılan yolun üzerinde de, katmerli zakkum, yabani yasemin ve
kartopu fidanları irili ufaklı yeşil kubbeler meydana getiriyordu. Bir köprü altından bir ırmak
geçiyordu; hafif meyilli, üstleri korularla kaplı iki küçük tepenin çevrelediği çayıra serpilmiş,
saman örtülü binalar, akşam karanlığında hayal meyal seziliyordu; arka tarafta, sık ağaçlıklar
arasında, karşı karşıya sıralanmış arabalıklarla ahırlar vardı ki, bunlar yıkılan eski şatodan
kalmıştı.
Charles'ın arabası orta merdivenin önünde durdu, hemen uşaklar çıktı; Marquis de geldi,
hekimin karısını koluna aldı ve hep birden avluya girdiler.
Burası mermer döşeli, gayet yüksek bir yerdi; ayak patır-dıları, konuşulan sözler orada, bir
kilisedeymiş gibi akisler uyandırırdı. Tam karşıda düz bir merdiven vardı; sol tarafta, bahçeye
bakan bir koridordan geçilip gidilen bilardo salonunda, fildişi yuvarlakların birbirine çarpıp
çıkardığı ses, ta kapıdan duyuluyordu. Emma, salona girmek için o koridordan geçerken
masanın etrafında, yüzleri vekarlı, gerdanları yüksek yakalar üstüne oturtulmuş, hepsi de
rütbeli nişanlı, istekaları dürterken sessiz sessiz gülümseyen adamlar gördü. Duvarın koyu
tahta kaplaması üzerine asılmış yaldızlı büyük çerçevelerin altlarında, siyah harflerle yazılmış
isimler vardı. Emma bunlardan birini okudu: «Jean-Antoine d'Andervilliers d' Yverbonville,
MADAME BOVARY
63
düzenli bir sesle konuşan bir kadındı. bunun ucunu çapraz-vari arkasına atmıştı. içeri girince. bütün tenini bir ürperme kapladı. kadın kaçırmalarla dolu bir sefahat hayatı sürmüş. yuvarlak bir baldırın yukarısında bir dizbağı tokası görülüyordu. et ve kuzu mantarı kokularının birbirine karışmasından oluşan bir şeydi. hanımlardan biri (Konağın hanımefendisi) ayağa kalkıp Emma'yı karşıladı. onlardan azlık olan kadınlar ise. Emma. kırmızı elbiselerin pudra dökülmüş omzu üzerine yayılan perukalar veya etli. ufki levhaları kaplayan karanlığı biraz hafifletiyor. Emma. İstakozların kırmızı kırmızı bacakları tabaklardan dışarı çıkıyor. gümüş yemiş kâseleri üzerine alevler uzatıyordu. Düellolar. uzun arkalıklı bir iskemlede sarışın bir taze oturuyordu. ajurlu sepetlerde iri iri yemişler kat kat yükseliyordu. şöminenin etrafında hanımlarla konuşuyorlardı. bıldırcınların tüyleri üzerindeydi. de Coigny'den sonra ve M. Fransa amirali ve Saint-Michel nişanı chevalier'si.» Sonrakiler pek iyi seçilemiyordu. kısa külotlu. Sandalyesinin arkasında bir uşak duruyor ve onun kekeleyerek. Erkekler avluya kurulan büyük sofraya. sahneye ilk defa çıkan bir aktris özeni ile giyinip kuşandı. iki kişilik bir kanepeye yanına oturttu ve sanki çoktan ahbabıymış gibi onunla dostça konuşmaya başladı. bütün o kadınlar içinde yapayalnız. Kırk sularında. kulağına eğilip bağırıyordu. çünkü bilardonun yeşil çuhası üzerine indirilmiş lambaların ışığı. Şamdanlar-daki mumlar. beyaz boyunbağı. Saçlarını. Emma. bir hâkim p*W 64 MADAME BOVARY gibi vakarlı maltre d'hötel. donuk bir buğu kaplamış kesme billur kadehlerin pırıltıları birbirine aksediyordu. Madem Bovary. Marquis ve Marquise ile beraber. — Dans ederken supyelerim rahatsız edecek. Marquis' nin kayınbabası Due de Laverdiere'di. başka yerlerdekinden daha beyaz buldu.uk bir alın. Emma: — Dans mı diyorsun? diye sordu. Gözleri çapak çapak olan bu adam. çiçek. ancak cilanın çatlaklarına değince ince hatlar teşkil edebiliyordu. vaktiyle Vaudreuil'de. Ömründe ne nar görmüş. de Lauzun'den önce.. o sarkık dudaklı ihtiyara ikide bir gözlerini çevirmekten kendini alamıyor ve ona harikulade. berberin öğütlerine göre düzeltti. — Öyle ya! MADAME BOVARY . hanımlardan birkaçı eldivenlerini bardaklara sürmediklerine dikkat etti. baloya hazırlanmak için. Sofranın ta üst başında. bu insan dolu salona hareketsiz bakıyordu. Kraliçe Marie-Antoiriette'in âşığı olduğu da söylenirdi. Işık. ağır ağır. Toz şekerini bile. ne de ananas yemişti. sarayda yaşamış. geniş kenarlı tabakların içine. tabağa aktarıveriyordu. odalarına çıktılar. geniş odayı dalga dalga saran gölgeyi giderememişti. sofranın boyunca çiçek demetleri konmuş. Yanında. Charles'ın pantolonu göbeğini sıkıyordu. O. ağzında o soğuğu hissedince. âdeta kutsi bir şeymiş gibi bakıyordu. göğülerine çiçek takmış beyler. dedi. siyah çerçevelerdeki resimlerin yalnız açık renk boya vurulmuş kısımları. mesela u. gömleği işlemeli. bahse girişmeler. Sonra hanımlar.. ipek çoraplı. parçalanıyor. dumanlan tütüyordu. yemek odasında küçük sofraya oturdular. kendini sıcak bir havanın sardığını hissetti. insana bakan bir çift göz. ve bütün o yaldızlı. kraliçelerin koynuna girmişti! Buzlu şampanya getirdiler.Vaubyessard Comte'u ve Fresnaya baron'u.» Birini daha okudu: «Jean-Antoine -Henry-Guy d'Andervilliers de la Vaubyessard. kaşığının bir değmesi ile. Marquis kapıyı açtı. bu. piskopos başlığı biçimi konmuş peçetelerin iki katı arasına birer beyzi francala yerleştirilmişti. çenesine kadar tüllere bürünmüş bir kadın heykeli. Bakır çemberli bir çini sobanın üzerinde. servetinin altından girip üstünden çıkmış ve bütün ailesinin gözünü korkutmuştu. hazır kesilmiş yemekleri misafirlerin omuzları arasında dolaştırıyor ve herkesin beğendiği parçayı. burnu kemerli. omuzları güzel. iyi cins çamaşır. 29 mayıs 1692'de Hougue-Saint -Vaast savaşında yaralanıp 23 ocak 1693'de Vaubyessard'da ölmüştür. dolu tabağına doğru eğilmiş. Comte d'Artois'nın en candan ahbabıydı. barej elbisesini karyolaya yayıp öyle başından geçirdi. Marquis de Conflans'ın şatosunda ava çıktığı zamanlar. M. o akşam başına sadece bir dantel örtü örtmüş. bir çocuk gibi peçesini arkadan bağlatmış ağzından salçaları akıta akıta yemek yiyen bir ihtiyar oturuyordu. parmağı ile işaret ettiği yemekleri. Emma. Saat yedide yemeğe çağınldılar. 20 ekim 1587'de Coutras çenginde ölmüştür.
Emma'dan üç adım ötede. pırlantah broşlar. Emma'nın hazır olmasını bekliyordu. tırnakların şekli bile belli olan ellerde. pistonlu kornenin sesi tiz perdeden yükseliyordu. Castellamare'yi. dans edenler kâh el ele tutuşup. bir aşağı. Kulaklarına doğru hafif hafif kabaran saçları. Oturan kadınlar sırasında renk renk yelpazeler sallanıyor. göğüslerde parlıyor. başlarına sarık gibi kırmızı örtüler sarmış. Dans edenler arasına dağılmış veya kapı önlerinde durup konuşan. İhtiyarlamaya yüz tutanlarda bir genç hali. ortalık biraz boşaldı. taç biçimi. yapraklarının ucundaki yapma su damlaları ile. satenlerin hareleri. aynada. sonra bütün çalgılar birden başlıMB 5 ' 66 MAUAMtBUVAKİ yor. salkım salkım veya dal dal. nar çiçekleri. cins atlan idare etmek. kumaşı her-kesinkinden daha yumuşak gibi gözüküyordu. Bazen öbür çalgılar susup da tek başına çalan kemancının bir inceliği oldu mu. lacivert bir parıltı saçıyordu. Açık safran rengi elbisesine. Yüzlerinde zenginliğin rengi: hani şu porselenlerin uçukluğu. aşüftelerle düşüp kalkmak gibi kuvveti işleten ve gurura bir eğlence olan yarı kolay işlerin verdiği o bir nevi sertlik de beliriyordu. Sonra: — Zaten. madalyonlu bilezikler buluzlar-da titriyor. Cassines'i. sonra yine grup grup ayakta konuşan' beyler. Ceneviz güllerini. öteki kulağı ile de. nazik. Vesuve'ü. Kontrdans bitince. inciden mücevherle süslenmiş uçuk benizli bir taze ile konuşuyordu. iki şamdan arasında görüyordu. üstümü buruşturacaksın. kâh ayrılıyorlardı. en ihtiyarı kırkında birkaç kişi (on beş kadar) vardı ki bunların yaş. Bir keman ezgisi ve boru sesleri duyuldu. yumuşak tavırları arasında. topuzuna iliştirdiği gül. çiçek demetleri yüzlerin gülümsemesini yarı örtüyor. Bir hafta önce Miss Arabelle ile Romuljus'u mağlup etmiş ve İngiltere'de bir hendek . yaseminler. dedi. Charles gelip onu omzundan öptü. bir an önce önünüzde eğilen gözler bir an sonra yine gözlerinizin içine bakıyordu. İlgisiz bakışlarında. orkestranın ahengine uyup sallanarak öne doğru kayar gibi gidiyor. oynak bir sap üstünde titriyordu. Kadriller başlamıştı Davetliler geliyor. en genci yirmi beş. eteklikler kabarıp birbirine değiyor. Uslu uslu yerlerinde oturan anneler. Onu arkadan. tatlı bir koku çıkaran mendillerine siliyorlardı. anlamadığı kelimelerle dolu bir konuşmayı dinliyordu. Ayaklar yine tempoya uyuyor. içeride kumar masasının üzerine atılan altınların şıkırtısı duyuluyor. İtalya'dan bahsediyor. alçak -yakalar içinde rahat rahat hareket ediyordu. yeşil yapraklarla süslü üç gül buketi takmıştı. başaklar veya peygamber çiçekleri takılmıştı. Otur oturduğun yerde. Coliseum'un mehtabını methediyorlardı. gençlerinde ise bir olgunluk vardı. Dantel süsler. somurta somurta bakıyorlardı. enseden burulmuş saçlara. Emma hemen merdivenden indi. Önden kâkül kâkül kesilmiş. altın tıpalı şişeler dolaşıyordu. sevda çiçekleri. Parmaklarının ucu kavalyesinin elinde sıraya girmiş. şakaklarına doğru kıvrılan saçlarına sürdükleri pomatlar bile herkesin kullandığından daha iyi gibiydi. koşmamak için kendini zor tutuyordu. Saint-Pierre kilisesi sütunlarının iriliğini. ellerinde büyük tepsiler gezdiren formalı uşaklarla doldu. Elbiseleri herkesinkinden daha iyi dikilmiş. güzel eşyanın cilası ile bir kat daha göze çarpan ve çok lezzetli yemeklerden bile ölçülü yemek sayesinde sağlığın korunduğunu gösteren o beyaz renk vardı. hekim kısmına yaraşmaz. Emma. Fakat az sonra heyecanı geçti. Emma kapının yanına bir uzun kanepeye ilişti. Emma'nın dudaklarında bir tebessüm beliriyordu.. çıplak kollarda şıngırdıyordu. dudaklarını. günü gününe tatmin edilmiş ihtirasların sükûnu görülüyordu.beklerken Emma'nın yüreği biraz çarptı. Tivoli'yi. — Bırak. Charles sustu. Boyunları. bilekleri sıkan beyaz eldivenlerin altında. hepsi aynı ailedenmiş gibi. kıyafet veya çehre farkları ne olursa olsun. lacivertler giyinmiş bir bey. herkes birbirini itiyordu.65 — Sen deli mi oldun? Herkesi kendine güldürürsün. Kadının kara gözleri daha karalaşmış gibiydi. kendilerini kalabalıktan ayıran bir halleri vardı. bir yukarı dolaşıyor. üzerine iri markalar işlenmiş. boynunu hafif sallıyordu. dans etmek için yayın ilk vuruşunu.
fakat bu sefer yavaş yavaş. Kadın Vicomte'u seçti ve keman yeniden başladı. birazdan bırakıp gitmeye mecbur olacağı bu tantanalı hayatın vehmini bir parça daha uzatmak istedi. altın suyuna batmış gümüş bir fincan tutuyor. kendi kendini de görür gibi oldu. başını bir an erkeğin göğsüne dayadı. gece şatoda yatacak on iki» kadar misafirden başka kimse kalmamıştı. O kadın Emma gibi değil. Mademoiselle d'Andervilliers ile Marquise de dahil olduğu halde herkes valse kalkmıştı. subyeler içildi. Emma. Gece kapkaranlıktı. Yağmur serpeliyordu. Oyun masasının başında beş saat dikilip hiçbir şey anlamadan whist seyretmişti. her şey. Vi-cömte'un gözleri Emma'ya eğiliyor. Bilardo salonuna üşüşüldü. Bey. Kanepelerde. oyun için kalan birkaç kişi daha vardı. bir başkası da atının adını anlaşılmaz bir hale sokan dizgi yanlışlarından yakınıyorlardı. şimdi geçirdiği saatin göz alan parıltıları arasmda siliniyor ve Emma âdeta onu yaşamış olduğundan şüphe ediyordu. görürsünüz. bunların gürültüsünü duyunca Madame Bovary başını çevirdi ve pencereye dayanmış bakan köylü suratları gördü. Balonun havası ağırlaşmış. ikisinin bacakları birbirine karışıyordu. Dönüyorlardı. Gece yemeğinde şişe şişe İspanya ve Rhin şarapları açıldı. heyecanından nefes alamaz bir halde. göğsü gergin. gözleri yarı" kapalı. Yanında bir hanım elinden yelpazesini düşürdü. kolunu uzattı. te-rafında dondurulmuş et suyu titreyen tabaklarda türlü türlü sövüşler yenildi. eşya. Kapıların yanından geçerken Emma'nm etekliği kalkıp erkeğin pantolonuna dolanıyor. pudding â la Trafalgar. eli belinde. Vi-comte onu daha seri bir hareketle sürükleyerek beraberce dehlizin ta öbür ucuna götürdü. Hanım: — Yelpazem şu kanepenin arkasına düştü. Kadın orada.atlayarak iki bin altın kazanmış bir deikanlının etrafını almışlardı. Muslin perdenin bir kenarım kaldırıp bakılınca. Fakat vals edenlerden biri. Biri. bütün vücudunu bir uyuşukluk sardı. Emma omzuna bir atkı aldı. balonun dışında ise ancak gölge. uyumamak. erkek hep aynı vaziyette. «oh!» dedi. kadın bir baş işareti ile teşekkür edip elindeki çiçek demetini koklamaya1 başladı. daha doğrusu sabahlar hayrolsun denilip şatonun misafirleri odalarına çekildiler. yarı uyumuştu. yelpazeyi alıp saygıyla hanıma uzattı. lambalar kararmaya başlamıştı. çamurlu havuzu. Sabahın üçünde kotiyon başladı. başka her şeyi kaplayan bir karanlık vardı. Balonun müziği hâlâ kulaklarında uğulduyordu. Emma ayılır gibi duvara dayandı ve eli ile gözlerini kapadı. yer. «sanki bacakları vücuduna girecek gibi» olduğunu söylüyordu. Sonra yine dönerek. gözka-paklannı serinleten nemli havayı derin derin içine çekti. süthanede parmağını daldırıp süt çanaklarının kaymağını aldığı eski hali. fenerlerin ışığının karanlıkta kayıp gittiği görülüyordu. salonun ortasında iskemlede oturan bir hanımın önüne üç erkek. lambalar. duvarların tahta kaplamaları. ' . ikisi de bir geçiyor. dedi. diz çökmüşlerdi. Hep onlara bakıyorlardı. ayağından çizmelerini »çıkarınca ferahlayıp bir. Bir müddet daha sohbet edildi. Ağır ağır başlayıp sonra hızlandılar. sıralarda oturanlar azaldı. maraskinolu dondurma yiyordu. çalgıcılar parmaklarının ucunu dillerine değdire değdire serinletiyorlardı. mil üzerine konulmuş bir daire gibi dönüyordu. Bir bey geçiyordu. Kadının vücudu dimdik. vals etmesini biliyordu! Öbür dans edenlerin hepsini yordular. Sol elinde. Gözlerini tekrar açtığı zaman baktı. Bir uşak iskemleye çıkıp iki cam MADAME BOVARY 67 kırdı. balık suyuna çorbalar. Emma gözlerini kaldırıp ona bakıyordu. muska gibi bükülmüş beyaz bir şey attığını gördü. çenesi eğik. Durdu. arkası bir kanepteye dayalı. Vicomte onu yerine getirdi. sonra yine dönüyorlardı. pencereyi açıp dayandı. lütfen alır mısınız? dedi. sonra arabalar birbiri arkasından gitmeye başladılar. valse davet için. Bey eğildi. elma ağaçları altında mintanıyle dolaşan babasını. pekâlâ olur. Charles. Charles tırabzana asılarak çıkıyor. sonra geceler. Emma vals etmeyi bilmezdi. etrafla68 MADAME BOVARY nnda her şey. O zaman Bertaux'yu hatırladı. kaşığı dişleri arasında. az kalsın düşüverecekti. Şimdi balodaydı. —gayet açık yeleği göğsüne yapışık gibi duran bu adama teklifsizce Vicomte deniliyordu— bir ikinci defa gelip Madame Bovary'yi kaldırmak istedi ve: — Ben sizi idare ederim. Emma. Fakat eski hayatının o zamana kadar berrak kalan hatırası. Çiftliği. ağzı önde.-onun şapkası içine genç hanımın. semiren koşu atlarından.
. bu. koşumları son bir defa gözden geçirirken yerde. bir yere benzemez! Nastasie'nin ağlaması duyuluyordu. Gevşek dizginler sağrıya çarpıp ter köpüklerine bulanıyor. Ortada müteharrik iki sütun üzerine araba koşumları yığılmış. — Ara sıra. kırbaçlar. Charles sigarasını içmeye başladı. Emma. fıskiyeli havuzdaki kuğulara atmak üzere. Emma: — Sen tütün içer misin? diye sordu. Charles.hayvanların birbirine pek uymayan yürüyüşüne göre kimi batan. Marquis. Hayvanlardan her biri. kollan iki yana doğru açık. Sofrada ancak on dakika kalındı. siz haddinizi bilmiyorsunuz. arabanın arkasına • bağlanmış olan kutu da boyuna küt küt vuruyordu. Emma şatonun pencerelerine uzun uzun baktı. tavana asılmış saksılar altında diken diken tüylü tuhaf bitkiler. Emma onlardan birini Vicomte'e benzetti. kenarı yeşil ipekli. evi başka şey. kimi çıkan başların hareketinden başka bir şey göremedi. Charles. — Elbette! Kim karışırmış ki? Sonra odaları hazırlanırken oturup mutfakta ısındılar. gemler. burada. Charles. dedi. Charles. koşup tulumbadan bir bardak soğuk su içti. dedi. hayatlarına girmek. evin içinde kollan böğründe kaldığı zaman ona Nastasie can yoldaşlığı etmişti. o gece gördüklerinden her birinin hangi odada yattığını keşfetmeye çalıştı.. Charles sigarasını bıraktı. francala artıklarını topladı ve hep bir arada limonluğa gittiler. titriyordu. paketler yerleştirildi. ahırları gezdirmeye götürdü. Emma hafifseyen bir tavırla: — Rahatsız olacaksın. arkasına dönüp baktı. Madame öfkelendi. — İçinde iki puro sigarası da var. kopan çeki kayışını iple bağlayı-vermek için durmak lazım geldi. seyislerin birinden arabasını koşmasını rica etti. önlerinden. Nastasie terbiyesizce karşılık verdi. sizi kovuyorum! Yemekte soğanlı çorba ile kuzu kulaklı dana eti vardı. likör çıkarılmamasına hekim hayli şaştı. Arabayı merdiven başına getirdiler. Koşumluğun döşeme tahtası. Emma tabakayı alıp hemen dolabın ta dibine atı-verdi. Dudaklarını uzatarak. dedi. Thibourville tepelerine henüz varmışlardı ki. Charles keyifle ellerini uğuşturarak: — İnsanın. Soyunup yatağa girdi. akşam yemeğinden sonra içerim. 70 MADAME BOVARY hayvanın bacakları arasında bir şey görüp aldı. Charles o kızcağızı biraz severdi. Eve geldikleri zaman akşam yemeği daha hazır değildi. tabakayı cebine koyup hayvanı kamçıladı. Sepet biçimi yemliklerin üzerine çini levhalar asılmış. Bo-varyler de Marquis ile Marquise'e saygıların^ sunduktan sonra Tostes yolunu tuttular. uyuyan Charles'a sokuldu. dakikada bir tükürerek) her nefeste bir kere geri çekilerek içiyordu. Ta uçta. birkaç atlı gülüşerek geçtiler. kanepenin bir ucuna ilişmiş. yerinde bir asabileşi-yordu. ilk müşterisi o kız olmuştu. arabayı sürüyor. ağızlarında puro sigaraları. Onların nasıl yaşadıklarını bilmek. kenarlarından birbirine sarılmış uzun yeşil lifler sarkan. . MADAME BOVARY 69 Fakat soğuk ta içine işlemiş. Sabah kahvaltısında hayli adam vardj. tırıs veya dörtnala giden. bir fırsat düşerse.Ortalık ağardı. gem sulukları duvar boyunca dizilmişti. Emma: — Çıkın dışarı. dedi. Sonra Mademoiselle d'Andervillers. Nihayet: — Sen onu gerçekten mi kovdun? diye sordu. O şehirde İlk tanıdığı. üstü örtülü portakal bahçesinden konağın kahve ocağına (uşakların oturduğu yer) geçilirdi. tekerleklerin dönmesini seyrediyordu. yanından damak şaklatarak geçilince. büzüldü. ortası bir konak arabası gibi armalı bir tabakaydı. atların adları kara harflerle yazılmıştı. o hayata karışmak istiyordu. özengiler. ağızlarına kadar dolu yılan yuvaları gibi. genç kadın eğlensin diye. Vaktiyle karısı ölüp de yanlız. küçük beygir de kendine pek geniş gelen oklar arasında tırıs tırıs gidiyordu. Bir çeyrek fersah ötede. bir salon parkesi gibi parlıyordu. sessiz sessiz oturmuş. kat kat ehramlar meydana getiriyordu.
götürmüştü. «bugün sekiz gün oldu. evleri gösteren dört köşe beyaz lekeler önünde dururdu. iyi terzilerin adresini. Piyeslerin ilk temsili. her batırılan iğne bu kumaşa ya bir ümit. her köşede. çiçek tarhlarının. romanlardaki şahısları bir yönden ona benzetirdi. tabakayı almış. salonları. hatta saten iskarpinleriMADAME BOVARY 71 ni. koşular. sahneye yeni çıkan bir kadın artistle. Charles konuşarak yemek yerken. IX Çok vakit. Böylece o balonun hatırası. Charles bir işe gitti mi Emma da kat kat çamaşır altına sakladığı yeşil ipek tabakayı dolaptan çıkarırdı. büklüm büklüm yumuşak saçlarını değdirmiştir. Açar. Emma bir romanın sayfalarını çevirirdi. Emma'nın gönlü de onlar gibiydi. on beş gün oldu.. derdi. çiçek saksıları ile Pompadour saatler arasında dururken. Belki de sevdiği kadının bir hediyesidir. pomata çanaklarının üzerindeki yazıya varıncaya kadar her yerde gördüğü o ışıldayan adı kendi kendine yavaşça tekrar etmekten bir haz duyardı. Vaub-yessard'a gitmek de Emma'nın hayatında öyle bir delik açmıştı. Emma için bir meşgale oldu. yıldızlar altında kırlardan geçerdi. Belirsiz bir uzaklıktan daima ne olduğunu bilinmedik bir yere gelir. O. odaları iyice göz önüne getiremez oldu. geniş süveli şömineler üzerinde. Kaneviçenin deliklerinden bir aşk esintisi geçmiş. düşünceli düşünceli çalışan kadıncağız buna kim bilir kaç saat göz nuru dökmüş. Caddelerden çıkar. Opera'ya.. bir gece içinde büyük yarıklar açıverir. Gece vakti balıkçılar. Okyanus'tan da büyük. alçı papaz heykelinin önünde duruyor. üç hafta oldu. bunun üzerinde parmağını gezdirerek başkentte uzun uzun dolaştığı olurdu. uşakların elbiselerini. heveslerini hiç olmazsa hayalen tatmine çalıştı. yük arabalarına binmiş. bir kelime atlamadan okur. Emma'nın gözleri önünde pırıl pırıl yanıyordu. Paris. Ama o hayhuy içinde kaynaşan . Bois de Boulogne'a ne gün gidileceğini bilirdi. tiyatroların direkli avluları önünde yayılan arabaların basamaklarını görürdü. kayan parkenin mumu ile sararmıştı. Herkesten gizli. Zenginliğe sürtünmüş olmak onda da silinmez bir iz bırakmıştı. balodaydım!» Sonra yavaş yavaş hafızasına çehreler birbirine karıştı. Marjolaine şarkısını söyleyerek evin önünden geç'erken Emma uyanır. Balzac'ın. İskarpinlerin pençeleri. kulaklarında bir katedral çanı gibi uğul-dayan. demirli tekerleklerin gürültüsünü. Emma bahçesinde dolaştı.. sokakların çizgileri arasında. minimini bir pelesenk gergefte işlenmiştir. Balo ona ne kadar uzak bir zamanda gibi gözüküyordu! Evvelki günün sabahı ile bugünün akşamını kim birbirinden bu kadar ayırmıştı? Hani fırtına bazen dağlarda. acaba neler konuşulmuştu?. yeni açılan mağazalarla alakadar olurdu. aynı yollardan gidip gidip geliyor. Emma Tostes'ta Vicomte ise şimdi Paris'te. şehirden çıkıp da toprak yollarda boğuklaşıncaya kadar dinlerdi: 72 MADAME BOVARY — Yarın oraya varacaklar!. bakar.. çıkıp inerek bayırlar aşar. karanlıklarda sokak fenerlerinin burkulduğunu. mine çiçeği ve tütün kokusu sinmiş astarı kokladığı bile olurdu. birbirine dolanmış bu ibrişimler hep aynı sessiz ve ateşli aşkın sürüp gitmesi değil miydi? Sonra bir sabah Vicomte gelmiş. acaba kimin tabakasıydı?. Vicomte'un olacak. bazı noktalar böyle silinip gitti. Kitabını sofrada bile elinden bırakmaz. yani orada? Paris kim bilir nasıl bir yerdir? Adı bile insana ne sonsuz hayaller veriyor! Emma. George Sand'ın eserlerini okuyup şahsi arzularını. Her okuduğunda Vicomte'u hatırlatan bir şey bulur. kadının hülyası bundan öte geçemezdi. Kadınlara mahsus Corbeille gazetesi ile Sylphe des Salons'a abone oldu. dansların havasını unuttu. sabahleyin uyanınca: «Ah!» derdi. pek iyi bildiği bu eski şeylere hayretle bakıyordu. balolar hakkında yazılanları... çardağın. Bir Paris planı aldı.Ertesi gün. Son modayı. onun çehresinden ayrılıp daha uzaklara yayıldı. altın ve gümüş yaldızlı bir havaya bürünmüş. güzel elbisesini. ya bir hatırayı iliştirmişti. sanki dindarca bir saygıyla. konsoluna kaldırdı. ondan da geniş bir şey olmuş. Her çarşamba. Ama yine de katlandı. müsamereler. bir türlü bitmek bilmedi. fakat hasret gönlünde yer etti. Fakat merkezini Vicomte'un oluşturduğu daire gitgide genişledi ve taşıdığı hale.. kadının birçok başka hülyalarına ışık verdi. Hayalinden onların ardı sıra gider. Nihayet yorulan gözlerini yumar. Eugene Sue'nün romanlarından salonların nasıl döşendiğini öğrendi.
eline bir kitap alır. eyeri çözüp yuları takardı. bir zengin kızı bulup evlenirlerdi. Emma'nın nazarında kaybolmuştu. Felicite. yaz mevsimini gidip Ba-den'de geçirir. Bunlar birer kral gibi cömertti. dairesinde otururdu. birbirinden ayrı tablolara bölünmüştü. Yeni hizmetçi. itiyatlardaki zarafetle his inceliklerini birbirine karıştırıyordu. koridordan iri iri çarıkları ile geçerdi. kordonlu formalar giymiş uşaklardan ayırmaya imkân yoktu. yazarlarla aktrislerden oluşan alacalı bir kalabalık keyfeder dururdu. bütün bu bayağı hayat Emma'nın nazarında. kolunu nemli yataklara sokar. hanım büfenin anahtarını ekseriya üzerinde bıraktığından. kağıt. kısa pantolonlu uşak diye işte bu adamla yetinmeye zorunluydu!. onun dışında ise. Seyahate çıkmak veya tekrar rahibeler okuluna dönmek isterdi. tebessümler altında gizlenen heyecanlar. İçindeki arzuya kapılıp ziynet ve ihtişamın verdiği maddi zevkle gönül neşelerini. leğenlere bakar. her akşam bir miktar şeker çıkarır. Sefirler âleminde herkes. duvarları ayna kaplı. büyük büyük sırlar. Coşup çeşit çeşit garip hülyalara kapılırlardı. Orada etekleri yerlerde sürünen elbiseler. bir kere işi bitti mi. düşüncesi onlardan o kadar uzaklaşırdı ki. Dünyanın bu hayata karışmayan bölümüne gelince o. içlerinde özgür bir yaşam sürülen büyük şatoların balkonundan. yukarı katta. etrafa yayılan kurdele bir püskül vardı. Hanım da. kadife örtüleri sırma saçaklı oval masalar etrafında yaşıyordu. budala budala orta halli insanlar. hepsi de birer biçare melek olan kadınMADAME BOVARY 73 larm eteklikleri altından İngiliz dantelleri gözükürdü. göğüs hırıltılarını dinler. bütün gün bir daha eve uğramazdı. bir söz söylerken üçüncü şahısla hitap etmeyi (1). Mektup yazılacak kimsesi olmadığı halde bir sünger kağıdı. hizmetçi kız da bir demet saman getirir. kar demez.. Öğleden sonra bazen gidip karşıdaki posta seyisleri ile konuşurdu. kendi giyinirken hizmet etmeyi öğretti. döşeme tahtası cilalı salonlarda. iç sıkan köy. Herif. Emma. Çiftlikler sofrasında omletle karnını doyurur. on dört yaşında. ütü ütülemeyi. etajerin tozunu siler. mintanı delik deşik. kovulmamak için. tam ayak bileği yerinde. yatağında duasını ettikten sonra kendi kendine yerdi. Sonra Duchesse'ler çevresi geliyordu: Orada benizler uçuktu. Her sabah gelip kısrağı tımar eden posta seyisi. yemliğe koyardı. tasalar vardı. Zaten eşya kendine ne kadar yakın olursa. ötekilerin hepsini gizliyor ve bütün insanlığı yalnız onlar temsil ediyordu. kalçınları içinde ayaklan çıplaktı. meziyetleri bulunan erkekler her eğlencede atlarını çatlatır. saat dörtten evvel uyanılmazdı. hallerine bakılırsa sade hava ve heveslerine tâbi sanılmakla beraber hepsinin de takdir edilmemiş bir kabiliyeti. su getirirken bardağın altına tabak koymayı. tatlı yüzlü bir öksüz kız tutmuştu. bir hayli kirli çamaşır ellerdi . kolalamayı. hacamatla akan ılık kanın yüzüne sıçramasına ses çıkarmaz. gözün alabildiğine uzayan bir mutluluklar ve sevgiler diyarı vardı. kırkına doğru uslanır. şamdanlar altında. elmas pırıltılarından. Charles. özel bir ısı gerekli değil miydi?. bırakılıveren ellere akan göz yaşlarını. bunun altından. gayet yüksek ihtirasları vardı. kırmalı gömleği görünürdü.kalabalık hayat yine de kısım kısım ayrılmış.. zarf almıştı. fırtınalar içinde geçen ulvi bir şeydi. elinden geldiği kadar. içine kendisinin de nasılsa düştüğü ayrı bir âlemdi. kestirme yollardan hayvanını sürerdi. uzun uzun kucaklaşıp öpüşmeleri. hem de Paris'te yaşasam diye dua ederdi. onu kendine bir oda hizmetçisi yapmak istedi. yerle gök arasında. vücudu kavrayan ateşleri. Ona. belirli bir yeri hatta varlığı yoktu. içi dolu çiçekliklerden. Bunların hayatı ötekilerden üstün. Hint bitkileri gibi aşk için de hazırlanmış bir toprak. Bunlardan yalnız ikisi üçü Emma' nın gözleri önünde canlanıyor. içeri girmeden kapıyı vurmayı. sonra satırlar arasında bir hülyaya dalıp dizine bırakıverirdi. yağmur demez. pamuklu hotoz giymeyi menetti.-Asıl etrafını çeviren şeyler. 74 MADAME BOVARY Tostes'ten iki gözü iki çeşme ayrılmış olan Nastasie'nin yerine Emma. halısına ayak gömülen salonlardan. Arkasına tamamıyle açık bir robdöşambr giyer. çünkü Charles akşam dönünce hayvanı ahıra kendi götürür. Hem ölsem. Beline iri püsküllü bir kuşak sarardı. perdeleri ipek. bu-lüzün şal yakası arasından. Gece yarısından sonra yemek yenen lokantaların özel odalarında. bunu. üç altın düğmeli. nar rengi küçük terliklerinin. Ay ¦ ışığında iç çekmeleri. yüksek kerevetler üzerine kurulmuş karyola^ lardan. bir kalem. aynaya bakar. homurdanmadan itaat ederdi. şefkatin verdiği rehavetleri.
Bari kocası şu az söyler. akşam bu vakayı anlatınca Emma o hekime hayli içerleyip ağır sözler söyledi. bunları Charles kendi için sanırdı ama hiç de öyle değildi. geceleri kitaplar içinde çalışır. «Siz» demez. onlardan kendi de aldı. Zaten ona gitgide sinirleniyordu. fakat odanın sıcaklığı ile hazım rehaveti bir araya gelir. «Ayaklarınızı suya koyun» der veya sülük tavsiye ederdi. hareketleri de âdileşiyordu. bol bol hacamat ederdi. beygirden kan alır gibi. Ama Charles'ın öyle yukarılarda gözü yoktu ki! Geçenlerde beraber konsültasyona gittiği Yvetot'Iu bir hekim. saçları bir yele gibi lambanın ayağına yayılmış. yemek yendikten sonra boş şişelerin tıpalarını kesiyor. Darda kalmış gemiciler gibi. Fakat Emma utancından yerler geçiyor. MADAME BOVARY 75 ineğe pöhpöhlü bir ad takıvermesi kâfi gelirdi. Emma ona bakıp omuzlarını silkerdi. hizmetçiler. daima dinlemeye.. «Fennin ilerlemelerinden haberdar olmak için». Sanki ömrü küçük bir patika. Ne zavallı adam!» diyordu. En çok nezle ve göğüs hastalıkları tedavisinde basan gösterirdi. örneğin. sükûn bulmak için serin havayı derin derin içine çekti.. hatta: «Acaba gömleğe derisinden mi geçiyor!» diye düşünürdü. ocağının tadını artırıyordu. Charles. altmışa gelip romatizmalar çağma girince biçimi bozuk siyah setrelerine bir sıra nişan sıralayan adamlardan olsaydı!. yoksa üç güvertelf bir gemi . uzaklarda. Kibirli olmadığından köylüler onun için çıldırırlardı. Emma'da Charles'ın ağzını kulaklarına. Hastalarını öldürmekten pek korktuğu için. sırf kendini düşündüğü için. Doğrusu cerrahlıktan da çekinmezdi. Charles ancak teskin edici ilaçlar verirdi. çorba içerken her yudumda gurk gurk diye sesler çıkarıyordu. Şöminenin üzerine koymak için iki tane mavi cam saksı. diliyle dişlerini temizliyor. Emma. bir müddet sonra da yüksüğü altın suyuna batmış bir dikiş takımı istedi. kendini etrafa iyice tanıtmıştı. bu kokunun nereden geldiğini bilmez. elmacıkların şişkinliği ile şakaklara doğru çekilir gibi bir hal almıştı. bunlar da onun üzerine kum gibi serpilmiş altın tozuydu. son lokmasına kadar keyifle göçürürdü. Monsieur. Akşam yemeğinden sonra onu biraz okur. taze bir koku yayan karısını bulurdu.. Charles müteessir oldu. Emma. hastanın yanında soy sop toplanmış olduğu bir zamanda. gayet basit bir ye(1) Frenklerde uşaklar. orada Öylece kalırdı. La Ruche Medicale'e abone oldu. dudaklarını ısırarak içinden: . hazır bir sofra. Charles yaşlandıkça tavrı. sofaya çıkıp 76 MADAME BOVARY pencereyi açtı. hizmetçi kız o yemeği iyi pişirememişse bile Charles. giymeye kalktığı soluk eldivenleri bir kenara atardı. ona okuduğu şeylerden bahseder. Charles'ı döveceği geliyordu. Sıhhati yerinde. meyhaneye ayak basmaz ve zaten ahlakı ile herkese güven verirdi. Ama ta gönlünün içinden beklediği bir şey vardı. zaten küçük olan gözleri. dilber. diş çekmek hususunda bir «Bir cehennem zebanisi» bileği vardı. sinirine dokunduğu için yapardı. gözlerini hayatının yalnızlığı üzerinde ümitsizce gezdirir. vardıran bin bir incelik vardı. elbisesinin bir volanını değiştirmesi. hastalarını. yüzü terütazeydi. Bovary adını. cicili bicili şeyler takmalarını gördü. Artık se-mizlenmeye başladığından. Charles bu zerafetleri anlamadığı nisbette onların cazibesine kapılıyordu. ocağa attığı kütüklere. İçindekileri tazı köpeğine de anlattığı olurdu! Öyle zaman olurdu ki. — Ne zavallı adam!.fakat her akşam kendini karşılayan alazlı bir ateş. Onlar hayatın zevkini. beş dakika geçmeden uyûyuverirdi. çünkü Charles ne de olsa bir insan. bazen de kusturucu bir ilaç yazar. Rouen'de hanımların Saat kösteklerini. Emma bazen onun fanilalarının kırmızı kenarını yeleğinin içine sokar. Çocukları okşar. yeni piyeslerden birinin bir parçasını veya yüksek sosyeteye dair gazetede gördüğü bir hikayeyi anlatırdı. çenesi iki eline dayalı. yumuşak koltuklar ve zarif giyinmiş. yahut Madame ne buyuruyor? Şunu ister mi? diye söz söyler. bir romanın. ona âdeta hakaret etmişti. saygı sırasında. şamdanlara kendi icadı kağıt çanaklıklar takıver-mesi. kitapçı dükkânlarma yayılıp gazetelerde tekrar edilmesini. kendinin de taşıdığı o adın meşhur olmasını. Gözleri yaşarıp karısını alnından öptü. ufkun sisleri arasından çıkıverecek beyaz bir yelkenli araştırırdı. bütün Fransa'da tanınmasını isterdi. asma saatin rakkasına bile dert yanası gelirdi!. kravatını düzeltir. Nihayet. Bazen de. onaylamaya hazır bir muhataptı. Bu hangi rastlantının belirtisi olacak? Onu kendine kadar hangi rüzgâr getirecek? Onunla hangi kıyılara gidecek? Bu bir şalupa mı.
rüzgâr. küçük bakır leğenlerin çifte çubukları üzerinde gıcırdadığı duyulurdu. «bouchon» oynarlardı.. uzun parlak iplikleri birinden öbürüne 78 MADAME BOVARY uzanan bir sırma işleme gibi parlardı.. belediye dairesi ile kilise arasmda tasalı tasalı gezinerek müşteri beklerdi. kilisede akşam çanı çalınırken içine ne kadar hüzün çökerdi! Çanın birer birer vuran çatlak seslerini dikkatli bir şaşkınlıkla dinlerdi. karanlık.mi olacaktı?. Her sabah pencereler buz tutmuş bulunurdu. kapısını kapatır. Her gün. korucu da bulüzüne bağlı kılıcı ile geçerdi. ne de bir davetçi. Müziği bıraktı. Fakat bütün eylül ayı geçti. Kuş sesi duyulmazdı. O dükkânda süs. Gelecek. herkes evlerine dönerlerdi. yaklaşıldığı zaman üzerinde birçok ayaklı tespihböceklerinin süründüğü görülen duvarın sivri tepesine bir hasta yılan gibi sığınmış asma. onun gelmemesine şaşardı. pencerelerden birine yapıştırılmış bir eski fistan modeli ile bir de. Çalgı çalıp da ne olacak?. lahanalar üzerinde. onların arasından geçen ışık. şehir dışındaki yoldan toz kopa«p getirir. donuk camlardan süzülür gibi. diyordu. hiçbir zaman etrafında hayranlık fısıltılarının kalbine ferahlık veren bir rüzgâr gibi estiğini duymayacak olduktan sonra çalışıp öğrenmek neye yarar? Resim defterlerini. kömürleri yayar ve ocağın sıcaklığı ile vücudu gevşeyip üzerine iç sıkıntısının daha bir ağırlığı çöktüğünü hissederdi.. Berber de eğilimini istediği gibi geliştiremediğinden. Halbuki Emma için bir şey. aynı saatte. Temmuzun daha başlangıcından başlayarak ekime kaç hafta kaldığını parmakları ile saymaya başladı.. Beş altı kişi de —Her hafta aynı adamlar— ortalık iyice kararıncaya kadar. Yaz tekrar geldi. daracık bir dehlizdi. dipte kapısı sımsıkı kapalı. hepsi birbirinden farksız. hiçbir şey olacağı yoktu. ziynet namına. Rouen gibi bir büyük şehirde. üçer üçer sokaktan geçirilip gölden su içmeye götürülürdü. birbirini izleyip duracak ve bir şey getirmeyecekti! Başkalarının hayatında ise. nakışlarını dolaba kaldırdı. utancı mani olurdu. MADAME BOVARY 77 O ümidi de kırıldıktan sonra kalbi yine boşalıverdi ve artık sıra ile yine aynı günler başladı. ne bir mektup geldi. O yıl kış soğuk oldu. Emma sonra yukarı çıkar. üstü saman örtülü çardak. dekor değişiverir. rıhtımda veya tiyatro yanında. her patırdıyı dinler. örneğin. yerinden sıçrar. Aşağıya inip hizmetçi kızla konuşmayı gönlü isterdi. Acaba bin çeşit tasa ile mi. Sabah akşam posta atları. beyazımtırak bir renk alır. Havanın'güzel olduğu günler Emma bahçeye inerdi. . Akşamın dördü olur olmaz lambayı yakmak lazım gelirdi. bazen uzakta bir köpek ulur-du. güneş batınca hüznü biraz daha artar: «Ah! Bir yarın olsa!» derdi. Bir maceradan bazen bitmez tükenmez sonuçlar doğar. Nihayet halk kiliseden çıkardı. Amerikan çamlarının âltinda dua kitabını okuyan üç köşe şapkalı papazın sağ ayağı kırılmıştı. geleceğinin mahvolduğundan yakınır. ağır ağır yürüyerek güneşin solgun ışıkları ile sırtını ısıtıp kabartır. onların önlerinde sıçrayan başı açık çocuklar. Dikiş dikmekten sinirleniyor: — Her şeyi okudum. Ara sıra bir meyhane kapısının açılırken çalan çıngırağı. dükkân açmak hülyaları kurup bütün gün. alçısı da dondan pul pul dökülmüş.. berberin dükkânı üzerine tabela diye asılmış. Çitin yanında. bazen bütün gün hiç değişmezdi. Damda bir kedi. Fakat her sabah uyanınca onu o gün için umar. Orasını bilmezdi. Neye yarar? Neye yarar?. Demek ki günler. İlk sıcaklar başlayıp da armut ağaçlan çiçek açınca. Boyanmış çarıklı kadınlar. nefes darlıkları çekti. yoksa lombarlarına kadar mutlulukla mı doludur?. günün birinde bir hadise çıkması ihtimali vardı. sonra köylere dağılıp kaybolurdu. Oturup saç maşalarını kızdırır veya yağmurun yağmasını seyrederdi. ama buna kibri. saçları sapsarı yarım kadın heykeli vardı. Allah öyle emretmişti!. her şey uykuda gibiydi. sonra. hanın büyük kapısı önünde. Marquis d'Ander-villiers Vaubyessard'da belki yine bir balo verir diye düşünüyordu. belirli aralıklarla sürüp gider. başında siyah kadife takkesi ile çıkıp evinin kepenklerini açar. Kırağı. bir taraftan da çanm o monoton sesi. Kim dinleyecek? Arkasında kısa kollu bir kadife elbise ile bir konser salonunda bir Erard piyanosu başına oturup fildişi tuşlar üzerinde parmaklarını hafifçe koşturamayacak. heykelin suratını cüzzamlıya döndürmüştü. Pazar günü. okulun hocası. yeni mintanlarını giymiş köylüler. ne kadar yavan olursa olsun. rüzgâr olduğu zaman da.
Odada tütün içti. uzun ceket giymiş Tyrol delikanlıları. örneğin tiyatrolarda çalınan besteler. soluna. kâh hazin ve ağır kâh neşeli ve akıcı olan havalar. arkasında lasting ceketi ile. Şubatın sonlarına doğru Rouault baba. Bazen öğleden sonra. o kadar ki. günü gününe uymaz bir kadın oluyordu. başka yerlerde. sonra nefesine darlık gelir. bu hissini gizlemeye çalışmazdı. kendini şaşırtan bir memnuniyetle kapadı. yavan» tatsız kokular yükselirdi. Zaten artık kulağına nasihat masihat gireceğe hiç benzemiyordu. başında takkesi. pırıl pırıl avizeler altında dans edilen havalardı ve dünyanın Emma'ya kadar gelen yankılarıydı. Emma da gözleriyle arkasından onu seyrederdi. Bu sefalet böyle sürüp gidecek mi?. ocağın ızgaralarına tükürdü. sanki hayatın bütün acılığı önündeki tabağa dolar ve haşlama etin dumanı burnuna geldikçe. nöbet tutarmış gibi dolaştığını görürdü. bir gün sade süt. bir hülyadan bir hülyaya. ertesi gün de on on iki fincan çay içiyordu. <1) XVII. lamba yerine mum yakıyordu. zemin katındaki sobası tüten. siyah setreli maymunlar. birtakım başka. ağır ağır yola düzülürdü. kümes ve belediye meclisi sözü etti. güzel bir hindi getirdi ve Tostes'ta üç gün kaldı. ruhunun ta derinliklerinden. hanımına borç olduğunu söylemeye kalkışan Madame Bovary'ye öyle öfke ile ve öyle soğuk bir gülümseme ile cevap verdi ki.. herkesin övdüğünü kötüleyip. siyah favorili. oturma odasının penceresi önünde. hiç üstüne bakmıyor. Zengin olmadıkları için masraftan kaçmak lazım geldiğini. Emma bir iki fındık geveler veya bıçağı ile muşambaya çizgiler çizerek eğlenirdi. boylan parmak kadar oyuncular. başkalarının halinden öyle kolay kolay anlamamasına rağmen. pencerelere bakarak manivelayı çevirir dururdu. döşeme taşları nemli küçük odada oturmaya dayanamıyordu.. yüzü güneşten kararmış. Eskiden pek titiz. pembe hotozlu hanımlar. dönerken. evin efendisine. Charles hastalarına gittiği için onunla asıl Emma konuştu. kesesin-deki bütün ufaklığı fukaraya attığı da olurdu. konsollar arasında döner. beyaz dişlerini göstererek tatlı tatlı gülümseyen bir erkek başı belirirdi. Kafasının içinde bitmez tükenmez zarabandalar (1) uyanır ve aklı. sohbetleri çok daha bayağıydı. salonlarda söylenen şarkılar. Charles'ın yemek yemesi uzun sürerdi. Emma bundan yakasını kurtaramayacak mı?. ahlaksızlık sayılan şeyleri övmeye kalkardı. bir hüzünden bir hüzne geçerdi. şimdi gün oluyor. Çok vakit inat edip evden dışarı çıkmaz. BaMADAME BOVARY 79 zen sınır taşına doğru koyu sarı bir tükrük fırlatır. kapısı gıcırdayan. Ama asıl yemek saatlerinde. bir şey oldu mu. 80 MADAME BOVARY Emma geçimsiz. Adamcağız sağına. iyileşmesinin hatırasını kutlamak için damadına kendi eli ile kocaman. bir hayli azarlayıp hakaret ettikten sonra hediyeler verir veya gidip komşularla çene çalmasına müsaade ederdi. kül rengi pamuk çoraplar giyiyor. kısa pantolonlu beyler. duvarları sızan. kadıncağız bir daha o sözü açayım demedi. bazen garip garip fikirler yürütmeye. Bunlar. Tostes'tan çok hoşlandığını söylüyor. Mutlu yaşayan kadınlardan aşağı kalan nesi vardı ki! Vaubyessard'da gördüğü nice Duchessele-rin vücutları kendisininkinden çok daha hantal. koltuklar. hizmetçilerin dinine diyanetine göz kulak olmanın. büyük perhiz günlerinin bir kısmını Tostes'ta geçirmeye gelen ihtiyar Madame Bovary bu değişikliğe hayli şaştı. kanepeler. ve XVIII. ziraat. bir halının çiçekleri üzerinde rakseden bir Hint çengisi gibi. kasketine atılan beş on kuruşu aldıktan sonra çalgısını bir eski mavi yün battaniyeye sarıp omuzuna atar. böyle pek mutlu. çalgıya uyup sıçrar. hafifsediği bir kimse. Artık evin işine bakmaz olmuştu. pencereleri açıp incecik elbiseler giyerdi. inek. kutunun arabeskli bir bakır kafesle örtülü pembe canfes bir perde altından uğuldayarak dağılırdı. Hizmetçi kıza. dana. Adamcağız. askısı omu-zunu yoran çalgıyı dizinden biraz kaldırırdı. davranışları. hatta bir gün. Kendi için ayrı yemekler pişirtip elini bile sürmüyor. pek memnun olduğunu. . bunları duydukça kocasının gözleri faltaşı gibi açılırdı. daha birtakım böylesine sözlerle kaynanasının ağzını kapıyordu. Hemen bir vals başlar ve çalgının üzerine kurulmuş ufacık bir salonda. pek zarif olan Emma. köşelerinden birine yaldızlı kağıtla birleştirilmiş ayna parçaları onları birkaç misli çoğaltırdı. köylü ana babadan doğup onların nasırlı ellerinin katılığını ruhlarından bir türlü gideremeyen insanların çoğu gibi sert yürekli olmasına. o gidince arkasından Emma kapıyı.Madame Bo-vary gözlerini her kaldırışında onun. yüzyıllarda moda olan bir dans. Zaten beğenmediği.
Argueil ormanının meşeleri ile Saint-Jean tepelerinin. Mart ayında Tostes'tan hareket ettikleri zaman. sobanın tepesi boyunca birer kara kelebek gibi uçuştu. suyuna yordu ve gidip başka bir yere yerleşmeyi ciddi olarak düşündü. âdeta bir konuşma hastalığına tutuluyordu. Küçük mukavva yemiş taneleri patlıyor. birdenbire bir uyuşukluk başlar. «Tam işlerinin yoluna girdiği bir zamanda. MB 6 İKİNCİ KISIM I Bir zamanlar bir Kapüsen rahipleri manastırı bulunduğu için (Şimdi onun harabeleri bile kalmamıştır) adına Yonville -l'Abbaye denilen büyücek köy. çayırların rengi ile evleklerin rengi arasında beyaz bir çizgi gibidir. Bir sinir hastalığıy-mış. civarda akan bir yığın çelikli maden sularından ileri gelir. Çayır. vadi ayaklarınızın altındadır. sağ taraf sürülmüş toprak. Bazı günler çenesi açılır.Bunları düşündükçe Tanrının adaletsizliğine karşı bir nefret duyardı. Nüfusunun ne kadar olduğunu. bu çizgiler. yağmurların bıraktığı izlerdir. Charles «Va-leriane» içirip onu kâfurulu banyolara soktu. parmağına bir şey battı. doğu tarafında ise. Neuf-Châtel'e bağlı Yonville-l'Abbaye adında oldukça büyük bir kasaba bulunduğunu. Neuf châtel peynirlerinin en kötüleri orada yapılır. ne yapıp yapıp kuru bir öksürük peyda etti ve iştahı büsbütün kesildi. Boissiere'de büyük caddeden ayrılır. ta ufukta. yere serilmiş. sol taraf çayır.. sonra boruya girip kayboldu. daha birkaç noktayı öğrenmek için. Böyle zamanlarda kollarına bir şişe dolusu kolonya dökülürse canlanırdı. manzarasında bir özellik olmadığı gibi. kaçan hekimin yılda ne kazandığını. Charles. Emma sirke içip zayıfladı. Rouen'dan sekiz fersah uzaklıkta. Charles onun hastalığını memleketin havasına. o çevre böylece. sırma zıhlı saten kurdeleler kenarlarından iplik iplik akmaya başlamıştı. Buket bir saman parçasından daha çabuk tutuştu. kıpırdamaz olurdu. Bunun üzerine. insanlarının dilinde de bir hususiyet bulunmayan. hava değiştirmek lazımmış. kül rengi dağın üzerinde beliren ki-• remidi lekeler de. maskeli geceleri. oraya varınca. Rengi soluyor. üç değirmen işletir. Dört yıl oturduktan sonra. oranın Leh mültecilerinden olan hekimin bir hafta önce kaçıverdiğini haber aldı. pirinç teller kıvrılıyor. Çimenin kenarından akan su. Ama öyle lazım geliyorsa ne denir? Karısını Rouen'a götürüp eski hocasına gösterdi. Düğün buketinin teliymiş. gürültülü yaşantıları. Oraya vardınız mı. karşınızda. yavaş yavaş yükselen ova gitgide genişler ve artık gözün alabildiğine sarışın başaklı tarlalar görürsünüz. en yakın meslekdaşın yerini.» Tostes'tan kalkıp gitmek Charles için doğrusu ağır bir şeydi. Rieule ırmağının suladığı vadinin ta bitimindedir. Madame Bovary gebeydi. çalıya benzer bir şey gözüktü. vadiyi görünüşleri bambaşka iki bölgeye ayırır. büzülüp katılaşmış kağıt yapraklar. ağzını açmaz. Limon çiçekleri tozdan sararmış. O küçük ırmak. yakındaki yolculuğu düşünerek çekmeyi düzelttiği bir gün. aldığı cevabı beğendi ve Emma'nın sıhhatinde bir iyilik gözükmezse bahara doğru göçmeye karar verdi. yukardan aşağı irili ufaklı çizgiler taşıyan dik dik yarlarını görürsünüz. basık tepeciklerin meydana getirdiği tümseğin eteğinde uzayıp arkaya dönünce Bray diyarı otlakları ile birleşir. kadife yakası sırma şeritli büyük bir mantoyu andırır. Abbaville yolu ile Beauvais yolu arasında. Emma onun yanışını seyretti. Yonville-PAbbaye'ye varmak için. Burası Normandie ile Picardie ve İle-de-France'ın birleştiği. Emma. pazar günü çocukların olta ile tutup eğlendikleri birkaç alabalık bulunan ağzında. ekin de hayli paMADAME BOVARY 83 . bu coşkunluk nöbetlerinden sonra ise. oranın eczacısına bir mektup yazdı. yürek çarpıntıları çekiyordu. Emma kaldırıp ateşe attı. Irmak. Oraya buraya baş vurduktan sonra. MADAME BOVARY 81 Durmaksızın Tostes'tan şikâyet ettiği için. Leux tepesine kadar dümdüz giden yolu tutarsınız. Fakat ne tecrübe edilse onun sinirlerini bir kat daha bozuyordu. ne idüğü belirsiz bir bölgedir. şerit eriyordu. Sonra küllerin üzerinde yavaş yavaş yanıp eriyen kıpkırmızı. küstahça eğlenceleri: «Bunlar elbette insana benim hiç bilmediğim çılgınca zevkler tattırır!» diye kıskanırdı. Andelle nehrine dökülmeden önce. Başını duvarlara dayayıp ağlar.
görürsünüz. otlar orada kendiliğinden. kimine yemiş sırığı dayanmış. yere düz düz konuvermiş beyaz taşlar birbirine bitişik gibidir. evler sıklaşır. nalbandın ocağı önünden geçilir. dökme demirden birer saksı vardır. çifte cereyanlı gaz lambası yanıp da. Onun etrafını çeviren ve ancak göğüse kadar gelen bir duvar içine alınmış küçük mezarlık o kadar 84 MADAME BOVARY doludur ki. bir tarafından itilince dönen birer tahta perde konulmuştur. yaldızlı . Raspail ilacı. Fakat göze en çok çarpan şey. üzeri: «Burası falanın yeridir» yazılı paspaslar mıhlanmış sıraları yandan aydınlatır. bir ayağını Özgürlük Ya-sası'na basmış. Yonville'e gitmek için araba yolu yoktu. taş merdivenin iki tarafında. muntazam. kapıda. duvar boyunca dizilmiş ve kimisine. Kilise. kiremit örtülü bir damdan ibaret olan sebze hali. camekânı süsleyen kırmızı. kimi düz. Kilise. kimine merdiven. X'uncu Charles'ın saltanatının son yıllarında yeniden yapılmıştır. erganunların bulunması lazım gelen yerde. lapalar. Gözlere kadar geçirilmiş birer kalpağı andıran saman örtülü saçaklar. «Vichy. birinci katta tam kemerli divanhane ' vardır. tarımı düzeltmeye çalışacaklarına hâlâ. çayır yetiştirmekte inat ederler. Düz renk camlardan giren ışık. Ta uzaktan görülür. kiminin dallarına oltalar ve oraklar asılmış sık yapraklı ağaçlar altında oraya buraya dağılmış. dört şamdan arasında. Paris'ti bir mimarın planına göre yapılmış belediye dairesi. Bareges suları. sargılar. Abbaville yolunu Amiens yoluna birleştiren ve Rouen'den Flandres'a giden arabacıların bazen faydalandıkları bir kasaba yolu yapıldı. Daha ötede. köprüyü geçtikten sonra başlayan. fakat o yıllarda. 1835 yılma kadar. Arabistan unları. Regnault macunu. göbekli camlarının ortası şişe dibi gibi düğümlü basık pencerelerinin üçte ikisini örter. günah çıkarma yerinin karşısında.» gibi türlü ilanlarla kaplıdır. elma şarabına batırılmış. erkeklere mahsus bir mahfil vardır. kapısında sokağı işgal eden iki üç yeni yük arabası bulunan arabacı ustasının dükkânı gelir. Ahalisi. kollarını masasına dayamış eczacıyı. doğru kasabanın ilk evlerine götürür. Tepenin eteğinde. sonra. Kapının üzerinde. tam meydana çıkılan yerdedir. dört köşe öbekler meydana getirmiştir. Altın Aslan Oteli'nin yanında. Dükkânın genişliğine büyük tabelada da. iki tarafına akçakavak fidanları dikilmiş şose. olduğu gibi kaldı. parmağını ağzına götürmüş. ırmak kenarına uzanmış hali ile. İçerlere doğru gittikçe bahçeler darlaşır.bırakılmıştır. Seltz. su başında öğle uykusuna yat-. binanın daraldığı yerde. yere serdiler mi. vs. Homais'nin eczanesidir! Hele akşam vakti. Büyük mihrabın üzerinde. Kilisede görülen bundan ibarettir. ovadan ayrılıp kendiliğinden ırmağa doğru büyüyüp gitmiştir. İonia üslubunda üç sütun. tembel köy. kan temizleyici murab-balar. alçak. Zemin katında. elmacık kemiklerine Sandwich adalarının kadın mabudu gibi allık sürülmüş bir Meryem Ana heykeli vardır. Ama. kara ekmek kırıntılarını yiyen civcivlerin içeri girmesine mani olmak için. Yonville'in büyük meydanının hemen hemen yarısını kaplamıştır. darcet hapları. «Kutsal Aile» tablosunun bir kopyasıdır ki> bunun da altında «İçişleri Bakanının Hediyesidir» cümlesi yazılıdır. M. bir parmaklık arasından. kimi yuvarlak. başına pullu bir tül örtülmüş. mavi boyası da yer yer koyulaşıp sararmıştır. zemin katlarının kapısına da. eczacının evinin yanındaki köşededir. yeşil kavanozlar o iki renk ışıklarını uzağa. bir süpürge sapına asılmış bir demet eğreltiotunun sallandığı görülür. «Bu yeni çıkışlara» rağmen. çünkü bu kum ve çakıl dolu gevrek toprağı verimli kılmak için bol bol gübre lazımdır. Grek tapmaklarını andırır bir binadır. taktirhane gibi binalarla dolu bahçeler ortasındadır. Sonra. Yonville-l'Abbaye. sokağın öbür tarafında. Ev yukarıdan aşağıya kadar. eşiğe kadar gelip. Çaprazvari kara takozlu alçı duvara bazen cılız bir armut ağacı abanır. bir pencere altında. bir ayağında da adalet terazisini tutan bir Gaule horozu oturtulmuştur. çitler kaybolur. sükûta çağıran bir aşk heykeli ile süslü yuvarlak bir çimenlik arkasından beyaz bir ev görünür. Yirmi kadar direk üzerine çatılmış. kimi matbaa işi taklidi harflerle yazılmış. sıhhi çikolata. şaraphane. Koroya ait yerin çam tahtasından iskemleleri boyasız. saten fistan giydirilmiş. Her yanı çitlerle çevrilmiş olan bu evler.halıya mal olur. havai fişeğini andıran o ışıklar arasından bir bakın. parıl parıl yanan armalı levhalar asılıdır. mış bir inek çobanını andırır. çarıklarla basıldıkça gıcırdayan bir döner merdivenle çı-1 kılan. bunun üzerindeki kubbeye de. fiyatların düşmesine bakmaz. Ahşap kubbe tepesinden çürümeye yüz tutmuş. yirmi adım ötede. arabalık. burası noterin evidir ve kasabada bundan güzeli yoktur.
. hizmetçinin boğazlamak için tutmaya çalıştığı tavukların bağrışmaları duyuluyordu. birer beyaz kav yumağı gibi. Monsieur Homais. eskisi gibi. bilemiyor. üç acre toprak daha satın alınmışsa da. İnsan zamanına ayak uydurmalı. her şey değişti. böylelikle her cenazede iki katlı kazancı olan bekçi. Yeşil meşin terlikli. hem pek çok. Lestiboudois! dedi. Eczacı devam etti: MADAME BOVARY . Dul kadın haykırır gibi: —v Ne? dedi. Ertesi gün kasabada pazar kurulacaktı. Tellier'ye baksanıza.. yolu döndünüz mü kesiliverir. değil mi? Kırlangıç gelince devirip bir yanını kırar! Sen Polyte'i çağır da arabalığa çekiversin.. tezgâhın . küçük salondaki üç değirmenci. istekaların ağır olmasını istiyor. Kolera salgınında. İnan olsun. yenisini alırsınız. Homais adı bir daha yazılmıştır. mezarlığı büyütmek için duvarlardan biri kısmen yıkılmış.üzerine mıhlanmış büyük terazilerin arkasında.. sabahtan beri belki on beş parti oynayıp sekiz testi elma şarabı içtiler!. doktorla karısının ve hizmetçinin yemekleri hazır edilecekti. Otelci kadın öfkesinden kıpkırmızı kesildi. içki getirilmesi için bağırıp duruyorlardı. sürahileri doldur. mezarlar.. Anlatacağımız hadiselerden beri Yonville'de hiçbir değişiklik olmamıştır. Bir gün papaz dayanamadı: — Siz ölülerin sırtından geçiniyorsunuz.. Artık bileğe bakan kalmadı. patates ekmeğe hâlâ devam ediyor ve: — Ne yapayım. onu bile kestiremedim! Aman Allahım!. memlekette bir salgın olunca bekçi.MADAME BOVARY 85 harflerle: Homais. sırma püsküllü hafif çiçek bozuğu bir adam. ısınıyordu. bir camlı kapının üstünde «Laboratuvar» kelimesi okunur. kadife takkeli. çok sürmez. Bundan başka. çabuk ol!. Dükkânın dibinde. her zamanki müşterilerinin. yine de söyleyeyim: Siz bundan zarar göreceksiniz.. Kilisenin çan kulesi üzerinde tenekeden üç renkli bayrak dönüp duruyor. Yonville'de görülecek başka bir şey yoktur. Onu sağda bırakıp Saint-Jean tepeleri eteği takip edilince. tuhafiyecinin kapısına asılı. çiğ et parçaları arasına yığılmış tabaklar.. çuhayı yırtacaklar. Beklediğiniz misafirlere yemekte tatlı diye ne vereceğiz. Kümesten de. mezarlığa varılır. tencereleri başında uğraşırken alnından iri ter damlaları akıyordu. bilardo başından kahkahalar geliyordu. kendi halinden memnun olmaktan başka hiç bir ifade yoktu. Eczacı yazılıdır. M. eczacının dölütleri. başı ucunda asılı saka kuşu. yoksa mezarlar çoğaldı diye keder mi etsin. kamış kafesinde ne kadar kay-gusuzsa bu adam da hayatta o kadar tasasıza benziyordu: İşte Yonville-l'Abbaye'nin eczacısı. çamur rengi ispirtonun içinde çürüyor ve otelin büyük kapısı üzerinde. siyah zemin üzerine yaldızlı harflerle. yağmur yiye yiye solmuş altın aslan. fakat Lestiboudois. boş topraktan istifade edip patates ekmiştir.. dedi.. sırtını ocağa vermiş. Otelci kadın: — Artemise! diye bağırıyordu. bunun içindir ki. üzerinde ıspanak kıyılan kütüğün sarsıntısından boyuna titriyordu.. fino tüyünü andıran kıvırcık yelesini yolculara hâlâ gösteriyor. odun alaz alaz yanıyor. Asıl işinden başka mezarcılık ve kilise hademeliği eden. biraz çalı çırpı topla. alaca bezinden iki flama. kapıya bir küme halinde devam ettikleri için bu kısım boş kalmıştır.. onlara uzaktan bakarak: — Bir şey değil. Homais: — Ne çıkar? dedi. Bovarylerin Yonville'e varacakları akşam. Yüzünde.. demekten sıkılmıyor. Bilardo salonundaki göç şirketi adamları yine kıyamet koparıyor! Arabalarını da büyük kapının altına bıraktılar. Şimdiki oyuncular köşe deliklerinin dar. Ama küçük tarlası yıldan yıla darlaşıyor. Madame Lefrançois. Elinde kevgiri. o otelin sahibi dul Madam Lefrançois o kadar telaş içindeydi ki. cenaze sıklaştı diye sevinsin mi.. size kaç kere söyledim. kömür çatırdıyor. çorba ve kahve pişirmek lazımdı. mutfağın masası üzerine. rüzgâr estikçe sallanıyor. kendiliğinden yetişiyor!. Şimdiden etleri kesip tavukları te86 MADAME BOVARY mizlemek. Bu kapının ortasında. Bir kurşun atımı uzunluğunda.. iki tarafında birkaç dükkân bulunan sokak (Kasabanın biricik sokağı). Yani bir bilardo mu alayım? — Görüyorsunuz ki bunun tutar yeri kalmamış.. rakı getir. Üzüntü veren bu söz onu düşündürdü ve bir süre işine engel oldu.
87
— Ne derseniz deyin, onun bilardosu sizinkinden iyi; birinin aklına gelip de, olur a, ya Polonya
veya Lyon'da evi barkı su altında kalanlar yararına vatani bir bilardo müsabakası tertip edilse...
Otelci kadın iri omuzlarını silkerek M. Homais'nin sözünü kesti:
— Biz öyle çulsuzlardan mı yılarız?.. Hadi hadi! Monsieur Homais, Altın Aslan sağ kaldıkça,
müşterisi eksilmez. Bizim sırtımız yere gelmez, ama bir sabah, hem de pek yakında, Cafe
Français'yi kapanmış, kepengine de koca bir yafta asılmış görürseniz hiç şaşmayın!..
Kendi kendine söylenir gibi devam etti:
— Bilardoyu değiştirmeliymiş... Çamaşır katlayıp ütülemek için ne kadar işime yarıyor; hem
av vakti, onun üstünde altı kişi yatırdığım bile oldu... Hivert miskini de nerede kaldı?
Eczacı sordu:
— Beylerin yemeğini çıkarmak için onu mu bekleyeceksiniz?
— O beklenilir mi?.. M. Binet'yi ne yaparız? Görürsünüz, saat altıyı çalar çalmaz, kapıdan girer.
Her işini saat gibi yapmakta eşi emsali yoktur. Daima da küçük salonda yeri hazır olmalı!
Kafasını kesseler başka yerde yemez! Her şeye de bir bahane bulur. Öyle elma şarabını
beğenmez. M. Leon da aksine; onun yedilere yedi buçuklara kadar gelmediği olur; önüne ne
verilse bakmadan yer. Ne iyi delikanlı! Bir kere olsun ağzından sert bir söz duymadım.
— Elbette! Terbiye görmüş bir adamla vergi tahsildarlığı eden bir jandarma emeklisi bir olur
mu?
Saat altıyı vurdu. Binet kapıdan girdi.
Arkasındaki lacivert redingot, zayıf vücudunun etrafına hiçbir buruşuk oluşturmadan dümdüz
düşüyor, tepeden şeritle bağlanmış kulaklıklı meşin kasketin yarı kalkık güneşliği altında,
miğfer giye giye ezilmiş gibi, dazlak alnı gözüküyordu. Siyah çuha yeleği, kıl yakalığı, gri
pantolonu vardı; ayaklarına da kış yaz, parmakları çıkıntılı olduğundan, iki yanı şişkin, pırıl pırıl
boyalı çizmeler giyerdi. Çene kemiğinin altından dolaşıp, ufacık gözlü, kemerli burunlu, donuk
uzun yüzünü bir tarh çevresi gibi kuşatan sarı sakalının bir kılı bile çizgisinden taşmıyordu.
Kağıt oyunlarının hepsinde usta ve iyi bir avcı olan bu adamın
88
MADAME BOVARY
inci gibi de yazısı vardı; evine bir torna almıştı, vakit geçirmek için peçete halkaları yapar, bir
sanatkâr kıskançlığı ve bir «bourgeois» cimriliği gösterip bunları dağıtmaz, evini bunlarla
doldururdu.
Küçük salona doğru yürüdü. Fakat önce oradan üç değirmenciyi çıkarmak lazım geldi; tabağı,
kaşığı, çatalı getirilinceye kadar Binet sobanın yanındaki yerinde ağzını bile açmadan durdu;
sonra âdeti üzere kapıyı kapatıp kasketini çıkardı.
Eczacı, otelci kadınla yalnız kalınca:
— Şu adamın ağzından hiçbir zaman gönül okşayan bir söz çıkmaz! dedi.
Otelci kadın cevap verdi:
— O hep böyledir... Geçen hafta buraya iki yolcu inmişti; kumaş komisyonculuğu
ediyorlarmış. Tatlı dilli, tuhaf iki delikanlı; akşam oturup bir yığın hikaye anlattılar; gülmekten
gözlerimden yaş geldi. İnanmazsınız, M. Binet karagöz balığı gibi, ağzını bile açmadı.
Eczacı:
— Öyle, dedi; herifte hayal yok, dokunaklı bir söz yok, hasılı insanı meclis adamı yapan
özelliklerden hiçbiri yok.
Otelci kadın:
— Ama, dedi, imkânları olduğunu söylüyorlar. M. Homais parladı:
— İmkânları mı?.. Onda ne imkân olur?.. Sonra biraz sakinleşip:
— Belki, dedi, kendi mesleğinde bir değeri vardır. Olur a!.. Biraz durup ilave etti:
— Birçok önemli işleri olan bir tüccarın, yahut bir hukukçunun, bir tabibin, bir eczacının,
zihninin pek meşgul olmasını anlarım; tarih kitaplarında bunun çok örneği vardır. Belki öyle
adamlar kafalarının içinde bir şeyler düşünür. Mesela benim kaç defa başımdan geçti: Bir
etiketin üzerini yazmak için kalemimi masanın üstünde ararım, ararım, bir de bakarım ki
kulağıma iliştirmişim.
Madam Lefrançois o sırada kapıya çıkıp Kırlangıç geliyor mu diye baktı: Ürperiverdi. Karalar
giyinmiş bir adam birdenbire mutfağa girdi. Akşam şafağının son ışıkları içinde, al al yanaklı,
pehlivan yapılı olduğu farkediliyordu.
MADAME BOVARY
89
Otelci kadın, şöminenin üzerine sıra sıra dizilmiş, mumları dikilmiş bakır şamdanlardan birini
alıp:
— Buyurun, rahip efendi, dedi; bir emriniz mi var?.. Ne içersiniz?.. Biraz frenk üzümü şurubu,
bir bardak şarap...
Papaz gayet nezaketle reddetti. Geçen gün Ernemont Manastırında unuttuğu şemsiyesini
aramaya gelmişti; onu akşam evine göndermesini Madam Lefrançois'dan rica ettikten sonra
kiliseye gitmek üzere çıktı; Angelus de (1) çalıyordu.
Ayak sesleri meydandan uzaklaşıp işitilmez olunca eczacı, papazın deminki hareketinin büyük
bir münasebetsizlik oldu-; ğunu söyledi. Onun, sunulan bir kadeh içkiyi reddetmesini, en çirkin,
en pisinden bir iki yüzlülük sayıyordu; M. Homais'ye bakılırsa papazlar kimseye göstermeden
kafayı çekiyor ve yine: «dîme» (2) günlerini getirmeye çalışıyordu.
Otelci kadın papazı savunmaya kalktı:
— Ama o, sizin gibi dört tanesini dizi üzerine kıvırıverir. Geçen yıl bizim samanı boşaltanlara
yardım etti; altı demeti birden kaldırdığı oluyordu, o kadar kuvvetli.
Eczacı:
— Aferin, dedi, siz de kalkıp kızlarınızı böyle güçlü, kuvvetli heriflere gönderin de günahlarını
çıkarsın! Ben, hükümetin yerinde olsam, papazlardan ayda bir kan aldırtırım. Evet, Madam
Lefrançois, her ay, şöyle bol bol bir hacamat, inzibat ve ahlak namına!
— Susun, Monsieur Homais! Siz kâfirin birisiniz. Ne dininiz var, ne imanınız!..
Eczacı cevap verdi:
— Neden olmasın, benim de dinim var, hem benimki, o türlü türlü hokkabazlıklar,
maskaralıklar eden heriflerin hepsi-ninkinden ileri... Bilakis, ben Allah'a taparım. Bizi, vatandaş
ve aile babası vazifelerini görelim diye bu dünyaya getiren, adı ne olursa olsun, bir Yüce Varlık,
bir Yaradan bulunduğuna inanırım. Ama, kiliseye gidip gümüş tabaklar öpmeye, bizden iyi yiyip
içen birtakım soytarıları kesemden beslemeye gereksinme duyamam; çünkü insan Allah'a
saygısını bir ormanda, bir tarla(1) Kilisenin duaya çağıran çanı.
(2) İhtilalden önce kiliseye ve derebeylerine verilen aşar vergisi.
90
MADAME BOVARY
da, hatta eski-zaman adamları gibi, gök kubbeyi seyretmekle de gösterebilir. Benim Allah'ım
Sokrat'm, Franklin'in, Voltaire'in, Beranger'nin Allahıdır., Ben Savua Papazının Amentüsü ile 89
ihtilalinin ölmez prensiplerine taraftarım. Yoksa, bahçesinde elinde bastonu ile dolaşan,
dostlarını balinaların karnına yerleştiren, bir feryat koparıp ölen ve üç gün sonra yeniden dirilen
bir Tanrı kabul edemem. Bunlar, aslında manasız, üstelik fizik kanunlarının hepsine aykırı
şeylerdir; sırası gelmişken söyleyeyim, papazların öteden beri kendileriyle birlikte halkı da
sürükleyip bulanık suda boğmaya zorladıklarına, ne korkunç bir bilgisizlik içinde çürümekte
olduklarına bu da bir delildir.
Sustu; gözleri etrafında bir dinleyici kalabalığı arıyordu; çünkü eczacı, galeyana gelip bir an
kendini, belediye meclisi toplantısında sanmıştı. Ama otelci kadının artık onu dinlediği yoktu.
Onun kulağı, uzaktan gelen bir gürültüdeydi. Toprağı döven gevşek nal şakırtılarıyle karışık bir
araba sesi işitiliyordu; nihayet Kırlangıç kapının önünde durdu.
Bu, tente hizasına kadar çıkıp yolcuların etrafı seyretmesine mani olan ve üstlerini başlarını
kirleten iki koca tekerleğin taşıdığı san bir sandıktı. Dar pencerelerinin küçük camları, araba
kapalıyken, çerçeveleri içinde zıngırdıyordu. Üstlerinde belki kırk yıllık bir toz tabakası vardı ki,
bunun şurasında burasında kalmış çamur lekelerini artık sağanaklar bile temizleyemi-yordu.
Arabaya, en öndeki tek başına, arkadaki ikisi yan yana giden üç hayvan koşulmuştu; inişlerde
arabanın dibi sarsıla sar-sıla yere çarpıyordu.
Yonville ahalisinden birkaçı meydana gelmişti; hep bir ağızdan konuşup haber, izahat istiyor,
sepetlerini soruyorlardı. Hivert hangisine cevap vereceğini bilemiyordu. Köyle şehir arasında
emanetçiliği o yapardı. Dükkânlara gider, kunduracıya kösele, nalbanta demir, hanımına bir fıçı
ringa balığı getirir, terziden ısmarlanmış hotozları, berberden kıtık saç alırdı; dönüşte yol
boyunca, paketleri bahçelerin çitlerinden atarak dağıtır, bunun için ikide bir yerinden doğrulur
ve hayvanları durdurmadan avazı çıktığı kadar bağırırdı.
Başlarına bir iş gelmiş, geç kalmışlardı: Madam Bovary'nin tazısı kaçmış, tarlalar arasında
kaybolmuştu. Tam bir çeyrek saat, belki daha fazla, hayvanı ıslıkla çağırmışlardı. Hatta Hivert,
her dakika onu gördüğünü sanıp, yarım fersah geri dönMADAME BOVARY
¦91
müştü; nihayet yola devam ettiler. Emma ağlamış, kızmış, bu felâketi Charles'dan bilmişti.
Onunla beraber arabada bulunan kumaşçı M. Lheureux, böyle kaybedilmiş köpeklerin uzun
yıllardan sonra efendilerini bulup tanıdıklarını birçok misallerle anlatarak kadını avutmaya
çalıştı.
— Bir tanesi, dedi, İstanbul'dan Paris'e kadar gelmiş. Bir tanesi de dört ırmağı yüzerek geçip
elli fersahlık yoldan dönmüş; babamın da bir tüylü finosu vardı, kayboldu; tam on iki yıl sonra,
babam bir akşam ziyafete giderken köpek onu tanıyıp sokakta sırtına atılmasın mı!..
II
Arabadan önce Emma atladı, arkasından da sıra ile Felicite, M. Lheureux, bir emzikli kadın indi;
karanlık basar basmaz, oturduğu köşede derin bir uykvuya dalan Charles'ı zorla uyandırdılar.
M. Homais karşılamaya çıkıp kim olduğunu bildirdi; Hanımefendiye ve Doktor Beye saygılarını
sundu, onların hizmetinde bulunabilmiş olmaktan zevk duyduğunu söyledikten sonra ahbapça
bir eda takınıp kendini davete cesaret ettiğini, zaten karısının Yonville'de olmadığını anlattı.
Madam Bovary, mutfağa girince sobanın başına gitti. İki parmağının ucu ile elbisesini dizkapağı
hizasından tuttu, topuklarına kadar kaldırdı ve siyah potinli ayağını, kızaran koyun butunun
üzerinden aleve doğru uzattı. Ateş onu baştan ayağa kadar aydınlatıyor, berrak bir ışık halinde
elbisesinin dokusuna, beyaz teninin düz gözeneklerine, hatta arada bir kırpıştırdığı gözlerinin
kapaklarına doluyordu. Yan açık kapıdan rüzgâr estikçe kadının üzerinden büyük bir kırmızı
renk geçiyordu.
Sobanın öteki tarafmda, san saçlı bir delikanlı Emma'ya sessiz sessiz bakıyordu.
Noter Guillaumin'in yanında kâtiplik ettiği bu Yonville'de pek sıkıldığı için M. L6on Dupois (Altın
Aslan Oteli sürekli müşterilerinin ikincisi işte bu gençti), belki akşam konuşulacak bir yolcu
iniverir ümidiyle yemek vaktini uzatırdı. İşini bitirdiği günler, ne yapacağını bilmediğinden, tam
saatinde gelip çorbadan peynire kadar M. Binet ile baş başa oturmaya çaresiz katla92
MADAME BOVARY
nırdı. Otelci kadın, o akşam yemeğe yeni gelenlerle beraber oturmasını teklif edince M. Leon
sevinçle kabul etti. Büyük salona geçtiler; Madame Lefrançois şatafatlı olsun diye, dört kişilik
sofrayı oraya kurdürmuştu.
Homais, nezleden korktuğu için, takkesini çıkarmamasına müsaade istedi. Sonra yanına oturan
Emma'ya dönüp:
— Hanımefendi hiç şüphesiz biraz yorgundur, dedi. Bizim Kırlangıç'ta insan öyle fena sarsılır
ki!
— Öyle ama, dedi, yolculuk her zaman hoşuma gider; yer değiştirmeyi pek severim.
Noter kâtibi içini çekerek:
— Mıhlanmış gibi hep bir yerde kalmak, dedi, ne kadar sıkıcıdır.
Charles atıldı:
— Siz benim gibi hep at sırtında dolaşmaya mecbur olsaydınız...
Leon, Madame Bovary'ye hitap ederek:
— Bana öyle geliyor ki, dedi, dünyada bundan tatlı bir şey olmaz. Ama elimizde olursa... diye
ilave etti.
Eczacı:
— Zaten, diyordu, tababet icrası bizim buralarda öyle pek ağır değildir; zira yollarımız araba
kullanmaya uygun olduğu gibi, çiftçilerimizin hali, vakti yerindedir, ücreti esirgemezler. Sıhhi
durum açısından bağırsak iltihabı, bronşit, safra hastalıkları vesaire gibi alelade
vakalardan başka hasat vakti ara sıra sıtma nöbetleri gözükürse de öyle tehlikeli, kayda değer
özel bir şey yoktur; ancak birçok sıraca vakaları vardır ki, bunların da sebebi, hiç şüphesiz,
köylerimizdeki evlerin sıhhi koşullar açısından pek acı bir halde olmasıdır. Bir de şunu
söyleyeyim ki, Monsieur Bovary, hayli batıl itikatlarla mücadeleye mecbur olacaksınız; ilminizin
gayretleri karşısına her gün, alışıklık, görenek mahsulü birtakım inatlar çıkacak; çünkü hâlâ,
hekime veya eczacıya müracaat lazım geldiği yerde dokuz gün tövbelerine, kutsal emanetlere,
fakat M. Homais. aslında olduğu gibi.papaza başvuranlar oluyor.. nihayet sıcak memleketlerde olduğu gibi birtakım sıhhate zararlı miyasmoslar hasıl edebilir. karlı dağların o heybetli. Bu Reaumur-de". Sellerin ortasında inanılmayacak kadar büyük çam ağaçları. Leon gerçekten eczacının evinde. (N. Bununla beraber. geldiği. hayli dert çıkarıyordu. yani azot. — Bence güneşin batışı kadar hayranlığa değer hiçbir şey yoktur. fazla değil! —Gerçekten. ' . otuz dereceye yükseliyor. — Daha bilmiyorum. size de öyle gelmiyor mu? — Dağ manzaraları da öyledir. doğrusu buraların iklimi hiç de fena değildir. ırmağın neşrettiği su buharı ve çayırlarda birçok hayvan bulunması yüzünden— malumunuzdur ki o hayvanlar bir hayli amonyak. Ne diyorsunuz. M. . insanı mest ediyordu. Madame Bovary. Sizi laboratuvanmdan dinledim. bulutlar (1) Homais'nin ukalaca nutuklarını tamamıyle eski dile çevirmek belki daha doğru olurdu. Bazen pazar günleri oraya gider. yani güney tarafından güneydoğu rüzgârları tadil eder ki. hislerimiz daha serbestçe açılıyor. — Şüphesiz Alman müziğini. ibadete. en sıcak mevsimde yirmi beş. bir de Tuvache ailesi vardı ki. — Theatre des Italiens'i bilir misiniz?.. hidrojen ve toprağın türabı nebatisini kendine çekerek. Seine nehrinde kendiliklerinden serinleşir ve bize bazen birdenbire. bir aktör gibi tane tane söylüyordunuz. böyle olmakla beraber bu harareti. hekime dönmüştü. bizi bir yandan Argueil ormanı kuzey rüzgârlarına. Termometre (gözlemleri kendim yaptım) kışın dörde kadar iniyor. azizim! Geçen gün odanızda Ange Gardien'l (Koruyucu Melek) bir söyleyişiniz vardı. öbür yandan Saint -Jean tepesi batı rüzgârlarına karşı muhafaza eder. buna hiç hayret etmem. Son cümlelerin karışıklığı.. ikinci katın meydana bakan bir odasında otururdu. yani İngiMADAME BOVARY 93 üz ölçüsünde elli dört eder. daha doğrusu gelmesi icap ettiği taraftan. uçurumlar kenarında asılı kulübeler. ormanın kenarında Otlak denilen bir yer var. rüzgârlar. başka bir deyişle Fahrenheit'te. 94 MADAME BOVARY açılınca da ayaklarımızdan bin kadem aşağıda boydan boya vadiler gözükürmüş. Kadın sordu: — Siz müzikle meşgul olur musunuz? — Bir şey çalmam. hayalini daha çok coşturmak için gidip muhteşem bir manzara karşısında piyano çalarmış. alçakgönüllülüğünden öyle söylüyor. güneşin batışını seyrederim. birer dev gibi duruşu akla hayale sığmaz diyor. çağlayanların letafeti. civarda gezilecek yerler var mı? — Pek az. Küçük dağın tepesinde. ben denize bayılırım.). tabağına eğilerek delikanlının sözünü kesti: — Onun sözüne bakmayın. mamafih bu ısı. gelecek yıl hukuk tahsilimi bitirmek üzere Paris'e gideceğim. hatta yörede doksanına ermiş birkaç kişimiz var. malumat veriyordu. Leon: — Ah! dedi.A.. Böyle manzaralar herhalde insanı coşturur. fakat cesaret edemedim. Noterin servetinin neye bağlı olduğunu kimse bilmiyordu. göllerin şiiri. Rusya meltemleri gibi estikleri olur (1). azami yirmi dört. ama pek severim. Madame Bovary cevap verdi: — Seyretmesi bile ruhu yükseltip insana sonsuz ideal fikirleri ilham eden o sınırsız uzaklık üzerinde zekâmız. Ev sahibinin bu iltifatına kızardı. o zaman görürüm. ama bilhassa deniz kıyısından seyredilmeli. Emma sordu: — Hangi müziği tercih edersiniz?. bütün bu tebahhuratı birbirine karıştırıp bir huzme halinde toplayarak ve bir yandan da kendiliğinden havâ-yı nesimîde bulunması muhtemel elektriğe karışarak. dedi. Homais. insanı hülyalara daldırır. delikanlı ile konuşmasına devam ederek: — Bari. Madame Bovary. ona Yonville'in başlıca sakinlerinden bahsediyor. onların hakkında hikayeler anlatıyor. ancak birkaç bileşim bıraktım. Akrabamdan biri geçen sene İsviçre'de seyahate çıkmıştı. isteyerek bırakılmıştır. dedi. kitabımı açar. vecde sevkeder! Bir müzisyenden bahsederler.
kira ile kitap veren bir kütüphaneye abone oldum. kilerli mutfak. Charles: MADAME BOVARY 95 — Bizim hanım öyle şeylerden hoşlanmaz. dedi. yahut serüvenlerin çevresini izler. Noter kâtibi: — Hakikaten. vb. Delille. dedi. yemiş kileri. çünkü hizmetçi Artemise. mutluluk tablolarına bağlayabilmek ne kadar tatlıdır. Neufchâtel. eski çarıklarını taşlar üzerinde avare avare sürükleyerek tabakları birer birer getiriyor. Hayatın. iri iri kara gözlerini ona dikerek: — Değil mi?. ılımlı duygulan anlatan romanlardan nefret ediyorum. Çok doğru!. Leon: —Bilmem size de hiç oldu mu?. Buchy. o eserler kalbe tesir etmediği için. ama insan Yonville'de okunacak çok bir şey bulamaz ki!. lamba yanarken ateşin başına oturup bir kitap açmaktan daha tatlı ne var ki? Emma. yazın oturup soğuk bira içmek için bir de kameriye yaptırdı. Bu son sözleri duyan eczacı: — Hanımefendi kabul etmek lütfunda bulunurlarsa. bana öyle geliyor ki. şahıslara karışır. Voltaire. Leon: — Ben de öyleyimdir. Şiiri nesirden daha kalbe yakın buluyorum. her şeyi unutuyor. biricik eğlencem bu. Forges. Rousseau. — Bunun içindir ki ben bilhassa şairleri severim. dedi. sanatın asıl amacından ayrılmış oluyorlar. Yonville bucakları ve civarı muhabiri olmakla onur duyduğum gündelik Ruen Feneri de vardır. düşüncemizi sûylu yaratılışlı insanlara. onun yaptığı delilikler sayesinde Yonville'in en rahat evlerinin birinden istifade edeceksiniz. en iyi yazarların eserlerinden meydana gelmiştir. hanımefendi bahçe işleri ile uğraşmasını severse. şimdi ben bilakis bir solukta okunan hikayeleri. onların elbiseleri altında kendi kalbiniz çarpıyor sanırsınız..Eczacı: — Şu kaçan Yanoda zavallısından bahsederken muhterem zevcinize de anlatmıştım.. Bazen insan bir kitapta kendinin de aklından geçmiş bir fikre.. her şey. akşam rüzgâr pencereye vurur. tâ derinden hatıra gelen silinmiş bir hayale rastgelir ki bu. dedi. Emma: — Çok doğru!. saatler akıp geçer. Zaten bir ailenin hoşuna gidecek her şey var: Çamaşırlık. dedi. Evin bir hekim için en büyük iyiliği. Yanoda keyfini bilir. görür gibi olduğunuz ülkelerde dolaşırsınız. ona kaç kez biraz jimnastik yapması söylenildi ama odasına kapanıp kitap okumayı tercih ediyor. 96 MADAME BOVARY Emma: — Burası da şüphesiz Tostes gibi. bilardo salonunun kapısını boyuna yarı açık bırakıp mandalın duvara çarpmasına sebep oluyordu. hülyamızı inciten bin bir hali arasında. en ince hissinizi anlatıyor sanırsınız. dedi. Hiç kımıl-damaksızın. Emma: — Ama. L'Echo des Feuilletons. kimse görmeden girip çıkmaya müsait bir kapısı bulunmasıdır. sonunda insanı yoruyor.. bütün kütüphanem emirlerine amadedir. dedi. . ağaçlıklı bir yola açılan. bundan başka çeşitli günlük yayınlar da vardır ki. dedi.. bunların arasında. hiçbir şeyi aklı almıyor.. düşünceniz hayalle sarmaş dolaş olarak ayrıntılar içinde oynar. masraftan kaçmaz bir adamdı! Bahçenin bir ucunda havuz başına. Emma: — Onu ben de hissettim. Burada hayattan uzak yaşayan benim biricik zevkim. Walter Scotte. insanı daha çok ağlatıyor.. Hayatta çok rasgelinen alelade şahısları. korku veren öyküleri seviyorum. bunun için ben daima.. dedi. İki buçuk saattir sofradaydılar. Leon devam ediyordu: — İnsan bir şey düşünmez. diyordu. saf sevgilere. oturma odası.
hiz-* metçiden başka. Sanki bir yaz gecesiymiş gibi toprak gıpgriydi. Emma. perde demirleri. bundan sonrakinin daha iyi olacağından kuşkusu yoktu. Emma selamı çabucak iade edip pencereyi kapadı. şişeler. Birinci kattaki odaya. Yonville'de onun edebi. Emma'nm başı ile yaptığı hareketlere göre yüzünün alt kısmı. Eczacı. Charles ile eczacı konuşurlarken. Justin. bunların her biri de hayatında sanki yeni bir safhanın başlangıcı olmuştu. terbiyesi yerinde bir insan olduğu söylenirdi. ayağını Madam Bovary'nin oturduğu iskemlenin çubuklarından birine dayamıştı. Birincisi rahibeler okuluna girdiği gün. eşyayı getiren iki hamal her şeyi gelişigüzel bırakıvermişlerdi. bununla dördüncü defa olarak bilmediği bir yerde yatıyordu. onlar böylece yan yana. fitilli bir patiska yakayı. M. az sonra da sofradan kalkıldı. Madame Bovary'ye. Yaşlı kimselerin ileri sürdüğü düşünceleri dinler. Kasaba uykudaydı. o zamana kadar bir hanım'la durmaksızın iki saat konuştuğu hiç olmamıştı. ve akşam yemeğinden sörira kağıt oynamayacaksa. ahşap basamaklar gıcırdıyordu. perdesiz pencerelerden beyazımtırak bir ışık giriyordu. sol bacağından topallıyordu. Kahve getirildikten sonra Felicite" yeni evde odayı hazırlamaya gitti. yere konuvermiş leğenler vardı. kendi elma şarabı aldığı adamı özel olarak çağırttı. sandalyelere yığılmış şilteler. Binet'yi gördü. utangaç bir çocuktu ve yan sıkılganlıktan. Daima üstleri başları berbat. Le"on o gün akşama kadar saatin altıya gelmesini bekledi. yarı sis içine gömülmüş. sıvalann soğukluğunun omuzlarını nemli bir havlu gibi kapladığını hissetti. Homais'nin uzaktan akrabasıydı. Emma'nın oturmuş olduğu Tostes. Madam Lefrançois küllerin başında uyuyakalmıştı. tatlı bir eda ile o yakaya gömülüyor veya hafifçe meydana çıkıyordu. Bir gün önceki yemek onun için mühim bir hadiseydi. hiç farkına varmadan. sık sık çocukları gezmeye götürmek nezaketini gösterdiği için de Madame Homais'nin sevgisini kazanmıştı. yan hislerini saklama isteğinden gelen bir çekingenliği vardı.. olayların ayn yerlerde aynı biçimde olabileceğine inanmıyordu. nota okumasını bilir. otelden ancak elli adım ötede olduğundan. eve acıdıkları için almışlardı. evlerine götürmek üzere. birtakım meziyetleri de vardı: Suluboya resim yapar. Kendisi henüz gecelik elbisesi ile idi. kapıdan girer girmez. elinde bir fener. Eskiden o kadar iyi söyleyemeyeceği şeyleri nasıl olmuş da ona. yemeğin sonuna kadar her şeyi gözden geçirip her şeyden bahsettiler. O. alışveriş edeceği dükkâncılar hakkında bilgi verdi. Kadının boynunda mavi ipek bir boyunbağ vardı ki bu.Leon konuşurken. evin önündeki meydanda gördü. yere büyük gölgeler seriyordu. III Ertesi sabah uyanınca noter kâtibini. Duvarlar yeniydi. uşaklık da ederdi. yaldızlı değnekler. doğrusu iyi bir komşu olduğunu gösterdi. ay ışığı vurdukça ırmak boyunca bir buhar tabakası yükselen çayır gözüküyordu. bilmedikleri kibarlar âlemi. Hayal meyal ağaç tepeleri ve daha ötede. dimdik tutuyordu. dükkândaki işinden başka. üçüncüsü Vaubyessard'da. Kızıl saçları arasına saman çöpleri karışmıştı. Fakat otele girdiği zaman sofra başında yalnız M. anlatabilmişti?. dördüncüsü de bu. Emma. Leon başını kaldırıp selam verdi. Homais'nin saygısını. genellikle. mademki hayatının geçen kısmı fena olmuştu. Bilgisi ile M. tereyağının . yeni kadriller. hemen vedalaşıp ayrılmak lazım geldi. Monsieur Bovary ile hanımını bekliyordu. roman isimleri. bir genç için ne güzel şey. tavla uşağı da. şarabı tadıp iyisini seçti ve fıçının bodrum katına yerleştirilip yerleştirilmediğine baktı. o pek arsız ve biraz da anaları gibi hantal çocuklara. Öteki eline de papazın şemsiyesini aldı ve yola düzüldüler. \ Emma. politika bahsinde taş-MıB 7 98 MADAME BOVARY kınlık etmezdi. Evin ortasında karmakarışık konsol çekmeceleri. Hem. Pazar yerinin direkleri. seve seve edebiyat sözü ederdi. birbirini açan sözlerin dönüp dolaşıp ortaklaşa bir yakınlığın değişmez merkezine götürdüğü çeşitli konularda bir sohbete dalmışlardı. MADAME BOVARY 97 Fakat hekimin evi. eczacı çırağı Justin de dadılık ederdi. ikincisi Tos-tes'a vardığı zaman. Paris'in tiyatroları. hem de öyle bir dille. şimdi bulundukları Yonville.
sanki geçmişteki aczlerinin intikamını aldıracak bir ümitti. Aralarında yeni bir ilişki belirip vücutlarını yaklaştıracak ve sanki daha girift bir birlik bağı. Hizmetinde bulunup M. koltuğunda yorgun argın vaziyetler takındığını gördükçe sevincinden çıldı-rıyordu. artıyordu. 19 Ventöse XI tarihli kanunun. daha uzaktan da. Bunun içindir ki her sabah Homais. dünyaya getireceği çocuğun bit erkek olması fikri. hem de kolay eğilip bükülen bir yaratık olan kadının başında. bu tatlı tasa unu avuttu. Bir yere oturup saatlerce hiç konuşmadan öyle duruyor. başında serpuşu ile. vücudunun rehaveti. Çok şükür ki karısının gebeliğini düşünmek. jandarmaların koca çizmeleri ile dolaştıkları. ne de olsa.. ev sahiplerinin isteğine göre gündelikle veya götürü olarak Yonville'in başlıca bahçelerine bakan Lestiboudois ile pazarlık etti. Baba olacağını düşündükçe haz duyuyordu. Eczacının kulakları çınlamaya başladı. Emma önce büyük bir şaşkınlık duydu. yarı ağlar bir eda ile. Yerinden kalkar. dükkânın iç odasında ufak tefek hastalıklara bakmaya başlamıştı. dansettirmek ister ve yarı güler. Şimdi hiçbir eksiği yoktu. Tostes'taki tamirat. M. engellerden atlar. muayene odasına kapanıp uyuyor veya karısının dikişini seyrediyordu. kilitlenen kapı gürültülerine benzer sesler duyuluyordu. mesMADAME BOVARY 99 lektaşları da çekemiyorlardı. serbesttir. eczaneyi satılmış. «annecik» der. Charles kederliydi. annelerin şefkatini iştahlandıran o hazırlıklarla gönül eğlendirmedi. gönül ferahlığı ile oturuyordu. adını Georges koyacak. bunların altında kendisinin de bir çıkarı vardı. hatta kaybolmuştu. ona gazete'yi götürür ve çoğu zaman da. kadına sarılır. Hasta gelmiyordu. ayakta kabul etmişti. diplomasız şahısların hekimlik yapmalarını yasak eden birinci maddesine aykırı hareket etmişti. Homais'yi özel odasında. sabahleyin. iki kolunu dayayıp. zangoçluk ve mezarcılık vazifelerinden başka. Bovary'yi kendine çekmekle onu minnettar etmiş ye sonradan işin farkına varırsa söz etmesini önlemiş olacaktı. mahkeme saatinden önce oluyordu. ihtirasları ve memleketleri dolaşır. Vakit geçirmek için evinde ırgatlık etti. esmer olacak. gürbüz. devamlı bir his peyda olacaktı. hatta boyacıların bıraktığı bir parça boya ile. Karısının uzaktan tembel tembel gelişini. hanımın elbiseleri ve göç için o kadar masraf olmuştu ki. İnsan hayatını boydan boya biliyor ve hayat sofrasına. o anda aklına gelen türlü türlü tatlı. sonra. aklı başına gelsin diye bir kahveye girip bir kadeh rom ile Seltz suyu içmek zorunda kaldı. Kadının kurtulması yaklaştıkça Charles'm da sevgisi. o kadar ki. kavanozları dağıtılmış bir halde görür gibi oldu. üç bin ecu'dan fazla tutan drahoma. Fakat para meseleleri zihnini işgal ediyordu. heyecanı geçsin. Oğlan istiyordu. Böylece. yine eskisi gibi. O yüksek adliye memuru M.ucuza alınması için çare öğretti. analık denen şeyin ne olduğunu anlamak için kurtulmayı arzu etti. eczaneyi bir süre bırakıp hekimle yarenlik etmeye giderdi. şakacı sözler söylerdi. Hem bir külçe gibi hareketsiz. tavan arasının duvarlarını süslemeye kalktı. Kadının ise önüne her zaman engeller çıkar. Koridorda. Krallık savcısının huzuruna çağırılmıştı. arabanın fazla sarsıldığı bir sırada Quincampoix kaldırımına düşüp tuzla buz olan alçı papaz da caba!. çocuk takımı ile uğraşmaktan vazgeçti. öğleden sonra. 100 MADAME BOVARY Fakat Charles her yemekte çocuktan bahsettiği için Emma da onu devamlı bir surette düşünmeye başladı. Fakat istediği gibi masraf edip pembe ipek cibinlikti sepet beşik. belki de sevgisi. elleri ile yüzünü okşar. ta başlanbıcından bir derece sönükleşti. karşı karşıya oturup ona doyasıya baktıkça. kanunun . her şeyden korkulurdu. işlemeli takkeler yaptıramadığı için hüzne kapıldı. Erkek kısmı. kendini rutubetli zindanlara atılmış. Hem Tostes'tan Yon-ville'e taşınırken bir sürü eşya hasara uğramış. Yavaş yavaş bu ihtarın hatırası zayıflamış. beynine kan hücum edip ölecek sandı. Eczacının bu kadar yakından ve dostça paralanması sadece başkalarına bir hayrı dokunmak ihtiyacından gelmiyordu. şişeleri. Fakat belediye reisinin ona kini vardı. onu köyün işçi kadınlarından -birine ısmarlayıp kendisi bir çöpüne karışmadı. iki yılda eriyivermişti. bunun için. en uzak saadetlere dişlerini geçirebilir. Bu. arkasında kalın kürklü cüppesi. korse-siz kalçalarının etrafına yumuşacık gevşek etlerin doluşunu seyrettikçe. çoluğunu çocuğunu göz yaşları içinde perişan. bu yüzden birtakım gizli ihbarlar üzerine Rouen'a. Homais.
Ayin gününün akşamı bir ziyafet çekildi. papaz da gelmişti. sanat vadisindeki hayranlıklarına engel olmaz ve düşünürlüğü. kararsız. yarı bıraktığı kahvesini içmeye başladı. Homais'den rica edildi. Bovary baba Tanrılar Savaşı'ndan bir parça okuyarak karşılık verince papaz gitmeye kalktı. Eczacı: -----. Homais araya girdi ve papazı yerine oturttular. Nekahat günleri sırasında. çocuğun getirilmesini istedi ve onu. aralık kapıdan. daima sürükleyen bir arzu ve yine daima engel olan bir ahlak düşüncesi vardır. MADAME BOVARY 101 ünlü bir olayı veya yiğitlik gösterir bir kavramı hatırlatan isimlere sevgisi vardı. hiçbir şey olmamış gibi. bir kavanoz dolusu nişasta peltesi. Emma kızına bir isim bulmak için hayli uğraştı. başından aşağı bir bardak şampanya dökerek vaftiz etti. Madame Homais ile Altın Aslan oteli sahibi Madame Lefrançois koşarak göz aydına geldiler. Örneğin. M. Çocuğu görmek istedi ve onu vücutça iyi bulduğunu söyledi. meydanda çubuğunu içmeye giderken giydiği gümüş şeritli asker külahı ile köy halkının gözlerini kamaştırdı. Böylece. Leon bir Venedik havası. önce bir günahkâr kadındı. Bir pazar günü. ruhunu saran bu birbirine aykırı hisler arasında. Fakat Charles'ın annesi kızıp böyle günahkâr kadın (2) adının lafını ettirmedi. Galsuinde hoşuna gitmişti. Fransız tiyatrosunun en ölmez usta işine karşı bir anmaydı. Louisa. seher vakti. dedi. ama At-halie. hem Racine'e iki eli ile taç giydirmek. İçkiye de pek 102 MADAME BOVARY . Homais'nin ise. her rüzgârın etkisi ile çırpınır. fakat papaz alayının o parçalardan kendi melanetleri için faydalandıklarını düşündükçe yüreğini üzüntü kaplardı. Çok geçmedi.Geçen gün M. Onun başlıca güzel parçalarını okudukça heyecana kapılır. Amanda. dört çocuğuna da bu usûl üzere ad koymuştu. Vaubyessard şatosunda Marquise'in bir tazeyi Berthe diye çağırdığını hatırladı. şimdi o isim moda oldu. Charles kızma anasının adını koymak jstedi. saat altıda doğurdu. dedi. şapkasının bir şeritle tutturulmuş tülü gibi. (2) Maria-Magdelane.emrettiği itaatler gibi düşmanları vardır. hem de onunla şöyle bir çeyrek saat tartışmak isterdi. hanımlar yalvanyorlardı. Athalie tragedyasındaki fikirleri kınamakla beraber üsluba hayrandı. M. ama Yseult veya Leocadie'yi daha iyi buluyordu.'kenr dişini tövbekar ve Hıristiyan yaptı. elâ-leme danışıldı.. eserin ruhuna lanet ediyorsa da bütün ayrıntıları alkışlar. Eczacı. saygılı bir adam olduğundan. nihayet Bovary baba. vaftiz analığı etmiş olan ihtiyar Madame Bovary de İmparatorluk zamanından kalma bir şarkı okudular. Nihayet Emma. İradesi. M. Böyle mukaddesatın alaya alınması. (1) Takvimlerde her gün azizeden birinin yortusu olarak gösterilir. şahıslara öfkelendiği halde onların nutukları ile coşardı. Napoleon şan ve şerefi. Emma razı olmuyordu. o da. Çünkü. şimdilik birkaç kutlama sözü ile yetindi. Likörlere sıra gelince M. çocuğun adını Madeleine koymayışınıza hayret ediyor. Franklin de hürriyeti temsil ediyordu. Emma başını çevirip bayıldı. kafalar kızıştı. yani altı kutu hünrlap. öyle ki. Takvim (1) baştan aşağı gözden geçirildi. Homais İyilerin Tannsı'm tutturdu. Charles: — Kız!. Atala gibi sonu İtalyan isimlerine benzeyenleri birer birer düşündü. Önce Clara. Irma belki sadece romantizme bir tavizdi. bir dolaptan bulup çıkardığı altı çubuk nöbet şekeri verdi. sonra İsa. vaftiz babası olması M. üç hokka hatmi murabbaı. Leon'la konuşuyorduk. ama. Hediye olarak müessesesi matahlarının hepsinden birer parça. hayal ile taassubu birbirine ka-rıştırmazdı. hassaslığını boğ-mazdı. rahip Bournisien'i öfkelendirdi. farklar gözetmesini bilir. bir büyük adamı. Charles'ın babası Yonville'de bir ay daha kalıp sabahları. artık bu ada karar verildi ve Rouault Baba gelmeyeceği için. Homais'nin felsefi inançları. ayrıca da.
çitin üzerine de Amerikan bezinden bir yatak örtüsü serilmişti. etrafta ne olduğu pek anlaşılmaz birkaç pırtı. merdivende olsun. pencerelerin tahta kepenkleri kapatılmıştı. diye söze başladı. bulunduğu ziyafetlerden bahsediyor. kulübelerin önünde. Emma yürürken kendinde bir halsizlik hissediyordu. sizin çocuk içeride uyuyor. camlarından biri kırıldığı için. belediye reisinin karısı Madame Tuvauhe. Pis bir su akıp otların üzerine yayılıyordu. duvara dayalı perdesiz geniş bir karyola vardı. iki tarafında kurtbağrı ile dolu bir küçük yolu tutmak lazımdı. Madame Bovary kızını görmek üzere yola çıktığını. mezarlığa gidermiş gibi sola sapmak ve basık evlerle bahçeler arasında. Dikenli çite dayanmış çalı demetleri. Çocuk. subaylık zamanından. hizmetçisine. Çitlerin delikleri arasından bakılınca. Herif dünyayı dolaşmıştı: Berlin'den. kendisine yoldaş olmasını rica etti.. O zaman ihtiyar Madame Bovary. karışmam ha!. Bu odada bulunan lüzumsuz şeylerin sonuncusu da. Kurtbağrılar. Evi.. kırmızı basmadan bir gömlek asılıydı. yoksa bir yere girip otursam mı diye bir düşündü. mavi göğün sert ışığı altında parıl parıl yanan arduaz taşlarından damların tepesinde. orada bir kapıdan çıktı. ısırganlar. yavşan otları. Bovary hiçbir şeyden çekinmeyecek adamlardandı. hiç şüphesiz bir lavanIf . kucağında meme emen bir çocukla çıkıp geldi. lavanta çiçeği ve sırıklarında çiçek açmış bezelyenin etrafını çeviriyordu. Öğle vaktiydi. ama devama cesaret edemedi. İkisi. . Emma: — Bir işiniz var mıydı?. sanki kıvılcımlar çatırdıyordu. Belki daha ciddi endişeleri de vardı. sıcak havada uğulda-yarak uçuyordu. Sütnine: — Buyurun. Bir eli ile de. küçük bir oğlanın elinden tutmuştu. sokağa doğru ilerleyen tentenin gölgesi altına girdi. kocasının. yüzü gözü çıban içinde. Sütninenin evine varmak için. hatta bazen. Kapının arkasındaki köşede. Leon: — Arzu ederseniz. gübrede yuvarlanan bir domuz veya boynuzlarını ağaç gövdelerine sürten. cılız. kaldırımın çakılları ayaklarını zedeliyordu. Strasbourg'dan. zemin katında bulunan biricik odanın dibinde. Leon da adımlarını kadınınkine uyduruyordu. Gelip kadını selamladı ve Lheu-reux'nun dükkânı önünde. araba yolu ile çayırlar arasında otururdu. bulaşık musluğunun taşı altında. ticaretle-riyle fazla meşgul oldukları için. bağlı inekler görülüyordu. diye sordu ve kâtipten aldığı «hayır» cevabı üzerine. ağzına tavuk tüyü takılmış zeytinyağı şişesinin yanına parlak çivili pabuçlar dizilmişti.düşkün olduğundan sık sık hizmetçi kızı Altın Aslan'a gönderip bir şişe Fransız rakısı aldırtır. babası ile anası. tozlu şöminenin üzerine. oğlunun saadeti yıkılacak diye kaygılandı ve böyle devam ederse. dağın eteğinde. yan yana. yere ekili birazcık marul. dedi. sütnineye verilmişti. M. boyun atkıları güzel koksun diye gelininin bütün kolonyalarını harcadı. Rouen'li bir şapkacının oğlu olan bu çocuğu. çakmak taşları. Emma onunla konuşmaktan hiç de sıkılmıyordu. oğlunun hesabına yazdırtırdı. Tahta perde kapısının açıldığını duyunca sütnine. önlerinde bir sürü sinek. genç kadının fikirleri üzerinde kötü bir etkisi olmasından korkarak bir an önce köye dönmeye karar verdi. Leon'a dayanıyor. hem nazik.. «Madame Bovary'nin kendini lekelemekte olduğunu» söyledi. Tam o sırada M. hoş sohbet gözüküyor.. Viyana'dan. koltuğunun altında bir tomar kağıtla. Marangoz köyün ta ucunda. Damı kara kiremit örtülü bu basık evin çatı deliğinden aşağı bir soğan hevengi sarkıyordu. yaban gülleri.» diyerek kadını belinden yakalıyordu. doğramacının karısına. fundalıklardan yükselen böğürtlenler hep çiçek açmıştı. üzerine yuvarlak bir mavi kağıt yapıştırılmış pencerenin önünde bir hamur teknesi duruyordu. MADAME BOVARY 103 Daha o akşam Yonville'de bunu duymayan kalmamıştı. el örtüsü çorap. bir gün Emma onu birdenbire özledi ve kırkı çıkıp çıkmadığını hesaplamadan. Emma. Ağır bir rüzgâr esiyordu. Evin. yavaş yavaş yürüyorlar. köye bırakmışlardı. metreslerinden. bahçede olsun: «Charles. eve mi dönsem. Leon. Rollet'nin evine doğru yürümeye başladı. mum ve kav parçaları arasına bir Mathieu Laensberg atılıvermişti. fakat şimdi bir yorgunluk duyduğunu anlattı. önüne gölge salan bir koca ceviz ağacından tanıdılar. sokak geçildikten sonra.
Yaralan göğsünde fena fena sızılar bıraktı. —Bir kez daha selam verdi— gönlünüzden ne zaman koparsa —(gözleri yalvanyordu)— bir testicik Fransız rakısı gönderiveriniz... uzun ince otlar. Leon'un koluna girdi. Allaha ısmarladık.. Arka arkaya gelip birbirini çatlatan dalgaların mavi kabarcıklarına güneş doluyor. — Bana daha neler ediyor. fakat birkaç adım ilerlemişti ki bir takun-ye sesi duyup başını çevirdi. Annesi onu yorgana sarıp kucağına aldı ve iki tarafına sallayarak ninni söylemeye başladı. ötede.de yamaç daha genişlediği için. Madame Bovary kızardı. Emma: MADAME BOVARY 105 — Vereceğiz dedik ya!. benim rahatsız etmemden kurtulursunuz. kamışların ucuna veya nilüfer yaprak-. o kadarla kalmaz ki!. ne olur. arkasına Nankin kumaşından elbise giymiş o -güzel hanımı bu sefalet manzarası içinde görmek ona bir tuhaf geliyordu.yakasına kusmuş olan çocuğu tekrar yatırdı. bütün civarda. — Çabuk olun. Emma onun tırnaklarına da dikkat etti: Yonville'de kimseninki o kadar uzun değildi. dedi. habire gece kalkmanın ne kadar zahmetli olduğundan bahsediyordu: — Bazen öyle takatsiz düşüyorum ki. suya kül rengi gövdelerini yansıtıyorlardı. kendilerini iten akıntıya göre eğiliyor ve suyun berraklığı üzerinde bırakılıp yayılmış. ırmağa kadar inen birkaç basamak merdivenleri bulunan bahçelerin duvarları. Yonville'e. dedi. bir görseniz!. Sonra Emma. Madame Bovary. dallan düşmüş ihtiyar söğütler. diyor. yüzbaşının da yılda verdiği altı frankla. Kadıncağız bahçe kapısına kadar beraber gitti. Leon odada dolaşıyordu.. bilirsiniz ya. yazı takımında özel bir makas bulunduruyordu.. diyordu. Leon. belli bile olmaz!» diyerek yakayı silmeye başladı. ırmak boyundan döndüler. Madame Rollet. sabahlan benim yalnız başıma kahve içtiğimi görünce içlenir diye korkuyorum.104 MADAME BOVARY tacı ilanından kesilip altı kundura çivisiyle duvara mıhlanmış. Sıcak mevsîm. istediğiniz ne ise çabuk söyleyin. O saat çiftliklerde yemek vaktidir.. Su. dedi. yerde. gözleri ile bir terbiyesizlik etmiş olmaktan korkarak başını çevirdi. kocasının işinden kazandığı. yine sütnine geliyordu. Emma: — Peki.. bir kamış beşikte uyuyordu. sonra yavaşladı ve etrafa gezdirdiği gözleri. düz ve güzel taranmış saçları omuzlarına doğru iniyordu. Madame Rollet. Bakkal Camus' ye lütfen söyleyiveriniz de lazım oldukça bana biraz sabun versin. her kelimede bir içini çekerek: — Peki. bütün günüm onu temizleyip kurulamakla geçiyor!. Tırnaklarına bakmak kâtibin başlıca işlerinden biriydi. şöhret sembolü bir kadın resmiydi. Sütnine yerlere kadar eğilerek: — Söyleyeyim. boru çalan. peki. işlemeli. Leon'un kestane rengi. dedi. b:r ay idare eder. ayaklarının hep bir sesle toprağa . sessiz. Elma şarabından zayıflıyorum. sabredip kadının teşekkürlerini de dinledikten sonra yürüdü. Emma: — Kısa kesin. hatta bunun için.. Sizin için de daha iyi olur.. onunla çocuğun ayaklarını uğarım. Artık can sıkıyorsunuz! — Ah hanımcığım.. bana yarım kilo çekilmiş kahve bıraksanız. dil gibi yumuşacık ayakları var. koşar gibi akıyor ve bir serinlik hissi veriyordu. yeşil bir saçı andırıyorlardı. — Ne var?. Emma'nın çocuğu. lan üzerine. sütnineden kurtulduktan sonra yine M. ta temellerine kadar görülüyordu. Sütnine hemen koştu ve: «Yer etmez.. kadife yakalı bir redingot giymiş olan delikanlının omuzuna dikildi... bilmem istediğim pek çok mu oldu?. M. incecik ayaklı bir böceğin konup yürümesi görülüyordu. çayır sanki bomboştu. erkekler. sabahları sütle içerim. bunun içindir ki genç kadınla yol arkadaşı yürürken. Köylü kadın Emma'yı bir kara ağacın altına çekti ve kocasından bahsetmeye başladı. Bir süre hızlı hızlı yürüdü. Ayaklarını eşikte silerek dışarı çıktı.. sandalyenin üzerinde uyuyakalıyorum. Bazen. diye tekrar ediyordu. Emma. Sütnine.
sanki ruhları arasında derin. ormanın başlangıcındaki otlağa gitti. evinde her şeyi gelişigüzel bırakan. sofralarına kimseyi çağırmayan. sonra bir kalem yonttu. onun otuz ve kendisinin yirmi yaşında olmalarına. Tuğlaları arasında sarı şebboylar bitmişti. Başka da kim vardı ki?. söz kesilmesin diye gelişigüzel cümleler bulmaya çalışıyorlardı. Leon. MADAME BOVARY 107 Bu köyde.. ikisi de bu histen bahsetmeyi. Ama ikisi de kendilerini tatlı bir gevşekliğin kapladığını hissediyordu. dirsekleri havada. İlk zamanlar eczacı ile beraber birkaç defa onun evine gitmişti. iki üç meyhaneci. Charles onunla dost olmaya pek istekli gözükmemişti. beli eğilmiş. Yakında Rouen tiyatrosuna geleceği söylenen İspanyol dans topluluğundan bahsettiler. gözü telaşlı. birbirine söyledikleri sözlerden ve Emma'nın vücudu etrafında hışırdayan elbisesinin sürtünmesinden başka bir şey duymuyorlardı.. bütün vilayetin belki en iyi kadınıydı: Koyun gibi halim selim. bunlar da zengin. çocuklarını. bunun için Leon. dar kafalı. sohbetleri çekilmez insanlardı. nihayet şapkasını alıp çıktı. evraka bir göz attı. korseden nefret eden bir kadıncağız. yan yana iki odada yatmalarına ve her gün görüşmelerine rağmen. Yeni duydukları bu tatlılığın şaşkınlığı içinde. IV . Guillaumin.. Ah! Ne kadar sıkılıyorum!. bir yandan saygısızlık etmek korkusu. sürekli bir fısıltı vardı ki. İstiyorum ama. suya düşüvermek korkusuyle gülüyordu. Guillaumin' in emrinde yaşadığını düşündükçe haline acıyordu. Gelecek mutluluklar. topraklarını kendileri ekip biçen. hayvan ayakları altında dövüle dövüle çökmüş. Madame Bovary geçerken açık şemsiyesinin ucu ile dokunup onların kuru çiçeklerinin birkaçını ufalayıveriyor-du. Bazen Emma bir dakika durup ayağını basacak bir yer arıyor ve titreyen taşın üzerinde sendeliyor. onun bir kimseye kadınlık edebileceğini. özlerindeki gevşekliği güzel kokulu bir meltem halinde yayar ve bu sarhoşluk içinde kendinden geçen insan. son derece bağnaz.. ilk zamanlar kâtibin gözlerini kamaştıran İngilizvari sahte tavırlarına rağmen. bir çukur meydana gelmişti. onda elbisesinden başka kadınlara özgü bir hal daha bulunabileceğini hiç düşünmemişti. akrabasını candan seven.. Kulaktan atma altın gözlük takan. çünkü Leon onunla kendisi arasında ne olduğu tayin edilmez uçurumlar hissediyordu. görünmeyen ufku merak etmeyi bile aklından geçirmez.çarpmasından. papaz. Binet. çamlar altında uzandı ve parmakları arasından göğe baktı. ne yapacağını bilemiyordu. Bir yerde toprak. 106 MADAME BOVARY Sivri tepelerine şişe parçaları dikilmiş bahçe duvarları. diye sordu. orada çamurun içinde birbirinden uzak taşlara atlayarak geçmek lazım geldi. Argueil tepesine. bir limonluk camekânı gibi sımsıcaktı. bazen de duvarlardan sarkan bir hanımeli veya bir filbahar dalı. anasını. bilmem mümkün olacak mı? Birbirleriyle başka bir konuşacakları yok muydu?. bir yandan da hemen hemen imkânsız saydığı daha içli dışlı bir yakınlık isteği arasında kalmış. fakat o kadar ağır canlı. ruh inceliklerinden bir şey anlamazdı. Emma: — Gidecek misiniz?. nedenini araştırmayı hiç düşünmüyorlardı. Kendi kendine: — Ne kadar sıkılıyorum!. kendilerinden önceki genişliğe. hali tavrı o kadar bayağı ve o kadar söz bilmez bir insandı ki. Fakat bu insan yüzlerinin meydana getirdiği bayağı zemin üzerinde Emma'nın yüzü tek olarak kendini gösteriyordu. diyordu. Noter orada değildi. belediye reisi M. Eczacının karısına gelince o. babasını. başkalarının felaketine ağlayan. Bahçenin önüne varınca Madame Bovary küçük tahta kapıyı itti. bu. ağızlardan çıkan fısıltıyı örtüyordu. Leon yazıhaneye döndü. birkaç dükkâncı. suratları asık. Tuvache ile iki oğlu.. Halbuki gözleri daha bir sohbetle doluydu. şemsiyenin saçaklarına takılıp bir süre ipeğin üzerinden sarkıyordu. sıcak ülkelerin kıyıları gibi. merdiveni koşarak çıkıp kayboldu. ama yine de hepsinden uzak gibiydi. kırmızı favorileri beyaz kravatı üzerine dökülen M. konuşması o kadar sıkıcı. Homais'den başka dostu olmadan M.
usareden. bozulmaya yüz tutan şaraplara bakmak sanatlarını da bilirdi. Illustration'u karıştırmaya başlardı. . hele Felicite de odada ise. arkasında hep bir biçim elbise. gerek hariçte cereyan etmiş ferdi felaket hadiselerini. sonra M. koltuklarda uyuyup pek bol basma yüzlerini sırtlanyle sürte sürte indiren çocukları alıp götürsün diye Justin'i bir kere salona çağırdı mı. birer birer anlatırdı. Emma da yerini değiştirip. köy halkının kaldırımdan geçmesini seyrederdi. adam çekiştirmesi ve siyasi kanaatleri. burası alçak tavanlı. tatlı likörleri kaynatmakta ustaydı. birdenbire süzülen o gölge belirince bazen ürperir ve hemen kalkıp sofranın kurulmasını emrederdi. etin özünden. Emma ta uzaktan onun geldiğini işitir. uzunlamasına bir yerdi. yazıhaneden Altın Aslan oteline giderdi. Önce birkaç parti otuz bir oynanır. az kömür sarf eden maltızları bildiği gibi. Sonra masa başına. monoton bir sesle okur. Ama noter kâtibi o toplantılan hiç kaçırmazdı. âşıkane parçalarda büsbütün baygın. saygıdeğer birkaç kişinin oradan ayaklarını kesmesine sebep olmuştu. beraber resimlere bakarlar ve biri sayfayı bitirince ötekinin de bitirmesini beklerdi. günde iki defa. Leon kadının arkasına geçer. şöminenin üzerinde de. Sonra «Gazetede olanların» sözü açılırdı. Kağıt oyunu bitince eczacı ile hekim dominoya oturur. sofrada gördüğü yemekler hakkında fikir beyan etmeye başlardı. en yeni icat olunmuş. Emma pencerenin yanındaki koltuğa oturur. daima konuşulanları dinlerdi. Homais akşam yemeği yendiği sırada gelirdi. Leon baygın. çırağının hekimin evine gelmekten pek hoşlandığını sezmişti. kimseyi rahatsız etmemek için sessiz adımlarla girer ve daima: «Herkese akşamlar hayır olsun!» diye selam verirdi. dirsekleri masaya dayanmış. günahına girmeyelim ama. Kadife takkesi elinde. 108 MADAME BOVARY Leon. atkısını alır. — Bizim oğlanın aklından bir şeyler geçiyor. Justin'in daha büyük bir kusuru vardı. gerek Fransa'da. Homais Emma ile «ecarte»ye başlardı. başladığı kaneviçe işi dizlerinin üstünde etrafa bakan Emma. Kapı çalınır çalınmaz hemen Madame Bovary'yi karşılamaya koşar. günün o saatinde. Saat sekizde Justin gelir. karı ile koca arasındaki yerine oturur. Ayakta durur. başını çevirmeden perdenin arkasından süzülür geçerdi. Emma iskambili atmak için her kımıldanışında fistanının sağ tarafı kalkardı. ona alaylı alaylı bakardı. delikanlı da. yazı sahibinin düşüncelerini de unutmadan. Homais. dal dal bir ahtapot yuvası duruyordu. Leon'un yanma oturur. Charles'a ilklik verir. Charles da ne kadar tedavi ücreti alınması gerektiğini ondan öğrenmeye çalışırdı. türlü reçeller. Fakat ortalık karardıktan sonra. M.. Kendisi de moda gazetesini getirmiş bulunurdu. hekime hastalarının halini sorar. Hatta bazen yerinden yarı doğrulup hanıma nezaketle en yumuşak. onu bir daha dışarı çıkarmak kabil olmazdı. derdi. Bazen Emma ondan şiir okumasını rica ederdi. yemeklerin kokusundan. kıvrımlar teşkil eder. Bazen Leon çizmesinin ona değdiğini hisseder ve birine basmış gibi hemen çekilirdi. O zaman M. Zaten kafasının içi ilaç ve yemek tarifeleri ile kavanoz dolu dükkânından kalabalık olan Homais. yere kadar yayılırdı. peynirleri muhafaza etmek.İlk soğuklar basar basmaz Emma odasını bırakıp salona yerleşti. eczaneyi kapamak için efendisini çağırır. bana öyle geliyor ki sizin hizmetçiye abayı yakmış!. Fakat bu konu da ku-ruyuverince eczacı. Fakat domino gürültüsünden rahatsız olurdu. Mesela pazar akMADAME BOVARY 109 samları Madame Homais. kabarık bir halde iskemlenin iki yanına düşer. en iyi parçayı işaret eder veyahut hizmetçiye dönüp salçalı yemeklerin nasıl pişeceğini ve baharatın ne miktarda sağlığa dokunmayacağı hakkında salıklar verirdi. M. Sonra elbisesi. Homais. çenesi sol avucunun içinde. dinleyerek eğilirdi. Zaten eczacının evindeki pazar akşamı toplantılarına çok gelen de olmazdı. kadının topuzuna taktığı tarağın dişlerine bakardı. gazeteyi hemen ezbere bilir. Yukarıya doğru toplanılmış saçlarından sırtına doğru inen esmerlik gitgide açılır ve yavaş yavaş gölgede kaybolurdu. Homais o oyunda çok ustaydı. aynaya dayalı. jelatinden bir bahsedişi vardı ki göz kamaştırırdı. sirkeler. Fakat şikâyetle anlattığına göre. kadının karlı havalarda ayakkapları üzerine giydiği iri çuha terlikleri eczanenin masası altında bir kenara yerleştirirdi. can çekişir gibi bir eda takınırdı. ellerini iskemlenin arkalığına dayar. ona oyun öğretirdi.
Emma'ya gelince o. Binet'nin. sürekli bir kitap ve şarf 110 MADAME BOVARY ki notası alışverişi başladı. hava açık olduğu zaman her gün öğleden sonra. buna hiç aldırış etmiyordu. ta göğse kadar işaretli. Noter kâtibi de kendine böyle bir «asılı bahçe» edindi. uykuya dalarlardı. başka bir güne bırakır. Emma saksılarını koymak için pencerenin önüne parmaklıklı bir tahta taktırttı. hediye olarak.. Emma onu dinler. çaydanlık boşalır. Leon'u sevip ¦ sevmediğini hiç düşünmedi. o zaman yavaş yavaş konuşmaya başlarlar ve söyledikleri. yürümek jimnastik yerine geçer diye yanına almıştı. odasında. göklerden düşüp hayatı altüst eden. Onun sandığına göre aşk. onların sert tüylerine dokunup parmaklarını kanatmıştı. bir gün. omuzuna şemsiyeleri yüklenmiş. Bilmiyordu ki. tavan arasının penceresi önünde M. bu iki his arasında kararsız. Charles'a isim günü. gürültüsü ta Altın Aslan otelinden işitilen tornası başında çalıştığı görülürdü. Bovary kıskançlık nedir pek bilmediği için. iradelerimizi birer yaprak gibi söken. fakat Emma ile karşılaşınca kararından vazgeçerdi. hafif yağmurdan da göller hâsıl olur.. Bir akşam Lepn. Emma 'nınki kadar boş kaldığı olmazdı: Pazar günleri'sabahtan akşama kadar. böyle cömertlik gösteriyordu? Bu herkesin tuhafına gitti ve nihayet: «Herhalde sevgilisidir de ondan!» dediler. Eczacı. o zamanlarda bir romancının kitabı «yağlı bitkiler» merakını moda haline soktuğundan. o sırada Charles eve döner. herkes o örtüyü görmek istedi. Leon hemen razı olup hanımı selamlar. mavi boyalı güzel bir kafa geldi. Leon hâlâ okurdu. susup uyumuş dinleyicilerini işaret ederdi. evlerin taraçalarında oluklar tıkalı ise. kendilerine daha tatlı gelirdi. Sonra gayrete gelip kararını verir. istek ve üzüntü ile kıvranır dururdu. Homais'yi. bir yandan da lambanın. o kadar ki. arabaya binip kendisiyle beraber civardaki bir hastaneye kadar gitmeyi teklif ederdi. zekâsından bahsediyordu. başka kimse duymadığı için. Leon da hanıma verilmek üzere alıp Kırlangıç'ta kucağında getirmiş. Justin'i.üç oyundan sonra ikisi de ocak başına uzanırlar ve arası çok geçmez. frenoloji bilimine göre yapılıp. Ona. ellerinde terazileri ile ip cambazları resmedilmiş tül abajurunu eli ile çevirir dururdu. koyu zemin üzerine açık yaprak işlemeli yarı kadife. bütün kalbi uçuruma sürükleyen bir kasırgaya benzerdi (1). Ateş sönüp kül olur. onun. Emma'nın kocası da Emma'nın bir parçası demek değil miydi?. yarı yün bir masa örtüsü buldu. üzerine arabalara binmiş pierrot'lar. çocukları. ondan notere de bahsetti.. Leon. Ama köyün pencereleri içinde bir tanesi vardı. o gün gelince de süreyi yine uzatırdı. fakat bunu yırtar. bir taraftan onun fenasına gitmekten çekinir. Bunu noter kâtibi göndermişti. Böylece aralarında bir çeşit birlik. hemen bir mektup yazardı. Bovary ile Madame Bovary. Bazen her şeyi göze almayı tasarlayarak yola çıkMADAME BOVARY 111 tığı olurdu. Öğleden sonra M. bir gün Binet sert sert: — Bana ne?» dedi. Charles'ın peşi sıra giderdi.eve dönünce. Leon'un sözleri de bu zannı kuvvetlendiriyordu: Boyuna onun letafetinden. Bunu şubatın karlı bir gününde farketti. Yonville'den yarı fersah ötede yeni kurulan bir iplik fabrikasını gezmeye gitmişlerdi. beraber geliyordu. .yine de yenerdi. Homais ile Leon hep bir arada.. duvarda bir çatlak olduğunu seziverdi. hekimin karısı kâtibe ne diye böyle hediyeler veriyor. Zaten onun hekime sevgi ve saygısının daha başka belirtileri de vardı. Rouen'da bir işi olun* ca gidip onu da yapardı. Hemen Madame Homais'yi. bir taraftan bu kadar korkak olduğu için kendi kendinden utanır. şimşek parıltıları ve gök gürültüleri ile kendini birdenbire gösterir. Ben onun evine gidip gelenlerden değilim ki!. M. Napoleon ile Athalie'yi de. Justin de. M. ahçı kadını çağırdı. Leon'a. «aşkını ilan» için ne yapacağını düşünüp içi içini yerdi. Böylece kalbi huzur içinde yaşayıp gidecekti ama. her sabah pencereden birbirlerinin çiçekle uğraşmasına bakarlardı..
Herkesin görelim diye koştuğu o yerde, hiç de görülmeye değer bir şey yoktu. Kocaman boş bir
arsa, karmakarışık kum ve çakıl yığınları, şimdiden paslanmış birkaç çark; orta yerde de küçük
küçük bir sürü penceresi olan dört köşe bir bina... İnşaat henüz tamamlanmamıştı, damın
payandaları arasından gökyüzü hâlâ gözüküyordu. Çatının putreline asılmış, başakla
(1) Böyle «benzerdi» gibi teşbih ıstılahları kullanmanın, Flubert'in üslubuna ne kadar aykırı
olduğunu biliyorum. O, hemen daima istiare ile düşünür. Fakat, onun her istiaresini yeni bir
istiare ile çevirmeye, Türkçenin selikasını bozmadan, Türkçe cümleye bir yabancılık kokusu
vermeden, imkân olmadığını sanıyorum. Herhalde benim elimden gelmiyor; bunu ancak
Flaubert gibi bir sanatkâr yapabilecektir. (N.A.).
112
MADAME BOVARY
karışık bir demet saman, üç renk (1) kurdelelerini rüzgârda şaklatıp duruyordu.
Homais'nin ağzı açılmıştı. Topluluğa bu kuruluşun gelecekteki önemini anlatıyor, taban
tahtalarının dayanıklılığını, duvarın kalınlığını hesaplıyor, M. Binet gibi kendisinin de sırf şahsi
işlerinde kullanılmak üzere yanında bir metre taşımadığına üzülüyordu.
Onun koluna girmiş olan Emma biraz omuzuna yaslanmış, uzakta, hafif bir sis içinde, göz
kamaştırıcı solgunluğunu etrafa yayan güneşin yuvarlağına bakıyordu. Birden başını çevirip
Charles'ı gördü. Kasketini kaşlarına kadar geçirmişti; kalın dudaklarının hafifçe titremesi
yüzüne bir de alıklık çöktürüyordu; sırtı bile, o sakin sırtı bile insanı sinirlendiriyordu; Emma
kocasının bütün bayağılığını redingotunun üzerine apaçık serilmiş gibi görüyordu.
O, öfkesinden bir çeşit iğrenç zevk tadarak kocasına bakarken Leon bir adım ilerlerdi. Benzini
sarartan soğuk, sanki yüzüne daha tatlı bir baygınlık vermişti; kravatı ile boynu arasında
gömleğinin bolca yakasından teni gözüküyordu; uzun saçları altından kulağının memesi
meydana çıkmıştı; Emma onun bulutlara dikilmiş mavi gözlerine baktı ve onları dağların göğü
aksettiren göllerinden daha berrak, daha güzel buldu.
Eczacı birdenbire:
— Seni hınzır seni, diye bağırıp oğlunun yanına koştu; çocuk, kunduraları beyaza boyansın
diye bir kireç yığınının içine girmişti. Babasından işittiği azar üzerine Napoleon ağlamaya
başladı; Justin de bir tutam saman almış, kunduraları temizliyordu. Ama bunun için bir bıçak
lazımdı; Charles kendisinin-kini verdi.
Emma içinden:
— Hele bak!., dedi. Köylü gibi cebinde bıçak taşıyor!.. Kırağı yağmaya başlamıştı, Yonville'e
döndüler.
O akşam Madame Bovary komşulara gitmedi; Charles'ı uğurlayıp da kendini yapayalnız
hissedince sabahki mukayese, gözünün önündeki iki şeyi karşılaştırıyor denecek kadar bir
açıklıkla yeniden başladı; hem bu sefer eşyaya, hatıranın verYani, Fransız bayrağının üç rengi.
MADAME BOVARY
113
diği boyut genişliği de katılmıştı. Emma yatağına uzanmış, ateşin parlak ışığına bakıyor ve
Leon'un bir eliyle uslu uslu bir buz parçası emen Athalie'yi tutarak, bir eliyle de ince bastonunu
yere bastırıp eğmesini görür gibi oluyordu. Onu pek cana yakın buluyor, bunu düşünmekten
kendini alamıyordu; Leon'un başka günlerdeki başka hallerini, tavırlarını, söylediği sözleri,
sesinin ahengini, hâsılı her şeyi göz önüne getiriyor, öpecekmiş gibi dudaklarını uzatarak tekrar
ediyordu:
—¦ Çok cana yakın, çok cana yakın!..
Sonra:
— Acaba bir sevdiği yok mu?., diye düşündü. Ama kimi sevecek?.. Beni!
Leon'un kendisine âşık olduğunun bütün delilleri o anda hep birden aklına geldi, yüreği oynadı.
Şöminenin alevi tavana neşeli bir ışık halinde aksetmiş, titriyordu; Emma kollarını gererek
sırtüstü yattı.
O zaman bitip tükenmeyen yakınma başladı: «Felek isteseydi... Niçin kabil olmasın?.. Engel
olan mı var?..»
Charles gece yarısı eve dönünce Emma, uykusundan uyanmış gibi bir hal takındı ve kocasının
soyunurken gürültü etmesi üzerine baş ağrısından yakındı, sonra ilgisiz bir tavırla, o akşam
neler olduğunu sordu.
Charles:
— M. Leon erkenden odasına çıktı, dedi.
Emma gülümsemekten kendini alamadı; gönlünü yeni bir büyü kaplamıştı, böylece uyuyüverdi.
Ertesi gün ortalığın karardığı saatte, tuhafiyeci M. Lheu-reux, Emma'yı ziyarete geldi. Bu
dükkâncı doğrusu işini bilir adamdı.
Gaskonya'da doğup Normandiya'da .yerleşmiş, güneylilere özgü gevezeliğine Pays de
Caux'lularin kurnazlığını da katmıştı. Yağlı, gevşek ve sakalsız suratı açık bir meyankökü suyu
ile boyanmışa benziyor, beyaz saçları da küçük kara gözlerinin parlaklığını bir kat daha
artırıyordu. Vaktiyle ne iş gördüğünü iyice bilen yoktu; bazıları ayak satıcılığı, bazıları da
Routot'da sarraflık ettiğini söylerdi. Muhakkak olan bir şey varsa, o da Lheureux'nun çok karışık
hesapları zihninden yapabildiğiydi; bu hususta Binet'nîn bile gözünü korkutmuştu. Fazlasıyle
nezaMB 8
114
MADAME BOVARY
ket gösterip daima birini selamlar, yahut davet eder gibi yarı eğilmiş bir vaziyet alırdı.
Krepli şapkasını kapıya astıktan sonra, elindeki yeşil mukavva kutuyu masanın üzerine koydu
ve bin bir türlü saygı sözleriyle Madame Bovary'ye, o güne kadar güvenini kazanmamış
olmasından dert yandı. Onunki gibi küçük bir dükkân, zarif bir hanımın dikkatini nasıl
celbedebilir ki?.. «Zarif bir hanım» derken sesine daha bir kuvvet veriyordu. Ama gerek dikiş
malzemesi ve çamaşır, gerek şapka ve tuhafiye hususunda ne istediği olursa getirtebilirdi; her
ay aralıksız dört kere şehre giderdi. En büyük ticarethanelerle ilişkisi vardı. Onu bir kere Üç
Kardeşler, Altın Sakal, Büyük Vahşi ticarethanelerine soruverin; bütün o efendiler Lheureux'yu
pek iyi tanırlar!.. Bugün, pek ender düşen bir fırsatla eline geçmiş birkaç parça şeyi göstermek
için hanımı rahatsız etmişti. Kutudan yarım düzine kadar işlemeli yaka çıkardı.
Madame Bövary yakalara baktı, sonra:
— Şimdilik bir şey lazım değil, dedi. Bunun üzerine M. Lheureux kutudan büyük bir özenle üç
Cezair hamaylısı, birkaç paket İngiliz iğnesi, bir çift hasır terlik ve kürek mahkûmları tarafından
Hindistancevizinden oyulmuş dört kafesli rafadan yumurta fincanı çıkardı. Sonra iki elini
masaya dayadı, boynunu uzattı, belini kırdı, ağzını açtı, Emma'nın o eşyaları kararsız kararsız
gözden geçirmesine bakıyordu. Ara sıra, boydan boya açılmış hamaylıların tozunu almak ister
gibi, tırnağı ile vuruyordu, bu darbe ile ipekliler titreyip sarı pulları, akşam şafağının mavimtırak
ışığı içinde pırıl pırıl yanıyordu.
— Bunlar kaça?..
— Sudan ucuz, dedi, sudan ucuz; ama acelesi yok; ne zaman isterseniz o zaman verirsiniz; biz
Yahudi değiliz ya!..
Emma bir zaman düşündü ve M. Lheureux'ye yine bir eksiği olmadığını söyledi; bunun üzerine
tuhafiyeci:
— Başka bir sefer anlaşırız, dedi; ben hanımlarla daima anlaşırım, bir benimki ile anlaşamam,
o kadar!..
Emma gülümsedi.
Lheureux o latifeden sonra babacan bir tavırla:
— Para için bir düşünceniz olmasın, dedi... Lazımsa ben size bulurum.
Emma hayretle baktı. Lheureux hemen sesini alçaltrp:
MADAME BOVARY
115
— Hem bulmak için öyle uzun uzun aramaya da lüzum yok, dedi; ben söz verdim mi
güvenebilirsiniz!..
Sözü değiştirdi ve M. Bovary'nin o günlerde bakmakta olduğu Cafe Français sahibi Tellier
Babanın nasıl olduğunu sormaya başladı:
— Tellier Babanın da nesi var Allah aşkına?.. Öyle bir öksürüyor ki bütün evi sarsıyor; bilmem
ama iyi görmüyorum, yakında ona fanila gömlek değil, çam tahtasından bir palto giydirmek
gerekecek!.. Gençliğinde vur patlasın, çal oynasın eğlendi!.. Vallahi, hanımefendi, bu adamlar
düzen, tertip nedir, bilmezler!.. İçini ispirto ile yakıp kömür etti!.. Ama insan bir tanıdığın
ölmek üzere olduğunu görünce, ne de olsa tasa ediyor.
Bir taraftan eşyayı toplayıp kutuya yerleştirirken bir taraftan da hekimin müşterileri hakkında
nutka girişmişti. Pencerelere bakıp somurtarak:
— Bütün bu hastalıklar hep havalardan, değil mi?., dedi. Doğrusu ben de kendimi pek iyi
hissetmiyorum; sırtımda bir ağrı var, bugünlerde gelip beyefendiye bir göstermek istiyorum.
Müsaadenizle, Madame Bovary; bir emriniz olursa minnettar edersiniz.
Kapıyı yavaşça kapattı.
Emma yemeğini tepsiyle odasına getirtip ocak başına oturdu; karnını doyurması hayli uzun
sürdü; her şeyi beğendi. Hamaylılar hatırına geldikçe:
— Doğrusu almadığıma çok iyi ettim!., diyordu.
Merdivenlerden bir ayak sesi işitti; Leon geliyordu. Hemen kalktı; kenarı bastırılmak üzere
konsolun üzerine konulmuş toz bezleri vardı; en üsttekini alıp oturdu; L6on göründüğü vakit
Emma çok meşgul gözüküyordu.
Konuşmaları hiç de hararetli olmadı, Madame Bovary ikide bir susuveriyor, Leon da ne
diyeceğini pek bilemiyordu. L6on, şöminenin yanında alçak bir iskemleye oturmuş, parmaklan
arasında fildişi kutuyu çeviriyor, Emma da ya dikiyor, veyahut bezin kenarını kırıp tırnağı ile
bastırıyordu. Bir şey söylemiyordu; Leon da onun, konuşmasına olduğu gibi sükûtuna davurgun susuyordu.
Kadın içinden: «Zavallı çocuk!» diyor, delikanlı da: «Acaba neyimi beğenmiyor?..» diye'
düşünüyordu.
116
MADAME BOVARY
¦
Nihayet Leon, o günlerde noterliğin bir işi için Rouen'a gideceğini söyledi.
— Sizin nota aboneniz bitti; onu da yenileyeyim mi?..
— Hayır.
— Neden?..
— Çünkü...
Dudaklarını ısırdı ve iğnenin ucundaki gri tireyi yavaş yavaş çekti. Bu dikiş işi Leon'u
sinirlendiriyordu. Emma'nın parmak uçları zedelenir gibi oluyordu; delikanlının aklına zarif bir
kompliman geldi, ama cesaret edip söyleyemedi:
— Neden?., dedi, bırakıyor musunuz?.. Emma birden anlâmayıp sordu:
— Neyi?.. Ha, müziği, değil mi?.. Ne yapalım, Öyle olacak. Ev işleri ile uğraşmak, kocama
bakmak lazım; daha birçok şeyler var... Bunların hepsi müzikten önce düşünülecek vazifeler!
Saate baktı. Charles geç kalmıştı. Emma onu merak eder gibi gözüküp iki üç defa tekrar etti:
— Çok, çok iyi adamdır.
Kâtibin M. Bovary'ye saygısı vardı. Fakat ona böyle bir sevgi gösterilmesi, hoşa gitmeyen bir
hayret uyandırdı üzerinde; ama yine de onu övmekte devam etti:
— Zaten, dedi, herkes kendisini övüyor, özellikle eczacı... Emma tekrar etti:
— Doğrusu çok temiz kalpli insandır. Kâtip de karşılık verdi:
— Elbette.
Sonra Madame Homais'den konuşmaya başladı. Çoğu zaman onun sözü açılınca kılığı ile alay
ederlerdi. Emma, Leon'un sözünü keserek:
— Ne çıkar?., dedi. Ailesine düşkün bir kadın tuvalet düşünmez ki!
Yine sustu.
Ertesi günler de hep böyle geçti. Emma'nın sözleri, hali, tavrı, her şeyi değişti. Ev işlerine daha
büyük bir ilgi göstermeye, kiliseye muntazaman gitmeye ve hizmetçisine daha sert
davranmaya başladı.
Berthe'i sütnineden aldı. Eve misafir gelince Felicite çocuğu getirir, Madame Bovary de onu
soyup vücudunu gösterirdi.
MADAME BOVARY
117
Çocuklara bayıldığını iddia ediyordu; çocuk onun tesellisi, gönlünün eğlencesi, delice ihtirasıydı.
Onu severken heyecana gelip, Notre-Dame de Paris'deki Sachette'i hatırlatacak ateşli sözler
söylerdi!.. Ama Yonville'de Hugo'nun romanını okumuş yoktu ki Sachette'i hatırlasın.
Charles eve dönünce terliklerini ısınsın diye ocak ba'şına konmuş bulurdu. Artık yeleklerinin
astarı, gömleklerinin düğmesi eksik olmuyor, pamuklu gecelik takkeleri bile dolaba kat kat istif
bu düşünmeyle gösterdiği güven de âdeta nankörlüktü. yalnızlığı araması da onu düşünüp haz duymak içindi. Fakat bu feragati ile Emma'yı görülmedik bir mertebeye yükseltmiş oluyordu. alnında ulvi bir kaderin yazısını taşıyor-muşcasına bir hal yok muydu?. Bu. çektiği işkenceyi Charles'ın fark i MADAME BOVARY 119 bile etmemesiydi. Gidip onun odasını görmeye bir bahane bulmak için bütün bir hikaye uydururdu. Vücudu saran istekler. Böylece bir fedakârlık etmiş olduğuna kaniydi. hem son derece halim. Leon yemekten sonra Charles'ın. hiç sesini çıkarmadan boyun eğdiği emirlerini anlamamakla beraber onun her dediğine razı oluyordu. sonra karşısına çıkınca heyecanı geçip en sonunda hüzne dönen bir büyük hayretten başka bir şey duymazdı. alamadığı kadifeyi. o pek afif dudakları. iri gözleri. diyordu. Emma bu düşünceden silkinmeye bakacağı yerde ona sımsıkı sarılıyor. para hırsı. O düz kırmalı fistanın altında huzurunu kaybetmiş bir kalp gizliydi. onu kaybetmekten meydana gelecek acının yanında hiç kalır. biraz da utancıydı. başkaları da kurtulamıyordu. artık vaktin geçip hiçbir ümit kalmadığını sanıyordu. «Bourgeois» kadınları onun ev idaresine. içinden: — Ne delilik. Onu çileden çıkaran şey. bir kuşunkini andıran yürüyüşü ve şimdi daimi olan sessizliği ile o kadında. öyle ki. ya korkusu. Siyah saçları. kiliselerde çiçeklerin mermer soğukluğuna karışan kokusu ile titrediği gibi. Emma'nın nazarında Charles'ın. Altın Aslan otelinin güvercinleri pembe ayaklarını. kadının da. sevda çekmenin verdiği hüzün kaynaşıp tek bir gönül acısı oluverdi. Onun kendisini görmek. Emma' nm düşünceleri de hep o evin içinde dolaşıyordu. onun yanında da sanki donduran bir büyüye kapılıyordu. Leon. azaltmak için o kadar şiddetle kalbinin derinliklerine atıyordu. benzi soldu. Emma'nın o kadar namuslu ve öyle elde edilmez bir kadın olduğuna inandı ki kalbinden en küçük ümidi bile uzaklaştırdı. Eczacının karısını. yüzü uzadı. bunu kolaylaştıracak rastlantılar. ona kavuşmanın vereceği zevk. Bazen düşünüyor. beyaz kanatlarını oluklara sokup ıslatmak için nasıl o eve gidiyorlarsa. onunla bir çatı altında yattığı için mutlu sayıyordu. Leon'u kendinden pek uzaklaştırmış olduğunu. o ince belli kadının da koltuğun arkalığı üzerinden eğilip kocasını alnından öptüğünü görünce. bir kaza merkezine de gitse yaraşır. Onu gözünde. Emma'mn evinden üzgün çıktığı günler. Leon'un farketmesini ister. Fakat Emma aşkını ne kadar kuvvetle hissederse onu belli etmemek. derdi. gözleri saadetle nemli ateş başına kurulduğunu. eskisi gibi onun bahçede gezmek teklifine yüzünü ekşittiği olmuyordu. Emma Leon'a âşıktı. Eczacı bile: 118 MADAME BOVARY — Cidden yüksek bir kadın. karısını mesut ettiğini sanması budalaca bir hareket. Fakat onun içini hırs. ama: «Ben iffetli bir kadınım» diyebilmenin* ayna karşısında boynu bükük tavırlar takınmanın verdiği gurur ve zevkle biraz teselli buluyordu. Ona erişmek için ne yapsam ki? Böylece Leon. Emma'yı tutan hiç şüphesiz ki ya tembelliği. gönlün ıstırabını anlatmıyordu. hayata ancak belli belirsiz dokunarak geçer gibi. uçup o kalpten ayrılıverecek gibi oluyordu.cismani güzelliklerden ayırdı. iki ayağı ızgaralara dayalı. her şeyi buna fırsat biliyordu. Leon'un ayak seslerini duyunca yüreği çarpar. iki eli göbeğinde. Emma onun kalbinde daima yükseliyor ve sanki tanrılaşacak. eremediği saadeti. yanağı hazmın verdiği hararetle kızarmış. hastalar nezaketine. onu bir an daha sokakta görmek için arkası sıra yerinden kal-kıverdiğini bilmezdi. evinin çok dar olduğunu düşünüp inlerdi. düz burnu. felaketler hayal ederdi. hayalin verdiği zevki bozuyordu. öfke ve kin kemiriyordu. O adam için mi böyle uslu . kendisine bir faydası dokunmayacak olan bütün. Emma onun işlerini merak eder. Gayetle mahzun ve gayetle sakin. Onun cazibesinden yalnız Leon değil. halini yüzünden okumaya çalışırdı. çocuğun yerde kilim üzerinde yuvarlandığını. hem de son derece çekingen.. insan. hayatla ilişiği olmayan ve ender oldukları için çiçek gibi bakıp yetiştirdiğimiz saf hislerden biridir. Emma'nın. Emma zayıfladı. fakirler de insaniyetine hayran oluyordu. hülyalarının pek yüksek.ediliyordu. Sofraya getirilen yemekte bir kusur gördü veya bir kapıyı yarı açık buldu mu sinirleni-verir. ıstırabı özlüyor.
adına La Gue"rine derdik. çayırda akıp otların 'üzerinde girintili çıkıntılı.. kara başlıkları. Pazar günleri ayin esnasında başını kaldırınca. bütün hayatı silip unutturacak herhangi bir ibadete hazırdı. çünkü boşa giden bu zahmet de öbür üzüntü sebeplerine katılarak ayrılığın genişlemesine hizmet ediyordu.. kendini. ne de papazın duası. kendi de pek MADAME BOVARY 121 farkına varmadan. çan da hâlâ durmamış. kocasından gördüğü muhabbet günahkârca arzulara sevkediyordu. gümrük memuru kola çıkınca onu taşların üzerinde bülurmuş. türlü sıkıntılarının neticesi olan kinini hep kocasının üzerine yükledi. buhurun dalga dalga yükselip dönen mavimtırak dumanı içinde Meryem-Ana'nın tatlı yüzünü görürdü. VI Bir akşam açık pencerenin kenarına oturmuş. yine de güler yüz göstermeye. Bazı günler. Nisan ayj yeni girmiş. orada tanıdım. bah-tiyarmış gibi gözükmeye. küçük küçük sütunlu kuddas sandukasından daha yüksek uzun şamdanlar gözünün önüne geldi. sakın beye söyleyeyim deme.oturuyordu? Halbuki her saadete engel olan o değil miydi? Her sefalet onun yüzünden çıkmıyor muydu? Emma'yı her yanından kıskıvrak bağlayan karmakarışık kayışın sivri toka dili o değil miydi? İşte böylece Emma. böylece. kapının önünde asılmış bir kefen sanırlardı. yığılıvermiş gibi oturur. Kocaya vardıktan sonra geçmiş diyorlar. Öyle içli. Emma: — Ama. Pollet'de balıkçılık eden Gue'rin Babanın bir kızı vardı. Derdi pek fazlalaştı mı. takatsiz' hissediyordu. Mihrabın üzerinde çiçek dolu saksılardan. Zangoç Lesti-boudois'nın şimşirleri budamasını seyrederek dalmıştı. sessiz hıçkırır. İçine bir gariplik çöktü. evin eşiğinde dikilip durduğunu görenler. Bu kini azaltmak için harcadığı her emek bilakis bunu çoğaltmaktan başka bir şeye yaramıyordu. göz yaşları dökerdi. Uzakta inekler yürüyordu. ılık bir rüzgâr tarhları okşayarak geçiyor. onların arasına karışıp kaybolabilseydi. sonra üzülür. Aklına gelen yürek parçalayıcı ihtimallere bazen kendi de şaşıyordu. Derdini sorarsanız. ben buraya gelmeden önce Dieppe'deydim. ağlarmış. Kendi kendine: — Zaten. Emma:' — Bir şey değil. Charles'dan nefrete. perişan. havalarda huzur içindeki iniltisine devam ediyordu. Bu bir durup yine" başlayan sesi duyunca. derdi. onları düşünmek. kasırgaya kapılmış bir kuş-tüyü gibi kimsesiz. Ruhunu eğebileceği. Siz de tıpkı onun 120 MADAME BOVARY onun gibisiniz. her birini. . Ama bu iki yüzlülükten kendi de tiksiniyordu. kız oraya yüzükoyun yatar. karanlıklarla kaplı bir uçurum açılıverirdi.. içinde isyan duyguları uyandırıyordu.. derdi. derdi. ırmağın. ortasında da dua rahlesine eğilmiş rahibelerin sert. Sıra sıra dizilmiş beyaz duvaklı kızlar. artık beni sevmiyor ki! Benim halim neye varacak? Ben kimden bir yardım. öyle içliydi ki. sanki kafasının içini sis kaplamış gibi bir şeymiş. intikam almaya daha ziyade hak kazanmak için: «Ah! Bana bir el kaldırsa!» dediği olurdu. yağ eğlencelerine hazırlık için kendilerine çekidüzen veriyordu. birdenbire Angelus çalındığını duydu. Ah! Emma yine. Evinde hayatın bayağılığı onu lüks fantezilere. derdi. Leon'la beraber ta uzaklarda bir yere kaçıp da talihi.. daha şeffaf lacivert bir gölgeye bü-rüyordu. kendi ağzı ile mutlu olduğunu iddiaya. bir teselli umayım? Kim benim derdime derman olur? Âdeta soluğu kesilir. taze kadın çocukluk ve okul zillerinin hatırasına kapıldı. bir başına deniz kenarına giderdi. hanımcığım. çuha çiçekleri açmaya başlamıştı.. bir daha denemek arzuları duyardı ama. ağaçlar da sanki birer kadın olmuş. ama ayak sesleri de böğürmeleri de işitilmiyordu. Kameriyenin çubukları arasından ve ondan öte bütün civara bakınca. Felicite: — Peki. ben bu derde kocaya vardıktan sonra tutuldum. Kendi içîn duyduğu şefkat. başı boş hatlar çizdiği görülüyordu. ne hekimlerin ilacı kâr etti. herkesi buna kandırmaya mecbur olmak!-.. kilisenin yolunu tuttu. Onun bu buhran anlarında içeri giren hizmetçi: — Beyefendiye niçin söylemiyorsunuz? diye sorardı. hep sinirden geliyor. ruhunda hemen ne olduğu bilinmez. sanki dallarına takılıvermiş bir bürümcükten daha soluk. Akşam buharı kavakların arasından geçiyor.
Emma: . Kilisenin ön tarafını kaplayan uzun bir güneş ışını. üst tarafı hep taş dolu ve kilisenin süpürgesi bulunmasına rağmen daima ince bir tozla kaplıydı. dedi. sonra yine birincisine dönmeyi tercih ederdi. Çok geçmedi. bak kulakların ne oluyor. Adamcağız şaşkın şaşkın sordu: — Size bir ilaç yazmıyor mu?. Kırlangıçlar hafif hafif bağrışarak geçiyor. Kilisenin ta dibinde bir lamba. kırçıl sakalın sert kılları arasına karışıp kayboluyordu. duvarın kırmızı kiremitli çıkıntısı altındaki san yuvalarına giriyorlardı. ilk sıcaklar bastı mı insana bir gevşekliktir çöküyor. . çok geniş bir delik içinde duran turnikeyi sarsıp oynuyordu.. — Hiç iyi değilim. hepimiz dünyaya ıstırap çekmeye geldik. ıstırap içindeyim. Ama Saint-Paul'ün buyurduğu gibi. başladığı işi bırakıp bir ikincisine seğirtmeyi. Papaz ağzının içinden: —Bu yumurcaklar işte hep böyle! diye söylendi. Papaz öfkeli bir sesle bağırdı: — Hele bir geleyim de. soluyordu. Çocukların birkaçı gelmiş. son kabirlerle duvar arasında yetişmiş iri ısırganları çarıkları ile biçiyorlardı. mezarlığın taşları üzerinde bilye oynuyorlardı. Sacriştie'nin ağır anahtarını hâlâ iki parmağı arasında sallıyordu. eğilip kaldırdı ve: — Günah nedir bilmezler ki! dedi. papazın evinin kapısının gıcırdadığı duyuldu ve rahip Bournisien gözüktü. 122 MADAME BOVARY Fakat Madame Bovary'yi görür görmez: — Affedersiniz. birden tanıyamamıştım da. Ayağı bir din dersi kitabına çarpmıştı. dedi. yağın üzerinde titreyen beyazımtırak bir lekeye benziyordu. çocuklar çil yavrusu gibi kaçıp kiliseye girdiler. bacaklarını sallıyor.-ne zaman işine gelirse o zaman çalardı. diz çökmüş çocuklarının birbirine omuz vurup iskambilden askerler gibi devrilmelerine bakıyordu. zangoç. Bovary ne diyor? Emma. günün hiçbir saatini kaybetmemek için. uzaktan. Din dersi kitabını cebine sokup durdu.. Emma: — Size sormak istiyordum. din dersinin saatini haber vermek gibi bir faydası da vardı..Köyün meydanında. aşağı tarafların köşelerini büsbütün karartıyordu. Emma: — Bana lazım olan. Zaten vaktinden önce çalmanın. Çocuklardan biri. öyle ki. Batan güneşin ışığı tam yüzüne vurmuş. Çocuk: — Şimdi gelir. Geniş göğsünde küçük düğmeler boyunca giden yağ ve tütün lekeleri. iyisiniz inşallah? diye sordu. Ne yapalım.. katmer katmer kırmızı gerdanın yayıldığı beyaz yakadan uzaklaştıkça daha sıklaşıyordu. Sizin rahatsızlığınıza M. Birkaçı da duvara çıkıp ata biner gibi oturmuş.. ona: — Papaz nerede? diye sordu. Bunun ışığı. Ta kulenin tepesinden sarkıp bir ucu yerde sürünen kalın halatın titreşimi hafifledikçe uğultu da kesiliyordu. dedi. bağrışmaları da çanın uğultusu arasından duyuluyordu. küçümseyen bir hareketle: — O ne diyecek ki! dedi. Mezarlıkta yalnız orada yeşillik vardı. Akşam yemeğini yeni yemiş. Seni haylaz seni! Sonra Emma'ya dönüp anlattı: — Bizim dülger Boudet'nin oğlu. dedi. Ayaklarına kalçınlar giymiş çocuklar orada. diye söze başladı. kiliseden dönen Lestiboudois'ya rast-geldi. derisindeki sarı deri benekler de. dirsekleri parlak. yani tavana asılmış bir şişe içinde ufacık fitilli bir kandil yanıyordu. — Nasılsınız. eteği didiklenmiş yün cüppeye soluk bir renk veriyordu. dünya ilaçlan değil ki! Fakat papaz ikide bir kiliseye. köyün çocuklarına. Angelus'ü1. Riboudet. Papaz: — Ben de öyle! dedi. sanki sırf kendileri için döşenilmiş bir parke üzerinde gibi koşuyor. anasının babasının hali MADAME BOVARY 123 . Madame Bovary... kanatları ile havayı bıçak gibi kesiyor ve hemen.
. ama ekmek bulamadıkları gün oluyor. Yakalarından tutup havaya kaldırıyor. Bana öyle geliyor ki. Hoş değil mi? Mon Riboudet. Bir dakika müsaade buyurun! Hey Longuamarre.. Bilmem nedendir..M. papaza yalvaran gözlerle baktı: — Evet. — Kışın ateş bulamıyor diyeceksiniz. günah çıkarma odasına kadar sokuldukları oluyordu. dua kitabını karıştırıyordu. Papaz merak etmiş gibi ilerleyerek: — Neniz var? dedi. — Affedersiniz arria onların içinde de ne namuslu. Hemen eve gidip bir fincan çay için...... değil mi? — Ondan ne çıkar? — Nasıl ne çıkar? İnsanın karnı tok. Emma'da rüyasından uyanmış bir insan hali vardı. Ama istese çabuk öğrenecek. iki diz üstü oturtuyordu. Mont-Riboudet! (1). — Elbette. Emma'nın yanına dönünce alaca enfiye mendilini boylu boyunca açtı. Çocuklara derslerini verip hepsini evlerine göndermek lazım. Yakında «Premiere Communion»lar başlayacak. bir ineğin karnı şişmiş. Çocuklar o sırada ilahicilere mahsus rahlenin etrafına toplanmış. o vücutların hekimi. bazıları da. bir sıkıntı mı geldi? Hiç şüphesiz hazım zamanınız olacak. inekleri hep birer birer. — Demin elinizle alnınızı oğuşturdunuz da gözleriniz karardı sandım. dedi... mesela şehirdeki işçiler. çiftçilerin hali acınacak şey! Emma: — Acınacak daha neler var! dedi. değil mî? Onunla ben. bahsediyordunuz. ben ruhların hekimiyim. Neydi? Pek hatırlamıyorum. sıralara tırmanıyor.... bir insana başlıca lazım olan şeyler. Zavallı yavrucaklar! Onları Tanrı . Madame Bovary. Fakat papaz birdenbire yetişip şamarlan savurmaya başladı. Hatta mon Riboudet derim. muhakkak ki bu kasabanın en çok işi olan iki adamıyız. değil mi? dedi. güldüler. Sonra. — Niçin?. dedi. Türkçeye çevrilmesi imkânsız bir cinaslı söz. Bu gidişle korkarım ki çocukları iyice hazırlayamayaca-ğız! Bunun için Ascension yortusundan sonra her çarşamba dersi bir saat uzatacağım. Madame Bovary! Daha bu sabah beni ta Bas-Diauville'e götürdüler.. hani Maromme yolundaki tepe yok mu. Madame Bo vary. Nihayet papaz: — Kusura bakmayın.vakti yerinde. birbirlerine bir şey söylemeden bakıyorlardı. Emma duymamış gibiydi. — O bahsi hiç açmayın.. çok akıllı şey! Ben bazen şaka olsun diye ona: «Riboudet derim. Papaz devam etti: — Hiç şüphesiz daima meşgul. tepe. Bovary nasıl?. ayaklarının ucuna basarak. (Emma söz söylerken ağzının iki köşesi büzülüyordu) öyleleri de var ki ekmek buluyor da. Hiçbir şeyden bahsedecek değildim! diye tekrar etti. Mont-Dağ. işte onun gibi. bir köşesini dişleri arasına sıkıştırdı ve: — Doğrusu. Kaba bir gülümseme ile ilave etti: — Ama. papaz efendi. Gülmek lütfunda bulundular. Karşı karşıya durmuşlar. çünkü vazife her şeyden öncedir.. sırtı pek olunca. siz her derde dermansınız. sahibi işin içinde büyü var diyor. siz daha rahat durmayacak mısınız? Bir sıçrayışta kiliseye daldı. ne er(1) Mon-Benîm. — Ama. Baudet.. kadının biraz evvelki sözlerini hatırlayıp: — Bana bir şeyden.. Etrafta gezdirdiği gözleri yavaş yavaş eğilip o cüppeli ihtiyara dikildi. sanki onlar birer ağaçmış da kilisenin taşlarına dikmek istiyormuş gibi hızla yere kakıyor. Emma. — Onları demek istemedim. Emma: — Hay Allahım! Hay Allahım! diye içini çekiyordu. Emma: — Hiç. melek gibi kadınlar. Geçen gün bunu piskopos efendimize de anlattım.. dedi. ne yaparsa ses çıkarmıyorlar. 124 MADAME BOVARY demli aile kadınları var! Evliya gibi. içinde ham şeker eritilmiş soğuk su da çok iyidir.
vaftiz olduktan sonra. Kız biraz sonra yine gelip dizlerine daha ziyade sokuldu. Öyle pek telaş etmemesine rağmen Homais ona metanet vermeye çalışmış.. Berthe'in hıçkırması artık kesilmişti. Kadın büsbütün sinirlendi: — Rahat bırak! diye tekrar etti. dedi. Madame. saat hâlâ işliyordu. Emma içinden: — Tuhaf şey! dedi. ayağında yün örgüsü patikleri. odasına varınca da kendini bir koltuğa attı.. çukur gözbebeği gö.. toprakları bol olsun. fazla merhamet göstermiş olduğuna kanaat getridi. Fakat küçük Berthe. evinin yolunu tuttu. saat on birde eve dönünce karısını beşiğin başında buldu. ağır ağır yürüyerek iki sıra beyaz rahleler arasında kaybolmasına baktı.. tam dövünmeye başlayacağı sırada içeri kocası girdi.. karıcığım. — Evet Hıristiyanım. Camlardan süzülen beyazımtırak ışık dalga dalga dökülüyordu. dudağından aşağı. Emma. yanağına yapıştırılan yakı.. Bunun üzerine. yavaş yavaş yokoldu. yarı açık elleri yanlarına sarkmış. iri mavi gözünü annesine dikti. Güle güle. beye de benden çok çok selam edersiniz. dedi. çocuğunu bir başına beklemek istediğini söyledi. Emma onu dirseğiyle iterek: — Eh! sana rahat bırak diyorum! dedi. Fakat papazın kalın sesi. Şimdi nefesi. bu kız ne kadar da çirkin! Yakıdan kalanı.. yeri hâlâ duruyordu. kalıp gibi topukları üzerinde döndü. acele ile zilin ipini kopardı. döşeme tahtalarına hiçbir zaman cila vurulmazdı. sendeliye sendeliye annesinin yanına gelmek. yemekten sonra eczaneye geri vermeye giden Charles. zaten Tanrı da. Kiliseye girdi ve eşikten ayağını atar atmaz hemen bir kere diz çöktü. Emma merdivenin basamaklarını tırabzana tutunarak çıktı. — Hıristiyan vaftiz olduktan sonra. pencere ile dikiş masasının arasında dur-'muş. onun göğüslüğündan aşağı bir kürek dolusu kor döküvermişti. rünen gözkapaklarının yanında iri iri yaşlar durup kurumuştu. içinde kalan merak da. yara önemli değil. Mesela evlerinde bıçaklar katiyen bilenmez. Kadın onu eliyle savarak: — Rahat bırak! dedi.yoluna ne kadar erken sokarsak o kadar iyi olur. Mübarek Oğlunu elçi edip. bize öyle buyurmuş. önlüğün ipek kumaşına doğru iplik gibi salya akıtıyordu. bu kadar küçük bir şey için telaş etmekle budalalık ettiğine. kendini hasta edeceksin! Eczacının evinde hayli kalmıştı. onun önlü-ğündeki kurdelelerin ucunu yakalamak istiyordu. Berthe konsolun önüne doğru yuvarlanıp başını bakır topuza çarptı. annesiyle babası türlü türlü tedbirler almışlardı. eşyada görünen bu durgunluğa âdeta şaşar gibi bakıyordu. Çocuk onun bakışından korkup bağırmaya başladı.. . bir mil üzerine konup vaziyeti değiştirilen bir heykel halinde. Yarı aralık kirpikleri altından bir çift fersiz. Ocak sönmüş. dirseklerini dayadı. kan aktı.. Yemek vakti olmuştu.. çocukların uğrayabilecekleri tehlikelerden. — Hıristiyan kime derler?. Sonra. etrafını gölge karanlık bir okyanus gibi çevirmişti. kocacığım.. Charles işten dönüyordu. Charles: «Merak edilecek bir şey yok. başı biraz omuzu üzerine eğilmiş. çocukların ince sesi hâlâ kulağına geliyor. süve . Bunun üzerine. Pencerelere demir parmaklık. Emma durgun bir tavırla: 126 MADAME BOVARY — Bak. Onun uyumasını seyrederken. hiç üzülme.» deyip talyon yakısı almaya gitti. «Yüreğini pek tutmasını» öğütlemişti. hizmetçiyi var kuvvetiyle çağırdı. Madame Homais'nin kendi başına gelmişti de iyi bilirdi: Küçüklüğünde aşçı kadın. çocuk oynarken yere düşüp yüzünü kanattı. Yerli yerinde duran eşyayı sanki her zamankinden fazla bir hareketsizlik kavramış. hizmetçilerin dikkatsizliğinden konuşmaya başladılar. derisini yana doğru germişti. Onu alnından öperek: — Dedim ya! Kaygılanacak bir şey yok. pamuk battaniyeyi belli belirsiz kımıldatıyordu. yanağını kesti. Madame Bovary onu kaldırmak için hemen koştu. Madame Bovary sofraya inmedi. vaftiz olduktan. MADAME BOVARY 125 Emma onun. onun arkasından devam ediyordu: — Siz Hıristiyan mısınız?. kendi içinde bu kadar çöküntüler varken.
bazı evleri görmek onu sabredilmeyecek derecede sinirlendiriyordu. kendilerine karışan yok gibi görünürlerdi. babacan bir adam diye baktığı eczacıya da tahammül edemiyordu. başlarına içi pamuklu. Charles birkaç defa sözü kesmeye çalışmıştı. Maskeli balolarının mızıkası. zihin organlarına zarar vermesinden korkup içinden üzülür. Mademki hukuk tahsilini orada bitirecekti. İşin zor tarafı annesini razı etmekti. hatta bazen dayanamayıp: I MADAME BOVARY 127 — Senin elinde bu çocukların. ama yanılıyordu. derdi. merhamet edilmez. niçin derhal gitmesin? Bir mani olan mı vardı? Hemen içinden hazırlıklara başladı. hiçbir şeyden umudu kalmayınca hayatın her gün değişmeyen tekrarı altında ezilir gibi olur. aklına türlü türlü şeyler geliyordu. asacaktı. hani 128 MADAME BOVARY insan. grisette'lerinin şakrak sesiyle o ta uzaklardaki Paris. insaf. Odadan çıkarken noter kâtibinin kulağına yavaşça: — Size bir söyleyeceğim var. dört yaşına. çok geçmedi. Ama bir gün yeni bir işe girip başka bir hayata karışması ihtimali. mesleğinde ilerlemek için bir başka noterlikte de çalışmayı tavsiye ediyordu. Leon. gitar dersi alacaktı! Bir robdö-şambrı. çünkü ikide bir Leon'un iskemlesine devrilip kollarım da iki yanına sarkıtarak karmakarışık sözlerle hayattan şikayet ettiği oluyordu. derdi. hem duyduğu kıvancı. gönlüne hoş geldiği kadar içine de korku veriyordu. nihayet annesine uzun. Yonville' den. Orada bir sanatkâr hayatı sürecek. bazı kimseleri. __ Ama arkadaşının hali ona da bir tuhaf geliyordu. onun. böyle bir basıncın. duygularını okşayacak bir sürpriz yapmak. Madame Homais'nin bir buluşuydu. hem de karşısındakini küçümsediğini gösteren bir kurumla: — O da doğru ya! derdi. içinden: «Acaba bir şeyin mi farkına vardı?» diyordu. ince bir sevgi eseri göstermek. Bu.pervazlarına kalın çubuk takılırdı. arkaya doğru yığılan bir beresi. Yanında çalıştığı noter bile ona. mavi kadifeden bir çift terliği olacaktı! Şöminenin üzerine çaprazvari bir çift meç asıp ortalarına bir kuru kafa yerleştirecek. Amerika vahşilerinden farkı kalmayacak! derdi. Leon'nun çapkınlıkta gözü yoktu. Önceleri ürpererek aklına getirdiği bu ihtimal. Leon ne diye ikide bir Rouen'a giderdi? Homais «bu işin içinde bir delikanlılık. Yonvillelilerden o kadar sıkılıyordu ki. Böyle zamanlarda tahsildar ona: — Hiç eğlenceniz yok da ondan. her zamankinden daha üzgündü. Homais'nin çocukları. Bunları düşündükçe şimdiden hayran oluyordu. bulamadı. bir kadın dalaveresi» bulunduğundan şüphe ediyordu. Hayalinde apartmanına koyacağı'eşyayı da seçti. babalan onlara türlü ilaçlar içirir. hiçbir sonuca etmeksizin sevmekten bezmişti. ama kendi aklı pek yatmıştı. şiddetli bir arzu halini aldı. gözlerinin önünde canlanmaya başladı. ayrıntılı . kocası. Leon hemen her hafta şehre gittiği için bu işe de bakıvermesi büyük bir zahmet olmazdı. dedi. «Bunun kaça mal olacağını» bilmek istiyordu.. — Ne gibi eğlencem olsun? — Ben sizin yerinizde olsam bir torna alırdım! Noter kâtibi: — «İyi ama ben torna kullanmasını bilmem ki. Rouen'a gittiği zaman. Binet suratını asıp: — Ben ne bileyim? Polis hafiyesi değilim ya! diye cevap verdi. LĞon. Leon da kendinde işte öyle bir hal hissetmeye başlıyordu. M. ama bir türlü muvaffak olamamıştı. boylu boyunca bir resmini hediye etmek niyetindeymiş. Nihayet Charles kapıyı kendi eliyle kapattı ve Leon'dan. biraz nezle olsalar. kalın takkeler giydirilirdi. gitarını da en üste. ama arkalarından bir bakan olmayınca yerlerinden bile kımıl-danamazlardı. hiçbir şeye karşı ilgisi. neler yapacağını önceden kararlaştırdı. O. Fakat bir kere. Yüreği çarpıyor. beş yaşına kadar. madeni levha üzerine iyi bir resmin kaça çıkacağını öğrenmesini rica etti. karısına. Bunun üzerine Binet çenesini kaşır. Paris'i daha ileriye bırakıp Rouen'da bir ikinci kâtiplik aradı. Belki işin aslını öğrenirim diye bir kere de vergi tahsildarına sordu. tabağına konulan yemeğin çoğunu bıraktığını görüp merak ediyordu.. Leon merdivende onun önüne düştü. Madame Lefrançois.
Emma ufukta neye. yüzüne kan çıkıp saçlarının dibinden ta boynuna kadar derisi pespembe kesildi. Rouen'dan Yonville'e sandıklar. Kadıncağız razı oldu. Leon içini çekerek: — Artık Allaha ısmarladık! dedi. Leon: — Berthe'i bir görüp öpmek isterdim. Leon'u arabasına bindirip Rouen'a götürecek olan noterin kapısına kadar kendi elinde taşımak istiyordu. Delikanlının M. Homais. alıp götürmek istiyordu. İngiliz usulü vedalaşalım! dedi ve o da elini uzattı. çarpan iki göğüs gibi. Bütün bir ay her gün Hivert. raflara. üzünMADAME BOVARY 129 tüsünü belli etmedi. dedi. — Evde değil. Allaha ısmarladık. . birbirini sımsıkı kucaklamıştı. sanki hepsini içine sindirmek. O içeri girince Madame Bovary hemen ayağa kalktı.. Merdivenin üst başına varınca o kadar yüreği çarpıyordu ki. Leon: — Ben yine geldim! dedi. ayakta duruyordu. kaşlarına kadar. Emma birkaç basamak inip Felicitd'yi çağırdı. bir sürü boyun atkısı almak. Yalnız kaldılar. aynı yürek çarpıntısı içinde birleşen fikirleri. sarkan bir fırıldak vardı. duvarlara. Leon kasketini elinde tutuyor. Emma silkinerek başını kaldırdı. Leon yalnız kalınca etrafına. Bovary'ye ancak ayak üstü bir Allaha ısmarladık diyecek kadar vakti kalmıştı. nereye bakıyor? O anda içinden neler düşünüyordu? Anlamak zordu. Emma: Yağmur yağacak. Sonra. ipe bağlanmış. dünya gezisine çıkacak bir yolcudan fazla hazırlıkta bulunmak işini bitirdikten sonra da hareketini hep bir haftadan öbür haftaya bıraktı. çocuğun elinde. dedi. bir an önce yola çıkmasının uygun olacağını bildiren bir ikinci mektup aldı. — Evet.. lustin hıçkırıyordu. odasındaki üç koltuğu doldurmak. Emma hemen geldi. duruverdi. aziz dostunun paltosunu. Leon'un bütün varlığının özü. parmakları arasında sıcaklığını hissettiği o nemli avuca akıyor gibiydi. İkisi de sustular. metin bir erkek olduğundan. Birbirlerine bakıyorlardı. Omuzunu duvarın tahta kapısına dayamış. çenesini eğmişti. Emma: — Götürün çocuğu! dedi. Leon acele etmedi. delikanlı elini uzattı. Sarılıp vedalaşmak saati gelince Madame Homais ağladı. Madame Bovary arkasını dönüp yüzünü pencereye dayamıştı. Leon kendisine elbiseler diktirmek. — Sizin geldiğinizi anlamıştım! Kadın dudaklarını ısırdı. uzun uzun baktı. — Ya! MB 9 130 MADAME BOVARY Kadın döndü. tatilden önce imtihanını vermek istediğine göre. paketler taşıdı.bir mektup yazıp hemen Paris'e gidip orada oturmasını gerektiren nedenleri anlattı. öne doğru uzattığı alnının üzerinden ışık. bavullar. hafif hafif dizlerine çarpıyordu. onun için Yonville'den Rouen'a. bir mermer üzerinden akar gibi kayıyordu. Leon: — Doktor evde değil mi? dedi. en sonunda annesinden. gülmeye çalışarak: — Evet. güle güle! Birbirine doğru ilerlediler. kadın bir an tereddüt etti. kısacası. hizmetçi de Berthe'i getirdi. Leon onu boynundan tekrar tekrar öptü: — Allaha ısmarladık yavrucuğum! Allaha ısmarladık cicim! Allaha ısmarladık! Annesinin kucağına verdi. Bir daha tekrar etti: — Evde değil. — Paltomu yanıma alıyorum. ocağa ayrı ayrı.
aman üşütmeyin. M. Eczacı. ancak şunu söyleyebildi: — Hayırlı yolculuklar! M. Emma: — Kim bilir şimdi ne kadar uzaktadır! diye düşündü. korkarım ki Leon orada. Odada pencerenin arkasında bir gölge görür gibi oldu... bakarsınız kılığı kıyafeti yerinde. Sonra yine güneş çıktı. Lokantalarda kadınlarla baş başa yemekler! Maskeli balolar! Şampanyalar! Hiç tasa etmeyin. ** Madame Bovary bahçe tarafındaki pencereyi açmış. Mesela bir bahçeye. Leon koşmaya başladı. göğün boş kalan kısmını da bir porselen beyazlığı kaplamıştı. hatta faubourg Saint-Germain (1) hanımları içinde onlara gönül verenler oluyor. Homais her zamanki gibi saat altı buçukta yemek yenirken geldi. gönlü üzgün. Bunlar. Zaten Paris'te üniversite öğrencisi pek gözdedir. dört yeşil panjuru ile o beyaz evi son bir defa daha seyretmek için bîr direk arkasına gizlendi. arkalarında da güneşin uzun çizgileri. Hekim: — Ama. oyuncu kızlarla neler yaptığını bilmezsiniz!. kumun üzerinde birikmiş sular. . Homais hemen: 132 MADAME BOVARY — Ben de sanmam. Çarşı meydanına varınca durdu. ıslak çalılıklarda serçeler kanat çırpıyor. dedi. akasyanın kırmızı çiçeklerini de sürükleyerek akıp gidiyordu. Bir parçacık olsun sanattan. Guillaumin konuşuyor. Charles: — Zavallı Leoncuk! diyordu. sonra iskemlesinden dönerek sordu: — Sizde ne var ne yok? — Ne olacak? Yalnız bugün bizim hanım biraz heyecana kapıldı. Paris'te nasıl yaşayacak? Oraya alışabilecek mi? Madame Bovary içini çekti. arkasına kaba bezden elbise giymiş bir adam. Siz o çapkınların Quar-tier Latin'de. Homais ile M. eğri kıvrımlarını kıpırdattı. arabaya! dedi. Homais çamurluğa doğru eğildi. Homais de evine döndü. Paltonuzu getirdim. gözleri bir kere daha birleşti ve Leon çıkıp gitti. sonra adı softaya çıkar. öyle şeye herkes alışır. Haydi hayvanı bırakın. dostum. O zaman bir şey söylemek de doğru değil.. yeşil yapraklar üzerinde çatırdayarak yağmur boşandı. Eczacı damağını şaklatarak: — Alışmaz olur mu? dedi. dedi. hıçkırıkların kestiği bir sesle. kimsenin dokunmadığını göstermek ister gibi topuzundan kurtulup uzun. tavuklar bağrıştı. diplomat sanacağınız bir adam yanınıza gelir. müzikten anladılar mı hemen en kibar konaklara davet edilir. Fakat bir bora çıkıp kavakların başlarını eğdi ve birden. noterin kabriyolesini gördü. erkeklerinkinden çok gevşek oluyor. arabanın yanında durmuş. dedi. fakat perde. Bovary karşı çıktı: — Öyle kendini koyuverecek çocuğa benzemez. Delikanlılar sonradan onların sayesinde zengin kızlar bulup evleniyor. Sandalyesine otururken: — Bizim delikanlı bizleri bırakıp gitti ha? dedi. Hekim: — Öyle olmuş! diye Cevap verdi. Ama ne de olsa etrafındakilere uyması lazım.Sonra elini açtı. hatta yakasına nişan rozeti takmış. Guillaumin: MADAME BOVARY 131 — Akşamınız hayrolsun! diye cevap verdi. havaya asılmış bir silah takımının altın oklarını andırıyordu. hareketsiz alçı bir duvar halini aldı. hayvanı tutuyordu. Eczacı hemen onun sözünü kesti: — Hakkınız var! dedi! İşte o da madalyanın ters tarafı! İnsan Paris'te elini hep cebine götürmek zorundadır. Leon. "gezmeye gitmişsiniz. Uzaktan. onu bekliyorlardı. birer kara sütun halinde. gözleri dolu dolu olmuş: — Gelin bir kucaklaşalım.. birden yayılıp dümdüz. Kendinize iyi bakın! Sakıntısız davranmayın! Noter: — Haydi. bulutlara bakıyordu. Gittiler. Rouen'a doğru kümeleniyor. Bilirsiniz ya! Kadın kısmı her şeye üzülüverir! Hele benimki!. yolun üzerinde. çünkü onların sinir yapısı. yuvarlanır gibi batıya. M.
Leon şimdi ona daha uzun boylu. bir dakika rahat yok. Koşup onun yanına gitmek. paranızı aşırmak veya sizi tehlikeli işlere sürüklemek içindir. örneğin tifo.. yüksek sesle kitap okurdu.. Etrafında ne varsa. o gün Emma işte o hale uğramıştı. Zahmet etmeyin.. Ben daima ev yemeğini tercih ederim. bırakıp gitmemişti.» demek için içi titriyordu.. yerden şapkanızı alır. Homais: — İllallah! dedi. hani her olup bitmiş işten sonra bizi saran bir yorgunluk. onun dudaklarına susadı. Bunu yine konuşuruz.. onun oturmuş olduğu şu boş iskemlelerden. bu hatıra. O günden sonra Leon'un hatırası. size şaraplar içirir. Vaubyessard'dan dönüp de kafasının içinde kadril kasırgaları uğuldadığı günlerde olduğu gibi. Emma. O. Emma. Eczacı devam etti: — Yemeklerinin değişmesi bünyede karışıklığa sebep olur da onun için. önüne geldiği zaman yakalayıvermemişti?.. yemeklerimi orada profesörlerle yerdim. alıştığımız her hareketin durmasından. sen. o üzüntünün ortasında. küçük dalgalarını kaygan sahil boyunca sürüp duruyordu. hep ırgat gibi ça(1) Paris'te en soylu ailelerin oturduğu mahalle. hâlâ oradaydı. iki dizi ile cna sarılmamıştı?. ne derlerse desinler. neleri sevip nelerden hoşlanmadığını anlatmaya başladı ve bu. Bir an bir yere gitmeye gelmiyor!. Hani bir daha geri gelmeyecek şeylere hülyamızın bir kapılması vardır. sizi kahveye götürür. dedi. Öğleden sonra. ama benim aklıma daha ziyade hastalıklar gelmişti. ruhunun uçurumuna dalan keder. daha sıhhidir. onun yürümüş olduğu bu halılardan. daha hayalleşmiş görünüyordu. «Ben geldim. devamlı bir titreşimin kesilivermesinden doğan bir ıstırap vardır. Emma'yı saran can sıkıntısının merkezi oldu. gölgelikte oturup. eşyanın üzerinde hayal meyal dalgalanan kara. Bugünkü gazetede de< buna dair birkaç satır vardı. VII Ertesi gün Emma için iç sıkıcı bir gün oldu. Böylece genel sorunlar hakkındaki düşüncelerini.Konuşmaya başlarsınız. yegâne saadet ümidi olan o adam gidivermişti!. kameriyenin latin çiçeklerini titretirdi. yosun tutmuş çakıllar üzerinde kaç defa beraberce gezip suların şırıltısını. bir havaya bürünmüş gibiydi. taşralı öğrenci ona çabuk tutuluyor. Ne çekilmez çile! Kapıya kadar gittikten sonra: — Unutuyordum. tarım işlerini konuşmak için Yonville-l'Abbaye'de toplanacaklarmış. Henüz son karar verilmemiş ama pek muhtemel olduğu söyleniyor. kuru çubuklardan yapılmış bir iskemleye ilişir. kırdan esen serin rüzgâr sayfaları hışırdatır. Seine-İnferieure çiftçileri. evin duvarlarında hâlâ onun gölgesi vardı. uyuşuk bir yeise tutulmuştu. 134 MADAME BOVARY başı açık.. dedi.. Ne güzel güneşli günler görmüşlerdi!. Ah! Hayatının biricik büyüsü. gittikçe daha sokulur. yüzde sek. hazin ulumalarla doluyordu. Ondan ayrılmış olmasına rağmen. daha güzel. yine gamlı bir durgunluğa. kaçmaya kalkınca niçin iki eli ile. MADAME BOVARY 133 lışmalı!. daha şirin. Dostluğu ilerletirsiniz.. Justin gelip hazırlanacak bir ilaç için onu çağmncaya kadar devam etti. o salçalı baharlı etler. size enfiye ikram eder. . Emma ürperdi. Emma ne yapmıştı da bahtiyarlığı. O. Hem Paris'in suyu. Irmak hâlâ akıyor. lokantaların yemeği. İnsanı çift beygiri gibi kan ter içinde uğraştırıyorlar!. Bütün bunlar. köşküne davet eder.... ben seninim!. haberiniz var mı? — Neden? Homais kaşlarını kaldırıp en ciddi tavrını takınarak: — Bu yıl. ıssız şatolara dolan kış rüzgârı gibi. dedi. yolcuların bir Rus stepinde unuttukları ateşten daha çok parlıyordu. Doğru çıkarsa bizim kaza için son derece önemli bir şey olur!. Leon'u sevmediğine dövündü. görüyorum. Oralarda. Fakat böyle bir hareketin güçlüğünü düşünüp onu göze alamaması. bahçenin bir köşesinde. koltuklardan gözünü ayıramıyordu. Bunun içindir ki Rouen'da eczacı okuluna giderken bir pansiyona girmiştim. Justin fener getirmiş. şimdi de duyduğu şırıltıyı dinlemişlerdi!. birçok kimselerle tanıştırır. arzularına bir de esef katarak onların bir kat daha şiddetlendiriyordu. kollarına atılmak. baş başa ne tatlı anlar geçirmişlerdi!. insanın evinde pişen çorbanın yerini tutamaz. Charles: — Doğru.
Leon'un hediye ettiği kafanın altında hüngür hüngür ağladı. çünkü artık kederin ne olduğunu öğrenmiş. nakışları yarıda bırakıp dolaba tıktığı gibi kitabın da birine başlar. bazen kâkül bırakır. hiçbir yardım gelmediği. hepsini alıyor. kederini kızıştırmak için hepsinden faydalanıyordu. Tarih ve felsefe kitapları gibi ağır eserler okumaya kalktı. bunu sabahlığının üzerinden beline bağlar.Emma ona doğru atılıyor.. el işlerine! O da. Charles'ın telaş ettiğini görünce: — Adam sen de! dedi. 136 MADAME BOVARY Neye karar vereceklerini bilemiyorlardı. Buna sebep de-Emma'nm lamba yakmak için kibrit çakması olurdu. kısır faziletini. gönlünün çektiği ufak tefek şeylerden de mi kaçınsın?. bir hastaya çağırıldığını sanıp dili dolaşarak: — Geliyorum. Charles'ın da budalalık edip: «Yapamazsın!» demesi üzerine rakıyı diki-verdi. o zamanlarda onu. Lheureux'un dükkânına gidip hamaylıların en güzelini aldı. gerçekten başına gelenler gibi ancak hayalinde geçenleri. birçok kadınlar gibi ekmeğini kendi kazanmaya mecbur olsa siniri miniri kalmaz. hiç kurtulamayacağını anlamıştı. Gerçi şuurunu kaplayan uyuşukluğun tesiriyle. yarım bardak dolusu Fransız rakısını içebileceğini iddia etti. Emma'nm hali hakkında uzun uzun konuştular. kocalı bir kadın olmak boyunduruğunu. erkek saçı gibi yandan ayırıp ensesi üstüne topladı. tırnaklarını temizlemek için bir ay içinde on dört franklık limon harcadı. geliyorum. Aşk. bir-başkasına geçerdi. Emma hekim tedavisine razı olmadıktan sonra ne yapılabilirdi ki? İhtiyar Madame Bovary: — Bilir misin ki karına ne lazım?. kinin açtığı yakıcı yaraları şefkat ateşinin tekrar canlan-. . Fakat okuması da nakış işlemesi gibiydi. ona sığınıp büzülüyor. duvar gibi bembeyazdı. fakat fırtına esmekte devam ettiği. bir yığın beyaz kağıt aldı. ması sandığı da oluyordu. panjurları kapatır. Bu kadar büyük fedakârlıklara katlanmış bir kadın. İkide bir saçlarının biçimini değiştiriyordu: Bazen Çin ka-dınlarınınki gibi toplar. burnunun derisi aşağı doğru çekilir. O. alış'ıklık kederi yavaş yavaş boğdu. bir süre de. çoğu zaman dudaklarının kenarında hareketsiz bir kasılma gözükürdü: Hani evde kalıp ihtiyarlamış kızlarla. soluk semasına al bir renk vermiş olan yangın parıltısı perde perde kararıp kaybo-luverdi. etrafında onu daha ziyade canlandırabi-lecek şeyler arıyordu. Şakaklarında üç tane ak tel buldu diye ihtiyarlık sözü etmeye başladı. Nereye gitse hep benzi uçuk. Sık sık halsizlikler geçiriyordu. Yonville'in ev kadınlarının tabiri ile: «Terelelli» olmasına rağmen Emma'da hiç de keyifli bir hal yoktu. Bazen gece yarısı Charles sıçrayarak uyanır. kendini zorla bir işe vermeli. nefsinin tatmin edilmeden dağılan arzularını. belki de pek büyük olduğu için gitgide alevler yatıştı.. Rouen'a yazıp mavi kaşmirden bir fistan getirtti. İtalyanca öğrenmek istedi: Bir iki sözlük.. o kıyafetle bir kanepeye uzanıp yatardı. Yığın belki kendiliğinden tükendiği. bir gramer. ne çıkar ki?. Emma şimdi kendini eskisinden de mutsuz buluyordu. kendi kendine kuruntu edinmesinden geliyor. ayrılıkîa yavaş yavaş söndü. içine işleyen müthiş bir soğuk içinde kendini kaybetmişe döndü. sevda yanıp kül olduğu. Bir gün kocasına. her şeyi topluyor. düşmüş ümitlerini. Hatta bir gün ağzından kan geldi. Bir gotik MADAME BOVARY 135 dua iskemlesi aldı. Öyle buhran anları oluyordu ki. ondan hiç. işte ona benzer bir şey. Tostes'taki kötü günler yine baş gösterdi. eline bir kitap alır. Charles gidip muayene odasına kapandı. bazen de örerdi. Mektup yazıp annesini çağırttı. kocasına karşı duyduğu iğrenme hislerini ruhunun aşkına doğru bir atılışı. diyordu. çılgınca işlere sürüklemek pek kolaydı. eline derhal geçen fırsatlar gibi en uzak hatıraları. rüzgâra kapılmış birer kuru dal gibi kınlan saadet tasavvurlarını. Bütün bunlar işsizlikten. sönmek üzere olan o ateşi usulca karıştırıyor. derdi. hiçbir güneş doğmadığı için her tarafı büsbütün gece kapladı ve Emma. çökmüş muhterislerin yüzlerini kırıştıran bir büzülme vardır. masasının başında koltuğa oturup iki kolunu dayadı. gözleri insana dalgın bakardı.
Köylü: (1) Burada. Onların her birinde pamuklular. Charles: — Leğeni beri getirsene! diye bağırdı. şenlik bilmez heriflerin itişip kakışmalarını seyrederek eğleniyordu. Sana söyleyeyim. Boulanger adamını gösterip «bütün vücudu karıncalandığı» için kan aldırmak istediğini söyledi. kira ile roman veren kitapçıya uğrayacak ve Emma'nın abonelikten vazgeçtiğini söyleyecekti. derdi. yuları. köşkü ve iki çiftliği ile beraber orayı satın almıştı. Bu zatın kendini La Huchette'li diye tanıtması. yün battaniyeler. Bekâr olarak yaşıyordu. Hepsi de ona bütün hekimlerden daha büyük bir hekim diye bakarlardı. Bir arada geçirdikleri üç hafta içinde. Türkçede gösterilemeyecek bir «nuance» var. çoraplar. erkenden.. ben korkmam! diye cevap verdi.. yassı kafeslerde gıtgıtla-yan tavuklar başlarını çubukların arasından çıkarıyordu. Öbür tarafa da yelken bezinden barakalar kurulmuştu. dedi. Bunun üzerine Emma'nın roman okumasına engel olmaya karar verildi. M.hurda bakırlar seriliydi. O bey. Bu iş. düşünceli düşünceli yürüyen bir köylü geliyordu.Charles: — Uğraşmıyor. Sonra. papazlar aleyhinde Vol-taire'den alınmış sözlerle dolu. o gün Yonville'de pazar kurulmuştu. kötü kötü kitaplar okuyor. bir babayiğit tavrı takınıp iri kolunu uzattı. 138 MADAME BOVARY — Siz işinize bakın. Bu adam. çiftlikleri öyle pek sıkıntıya düşmeden. bütün söylenenlere: — Hafifliktir!. La Huchette.. sofrada buluşulduğu zaman veya akşam yatmaya giderken. âdet yerini bulsun diye edilen sözlerden. Emma penceresine çıkmıştı (bunu daima yapardı: taşrada pencere mesire ve tiyatro yerini tutar). eczanenin MADAME BOVARY 137 camlarını kırmasından korkulduğu zaman oluyordu. Rodolphe Boulanger gelmiş dersiniz. O herif: «Benim işim budur» diye zehir saçmakta devam ederse polise başvurmaya da hakları olmaz mıydı?. — Uğraşıyor da ne yapıyor? Birtakım romanlar. Köylü.. Meydan. O sırada. Hep bir yere üşüşüp oradan kımıldamak istemeyen halkın. Çünkü Fransızcada «de La Huchette». Kaynana ile gelinin vedalaşmaları pek soğuk oldu. kiliseden otele kadar evler boyunca dizilmiş. yeşil kadifeden redingot giyinmiş bir bey gördü. hekimin evine doğru ilerliyordu. kıç üstü devrilip okları yukarı dikilmiş arabalarla dolmuştu. kapının eşiğinde Felicite ile konuşan Justin'e: — Doktor beyi görebilir miyiz? dedi. diyordu. arkasından da başı öne eğilmiş. kim olduğunu iyi bildirmek içindi (1). bunun sonu hayır değildir. hepsi de din aleyhinde. Neşterin batması ile kanın fışkırıp aynayı bulaştırması bir oldu. öyle bir toprağı olduğu için koltuk kabartmak istemesinden değil. hal hatır sormadan başka iki çift lakırdı bile etmemişlerdi. Rodolphe Boulanger. Yerde. yumurta ehramlarıyle içlerinden yapışkan saman parçaları gözüken peynir sepetleri arasında. «Yılda hiç olmazsa on beş bin frank geliri» olduğu söylenirdi! Charles odaya girdi. İhtiyar Madame Bovary bir çarşamba günü hareket etti. Sonra. Rouen'den geçerken. bir kişizadelik iddiası da olabilir. Justin'i evin uşağı sanmıştı: — Kendilerine La Huchette'li M. dedi. hayvan. iş görmüyor değil ki!.. bir uçları havada dalgalanan kurdeleler satılıyordu. Yonville civarında bir «Malikâne»nin adıydı. Bu ısrar üzerine Bovary bir sargı ile bir leğen getirdi ve Justin'den leğeni tutmasını rica etti. Kaynana: — Sen onu bana bırak! dedi. yüzü sapsarı kesilmiş köylüye: — Korkmayın!.a Huchette'li» demek olduğu gibi. Köylü: . Çarşamba günleri eczane hiç boşalmazdı: halkın birbirini iterek oraya girmesi ilaç almaktan ziyade hastalıklar hakkında danışmak içindi: Homais'nin hekimliği civar köylere o derece ün salmıştı. kendi işletiyordu. oğlum. ayaklarında kalın dizlikler olmasına rağmen ellerine sarı eldivenler takmıştı. buğday övütme makineleri yanında. bir insanda din iman olmazsa namus da kalmaz. Onun yılmak bilmez cüretkârlığı köylülerin aklını çelmişti. «L. hiç de kolaya benzemiyordu.
Telaş arasında hizmetçi ona da haber yetiştirmişti. bardakta şeker eritirken eczacı da içeri girdi. günleri sana daha çok ihtiyacım oluyor. san renkli. Charles: — Emma! Emma! diye çağırdı. şişelere de göz kulak ol! Justin giyinip gittikten sonra bir müddet bayılma bahsi açıldı.. orada soğukkanlılığını muhafaza etmen. Şapkası başından düştü. insan önce bir şey duymaz. Gerçekten budalasın! Kelimenin tam ma-nasıyle budala! Bir hacamat da büyük bir şey mi? Hem de senin gibi hiçbir şeyden korkmaz. Madame Bovary. gözbebekleri —süte atılmış mavi çiçekler gibi— uçuk akın içinde kayboluyordu. Arabacı ayıldı. git bakalım! Koş! Beni bekle. günün birinde. Eczacı olacak bir adam için güzel bir mizaç. her şeyi yüzüstü bırakıp geldim. bununla yavaş yavaş Justin'in şakaklarını ıslatıyor. 140 . Charles: — Aman bunu görmesin! dedi. M. masanın üzerine oturtup arkasını duvara dayamış. Homais. MADAME BOVARY 139 boyu uzun.— iş! dedi. Kocası: — Çabuk sirke getir! diye bağırıyordu. yaptığı eğilme hareketiyle fistanı (bu. dizleri titriyordu.. Kadın koşarak merdivenlerden indi. Eczacı devam etti: — Hem senin burada işin ne? Daima doktor beyi de.. Doktor: — Bazen. Sonra onun etfa-fında dönmeye başladı. M. İkisi birden. şöyle yukardan aşağıya bakıp: — Budala! dedi. Emma çömelip kolunu uzatırken biraz sendelediği için kumaşın şişkinliği de yer yer inip göğsünün kıvrımlarını belli ediyordu. sonradan bayı-lıverir. rengi uçmuştu. Justin'in elindeki leğen sallanmaya başlamıştı. güçlü kuvvetli bir delikanlı için!. fakat Justin'in baygınlığı hâlâ devam ediyor. çırağının gözlerinin açıldığını görünce derin bir nefes aldı. Boulanger uşağına artık eve gitmesini kafasına koyduğu işi nihayet yaptırdığı için gönlünün rahatlamasını söyledi.. Köylü. ama kendi kanımın aktığını biraz düşünsem kendimi kaybedebilirim. Hadi. değil mi?. şahitlerden birinin. insanın gözünü karartacak kadar yükseklere çıkıp ceviz devşirir.. parmağın: damara yapıştırıp: — Ben böyle olacağını biliyordum!. Sonra gidip bir sürahi su getirdi. doğrusu! Sen. Aman Allahım!. dedi. Ama bazı kimseler de pek zayıf yürekli oluyor. dedi. Mesela ben bir düelloda. sonra patiska mendiline sirke döktü. odanın döşeme taşlarına çarpıp etrafına yayıldı. masanın altına koymak üzere leğeni aldı. Sen hele bir daha ağzını açıp da övün bakayım!. Eczacı: — Ben. hanımefendiyi de rahatsız ediyorsun! Zaten çarşamba... Heyecanından baskıyı bir türlü yerleştiremiyordu.. telaş etmeyin! diyordu.. dört volanlı. hele böyle güçlü kuvvetlilerde çoğu zaman öyle olur. dedi başkalarının kanını görmeye hiç aldırmam. vahim neticeleri olabilecek bir işde. etekliği geniş bir yazlık elbiseydi). bu sözleri duyunca. Seni merak ettim. bir taraftan da sakin sakin: — Bir şey yok. tabancalar doldurulurken çıkan gürültüden bayıldığını gördüm. Emma birkaç dakika hafif parmaklarını delikanlının gerdanında dolaştırmaya mecbur oldu. gayet nazik.. Madame Bovary ömründe bayılmamıştı. Boulanger ise Justin'i kucaklamış. hâkimlerin vicdani kanaatini aydınlatmak üzere mahkeme huzuruna çağırabilirsin. Omuzları şiddetle silkinip iskemleni arkalığını gıcırdattı. çeşme gibi be! Kanım amma da kırmızıymış! Öyle olması iyilikten gelir. Gömleğinin kordonları kördüğüm olmuştu. yoksa herkesin nazarında bir aptal olursun!. Bovary. Bu oğlanın sincaptan farkı yoktur. Şimdi evde tam yirmi kişi var. hafif hafif üflüyordu. Justin cevap vermiyordu. Boulanger: — Bir hanım için doğrusu fevkalade bir şey! dedi. M. elinde çevirip durduğu neşter muhafazasını bırakıverdi. fikir selameti ile düşünüp bir erkek olduğunu göstermen lazıftı. Madame Bovary Justin'in kravatını çözmeye başladı.
Elbette içi sıkılır! Şehirde yaşamak. dert var. Bırak sen de! dedi.. onlara av eti. sarmaşıkla donatılmıştı. onları iyice öğrenmişti. sonra başımdan nasıl atarım?. görürüm. o elbisesi ile MADAME BOVARY 141 gözünün önüne geliyor ve Rodolphe onu hayalen soyuyordu. kocası var. ziyafet için bir çadır kurulmuş. Nasıl buluşuruz? Çocukla dadısı» sürekli başımızda olacak. Rouen'lı bir aktrisi «Kapatmıştı».: Ben ki uçuk benizli kadınlara bayılırım. Vergi tahsildarı ile albay arasında öteden beri bir rekabet devam .. kundurasına kırbaç gibi vuran otların hep biteviye hışırtısından ve uzakta. İşe başlarız. valinin geldiğini haber vermek. hiç şüphe yok! Hem de ne şefkat gösterir! Ne dilber olur!. VIII O pek beklenilen tarım şenlikleri nihayet başladı. hatırasından bile bıkkınlık getirdiği o hayalle bir an oyalandıktan sonra içinden: — Madame Bovary ondan elbette çok daha güzel. Düşünüyordu: — Nerede buluşuruz?. keyfi de insana usanç veriyor. Argueil yokuşunun tepesine vardığı zaman kararım vermiş bulunuyordu: — Artık fırsat kollamak lazım!. tavuk. sımsıkı forması içinde bedeni o kadar kaskatı kesilmiş. Bu cümleyi söylerken Emma'ya bakıyordu. diye ilave etti. O. hastadan hastaya dolaşırken karısı da evde oturup çoraplarına yama vurur. bir düşüncesi varmış gibi ikide bir duruyordu. gerekirse kendimi hacamat ettiririm. Emma'yı güzel bulmuştu. belediye dairesinin saçağı.. her cinsten bir türlü sıkıntı. Acaba nereden buralara düşmüş? O koca herif bu kızı nereden ele geçirmiş? M. Virginie doğrusu pek semirdi. Çok vakit kaybetmeli! Sonra tekrar başladı: — Ama gözleri de burgu gibi insanın tâ yüreğine giriyor. adım adım kalkıp inen bacaklarında toplanmıştı. hem de cüretkârlık göstererek. sakalı da en aşağı üç günlük. Hem komşular var. onları bize davet ederim. Endamı da Paris kadınlarınmki gibi. Benzi de ne uçuk!. kara gözleri. Rodolphe etrafında. kilisenin önündeki meydanın ortasına da.. Kadın hiç şüphesiz ondan bıkmıştır. bunun içindir ki onu da. madalya kazanan çiftçilerin adlarını bildirmek için bir bombard konulmuştu. O içinden: — Şirin kadın! diyordu. Sahi! diye ilave etti.. O. evlerinin kapısı önüne çıkmış. zaten kadınlarla hayli düşüp kalkmış. hindi gönderirim. Az sonra ırmağın öte tarafını bulmuştu (La Huchette'e oradan gidilirdi). Orası öyle ama. dost olurum. Herifin tırnakları pis. benim olacak!. Binet o gün her günkünden de dik bir yaka takmıştı. Şöyle nazikçe üç kompliman yapsan insanı çıldırasıya sevecek. hazırlıklardan söz ediyorlardı. en emin yol odur. bütün kişiliği. Emma onu çayırdan geçerken gördü: Ro dolphe Boulanger kavaklar altında yürüyor. gelişigüzel bir selam verip çıktı gitti. mizacında hoyratlık. Karides yemeğe de ne kadar düşkün. o kadar hareketsizleşmişti ki. Güzel dişleri. Benim olacak! diye bağırdı ve hemen meselenin icra tarafını tetkike başladı. Sonra masanın bir köşesine üç frank bıraktı. Rodolphe Boulanger otuz dört yaşındaydı. Ara sıra evlerine uğrar. kocasını da düşünüyordu: — Herif çok budalaya benziyor. Onunla sevişmenin rast gelebileceği engelleri böyle uzaktan düşünmek aklına metresini getirdi. hekimin karısı hakçası şirin bir kadın!. zekâsında oldukça keskinlik vardı.. Buchy milli muhafız kıtası da (Yon-ville'de muhafız kıtası teşkil edilmemişti) gelip Binet'nin idaresindeki itfaiye bölüğüne katılmıştı. Tören günü daha sabahtan köy halkı. yulaflar arasına saklanmış cırlakların gürültüsünden başka hiçbir ses duymuyordu. elbette Madame Bovary de gelir. Emma yine hekimin odasındaki hali. yakında tarım toplantıları dolayısıyle şenlikler var. bir tek hareketle yavaş yavaş usul üzere. bir çayıra.. dedi.. her akşam dans etmek ister! Zavallı kadıncağız! Mutfakta masanın üzerine konan sazan balığının nasıl su diye içi titrerse onun da aşk diye içi titrer. Neşesi. Kır bomboştu. zarif ayaklan var. Sopasını hızla vurup yerdeki bir keseği parçalayarak: — O. hem de çok daha taze.MADAME BOVARY — Bu sayede sizinle tanışmak şerefine nail oldum.
. kümes hayvanları beslemiş olması mı lazımdır sanıyorsunuz? O işlerden ziyade. sorarım size. kunduz derisinden kundura giymiş. ağaçlı yollardan boyuna insan taşıyor. bütün meyhaneler doluydu. Madame Lefrançois. belediye dairesinin dört sütununa dayanmış. Halk.mendilleri yerlerinde bırakıp bir uçlarını dişleriyle tutmakta devam ediyorlardı. cambazlar gibi çadır altında yemek yemekten hoşlanır mı sanıyorlar? Böyle işgüzarlıkların adına «Memlekete hizmet» diyorlar! Ta Neufchâtel'den pis bir aşçı getirmeye değerdi ya! Hem de kimler için! Bir alay inek çobanı. Civar çiftliklerden gelen kadınlar. güneşin berrak ışığında parlıyor.» ötekine: «Yaşasın Tarım. Madame Lefrançois: Her zaman dükkânıma kapanır otururum. gübrelerin bileşimi. Bunların birine: «Yaşasın Ticaret. gidip şenliği "görmek için evlerden çıkan keten eldivenli hanımların arkasından kapı tokmaklarının çarptığı duyuluyordu. büyük memurların oturacağı parmaklıklı tribünün iki tarafına dikilmiş. lekelenir diye korkup bellerine kaldırdıkları fistanlarını tutan iğneleri attan inince çıkarıyor. A.ma bugün. sıvıların mayalanması. Sadece şunu söylemek istemiştim. süslüyorlardı. kolalı başlıklar. kendi kendine homurdanıyordu: — Ne budala herifler! Öyle bezden baraka yaptılar da iyi haltettiler! Bir vali. Bu hiç durmuyor. üzerlerine fenerler asılmış iki uzun porsuk ağacıydı. değil mi?. Şişman dul kadın nereye gittiğini sorunca: — Size garip geliyor.. her birine yeşilimsi bir bayrak asılıp üzerine sarı sırma ile yazılar işlenmiş dört tane sırık vardı.. böyle bir münasebetle. caddeye köyün iki ucundan geliyordu. mutfak merdiveninin basamaklarında durmuş. bunun sonucu olarak tarım da onun alanına dahil demektir! Hem. her zamankinin tersine olarak da başına bir şapka. basık bir şapka geçirmişti. Siyah bir setre. ara sıra da. Homais devam etti: — Siz bir insanın tarım uzmanı olması için bizzat toprağı sürmesi. havanın etkilerini. Ben ki daima la-boratuvarımda otururum. Sokakçıklar-dan. MADAME BOVARY 143 — Allah ömürler versin! dedi. yani kimyager değil miyim? Kimyanın konusu da. Madame Lefrançois küçümseyen bir tavırla: — Haa! Oraya mı gidiyorsunuz? dedi.edegeldiğinden her ikisi de emirleri altındaki adamları ayrı ayrı talim ettiriyorlardı. kocaları ise. af buyurun acele işim var. gerekirse bu konularda . altın haçlar. Homais: — Hiç! Hiç! dedi. doğadaki bütün cisimlerin birbiri üzerine etkilerini araştırmak olduğundan. hava güzel olduğu için. Ben danışma komisyonunda üye değil miyim ya! Madame Lefrançois onu birkaç saniye süzdü. Birbiri arkasından bidüziye kırmızı apoletlerin. şairin peynire soktuğu fareden de daha münzeviyim. oraya gidiyorum. suların özelliklerini. madenlerin. toprağın. sonra gülümseyerek cevap verdi: — Öyleyse başka! Ama tarımdan size ne? Siz ondan da anlar mısınız? — Elbette anlarım. Eczacı hayretle cevap verdi: — Evet. ¦ Eczacı oradan geçiyordu. kılcallığını bilmek lazımdır! Daha ne bileyim? Binaların yapılışını.. uşakların yemeğini incelemek. sonra göğüslükle142 MADAME BOVARY rin geçtiği görülüyordu.» -üçüncüsüne: «Yaşasın Sanayi. bundan başka. kara redingotlarla mavi bez ceketlerin monotonluğunu.. Otelci kadın: — Ne peyniri? diye sordu. gazların çözümlenmesi. maden filizlerinin durumunu. Madame Lefrançois. kardan daha beyaz gözüküyor. halkının çoğu evlerini bir gün önceden temizlemişlerdi.» dördüncüsüne de: «Yaşasın Güzel Sanatlar» yazılmıştı. çeşitli cisimlerin yoğunluğunu. renk renk atkılar. doğrudan doğruya kimya değil de nedir? Otelci kadın cevap vermedi. otelci Madame Lefrançois'yı kederlendirmişe' benziyordu.. söz konusu maddelerin yapısını. Nankin pamuklusundan pantolon. saçılmış karışık renkleriyle. yarı açık pencerelerden üç renkli bayraklar sarkıyordu. hayvanların yemini. boyuna yeniden başlıyordu! Bu kadar şatafat asla görülmemişti! Köy. dedi. ben eczacı. baldırı çıplak alayı için!. Fakat bütün yüzlerde bir çiçek gibi açılan sevinç. arazinin niteliğini. şapkalarını korumak için üzerlerine örttükleri . miyasmaların etkisi gibi şeyler. Herkesin en çok hayran olduğu şey.
Madame Bovary'nin bacanda yeşil bir şapka var.. — İşte.. dedi. gibi sözler söylüyordu.karar vermek. bu sayede derneğin tarım bölümü yemiş ağaçlan koluna üye olmak şerefine erdim. imal tarzı. Lheureux dava açıp eşyasının satılmasını istemiş. artık çok sürmez. onun «Yüze gülüşü. — Zaten. Burun zarını pembe bir renk kaplamıştı. biliyorsunuz ya? Şu eczacı. Fakat. Rodolphe kendi kendine: «Bu da ne demek?» diye düşündü ve yürümesine devam etmekle beraber kadını göz ucuyle süzdü. Kıvrık iri kirpikli gözleri önüne bakıyor ve iyice açık oldukları halde. Böyle yandan bakılınca kadının yüzü o kadar sakindi ki. dudaklarında gülümseme. Yün örgü ceketinin ilmiklerini göğsüne doğru çeken omuz silkintileri ile iki elini kaldırıp rakibinin meyhanesini gösteriyordu. Kadın: — Hele şunlara bakın!. tafsilat vermek için çağıran Madame Lefrançois'yi dinlemeden. nerede tutmaz? Bütün bunları bilmek. Emma'nm öyle dirsek vurması. M.. dedi.-. Rodolphe: «Acaba benimle eğleniyor mu?» diye düşündü. otları tanımak gereklidir. hızla yürümeye başlamıştı. dedi. onları biraz elmacıkların altına çekilmiş gibi gösteriyordu. fakat Madame Bovary'nin vsoluğu kesildi: Rodolphe da adımlarını ağırlatıp gülümsedi. hangilerini etmemelidir? Falan ağaç ya da ot nerede tutar. Rouen'deki Tarım Derneği'ne gönderdim. dergileri okuyup bilimin ilerlemesinden haberdar olmak. Homais hayretle geriledi. . hızlı hızlı uzaklaştı. onlara: — Hava doğrusu enfes!. hangileri besleyicidir? Hangilerini yok etmeli. Guillaumin'in uşağı Thedore'dan öğrendiği bu işi anlatmaya başladı. ince derisinin altında hafif hafif vuran kam. ve nezakete bakmayarak: — Şu şişman heriften kaçınmak istiyordum da onun için. sizin haberiniz yok mu? Bu hafta haciz koyacaklar. yılan gibi» olduğunu söylüyordu. Rodolphe onu uzaktan görmüş. sekiz güne varmaz her şey biter. M. tutulan yolu eleştirebilmek için sağlık bilgisi kurallarını da çok iyi bilmek gerekir! Bundan başka Botanik biliminden de anlamak. O sırada oradan şarkı sesleri yükselmekteydi. Belki içeride. Lheureux de onlarla beraberdi ve ikide bir. o çehrenin beyazlığını bir kat daha belirtiyordu. kendisi şurada. arkasında rüzgâra kapılıp dalgalanan kara setrenin etekleriyle hayli yer kaplıyordu. Homais: — Madame Bovary mi? dedi. Onu senetlerle katletti. kısacası broşürleri. bir şey anlamak kabil olmuyordu. sağına soluna selamlar dağıtıyor. Otelci kadın. ağaçları. Boulanger'nin koluna girmiş. İşte benim o eserim basılıp yayılsaydı. Madame Lefrançois üç basamak merdiveni indi ve eczacının kulağına eğildi: — Nasıl? dedi. yetmiş iki sayfalık !bir muhtıra kaleme almış. Uçuk renkleriyle birer saz yaprağını andıran kurdelelerin süslediği oval siyah şapka. anlaşılır şey değil. her zaman uyanık davranıp ıslahatı göstermek lazımdır. Eczacı. eczacı devam etti: — Ah! Bizim tarımcılarımız birer kimyager olsa. Böyle pis bir aşçı dükkânı!. Tellier'den nefret etmesine rağmen bu hususta Lheureux'yu ayıpladığını... Rüzgâr doğudan esiyor.. ayırdetmek. Pazar yerinde: Madame BoMADAME BOVARY 145 vary'yi selamlıyor. Herkesler dışarıda!. Emma ona dirseği ile vurdu. tesirleri ve bu hususta bazı yeni düşünceler diye ad koymuştum. Madame Lefrançois! Anlıyor mu144 MADAME BOVARY sunuz? Hangileri sağlığa zararlı. Elma şarabı. Akla. çünkü. hiç olmazsa bilimin öğütlemelerini dinler kimseler olsalar! Mesela ben geçenlerde büyükçe bir risale. diyordu. Ben hemen gidip kendisine saygılarımı sunayım.-dudakları arasından da dişlerinin sedef gibi parlayan uçları gözüküyordu. sohbete girişmek ümidi ile olacak. Emma başını omuzuna eğmişti. Madame Lefrançois zihnen o kadar dalgın görünü-1 yordu ki eczacı durmak zorunda kaldı. Otelci kadın gözlerini Cafe Français'nm kapısından ayırmıyordu. sadece dikkat etmesini ihtar içindi. hayale gelebilecek her türlü hal1 ve fırsata uygun cümleleri olan eczacı: — Ne korkunç felâket! dedi. hangileri yararlıdır? Hangi-leri verimsizdir. sütunlar altında bir yer bulursak memnun olur.
İki sıra arasında. bazen de birkaç sivri boynuzun veya koşan birkaç insan başının yükseldiği görülüyordu. Rodolphe'u görür görmez hemen yanına gitti ve nazik bir tavırla gülümseyerek: — Nasıl. Derozerays de la Panville'di. İçlerinde en önemlileri gibi gözüken biri. Uykusu gelmiş domuzlar burunları ile toprağı deşiyor. boylu boyunca bütün çayıra serpiliyorlardı. Nalbandın evi önüne vardıkları zaman Rodolphe. birbirinin-kinden ya yüksek. Rodolphe sözünü tamamlamadı. mademki bugün sizinle bulunmak bahtiyarlığına erdim. ağır ağır geviş getiriyor ve etraflarında vızıldayan küçük sineklerden korumak için gözlerini kırpıyorlardı. uzun bir dizi halinde yürüyor ve böylece..ayrıca bir yerde. çocukları ile gelmiş kadınlar insana çarpıyorlardı. çiftçiler. daha rahat dolaşabilmek için jandarmalara mavi kartını gösteriyor. bizi huzurunuzdan mahrum mu edeceksiniz. Rodolphe: — Orasını Allah bilir! diye cevap verdi. oraya girmeye başlamışlardı. Emma biraz öksürüp: — Sizin de bir sevdiğiniz var mı?. hakem heyeti başkanı M. Emma kızardı. Rodolphe'un da hemen hiçbir cevap vermemelerine rağmen M. Tarım Kurulu toplantılarına hiçbir önem vermemekle beraber. şaha kalkmış aygırları zaptediyorlardı. onların en küçük bir hareketlerini görünce: «Ne emir buyurdunuz?» diye yaklaşıp elini şapkasına götürüyordu. sepet-j leri. tayları da onların gölgelerinde yatıyor veya bazen meme emmeye geliyorlardı. bir dizlerini kıvırmış inekler karınlarını da çimene yaymış. — Başımıza başkalarını musallat etmenin yeri var mı ya! Hem. — Allaha ısmarladık. hatta güzel bir hayvan gördü mü. Kısraklar. Emma'ya: — Doğrusu. Bu zat.. onun yanında olmaya tercih ederim. gitmeye hiç de niyetim yok: Sizin yanınızda olmayı. her hayvanın önünde durup bakıyor. ama başkan uzaklaşır uzaklaşmaz. Madame Bovary'yi de beraber sürüklemişti. Lheureux. Monsieur Boulanger? dedi. böyle çayır çimende yürümenin zevkinden bahsediyordu. Kolları sıvalı arabacılar. Çayır artık kalabalıklaşmaya başlıyor.Madame Bovary'nin de. topuksuz pabuçlar giyip parmak-J larma gümüş yüzükler takınmış. Bu bir araya tıkıştırılmış vücutların meydana getirdiği dalga boyunca. Rodolphe.. dedi. ağzı bağlanmış.. iri şemsiyeleri. koyunlar meliyor. Artık hayvanları tetkik zamanı da gelmişti: kazıklara bağlanmış uzun bir iple koşu meydanı gibi bir yer ayrılmıştı. hem de elindeki deftere bir şeyler kaydediyordu. yolu çi-MB ıo 146 MADAME BOVARY te kadar takip edeceğine birdenbire bir patikaya saptı. ya alçak gelen sağrıları ile karmakarışık dizilmişlerdi. ta akçakavaklardan ziyafet çadırına kadar. Emma gülerek: .. Monsieur Lheureux! diye bağırdı. rüzgâra kapılan bir yelenin bir bayrak gibi havalandığı. İnşallah yine görüşürüz!.. danalar böğürüyor. ne güzel! Köydeki] sevdalı kızların hepsinin de falına bakmaya yeter. . hakem heyeti azalan ağır ağır dolaşmaya başladılar. hem yürüyor. Artık havanın güzelliğinden. yüzleri ipten tarafa çevrilmiş. Rodolphe: — Şu koyun gözlerine de bakın! dedi. Üstü başı lime lime bir çocuk onu bir iple tutuyordu. Rodolphe hemen geleceğini söyleyerek özür diledi. sakin sakin duruyor. Ayaklarına mavi çoraplar. yeleleri sarkmış. Bunlar^ el ele vermiş. burnuna demir halka vurulmuş kocaman kara bir boğa vardı ki sanki tunç-tanmış gibi hiç kımıldamıyordu. yanlarından geçilince süt ko kan hizmetçi kızlara ikide bir yol vermek gerekiyordu. kısraklar tarafında burunlarını aça MADAME BOVARY 147 aça bakıp kişneyen. Sonra ilave etti: — Birkaç tane koparayım mı? Ne dersiniz?. Yeniden çiçek açmış birkaç papatya gördüler. sonra birbirlerine yavaş yavaş fikir danışıyorlardı. Sahadan yüz adım kadar ötede.— Herifi nasıl da savdınız! dedi. başları uzanmış. birbiri arkasından. Hayvanlar orada.
uzaklaşmak zorunda kaldılar.. Rodolphe onlarla at pisliklerine basar. Binet: «Silah başına!» diye bağıracak .. o. garip bir surette yaşamanın. Emma alay etmediğine yemin ederken. insan köyde oturunca. ya hoşlanır. birbirlerinden. alelâdelikle özenip bezenmenin bir araya gelmesinden hasıl olan bir karmakarışıktık vardı. ya da sinirlenir. ama görünüşte öyle. avamdan kimseler bunu. O zaman içimdeki bütün enerjiyi harcar. Tereddütle ilave etti: — Zenginsiniz. Rodolphe: — Öyle mi sanıyorsunuz? — Ne de olsa. yanlış bir işaretti. çünkü herkesin önünde yüzüme bir alaycı maskesi takmasını bilirim. şapkasını yan giyerdi. Rodolphe bunu sezince.. dedi. külrengi toz bezden yeleği içinde kabarır. Yonville hanımlarının tuvaleti ile alaya başladı.. hülyalardan bahsettiler. Adam öylesine yüklenmişti ki. -sanat hevesine esir olmanın ve toplum kurallarını daima hafifsemenin bir belirtisi sanarak. Nitekim. onun boğduğu hayatlardan. bir top sesi gümbürdedi. Rodolphe: — Benimle alay etmeyiniz. üst üste konmuş bir sürü iskemle taşıyan bir adam yüzünden. Sonra taşranın bayalığından. elini ceketinin cebine sokar. kendisi üstüne başına pek bakmadığı için özür diledi. Jüri azası sıkıntılı bir duruma düşmüşlerdi. Herkes... Arkalarında. ya dostlarınız ne olacak? Onları hiç düşünmüyor musunuz? — Dostlarım mı? Peki hangileri? Dostum. Ah. insan bunu düşündükçe. hayatta bir gayem olsaydı. orada sönüp giden emellerden. Ama kaç kere. Rodolphe'un kolunu tekrar yakaladı. pek tuhaf hisler beslemenin. çayırda baksanız otların aksettiğini görürdünüz. — Evet. öne doğru uzattığı kollarının ucu görülüyordu. sıcaktan bunalan kasabalılar. birçok şeylerden mahrum kaldım. dikişi nedir. Nihayet. Emma: — İyi giyinmek zahmete değmez. Bu.durup bakıyordu. Ben sizi neşeli bir adam sanıyordum. Fakat Madame Bovary'nin böyle şeylerle ilgilendiği yoktu. koncu Nankin bezinden potinleri gözükürdü. yoksa biraz daha beklemek mi lazım geldiğini bilemiyorlardı... her şeyi silip süpürürdüm! Emma: — Ama hiç de acınacak bir halde değilsiniz gibi geliyor bana. Bunlara o kadar vernik 148 MADAME BOVARY vururdu ki ayna gibi parlatırdı. onu bile anlamaz. hasırı buhur kokan bu iskemleleri kapışıyorlar ve kilise mumlarının damlalarıyle kirlenmiş kocaman arkalıklarına bir nevi saygıyla yaslanıyorlardı. yalnız tahta kunduralarının burnu ile.. Kendi çıkarları söz konusu olunca kafası pek güzel işlediği için. Fikri de para getiriyordu. — Zaten. dedi. kalın çizgili pantolonunun altında da. kilisenin iskemlelerini kalabalıktan oradan oraya taşıyıp duran mezar kazıcısı Lestiboudois'di. — Ah. Rodolphe'un giyiminde. gidip orada uyuyanlara katılmanın daha iyi olup olmayacağını kendi kendime sormuşumdur. mehtapta bir mezarlık görünce. rüzgâr estikçe. kendi kendine konuşuyormuş gibi devam etti: MADAME BOVARY 149 — Evet. Rodolphe'un kollukları pastalı patiska gömleği. meydanın ucunda bir büyük kira landosu gözüktü. her şeyi alt eder.var mı benim? Kim beni düşünüyor ki? Bu son kelimeleri söylerken sesi dudaklarından âdeta ıslık gibi çıkıyordu. Tarım Komisyonu toplantılarından faydalanmanın çaresini bulmuştu. Rodolphe: — Bunun içindir ki.. — Çok doğru! Bu adamlardan hiçbiri. Vali Bey henüz gözükmemişti. Emma hayretle: — Siz mi? dedi. bir elbisesinin biçimi. Örneğin. bir sevgiye rastgelseydim. dedi. Bu. diyordu. dedi. ben de günden güne kendimi hüzne daldırıp gidiyorum. serbestsiniz. müşteriden baş alamaz olmuştu. birini bulsaydım. Beyaz şapkalı bir arabacının boyuna kırbaç savurduğu iki sıska beygir arabayı çekiyordu. Madame Bovary. oturumu açmak mı. alt kısmı vernikli. hep yapayalnız. itişe kakışa kasabaya doğru yollanmaya başladı.
sonra özür diledi. top gürledi ve beyler birbiri peşi sıra kerevete çıkarak. Bütün yelekler kadifeden ve geniş. müzakereler oldu. güneşten hafifçe yanmış kumral ve gevşek yüzleri tatlı elma şarabı rengi bağlamıştı. methalde. Hanın uşağı Hippolyte. pek halim selim görünüşlü bir zatın arabadan indiği görüldü. Vilayet Meclisi Üyesi Bey. Binet bağırdı: — Hizaya gel! Albay haykırdı: — Dur! Sola saf bağla! Namlu bileziklerinin merdivenlerden tekerlenen bir bakır kazan gibi ses verip gittiği bir selam dur vaziyetinden sonra bütün tüfekler tekrar yere indirildi. kerevetin basamaklarına çok güçlükle vanlabiliyordu. Kendisi Vilayet Meclisi Üyesindenmiş. Tuvache iltifatlarla mukabelede bulundu. Lestiboudois. Hele sanat dehası denilen şeyden büsbütün mahrumdur. kekeliyor. Nihayet Vilayet Meclisi Üyesi ayağa kalktı.zamanı ancak bulabildi. Belediye Konağının birinci katına. başının arka tarafında bir yumak saç. Bu arada Rodolphe. kocaman çizmelerin meşininden daha çok parlayan çuhadan yapılmış pantolonlarının apış aralarını ihtimamla aralıklıyordu. Herkes iki elini kalçaları üzerine dayıyor. tam milli muhafızlarla itfaiyeciler trampet çalarak sert adımlarla saf tutmaya geldikleri anda. Krallığa olan bağlılığını ve Yonville'e lütfedilen şerefi belirtmeye çalışıyordu. kalabalığın büyük kısmı ise karşıda ayakta duruyor veya iskemlelere oturuyordu. birbirine girdi. Belediye* Başkanını hamailinden tanıdı ve valinin gelemediğini söyledi. çayırdan sırtlayıp getirdiği bütün iskemleleri oraya yerleştirmiş. hâlâ gidip kiliseden iskemle getiriyordu. O zaman. Bu alışverişiyle ortalıkta öyle bir tıkanıklığa sebep oluyordu ki. MADAME BOVARY 151 M. akikten birer mühür sallanan uzun bir kurdele bağlıydı. Madame Tuvache'ın iğreti verdiği kırmızı Utrecht kadifesi kaplı koltuklara oturdular. Bütün saatlere. alın tarafı dazlak. gümüş sırma işlemeli kısa bir frak giymiş. Fakat vilayet arabası bu karışıklığı tahmin etmişe benziyordu. hafif tırısla. İleri gelenlerin hanımları arkada. Hani göze pek güzel görünürdü. Herkes silah çatılarına doğru koşuştu. kalabalığa bakarken yarı yarıya kapatıyor. şuraya iki Venedik direği dikmek lazımdı: Yenilik olarak biraz ciddi ve zengin şeylerle donatarak. tam hükümdarın büstü altında bulunanlardan üç tabure aldı ve pencerelerden birine yaklaştırdı. üç köşeli siyah şapkasını göğsüne bastırarak muhatabını tekrar tekrar selamlarken M. İkisi de taburelere yan yana oturdular. uçuk be150 MADAME BOVARY nizle. dedi. toplantı salonuna çıkmış bulunuyordu. Salon bomboş olduğu için Rodolphe. henüz apresi olduğu gibi kaldığı için. söyleyecek söz bulamıyor. pek kocaman ve kalın gözkapaklarıyle örtülü gözlerini. uzun fısıldamalar. Ama ne yaparsınız! Her şeye Belediye Başkanı el attı. yay gibi eğilmiş. manzarayı oradan rahatça seyredebileceklerini söylemişti. Lheureux. dedi. Orada bir sürü köylü toplanarak arabaya bakmaya başladılar. alınları birbirine değercesine karşı karşıya kaldılar. Adam. Homais: — Şüphesiz. fiyongosu iyice gerilmiş beyaz kravatların tuttuğu katı yakalıklardan taşıyordu. Tranpet çaldı. adının Lieuvain olduğu artık öğrenilmişti. Kerevetin üstünde bir kıpırdama. Böylece her ikisi. ucunda yumurta biçimi. gemlerini kırıta kırıta çekerek. etraflarında Jüri Üyeleri. sütunlar arasında bulunuyorlar. albay da onu taklit etti. devrik yakalıydı. aynı zamanda sivri uçlu burnunu yukarıya dikiyor ve içeriye gömük ağzına bir gülümseme konduruyordu. belediye binasının önüne vardılar. Milli Muhafız Kıtası ve halk olduğu halde. arabacının beygirlerini dizginlerinden yakaladı ve küt ayağı ile topallaya topallaya Altın Aslan'ın sundurması altına götürdü. Bütün bu insanlar birbirine benziyordu. Kabarık favorileri. Madame Bovary ile birlikte. Bazıları yakalarını bile unuttu. gülümsüyor. İsmi ağızdan ağıza kalabalık . beriki bundan pek mahcup olduğunu bildirdi. arabaya koşulmuş iki sıska beygir. Belediye Meclisinin ve kasabanın ileri gelenleri. Tuvache da. yerine oturmak üzere önünden geçen eczacıya: — Bana kalırsa. Yumurta biçimi büyük masanın etrafından. Şu zavallı Tuvache'ın pek zevki yoktur.
harp gibi.» Rodolphe: — Biraz geri çekilelim.. Hükümete. kendinize iftira ediyorsunuz. limanlarımız dolup taşmakta. — Niçin? 152 MADAME BOVARY Tam o sırada Vilayet Meclisi Üyesinin sesi görülmemiş bir şiddetle yükseldi: «Vatandaşlar arasındaki çekişmelerin sokak ve meydanlarımızı kana buladığı. baştan başa medeniyet olan bir eserin barışsever akıncıları! Sizler. harikulade memleketleri gezip dolaşmış bir yolcuyu seyreder gibi baktı ve: — Biz zavallı kadınların. dedi.. saadete rastgelinir bir gün. hem en temiz ihtiraslar. her şeyinizi vermek.) arzettiğim gibi müsaade ediniz de. büyük imalat merkezlerimiz tekrar faaliyete geçmekte. Böylece insan her çeşit fanteziye.. dedi. sanayii. diye cevap verdi. köylerde yaşayan çiftçiler ve işçiler.» Rodolphe: — Saadete rastgelinir bir gün. geceleri huzur içinde uykuya dalarken birdenbire yangını haber veren çan seslerinin gürültüsüyle uyanmaktan titrediği. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Şayet hafızamdan bu karanlık levhaları defedip nazarlarımı güzel vatanımızın bugünkü vaziyetine çevirecek olursam. böyle bir eğlencemiz bile yok! — Hazin eğlence. beyler!» Rodolphe: — Belki aşağıdan beni görürler. ziraatı ve güzel sanatları da saydırmasını bilerek.arasında dolaşıyordu. Emma: — Doğrusu. O zaman ufuklar aralanır. O kimseye içinizi dökmek. «Evvelâ müsaade ediniz de (bugünkü toplantının mevzuu hakkında söze başlamadan önce. hayır. hem de en coşkun keyifler lazımdır. Sizler. Böylelerine hem hülya. Hükümdarımıza. çılgınlığa kendini kapıp koyuverir. — Hayır. hatta bizzat amelenin. en yıkıcı sözlerin büyük bir cüretle memleketi temelinden çökerttiği günler artık mazi olmuştur. Yüksek İdare Makamlarına. Şevketmeaba. devletin bedeninde'yeni kan damarları gibi çoğalarak yeni irtibatlar kurmakta. beyler. her şeyi feda etmek ihtiyacını duyarsınız! Karşılıklı uzun uzadıya . sulhu. evet. Bir iki kağıdı sıraya koyup daha iyi görmek için gözlerine uygun bir mesafeye getirdikten sonra söze başladı: «Beyler. dedi. ne görürüm? Her yerde ticaret ve zenaat yeşermekte. itimat yeniden doğmakta ve nihayet Fransa rahatça nefes almaktadır!. dedi. ansızın. Kötü şöhretim malum. amme ve fert refahının hiçbir şubesi nazarlarından uzak kalmayan. dedi. hem hareket. tam ümitsizliğe düşüldüğü bir günde. her yerde yeni münakale yollan. bu hususta benimle hemfikir olduğunuzdan eminim. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Sizler de zaten bunu anlamış bulunuyorsunuz. en azından on beş gün müddetle herkese dert anlatmak zorunda kahrım sonra.» Rodolphe: — İnsanlık bakımından belki de bu haklı ve yerinde bir şey. çünkü insan bu eğlencede saadet bulamaz. ona. sanki «İşte o!» diyen bir sestir bu. yemin ederim. — Fakat saadet bulunur mu hiç? Rodolphe: — Evet.. fırtınalı bir denizin bin bir muhatarası arasında Devlet gerdunesini metin olduğu kadar da hakim bir elle sevk ve idare eden Sevgili Kralımıza minnet ve şükranlarımızı sunayım. din daha çok kuvvet bularak gönüllerimizde gü-lümsemekte. Emma: — Ne gibi? — Ne gibisi var mı? Kaplarına sığmayan insanlar bulunduğunu bilmez misiniz?. diye tekrarladı. politika fırtınaları atmosferdeki karışıklıklardan hakikaten çok daha tehlikelidir. terakki ve ahlaklılığın mücahitleri! Artık anlamış bulunuyorsunuz ki. MADAME BOVARY 153 Bu söz üzerine Emma. ticareti. tüccarın. adım pek kötüye çıkmıştır. mülk sahibinin.
karnımızı nasıl doyururduk? Hem sonra. daha ileride peynirin türlüsü. kanunlara saygı ile vazifelerin ifasından doğan zekâyı kastediyorum. nutkun bir hecesini dahi kaybetmemek için.konuşmazsanız.» Rodolphe: — Ah. keten. yine. sanki karanlıktan birdenbire ışığa çıkmış gibi. o buğday da. o da ondan. Fakat öbürü.de. aylak kafaların o lüzumsuz süsünü değil. (Bunu söylerken kadına bakıyordu.) Nihayet.. bundan fazla vatanseverlik. nihayet her şeyin kaynağı değil mi o ihtiraslar? Emma: — Ama.. o keten ki. insanın gözü kör. fakir kadar zengin için de lüzumlu bir gıda imal ediyor. Rodolphe: — Fakat iki türlü ahlak vardır. tarımla geçinen ahalinin zihniyetini yanlış anlasın. güzel olanı candan sevmektir. sanatların. Yine. biri. Lieuvain. etrafımızı saran peyzaj ve bizi aydınlatan mavi gökyüzü gibi. ebedi ahlak. kahramanlığın. beyler? Ancak. göreneğe kaçanı. Burada bağ vardır.kalabalığın ağzı bir karış açıktı. hatibi dinlerken gözlerini dört açıyordu. ama vazife. çıkarcıların ahlakı.. karşınıza gelir. bacaklarının arasında oğlu Napoleon. Yanında duran Tuvache. sonra Em-ma'nın eline bırakıverdi. Anladık. Madame Bovary itiraz ediyordu: — Ama yine. Elbiselerimiz için. Gerçekten. parıldar. kıvılcım saçar. hayır! Ne diye ihtirasların aleyhinde nutuk vermeli? Şu dünyada tek güzel şey. Bu kelime harap ediyor beni. her şeyden önce faydalı gayeler peşinde koşmaya kendini adamış derin ve ölçülü zekâyı. vakit vakit gözlerini hafifçe yumuyordu. gayet hünerli cihazlar sayesinde öğütülüp toz haline getiriliyor ve değirmenden un adiyle çıkıyor. sırtımıza ne giyerdik. insanın gözleri kamaşır. — Hayır. şiirin. soframıza o lezzetli eti ve yumurtalarını temin eden? Tıpkı cömert bir ana gibi çocuklarına her şeyi veren. söylemekten çekinmiyorum) iyice gömülmüş bulunmalı ki. vazife diye. avucunu açarak kulağına götürmüş. üzerine bilhassa dikkatimizi çekmek isterim. M. keteni unutmayalım! O keten ki. M. eli tespihli bir alay sofu karı. o satıhta kalan zekâyı. kafası geçmiş zamanın peşin hükümleri içine gömülmüş (evet. iyi işlenmiş bir toprağın bütün nimetlerini birbiri peşi sıra saymak lazım gelse. oradan şehirlere götürülüyor. beyler? Kim karşılıyor bizim ihtiyaçlarımızı? Varlığımızı kim doyuruyor? Çiftçi değil mi? Çiftçi. beyler. . müziğin. bunun sonu gelmez. küçüğü. Derozerays. beyler. siyasi daMADAME BO VARY vaya bundan fazla bağlılık.. Ama yine de tereddüt edilir. bir kelime ile.. ama yine de. Kadın elini çekti. büyük olanı hissetmek. beyler. durmadan değişen ve yüksek perdeden atıp tutan. devlete muin olmaya çalışmak suretiyle. birbirinizi rüyalarda görürsünüz. yataklarımıza yumuşak yastıkları. fırıncının eline geçiyor. şuracığa. coşkunluğun. Yün fanilalı bir sürü bunakla ayağı tandırh. insanların ahlak dediği şey. çünkü sözlerini yutacakmış gibi . cebinden çıkardığı mendile ağzını silmişti. MADAME BOVARY 155 Toprağın o bereketli sapan izlerine gayretli bir elle tohum saçarak buğdayı yetiştiriyor. inanmaya cesaret çdihnez.» Kimsenin dikkatini çekmesine gerek yoktu. birbirinizin içindekileri sezersiniz. Rodolphe sözlerini bitirirken. ammenin kemaline. saman altından su yürüten. Daha ötede eczacı. son yıllarda büyük bir gelişme göstermiştir.. herkesin kanaatine biraz uymak ve ahlak kurallarına boyun eğmek de lazım. cümlesine pandomima da kattı. şurada gördüğünüz budala toplantısı gibi. koskoca sürülerini merada otlatıp semirten de çiftçi değil midir? Tarım olmasaydı. bundan fazla zekâ ve anlayış köylerden başka nerede bulunur? Zekâ deyince. başka yerde meyvesinden elma şarabı yapılan elma ağaçları. dedi. beyler. Sanki başı dönmüş gibi elini yüzüne götürdü. Ama Vilayet Meclisi Üyesi hep devam ediyordu: «Bundan kim hayrete düşer. misal bulmak için bu kadar uzaklara gitmeye lüzum var mı? Kümeslerimizin süsü olan o mütevazi hayvanın ehemmiyetini sık sık düşünmeyen var mıdır içimizde? O hayvancık değil midir. fakat herkesin hayrına. vazife. durmamacasma kafamızı şişiriyor vazife. dedi. ötede kolza. hep vazife. tekrar söze başladı: «Burada size tarımın lüzumunu ispdt etmem mi lazım. yoksa toplumun sırtımıza yüklediği bayağılıkları ile birlikte bütün göreneklerini kabullenmek değildir. o kadar aranılmış olan bu hazine. çepeçevre ve yukarda bulunan ahlak.
Bilhassa toprağı ıslah etmeye. baktığı şeyin temaşasına dalmış gibi bir hali vardı. Bunlardan galip çıkan.'kötüleniyor. Sesi. arkasında uzun bir toz bulutu bırakarak Leux yamacından yavaşça aşağıya inmekte olan eski yolcu arabası Kırlangıç'ı gördü. kalabalıktan gelen iskemle gıcırtılarının yer yer kestiği cümle kırıntıları halinde kulağa erişiyordu. yüzünü Emma'ya çevirerek ona yakından sabit bakışlarla bakıyordu. Meydan. sütun başlıklarını saran sarmaşıkların serinliğini içine çekmek için. onaylama anlamında. en temiz sempatiler hırpalanıyor.dinliyordu. sonra. eczanenin camekânı önünde. sonunda. Emma. kokuyu daha iyi içine çekmek için gözlerini yarı yarıya yumdu. Justin'in. yeleklerine gömülmüş gerdanlarını hafifçe oynatıyorlardı. beygir. Gayri ihtiyari. kılıcının ucu havada. Eldivenlerini çıkarıp ellerini kuruladı. o arzular. İnekler burunlarına kadar sarkan yaprakları dilleriyle kopararak. onun da sakalından. Vicomte'un koluna girmiş. Vaubyessard'da kendisini valse kaldırmış olan Vicomte hatırına geldi. arada bir böğürüp duruyorlardı. ama miğferinin ta burnuna kadar inen viziyeri yüzünden hiçbir şey görmesine" imkân yoktu. bulutlar geçti. dimdik duruyordu. Sessizliğe rağmen. ansızın. ama iki zavallı gönül birbirine kayacak olursa. ta uzakta. Dirseklerini pencerelere dayamış. eski arzularının içine siniyor ve üzerinden rüzgâr esen kum taneleri gibi. hayvanlarını ta oraya kadar sürmüşlerdi. Ne yaparlarsa yapsınlar. tam karşısında görür gibi oldu. Jürinin diğer azalan. kanat çırpacaklar. solgun yüzünde keyif. Sığırtmaçlarla çobanlar. çünkü alın yazılan "budur. bu saçlar gibi etrafa aynı vanilya ye limon kokusu yayılıyordu. ama yine de Rodolphe'un başını hep yanında hissediyordu. altı ayda. dirseklerini gererek. birbirlerini çağıracaklardır. ta evlere kadar hıncahınç dolmuştu. mütevazı çiftlik uşakları. dönüyordu. mendili ile yüzünü yelpazeledi. bir daha dönmemek üzere yine o MADAME BOVARY 157 yoldan geçip gitmişti! Onu. alçak sesle. ruhuna yayılan bu kokunun harikulade nefesiyle dönüyor. Rodolphe. Oğlan. Belki nutku işitiyordu. ve Binet. er geç. hiç durmadan sallanıyor ve başına doladığı basma sargının bir ucu aşağıya sarkıyordu. zahmetli mesailerini hiçbir hükümetin nazarı itibara almadığı saygıdeğer hizmetkârlar. hatta saçlarına parlaklık veren pomadın kokusunu duyuyordu. siyah gözbebeklerinin etrafına çizik çizik yayılan küçücük altın ışınlar farkediyor. Onlar. İtfaiyeciler. Diyordu ki: «Devam ediniz! Sebat ediniz! Ne göreneğin telkinlerini. ufkun ta ötesinde. koyun ve domuz cinslerini geliştirmeye dikkat ve himmet ediniz! Bu tarım yarışmaları sizler için birer er meydanı olsun. Lieuvain'in konuşması havada kayboluyordu. iyi gübre kullanmaya. kafasına öyle kocaman bir miğfer geçirmişti ki. hızlı hızlı söylüyordu: . buran kanatlarını hızla açıp kapadı. Fakat iskemlesinin üzerinde dikilerek yaptığı bu hareket sırasında. kerevetin aşağısında. Emma'ya yaklaşmıştı. Rbdolphe'un gözlerinde. arka taraftan bir öküzün uzun uzun böğürdüğü. valste dönüyor sandı. süngülerine dayanarak dinleniyorlardı. yahut kapılarda ayakta duran insanlar görülüyordu. Kollarını dizleri üstünde kavuşturmuş duruyor. Üzerine bir rehavet çöktü. Sonra. yorgunluk ve uyku ifadesi beliri-yordu. Leon uzakta değilmiş de hemen gelecekmiş zannetti. o miğferin altında çocuksu bir tebessümle tatlı tatlı gülümsüyor. elini mağluba uzatıp daha iyi bir başarı temennisiyle onunla canciğer olsun! Ve sizler. on yılda bir araya gelecekler. yine de deneyecekler. L6on hep bu san arabaya binerek ona gelirdi. M. sığır. ne de pervasız bir ampirizmin fazla aceleci nasihatlerini dinleyiniz. hâlâ kendini avizelerin parıltısı altında. Tuvache efendinin küçük oğlu olan muavininin miğferi çok daha mübalağalıydı. Bu sırada. damla damla terleyen kü156 MADAME BOVARY 1 çük. çünkü birbirleri için yaratılmışlardır. Birçok kere. Bu duygunun tatlılığı. şakaklarının zonklaması arasından kalabalığın uğultusunu ve cümlelerini dua okur gibi sıralayan Vilayet Meclisi Üyesinin sesini duyuyordu. pencereden. birbirlerini seveceklerdir. sonra her şey birbirine karıştı. kavuşmamaları için her türlü oyunlar oynanıyor. gelin de o sessiz . — Topluluğun bu komplosu sizi isyan ettirmiyor mu? Onun mahkûm etmediği bir tek duygu var mı? En soylu içgüdüler. yahut köşe başlarında birbirlerine cevap yetiştiren koyunların melediği duyuluyordu. .
aşağıda köylü kadınların bütün o kocaman başlıkları.keten üretimi.. Bizet'ye. Belot'ya.uzun vadeli icarlar. hayatınızda benim de bir yerim olacak. Bu.kanal açma. lahana yetiştiren Diocletien'i. diyordu.Size refakat edeceğimi biliyor muydum? «Yetmiş frank!» — Hatta yüz kere kalkıp gitmek istedim. Ve kadının elini yakaladı. kumaştan elbise giymişler. önsezilerden. bir altın madalya!» — Çünkü kimsede bu kadar tam bir cazibe ve güzellik görmedim. Sonra bu insanlar hayvan postlarını terk etmişler. Sayın Başkan. bir gümüş madalya!» Vilayet Meclisi Üyesi. Hatip. belki üyeninki kadar süslü değildi. insanların ormanlar içinde meşe palamutlarıyle karın doyurduğu o hoyrat zamanları tasvir ediyordu. neden birbirimizle tanıştık? Hangi raslantı bunu istedi? Hiç şüphe yok.» -r.. aynı çiftlikte elli dört yıl müddetle hizmet gördüğü için... Lieuvain artık. yirmi beş frank kıymetinde. Derozerays bu meseleyi ele almıştı. Kurumuş dudakları dayanılmaz bir arzu ile titriyordu ve parmakları. — Nitekim. Rodolphe de manyetizme bahsinden yavaş yavaş yakınlıklar bahsine geçmiş. «Givry-Saint-Martin'den M. Haklı taleplerinizi karşılayacak ve elinden geldiği kadar meşakkatli fedakârlıklarınızın yükünü hafifletecekti!» M. «Notre-Dame'dan M. Fakat kadın.» — Bu akşam. Caron'a. devlet bundan böyle.la . M. fakat daha olumlu bir üslup niteliği taşıyordu. değil mi? «Domuz cinsi.» Rodolphe artık konuşmuyordu. birbirine kavuşmak için akan iki nehir gibi. Bain'e!» — Nitekim hatıranızı hep gönlümde saklayacağım.» — Hayır. Birbirlerine bakıyorlardı. Mesela.hizmetkârların emeği.» MADAME BOVARY 159 — Ama unutursunuz beni.. «Bir merinos koçu için. yarın. nutukta hükümetin övgüsü daha az yer tutuyor. din ve tarım bahsi daha uzun sürüyordu. yani daha özel bilgiler veı daha. birbirlerine kenetlendi. . buna karşılık.. Leherisse ile M. beyaz kelebeklerin çırpman kanatları gibi hafifçe havalandı.. masanın örtüsünü buruşturdu ve meydanda. yahut bu tazyike cevap verdiğinden. Bu bahiste din ile tarım arasındaki ilişkiler. aradaki mesafeye rağmen. toplumların meydana çıktığı tarihe kadar çıkarak.. kendiliklerinden. . Başkan: «Mükemmel ürün ödülü!. bir gölge gibi silinir giderim. tatlı bir gevşemeyle.» diye bağırdı.oturdu. «Sassetot . sizi seyredeyim! Pencerelerden giren bir rüzgâr. «Quincampoix'dan M. düşüncenizde. hayır. Başkan: «Yağlı tohum küspelerinin kullanılışı» diye devam ediyordu.. toprağı çizik çizik etmişler. kaldım. ikimizin de üstünden kayıp gittiğimiz inişler bizi birbirimize doğru itti. «Nerede Catherine Leroux?» deyip duruyordu. yakalanmış da tekrar havalanmak isteyen bir kumru gibi sımsıcak ve titremeler içinde olduğunu hissediyordu. o elin. altmış frank!» Rodolphe kadının elini sıkıyor. Rodolphe haykırdı: — Ah teşekkür ederim! Beni reddetmiyorsunuz! Ne kadar iyi kalplisiniz! Anlıyorsunuz ki ben sizinim! Bırakın da sizi göreyim. insanlığın hayrına olmuştu. Derozerays kalkıp başka bir nutka başladı. sizi takip ettim. .Guerriere'den Catherine . Nutku. — Mesela az evvel size geldiğim zaman. «Fışkılar. Sonra. rüyalardan. diğer günler ve bütün hayatım boyunca kalacağım gibi! «Argueil'den M.faziletlerinizin mükâfatım alın ve emin olun ki. sapanı ile tafla süren Cincinnatus'u. acaba bu keşifte faydadan çok zarar yok muydu? M. Emma elini çekmedi. Cullembourg. parmaklarını oynatır gibi oldu. iki birinci mükâfat: M. her ikisinin nasıl uygarlığa el birliğiyle hizmet etmiş olduğu anlatılıyordu. tarlalara tohum atarak yeni yılı açan Çin İmparatorlarını zikrederken. biz. gözlerini size dikmiş.Nicaise Elisabeth Leroux'ya. sizi himaye etmektedir. . . ya elini kurtarmak istediğinden. sizi desteklemekte. genç kadına. esaslı düşünceler içeriyordu. birbiri ardından sıraladı: «Flaman gübresi. bu dayanılmaz cazibelerin nedenini çok daha önce yaşanmış hayatlarda aramak lazım geldiğini anlatıyordu. asma dikmişlerdi. Rodolphe ile Ma158 MADAME BOVARY dame Bovary ise. manyetizmadan söz açmışlardı.
cevap bile vermiyordu. ziyafet için ver* diği paranın acısını çıkarmaya bakıyordu. koltuğundan sıçrayarak: — Sağır mısınız kuzum? dedi ve kulağına bağırmaya başladı: — Elli dört senelik hizmet! Bir gümüş madalya! Yirmi beş frank! Bunlar" hep sizin. MADAME BOVARY 161 Kadın. dedi. düşüncesine tam bir sessizlik çökmüştü. süngülerine geçirmiş oldukları çöreklerle. Yüzünün ifadesinde bir nevi manastır sertliği vardı. belediye binasının birinci katına çıkmışlardı. kâh ihtiyar kadıncağıza bakarak. belinde de büyük bir mavi önlük vardı. mafsalları boğumlu iki uzun el çıkıyordu. kalabalık dağıldı. Hayatında ilk defa böyle bir kalabalığın ortasında bulunuyordu. boynuzlarında yeşil çelenklerle ahırlarına dönen. hiçbir şey işitmiyordu. notere eğilerek: — Ne kaba sofuluk bu. Bu yarım asırlık kölelik. O da kendisini evine kadar götürdü. Emma'nm söylediklerini. sihirli bir aynadaymış gibi. . bir sonbahar sabahı nehirden yükselen buğu gibi. müsabakanın gamsız galiplerini dövüyorlardı. Eczacı. pek fakirane elbisesi içinde büsbütün büzülmüş gibi görünen ufak tefek bir ihtiyar kadıncağızın ürkek ürkek kerevete yaklaştığı görüldü. Sıra yerine geçen daracık tahtalar. ne budala kadın! 160 MADAME BOVARY Tuvache seslendi: — Nerede kaldı bu kadın! — İşte geliyor!. sofranın üstünde. Kapıda birbirlerinden ayrıldılar. tavana asılmış gaz lambaları arasında. Rodolphe'un koluna girdi. katılaştırmış. çamaşır yıkamaların sodası.. babacan bir tavırla: — Yaklaşın. Artık nutuklar okunmuş. Hayvanlarla düşe kalka. Kenarı işlemesiz başlığının çerçevelediği sıska yüzü. Bu solgun bakışı kederli veya içli hiçbir şey yumuşatmıyordu. fakat o. milli muhafızlar. O kadar izdiham vardı ki. Madame Bovary. onlar da. uğultunun artmasına rağmen. Ayaklarında tahtadan kocaman galoşlar. Bol bol yeyip içtiler. Kırmızı gömleğinin yenlerinden. beyazımtırak bir duman dalgalanıyordu. Tuvache. ziyafet saatini bekleyerek.Kadın bir türlü meydana çıkmıyordu. madalyayı eline alınca.-çizik çizik etmişti ki. herkes. Bütün alınlardan damla damla ter akıyor. Taburun trampetçisi şişe ile dolu bir sepet getirmişti. ilerlemek mi. Başkanın elinden kazananların listesini almış olan Şehir Meclisi Üyesi: — Yaklaşın pek sayın Catherine-Nicaise-Elisabeth Leroux. trampetler. Yüzü. çimen üstünde uşaklar kirli tabakları istif ediyorlar.. siyah elbiseli beyler ve Şehir Meclisi Üyesinin göğsündeki nişanla içinden ürkmüş. — Yaklaşsa ya! O zaman. Ambarların tozu. Kadehine şarap koyuyorlardı.. fısıltı halinde sesler geliyordu: — Gitsene! — Sola! — Korkma! — Ah. halkın kendisini neden ortaya ittiğini. Rodolphe. jüri üyelerinin kendisine niçin gülümsediklerini kestiremeyerek olduğu yerde dimdik duruyordu. gürültülü ve düzensiz geçti. Şölen uzun sürdü. neşe ile açılıp saçılan o burjuvaların karşısında işte böyle kalakalmıştı. Arkasında. her şey eskisi gibi olup bitiyordu: Efendiler uşakları azarlıyor. Kâh elindeki kağıda. iyice baktı. çayırda tek başına gezindi. bitmişti. diye tekrarladı. herkes dirseğini güçlükle kımıldatıyordu. dudaklarının biçimini hayalinden geçiriyordu. temiz suda bol bol yıkanmış olmasına rağmen yine de kirli görünüyor ve hizmet göre göre. yapağının kiri o elleri öylesine sıvamış. buruşukluklarla suyu çekilmiş bir elmadan daha fazla kırış kırış olmuştu. Toplantı sona ermişti. yoksa kaçmak mı lazım geldiğini. Rodolphe. sanki çekilmiş bin bir meşekkatın mütevazı deliliymiş gibi hep yarı açık duruyordu. O zaman yüzünde saadetle dolup taşan bir tebessüm belirdi ve giderken şöyle homurdandığı duyuldu: — Namıma ayin yapsın diye bizim köyün papazına vereceğim bunu. Bayraklar. öylesine Emma'yı düşünmeye dalmıştı ki. yaklaşın. onların dilsizliği ve vurdum duymazlığı kendisine de geçmişti. dedi. sırtını çadırın bezine dayamış. Herkes yine eski mevkiine dönüyor. yanındakiler boyuna konuşuyor. az kalsın davetlilerin ağırlığı altında kırılacaktı. Bununla beraber.
Nitekim. donanma fişekleri atılırken tekrar gördü. «Ne milisin cengâver tavrını». doğru yıllık rakamlar elde edilmiş olur ve icabında. tatlı bir bakışla ve alçak bir sesle: — Hem de ne kadar güzel. karanlıktan Öte berileri çimdik-lenen kadınların çığlığı da karışıyordu. eczacı M. Vakit vakit zavallı bir Roma şamdanı havaya yükseliyor. dedi. istatistik bakımından da. M. benim de uykum var. Homais'nin Tarım Derneği'ne elma şarabı hakkında bir muhtıra göndermiş olduğunu da bir . dedi. Binet bana bütün tedbirlerin alınmış olduğuna dair teminat verdi. Emma. «Cesaret! diye bağırıyordu hükümete.. birdenbire uyuklamaya başladı. ne de «orada bulunan ve bazıları. İki gün sonra. sessiz. Yeniden yüzbaşıya doğru koştu. dedi. havaya karışıp giden fişekleri tehlikeli buluyor. Vilayet Meclisi Üyesinin kira arabası handan çıktı. Haydi. geceleyin. eşarbını şapkasız başına bağladı. dedi. iki fenerin arasında.. Eczacı: — Doğrusunu söylemek lazımsa. gerine gerine esneyerek: — Doğrusu. Jüri üyelerini sayıp dökerken kendi adını da baş tarafta zikrediyor. yıldızlar yandı. Şüphesiz. dedi. Tahsildar: — Beni rahat bırakın. Emma. Eczacı. Onu.» Sonra Vilayet Meclisi Üyesinin kasabaya girişini anlatırken. bu girlantlar neye? Hararetini. rutubet alan barut pek ateş almıyordu. Rodolphe yanmakta olan kağıt fenerlerin ışığında kadını seyrediyordu. adamlarınızdan birini gön-derseniz veyahut bizzat kendiniz gitseniz?. böylece. Rouen Feneri gazetesinde. Madame Homais. bir uğultudur koparıyordu. bu kalabalık böyle nereye koşuyor?» Arkasından. havada kuyruğunu ısıran bir ejder şekli çizmesi gereken en bellibaşlı fişek de tamamıyle güme gitti. Yere birkaç damla yağmur düştü. gazaba gelmiş bir denizin dalgalan gibi. bir sola yıkıldığı görülüyordu. Yüzbaşı evine dönüyordu.. bu çiçekler. fakat kocası. mahzene yerleştirilmişti. dedi. ne «Kasabanın en şen kadınlarını». Uzaktan. Fenerler de birer ikişer söndü. sürülmüş topraklarımıza saçan tropikal bir güneşin selleri altında. Birbirlerini selamladılar. M. artık gidelim de yatalım. Ne olursa olsun. bütün vücudunun sarsıntılara uyarak bir sağa. Madame Homais ve eczacı ile beraberdi. endişe ediyordu. Adamakıllı sarhoş olan arabacı. Tuvache'ın adresine gönderilmiş olan donanma fişekleri. hemen ertesi gün. mademki hiçbir şey yok! Eczacı. şu bayram günü de pek güzel geçti işte. ama bu kâfi değildi. daha binlerce ıslahata lüzum var. elbisesinin kıvrımları duvarlar boyunca iniyor ve yaşanacak aşk günleri istikbalin panoramasında sonsuzluğa kadar uzayıp gidiyordu. MB il 162 MADAME BOVARY İkide birde yanındakilerden ayrılıp Binet'ye tavsiyelerde bulunmaya gidiyordu. o şenlik hakkında uzun bir makale çıktı. o zaman halk. tornasına kavuşacaktı. Bu sebeple. ölümsüz saflarımızın kalıntıları olup da trampetlerin erkek sesini duyar duymaz hâlâ yüreklerinizin çarptığım hisseden yaşlı aile babaları» dediği dazlak kafalı ihtiyarlar unutuluyordu.. arabanın körüğü üstünden. hararetle kaleme almıştı: «Bu örgü örgü yeşillikler. Zaten. sarhoşlukla adamakıllı mücadele etmeli! Bence her hafta belediyenin kapısına bir liste aşmalı ve o hafta' içinde kendilerini alkolle zehirlemiş ne kadar kimse varsa. hepsinin adlarını teker teker o listeye yazmalı. Tam o sırada. sonra başını kaldırıp kapkaranlık gökyüzünde fişeklerin ışıklı yolunu takip etmeye başladı. sonra aksi istikamette yollarına devam ettiler. ağzı bir karış açık.asker serpuşlarının madeni tokalarında parıldıyor. Rodolphe. Bunu Homais. yavaşça kocasının omuzuna yaslanmıştı. onları da yapalım. hükümet elinden geleni yapıyordu. Bu uğultuya. tulumbalar dolu. Homais: — Acaba iyi olmaz mı. aşırı bir ihtiyatkârlıkla. Ama özür dilerim!. hatta. dostlarının yanına dönünce: — Müsterih olun. Yerlere bir tek kıvılcım MADAME BOVARY 163 bile düşmeyecek. köylülerin hayat şartlarından bahsediyordu.
bu o kadar dik bir bakıştı ki. melankolik bir sesle: — Ah! dedi. evine ve sevgili karısının yanma dönünce de o madalyayı.O halde devam edelim! Emma yalnızdı. hayatında ilk defa böyle sözler duyuyordu. Akşam oluybrdu. vaktin geç olduğunu düşündü. koca karışım öpüyordu. bayramın bellibaşlı tertipçileri 164 MADAME BO VARY toplanmış bulunuyordu. Emma kızararak başını eğdi. mühim değildi. Ve ilâve ediyordu: «Yalnız kilise mensuplarının bayrama katılmayışı dikkati çekti. geldi ki. dedi. görüyorsunuz ki buraya gelmemekte haklıy-mışım. Emma.. gözyaşları içinde. kazandığı mütevazı madalyayı gururla herkese gösteriyordu. gururu. bu sözlerin sıcaklığı karşısında. M. Hatıranız beni ümitsizliğe düşürüyor! Ah. Uzaklara.. Emma'nın yanma. Lieuvain Kralın. Camlar boyunca küçük muslin perdeler. Emma. O Ma sizin bileceğiniz iş.. ayakta durdu. nihayet meydana çıktı: — Hemen gidip ğorünmeyelim. Leplichey ıslahat şerefine kadeh kaldırdı. parlak bir donanma şenliği havayı ışığa boğdu. gerçek bir opera dekoru diyesi geliyordu.. bir başkasının ismi! Tekrarladı: — Bir başkasının! Elleriyle yüzünü kapadı: — Evet. IX Aradan altı hafta geçti. Avdan dönüşte. Liegeard'ın çayın üstünde kurulan ziyafet "sçfrasında. İnsanın bu manzaraya hakiki bir ha-yalnüma. M. bir daha benden bahsedildiğini duymayacaksınız-!. işim çıktı. Bir akşam. aynaya ateşler aksettiriyordu. M. baştan başa gevşiyordu.notla hatırlatıyordu. İçlerinden bir çoğu. tekrar görmek sabırsızlığı içinde.. gidiyorum. bilmem nasıl bir kuvvet beni size doğru itti! İnsan ilâhi kaderle mücadele edemiyor. bugün. üstüne bir güneş ışını düşmüş barometrenin yaldızı. Derozerays Tarım. ruhumu dolduran ve ağzımdan kaçırı-verdiğim bu ismi söylememi bana yasak ediyorsunuz! Madame Bovary!.. sonra şöyle muhakeme etti: — Şayet beni ilk günden sevmişse. çünkü bu ismi. MADAME BOVARY 165 Rodolphe. Tu-vache Valinin. Rodolphe. De Loyola beyler!» (1)... «Saat altıya doğru. sihirkâr. M. süs bitkisinin aralıklarından. — Neden? — Neden olduğunu tahmin etmiyor musunuz? Yüzüne tekrar baktı. — Mühim bir hastalık mı? yv Rodolphe. Rodolphe devamla: .. Hafta sonunda da ava gitti. Ödüllerin dağılışına gelince.. kardeş kardeşi.. An .. yanlış bir iş yapmış oluruz. Homais. iki kardeş olan Sanayi ve Güzel Sanatlar. Rodolphe görünmedi. Herkes size bu isimle hitap ediyor!. Ama ne de olsa. kulübesinin gösterişsiz duvarlarına asacaktı. Herhalde din adamları terakkiyi bambaşka bir tarzda anlıyor olmalılar. alaca karanlığı koyulaştınyor. affedersiniz!.. Al-laha ısmarladık!. Bu aile toplantısını hiçbir üzücü hadisenin ihlâl etmediğini de belirtmek isteriz». meleklerin tebessümüne dayanamıyor! Kendini güzele. Rodolplhe: — Benim. onun hatır sormalarına zar zor cevap verdi. M. Kadın. küçük kasabamız. bir tabureye oturarak: — Doğrusu. Rodolphe tekrar söze başlamak istedi: — Emma. (1) Cizvit tarikatım kurmuş olan Ignace de Loyola kastedilmektedir. kendisinden biraz uzaklaşarak: — Efendim! dedi. M. o kadar uzaklara gideceğim ki. dedi.. kendini herhalde bir Bin Bir Gece rüyası içinde sandı. tapılmaya layık olan şeye kapıp koyuveriyor. «Baba oğlunu.. Asıl buraya gelmek istemedim de ondan. Yemek tam bir dostluk ve samimiyet havası içinde yendi. Hiç şüphe yok. Hasta oldum. Gece. baha daha da çok tutulmuş olmalı. methiyeye kaçan bir üslupla tasvir ediyordu. kazananların sevincini. Fakat aslında bu sizin isminiz değil. durmamacasma sizi düşünüyorum!.
Ah! Orada. bin bir bahane aradı ve sonunda bunun belki herkese garip geleceğini söyledi. o da ısrar etmedi.hepsi bundan ibaret! Siz de bundan şüphe etmiyorsunuz zaten. Boulanger'ye. sözünü kesti. Böylesini Emma'nın o zamana kadar hiç görmemiş olduğunu düşünmüştü herhalde.. Boulanger'nin o pek kibarca teklifini kabul etmedin? Emma dargın bir tavır takındı. Küçük Berthe'i oyalamak için. M. Fevkalade bir fikir! Hemen tatbik etmelisin. kendini azar azar tabureden yere bırakıyordu. karanlıkta pırıldayan küçücük lambaya. Homais: — İyi gezintiler! diye bağırdı. bilmem. Sonra. ay ışığında parlayan çatıya. dedi. kendisini bekliyordu. evinize. M. Madame Bovary bunda bir mahzur görmeyince. sizin için daha kolay olur. uzun kadife frağı. ben size gönderirim onu. alâ!. göz görmez. dedi. eczacı da yerinden kalkıp çıktı. her gece. binici kıyafetim yok ki. Doktor. dedi. Charles. — Hayır. M. Atlardan birinin kulaklarına pembe ponponlar takılmıştı. dedi. ama ata nasıl bineyim. sizden o kadar uzak ve size o kadar yakın bir yerde. Rodolphe hemen emrine bir tane ayıracağını söyledi. Boulanger'ye bir sürü tembihte bulunuyordu: — Aman dikkat edin! Kaza gelir. Charles. Bunu söyleyin bana. görürüm. Beraber geliriz.. Gerçekten.. Tedbirli olun. — Yaptır kendine bir tane. hacamat olan arabacısının hâlâ başı döndüğünü anlattı. boğazında bir hıçkırık. Charles. öğle vakti. Arzusu. Belki atlarınız azgındır! Emma başının üzerinde bir gürültü duydu. Her şeyden evvel sıhhat meselesi bu. Bovary: — Gider. bir zavallı insanın bulunduğunu nereden bilecektiniz. sizi seviyorum . — Elbette! Mükemmel. salonun kapısı da kapalı değildi. karısının hafakanları yeniden başlamıştı. — Öyleyse mükemmel. yatağımdan kalkıyor. Bu beklenmedik unvanla gururu okşanan hekim. hakikaten çok endîşe ediyordu. evi gezmekti. Rodolphe uzun. bir kelime ile! Bir tek kelime ile! Bir tek kelime ile! Rodolphe. yumuşak çizmeler giymişti. atlan olmadığı itirazı karşısında. buraya kadar geliyor. — Peki. Çocuk uzaktan bir öpücük gönderdi. Kadın razı oldu. beyaz triko külot pantolonu ile sahanlık üzerinde göründüğü zaman Emma da kılığına bayıldı. sırtında ise geyik derisinden bir kadın eyeri vardı. Geceleri.. fakat mutfaktan bir tahta kundura gürültüsü duyuldu ve o anda farkına vardı ki. fakat kadın reddedince. ziyaretine bir sebep göstermek için. aman. Bunun üzerine Rodolphe. tedbirli olun! . Emma'nın. hayır. Rodolphe. beriki de bundan faydalanarak. camların gerisinde. tam bu sırada Charles içeriye girdi. her ikisi de ayağa kalktılar. onun pırıltısına bakıyordum. Baş başa kalır kalmaz da: MADAME BOVARY 167 — Neden. Kostüm hazır olunca. sizi görmediysem bile. Rodolphe iki binek atiyle Charles'ın kapısı önüne geldi. Haksızsın. yerinde çark ederek: — O bana vız gelir. Emma. Justin. M. dedi. pencerenizde sallanıp duran ağaçla166 MADAME BOVARY rina. hiç değilse. annesi de ona kırbacının ucuyla cevap verdi. Felicite. karısının artık emrine amade olduğunu ve lütufkârlığına güvendiğini mektupla bildirdi. Zaten hazırlanmış. parmaklarıyle camlan tıkırdatıyordu. Rodolphe yerinden kalkarken: — Bir arzumu yerine getirmek lütfunda bulunur muydunuz..— Fakat gelmediysem. Ertesi gün. sizi çevreleyen her şeyi bol bol seyrettim. kendisine biraz çeki düzen verdi: — Madam bana sıhhati hakkında malumat veriyordu. bahçenin. atla gezintiye çıkmanın iyi gelip gelmeyeceğini sordu. ona: — Bonjur. yaltaklanmalara daldı. ona doğru döndü: —¦ Ah! Ne kadar iyisiniz! — Hayır. Teşekkür ederim. Emma'yı görmek için eczaneden sıvıştı. evi öğrenmek istiyordu.
Genç ağaçların balta ile devrildiği daha genişçe bir yere geldiler. içinde yaşadığı bu zavallı köy kendisine hiçbir zaman bu kadar küçük görünmemişti. Zaman zaman bir iki kelime konuşuyorlardı. Kırın üstünde sis vardı. çamların arasında.Onlann uzaklaşmasına bakarak elindeki gazeteyi salladı. aşkından bahsetmeye başladı. o zaman da. eyerlerin meşini gıcırdıyordu. Emma. Bazen. Hep çiçek açmış fundalıklarla kaplı geniş alanlar vardı. . atlar. Fakat şu cümleye: — Artık kaderlerimiz müşterek değil mi? — Hayır. Sakin. su kıyısındaki bahçeleri. Çoğu zaman. Tam ormana dalacakları sırada güneş yüzünü gösterdi. bulutların aralığından. Rodolphe. sağ kolunu açmış. Yere yatmış bir kütüğün üstüne oturdular. imkânsız bu. buhar olup havaya karışan solgun ve geniş bir göle benziyordu. arada eğiliyor. kesik kesik soluyordu. güneş ışığı içinde.. çimen üstünde ılık havanın içinde esmer bir ışık dolaşıyordu. başını eğmiş ayağının ucuyle yerdeki kıymıkları iterek onu dinliyordu. avluları. Gökyüzü masmavi kesilmişti. Emma. Yapraklar kımıldamaz olmuştu. Kadın. tekerlek izlerinin arasındaki yosunlara basa basa yürüyordu. rüzgârla kımıldayan kum yığınlarını andırıyordu. Rodolphe kadına. bu gölden simsiyah kayalar gibi sivriliyor ve kavakların sisi aşan üst kısımları. Emma'nın atı toprak kokusunu alır almaz. Ufukta. Bulundukları yükseklikten. yukarda atlar birdenbire durdu. eli yukarda. ilerleyelim! Dilini şaklattı. hayvanların ayak seslerini boğuyor. önde. arkasından yürürken. Emma'nın büyük mavi tülü yere düştü. Atlar soluyor. Rodolphe da. otları çekip üzengiden ayırıyordu. Yanda. Rodolphe etrafına göz atıyor. — Acaba?. yükseliyor. Sonra. çalıların altından hafif bir kanat çırpıntısının kaydığı veya meşeler arasında uçuşan kargaların boğuk ve tatlı haykırışı duyuluyordu. yere düşmüş çam kozalaklarını nallarının ucuyla itiyordu. atını sürmekle beraber. uzakta. Tütün kırıntısı gibi kızılımsı bir renk bağlamış olan toprak. yüzü biraz eğik. Emma kendi evini seçebilmek için gözlerini yan yarıya yumdu. Yapraklarının çeşidine göre boz. kızılımtırak. Rodolphe hayvanları bağladı. Bazen de dallan aralamak için kadının yanından geçiyor. dörtnala kalktı. kadının ürkmesini önledi. fazla uzun elbisesi ayaklarına dolaşıyordu. Emma. Yer yer ağaç kümeîeri. Rodolphe: — Allah bizi koruyor. Atlardan indiler. kadının çıplaklığından bir şeyler hayal ettiren beyaz çorabının zarafetini seyrediyordu. Ekim ayının ilk günleriydi. dedi. dizinin bacağına değdiğini hissediyordu. kendini eyerin üzerinde sallantının temposuna bırakmıştı. — Nereye gidiyoruz? Rodolphe cevap vermedi. ciddi ve melankolik bir tavır takındı. yanı sıra. diye cevap verdi. Rodolphe. Yolun kenarındaki uzun eğreltiotları Emma'nın üzengisine takılıyordu. korunun kıyısını takip ettiler. bir sıçrayışta ileri atıldılar. bütün vadi. Rodolphe'la göz göze gelmemek için başını çeviriyor. bıyıklarını ısırıyordu. ikisi birden. Emma. tepelerin kenar çizgileri üzerinden buğular uzanıyordu. Siz de biliyorsunuz. yahut yaldız sarısı renginde ağaç kümeleriyle menekşe dolu düzMADAME BOVARY 169 Kikler peşpeşe geliyordu. Emma durdu: — Yoruldum. duvarları ve kilisenin çan kulesiyle Yonville'in çatıları görünüyordu. Atlar koşmaya başladılar. dedi. peşpeşe sıralanışı içinde sıkıntı veren çam gövdelerinden başka bir şey göremez oluyordu. Rodolphe ile Emma. atını koşturuyordu. ilerlerken. iltifatlara boğarak. bazıları da yırtılıyor. Eteğinin kuyruğu yukarıya iliştirilmiş olmasına rağmen. bu siyah kumaşla siyah potin arasında. Evvela. — İlerleyelim. Emma. 168 MADAME BOVARY Bayırın altında Rodolphe dizginleri gevşetti. kayboluyordu.
kabahatliyim. dişleri arasına bir yaprak sigarası sıkıştırmış. Yanan iki şamdanın arasında. yapraklar üzerinde veya yerde. kardeş. dizi atının yelesi üzerinde bükülmüş. Aynı yoldan geçerek. Rodolphe: -— Ne oldu size. yüksek. Emma ise gevşek gevşek kurtulmaya çalışıyordu. ağzında tuhaf bir gülümseme. frağının kadifesine takılıyordu. dirseği tabağının yanına dayalı. jcs duydu. sazlar arasında hareketsiz. halini iyi buldu. Kadın: — Kabahatliyim.. ötede. sabit. Bana yâr. Oynayan sinirlerinin son titreşimlerine bir müzik gibi karışan bu sesi sükût içinde dinledi. Siz benim gönlümde. Kadın. bu bahsi kapatalım artık. Fakat. fakat gezinti hakkında bilgi isteyince. Atlar nerede? Dönelim. Akşam karanlığı çöküyordu. Rodolphe. üstünü. ormanın ötesinden.durdu. dedi. dağların yerinden oynamasından beter bir şeyler gelmişti. ağaçlardan tatlı bir şey yayılıyor gibiydi. Gidelim. ışıklı lekeler titreşiyordu. sanki sinek kuşları uçarken tüylerini serpmişler gibi. Kalın. Emma. Ufka yaslanmış güneşin dallar arasından geçen ışıkları. okşayıcı.. öbür tepelerden upuzun ve ne olduğu belirsiz bir haykırma. Emma'nın başına. Sizi dinlemekle delilik ettim. Solmuş nilüferler. sesinize. Otlar üzerindeki ayak seslerini duyan kurbağalar. Rodolphe onu bileğinden yakaladı. melek olunuz. Emma işitmemezlikten geldi.. Her yer sessizdi. O anda. Rodolphe'un gözlerini kamaştırıyordu. Çamur üstünde atlarının yan yana bıraktığı izleri. sağlam ve tertemiz bir mevkide. erkeğin omuzuna yaslanarak yavaşça: — Ah! Rodolphe. atını kaldırımlar üzerinde şaha kaldırıp çark ettirdi. Rodolphe'u sevgi dolu ve buğulu gözlerle birkaç dakika süzdükten sonra birdenbire: — Ah. Kolunu uzatıyor. Kadın tekrarladı: — Nerede atlar? Nerede atlar? O zaman. elleriyle yüzünü kapayarak kendini bırakıverdi. Yonville'e döndüler. kırık dizginlerden birini çakısı ile tamir ediyordu. dişleri kenetlenmiş. Elbisesinin kumaşı. Kekeleyerek: — Ah! Beni korkutuyorsunuz. — Niçin?. Akşam yemeğinde kocası. Döndüler. şurada burada. Kadın tir tir titreyerek geri çekildi. Rodolphe yürürken kadına böyle destek oluyordu. çarpıntısı yeniden başlayan kalbini ve kanının vücudu içinde bir süt nehri gibi dolaştığını hissediyordu. dedi. gözyaşları içinde.Gitmek için yerinden kalktı. koluna girdi. dedi. Onu. canı sıkılmış ve öfkelenmiş gibi göründü. kollarını açarak kadına doğru yürüdü. Hemen gitmeyelim. 170 MADAME BOVARY Rodolphe'un yüzündeki ifade değişti: — Mademki öyle. dedi. Pencerelerden kendisine bakıyorlardı. bir hıçkırıkla gerilen beyaz boynunu arkaya attı ve âdeta bitkin. akşam kızıllığı içinde yüzü açık havadan pembeleşmişti. su mercimeklerinin bir yeşillik gibi kapladığı bir küçük göle doğru götürdü. uzun bir titremeyle sarsıla sarsıla. Rodolphe. diyordu. diyordu. sonu bir türlü gelmeyen bir MADAME BOVARY 171. Emma! Emma! Kadın. düşüncenize ihtiyacım var. At üstünde ne kadar sevimliydi! Narin endamıyle dimdik. duruyordu.. Rodolphe. vakit vakit eğiliyor. kadının elini yakalayarak öpüyordu. Herhalde yanlış anladınız. kadının belini sarıyordu. gizlenmek için sıçramaya başladılar. Etraflarında hiçbir değişiklik yoktu. Yonville'e girerlerken Emma. Derhal saygılı. Üzüyorsunuz beni. Kadın. Fakat yaşamak için size muhtacım! Gözlerinize. Rodolphe: — Biraz daha. mahcup oluverdi. Neden? Anlayamadım. duruyordu. otlarda aynı taşları yeniden gördüler. Emma'nın etrafında. gözbebekleri. kaidesi üstünde duran bir meryem gibisiniz. — Emma! . Yaprakları yiyen iki atın gürültüsünü duydular.
ancak uzakta. Rodolphe: — Sensin ha! Sensin ha! deyip duruyordu. iştahla soludu. duygunun zirveleri. aşağılarda. bütün bütüne gönlünden fışkırıyordu. mavimtırak bir genişlik kendisini sarıyor. sevinçle fıkır-fıkır. . iyi yaptığını bir baş işaretiyle bildirdi. Birbirlerine yemin ettiler. kırlangıç kuyruğu biçimindeki iki çatı fırıldağının koyu lekesinden. Evvelâ sersemler gibi oldu. bahçenin ucunda. orada bir saat kalınır ve tekrar Yonville'e dönülebilirdi. Rodolphe' unkiler. Huchette'e koşa koşa giMADAME BOVARY 173 dilir. âşığının. böylesine siyah. Bir kuru yaprak yığını üstünde karşı karşıya oturmuşlardı.. hemen içeriye daldı. Bu Rudolphe'du. Çektiği ıstırap kâfi değil miydi? Ama şimdi zafer onundu.ki. Varlığına sinen harikulade bir şey. hemen gidip Rodolphe'u görmek hevesi geldi. Rodolphe gelip mektubu alıyor ve yerine kendi mektubunu koyuyordu. karanlıklar içinden görünüyordu. arkasına bakmaksızın hızlı adımlarla yürüyordu. Emma bir kapının mandalını kaldırdı ve birdenbire. Kendi kendine: «Bir âşığım var.. ağaçlar. yüz ekü kadar bir paraya satar. Bir çeyrek saat sonra da sordu: — Bu gece çıkıyor musun? . pekâlâ. ırmak kenarındaki taraçanm bir yangına bırakıyor. nenüz güzelliği yerinde bir kısrağı var. onu bambaşka bir şekle sokmuştu. Emma mektubunu. Herkes daha uykudayken. intikam almanın zevkini duyuyordu. Charles'den kurtulur kurtulmaz. kollarının vücuduna sanlısını hâlâ hisseder gibi oluyordu. Emma.— Ne var? — Şey. okuduğu kitapların kahramanı olan kadınlar geldi.Hoşuna gideceğini düşünerek. tavanı o kadar basıktı ki. coşkunluk. Kulübenin duvarları samandandı. kollarını onun boynuna dolayarak: — Seni seviyorum. Bir sabah. İlâve etti: —.. Emma'ya daima pek kısa geliyordu. günlük hayat bu yüceliklerin aralığından. birbirlerine Allanın günü mektup yazmaya başladılar. Sanki. hafızasında... Hiçbir zaman gözleri böylesine iri. Rodolphe gözlerinin önüne geliyor. Emma'ya. Emma. Bizzat kendisi de. Emma bir çığlık kopardı. Yani satın aldım. dostum. yalnız dizinin derisi biraz sıyrılmış. bir nalıncının kulübesi içindeydiler. yüzü kendisine bir4uhaf geldi. Bu fikir aklına gelince. hiç. dedi. gözkapakları yan açık seyrederek. içinde tuttuğu aşk duygusu.. kendisini büyüleyen sırdaş sesiyle şarkı söylemeye başladı. kendini. Eminim. az sonra kendisini çayırın ortasında buldu. Bu düşünce. odanın dibinde bir adamın uyumakta olduğunu gördü. ümidini kesmiş olduğu o saadet hummasına nihayet kavuşacaktı. düşüncesinin ışığı altında kıvılcımlamyor. Fakat gözü aynaya ilişince. o kadar imrenmiş olduğu bu tip sevdâlı kadınlardan biri yerine koyarak. Demek o aşk sevincine. Gün ağarmaya başlamıştı. elbisen de ıslanmış! Emma. Aleksandr'a uğradım. şato olması gereken ayrı bir bina vardı. o yaklaştıkça duvarlar kendiliğinden ikiye aynlı-yormuş gibi. Aklına. Bir yandan da. Rodolphe. Ertesi gün yepyeni bir tatlılık içinde geçti. endişe ve telâş duymaksızın bunun tadını çıkarıyordu.. ona üzüntülerini anlattı. hendekler. bir âşığım var!» deyip duruyordu. Emma ise. ayaktayken eğilmek gerekiyordu. fecrin solgunluğu önünde beliren evini uzaktan tanıdı. Charles'ın daha şafak sökmeden evden çıktığını görünce. niye sordun? — Hiç. Emma. yollar. sayıklama olduğu harikulade bir âlemin içine dalıyordu. sazlar ıslık çalarken. Nasıl gelebil-din? Ah. Her şeyin ihtiras. Acaba iyi mi yaptım? Söyle bana. Vicdan azabı. hayvanı peyledim. Çiftlik avlusundan sonra. ormanda. Dün olduğu gibi bugün de. hayalinde canlanan bu âlemin gerçek bir parçası oluyor. Büyük bir merdiven dosdoğru koridora çıkıyordu. gidip odasına kapandı. gençliğinin o uzun hülyasını gerçeğe çeviriyordu. Kocalarını aldatmış bu kadınların lirik alayı. sanki yeniden bulûğa ermiş gibi kendisine haz veriyordu. kendisine küçük adiyle hitabetmesini ve sevdiğini tekrarlamasını söylüyordu.— Evet. böylesine 172 MADAME BOVARY derin olmamıştı. bugün öğleden sonra M. yapraklar ürperir. onu. o kadar zaman. öpücüklerle sözünü-kesiyor. O günden sonra.
Başarıyle neticelenen bu ilk cüretkârane hareketten sonra, Emma artık Charles'm evden her
erken çıkışında çabucak giyiniyor, ırmak kenarına varan samanlıktan ayaklannın ucuna basa
basa iniyordu.
Fakat ineklere köprülük eden kalas çekilip alınmışsa, ırmak boyunca sıralanan duvarları takip
etmek gerekiyordu. Kıyı kaygandı, Emma suya düşmemek için, elleriyle, çiçekleri düşmüş
şebboy kümelerine sarılıyordu. Sonra sürülmüş tarlaların içine dalıyor, incecik potinleri ile
çukura bata çıka, sarsıla, sen-deliye, gidiyordu. Başına bağladığı eşarbı, otların arasında
rüzgârla dalgalanıyordu. Öküz görünce ürküyor, koşmaya başlıyordu. Nefes nefese, yanakları
kızarmış, bütün vücudunda taze bir usare, yeşillik ve açık havayı saça saça şatoya varıyordu.
Rodolphe o saatte henüz uyanmamış bulunuyordu. Emma ile birlikte odasına bir bahar sabahı
giriyordu.
Pencereler boyunca sarı perdeler, içeriye yavaşça, koyu bir sarışın ışık sızdırıyordu. Emma,
gözlerini kırpa kırpa, el yorda-mıyle ilerliyor, saç kümelerine takılmış çiğ damlaları, yüzünü
sanki sarı yakuttan bir hâle gibi sarıyordu. Rodolphe, gülerek onu kendine çekiyor, bağrına
bastırıyordu.
Sonra, Emma daireyi gözden geçiriyor, dolapların çekmece174
MADAME BOVARY
lerini açıyor, tarağı ile saçlaruıı tarıyor, tıraş aynasında kendini seyrediyordu. Hatta sık sık,
komodinin üstünde bir sürahinin yanında, limon ve şeker parçaları arasında duran kocaman bir
pipoyu dişlerinin arasına sıkıştırıyordu.
Birbirlerine veda etmeleri bir çeyrek saatten az sürmüyordu. O an gelince Emma ağlıyordu;
Rodolphe'u bırakıp gitmek hiç istemiyordu. Dayandığı bir kuvvet, onu hep Rodolphe'a doğru
itiyordu. Nihayet bir gün Rodolphe, onun tekrar habersiz çıkageldiğini görünce, sanki bir şeye
canı sıkılmış gibi suratını astı.
Emma:
— Nen var? diye sordu. Hasta mısın? Söyle bana?..
Rodolphe, sonunda, ciddi bir tavırla, bu ziyaretlerin ihtiyatsızlık olduğunu ve dile düşeceğini
söyledi.
Rodolphe'un bu endişeleri yavaş yavaş Emma'ya da geçti. Aşk onu başlangıçta sarhoş etmişti;
aşktan ötesini düşünemez olmuştu. Fakat şimdi Rodolphe'un varlığı kendi hayatı için öylesine
zorunluydu ki, ondan bir |eyler kaybetmekten, hatta sadece Rodolphe'un keyfi kaçmasından
korkuyordu. Âşığının evinden dönerken, etrafına endişeli endişeli bakıyor, ufuktan geçen her
şekli, kendisini görebilecek her çiftlik penceresini gözetliyordu. Adımlara, haykırmalara,
sapanların gürültüsüne kulak veriyor, başının üstünde sallanan kavak yapraklarından daha
solgun, daha titrek, durakalıyordu.
Yine bir gün böyle dönerken, birdenbire, bir karabinanın uzun namlusunun kendisine nişan
aldığını sezer gibi oldu. Namlu, bir hendeğin kenarında, yarı yarıya otlara gömülmüş bir küçük
fıçının üstünden çaprazlamasına yükseliyordu. Emma korkudan nerdeyse bayılacaktı; yine de
ilerledi ve fıçının içinden, kutu şeytanı gibi bir adam ayağa kalkıverdi. Ayağında dize kadar
düğmeli tozluklar vardı, kasketini gözleri üzerine indirmişti. Burnu kıpkırmızı, dudakları
titriyordu. Bu, yabani ördek avlamak için pusuya yatmış, yüzbaşı Binet'di.
— Daha uzaktayken seslenseydiniz ya, diyordu. İnsan bir tüfek gördü mü haber vermeli.
MADAME BOVARY
175
Tahsildar, bu sözlerle, az önce geçirdiği korkuyu gizlemeye çalışıyordu. Çünkü, vilayetin bir
emriyle kayıktan başka bir yerde yabani ördek avlamak yasak edildiği için, M. Binet, kanunlara
karşı sayjılı olmakla beraber, nizama aykırı hareket etmiş oluyordu. Bu yüzden her dakika kır
bekçisi ile burun buruna geleceğini zannediyordu. Fakat bu korku, keyfini büsbütün artırıyor ve
fıçısının içinde yapayalnız, kendi kendine, talihi ve kurnazlığıyle övünüyordu.
Emma'yı görünce, yüreğinin üstünden bir ağırlığın kalktığını hissederek, hemen lafa girişti:
— Hava hiç de sıcak değil, insana buz gibi batıyor! Emma hiç cevap vermedi. O, devam etti:
— Siz de 'amma erken çıkmışsınız dışarıya? Emma, kekeler gibi:
— Evet, diye cevap verdi, çocuğumun kaldığı sütninenin evinden geliyorum.
— Çok iyi, çok iyi! Bana gelince, işte gördüğünüz gibi, tanyeri ağardığından beri buradayım.
Hava öyle kötü ki, insanın vücudunda nah bu kadar tüyler olmayacak olursa...
Emma, arkasını dönerek adamın sözünü kesti:
— İyi akşamlar, Mösyö Binet. Adam, donuk bir sesle:
— Hürmetkârınızım Madam, dedi. Tekrar fıçısının içine girdi.
Emma, tahsildarı böyle birdenbire bırakıp gittiğine pişman oldu. Kim bilir, aleyhinde ne kötü
şeyler düşünecekti. Hele süt-nine hikayesi, mazeretlerin en kötüsüydü; Yonville'de herkes,
küçük Bovary'nin bir yıldan beri, ana-babasmın evine dönmüş olduğunu biliyordu. Sonra, o
civarda oturan da yoktu; bu yol yalnız Huchette'e çıkıyordu. Binet, herhalde nereden
döndüğünü tahmin etmiş olmalıydı; hiç şüphe yok, susmayacaktı gevezelik edecekti! Akşama
kadar, gözlerinin önünde hep o av çantalı budalanın hayali, akla gelebilecek türlü yalanlar
tasarlayarak, kafa patlattı durdu.
Charles, gece, yemekten sonra, onu böyle düşünceli görünce, açılsın diye eczacılara götürmek
istedi. Eczanede ilk gördüğü kimse de, yine tahsildar oldu. Tezgâhın önünde ayakta duruyor,
yüzüne kırmızı kavanozun ışığı vuruyordu:
176
MADAME BOVARY
— Lütfen, bana yarım once (1) kadar kezzap. Eczacı:
— Justin, diye bağırdı, bize asit sülfiriği getjr!
Sonra, Madame Homais'nin dairesine çıkmaya davranan Emma'ya:
— Yok, dedi, zahmet etmeyin, şimdi inecek. O geledur-sun, sobaya yaklaşıp ısının... Özür
dilerim... Bonjur, Doktor (Eczacı, bu doktor kelimesini söylemekten pek hoşlanıyordu, sanki
başkasına doktor deyince, bu kelimeye sinmiş şatafatın bir parçası da kendi şahsına gelip
konacakmış gibi)... Sakın ha, havanları devireyim deme! Git de küçük salondaki iskemleleri
getir; salonun koltuklarının yeri değiştirilmez, bilirsin.
Homais, koltuğunu tekrar yerine koymak için tezgâhtan fırlayacağı sırada, Blnet, kendisinden
yarım once'lık şeker asidi istedi.
Eczacı, küçümseyen bir eda ile:
— Şeker asidi mi, dedi, tanımıyorum, bilmiyorum! Sakın asit oksalik olmasın? Oksalik değil mi
istediğiniz?
Binet, çeşitli av takımlarının pasını temizlemek için, kendi hazırlayacağı bir mahlule katmak
üzere aşındırıcı bir maddeye ihtiyacı olduğunu izah etti. Emma ürperdi. Eczacı gülmeye başladı:
— Hakikaten, havalar da pek münasebetsiz hani, öyle rutubetli ki.
Tahsildar, kurnaz bir tavırla:
. — Öyle ama, dedi, rutubete hiç aldırmayanlar da var. Emma, boğulacak gibi oldu.
— Bir de şey verin...
Emma:
'
-— Bu adam defolup gitmeyecek mi? diye düşündü.
Yarım once kadar sarı reçine ile terebantin, dört once balmumu, üç yarım once da kemik
kömürü lütfen, bizim takımların vernikli meşinlerini temizlemek için.
Eczacı balmumunu kesmeye başlarken, Madame Homais de kollarında Irma, yanında Napoleon,
ortaya çıktı. Athalie de
(1) Vaktiyle Fransa'da kullanılan bir ağırlık ölçüsü. Bir once 30 gramdan biraz fazla gelirdi.
MADAME BOVARY
177
peşinden geliyordu. Gitti, pencerenin altında, kadife kaplı sıraya oturdu, oğlan bir tabureye
tünedi, ablası ile, babacığının yanında hünnap kutusunun etrafında dört dönüyordu. Eczacı,
hunileri dolduruyor, şişeleri tıpalıyor, etiketler yapıştırıyor, paketler imal ediyordu. Etrafında
kimse konuşmuyordu; yalnız vakit vakit ağırlıkların terazi kefelerini tınlattığı ve çömezine
talimat veren eczacının pes perdeden bir iki kelime söylediği duyuluyordu.
Madame Homais ansızın sordu:
— Sizin küçük ne âlemde?
Müsvedde defterine rakamlar yazan kocası:
— Susalım! diye seslendi.
Madame Homais, sesini alçaltarak yeniden sordu:
— Onu neden getirmediniz?
Emma, parmağıyle eczacıyı göstererek:
— Hişt, hişt! dedi.
Fakat Binet, kendisine uzatılan hesaba dalmıştı, herhalde hiçbir şey duymadı. Nihayet, çıkıp
gitti. O zaman Emma, sıkıntıdan kurtuldu, rahat bir nefes aldı. Madame Homais:
— Ne kadar derin nefes alıyorsunuz, dedi. Emma:
— Burası pek sıcak da ondan, diye cevap verdi.
Ertesi gün, Emma ile Rodolphe artık nerede buluşacaklarını konuştular. Emma, hediye vermek
suretiyle hizmetçisini bu işte kullanmak istiyordu; fakat en iyisi Yonville'de kimsenin gözüne
çarpmayacak bir ev bulmaktı. Rodolphe böyle bir jTer arayacağını vadetti.
Bütün kış mevsimi, haftada üç-dört defa, gece karanlığında bahçeye geliyordu. Emma, mahsus,
parmaklığın anahtarını kaldırmıştı; Charles anahtarın kaybolduğunu sanıyordu.
Rodolphe, geldiğini haber vermek için, pancurlara bir avuç kum atıyordu. Emma da hemen
yerinden fırlıyordu; fakat bazen beklemek gerekiyordu; çünkü, Charles'ın ocak başında
gevezelik etmek âdetiydi, lafın sonunu bir türlü getiremiyordu.
Emma, sabırsızlıktan kabına sığamıyordu; eğer iş gözlerine kalsaydı, kocasını çoktan
pencereden aşağı fırlatır, atardı. Nihayet yatmak üzere yıkanıyor ve geceliğini giyiyordu; sonra
bir kitap alıyor, okuduğu şeylerden pek zevk alıyormuş gibi, MB 12
178
MADAME BOVARY
rahat rahat okumaya dalıyordu. Yatağa girmiş olan Charles, gelip yatmasını söylüyordu:
— Gel artık, Emma, vakit geldi, diyor.
Emma da:
•
— Evet, geliyorum, diye cevap veriyordu.
Bununla beraber, gözleri mum ışığından kamaşan Charles, duvar tarafına dönüyor ve uykuya
dalıyordu. O zaman da Emma, yarı çıplak, çarpıntılar içinde, dudaklarında tebessüm nefesini
tuta tuta sıvışıyordu.
Rodolphe'uh geniş bir paltosu vardı. Kadını o palto ile sarıp sarmalıyor, kolunu beline sararak,
hiç konuşmaksızın, bahçenin dip taraflarına götürüyordu.
Kameriyeye, vaktiyle Leon'un yaz geceleri kendisini aşk dolu gözlerle seyrettiği, o tahtaları
yürümüş sıraya gidiyorlardı. Emma'nın artık Leon'u düşündüğü yoktu.
Yaprakları dökülmüş yasemin dalları arasından yıldızlar parıldıyordu. Arkalarında ırmağın
aktığını ve zaman zaman, kıyıda kuru sazların çatırdadığını duyuyorlardı. Şurada burada gölge
yığınları karanlıkta kabarıyor, bazen hepsi aynı anda ürperiyor, sanki onları sarmak için
ilerleyen muazzam siyah dalgalar gibi kâh yükseliyor, kâh eğiliyorlardı. Gecenin soğuğu
yüzünden birbirlerine sımsıkı sarılıyorlar, dudaklarından çıkan solumalar daha gürültülü oluyor,
karanlıkta ancak seçebildikleri gözleri, onlara daha büyük görünüyor ve sessizliğin ortasında
yavaşça fısıldanmış sözler, bir billur şıkırtısı ile ruhlarına siniyor ve çoğalan titreşimlerle devam
edip gidiyordu.
Yağmurlu gecelerde, arabalıklarla ahır arasındaki muayenehaneye sığınıyorlardı. Emma,
kitapların arkasına sakladığı mutfak şamdanlarından birini yakıyordu. Rodolphe, oraya kendi
eviymiş gibi yerleşiyordu. Kütüphanenin, yazı masasının, nihayet bütün dairenin manzarası onu
neşelendiriyordu. Charles hakkında, Emma'yı bir hayli sıkan bir sürü şakalar yapmaktan kendini
alamıyordu. Emma, âşığını daha ciddi, hatta dramatik görmek istiyordu. Mesela, bir defasında,
bahçe yolunda gittikçe yaklaşan ayak sesleri duyar gibi olmuştu.
— Geliyorlar, dedi. Rodolphe mumu söndürdü.
— Tabancaların yanında mı?
— Ne yapmak için?
MADAME BOVARY
179
— Şey... kendini müdafaa etmek için.
— Kocana karşı mı? Bırak şu biçare çocuğu! Rodolphe, sözünü «bir fiskede onu ezerim»
manasına gelen bir el işaretiyle tamamladı.
Emma, bu cesarete hayran oldu, ama bunda bir nezaketsizlik, safiyane bir kabalık sezerek, bir
tuhaflaştı.
Rodolphe bu tabanca hikayesi üzerinde epey durdu. Düşünüyordu ki, Emma tabancadan ciddi
olarak bahsettiyse, bu, gülünç, hatta çok çirkin bir şeydi; çünkü, kendisinin o zavallı
Charles'dan nefret etmesine hiçbir sebep yoktu. Kıskançlıktan yanıp tutuşmuyordu ki. Hatta
Emma'nın, kendisine bu mevzuda etmiş olduğu yeminleri pek hoş karşılamış değildi.
Rodolphe ile Emma. lütfen sepeti geri gönderin. ebedi bağlılıklarının bir nişanesi olmak üzere. mektubu sepete bağlayan ipi kesti ve aşağıdaki satırları okudu: «Sevgili evlâtlarım. o başka. Buna inanmak istemiyordu. gelecek sefer. Reçelleri geldiği zaman yesin diye dolapta saklayacağım. Kızım. hem de şehvetini okşuyordu. geçen gün bir çoban tutmak için gittiğim Yvetot panayırında nezleye yakalandım. zamparalıktan pek farklı olan bu aşk. Emma'nın kendi burjuva sağduyusuyle hor gördüğü coşkunluğunu. Cenabı Hak sizlere her türlü saadeti nasip eylesin.Zaten Emma. yulaf eriği dedikleri cinsten. yepyeni bir şeydi. gittikçe daha hassas oluyordu. sevildiğinden emin. Emma yine de âşığını. torunum için bir erik ağacı diktim. vücudunun altında azalır. bana biraz daha körpe. pek ince eleyip sık dokumaz oldu. ama balık isterseniz. sevgisini artırdıkça artırdı. Yalnız yaşadığımdan beri. Hediye daima bir mektupla birlikte gelirdi. Ama. satırlar arasında bir boşluk kalmıştı. Seni görüp görMADAME BOVARY 181 mediğini sordum. Fakat. kendi annesinden. sevgili evlâtlarım. yoksa. Bu kış sizin o taraflarda dolaşmış. bundan anladım ki. yalnız ona reçel yaptırmak için toplatacağım. şimdiye kadar böylesine saf ve masum bir kadına pek az sahip olabilmişti. aksine . hissedilmez bir şekilde değişti. Kendini zayıf hissetmekten duyduğu zillet. çünkü bu coşkunluğun muhatabı kendisiydi. karşılıklı birer kahve içtik. Sizi ne zaman gelip göreceğimi bilmiyorum. kolay alışkanlıklarından ayırıyor. kam de damadımı kucaklar. ne de onu çıldırtan ateşli okşamalar kalmıştı. Emmacığım. Rodolphe'a sık sık akşam çanlarından ve tabiatın sesleri'nden bahşediyor. Bana çektirdiği dişi gösterdi. size bir horoz göndereceğim. bizim aşkımızı haklı buluyorlar. hatta aya bakarak bazen: — Eminim ki. Ama Emma o kadar güzeldi ki! Rodolphe. hem seni. Emma'ya. Artık. artık bir bağlılık değil. içinden gayet hoş buluyordu. Öyle ki.onu daha mı çok sevmek istediğini bilemiyordu. tam senin odanın altına. 180 MADAME BOVARY Emma. biraz daha okkalı gibi geldi. Rodolphe'un annesinden söz açıyordu. Emma'yı hükmü altına alıyordu. bundan önceki iki sepetle beraber. «Bana gelince. diyordu. Altı ay sonra. hatta bir dişini de çektirmiş bir seyyar satıcıdan öğrendim ki. Onu. Bovary gayet sıkı çalışıyormuş. Emma. Buna şaşmadım. Bahçede. hakiki bir nikâh halkası istiyordu. Üstelik eli de uzundu. ona teslim olmaktan pişmanlık mı duyduğunu. nehir yatağının çamurunu farketti. Benim sevgili torunum Berthe Bovary'i bugüne kadar hiç görmediğime o kadar üzülüyorum ki. İyileşen bacağının hatırası olarak. Tavırları. iyiyim. onlar şimdi gökyüzünde. işler yolundg. yapmacık sözlerle teselli etmeye kalkıyordu. Kadın da bundan korkuyordu. . Onun nazarında. Ne mutlu size. tabir caizse. içine dalıp yaşadığı o büyük aşk. ne eskisi gibi. kimseye el dokundur^ muyorum. Emma şimdi de bir yüzük. Bu mektubumun sizi sıhhat ve afiyette bulacağını ümit ederim ve gönderdiğim hediye de makbule geçer. Bu haydut soyuyla başımız dertte. rüzgârın sıkı estiği bir gece. Emma'yı ağlatan tatlı sözler. sevgili evlâtlarım. Rodolphe. şehvetin ılımlaştırdığı bir kin haline geliyordu. Bu yılki mahsul de hiç parlak değil. yalnız. zevahir her zamankinden daha sakindi. bana hayır dedi. burada. Rodolphe'un annesi öleli yirmi yıl olmuştu. boğazına fazla düşkün olması sebebiyle. bizim arabalığın başına bir felâket geldi. Allaha ısmarladık. Bizim çobanı kovdum. yatağı tarafından emilen bir nehrin suyu gibi. öksüz kalmış bir damlacık çocukmuş gibi. aynı zamanda hem gururunu. Birbirlerine minyatür resimler alıp vermek icabetmişti. çünkü. âdeta devamlı bir baştan çıkarılma haliydi. çatısı ağaçlar üstüne tıçtu. Rodolphe ise. torunumu iki yanağından öperim. kayıtsızlığını gittikçe daha az gizler oldu. evi bırakıp gitmem o kadar zor ki!» Adamcağız kalemi bırakıp bir müddet hayale dalmış gibi. Bu. saçlarından perçim-ler kesmişlerdi. değişiklik olsun diye. Rodolphe bu zina hayatını keyfine göre sürdürmesini becerdiği için. birbirlerinin karşısında. tükenir gibi geldi ve kadın. Artık. Rouault babanın hindi gönderdiği günlerdi. Fakat ahırda iki hayvan görmüş. evlilik muhabbetini rahatça devam ettiren bir karı -kocadan farksızdılar. bahar geldiği zaman.
— Bunda ne zarar ederiz. ışık içinde döne döne uçarken. operatörün derhal şöhret kazanması. şekerim. Kendisi ilerleme yanlısı olduğundan. kahkahalarla gülen çocuğunun sesini duydu. dedi. Düşünün bir kere (girişimin yararlarını parmakları üzerinde bir bir sayıyordu): Hemen hemen kati bir başarı. Dadısı. bir fedakârlık hevesiyle bocalayıp dururken. Etajerdeki porselenler üzerinde bir nisan ışını hareleniyordu: Ocakta ateş yanıyordu. Lestiboudois. ocağın karşısındaki arkalıksız iskemleye oturmuş. terliklerinin altında halının yumuşaklığını hissetti. .. bütün onları. kapristir. kendisine soğuk davrandı. gece. camlarına vururdu. hastanın acıdan ve çirkinlikten kurtulması. birazcık da ağlayarak. tıpkı. koşardı. kurutulmakta olan otların ortasında yuvarlanıp duruyordu. ne seviyorum seni! Sonra. eczacı tam zamanında imdadına yetişti. kendisine bu kadar acı çektiren sebebi arıyormuşçasma. çünkü mektuptan elbisesinin üzerine birazcık külrengi toz döküldü. ayakkabılarını değiştirdi. yaptığına pişman oldu! Hatta neden Charleş'dan bu kadar tiksindiğini. sanki seyahatten dönüyormuş gibi. hatta yukardan baktı. Emma. MADAME BOVARY XI 183 Son günlerde küt ayakların tedavisinde kullanılan yeni bir usule dair övücü bir yazı okumuştu. benim küçük yavrum. Annesi: — Getirin onu bana. Bir ot yığınının üstüne yüzükoyun yatmıştı. ötede. Emma. ruhunun bütün maceralarında. Ne seviyorum seni. çarpınca sıçrayan altın mermiler gibi. Emma'ya: . küçük kız. onu seve-bilmenin daha doğru olup olmadığını düşünmeye başladı. mesela şu Altın Aslan'daki zavallı Hippolyte'i bu dertten kurtarmasın? Unutmayın ki. küçük kız. bu duygu dönüşlerini destekleyecek halde değildi. gün bembeyazdı. çocuğu bir kez daha öperek. O günlerde ne mutluluk vardı! Ne hürriyet! Ne ümit! Ne hayal bolluğu! Şimdi bunlardan hiçbiri kalmamıştı. Niçin kocanız. adam yaklaştıkça. diyordu. evlilikte. hava ılıktı. Sonra (Homais sesini alçaltıyor ve etrafına . onu her zamankinden fazla ciddi buldu. Rodolphe. ocağın külleriyle kurutulmuştu. o da. çamaşırını. Yazı. bu aşırı sevgi karşısında şaşakalmış olan dadıya teslim etti. O zaman da Emma. çoraplarını. onu etekliğinden tutuyordu. Önün yanıbaşında. Kendi kendine: — Geçer. Gerçekten. Güneşle dolu yaz akşamlarını hatırladı.. strephopodie ameliyatlarına burada da başlanması gibi vatanseverce bir fikir kafasında doğdu. çimenin üstünde.. temizledi. hatta çıkardığı mendili farketmemiş gibi davrandı. sıhhati hakkında bin bit* şey sordu ve sonra. iki kolunu havada sallayarak eğiliyordu. birkaç dakika. Tekrar meydana çıktığı zaman. Kendileri önünden geçince taylar kiş-ner ve dörtnala koşar. Fakat kocası. hizmetçiyi çağırarak sıcak su getirtti. THEODORE ROUAULT» Parmakları arasında o kalın kağıt. hayatı boyunca hepsini bir bir elden çıkarmıştı. tırmık geçiriyordu. Emma. nasıl şifaya kavuştuğunu gelip geçen bütün yolculara anlatmaktan geri kalmaz tabii. yavrusunun kulak memelerinin birazcık kirli olduğunu görünce.Selâmlarıyle sizi seven babanız. Penceresinin altında bir kovan vardı ve bazen arılar. birbirini kovalayan türlü koşullar içinde. Kederli iç çekmelerini. zenginliğinden bir parçasını yolculuk boyunca rastladığı hanlara bırakıp giden bir gezgin gibi. dedi ve koşarak çocuğunu öptü. babasının maşayı yakalamak için ocağa eğilmesini görür gibi oldu. Emma. Ve arka arkaya üç randevuya gelmedi. Mektupta imla yanlışları birbiri içine girmişti. etrafına bakındı. Yonville'in de diğer kasabalardan geri kalmaması için. Fakat kim kendisini bu kadar mutsuz etmişti? Hangi gö182 MADAME BOVARY rülmemiş felâket onu böyle altüst etmişti? Başını kaldırdı. satırlar boyunca bir dikenli çit içine yarı yarıya saklanmış bir tavuk gibi gıdaklayan tatlı düşüncenin peşine takıldı. — Boşuna vakit kaybediyorsun. aşkta harcamış. elindeki değneğin ucunu çıtırdayarak yanmakta olan sazların aleviyle yaktığı günler ne kadar geride kalmıştı!. bakirelik zamanında. kalakaldı.
ondan dostum. Bu cömertlik asıl Emma'nın aklına gelmişti. Homais. strephendopodie'yi ve strephexopodie'yi (yahut daha iyi anlatmak için.. alt tarafa kıvrılma. utandırdı. Eczacının öğütleriyle. hafifçe içe çarpık bir ayaktı. Madame Lefrançois. bir taraftan tırnağına basanları. Adamın ayağı. işe üç defa yeni baştan başlayarak. iç tarafa basanları. nasihata boğdu. Bovary bu işi başarabilirdi. yani strephoctopodie'yi. ya duymayacaksın. Bu kutuda demir. Eczacı: — Alt tarafı senin bileceğin iş. Çünkü hekim.Belki azıcık bir acı ya duyacaksın. Bununla beraber. be mübarek? Asker olup da bayrağının altında dövüşmen icabetseydi. fakat bu. baldır kemiğinin ön veterine el atmak icabediyordu.. aptal aptal gözlerini döndürüp duruyordu. şöhretini ve servetini artıracak bir teşebbüse sevketmekten kendisi de büyük bir memnunluk payı çıkaracak-tı.Aşktan daha sağlam bir şeye dayanmaktan başka da bir şey istediği yoktu zaten. Herkes ondan bahseder. onu. kocaman parmaklı. herhalde. saç. Fakat. sabahtan gece yarısına kadar. okumaya daldı. bu ayak. derisi pürtüklü. nihayet razı oldu. kalçalarının böylesine sallanması. Çünkü. küt ayağının ne cinsten olduğunu bilmek gerekiyordu. Onun. uzaklaşıyordu. içeriye doğru çarpık olmasına mani olmuyordu. . nasır çıkartmaktan çok daha hafif bir şey. dış tarafa basanları. onu gururundan yakalamak istedi: — Sen erkek değil misin. ameliyattan sonra kendisini ne kadar dinç ve çevik hissedeceğini anlattı. uşak daha çok o sakat bacağına dayanıyordu. fakat asıl ona kararını verdiren şey. Emma'nın elinde kocasının becerikliliğinden şüphe etmesi için hiçbir delil yoktu. Charles. at tırnağı kadar geniş. kendisine ağırca bir iş gösterildiği zaman. ahır uşağı salak salak gülümsüyordu. aynı zamanda iki ameliyatı birden yapmayı göze alamıyordu. Hemen sonra. Sonra.. marangozla ona yardım eden çilingire. yok yoktu. Rouen'dan Doktor Duval'ın kitabını getirtti. cıvata. geyik gibi dörtnala koşturup duruyordu. O. dört kilo kadar ağırlığı olan bir çeşit kutu yaptırdı. içe veya dışa doğru türlü iğrilmelerini) ve strephypopodie ile strephanopodie'yi (başka bir deyimle. meydanda ötekine benzemeyen dayanağını ileri uzatarak. arabalar arasında sıçradığı görülüyordu. üst tarafa kalkma) harıl hani öğrenip dururken. Âdeta hizmet ede ede. diyordu. ameliyat için gerekli avadanlığı tedarik etmeyi kendi üzerine aldı. Sonunda çığ gibi büyür! Kim bilir! Kim bilir? Gerçekten. Başkalarının işine karışmak âdeti olmayan Binet. tahta. Mademki bu uca basan bir ayaktı. Bovary. Sen istediğin kadar aksini söyle. evvela Achille adale bağlantısını kesmek. —. sonra da içe çarpıklığı gidermek için. herkes üzerine çullanmıştı. elbette. bir taraftan M. öyle ki. ameliyatın bedava olacağıydı. Charles da içinden. sabır ve enerji gibi manevi meziyetler edinmiş olacaktı ki. bin bir dereden su getirerek han uşağını ameliyat olmaya zorluyordu. 184 MADAME BOVARY Hippolyte düşünürken. Homais. hatta kadınların çok daha hoşuna gideceğini çıtlattı. adale uçları kuru.bakmıyordu) bu olaya dair gazeteye küçük bir yazı göndermekten beni kim menedebilir? Ya. başını elleri arasına alarak. Artemise. siyah tırnaklan nal mıhlarını andıran bu uca basan MADAME BOVARY 185 ayakla han uşağı. her akşam. makale dediğiniz şey ortalıkta dolaşır. karısının bir melek olduğunu söyleyerek. bunu söyledikten sonra. ta Belediye Reisi Tu-vache'a kadar herkes adamcağızı zorladı. bacağına hemen hemen dik bir çizgi teşkil ediyordu. Zavallı adam. ayağın aşağıya. aralıksız. işini görmekte sana çok zarar veriyordur. hatta iyi tanımadığı daha mühim bir kısma neşter dokundurmak korkusuyle titriyordu. meşin. Bunu söylerken. Hippolyte'in hangi adale ucunu kesmek lazım geldiğini tespit etmek için. Hippolyte! Homais.. ne yapacaktın? Ah. vida. iğne batmış da bir yerin azıcık kanamış gibi olacak. Ben senin iyiliğin için söylüyorum! Sadece insanlık duygusuyle! Senin bu çirkin topallıktan kurtulduğunu görmek istiyorum da. komşular. eczacının ve kendi karısının teşviki ile bu işe razı oldu. buna razı oldu. bu inatçılığa. Hatta bu sakat bacak ötekinden daha gürbüze benziyordu. ilmin nimetlerini tepmek nankörlüğüne akıl erdiremediğini ilâve ederek.
O akşam. Hippolyte'e yaklaşan M. — Hayır.. Nitekim salı günü. Bovary. Eczacı: — Baştan başlıyorum. daha temiz. Sofraya oturdular. Eczacı: — Haydi. merak içinde kendisini kapıda bekliyordu.. endişeye mucip alacak hiçbir şey yoktur.. ışık. bir yığın bez parçası. bir sürü sargı. Vaziyetinde. M. derinin üzerinde. sohbetler ve birlikte hayal kurmalarla geçen çok 186 MADAME BOVARY sevimli bir akşam oldu.. Bu. Kalabalığın gözünü kamaştırmak kadar kendine de o vehmi vermek için. Ameliyat edilen kimse. eğilip Bovary'nin ellerini öptü durdu. kalın bir beyin tabakasında bulunan bir abseyi açarken. çünkü bilirsiniz. bütün bu hazırlıkları M. keyifli . kuru bir çıtırtı duyuldu.. M. ne de Gersoul. katiyen! Ne münasebet!.» «Bir küt ayak ameliyatı yaptı.. karısının daima kendisini seveceğini görür gibi oluyordu. Bovary: — Siz kendiniz okuyun. Okudu: — «Avrupa'nın yüzünü kısmen bir şebeke gibi kaplayan peşin hükümlere rağmen. dağlar kadan sargı. yanında. halk yığınlarının. Celse'den sonra. fakat bakışlarını hemen Charles'a çevirdi: Kocasının hiç de çirkin dişleri olmadığını hayretle gördü. Homais. sanatın himmetiyle asi ve-terin nihayet teslim olduğunu ilan etmek üzere ancak birkaç damla kan peyda oldu. ne Dupuytren. avluda bekleyen ve Hippolyte'in düzgün yürüyerek meydana çıkaracağını tahayyül eden beş^altı merakhmn yanına. Charles da. Hastada. refahının artacağını. Rouen Feneri gazetesine göndermek için yazdığı reklam yazısıydı. ameliyat bitmişti. eczanedeki bütün sargılar vardı.» Heyecandan boğulacak gibi olan Charles: — Bu kadarı da fazla! Bu kadarı da fazla! diyordu. Talim meydanında Madame Lefrançois'nın işlettiği ALTIN ASLAN otelinde yirmi beş yıldan beri ahır uşaklığı eden Hippolyte Tautain adlı şahıstı. hastasının ayağım mekanik motora sımsıkı bağlayıp evine gitti. Bovary. Hemen boynuna sarıldı. Sonra. nekahat devresinin kısa süreceği zannını vermektedir. dedi. sakin ol. devam ediniz. şu ana kadar. yepyeni bir his içinde refaha kavuşmaktan.. bu. gariptir (gözümüzle gördüğümüz için söylüyoruz) hiçbir ıstırap alâmeti görülmedi. aynı zamanda yüksek bir insanseverlik olayı olan bir cerrahi tecrübeye sahne oldu. kafası ergin değildi. belki de önümüzdeki köy yortusunda Hippolyte'çiğimizin. ameliyat neticesini anlatmaya indi. aşçı kadına rağmen. eli titrek. Teşebbüsün yeniliği ve mevzuun uyandırdığı alâka o kadar ahali celbetmişti MADAME BOVARY 187 ki. bir küt ayak ameliyatı yaptı. ilk defa üst çene kemiğini kesip alırken. Homais ta sabahtan beri tertip etmişti. köylerimize de girmeye başladı. bir masa üzerinde.. nihayet kendisini delice seven bu zavallı çocuğa karşı birazcık sevgi duymaktan mutlu oluyordu. Hippolyte hayretten kendini alamıyordu. Charles. Bovary: — Doğrusu da bu. dedi. Bir an. elinde neşter. Hatta yemişten sonra kahve içmek bile istedi ki. Esasen. Kim bilir. Charles tıka basa kamını doyurdu. Hastanelerde olduğu gibi.» ilmi tabirini kullanmadım. şöhretinin yayılacağını. Veter kesilmiş. müessesenin eşiğinde gerçekten bir izdiham peyda olmuştu. ancak pazar günleri. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. kafasından Rodolphe'un hayali geçti. diyordu. Okusunlar diye getiriyordu. Henüz yatağa girmişlerdi ki.. kesik bir şiryanı derhal bitiştirip bağlarken.. ameliyat da göz açıp kapayıncaya kadar tamamlandı. Bovary kadar yüreği çarpıntılı. evde davetliler varken göz yumduğu bir sefahatti. Her şey. dedi. bizim küçük kasabamız Yonville. on beş asır aralıkla ilk defa olarak.Ne Ambroise Pare. herkes belki anlamazdı. daha güzel. Emma da. gazetede. Charles deriyi deldi. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. Emma. Velinimetine karşı minnettarlığını daha sonra gösterirsin. mumlu iplikler. İlerideki zenginliklerinden. aile hayatında yapacakları yeniliklerden söz ettiler. «M. elinde daha mürekkebi kurumamış bir kağıtla ansızın içeriye girdi.
gözleri çu-kurlaşmış. biraz eğlenip içi açılsın diye onu. köylüler. Lakin şiş biraz iner inmez. Ah. şikâyet etmekte tamamıyle haksız olmadığını kabul etmek gerekiyordu. evvelce de bundan acı duydu188 MADAME BOVARY ğundan şikâyet etmişti. Bunun üzerine Hippolyte'yi bilardo salonuna kaldırdılar. Kalksana artık. başını sineklerin üşüştüğü kirli yastıkta sağa sola döndürerek. Hekim de her defasında. ama hiç de güzel kokmuyorsun ha! Gerçekten. onun. neşeli neşeli dans ettiğini ve hepimize. Her saat başında. sonra. Yer yer içlerinden siyah bir mayiin sızdığı kabarcıklar bulunan kurşuni renkte bir şişkinlik bacağa yayılmıştı. taassubun ancak Tanrının sevgili kullarına vadettiği şeyler. Adamcağız orada. Bovary bu halden âdeta hastalanmıştı. Lefrançois ana. kazık herif. O da nefes nefese. eczaneyi bırakıp çıktı. kurtarın beni!. eskisinden daha sımsıkı. istekalarla eskrim yapıyorlar. tekrar âlete yerleştirmeyi münasip gördüler. meydandan geçtiğini gören eczacı da. ayağı. her iki âlim. sağırların işiteceğini. Hippolyte artık hiç dayanamayınca. hana geldi ve merdivenden çıkmakta olan kimselere sormaya başladı: — Bizim sevimli küt ayaklıya ne oldu? Müthiş çırpınmalar içinde kıvranıp duruyordu küt ayaklı. Kataplazmaları için bez getiriyor. Şöyle yapmalıydın. Ne kadar bahtsızmışım! Ne kadar bahtsızmışım!. Hippolyte ona dehşet bürümüş gözlerle bakıyor ve hıçkırıklar arasında: MADAME BOVARY 189 — Ne zaman iyi olacağım? diye kekeliyordu. kangren de gittikçe yayılıyordu. Hippolyte. yıkacakmış gibi han duvarına küt küt vuruyordu. Sana kâfi derecede işkence yaptılar zaten. şimdi ilim sayesinde. Vaziyet ciddileşiyordu. Charles Altın Aslan'a koştu. Lefrançois ananın telaşlı telaşlı gelerek: — İmdat! Ölüyor adam!. Adamın ayağı birkaç saat serbest bırakıldı.. bin yaşasın! Körlerin gözleri açılacağını. Hippolyte'in canı sıkılmaya başlamıştı. yalnız kaldığı da yoktu. Omuzuna vurarak: — Nasılsın? diyorlardı. evlâdım. leşmiş olan kimselere dair bir sürü hikaye anlatıyorlardı. Madame Bo-vary kendisini görmeye geliyordu. Kendisine tatbik edilen tedaviden bambaşka usullerle iyi-. perhiz tavsiye ederek yanından ayrılıyordu. kaim battaniyelerin' altında inliyordu. Ne halin varsa gör.. .dostlar arasında. topalların yürüyeceğini ilan etmenin yeri değil midir artık? Eskiden. tütün. şarkı söylüyorlar. Haydi. bilhassa pazar kurulduğu günler. merak içinde. böyle yapmalıydın.. şapkasız. Fakat her gün yemeğini orada yiyen tahsildar. makineyi yeniden çıkardılar ve gördükleri manzaradan afallayıp kaldılar. Kendini daha da halsiz düşürme. diyordu. üç gün sonra. diyorlardı. teselli ediyor. arkasından: — Dinleme onu. yut şunu!. öyle ki. Lefran-çois ana. Uzvun vaziyetini bozmamak için. avazları çıktığı kadar bağırıp çağırıyorlardı. içki içiyorlar. her dakika geliyordu. içine bacağının sokulduğu o mekanik aleti. teselli makamında: — Sen kendim fazla dinliyorsun. bin bir ihtiyatla kutu çıkarıldı ve korkunç bir manzara ortaya çıktı. cesaretlendiriyordu. krallar gibi yatıyorsun boyuna. beş gün sonra. kıpkırmızı kesilmiş. Ayağın biçimi öyle bir şişkinlik içinde kaybolmuştu ki. konuşması ve hünerli sıçrayışlanyle tamamen şifa bulduğunu ispat eylediğini göreceğiz. deri nerdeyse bütün bütüne çatlayacak gibiydi. benzi solmuş. bilardo yuvarlaklarım dürtüklüyorlar. onun etrafında. bütün insanların nasibi oluyor! Okuyucularımızı bu fevkalâde tedavinin bütün safhalarından haberdar edeceğiz. Nihayet. daha çabuk iyileşsin diye. sakalı uzamış. böyle bir komşuluktan acı acı şikâyet etti. üstü söz konusu makinenin sebep olduğu berelerle kaplanmıştı. Aklım başımdan gidiyor! diye bağırmasına mâni olamadı. Yaşasın âlicenap âlimler! Yaşasın hemcinslerini iyileştirmeye veya acılarını dindirmeye gece gündüz demeden çalışan yorulmak bilmez insanİarl Yaşasın.» Bütün bunlar. Ama senin kabahatin bu. mutfağın yanındaki küçük salona yerleştirdi . Halin pek o kadar parlak değil galiba. fakat kimse aldırmamıştı. Zaten.
hatta hiçbir itirazda bulunmadı. Doktor Canivet'nin bacağı kalçadan kesme ameliyatı. Böylece. BonSecours'u ziyarete gitmek arzusunu belirtti. Sonra bacağı kesmek gerektiğini açıkça söyleyerek. iki tedbir bir tek tedbirden daha işe yarardı. nazlı bebek değiliz. Eczacı. Anlıyorum. Her şeyin sebebi. biliyorum). Tababette doktora yapmış. Bunda bir zarar yoktu ki. bunu düşünmek zamanı geldi. dolu bir mukaddes su kabı astı. bir dilim but. hatta bazen. elli yaşında. baba tavrı takınarak: — Çünkü. uygun bir ifade vererek din meselelerine dokunuyordu. Cenabı Hak'kın huzuruna çıkmak üzereyken (sen daha o vaziyette değilsin.. Yapacağına söz veriyorsun değil mi? Zavallıcık söz verdi. Canivet'yi öfkelendirmemek ihtiyacıyle. prensiplerini bir yana bırakarak. iyileşecek olursa. o gün. köyde mühim bir olay oldu. arkasından. Küt ayakları düzeltmek! Küt ayaklan düzeltmek mümkün mü? Bu. vazifelerini biraz ihmal ediyordun.-Ümit ederim ki. Bakkalde Hippolyte'in hastalığı tartışılıyordu. evet anlamında başını sallamakla cevap verdi. Sonra bir punduna getiriyor. o önü alınmaz çürüme. pratik hekimleriz. onlar gibi. Bütün köy halkı. reçeteleri ta Yonville'e kadar gelen M. Söze evvela derdine acımakla başladı. benim için. Tıklım tıklım olan Grande-Rue'de. tedavi usulleri sokuşturuyorlar. Lefrançois ananın çaresizlikten. . toy züppe değiliz. Papazın dolapları dediği bu hareketlere pek içerliyordu. yap dediğimi. MADAME BOVARY 191 Bu sebeple Bovary'yi müdafaa etmeye kalkışmadı. eczacıya gitti ve zavallı bir adamı bu hallere sokan eşekler aleyhinde ağzını açtı. seni ayinlerde pek seyrek görüyorduk. İhtiyar. Fakat kadıncağızın artık ona aldırdığı yoktu. Ca-nivet'yi getirtip getirtemeyeceğini sormasına. inat olsun diye. gözünü yumdu. parlak bir mevki sahibi. Hippolyte'in pek anlayamadığı şakalar ve kelime oyunlanyle karışık fıkralar anlatıyordu. tıpkı bîr kamburu dümdüz etmeyi istemek gibi bir şey!.. Ama yine. bize iyi örnek olursun. Han sahibesiyle konuşuyor. M. buna mazhar olarak öldüler. Hippolyte'in nekahatine zarar veriyordu. küçücük kadehler içinde içki uzatıyor. sarsıyor ve eczanenin içinde bar bar bağırıyordu: — Bütün bunlar. Bu yardımı başarıya ulaşır gibi oldu. kendinden pek emin bir zat olan bu meslektaş. hasta tedavi ederiz. büyük bir şöhret sahibi olan Neufchâtel'li M. biz. sanki adam idam edilecekmiş gibi bir ölüm havası esiyordu. Homais'yi redingotunun düğmesinden yakalamış. çünkü. Hatta. bu kadar usta değiliz. Paris icadı! İşte başkentteki beylerin fikirleri! Tıpkı şaşılık. onurunu ticaretinin daha ciddi çıkarları uğruna feda etti. lütufkâr Meryem». Madame Lefrançois'ya boyuna söylüyordu: — Bırakın şu adamcağızı! Bırakın şu adamcağızı! Sofuluğunuzla maneviyatını bozuyorsunuz! . bizler âlim değiliz. kendisini görmek istediğini haber verdi.Ona mükemmel bir et suyu. diyordu. ka-taplaşmalar istendiği kadar değiştirilsin. Fakat şimdi. adaleler her gün biraz daha kopuyordu. ruhunun esenliğine özen göstermekten seni alıkoydu. sabah akşam. bir tedbir olmak üzere. Nihayet bir gün Charles. Bizler. Kaç yıldır mukaddes sofraya yaklaştığın yoktu. hatırım için yap. Papaz artık her gün geliyordu. ruhani. ama Hippolyte bunu ağzına götürmek cesaretini kendinde bulamıyordu. Homais bu sözleri dinlerken canı sıkılıyordu ama. Bunlar. onun iddiasına göre. aşağılayarak gülmekten çekinmedi. hükümetçe yasak edilmesi gereken bir alay canavarlıklar! Ama becerikli görünmek istiyorlar. çok geçmeden. ilâhi irade böyle tecelli ettiğine göre buna sevinmesi ve fırsattan derhal faydalanarak Cenabı Hak'la barışması gerektiğini söyledi. ta diz-kapağına kadar kangren olmuş o bacağı görünce. ayaklardan karına doğru ilerliyordu. İlaçlar istendiği kadar çeşitlensin. bir de şimşir dalı yerleştirdi. Ben öyle ağır günahlar işlemiş kimseler tanıdım ki. sabah erkenden kalktılar. biraz domuz yağı getirip veriyor. Bournisien de bunda bir sakınca 190 MADAME BOVARY görmediği cevabını verdi. ondan mağfiret dilediler ve hiç şüphe yok. halinin fenalaştığını öğrendi. neticelerine hiç aldırış etmeden. sapasağlam bir adama ameliyat yapmayı aklımızdan geçirmeyiz. sıkıntısını dalkavukça bir gülümseme ile gizliyordu. Ne zarar edersin ki?. M. küt ayaklı. sen de. cerrahlık kadar din de biçarenin imdadına yetişeceğe benzemiyordu. yüzüne. hastanın başı ucuna. Papaz Bournisien. mesanedeki taşlan kırma ameliyatı gibi. size ilaçlar. Ama yine de ümidini kesme. kloroform. meşguliyetlerin. bir defa da «Gökyüzündeki Babamız» dualarını okusan. o idi. bir defa «Sizi selamlarım. dünya işlerinin girdabı. ne olur ki? Evet.
seyirci olarak kalırsa. Cerrah. ona bakıyordu. bulamıyordu. gazetelerde şuna buna cevap vermek gerekecekti. kendisinden: «Ah! M.. kulakları kapıya dikili bekleyen Artemise ile hancının yanında kaldı. Bu dedikodular For-ges'e kadar. ta Rouen'a kadar yayılacaktı. Lestiboudois'ya gelmesi için haber gönderildi. Altın Aslan'ın kapısından kasırga gibi girerken. ha bir Hıristiyanı doğramışım. çizmeleri döşemede gıcırdıyordu. bu da sonunda mizacınızı bozar tabii. Bunun üzerine. Bunun içindir ki. Ama en şöhretli cerrahlar bile pekâlâ aldatabilirdi. acayip bir adamdır» diye bahsedilirdi. Bacağı tutacak birini istedi. İşin içine mukadderat karışmıştı. Charles. iflas etmiş. evvela kısrağı ile ve arabasıyle meşgul olurdu. Canivet: — Aman efendim. kâh bu tarzda. Canivet. bilirsiniz. bu beyler. M. benim için hiç fark etmez. Bir sürü faraziyenin hücumuna uğrayan muhayyilesi. eczacı beyler. karşısına çıktı. kendi kullandığı iki tekerlekli arabasıyle çıkagel-di. daha ziyade inmeye müstait gibi görünüyorsunuz. Emma. Aşağıda. fanila giymem. O da. Canivet'nin hoşuna gitti ve sanatının icapları hakkında uzun uzun söz söylemesine sebep oldu. Sonra.. muhayyile. Canivet. Bu sırada eczacı. şerefini kaybetmiş. o anlarda. Hippolyte. Homais. içinde ateş yanmayan ocağın yanma oturmuş. kollarını sıvayıp bilardo salonuna geçti. yapım sağlam192 MADAME BOVARY dır. her yere yayılacaktı! Kim bilir. Kendisini şimdiden. hep mutfağınızın içine takılır kalırsınız. soranlara bu işi nasıl izah edecekti? Acaba herhangi bir şeyde hata mı etmişti? Arıyordu. Fakat kimse buna inanmak istemezdi. MADAME BOVARY 193 bir başka zillet duyuyordu. nezle olmam. nasıl rast-gelirse. biraz eğiliyordu. Fakat.. Bu sarsılmaz metaneti kendisine daha da itibar kazandınyordu. zilletini paylaşmıyordu. pencereden kımıldamıyordu.dükkânlarda alışveriş durmuştu. çenesi göğsüne düşmüş. cerrahın soğukkanlılığını bir generalin metanetine benzetti. filozofça. Homais'nin getirdiği sargıları gözden geçirdi. evinden kımıldamaya cesaret edemiyordu. Bu mukayese. yüksek sesle bağırarak. Hem zaten buna şaşmıyorum. cerrahın gelişini görmek sabırsızlığı içinde. bir aşağı bir yukarı dolaşıyor. Yanında öteki minderin üstünde kırmızı sahtiyan kaplı ve üç bakır tokası ihtişamla parlayan kocaman bir kutu görülüyordu. o. sizler. odasında. yulafını yeyip yemediğine baktı. Siz bana bakın: Allahın günü saat dörtte kalkarım. diye sözünü kesti. meslektaşları. bu ameliyatta hazır bulunamayacak kadar yufka yürekli olduğunu söyledi. şayet Hippolyte ölecek olursa. alışkanlık. Sonra ahıra giderek. Bu sayede sizin gibi nazik değilimdir. yandaki dik yayı. onu kendisi katletmiş sayılacaktı. her ikisi de önlüklerinden daha solmuş. Herhalde gülecekler. hayvanı arabadan çözmelerini emretti. Eczacı. Elbette diyeceğiniz. kızarıp boz'ararak. böyle bir adamın hâlâ bir işe yarayabileceğini zannetmiş olmasından ileri geliyordu. dedi. salonda. doktorun iri vücudunun ağırlığı altında çöktüğü için. Bovary. Emma: . kendisinden davacı olabilirdi. hasta ziyaretlerine gittiği zaman. neler yazacaklardı? Arkasından mesele basma aksedecek. diyordu. konuşmaya giriştiler. Kıyamet kopsa da.. aleyhinde neler. Nihayet. doktorasız hekimlerin şerefini düşürmesine rağmen. Sonra. Ne olursa olsun. onların arasında. denize düşüp de dalgaların üzerinde yuvarlanıp giden boş fıçı gibi. hastaya döndü. ha rasgele bir kümes hayvanını. Neufchâtel'e kadar. Çünkü. bana. karşısında. dedikodu çıkaracaklardı. mesleğini bir nevi risalet addediyordu. alışkanlıklarından bir zerresini dahi'feda etmezdi. hastalarını ziyarete gelince. ellerini kavuşturmuş. «Ne kötü macera. Doktor: — Size güveniyorum. benim sinir sistemim öyle. belediye reisinin karısı Madame Tuvache. Bununla beraber. araba. çarşaflar içinde hafakandan terleyip duran Hippolyte'e hiç aldırış etmeksizin. soğuk su ile tıraş olurum (katiyen üşümem). kâinatta tek canlı insan kalmasa bile. akla gelen her türlü tedbiri de almıştı. mahvolmuş görüyordu. bocalayıp duruyordu. gidelim! Fakat eczacı. fazla tesir altında kalır! Hem sonra. ne aksilikti bu». gözleri bir noktaya takılı duruyordu. Nihayet. alışkanlık!. bunlar ameliyat sırasında kullanılanların aynıydı. — İnsan. Hazır mıyız? Haydi.. hareket halindeyken dahi. zamanla. sanki zavallılığının yirmi kere bol bol farkına varmamış gibi. diye düşünüyordu. Kâh şu tarzda yaşarım.
dudaklarını ısırıyor. bütün arzu ettiği. O zaman Charles. salondan kaçarken. ayağı dışa çarpık olmasın! diye haykırdı. sanki ölmek üzereymiş. bütün mahrumiyetleri. haykırdı: — Bırak beni! Charles. morarmış. pazar yerinin kenarında. Charles. Gece. ağlamaklı. karıcığım. Zafere ulaşmış zinaya ait bütün kötü alayların tadını çıkarıyordu. MADAME BOVARY 195 . perişan. evlenmenin. dedi. kaldı.. şuracıkta. bu mahluk için. güpegündüz. hiçbir şey anlamayan. öylesine kaybolmuş gitmiş. Charles. Ve. Onu sevmek için az mı gayret etmişti. metresini sahanlığın altına. Emma'nın aklına esiyor. elbisesi. boyun atkısıyle alnını silen Doktor Canivet'yi gördü. devamlı fedakârlıklarla kendi hayatını mahvetmesi ne acınacak bir delilikti! Ruhunun bütün lüks içgüdülerini. o da. karısının nesi olduğunu düşünerek. bir sarhoşun bulanık gözleriyle karısına bakıyordu. güneş altında. şuurlarıyle birbirlerinden öylesine uzaktaydılar ki. bayılacak kadar sarardı. tiz çığlıklarla kesilmiş uzun iniltiler halinde sürüp giden feryatlarını dinleyerek. etrafında uğursuz. önlüğünü çıkardığı gibi. gözlerinin önünde can çekişiyormuş kadar kendisine hayatından kopmuş. Bovary. halini bir sinir hastalığına yorarak. bütün hınçları bu öpüşmenin sıcaklığı içinde. büyük bir kırmızı kutu taşıyordu. Gel! Kadın. İşte. ansızın: — Sakın. ne demek istediğini tahmin etmek istercesine başını kaldırdı. yaralı kırlangıçlar gibi çamura düşen hülyaları. birbirlerini görmekten âdeta afalladılar. Homais. koltuğuna yığıldı. indirilmiş pancurun aralığından. Emma. Onun her şeyi. Sessizce birbirlerine baktılar. evliliğin bayağılıkları. suratı. sonra pencereden Justin'e bir işaret yapıyor. Charles'a dikiyordu. Charles. yepyeni bir vecd ile bu hayale kapılan ruhunu o hatıranın içine atıyordu. termometre duvardan fırladı. bütün şahsı. sakin ol. öylesine imkân-sızlaşmış ve hiçleşmiş gibi geliyordu. Bütün bunlar. bütün elde edebileceği şeyler hatırına geldi. Hatta ekseriya. bir başkasına teslim olduğu için. ür-pererek. onun için. bir pusula yazıyor. yani bütün varlığı. ! Nasıl olmuştu da (o kadar zeki bir kadın olduğu halde). kendisini bekliyor buldu. anlaşılmaz bir şeyin dolaştığını belli belirsiz hissederek. süs bitkisinden kopardığı bir kırıntıyı parmakları arasında evirip çevirerek korlaşmış gözbebeklerini hemen fırlamaya hazır iki ateşli ok gibi. XII Yeniden sevişmeye başladılar. Her ikisi de eczanenin yolunu tutmuşlardı. bir cinayetmiş gibi pişman oluyor ve ondan hâlâ ne kalmışsa.— Otur yerine. Kaldırımdan bir ayak sesi geldi. niçindi? Kasabayı dolduran sessizlik içinde. Emma. Arkasında. dedi. yürek paralayıcı bir feryat havayı delip geçti. kendine gel! Biliyorsun ki seni seviyorum!. bütün istemediği. Âşığının hatırası baş döndürücü cazibelerle aklına geliyordu. bir kere daha aldanmıştı? Sonra.. şimdi kendisini öfkelendiriyordu. Bir gümüş tabağa çarpan bir kurşun mermi gibi. Emma öfkeden kıpkırmızı kesilmiş. boğazlanan bir hayvanın uzaktan gelen ulumaları gibi. kapıyı öyle şiddetli kapadı ki. ilk basamağa oturmuş. Charles kalkıp baktı. şaşırmış: — Nen var? Nen var? diye tekrarladı. rahat rahat duruyordu. Eski iffetinden. canımı sıkıyorsun! Oturdu. hiçbir şey duymayan bu adam içindi. ani bir sevgi ve ümitsizlik içinde karısına döndü ve: — Öpsene beni. pişmanlıktan az mı gözyaşı dökmüştü? Derin bir düşünceye dalmış olan Bovary. kar gibi eridi gitti. korkunç bir tavırla: — Yeter! diye haykırdı. Niçindi. gülünç olan adının karısını da lekeleyeceğinden bile habersiz. düşüncesi üzerine bu cümlenin beklenmedik darbesi ile Emma. yere düşüp parçalandı. Rodolphe bahçeye geldiği zaman. gururunun azgın darbeleri MB 13 194 MADAME BOVARY altında yıkılıp gidiyordu. ameliyat edilen adamın. Birbirlerine sarıldılar. sinirli bir hareketle kaşlarını çattı.
etrafında sergilenen pazen eteklikler. Aşçı kız: — Ayakkabıların hırpalamaktan amma da korkuyorsun. Enima'nın çamura —randevuların çamuruna— batmış ayakkabılarını. Ro-dolphe'un geleceği günlerde. Bu işlere burnunu sokmak için. bir yerlerde yaşardık. Gerçekten. Kendisi temizlediği zaman buna hiç aldırış etmezdi.Huchette'e yollanıyordu. Sanki senin patronun Madame H'>n. yüzükler ve kolyelerle dolduruyordu. etrafında oğlanın böyle dört dönmesine sinirleniyordu. Emma'nın dolabında bir sürü ayakkabı vardı. kü-Çük Justin ise. Rodolphe gülerek: — Sen gerçekten çıldırmışsın. aşağısı gittikçe daralan fistolu donlar gibi kadın eşyasını hırsla süzüyordu. O zaman yine. Rodolphe: — Ne gibi. Rodolphe geliyordu. arsız çocuk. o da istediği gibi har vurup harman savuruyordu. Git de havanda badem ez. onu her zamankinden daha sevimsiz. zekâsını her zamankinden daha hantal. M. yanıp tutuşuyordu! Tırnaklarını onun için bir kuyumcu özeniyle eğeliyor. hem de zarif o boy bos. Emma göğüs geçirdi: — Gider. bakışları dalgın. ocak pervazının üstünden. gideyim de potinlerini temizleyeyim. zevce ve iffetli kadın tavrını muhafaza etmekle beraber. düşünceli düşünceli ilave ediyordu: — O da Madame gibi bir hanım mı ki? Fakat Felicite. iş.ais böyle şeyler kullanmaz mı? — Elbette! Madame Homais! Sonra.. Bu davetler. Rodolphe bir gün. — Darılmayın hemen.. canının sıkıldığını. Emma'nın Hippolyte'e hediye edilmesini münasip gördüğü bir takma bacak için tam üç yüz frank ödemek zorunda kaldı. Kadının. Ondan altı yaş büyüktü. dedi. Rodolphe ise anlamamazlıktan geldi ve sözü değiştirdi. Felicit6 mutfaktan kımıldayamıyor. böyle bağlanmasına yardımcılık eden bir sebebi. tırnaklarını her zamankinden daha dört köşe. siyah saçları ya-ğızlaşmış alnına doğru bir perçemle dönen o baş. dairesini ve vücudunu. kumaşının havı biraz dökülen ayakkabılarını hemen kendisine verirdi. kocasına karşı duyduğu tiksinti yüzünden her gün biraz daha artıyordu. lemeli yakalar. Rodolphe ile buluştuktan sonra kocasıyle karşı karşıya gelince. ekseriya yanında kalarak nasıl çalıştığını seyrediyordu. Parmakları arasında toz olup dağılan bu çamurun. bir yöneticisi olmalıydı. 196 MADAME BOVARY Çocukcağız. bekle de. Elini eteklik kasnağına veya kopçalara sürerek: — Bu neye yarar? diye soruyordu. hâsılı. diyordu. aşk gibi basit bir işte her şeyin böylesine çetrefil bir hale getirilmesiydi. Guillaumin'in uşağı Theodore da kendisine kur yapmaya başlamıştı. mavi camdan iki büyük vazosunu güllerle donatıyor. Hep kadınların eteği dibindesin. zemberekli . Anlamadığı nokta. Nitekim. dedi. derisine sürdüğü kremi ve mendillerine doldurduğu lavantayı az buluyordu. çenende birazcık sakalın olsun. bir güneş ışınında yavaşça havaya yükselmesini seyrediyordu. tavrını her zamankinden daha adi buluyordu. hiç imkânı var mı? Emma aynı mevzua tekrar dokundu. çünkü Madame. yere oturmuştu. hem gürbüz.. eşarplar. Kollarını. Felicite gülerek: — Sen hiçbir şey görmemiş misin? diyordu. sabrını kaybederek: — Ben ne yapabilirim ki. dedi. akıldan yana o kadar tecrübe sahibi olan ve arzuda böylesine coşkunluk gösteren o adam gözlerinin önüne gelince. F61icite'nin ütü yaptığı uzun tahtaya dirseğini dayayarak. kalça tarafı geniş. Kadın birine ne kadar bağlanırsa. yakalıyordu. ne olur. başka bir yerde. Saçları çözük. bir prens bekleyen fahişe gibi hazırlıyordu. gerdanını bilezikler. hayatının büsbütün bayağılaştığmı söylemek içindi. kocasının aşağılık bir mahlûk olduğunu. Bir mantar tabakasıyle kaplı olan bacakta. Derhal. bu sevgi. ötekinden o nispette nefret ediyordu. dizlerinin dibine. Charles en küçük bir ihtarda bulunmaya cesaret edemiyor. Hizmetçilerin durmamacasına çamaşır yıkaması icabediyordu. diyordu. Kola çanağını yerinden oynatırken: — Rahat bırak beni. — Ah! İstesen!.
Kendi kendine. Charles. düşünürüz. Fakat adam sabırsızlanıyordu./ diyerek çıkıp gitti. onu kendi nazarında küçük düşürüyordu. Emma: — Olmaz! Olmaz! dedi. Fakat Hippolyte. M. Rodolphe onu müstebit ve fazla yapışkan bulmakla beraber. boyun eğmek zorunda kaldı. kadın ısrar ediyordu. M. Bovary. Ahır uşağı yavaş yavaş eski işini görecek hale geldi. tıpkı Vi-kontunkine benzeyen bir sigara tabakası hediye almıştı. gibi ıslığa benzeyen sesiyle: — Pekâlâ. Tüccar serseme dönmüştü. Kabzası altın yaldızlı gümüş kırbaçtan başka. Lheureux içinden: — Şimdi seni yakaladım! diye düşündü.. İstediği para tamamdı. bir sürü hizmet teklifinde bulunduysa da Emma hepsini reddetti. bütün çekmeceleri bomboştu. Rodolphe. Yalnız o kırbaca üzülüyorum. Üç gün sonra. Onunla. — Size bir teklifim var. bir sürü kadın öteberisinden konuşuyor. uzaktan. ertesi hafta kırbacı getirip masanın üstüne koydu. ister istemez. adamın eline on dött Napoleon sıkıştırarak: — İşte paranız. hizmetçi kıza ise altı aylık borçlan. Sonra. Emma'dan. hemen üzerine atlayıp tomarı açtı. Üzerine siyah bir pantolon geçirilmiş. ocağın üzerine M. Sonra. Madame Bovary'den. Mesela. Yine eskisi gibi kasabayı dört döndüğü görülüyordu. kaldırımlar üzerinde bastonunun takırtısını işitince. altınları çekmecenin dibine attı ve anahtarı aldı. Nitekim birçoklarını reddetti.. Emma'ya sattığı bütün malları geri almak zorunda kalacaktı. — Adam sende!. Hekim. elinde nakit parası kalmamıştı. Fakat ertesi gün. Ne yapalım. çabucak yolunu değiştiriyordu. daha bir sürü takıntıları vardı. geri alın! — Şaka olsun diye söyledim. dedi. bu bacağın fiyatını da kesesinden ödedi. Emma'nın nevri döndü. Lheureux'di. çok garip fikirleri de vardı: . nihayet Charles'ın vaktiyle yolda bulup da karısının sakladığı. gayet kibar davranıyor. kendisinin de alacaklıları peşine düşmüştü. dedi. aşçı kız içeriye girerek. tam iki yüz yetmiş franklık bir fatura ile çıkageldi. her zamanki. Derozerays tarafından gönderilmiş. M. böyle güzel bir bacağı Allanın günü kullanmâMADAME BOVARY 197 ya kıyamayarak. Bu işi sayesinde sık sık gidip Emma'yı görmek fırsatını bulmuştu. tüccar. kendisine daha elverişli bir bacak tedarik etmesini rica ediyordu. Emma.. Şayet mutabık olduğumuz meblağ yerine. asla para bahsini ağzına almıyordu. karışık bir mekanizma vardı. İçinde on beş Napoleon altını vardı. parayı daha sonra kocasına iade etmek için. Emma. Siparişle meşgul olan. adamın kendisine iade ettiği iki tane beş franklık sikkeyi önlüğünün cebinde birkaç dakika elleyerek olduğu yerde kaldı. dedi. masraftan kısıntılar yapmaya söz veriyordu. Lestiboudois'ya on beş günlükten fazla. düşünürüz. Emma. ucuna vernikli bir çizme takılmıştı. Paris'ten yeni gelen mallardan.. diye düşündü.mafsallar. santimler hariç. Lheureux. Lheureux tekrar çıkageldi. artık gider beyden isterim. alçak. 198 MADAME BOVARY Bu işten nasıl yakayı kurtaracağını düşündüğü sırada. üzerinde kalpte aşk düsturu yazılı bir mühür. şayet eline para geçmeyecek olursa. evvela Lheureux'yu atlatmaya muvaffak oldu. aklında kalacak değil a. bütün kaprislerini tatmin etmek hususunda bu kolaylığa kendini bırakıverdi. tüccar M. Bununla beraber bu hediyeler. Emma. mavi kağıda sarılı küçücük bir tomar bıraktı. Charles'ın merdivenden çıktığını duydu. her yıl Saint-Pierre yortusuna doğru para göndermek âdetinde olan M. Bu keşfinden emin. Rodolphe'a hediye etmek için. Rouen'da bir şemsiye mağazasında bulunan pek güzel bir kırbacı ona sipariş etti. Hayal kırıklığını gizlemek için boyuna özür diledi durdu. Derozerays'dan gelecek havaleyi sabırsızlıkla bekliyordu. ayrıca. Emma: — Peki. boyun atkısı olarak kullansın diye bir eşarp.
kadını teselli etmeye çabalıyordu. artık hiçbirinin yeniliği kalmamıştı. Sadece aşk alışkanlıklarının tesiriyle Madame Bovary'nin hali ve tavrı değişti. gayet yumuşak ve zevkine düşkün bir kadın haline getirdi. elde sigara. o sarhoşlukta boğuluyordu. kendine karşı hayranlıkla. onun. Emma da bütün metresler gibiydi. ağlıyor. Rodolphe bu sözleri o kadar çok işitmişti ki. Kocasıyle pek patırtılı bir münakaşadan sonra. Bu çeşit maceralarda pek pişmiş olan bu adam. Adam. Bakışları daha cesaretli. sen zekisin. sözleri daha serbest oldu. diyordu. Bunu duyan Emma gülmeye başladı. kıyametler kopuyor ve sonunda da mutlaka o hiç değişmeyen söze sıra geliyordu: — Seviyor musun beni? — Elbette seviyorum. hayır. sonra evin halini hiç beğenmiyordu. — Başkalarını da sevmedin mi sanki? Rodolphe gülerek: MADAME BOVARY 199 — Beni bulduğun zaman toy delikanlıya benzer bir halim var mıydı?! diye çıkışıyordu. Bazı tenkitlerde bulunmaya kalktı. karısına roman okutmaması hususundaki nasihatlerini dinlememişti. aşk öfkeleriyle içimin parçalandığı zamanlarda da hep seni görmek istiyorum. ne kanaatlerini. Dargınlık çık1-ti. — Çok mu? — Elbette çok. Bovary anne. Onu. hâlâ şüpheleri kalmışsa. Anne Madame Bovary. halayığınım! Sen benim kralımsın. Emma. Mademki hiç kimse. hele bir seferinde Felicite yüzünden adamakıllı bozuştular. biliyor musun. yıldızları aşka getirmek istediğimiz zaman. Bazen. ona. Ro-dolphe ile dolaşmak yakışıksızlığını bile gösterdi. bizzat kendi davasını müdafaa edip etmediğini sordu. gelgeç muhabbetleri gizleyen abartmalı sözlerden büyük bir kısmını hesaba katmamak gerektiğini düşünüyordu.. Elaleme nisbet v6riyormuşcasına. şehvet düşkünü veya satılık kadınların ağzından da buna benzer cümlelerin fısıldandığını duymuştu. hafif siyah sakallı bir adamla birlikte yakalamıştı. bir gece önce. fakat ben hepsinden daha iyi sevmesini bilirim! Ben senin hizmetçinim. Çünkü. ayak seslerini duyar duymaz. Nihayet bir gün. ruhun da doluluğu bazen en hoş teşbihlerle dolup taşamaz mıydı sanki? Fakat. Yeniliğin cazibesi tıpkı bir elbise gibi. Kadına. Daha birçok şeyler hoşuna gitmemişti. ihtirasın hep aynı şekilleri ve aynı lisanı olan o ezeli yeknesaklığını çırılçıplak ortada bırakıyordu. kendini kelime oyunlarıyle müdafaa ederek. azar azar sıyrılıp düşerek. oğluna sığınmaya gelmiş olan anne Madame Bovary de bu halleri görünce suratı astı. öyle küstah bir bakışla: — Siz hangi âlemde yaşıyorsunuz? dedi.» Ah. Kırlangıç'tan indiğini görenler. hiçbiri hoşuna gitmiyor. Ruhu bu sarhoşluğun dibine dalıyor ve tatlı Yunan şa200 MADAME BOVARY rabj fıçısının içinde büzülmüş kalmış olan Clarence dukası gibi. Emma hesabına da şehvetle dolu bir çeşit budalaca bağlılık. mabudumsun! Sen iyisin! Sen güzelsin. tıpkı erkek gibi sırtına daracık bir yelek geçirmiş. koridordan geçerken. Bu. senden artık vazgeçemeyecek kadap-şeviyorum seni. Rodolphe. sen kuvvetlisin! . Bunların samimiyetine pek az inanıyordu. .-. diyordu. ifadelerin benzerliği altındaki duygu farklarını seçemiyordu. beni düşüneceksin. mutfaktan kaçıp gitmişti. asla. Gelin hanım. ne ihtiyaçlarını. keyfi istediği gibi davrandı. fakat ihtiyar kadıncağız öfkelendi ve ahlakın hiçe sayılması istenmiyorsa. hizmetçilerin de iffetini gözetmek gerektiğini söyledi. Kendi kendime diyorum: «Nerededir? Acaba başka kadınlarla mı konuşuyor? Hah. kendisini uyuşturan bir saadetti. Her nevi utancın elverişsiz olacağına hükmetti. evvela Charles. işin aslını tamamıyle anlamış oldular. ancak ayıları dans ettirecek havalar çalabildiğimiz çatlak bir kazan gibiydi. Emma: — Ah! Seni o kadar seviyorum ki. ne de ihtiraslarını tam ölçüsünde dile getirebilirdi ve insan sözü. Eğer tembihini unuttuğunu söyleyecek olursa. Rodolphe. o da onlara yaklaşıyor. Felicite'yi kırk yaşlarında.— Saat gece yarısını çalınca. bu aşkta tadı çıkarılacak başka zevkler olduğunun farkına vardı. şimdi kadınlar ona gülümsüyor. herhangi bir bağlantıda daima biraz açıkta durmasını bilen tenkit üstünlüğü ile. değil mi? Daha güzelleri var.
Öyle ki.. hiçbir zaman onu böylesine sevmemişti. Zira Emma bahçeye yollanmıştı. cesaret.. Sonra tekrar odasına çıktı. Emma: ¦ — Götür buradan beni. ipsiz sapsız. ne olursa olsun! Rodolphe. bir markiz vakarıyle kaynanasına elini uzatarak: — Özür dilerim. o hadiseden sonraki günlerde. o idi. yalvarırım sana! diye inledi. ikisini yatıştırmak için: — Emma!. — Haydi. su altında alevler gibi kıvılcımlanıyordu.. dedi. dedi. zıvanadan çıkmış. Hemen kollarına atıldı. Bizim aşkımız gibi bir aşk böyle gizli kalmamalıydı! Bana işkence ediyorlar.. Ve o beklenmedik onamayı bir öpücüğün lezzetinde yakalamak istiyormuşçasına.. birçoklarını uydurarak. bırakıp gideceği şeylerin buruk tadım daha derinden duymak için miydi? Fakat hiç aldırdığı yoktu. — Ne var yine? — Ya kızın? Emma birkaç dakika düşündü. Emma çok daha uysal davranıyordu. kurtar beni! Rodolphe'a sımsıkı sarılıyordu. göğsü sık sık kalkıp iniyordu. başını yastığa gömerek çocuk gibi ağladı. sabret! — Ama dört yıldan beri. Emma işareti verdi. dışarıdaydı. Pencereyi açıp kendisine seslenmek istedi. hemen evin arkasındaki dar sokağa koşup gelecekti. diye ter ter tepmiyordu. Bu. Rodolphe ile hiç değişmeyen bir sohbet mevzuu olmuştu. Onu çağırıyorlardı. kendini yüzükoyun yatağına attı. pek yakındaki saadetinin önceden çıkardığı tadına dalmış. Ümitsizlik içinde kendini tekrar yatağına attı. Bu. benim küçük meleğim. Rodolphe: 202 MADAME BOVARY — Ama. dedi. Nitekim. Rodolphe'u pazar yerinin köşesinde gördü. dudaklarına atıldı. Bovary anne. Hakikaten. Yon-ville'de bulunuyorsa.. diye çırpınıyordu. Fakat her ikisi de hiddetle kaçıp gitti. Emma: ' — Ah! Ne görgüsüz kadın. Emma'nın uzaklaşmasına bakarak: — Ne kadın! dedi. Eğer öbürü gelip özür dilemezse. pancura beyaz bir kağıt parçası asacak. sakin ol. Charles.sabrediyorum. gelininde gördüğü değişiklikten hayrete düştü. Charles. aradan pek az zaman geçince . fakat Rodolphe gözden kaybolmuştu. üç çeyrek saatten beri bekliyordu ki. avazı çıktığı kadar bağırıyordu: — Ne hayasız kadın! Ne beyinsiz kan! Belki de daha beteri!. annesine koştu. ah. olayları büyüterek. Rodolphe. Rodolphe: — Etrafına dikkat etsene! dedi. Hiç şüphesiz. dedi. Ama. Rodolphe serseme döndü. ıstırap çekiyorum!. Rodolphe orada. bilakis.biri kaldırımda yürüyor gibi geldi ona. Omuzuna yaslanıyor ve fısıldıyordu: . hatta hıyar turşusu yapmak için kaynanasından akıl öğrenmeye kadar iltifatı ileri götürdü. hemen kalkıp gideceğini MADAME BOVARY 201 söylüyordu. fevkalade bir hal olursa. Her şeyi öyle acele acele. Emma nihayet razı oldu: —Öyle olsun! Gidiyorum!. önünde diz çöktü. Yaşlı kadın. bir sıçrayışta yerinden fırlayarak: — Çıkın! dedi. sık sık konu dışına çıkarak anlatmaya başladı ki. o da. her ikisini de daha iyi aldatmak için miydi? Yahut bir nevi şehvetli çilekeşlikle. karısının yanına gitti. avluyu geçti. yaşıyordu. Anne!. Emma: — Ah! Başıma gelenleri bilsen! diye cevap verdi. Charles.Genç kadın. Madame. Merdivenden indi. razı etmek için yalvarıp yakardı. Dayanamayacağım artık. ne köylü karısı!. Rodolphe ile aralarındaki parolaya göre... aklını kaçıracak gibi oldu ve: — Ne yapmalı? Ne istiyorsun? diye sordu. Yaşlarla dolu gözleri. kaçır beni. sonra: — Onu da alırız.
beyaz mermerden katedralleriyle muhteşem bir belde görüyorlarmış. kendisini başgöz etmeyi düşüneceklerdi. hisse senetleri satın alacaktı. zevk tecrübeleri ve her an genç kalan vehimleri. Zaten müşterileri de artacaktı. ensesindeki saç topuzunun. daha sonraları. bir körfezin dibinde. Bu saçlar. Çeşmelerin buğusu. onu daha hızlı geliştirecekti.. on beş yaşına basınca kim bilir ne kadar güzel olacaktı! Hele annesine benzeyip de. kolları birbirlerine kenetlenmiş. ev işleriyle uğraşacak. Araba. onların yanında. Hatta. Gözkapakları. babasına terlikler işleyecek. Daha şimdiden. tıpkı endamı gibi. onları artık bir daha geri dönmeyecekleri yepyeni bir diyara götürüyormuş. onları kardeş zannedeceklerdi. hiç konuşmaksızın. koyu renkli balık ağları rüzgârda kuruyormış. Yolda. onu Emniyet Sandığı'na yatıracaktı. bir akşam. düşünüyor musun? Mümkün mü? Arabanın hareket ettiğini hissettiğim zaman. içinde gözbebeklerinin kaybolduğu uzun âşıkane bakışları için mahsus biçimlenmiş gibiydi. Bununla beraber. rasgele.bakınca. bana öyle geliyor ki. Hırsları. Gece yarısı eve döndüğü zaman. tırısla gidiyormuş orada. kabiliyeti olmasını. tarifi imkânsız bir güzelliği vardı. küçük beşiğin kapalı perdeleri. Emma uyumuyordu. Kuvvetlice alınmış bir nefes burun kanatlarını aralıyor. 204 MADAME BOVARY kırmızı bluzlu kadınların. Daha sonra. her sabah çiftliğe de bir göz atmayı kuruyordu. hepsi. Ah. kızı geceleri. Çiftliğin gelirine hiç dokunmayacak. coşkunluktan. kubbeleri. lamba ışığında çalışacak. Sonra. hamakta sallanacaklarmış. kızı yatılı bir okula vermek lazımdı. onu yine nefis ve dayanılmaz buluyordu. kalın bir yığın halinde dolanıyordu. tıpkı onun gibi. İnsan . yatağın ¦kenarında karanlıkta şişen bir beyaz kulübeyi andırıyordu. Hayatları ipek elbiseleri kadar rahat ve geniş. onları her gün çözüp dağıtan. köprüleri. bütün evi tatlılığı ve neşesiyle dolduracaktı. cilvede usta bir sanatkâr tarafından oraya yerleştirildiği hissine düşebilirdi. bir yerlerden. ehram gibi üst üste konmuş yığın yığın yemişleri serinletiyormuş. gidiyorlarmış. gün batarken küçük yeleği mürekkep lekesi içinde. Evlâdının hafifçe nefes alıp verişini duyuyor gibi geliyordu ona. bir balıkçı köyüne varıyorlarmış. daha yumuşak tonlarda beliriyordu. kendilerine uzattığı demet demet çiçekler varmış. evliliklerinin ilk zamanlarında olduğu gibi. katırların kişnediği. kederleri. Sesi şimdi. uyuyormuş gibi yapıyordu. o da kızını mesut edecekti ve bu hep böyle sürüp gidecekti. rüzgârların ve güneşin çiçeklere yaptığı gibi. onun. neresi olursa olsun. yerdeki malta taşları yüzünden. buna güveniyordu. gitarların fısıltı ve çeşmelerin şırıltısıyle birlikte duyuluyormuş. Gondola binip gezinecekler. Nihayet. onu derece derece geliştirmişti. Hali vakti yerinde iyi bir delikanlı bulacaklardı. hastalarını görmeye giderken. yazın kocaman hasır şapkalar giyince! Uzaktan anne ile kızını görenler. Ya sen? Madame Bovary asla o günlerdeki kadar güzel olmamıştı. Orada kayalıklar ve kulübeler boyunca. Çünkü. sekiz günden beri. Berthe'in iyi yetişmesini. zinanın gelişigüzelliğine göre. piyano öğrenmesini istiyordu. Kocası. güle oynaya okuldan döndüğünü görür gibi oluyordu.— Değil mi? Yolcu arabasında olduğumuz zaman!. balona binmiş de bulutlara doğru yollanmış gibi olacağız. gübrenin. fıskiyeler altında gülümseyen solgun heykellerin ayakucunda. birazcık koyu ayva tüyünün ışıkta gölgelendirdiği dudaklarının etli köşesi yukarıya doğru kıvrılıyordu. gidiyorlarmış. Dört beygir dörtnala kalkmış. bir palmiyenin gölgelendirdiği düz damlı basık bir evde oturacaklar-mış. Civarda küçük bir çiftlik kiralamayı. Günleri saydığımı biliyor musun?. ne yapmalıydı? Uzun uza-dıya düşünüyordu. yanında uykuya dalarken. gemileri. bir dağın zirvesinden. elbisesinin kıvMADAME BOVARY 203 rımlarından ve ayağının kavsinden içine nüfuz eden harikulade bir şey peyda oluyordu. Çanların çaldığı. Şimdi artık büyüyecekti. Artık orada karar kılıp yaşaya-yacaklarmış. gözlerinin önünde canlandırdığı bu istikbalin sınırsız genişliği içinden yepyeni hiçbir şey zuhur etmiyordu. Porselen idare lambasından tavana titrek ve yuvarlak bir aydınlık vuruyor. yağmurun. Varlığının nesi varsa. Emma'yı uyandırmaya kı-yamıyordu. Ekseriya. o başka rüyalara gözlerini açıyordu. liman ağacı ormanları ve sivri çan kulelerinde leylek yuvaları bulunan. . başarıdan gelme.. aslında mizaçla hal ve şartların ahengi neticesi. her mevsim. Charles. nihayet açılıp saçılıyordu. birdenbire. Öyle hayal ediyordu ki. kolunda sepeti. Sonra. seyredecekleri tatlı geceler kadar sımsıcak ve yıldızlı olacakmış. Sevinçten. Deniz kenarında. bu da pahalıya patlayacaktı.
M. şimdi zaten bu boyda yapıyorlar. . sevgi ve şefkatle bakıyordu. Gelecek ay kaçacaklardı. artık mutlak surette 4 eylül pazartesi günü yola çıkmaya karar verdiler. pasaportlarını alacak. ailen olacağım. Nihayet cumartesi oldu. güneşle örtülü ufukta sallanıp duruyordu. meydanda. sonra hasta olduğunu söyledi. dünyada hiçbir 206 MADAME BOVARY şeyim yok! Benim için sen. Lheureux hemen zinciri cebine koyup yollanırken. anladım. Yalnız.. hepsi birbirinden muhteşem. taraçanın yanındaki duvarın üstüne gidip oturdular. — Bir de gece çantası. uzun yakalı. Emma. diye düşündü. size güveniyorum. Pek ağır olmasın. Emma arkasından seslendi: — Bütün bu siparişleri dükkânda alıkoyun. — Hayır. neden üzgün olayım? Ama yine de Emma'ya garip bir şekilde. Rodolphe. Emma. hatta Marsilya'ya kadar arabada yalnız seyahat etmek için Paris'e yazacak. dedi. Ağustos ayı geçti. bütün bu hesaplarda çocuğun adı geçmiyordu. aşağı yukarı elli üzerine doksan iki santim kadar. Rodolphe. hareketten iki gün öncesi. beşiğinde öksürmeye başlamıştı. hiç olmazsa zincirini alsın diye ısrar etti. sonra. birbirlerini tanıyorlardı.. Değil mi? Hem • de çabuk lazım! Adam eğildi. kendisinden şüphe mi edecekti? Ne çocukluk! Fakat MADAME BOVARY 205 Emma. sonra. Böylece hiç kimsenin içine şüphe düşmeyecekti. eczanenin kepenklerini açtığı zaman uykuya dalabildi. Emma: -7. ahenkli. astarlı.. Mantoya gelince —düşünür gibi yaptı— onu da getirmeyin. şehvetli bir gülüşle: — Sahi mi? Seviyor musun beni? Yemin et bakayım! — Seni seviyor muyum? Seni seviyor muyum! Sana tapıyorum. vatanın olacağım: Sana bakacağım. yaşayış tarzını bırakıyorsun diye mi? Evet. Bîr çiçek tarhının etrafını dolaştılar. Madame Bovary. aradan sekiz gün geçince. yahut Bovary her zamankinden fazla horluyordu. buna hacet olmadığını söyledi. oraya varınca da bir araba satın alacaklar ve hiç durmaksızın.Günler. Emma ancak sabaha karşı. her zamankinden daha erken. bütün bu gecikmelerden sonra. eşyasını evvela Leureux'nun dükkânına gönderecek. yerlerini peyleyecek. daha sonra bir seyahate çıktı. mantoyu istediğim zaman vermek üzere hazır bulundurmasını söylersiniz. her şeysin. Lheureux: ' — Bu işin içinde bir bit yeniği var. kullanışlı bir şey. uçsuz bucaksız. ne ise. Emma. Dükkâncı. şafak camları ağarttığı ve küçük Justin. Fakat çocuk. o da doğrudan doğruya Kırlangıç'a yükleyecekti. — Seyahate mi çıkıyorsunuz? — Hayır! Ama. Ben de senin için her şey olacağım. Emma'nın da belki hatırına gelmiyordu. Rodolphe. mavimtırak. — Evet. — Gidiyorsun diye mi? Sevgilerini. sanki dalgalara benziyordu ve hepsi. kendisine de. Emma. seni seveceğim. kadını kollarına alarak: — Ne kadar güzelsin. Emma'yı görmeye geldi. sevgilim! . alacağınıza mahsup edersiniz. büyük bir manto. anlıyorum. Fakat benim. yalnız bana işçinin adresini verirsiniz.. bazı işlerini yoluna koymak için iki haftalık zamana ihtiyaç gösteriyordu. Cenova yoluyle seya-hata devam edeceklerdi. yeniden on beş günlük mühlet istedi. dedi. — Sonra bir de sandık lazım. — Evet.Sen üzgünsün. evet.Rodolphe gece. Rouen'a alışverişe gidiyormuş gibi Yonville'den hareket edecekti. kemerinden saatini çekerek uzattı: — Alın bunu. Emma: -— Her şey hazır mı? diye sordu. Lheureux'yu getirtmiş şöyle diyordu: — Bana bir manto lazım olacak. Rodolphe bu bahse hiç yanaşmıyor.
.. yavaşlayarak. dedi. her gün daha sımsıkı.. akan ırmak gibi gür ve sessiz. benim Rodolphe' cuğum!. değil mi? Affet beni! Rodolphe: MADAME BQVARY 207 f — Zamanı henüz geçmedi. Sonra Rodolphe'a sokularak: — Başıma nasıl bir felaket gelebilir? Sen yanımda olduktan sonra aşamayacağım ne çöl vardır. Emma ellerini Rodolphe'un saçları arasına daldırmıştı. ardından koştu ve çalılar arasından suya doğru sarkarak seslendi: — Güle güle. Ama neden içim üzgün yine? Meçhulden korkma mı bu? Alışkanlıkları terketmenin tesiri mi.. yahut duvar boyunca dikili ağaçlardan olmuş bir şeftalinin kendi kendine dalından yere düştüğü duyuluyordu. âdeta ışıl ışıl pullarla kaplı. belirli aralıklarla: «Evet. Emma şiddetle: — Hayır! dedi. Ve Rodolphe'un uzaklaşmasına baktı. bu. Rodolphe. yarına. hiç kımıldamayan söğütlerin otlar üzerinde uzanan gölgelerinden daha ölçüsüz. birbirleriyle konuşmuyorlardı bile.Ay. arkasına bakmıyordu. 208 MADAME BOVARY Rodolphe karşı kıyıya geçmişti bile. saadetin fazlalığından! Ne kadar zayıfım. çayırın dibinde. dedi. kıpkırmızı. Emma son bir okşayışla: — O halde. Yoksa?. cevap versene? Rodolphe. kirpi veya gelincik. başsız bir yılan gibi kıvranıyordu. bu hareket sanki firarlarına bir işaret gibiydi.. daha melankolik gölgeler aksettiriyordu. Sonra.. Siyah ve delikli bir perde gibi kendisini yer yer gizleyen kavak dalları arasından hızlı hızlı yükseliyordu. etraflarında yayılıyordu... Emma. aydınlattığı boş gökyüzünde göründü. gözleri yarı kapalı. ne güzel gece.. birdenbire neşelendi: — Pasaportlar sende mi? — Evet. Hiçbir şey bize sıkıntı. sayısız yıldızlar serpiştiren bir büyük leke düşürdü. Emma: — Gece yarısı. Emma. o zaman da.. Bu. Emmâ. kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi: ¦— Evet. — Provence otelinde beni bekleyeceksin değil mi? Tam öğle zamanı? Rodolphe başıyle bir işaret yaptı.» diye cevap veriyordu. Bu gümüş parıltı. iyice düşün. Saat gece yarısını çaldı. — Ah. Tatlı bir gece. ne de okyanus. çocuksu bir sesle tekrarlıyordu: — Rodolphe! Rodolphe! Ah Rodolphe. bir gece hayvanı. hiçbir şey bize engel olmayacak. — Emin misin? — Elbette. Evet!. ha-nımelleri kokusunun getirdiği yumuşaklıkla yeniden yüreklerinde canlanıyor ve hatıralarına. . — Unuttuğun bir şey yok mu? — Hayır. av peşinde. endişe vermeyecek. belki pişman olursun. bu. Sonra. Hayır. Rodolphe: . yaprakları sarsıyor. boylu boyunca üzerinden erimiş elmas damlaları dökülen dev gibi bir şamdana da benziyordu. Söylesene. baş başa kalacağız. daha tam bir kucaklaşma olacak. ırmağın üzerine. yusyuvarlak. dedi. Demek yarın oldu! Bir gün daha kaldı! Rodolphe gitmek için yerinden k'alktı. çayırda hızlı adımlarla yürüyordu. Sonuna kadar yapayalnız. Hülyalarının içinde öylesine kaybolmuşlardı ki. seyahat iyi gelecek. Sık sık. dedi. Eski günlerde yaşadıkları aşk. Beraber yaşadıkça. ne uçurum. beyazlığının zarafeti içinde.. gözlerinden boşanan iri yaşlara rağmen. ırmağın dibine kadar. yer hizasından doğuyordu. esen serin rüzgârı derin derin içine çekiyordu. Dallarla yaprakları tabaka tabaka gölgeler dolduruyordu. ¦— Böyle daha ne kadar gecelerimiz olacak.
Böylece. acele yazılmış mektuplardı. eskiden gönderilmiş olanlarını gözden geçirmek istedi. şakacı.. düşüncesine hep beraber üşüşen kadınlar. Emma'nın güzelliği. melankolik olanları vardı.. geleceğe inanarak. kalbinin üzerinde o'kadar tepinip durmuştu ki. bazen de hiçbir şey hatırlamıyordu. Rodolphe. seyahatlerine ait açıklamalarla dolu. belleğinde Emma'nın yüz çizgileri azar azar karıştı. ne akılsızız!» Rodolphe. bir siyah maske. zavallı meleğim? Mb 14 210 MADAME BOVARY Hayır değil mi? Saadete. diyordu. güven içinde ve çılgınca bir yola çıkıyordunuz. bir okul avlusundaki çocuklar gibi. Nihayet mekMADAME BOVARY 209 tuplanndan birkaçını okudu. «Verdiğiniz karan iyice düşünüp taşındınız mı? Sizi sürüklediğim uçurumu biliyor musunuz. Evvela içlenir gibi oldu. memleketi bırakıp gidemem. düşünmeye koyuldu. duvarda asılı av ganimeti geyik başının altındaki yazı masasına kendini hızla attı. beyaz elbisesiyle. Kendi kendine: — Haydi. yavaş yavaş karanlıkta kaybolduğunu gördü.. Bazıları aşk. onlar gibi adını duvara kazımayı bile akıl edemiyordu. Kutudan etrafa rutubetli bir toz ve kuru gül kokusu yayıldı. yüreği öyle hızlı çarpmaya başlamıştı ki. sanki canlı yüzle resimdeki yüz birbirine sürtünerek ikisi birden silinmişler gibi. orada hiçbir yeşillik bitmiyor ve oradan kim geçerse. hepsini bir boya getiren aynı aşk seviyesinde birbirlerini küçültüyorlardı. bu kağıt ve hatıra yığınlarını karıştırmaya başladı. Namuslu bir adamım beti. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. Tuvaleti ona iddialı. Korkunç bir küfürle: — Ben de ne budala adamım. Nihayet. Bu söz. XIII Evine döner dönmez. kadın mektuplarını saklamak âdetinde olduğu eski bir Reims bisküvileri kutusunu yatağının yanındaki dolaptan alıp getirdi. güzel bir metresti! Derhal o anda. Fakat. çocuğunun yükünü üzerime alamam. Bu resme baka baka ve modelinin hatırasını canlandıra canlandıra. Rodolphe. biz ne bahtsızız. canı sıkılmış. Az önce verdiği karar. kapağı açınca kırılıyordu. kutunun köşelerine çarpıp duruyordu.. yere yuvarlanmamak için bir ağaca dayandı. Bazı kelimeleri okuyunca.Birkaç dakika sonra durdu ve Emma'nın. bin defa hayır! Bu kadar aptallığa lüzum yok. ona uzak bir mazide kalmış gibi geliyordu. hayır. gevşemiş. Kendi kendine metanet vermek için bunları söylüyordu. bir hayalet gibi. Mendilin yanında. çünkü zevkler.» Rodolphe: — Doğrusu da bu zaten. ses tonlarını hatırlıyor..saçlar! Siyah. aralarına muazzam bir fasıla koymuşçasına. göz süzüşü ise pek bayağı geldi. bir diz bağı. bazıları kutunun demirlerine takılmıştı. Bu suretle. çocuklardan daha sersem. Emma. bütün diğerlerini altüst etti ve elinde olmayarak. Onun menfaati uğruna böyle hareket ediyorum. yüzleri. hatıraları arasında gezinirken. iki dirseğini masaya dayayarak. Uzunlarını. birbirlerine engel oluyor. mendili unutup gitmişti. birbirine karışmış kuru çiçek demetleri. bazı jestleri. İçlerinde âşıkane veya şakrak. dedi. bunlar. sonra kadına karşı isyan etti. sşn saçlar buldu. kanaatini açıklıyordu. saçlar . diye düşündü. Alt tarafı. İlkönce soluk lekelerle benek benek olmuş bir mendil gözüne ilişti. bir defasında gezintide burnu kanamıştı. bazıları ise para istiyorlardı. kutuyu dolaba götürürken içinden: — Bir sürü maskaralık. teknik. âdeta iş mektupları gibi kısa.. eline kalemi alır almaz yazacak bir şey bulamadı. Onları kutunun dibinde bulabilmek için. Yoo. firketeler. Ah. diye söylendi. bu aşkın bütün zevkle-riyle birlikte gözünde canlandı. hayır. başlayalım artık! Yazdı: «Cesaret. Emma'nın verdiği bir minyatür vardı. Ondan bir şeyler yakalamak için. buraya gelince sağlam bir mazeret bulmak için . mektupların imlaları kadar değişik olan yazı ve üsluplarını da tetkik ediyordu. Bu birbirine karışmış mektupları avuç avuç yakalayarak sağ elinden sol eline boşaltmakla birkaç dakika gönül eğlendirdi. — Sonra bir sürü zorluklar. Rodolphe. dedi. masraf. Bu onun mendiliydi. Ellerini kollarını hareket ettirerek: — Alt tarafı.
asma yapraklarının altına koydu ve hemen çiftlik uşağı Girard'a. Sepeti bizzat onun eline ver. Evet. «Dostunuz. Allaha ısmarladık şeklindeki kelimeyi ikiye ayırarak. — Bütün servetimi kaybettiğimi söylesem? Hayır. Mahremiyeti hiçe sayan. ben' uzaklarda olacağım. yürekte aşk kazılmış mühür geçti: — Bu vaziyette pek uygun düşmeyecek. İsmimi çocuğunuza öğretin de dualarında beni ansın. iftiralara. hiç şüphe yok. sizin için tehlikeli olmayacak bir tecrübeye girişebilirdim. Benim de.. buralardan kaçmak istedim. eline. çünkü geç uyumuştu). — Şayet beni soracak olursa. kaderden başka suçlu yok!» Kendi kendine: — İşte. «Ah. Sizin kedere düşmeniz fikri bile bana azap veriyor. öyle imzalamalı. hem cazibenizin.durakladı. Fakat. önceleri bu aklınia gelmedi. Bunun pek ince. Akıbetleri kestirmeksizin. bu işi bitirmek lazım! «Bu dünya zalimdir. Sonra mektubu balmumu ile kapamak isterken. Emma ile mektuplaşmak için bu usulü kullanıyor ve ona.. bir an önce. sepeti örselemeksizin. git. belki de hakaretlere göğüs germemiz gerekecekti. dedi. size daima derin bir bağlılık duyacağım. dedi. Mektubu 212 MADAME BOVARY dibe. — Şimdi nasıl imzalayacağım? Sizin pek-vefakâr. ergeç bir gün. ya av eti gönderiyordu. sorulara. İçlenerek: — Zavallı kadıncağız. Alıp başımı gidiyorum. Beni bir kaya parçası gibi duygusuz zannedecek. ne olursa olsun. insanlar peşimizi bırakmayacaktı. sonra ilave etti: «inanın bana. gelecekteki vaziyetimizin ne çürük temellere dayanacağını anlamaktan alıkoydu. mevsimine göre.. Şunun üstüne birkaç damla gözyaşı lazımdı. belki de pişmanlığınıza tanık olmak gibi korkunç bir ıstırap duyacak. bir Allaha ısmarladık daha ilave etti. bir bardağa su koyarak parmağını içine daldırdı ve mektubun üzerine yukardan iri bir damla damlattı. Bu cins kadınlara makul söz dinletmek mümkün mü hiç? Düşündü. bu ideal saadetin gölgesine uzanmıştım. Emma. hor görmelere... dedi. elimde değil. çünkü sizi tekrar görmek hevesine kapılmamak için. çünkü çıldırmış gibiyim! Allaha ısmarladık! Bana karşı merhametli olun! Sizi elden kaçırmış olan bir talihsizin hatırasını saklayın. Madame Bovary'nin evine götürmesini tembih etti. pişmanlığınıza sebep olduğum için ben de nadim olacaktım. o çok rastlanan uçan gönüllü kadınlardan biri olsaydınız. Gelip de beni sıkboğaz etmemesi için. Hayır. Emma! Unutun beni! Ne diye sizi tanıdım? Niçin o kadar güzeldiniz? Kabahat benim mi? Hey Allahım! Hayır. bencillik saikasıyle. kim bilir. ya yemiş. seyahate çıktığımı söylersin. Rodolphe. hayır. ileride bir gün. İyi buldu. Allaha ısmarladık!» Mektubun sonuna. Zaaf yok! Tekrar geleceğim ve belki. hem de azabınızın kaynağı olan o nefis coşkunluğunuz. bu ateş (insanlık hallerinin akıbetidir bu) azalacaktı! Bize bir bıkkınlık gelecekti. dostunuz?. zaten hiçbir şeyi önleyemez bu. Size hakaret ha! Ah! Ben ki MADAME BOVARY 211 sizi bir tahta oturtmak isterdim! Ben ki. ama.» İki mumun fitili titriyordu. şunu da ilave edelim: «Bu hazin satırları okuduğunuz zaman. Ama. Ertesi gün. yeniden başlamak gerekir. bir sepet dolusu kayısı toplattı.» — Belki hasislik yüzünden bu işten vazgeçtiğimi sanacak. yataktan kalktığı zaman (saat iki sularında. mürekkebin üzerinde solgun bir leke belirdi. hiçbir zaman tesirsiz kalmayan bir söz. Daha sonra. Nereye mi? Bilmiyorum. Adam sen de.» Mektubu bir daha okudu. Nerede olursak olalım.. olmaz.. pek kibar bir buluş olduğuna hükmediyordu. dikkatli ol! . tapılacak kadın olan sizi. adam sende! Ne zararı var? Bunu da yaptıktan sonra üç pipo içti ve yatmaya gitti. baş başa verip serinkanlılıkla eski aşkımızdan söz ederiz. Haydi. Ah. ben ağlayamam ki.. sizi asla unutmayacağım.. bir elma ağacının gölgesinde yatar gibi. Rodolphe kalkıp pencereyi kapamaya gitti ve tekrar yerine oturduğu zaman: — Galiba bu kadarı kâfi. hatıranızı bir tılsım gibi ruhumda götürüyorum! Size ettiğim kötülüklerden dolayı kendimi sürgünle cezalandırıyorum. diye düşündü.
köylü de böyle bir hediyenin bu . Emma'nın şakaklarını sıkıyor. sürmeyi çekti. asma yapraklarını kopardı.Girard sırtına yeni önlüğünü geçirdi. tamir yerlerini muayene ediyormuş gibi peçetesini açtı ve kendini gerçekten bu işe vermek. kaldırımın taşMADAME BOVARY 213 lan pırıldıyor. tornasını işleten Binet'di. — Burası iyi. Eve vardığı zaman. bir evin alt katında tiz perdeden bir gürültü koptu. kendini koyuvermesi. mektup hatırına geldi. Emma pencerenin pervazına dayanmış. tavan arasının oda gibi kapalı yerine kadar sürüklendi. onu çağıran bir ses gibi. sarhoş gibi. Fakat dikkatini ne kadar çok toplarsa. çatıların üzerinden kır alabildiğine uzanıyordu. Charles'dan korkuyordu. Lokmalar-onu boğuyordu. sofradan kalkmak için hiçbir bahane uyduracak halde değildi. etrafı geniş mesafelerle çevrili. görür gibi oldu. Hem nerede okusundu? Nasıl? Kendisini görürlerdi. dehşetten bayıltacaktı. dedi. Charles: — Karıcığım! Karıcığım!. Aşağıdan yukarıya doğru yükselen ışık çizgisi. sanki içine doğmuş gibi. bezin ipliklerini saymak istedi. Arduvaz taşlarından aşağıya dimdik bir sıcaklık dökülüyor. köyün meydanı bomboştu. duvar boyunca yükseliyor. — Mösyö sizi bekliyor. köylüye ürkek gözlerle bakıyor. ağzından şu sözler.kadar heyecan yaratmasına akıl erdiremeyerek Emma'yı şaşkın şaşkın süzüyordu. O zaman. diye bağırdı. vücudunun ağırlığını boşluğa doğru çekiyordu. hiçbir şey duymadı ve nefes nefese. sanki arkasından korkunç bir yangın patlak vermiş gibi. aheste aheste Yonville'in yolunu tuttu. Felicite ile birlikte. göğsünün altında tos vurur gibi çarpan kalbi. Charles oradaydı. Tam kenarda. Birdenbire mektubun hatırası kafasından canlandı. Aşağıda. kapı kapalıydı. Madame. mutfağın masası üstünde bir yığın çamaşırla uğraşıyordu.. korkak olmuştu. aralıksız sürüp gidiyordu. soluğunu kesiyordu. Bu. Ona öyle geliyordu ki. Sonra. kayısıları götürmek içinmiş gibi yemek odasına geçti.. bu muhakkaktı! Nitekim. ona sarılıyordu. Tornanın gürültüsü. Emma daha fazla sabredemedi. Adam nihayet çıkıp gitti. — Nerdesin? Gel artık! Ölümden kıl payı kurtulduğu düşüncesi. Gökyüzünün mavisi onu sarıp sarmalıyor. yatak odasına doğru koştu. açtı. göz kamaştırıcı bir ışık bir anda içeriye daldı. fikirleri de o kadar karışıyordu. Felicite'ydi. Neden bu hayata bir son vermemeliydi? Kim ona mani oluyordu? Serbestti. parmakları arasında bir saç levha gibi tıkırdayan o korkunç kağıdı hep elinde tutarak merdivenden çıkmaya devam etti. kocaman ve altı çivili galoşlarıyle yere zom zom basarak.. İlerledi. Karşıda. İkinci katta tavan arasının kapısı önünde durdu. onu işitiyor. Kıyametin kopmasını isteyerek etrafına bakınıp duruyordu. Madame Bovary. tam altında. Cebinde para ararken. boşalmış kafasında dolaşıyordu. okuyup bitirmek lazımdı. Aşağıya inmek icabetti! Sofraya oturmak icabetti! Yemek yemeyi denedi. dedi. Emma durdu. âdeta boşlukta duruyordu. Kapıyı itti ve içeriye girdi. koluna bir elin değdiğini hissedince titredi. mendiliyle kayısıların üstünü örttü. Gözlerini kapadı. iri adımlarla. fakat cesaret edemiyordu. diye düşündü. dehşet içinde. Uşak: — Bunu size bizim efendi gönderdi. pek garip bir tarzda çıktı: 214 MADAME BOVARY . sallanan meydanın tabanı. yalpa vuran bir gemi gibi eğiliyordu. O zaman. kendisine bir şeyler söylüyordu. gittikçe hızlanıyordu. kendini yatıştırmak istedi. onu az kalsın. Acaba kaybetmiş miydi? Onu nerede bulmalı? Fakat zihni o kadar bitkindi ki. taban tahtalarının ucu. öfkeden gülerek mektubu yeniden okuyordu. evlerin fırıldakları hareketsiz duruyordu. kaldırıma bakarak: — Haydi! Haydi!. Rodolphe'u görüyor. o her şeyi biliyordu. hava. kendinden geçmiş. Felicite orada kalmıştı. Bu. birbirinden farklı aralıklarla. sokağın köşesinde. mektubu buldu. sofra hazır. sonra. bırakıvermesi kâfiydi.
ödü kopmuş. Sonra: — Bir şey yok. ellerini uzatmış.. Langlois' nm bana anlattığına göre. Çünkü kendisini sorguya çekmelerinden. karanlığı şimşek gibi delen fenerlerin ışığında kendisini farketmişti. Rodolphe'u göremeyeceğiz?! Emma titredi: — Kim söyledi bunu sana? Sesin birdenbire böyle yükselmesinden biraz hayrete düşen Charles: — Kim mi söyledi. şimdi biraz istirahat ediyor. bu sirke ölüyü bile canlandırır. Karısının uyumasına bakan Charles: — Evet. başını başka tarafa çevirerek. tuzluk. eğlenmek için böyle ortadan kaybolur. tekrar yerine oturdu. Emma'nın boğazına bir hıçkırık geldi. Charles. hayır. pek nefis. Fakat. gözleri kapalı. Tekrar bayıldı. ben kendisine hak veriyorum. Emma: — Boğuluyorum! diye haykırarak bir sıçrayışta yerinden kalktı. Charles. bıçaklar. dedi. ayıp olmasın diye sustu. dostumuz eğlenceye pek düşkündür. Doğrusu. yanından ayrılmamalarından korkuyordu. Felicite. Gözlerinden ırmaklar gibi yaşlar boşanıyor ve yavaşça yastığa dökülüyordu. Salçalar. sonra da tabağına koyuyordu. iki tekerlekli bir mavi araba tırısla meydandan geçti. Seyahata çıkmış.— Galiba uzun bir müddet M. 216 MADAME BOVARY Charles. kesik kesik: — Hayır. hemen koşup geldi.. Huchette'den Buchy'e. Yatağına götürdüler. konuş bizimle! Kendine gel. az evvel Fransız Kahveha-nesi'nm kapısında rastladım. Emma. dedi. zeytinyağı sürahisi yerlere dökülmüştü. Ağzı açık. Dirseğiyle Charles'ı dürterek: — Müsterih olun. yardıma adam çağırıyordu. bir şey yok. Yonville yolundan başka yol olmadığı için. Berthe.. Şimdi yine ağırlaştı! O zaman Homais bu arızanın nasıl meydana geldiğini sordu. karısının kızarıp bozarmasına dikkat etmeksizin. Emma'nın şişeyi koklayarak gözünü açtığını görünce: — Emindim zaten. Charles sepeti birkaç defa karısının burnuna kadar uzatarak: — Kokla şunu: Ne koku! dedi. — Oh. dedi. et yemeği. İnsan. Sofra. zengin. dedi. bağırıyordu. Charles: — Konuş bizimle. Sepeti uzattı.. Al. Sinir! Otur da yemeğini ye! .. etajerin üstüne dağılmış olan kayısıları sepete yerleştirdi.. Zaten. Emma yavaşça itti. tedaviye kalkışmalarından. M. balmumundan bir heykel gibi hareketsiz ve rengi uçmuş. diyordu. Girard. . onun sözünü dinleyerek. — Bunda şaşılacak ne var? Vakit vakit. upuzun yatıyordu. Eczacı. Emma. Charles. Charles. eczacı ise. yatağın bulunduğu oyuğun dibinde ayakta duruyor. Karşında ben varım. Emma bir çığlık kopardı ve kaskatı kesilerek sırtüstü yere yuvarlandı. Rodolphe. dedi. tadına bak. kasabadan geçmek gerekiyordu. Yemek odasına giren hizmetçi yüzünden. Gerçekten. Eczacı: — Koşa koşa gideyim de. seni seven Charles! Beni tanımıyor musun? Bak. yanında. hayatın ciddi anlarına yakışan düşünceli bir sessizlik içinde bulunuyordu. yahut çıkacakmış. yediği kayısıların çekirdeklerini avucuna tükürüyor. karısının kayısı yerden birdenbire bu duruma düştüğünü söyledi. zannediyorum ki şiddetli devreyi atlattı. Ansızın. kollarını annesine uzatıyordu. işte küçük kızın da burada: Öpsene onu! Çocuk. kendini zorlayınca. üstelik de bekâr olduktan sonra!. Kimseyi istemem! dedi. sepeti getirtti. bütün vücudu çarpıntılarla sarsılan Madamın göğsünü bağrını çözüyordu. senin Charles'ın. bizim laboratuvardan kokulu sirke getireyim. boynuna sarılmak için. Zavallı kadın!. Sonra. hovardanın biridir. evde kopan vaveylayı duyunca. ıspazmoz geçti. dedi. Elleri titreyen Felicite. MADAME BOVARY 215 Rouen'e gitmeye karar vermişti. içinden bir kayısı aldı ve hemen ısırdı. dedi. uzun uzadıya düşündükten sonra. bütün tabaklarıyle devrilmişti.
Bridoux'nun (eski arkadaşlarımdan biri. oraya olmaz. Kendinden geçer gibi oldu ve hemen o akşam. dedi.. yumuşatıcı. dedi. adım adım yürüyor. Bir gün. Beriki. hardal lapası.. Kadında bir beyin humması patlak vermişti. elini alnına doğru götürdü: Uzağa. Emma. Charles'ın omuzuna dayanmış. belki muhayyileyi de şöyle bir sarsmak gerektiğini düşünmüyor musunuz? MADAME BOVARY 217 — Ne yoldan? Nasıl? —¦ Ah. Charles. Nepeta cataria. Canivet'yi konsültasyona çağırdı. bahçenin dibine kadar gittiler. Kırk üç gün. arazı yok etmek bahanesiyle mizacı tahrip eden o sözde ilaçlardan hiçbirini size tavsiye etmem. bundan ibaret! Teskin edici. Rouen'dan eski hocası doktor Lariviere'i getirtti. ümitsizdi. taze ekmek kokusuna dayanamayıp bayılanları örnek olarak gösterirler. uydurma ilaca lüzum yok. yatağında oturabilecek duruma geldi. çünkü konuşmuyordu. Eczacı devam etti: — Bu anormallikler yalnız insanlara özgü değildir. dostları önünde bu tecrübeyi sık sık tekrarlar. Onu en çok korkudan şey. Charles baş ucundan ayrılmadı. Bovary alçak sesle: — Aman. oraya olmaz! dedi. Öğleden sonra birkaç saat ayakta kalabiliyordu. Hayır. ekşiliği azaltıcı şeyler! Sonra. itiraf etmeliyim ki. Kuvveti yerine geliyordu. işitmiyordu. Emma ağır ağır doğruldu. Madamın vaziyetine gelince. sinir sisteminde sayısız denecek kadar intizamsızlıklar bulunduğunu ispat eder. Papazlar bunun ehemmiyetini anlamışlardı. Arkadaşım. Böylece. daha anlaşılmaz bir yol tutturarak. kocası koluna girip bahçede dolaştırmayı denedi. Bahçe yollarının kumu.Eczacı: Olur şey değil. işte mesele orada! Aslında dava bundan ibaret. Bu da insanın anlayışını sersemletmek ve cezbeye getirmek için tabii. Ta Neufchâtel'e adam gönderip buz getirtiyordu. Bovary: — Yorulacaksın. daha karışık belirtilerle nük218 . gülümsemeye devam ediyordu. dedi. Nitekim. yalnız perhiz. hatta —vücuduyle ruhu bütün o çırpınmalardan kurtulmuş da dinleniyormuş gibi— acı bile duymuyor gibiydi. hafif bir kendini beğenmişlikle gülümseyerek devam etti: — Bu. onun ilk kez üstüne reçel sürülmüş bir dilim ekmek yediğini görünce ağladı. Yanık boynuz. soğuk su kompresleri koyuyordu. Guillau-me korusundaki köşkünde. fakat ufukta. şimdi Malpalu sokağındaki eczanenin sahibidir) bir köpeği var. arkası yastıklara dayalı. Buz yolda eriyor. rahat edersin. bakmak için. Emma'nın bitkinliğiydi. Yatağa girdiği yoktu. doğru değil mi? Eczacının sözlerini dinlemeyen Charles: — Evet. sinir sistemini daima aşırı derecede hassas bulmuşumdur. Ekim ayının ortalarına doğru. hastalığı . sevgilim. son zamanlarda gazetede okuduğum gibi: That is the question! Fakat Emma uyanarak haykırdı: — Ya mektup? Ya mektup? Sayıklıyor zannedildi. bayılacakmış gibi: — Hayır. taraçanın yanına geldiler. dedi. dikkat edin de uyanmasın. Bütün hastalarını yüzüstü bırakmıştı. Onu hafifçe kameriyenin altına itti: — Otur şu sıranın üstüne. Diğer yönden doğruluğunu garanti ettiğim bir örnek olmak üzere arzedeyim. terliklerini sürükleye sürükleye. çok uzaklara baktı. Gece yarısından sonra da gerçekten sayıklamaya başladı. M. öyle. Bu nedenle. aziz dostum. Fakat kayısılar da belki sekteye sebep olabilir! Bazı kokulara karşı aşırı derecede hassas bünyeler vardır! Patolojik bakımdan olduğu kadar fizyolojik bakımdan da tetkike değer güzel bir mevzu bu. tepelerin üstünde. aralık vermeksizin nabzını yokluyor. kuru yapraklar altında kayboluyordu. yani halk deyimiyle kedi otunun bu cins üzerinde şehvet arttırıcı bir tesiri olduğunu bilmez değilsiniz elbette. kendini iyi hissedince. hayvanlarda da görülür. tekrar adam gönderiyordu. hemen çarpıntılar içinde kalır. Diğerlerine nisbetle bünyeleri daha nazik olan insan cinsinde bu neticeye varmak da zor değildir zaten. öbek öbek yakılan otların dumanından başka bir şey yoktu. Basit bir hapşırtıcının bir etkide bulunabileceği kimin aklına gelir? Son derecede garip bir şey bu. kendisine bir enfiye kutusu gösterilmeye görsün.
O anda han sahibesi bağırıyor. Ezile büzüle. dükkâncı. on iki ayda yüz otuz frank kazanç sağlamış oluyordu. içilecek sıcak bir şey istemek veya laf etmek için hizmetçisini çağırıyordu. Nitekim. işlerin bu kertede kalmayacağını. böylece minnet altında kalmaktan da biraz utanıyordu.MADAME BOVARY setti. bu suretle Charles. Kahvaltılarım yatağına getirtiyor. Homais'ye nasıl ödeyeceğini bilemiyordu. Charles bunlara ihtiyacı olmadığını boşuna söyledi durdu. çok daha tombul. şimdi her şey aşçı kadının elinde kaldığı için. şuurundan böylesine tatsız bir düşünce mevzuunu hemen uzaklaştırıyordu. ama dükkâncı. sanki bütün aklı fikri bu kadında olmalıymış gibi. bu parayı temin etmek mümkün olup olmadığını sordu. bazen göğsü. XIV Önce. kendisinin de satacak bir şeyi yoktu. korkunç nispette artmıştı. Ama senede imza atar atmaz da aklına cüretkâr bir fikir geldi: M. evvelki senette yazılı yüz seksen frankla birlikte tam bin iki yüz elli franklık bir borç altına girmiş oluyordu. Buna göre Bovary. kâh yana yakıla. paraları getirdi ve bir senet daha yazdırdı. karanlıkta bir yıldızı andırıyordu. öyle dolap çevirdi ki. mantoyu. Bu işin güçlüklerini anladıkça. babasına başvurmak veya bir şeyler satmak gibi çareler arıyor. Charles. üstelik para sıkıntısı içindeydi. kendisine onun hakkını yemek gibi geliyordu. kendisince pek ehemmiyeti olmayan ufak tefek olayların şaşmaz bir intizamla vukuunu. bir çeşit endişe içinde bekliyordu. satıcılar homurdanıyor-du. kendine bakmaktan ibaretti. ertesi yıl bu kadar borcu ne ile ödeyeceğini düşünüp duruyordu. Bir yıl sonra borcunu ödeyeceğini ve istenilen faizi de vereceğini ilave etti. dava açmaya kararlıydı. zaten hekimin de başka dertleri vardı. sanki nekahat-hanedeymij gibi. koltuğunu. Emma'nm hastalığı en had derecesindeyken. eczanesinden aldığı bütün ilaçların parasını M. Pazar yerinin çatısı üzerindeki karlar. dükkânına koştu. Madamın nekahati uzun sürdü. Kafasını bu işlerle meşgul edip Emma'yı unuttuğu için kendine kızıyordu. Guillaumin kendisine Grumensil yer kömürü ocaklarının hisse senetlerinden vermeyi vadediyor. hiç şüphe yok. imkânlar kuruyordu. Monsieur iyice düşünüp taşınmalıydı. . hakkından vazgeçerek malları geri almaktan-sa. bazen de elleri kolları ağrıyordu. nekahat devresindeki Madamın buna canı sıkılacağını söyledi. sattığı eşya MADAME BOVARY 219 üzerinden de en az üçte bir nispetinde kâr etmekle. kustuğu da oluyordu. Allanın günü. torbayı çatlatacak kadar semirmiş olarak kendisine döneceğini umuyordu. sonra sıra yağmura geldi. yüzde altı faizle borç para vermek ve bunun da bir çeyreğini komisyon olarak almak. üstelik. Hava güzel olduğu zaman. sonunda Bovary altı ay vadeli bir senet imzalamak zorunda kaldı. hasılı. Charles sonradan. akşamlan Kırlangıç'm gelişiydi. gece çantasını. Bütün aklı fikri. kimse bu işle meşgul olmadı. daha hızlı işleyerek ve daha çok yük taşıyarak. bir yerine iki sandığı. na götürüyordu. o tarafın pan-curları daima kapalı duruyordu. neye el atsa altın oluyordu. Bu servis. günün birinde. odaya beyaz ve hareketsiz bir ışıkla aksediyordu. Kış şiddetli geçti. çünkü bahçeye garez bağlamıştı. Her ne kadar. evin masrafı. Atın satılmasını istiyordu. Charles bunda bir kanser başlangıcının belirtilerini görür gibi oldu. senetlerin vaktinde ödenmeyeceğini. Argueil ile Rouen arasında yeni bir yolcu arabası servisi işletmeyi kuruyordu. hekimin evinde beslenerek. bütün bu malların kendisine ısmarlanmış olduğunu ve geri alamayacağını. daha bir sürü şeyi getirip teslim etmişti. Lheureux'den bin frank borç almak. Böylece. Bazen kalbi. Lheureux tekrar sıkıladı. bazen beyni. M. meydana bakan pencerenin yanı-. zaman zaman kâh tehditle. hele M. M. Eve hesap pusulaları yağıyordu. satıcının emrine bin yetmiş franklık bir meblağ ödeyecekti. Altın Aslan'ın külüstür arabasını çabucak iflas ettirecek ve böylece Yonville'in bütün ticareti onun eline geçmiş olacaktı. hekim sıfatıyle bunlara para yermeyebilirdiyse de. faturayı şişirmek için vaziyetten istifade ederek. Neufchâtel hastanesi için elma şarabı müteahhitliği yapıyor. ama Felicite unuttu. Emma. diğer sesler ona cevap veriyor. Lhereux. hep onu düşünmemek. Bunlardan en önemlisi. Lheureux bayağı sıkıştırıyordu. Ve zavallı çocuk. Sonra. gelecek bir eylülde. Öğle vakti. Zaten. küstah bir tavırla. vaktiyle sevdiği şeyler artık hoşuna gitmiyordu. malların dükkâna iade edilmesi emrini verdi. adam. Fakat babası kulak asmayacaktı. arabanın üstündeki sandıklan indirmeye giden Hip-polyte'in feneri. yenileneceğini. sıska paracığının.
cetvelleriyle kepenklerin tokmağına vura vura okuldan dönüyorlardı. Emma. kendisini bu saatte görmeye geliyordu. Gururdan yorulmuş ruhu. . gün batmaya başlayınca. ellerinde yeşil hurma dalı tutan azizlerin ortasında. de***. aynı ilgisizlikle. dünyanın üzerinde dalgalanan ve gökyüzüne karışan bir safiyet hali görür gibi oldu ve o hale katılmak istedi. O zaman. de Maistre tarzında kurumlu bir ifadeyle kaleme alınmış cüzler. Emma bir et suyu içiyor. müellifi birçok nişanla taltif edilmiş M. esiri bir ruhun tasavvur edebileceği en ince bir Katolik hüznünün dolduğunu hissediyordu. mukaddes kaptan mayasız ekmeği çıkardı ve Emma. Bunlar. Yatağın çarşaflarına mukaddes su serptiler. M. varlığı da Tanrıya doğru yükselerek onun aşkında eriyecek gibi geliyordu kendisine. tanrısal bir sevinç içinde bayılırcasına. muskalar taşıdı. eğlenceli tarafı eksik olmayan kısa ve tatlı bir sohbet içinde kendisini dine bağlamaya teşvik ediyordu. yanmakta olan bir buhar duman halinde dağılırsa. sanki zencilere kap kaçak gönderiyormuş gibi. din kitapları ticaretinde o devirde neler geçer akçe ise hepsini karmakarışık toparlayıp gönderdi. Bir gün. Monseigneur Kitaphanesi sahibi M. Fakat. Voliaire'in hataları. odasında takdis hazırlıkları ilerledikçe. Tanımadığı insanları yerden yere çalan polemik yazılarının hayratlığı hiç hoşuna gitmedi. havadis getiriyor. Papaz. papaz okullarının şair öğrencileri veya tövbe etmiş yosmalar tarafından iç bayıltan bir üslupla yazılmış. ebediyete kadar artıyordu! Ümidinin kuruntuları arasında. bütün ihtişamıyle altın bir tahta oturmuş. diğer aşkların' üstünde bir başka aşk vardı ve bunlar. bütün duygularından kurtaran kuvvetli bir şeyin benliği üzerinden geçtiğini hissetmişti. Bir azize olmak istiyordu. uzak mekânlarda meleklerin çaldığı harplerin sesini duyar ve masmavi bir gökyüzünde. çerçevesi zümrütlü bir mukaddes emanet bulunmasını arzu etti. Aralarında İyi düşünün. Kitapçı. onun bu imanının böyle bir coşkunlukla zındıklığa ve hatta cinnete gelip dayanmasından da korkuyordu. Etrafındaki yataklığının perdeleri bulutlar gibi hafifçe şişiyor ve konsolun üzerinde yanmakta olan iki iri mumun ışınları. ilah kabilinden eserler vardı. tahta kunduralarını kaldırımda sürükleyerek. bütün bu haller. bu gibi meselelerde fazla bilgisi olmadığı için. pembe kapaklı romanımsı şeylerdi. içine. Boulard'dan kadın cinsinden zekâ ve irfan sahibi birine kuvvetle tesiri olacak bir şeyler göndermesini istedi. Tespihler satın aldı. Nasıl ki. hastalığının pek ağırlaştığı bir sırada. Lakin. saat beşe doğru. kendisini. Madame Bovary' herhangi bir şeye ciddiyetle kendini verecek kadar henüz zihnini toparlayamamıştı. Dinden ilham almış hikayelerin öylesine hayatı bilmeyen insanlar tarafından yazıldığını gördü ki. zayıf olmanın tadını çıkara çıkara. iradesinin. odasında yatağının başı ucunda. Bu harikulade manzara. Sonra da. dinin emir ve tembihlerine içerledi. bütün idraklerinden. görünüşler ölçüyü kaçırınca. aralıksız ve sonsuz. papaz. Ama yine de sebat etti. kendisini kollarında taşımak üzere bir işaretle yeryüzüne alev kanatlı melekler indiren Ruhûl Kudüs'ü görür gibi olarak başım yastığa bıraktı.220 MADAME BOVARY Charles eve dönüyordu. gençlerin istifadesi için. Hazreii Meryem'in ayaklarına kapanan hovarda. okuduğu kitap elinden düştüğü zaman. Hafifleyen bedeni artık hiçbir şey düşünmüyor. bambaşka bir hayat başlıyordu. can çekişmeye başladığını sanmış ve günah çıkartmak istemişti. sorulu. sonra. bütün benliğini kapla-maksızın. hatır soruyor. Bournisien. hepsi birbiri peşinden. kendisinde ilâhi bağışlamanın sızmasına geniş bir gedik açacak olan parçalanışını seyrediyordu. sonra tekrar çıkıyordu. şimdi bile o hissi yeniden duymaya çalışıyordu. ona göz kamaştırıcı nurlar gibi görünüyordu. MADAME BOVARY 221 saadet yerine çok daha büyük mutluluklar. O duygu da. hayal edilebilecek şeylerin en güzeli olarak hafızasında kaldı. öyle ki. cevaplı küçük broşürler. fakat aynı derecede derin bir tatlılıkla devam ediyordu. nihayet Hıristiyanlığın alçak gönüllülüğü içinde dinleniyor ve Emma. çocuklar. bunları aşırı bir acelecilikle okumaya başladı. Cüppesini görür görmez Emma ferahlıyordu. delillerini aradığı gerçeklerden yavaş yavaş uzaklaştırdı. M. her akşam öpmek için. Hal. Emma'nm bu eğilimlerine hayran oluyordu. kendisini bütün acılarından. şurup şişeleri ile dolup taşan konsolun bir mihrap haline getirilip Felicite de yerlere yıldız çiçekleri serpince. kendisine sunulan kurtarıcının cismini kabullenmek üzere dudaklarını uzattı. Demek.
kendini. Bu bü222 MADAME BOVARY yük aşktan bir koku yayılıyor ve her yerden geçerek. Örneğin. ziyaretçileri de sırasıyle uzaklaştırdı. Madame Caron. her mübarek cuma günü kendine iri bir domuz sucuğu ısmarlamaktan: çekinmeyen Bovary babanın iğneli sözlerinden kurtulmak için. kendisine dostça: . fakat gökyüzünden hiçbir haz inmiyor ve Emma. Zaten. o ani. Gotik üslubundaki dua rahlesi Önünde diz çöktüğü zaman. Bu saç kümesinin siyah halkaları çözülerek. Berthe istediği kadar ağlasın ona artık kızdığı yoktu. hiç şüphe yok. tarağını çıkarmakla işe başlıyordu. Kızına: — Karnının ağrısı geçti mi meleğim? diyordu. bahçeyi baştan başa alt üst ettirdi. kapının yanında ayakta. merhametli mi. hareketsiz duruyordu. kendisinden izin isteyen ve bahane ararken kem küm eden hizmetçisine öyle öfkelendi ki. onun sessiz arzuları ve sıkılganlıklarının farkında değildi. Eczacının karısı. Kaynanası Madame Bovary. elleri ayakları yorulmuş. humais'nin çocukları da ziyarete geliyorlardı. ona kalırsa. hemen hemen her gün. faziletli mi. Bir gün Charles eve dönünce. yerinden doğruluyordu. şimdi her şeyi öyle bir kayıtsızlıkla sarıp sarmalıyordu ki. Madame Dubreuil. Sonra. oracıkta. iradesini de daha sik kullanıyordu. Önce başını sert bir hareketle sallayarak. hayatın yaraladığı bir kalbin bütün gözyaşlarını İsa'nın ayakları dibine akıtmak üzere yalnızlığa çekilen o büyük eski zaman hanımlarına benzetiyordu. Ona okuyup yazma öğretmek istiyordu. Emma. başkalanyle de düşüp kalkıyordu. ta Paskalyaya kadar oğlunda kaldı. tu-valetiyle meşgul oluyordu. bu kalın bezden gömleğin altında. deyiverdi. Artık tevekkülle her şeyi anlayışla karşılamakta karar kılmıştı. kederli bir tavırla ilave etti: — Haydi. artık bu gürültüsüz evden hoşlanıyordu. Hatta ekseriya Madame Bovary. Justin onlara refakat ediyordu. Emma iyileştikçe. tavırları öyle değişikti ki. kendini aşırı derecede hayır işlerine verdi. uzun elbiselerinin işlemeli kuyruklarını ihtişamla sürüyerek. Hayatından silinmiş olan aşkın. Onlarla birlikte Emma'nın odasına çıkıyor. hastalığı sırasında. Madame Tu-vache ve Allanın günü saat ikiden beşe kadar ziyaretine gelen o iyi yürekli Madame Homais'di. kendisine hiç aldırmadan. çorba içen üç serseri ile karşılaştı. ta dizlerine kadar indiğini ilk kez görünce. Emma. onun herhangi bir irade hamlesi göstermesine memnun oldu. Bu araştırma. O zaman da. Emma' nın. toprak altında bir kral mumyasından daha şatafatlı ve daha hareketsiz. Bovary'nin itirazlarına rağmen. • . konuşması.Rodolphe'un anısına gelince. git de eğlen! İlkbaharın başlangıcında. Kızarıp bozaran Felicite'nin cevabını beklemeden. Nitekim. yanıbaşında. içine kapanıp yaşamak istediği iffet ve namus havasım tertemiz bir sevginin kokusuyle dolduruyordu.. lohusa kadınlara odun gönderiyordu. koş bakalım. Hangi konuda olursa olsun. orada kalıyordu. sağlam mantığı ve ciddi tavırlarıyle kendisine metanet veren kaynanasının evde bulunmasından maada.vaktiyle zinanın yarattığı sırdaşlıkla âşığına fısıldadığı aynı tatlı sözlerle şimdi Tanrıya hitabediyordu. Bu hali pek beğenen eczacı. hiç konuşmadan. Karı koca kavgasından bıkıp usanmış olan bu kadıncağız. biçare çocuk. Homais ailesinden sıyrıldı. Emma onu kalbinin en derin köşesine indirmişti. mutfakta sofraya oturmuş. kocasının sütnineye gönderdiği küçük kızını eve getirtti. kiliseye de eskisi gibi muntazam devam etmez oldu. bir akşam. fazladan bir meziyetti ve sofuluğununun gururu içinde. Kocası yine de. emzik çağındaki iki yavrunun yanma yamyamdan daha iştahlı bir oğlanı da katarak mutfağa fazlaca gelmeyi âdet edinen sütnine Rollet anayı kapı dışarı etti. bencil mi. komşusu hakkında anlatılan dedikodulardan hiçbirine kulak asmak istemeMADAME BOVARY 223 misti. imana kavuşmak içindi. hep ideal izlenimlerle doluydu. Bunlar. Madame Langlois. İlkönce. nekahet devresinde iken. Emma. gelininde ayıplanacak bir şey bulamıyordu. Bu. ihtişamından ürktüğü harikulade ve yepyeni bir şeyle birdenbire karşılaşmış gibi oldu. yoksa ahlaksız mı hiç ayırt edilemiyordu. birdenbire: — Bu kadar seviyor musun onu. belki bulaşık bezlerini tamir edecek yerde öksüzlere zıbm örmek tutkusu dışında. güzelliğinden taşan cazibeye açık o delikanlı kalbinde çarptığını farket-miyordu. şan ve şereflerini La Valliere'in bir portresinde tahayyül ettiği. muazzam bir aldatmacanın belli belirsiz duygusu içinde. sözleri öyle sevgi ve bakışları öyle gururla dolu. Fakirler için elbise dikiyor.
bana. Bu. İkisi de sıcaktan 224 MADAME BOVARY bunalmış oluyordu. onu da bir kadeh içki içmeye davet ediyordu. aslında fena adam değildi. dedi. M. şehadet parmağı ile bir tutam enfiye yuvarlarken. kilise.. masa üstünde böyle sağlam tutmalı ve sicimlerini kestikten sonra. ağız dolusu bir kahkaha ile mutlaka şu nükteyi yapıyordu: — Nefaseti insanın gözüne çarpıyor! Papaz. Protestanlardır. kötü edebiyat da var. Eczacı: — Neden. Dışarıda kalıp Koru'nun ortasında hava almayı tercih ediyordu. diye devam etti. O da kendisine. ahlak bakımından müziği edebiyattan daha zararsız bulduğunu söyledi. bizim de emirlerine itaat etmemiz lazımdır. papazın bu husustaki fkirlerini öğrenmek istedi.. Arhalie'ye--Rahip. fakat güzel sanatların en önemlisini topye-' kûn mahkûm etmeye kalkışmak. bunlarda edep ve haya kuralları çoğu zaman pekâlâ bozulurdu. gerçekten açık saçık şeyler vardır içinde! M. Binet: — Ben.. eskimiş bir düşünce gibi gelir. meşhur tenor Lagardy'yi dinlemeye götürmesini tavsiye etmesine hiç içerlemedi... Örneğin Voltaire'in trajedilerinin birçoğuna bakın. sesine birdenbire mistik bir eda vererek ilave etti): Şayet kilise bu temaşaları mahkûm etmişse. Fakat eczacı.. Bournisien. yani biraz aşağıda. eskisi gibi. Rahip. Şarap testilerinin tıpasını çıkarmakta Binet pek becerikliydi. siz de kabul edersiniz ki. tiyatro sanatkârlarını afaroz eder? Çünkü eskiden. kirli heveslere yol açar. bir hayli huy-landırıcı. Homais: — Elbette. dedi. ayrıntıları. eczacı: — Evet. diyordu. Papaz: — Ben de biliyorum. Charles'ın da eve döndüğü saatti. akait derslerinden çıkar çıkmaz soluğu Emma'da alıyordu. ama. mantarı itmeli. süslü püslü. Hiç değilse. nasıl kötü eczane varsa. karısını biraz içi açılsın diye. ekseriya onların yüzüne fışkırıyor. taraçantn duvarı dibinde. insanı kendinden geçiren dairelerde kadınlı erkekli toplantılar. diye itiraz ediyordu. Charles'a. O piyeste gerçekten kaçık bir ihtiyar general vardı! Bir işçi kızını iğfal eden iyi aileden bir delikanlıya haddini bildiriyor. Binet de oralarda bulunuyor. diyordu. dedi. sonunda. o da. onların içine öyle ustaca felsefi düşünceler serpiştirilmiştir ki. diye sordu. gizliliğe aykırı kıyafet değiştirmeler. bütün bunlar bir nevi ruh laubaliliği yaratır. bunların açıktan açığa ibadetlerde rolü vardı. Kameriyeye bu adı vermişti. İddiasına göre tiyatro. bütün kilise babalarının kanaati böyledir. ama yavaş yavaş. bunlar tiyatroyu halk için gerçek bir ahlak ve diplomasi okulu haline getirir. Memnun bakışlarım etrafına ve ta nihayetlerine kadar manzarada gezdirerek: — Şişeyi. o zaman da rahip. Sonra da tutarsınız. o kadınlaşmış sesler. iyi yazar bulunduğunu. Bovary. iffete aykırı düşüncelere. içini çekmekle kaldı. bu tatbikat esnasında. Bournisien'in öfkeli bir hareketi üzerine. — Costigat ridendo mores. Galilee'yi hapsettikleri o MADAME BOVARY 225 aşağılık devre layık bir ahmaklık. peşin hükümleri hicvetmeye yarıyor ve keyif maskesi altında fazilet öğretiyordu. o meşaleler. sabrını kaybederek: — Kutsal Kitabın okunmasını tavsiye edenler. Nitekim bir gün eczacının. diye atıldı. (Sonra. eczacı ise devam etti: — Kutsal Kitapta da öyle. iyi eserler. elbette bunun bir hikmeti vardır. Tatlı elma şarabı getiriliyordu ve birlikte. siz de bilirsiniz. Monsieur Bournisen. bir genç adamın eline verilecek şey değildir o kitap. tatlı su böceği avlıyordu. bizler değiliz. Rouen Tiyatrosu' na. edebiyatı savunmaya başladı. Bu sükûttan hayrete düşen Homais.— İşi fazla sofuluğa vurmuştunuz. Fakat elma şarabı. o boyanışlar. Koro ile birlikte «mystere» adı verilen bir çeşit farşlar oynanırdı. eskiden Paris yumurcağı adında bir piyes görmüştüm. tıpkı lokantalarda seltz suyuna yapıldığı gibi. Madamın tamamtyle iyileşmesi niyetine içiliyordu. her gün. .
Acele ediniz! La-gardy yalnız bir akşam oynayacak. yahut hiçbir fikri olmadığından. zamanımız gibi bir aydınlık çağında. Velhasıl. Yanında üç metresiyle birlikte bir de aşçı taşıyormuş. inanın bana. dedi. Ertesi gün. afiyet olsun. fakat. adamı nasıl yan bastırdım!. artık her şeye katlanarak: — Öyleyse. eczacı âdeta ürktü ve daha yumuşak bir sesle devam etti: — Yalnız şunu söylemek istiyorum. Emma. Eczacı dayattı: — Elbette ya! Yapmadıkları yok ki zaten! Papaz. olmayacak şey ama. tedirgin olmak. Yolcu arabası Beauvoisine meydanında Kızıl Haç otelinin önünde durdu. Zaten bütün bu büyük sanatkârlar. öyle öfkeli öfkeli bakışlarla: — Efendi!. hekime: — İşte. dansözlerin bacak oyunlarını seyretmeye gitmek için sivil giyinen nice papazlar tanıdım. Konuyu karısına açtı. yarına! Bu tiyatroya gitmek fikri Bovary'nin kafasında çabucak ye-şerdi. hatta bazen ruh sağlığına yarayan. dedi. masrafa girmek gibi nedenler ileri sürerek önce buna yanaşmadı. dedi. — Evet. — Şüphesiz. dört farbalalı. tanıdım. ağız dalaşı denen şey böyle olur. Papaz: — Hadi canım. bu kargalardan birini kudurtmaya yarasa bile. Papaz tekrar iskemlesine oturarak tasdik etti: — Doğrudur! Doğrudur! Fakat ancak iki dakika daha yerinde kaldı. öyle değil mi doktor. şöyle son bir çimdik atmayı münasip gördü: — Ben. değer doğrusu! Eğer yerime birini bulursam ben de sizinle beraber giderim. kadın bu ısrardan bunalıp sonunda razı oldu. zararsız. kasabadan kımıldamamak zorunluğunda olduğuna inanan eczacı. şimdiden düşünmeye gerek yoktu. demekle kaldı. büyük ahırları ve küçük yatak oda-larıyle. bütün taşra varoşlarında görülen hanlardan biriydi: Kış gecelerinde rüzgâr estikçe çatırdayan çürümüş tahtadan balkonlu. saat sekizde Ktrlangıç'a bindiler. içi daima yolcu ile. dedi. dedi ki. mavi ipekten bir elbise giymiş olan Emma'ya dönerek: \ — Bugün aşk sembolü kadar güzelsiniz. avlularında tavukların seyyar satıcılara ait çamurlu arabalar altında yulaf tanesi aradığı.Homais: — Ne olursa olsun. MADAME BOVARY 227 böyle bir eğlencenin karısına yarayacağını iyice kafasına koymuştu. insanları dine bağlamak hususunda en emin çaredir. yorgunluk. Ne ise. haltetmişler. Rouen'ı kırıp geçireceksiniz. hayatınızda bir kerecik olsun. MB 15 226 MADAME BOVARY Konuşma sona ermişe benziyordu ki. ortada hiçbir engel de yoktu. Bournisien. ya aynı fikirde olduğundan kimseyi gücendirmemek için. Yonville'de kalmasına hiç bir neden bulunmadığı halde. dedi.. Charles fikrinden vazgeçmedi. bir zihin eğlencesini hâlâ kötülemekte ısrar etmelerine doğrusu pek şaşıyorum. hoşgörürlük. Hekim. günlük borçları hiç de kabarık değildi. Söylendiğine bakılırsa yaman bir adammış! Servet içinde yüzüyormuş. sözünün her hecesine basa basa tekrarladı: — Ta-nı-dım. onların yola çıktığını görünce içini çekti ve: — Haydi bakalım. Burası. gayet yüksek ücretle İngiltere'den çağırmışlar. eczacı. Gider gitmez eczacı. dedi. muhayyilelerini biraz harekete getirecek bir hovardalık hayatına ihtiyaç duyarlar. Lheureux efendiye ödenecek senetlerin vadesine daha o kadar zaman vardı ki. ibret verici. Sonra. şöyle üstünkörü. Madamı götürün tiyatroya. Gördünüz. mumu hep iki ucundan yakarlar. Emma'nın bu işe fazla kibarlık gösterdiğine hükmederek daha çok ısrar etti.. iyi yolculuklar! Allanın sevgili kulları! Sonra. Fakat gençliklerinde para biriktirmek akıllılığını göstermedikleri için hastanelerde ölürler. Hiç beklemediği bir günde annesi kendisine üç yüz frank göndermişti. şamata . Homais.
fundalıklar üzerinde akislerle uzadığını duyar gibi oluyordu. sanki keman yayları sinirleri üzerinde geziniyormuş gibi. bütün mendiller elde. içyağı. kontrolörden müdüre havale edildi. Sisler arasından İskoç gayda seslerinin. yapılan izahları anlamadı. pantolon cebinde elinde tuttuğu biletleri hep karnına bastırıyordu. sonra MADAME BOVARY 229 1 çalgıcılar birer ikişer içeri girdiler. kapılar henüz açılmamıştı. kıvırtılmış saçların arasından terler akıyordu. Gözlerini dört .. tedbirli hareket etmek için. bir buket çiçek aldı. Birinci mevkie giden merdivenden çıkarken. ihtiyar başlar görülüyordu. Zaten. bakır çalgılar seslerini yükselttiler ve perde yükselince. Fakat biraz daha aşağıda.. tekrar tiyatro bürosuna gitti. Op6ra. bir çift eldiven. müziğin borası ile derhal dağılıveri-yordu. salonu localarla karıştırdı. üstünden variller yuvarlanan Charrettes sokağının nefesiydi. Monsieur. taş parmaklıklar arasında sağa sola ayrılmış. Sonra sahnede üç kez yere vurulduğu işitildi. Emma gençliğinde okuduğu eserlerle. Madame kendine bir şapka. salona ani bir neşe saçarak tavandan indi.. karşılıklı se-lamlaşıyorlardı. sahnedeki peyzaj meydana çıktı. içeriye girmeden önce rıhtımda bir gezinti yapmak istedi. küçük dürbünler kılıflarından çıkarılıyor. omuzlarında birer İskoç atkısı. kalın camları sinek tersleriyle sararmış. uzaktan birbirlerini gören aboneler. sokak tarafında kahvesi. Ön balkonu paradi ile. deri ve nebati yağ kokan buz gibi bir hava cereyanı herkesi serinletiyordu. Charles. izahat istedi. hep bir ağızdan bir av şarkısı söylüyorlardı. ves. cıvıldayan flüt ve büyülülerin uzun curcunası duyuldu. anlamsız ve sakin. Walter Scott'un ro-manlarıyle yeniden karşılaşmış oldu.. öbür koridordan sağ tarafa koşuşan kalabalığı görünce. entrikayı. sonra iki kolunu gökyüzüne kaldırarak kötülük meleğini yardıma çağıran bir serkerde ortaya çıktı. Lagardy. sıcak bastırmıştı. arkasından bir başkası göründü. gıcırdayan kemanların. Kendini melodilerin akışına bırakıyor ve hatta. davulların uğultusu başladı. saçı ve rengi ağarmış. Nihayet orkestranın mumlan yandı. Bovary ise. yeleklerinin açık yerinden pembe veya tirşe kıravatlarmı göstererek. solda bir meşe ağacının gölgesi altında bir çeşme ile. Bu. bir orman içi yol kavşağıydı. bu yüzden çorbasını içecek vakit bulamadı. aralarında yine pamuktan. Emma'nın kalbi hızlı hızlı çarpmaya başladı. büyük ve kapkara mağazalarla dolu. tiyatrodan bulvara. borazanlaşan pistonların. Önce homurdayan basoların. tok bezden perdelerin kenarını hafifçe kımıldatıyordu. gülünç görünmek korkusuyle. romanın anısı librettoyu anlamayı kolaylaştırdığı için.» Hava güzeldi. 228 MADAME BOVARY XV Halk. Yakındaki köşe başlarına asılmış koskoca afişlerde acayip harflerle şu kelimeler tekrarlanıyordu: «Lıtcie de Lammermoor. Köylüler ve asilzadeler. rutubetli peçeteleri mavi şarap lekeleri içinde ve şehirli kıyafetine girmiş çiftlik uşakları gibi daima köy kokmakla beraber. Yakışıklı delikanlılar. böylece. bir düşes şuhluğuyle endamını yay gibi gerdi. zihnine gelen kavranılması güç düşünceler. Madame Bovary yukardan. koridorların tozlu kokusunu olanca gücüyle göğsüne çekti. birlikte çekilip gittiler. aceleyle tiyatronun önüne geldiler. Methale ayak basar basmaz. kızarmış alınları siliyordu. Bir kurşun buharıyle donuklaşmış gümüş madalyalara benzeyen.ile. tiyatroya perde açıldıktan sonra varmaktan pek korkuyordu. fakat iş de akıllarından çıkmadığı için. locasına girip oturduğu zaman. Bu. Bunlar. meyhanelerin kapısına asılmış.. onların san eldivenli ellerini gererek altın başlı incecik bastonlarına dayanmalarına hayran oluyordu. duvarın önünde bekliyordu. cümle cümle izliyor. çivitten söz açıyorlardı. avize. ispirtodan. bazen nehirden esen ılık bir rüzgâr. Emma. bütün benliğiyle bizzat kendisinin titrediğini hissediyordu. elinde olmayarak gururla gülümsedi. derhal harekete geçti. avcılar da tekrar şarkıya başladı. parterde çalım satıyorlardı. hana döndü. Üstü kumaş kaplı geniş kapıları parmağıyle itmekten çocuk gibi zevk duydu. satışlardaki endişelerini güzel sanatlarda avutmaya geliyorlardı. façetalannın ışık cümbüşü ile. Salon dolmaya başlıyordu. koca şehri boylu boyunca birkaç kez arşınladı durdu.. arka tarafında da sebze bahçesi bulunan bir eski zaman misafirhanesi. kapkara masalarının üstü içine alkol karıştırılmış kahve döküntülerinden tutkallaşmış. yiyecek içecekle tıklım tıklım dolu.
o zaman fazilet. pek neşeliydi. oysa öteki. ümitten söz ediyorlardı. gözlerini baygın baygın süzerken bembeyaz dişleri meydana çıkıyordu. saçlarında portakal çiçeklerinden bir çelenk. aşktan yakınıyor. Emma da onun gibi hayattan kaçarak. Güzel bir ses. kendini attığı uçurumun farkında olmaksızın. hayatını âlicenap birine bağlayabilmiş olsaydı. Lakin bu hissi şöhret sanat ününü desteklemeden geri kalmıyordu. bir akşam Biarritz kıyılarında kayıkları onardığı sırada 230 MADAME BOVARY şarkı söylerken. o da galiba beni seviyor» diyordu. yüründüğü zaman titreyen boyanmış ağaçları. Onun yüzünden de iflas etmişti. tıpkı bir fırtınanın uğultusu içinde kazazedelerin haykırışları gibi uzayıp giden o melodili şikâyetlerle yüreğini dolduru-yordu. oymalı bir küçük hançer sol kalçası üzerinde sallanıyordu. âşıklar mezarlarının çiçeklerinden. Fakat bu mutluluk. Diyorlardı ki. kadife külahları. şehvet ve vazife birbiri içinde erir ve kendisi de bu kadar ulvi bir saadetten yerlere düşmezdi. Birinci sahnede herkesi coşturdu. Şantözün sesi ona kendi şuurunun yankısı gibi. Edgar gibi ağlamamıştı. güzelliğinin en taz© çağında. Kontrbasların eşliğinde. kendi hayatından bir şeyler gibi geliyor ve bu vehim onu âdeta büyülüyordu. Emma: — Ne oluyorsa oluyor. Lucie. etmiyor.. tırnak-larıyle locasının kadifesini tırmalıyordu. nedimelerin koltuğuna girmiş. Salon alkıştan inliyordu. Babası değil miydi. ben ne olup bittiğini anlamak isterim. şahısları. Sağlam vücudunu koyu renkte bir eski zaman cepkeni sarmıştı. zaten az kalsın ölümü bunlar yüzünden olacaktı. buğday başaklarının ortasında. Edgar Lagardy göründü. Sesinde öfkeli haykırışları. kiliseye doğru gidildiği zaman. Emma. sürgünden. niçin kıza bu kadar zulüm ediyor? diye sordu. yeminlerden. bütün hafakanları biliyordu. ayak dirememişti. bir başka âlemin havası içindeymiş gibi. Fakat. sen sus! Karısının omuzuna eğilerek: — Bilirsin ki. yalvarmamıştı? Bilakis. Son gece. hıçkırıklar ve öpücüklerle dolu notalar çıkıyordu. kendisini orada. lirizmden fazla şatafat... mehtapta. genç bir kadın yeşilli bir seyise bir kese fırlatarak ortaya ilerledi. o zaman bir çeşme fısıltısına veya kuş cıvıldamalarına benzeyen bir flüt sesi duyuldu. birbirlerine: «Yarına.açarak kostümleri. o kızın âşığı. Tenor. Polonyalı bir prenses. Ah. Emma. ahenkle çırpınıp duran bütün o hayal mahsullerini seyrediyordu. sonsuz bir tatlılıkta hüzünlü hırıltılar izliyor ve çıplak boynundan. dedi. kılıçları. Fakat. onu görmek için eğiliyor. Birdenbire. Emma'nın sabrı tükenmişti: — Sus. sesini duymuş ve ona âşık olmuştu. Lucie'yi yanıltacak olan uydurma nişan yüzüğünü görünce. Emma evlendiği günü gözlerinin önüne getirdi. sarsılmaz bir güven. Bu diplomat oyuncu da. bir kucaklaşma içinde uçup gitmek isterdi. ümitsizliğe düşmüş görünüyordu. sevgi. diye cevap verdi. düşünceli bir tavırla. sus artık! Lucie. Bütün sarhoşlukları. macerayı anlamadığını da itiraf ediyordu. berber ve boğa güreşçisi kokan bu mükemmel şarlatan tipini daha da göze sokuyordu. bunu. Edgar'm gönderdiği bir aşk hatırası sandı. evliliğin çirkefinden ve zinanın hayal kırıklığından önce. kelimeleri fazla bozan müzik yüzünden. Ateşli Güney ırklarına mermerlerin haşmetinden bir şeyler katan o harikulade solgunluk onda da vardı. yine geliyor. Zaten babası ile kolkola çıkıp gittiler. Niçin o da Lucie gibi. Lucie'yi kollarında sıkıyor. dekorlan. yüzü beyaz saten elbisesinden daha solgun. fügün bütün son kısmına yeniden başlandı. — Ama ailesinden intikam almaya yemin ediyor. kanatları olsun istiyordu. bırakıyor. zekâdan ziyade coşkunluk. şapkasında horoz tüyü bulunan o çirkin adamcağız? MADAME BOVARY 231 Emma'nın açıklamalarına rağmen. Bovary: — Bu asilzade. kadını yüzüstü bırakarak başka kadınların peşine düşmüştü. sol majörden kavatine başladı. Emma: — Hayır. müziğin son titreşimlerine karışıp giden keskin bir çığlık kopardı. bu dünyada hiç kimse onu böyle bir aşkla sevmemişti. daima reklamlara şahsının cazibesi ve ruhunun hassasiyetine dair şairane bir cümle sokuşturmaya pek dikkat etmekteydi. Charles. küçük patikada görür gibi oldu. Sahnede yalnız kaldı. Zaten. yarına!. dedi. galiba her arzuyu ümitsizliğe sürüklemek için . ilerliyordu. Son vedaı da haykırdıkları zaman. kederden. dedi.» dedikleri zaman da o. Gilbert'in kendi efendisi Ashton'a menfur entrikalarını anlattığı resitatif duetto başlar başlamaz. mantoları. az önce gelen adam: «Lucie'yi seviyorum.
bir locanın dibinde. onu adama doğru çekiyordu. ceremeyi çekmek gibi laflar homurda-nıyordu. kuvvetine sığınmak için koşup kollarına atılmak ve ona: «Kaçır beni. Edgar. intikam. saadetten mest olarak. nefis bir koro halinde devam 232 MADAME BOVARY ediyordu. kızgın kızgın. hiç düşünmeden aynı şeyi yaptı. kalıbına girdiği şahsiyetin yarattığı vehim. Ashton. — Tahmin et bakalım. Horlanmış âşık. sanatkârı hor görme hevesi uçup gidiyor. Emma dışarı çıkmak istedi. Yonville'in eski noter kâtibi locaya girdi. herhalde daha kuvvetli bir iradenin cazibesine kapılarak. kesik kesik inip kalkıyor. sevişirlerdi! Onunla birlikte bütün Avrupa ülkelerinde. bir taraftan da kadın sesleri onun sözlerini tekrarlayarak. öfkeden ateş saçarak. soğuk bir şeyin sırtından aşağı aktığını hissedince. Leon'a! Leon mu? — Ta kendisi! Gelip sana saygılarını sunacak. küçümseyen bir merhametle içinden gülümsüyordu. o velveleli. dantela yakası. yalnız kendisi için şarkı söyleyecek olan o ruhun vecdini. nefes almasına engel olan çarpıntılarla yine kendini koltuğuna bıraktı. Sonra.. her gece. kiraz rengi MADAME BOVARY 233 taftadan güzel elbisesindeki lekeleri silerken. kostümlerine kendi eliyle nakışlar yaparak. Sahnede rolünü oynarken. tazminat. Rolün. çabuk çabuk bazı sözler kekeledi: . Halk koridorları doldurmuştu. Elini bir kişizade teklifsizliğiyle uzattı ve Madame Bo-vary de. Hepsi de aynı sıra üzerinde el kol hareketleri yapıyorlardı. yaldızlı bir parmaklığın arkasında. Perde indi. Charles nihayet karısının yanına gelebildi ve nefes nefese: — Neredeyse. başkentten başkente dolaşırdı. Yeşil yaprakların üzerine yağmur yağdığı ve pencere kenarında ayakta birbirlerine Allaha ısmarladık dedikleri o ilkbahar akşamından beri bunu hissetmemişti. Emma'ya bir çılgınlık geldi. tavuslar gibi çığlık kopardı. sanki kendisini katlediyorlarmışçasma. mağfiret ve şaşkınlık. Düşüncesini bu konudan çelmeye çalışarak. peşten notalarla onu adam öldürmeye kışkırtıyor. o harikulade. Bir iplik fabrikatörü olan kocası. Lucie tizden feryatlar koparıyor. iri adımlarla sağa sola gidip geliyordu. öyle bir kalabalık var ki!. öfke. Tanışırlardı. içini saran şiiriyeti sayesinde. Adamın İspanyol biçimi kocaman şapkası bir jestle yere düştü ve derhal çalgılarla şarkı söyleyenler gür sesle sextuor'a başladılar. masraf. ıstıraplarının bu kopyasını ancak gözleri oyalamaya yarayan bir plastik fantezi saymak istiyor. Arthur ayn bir köşede. nitekim bardağın dörtte üçünü kısa kollu elbise giymiş Rouen'lı bir kadının omuzlarına döküverdi. adam da. orta perdeden şarkısını söylüyor. göğsünün hareketlerine uyarak. Charles'ın beceriksizliğine kızdı. gelemeyecektim! Öyle bir kalabalık. aynı anda. hep kendisine bakacaktı. Elinde tuttuğu bardak yüzünden yerine çok güçlükle döp-dü. «Halkın ruhuna dalga dalga boşalttığına göre. hatta sahnenin dibinden. kıskançlık. haykırmak geldi içinden. zira her adımda dirseklerine çarpıyorlardı. derhal durumun icaplarını düşündü ve hatıralarının bu uyuşukluğunu kendini zorlayarak sarstı. Emma artık sanatın abartarak büyülttüğü ihtirasların küçüklüğünü biliyordu. kılıcını çekiyor. herhalde tükenmez bir aşkı olmalı. Kadın.uydurulmuş bir yalandı. dedi. devşirecekti. bütün rüyalar senindir!» demek. Yelpazelerin rüzgârı havayı büsbütün boğucu bir duruma getiriyordu. ona atılan çiçekleri toplayarak. mendiliyle. Emma. yukarda kime rastgeldim? M. o muhteşem hayatı hayalinde canlandırmaya çalıştı. Şayet tesadüf istemiş olsaydı. Tenor kendisine bakıyordu muhakkak! İnsan kılığına girmiş aşkmış gibi. daha berrak sesiyle diğerlerinin hepsini bastırıyordu. kadın. ferahlatıcı bir şeyler getirmek üzere büfeye koştu. Fakat. gidelim! İçimdeki bütün ateşler. bizzat kendisinin de yaşayabileceği hayatını. kadife kapı perdesinin altından siyah elbiseli bir adam peyda olunca.» diye düşündü. dehşet. ayak bileğinden itibaren genişleyen yumuşak çizmelerinin kırmızı mahmuzlarını tahtalar üzerinde çınlatarak. bütün yorgunluklarını ve gururunu paylaşarak. Daha sözlerini yeni bitirmişti ki. götür beni. yarı açık ağızlarından dökülüyordu. rahibin yarı bas sesi org gibi uğulduyor. Gaz kokusu nefeslere karışıyordu. Charles bayılmasından korkarak.
Normandiya'da.. kameriye altında kitap okumalarını. konuşma çok geçmeden sona erdi.— Ah! Günaydın. tiyatrodan çıkıp bir yerlerde dondurma yemek teklifinde bulundu. hemen ertesi gün kalkıp gideceklerini söyledi. Leon da. pek tatlı zavallı aşkı hatırlıyordu. dedi. Sonra Leon içini çekerek: — O kadar sıcak ki. gayet işlek bir noterlikte iki yıl süreyle çalışmak üzere Rouen'a geldiğini anlattı. Şimdiye kadar Tamburini'yi.. M. M. on para etmezdi. Acaba neden geri dönmüştü? Hangi serüvenlerin akışı onu yeniden yolunun üstüne atmıştı? Leon. belki. sütnineye gidişlerini. boğuluyorum. Operayı izleyen Charles'a dönerek: — Pek fazla bağırıyor. öyle mi? — Evet. Nasıl! Siz burada mısınız? Salondan biri: — Susun! diye bağırdı. sevgilim. Ey güzel melek. Operadan çıkan kimseler.. Persiani'yi. Sonra karısına dönerek: — Eğer yalnız kalmaya razı olursan. ocak karşısında başbaşa kalmalarını ve artık unutmuş olduğu o pek sakin. hastalığından söz edildi. bir kahvenin camekânı önüne oturdular.. dedi.. bıyığının ucu yanağına dokundu. sustular. omu-zunu bölmeye dayamış duruyordu.. Emma'nın arkasında. O zaman Leon. şantözün oyununu da fazla abartmalı buluyordu. Kadın. çünkü oyun hoşuma gitmeye başlamıştı. Rü-bini'yi. Fakat o andan sonra. söze atıldı: — Ama yine. bu işten anladığını göstermek için. — Dayanılmaz derecede! Doğru.. Kızın saçları darmadağın olmuş: Sahne pek trajik olacak herhalde. Grisi'yi dinlemişti. kocanın karşısında artık diyecek bir şeyleri kalmadığı için. dediklerine göre. MADAME BOVARY 235 müzikten söz etmeye başladı. hemen değil. dedi. sonunu görmeden çıktığıma üzülüyorum. . Homais ailesini. Şimdi o. Paris'te görülen işlerden bambaşka olan muameleleri iyice kavramaktı. Bovary sordu: — Rahatsız mı oluyorsun? — Evet. parlak şöhretine rağmen. diye devam etti. Sonra Berthe'i. Kendi samimi zevki ile karısının fikirlerine saygı arasında bocalayan Charles: — Evet. o büyük remajör duettosu.. Lagardy. romlu şerbetini yudum yudum içerken. Leon'un canını sıkmamak maksadıyle. Emma'nın omuzları üzerine. Bovary: — Yoo. Önce. ikide birde kocasırfm sözünü kesiyordu. pek gizli. çünkü üçüncü perde başlıyordu. O zaman Leon. Kadın umursamaz bir eda le: — Doğrusu! hayır! Fazla değil. gidelim. eczacılardaki iskambil oyunlarını. kalalım. M. Üçü birden tiyatrodan çıkıp rıhtımda açık havada. son perdede tamamıyle ha-rikuladeymiş. Emma'dan çok uzaklarda cereyan ediyordu.. pek uzun. sanki çalgılar daha az ses veriyormuş ve sahnedekiler gerilere gitmiş gibi. biraz. — Ne zamandan beri? — Çıkın dışarı! Çıkın dışarı! Herkes dönmüş onlara bakıyordu. davetliler korosu. bin bir ihtimamla uzun dantel a şalını koydu. benim Lucie'm havasını hafif sesle veya avaz avaz haykırarak kaldırımdan geçiyorlardı. Maksadı. — Demek Rouen'dasınız. Emma artık operayı dinlemez olmuştu. dedi. Emma.. Fakat delilik sahnesi Emma'yı hiç sarmıyordu. burnundan saçları234 MADAME BOVARY na kadar inen ılık nefesin temasıyle zaman zaman ürperdiğini hissediyordu. onların yanında. Kâtip: — Yakında bir temsil daha verecek zaten. o başka. Fakat Charles. Leon. Leon: — Oyun hoşunuza gidiyor mu? derken Emma'nın üzerine o kadar eğildi ki. Ashton ile uşağı arasında geçen sahne. Charles. Lefrançois ananın durumunu sordu.
Katedralde saat on bir buçuğu çalarken. Fakat yavaş yavaş bu duygu zayıfladı. buna bir karar vermenin artık zamanı geldi diye düşündü. hafif sesle: — Gerçekten üzüldüm. zaten noterliğin bir işi için Yonville'e gitmek zorunda olduğunu söyledi. Bir uşak: — Monsieur burada yok. çocuk gibi tir tir titrerdi. hiç şüphesiz. hanın mutfağına girdi. hukuk tahsil etmekle beraber. manevrayı da değiştirerek. masaya bıraktığınız para. sonra Kızıl Haç'a girdiklerini görüRce yüz-geri etmiş ve bütün geceyi bir plan düşünmekle geçirmişti.. Leon: . boğazı kurumuş... ne de fazla kısaydı. Emma onun gelmesinden hiç telaşa düşmedi. dördüncü kattaki gibi konuşulmaz ve zengin bir kadının iffetini. Rouen'da. dedi. bilmiyorum ki. değil mi. fakat Emma için böyle bir zorunluluk olmadığını söyledi. Bovary. bir şahikaydı! O zaman Charles ısrar etti: — Pazar günü dönersin. Monsieur ve Madame Bovary'den ayrılırken. böyle yapmakla hata ediyorsun.. dedi. Ertesi gün. Zaten utangaçlığı da. Üç yıl süren bir ayrılıkten sonra onu tekrar görünce ihtirası uyandı. vaziyete bağlıdır: Binanın asma katında. Saint-Herbland geçidi önünde birbirlerinden ayrıldılar. deli dolu insanlarla düşe kalka. üstüne başka emeller ve hırslar yığıldı..Genç adam. hiçbir şeyin durduramadığı p korkaklara özgü kararlılıkla. göz kamaştırdığından peşinen emin olarak. orada kendisini kibar tavırlı bulan işçi kızları arasında epey de süksesi olmuştu. hayli yıpranmıştı. düşün daha. hatta hesaptan başka. Emma'ya sahip olmayı istemenin. Üniversiteli gençlerin en aklı başında olanıydı: Saçları ne fazla uzun. — Öyle ise. garsonlardan biri sezdirmeden gelip arkalarında durdu. 238 MADAME BOVARY Gece. geceler insana öğüt verir derler. Bu arada etraftaki masalar boşalıyordu. bazen nereye indiklerini söylemediklerinden dolayı kendisinden özür diledi. umarım ki. meşhur bir doktorun salonunda. Paris sokaklarının asfaltını rugan ayakkabısıyle çiğnemeyen herkesi küçümseyerek taşraya dönüyordu. bundan kendini hep korumuştu. haydi kararını ver! Birazcık olsun hoşuna gideceğini umuyorsan. sünepeliği kadar çıtkırıldımlığı yüzünden de. bunda kusur etmeyeceğini. ÜÇÜNCÜ KISIM I M. üç aylık harçlığını ayın birinci günü yeyip bitirmezdi. altta yaşamaya devam etse bile. rıhtım üzerinde. noter kâtibi hemen kolunu yakaladı. beklenmedik bir ümit kapısı açan bu fırsat karşısında. içinde hayali dallara asılı bir altın yemiş gibi sallanan bir belirsiz vaat vardı. Nefse itimat. Charles bir kez daha kendisinin fazla kalamayacağını. tıpkı korsesinin astarındaki zıh gibi. diye kekeledi. yanakları solmuş. Çoğu zaman. fakat burada. Fevkalade bir şeydi. dedi. saat beşe doğru. bu hekimciğin karısı önünde. kesesini çıkardı. etrafındaki kağıt paraları korur. masanın mermeri üzerine iki beyaz sikke çınlatmayı da unutmadı. Emma garip bir tebessümle: — Doğrusu. İfrata kaçmaya gelince.. Beriki dostça bir aldırmazlık hareketi yaptı ve şapkasını alırken: — Anlaştık. dedi. kendini gayet rahat hissediyordu. vaziyeti kavrayan Charles. çünkü Leon. kendilerine refakat eden Leon'a: — Mademki şimdi yine bizim memleketli oldunuz. odasında kitap okurken veya akşamları Luxembourg Bahçesi'nin ıhlamurları altında otururken. Yukarı çıktı. dantelalı bir Parisli kadının yanında olsaydı bu zavallı kâtipçik. kanun kitabını yere bırakır ve Emma'nın anısı aklına gelirdi. Le"on. yarın saat altıda. Sonra. Chaumfere'e de oldukça devam etmişti. Bu ona iyi bir alâmet gibi göründü. ümidini kaybetmiyordu.. Nişanları ve arabası olan bir zatın. Leon onların peşine takılmış. oyunun son parçasında Lagardy'nin başarısını övmeye başladı. bilakis. vakit vakit bize akşam yemeğine de gelirsiniz? 236 MADAME BOVARY Noter kâtibi.. profesörleriyle de arası daha iyiydi.
titreyen bir sesle: — O resim biraz size benziyordu. dedi. Leon: — Çoğu kez. asla! Asla! İçlerinde birer damla yaş belirten güzel gözlerini tavana doğru kaldırarak: — Ah bilseniz. konuşmaya bazı felsefi düşüncelerle girişildi. Emma: — Affedersiniz. Usûl onu sinirlendiriyor. — Yok yok. Çözük saçları üstünde unutma beni çiçekleri.. Emma. bir ilham perisini gösteren bir İtalyan gravürü vardı. resmin karşısında saatlerce kaldığımı bilirim. — Hayır. dedi.. MADAME BOVARY 239 Emma bir başkasını delicesine sevmiş olduğunu itiraf etmedi. — Zannediyorum ki. pazenden bir sabahlık giymiş. ama hata ettim. Emma cevap vermedi.beyaz ayırma çizgisi ve buklelerinin altından taşan kulak uçlanyle. İnsanın etrafında bin bir gaile varken.. Göze girmek için veya kendisini de hüzne düşüren bu melankoliyi safcasına taklit ile. peşimi bırakmayan musallat fikirden kurtulamayarak. oda ise. sanki yalnızlıklarını büsbütün daraltmak ister gibi. Beni bir şeyler hep oraya sürüklü-yordu. derhal. size mektuplar yazıyor. rıhtım boyunca sürükleniyordum. bu karşılıklı dert yanmanın artan harareti ile biraz daha coşuyordu. aya bakıyordu. dedi. basma resimler satan bir dükkâncıda. sabah sabah sevgilisinin şatosuna doğru çayırlardan koşarak gittiği eski randevular da. sözünü kesmeden konuşturmaya kararlı görünüyordu. Emma gülümsemeye başladı. — Demek kalmaya karar verdiniz. Madame Bovary. zaman zaman. Leon. devam etti: — Bazen bir tesadüfün sizi karşıma çıkaracağını hayal ediyordum. hata ediyorum.. her mektubunda canını sıkmaktan geri kalmıyordu. Sonra. Emma. diye ilave etti. kolsuz bir elbiseye sarınmış. terliklerinin sateni içinde oynatıyordu. bunun rasgele bir içgüdünün itişiyle olduğunu iddia etti. öğleye kadar şehrin bütün otellerini bir bir dolaşıp kendisini aradığını söyledi. Açık başı. Şehrin gürültüsü oraya kadar pek az geliyordu. hamal kıyafetine girmiş kadınlarla yediği yemekleri belki hatırlamıyordu. O. tahsili boyunca sıkıntıdan hafakanlar geçirdiğini anlattı. herhalde Emma'nm hatırına gelmiyordu. Köşe başlarında bazı kadınları size benzetiyor. başka sahaları daha cazip buluyor. Arkasında. dedi. alıp başımı. ufacıktı. annesi ise. duvarın sarı kağıdı yaldızlı bir fon gibiydi. konuştukça. öyle mi? Emma: — Evet. Ama yine de içini çekti: . şu dünyadaki sevgilerin bayağılığı ve kalbin daima gömülü kaldığı ebedi yalnızlık üzerinde uzun uzadıya durdu. 240 MADAME BOVARY Emma onu. bitmez tükenmez dertlerimle canınızı sıkıyorum. sonra da hepsini yırtıyordum. genç adam. aynaya aksediyordu.— Ama ben tahmin ettim. Leon da kendisini unutmuş olduğunu söylemedi. Bulvarda. Fakat bazen fikirlerinin eksik kalan ifadesi karşısında duraklıyorlar ve ona tercüman olabilecek bir cümle bulmaya çalışıyorlardı. ortasındaki. böyle olmayacak zevklere alışması hiç doğru değil. Maskeli balolardan sonra. kadın değilsiniz ki siz. Fakat erkeklerin de dertleri vardı.. ayak parmaklarını. dudaklarında peyda olduğunu hissettiği o dayanılmaz tebessümü göstermesin diye başını çevirdi.. budalalığını örtbas etmek için. kalabalığın gürültüsü içine atıyordum kendimi. Çoğu kez sokağa çıkıyor. her biri. kapılarında sizinkini andıran bir şalın. Her ikisi de ıstıraplarının nedenlerini daha açıkça belirtiyorlar. saçlarının topuzunu eski bir koltuğun arkalığına dayamıştı. Kollarını kavuşturup başını eğerek. — Nasıl ettiniz? Leon. neler hayal ettiğimi! — Ya ben! Ben de çok acı çektim. terliklerinin fiyongu-na bakıyor. bir ince örtünün dalgalandığı bütün kira arabalarının peşi sıra koşuyordum.
. çıkmak üzereydiniz.. hatırlanan bütün bu şeyler. Artık konuşmuyorlardı. dedi. ğuna şaşıyordu... Bu. karşılıklı. hisleri daima çekip uzatan bir hadde aletiydi. arkanızdan kapanan o kocaman ağır kapının karşısında aptal gibi kalakaldırıldı. Ölmemiş olması. ona hayatı çekip uzatıyor gibi geliyordu. belki hekimlik. değil mi? Eğer ıstıraplarımız birisine yarayabil-seydi. — Ya bizim o zavallı kaktüsler ne oldu acaba? — Bu yıl kış hepsini kuruttu.. fazileti. kiliseler ve büyük metruk konaklarla dolu Beauvoisine mahallesinde değişik saatlerin sekizi çaldığım işittiler. ben sokakta kalıyordum. siz hiç buyurun demeden. ama herhalde hatırlamıyorsunuzdur? — Hatırlıyorum. hemen elin üzerine dudaklarını yapıştırdı. hayatımı esir eden. Madame Tu-vache'ın kapısını çaldınız. zevk ve kederlerini bir tek kelime Me' özetlemiş oldukları o mazideki hayatın ehemmiyetsiz haMADAME BOVARY 241 diselerini birbirlerine anlattılar.. doğru!.. fakat yine de. diye sordu. aptallık ettiğimin biraz daha farkına varıyordum. odasının mobilyalarını. son basamakta bulunuyordunuz. bu. Le"on. sözünü kesti ve ölmesine ramak kaldığı hastalığından şikâyete başladı. bir fedakârlık yapmış olmak düşüncesiyle kendimizi teselli ederdik. gözümde canlandırıyordum. eskiden yaz sabahları. bütün evi hatırlıyordu. ben de. Leon. ne de yanınızdan ayrılmak isteyerek. bu kadar yaşlanmış oldu-. Emma' nın giydiği elbiseleri. eldivenlerinizi çıkardığınızı ve tez¦ gâhın üzerinde para saydığınızı görüyordum. dedi. çünkü her ikisi de. sofadaydınız. kafalarının içinde bir uğultu . Zaten göz. bir türlü tatmin edemediği. Emma. engel atladığından dolayı sevinerek. Lcon. ne olduğunu anlayamadığım bir kuvvettiniz. benim için. hiçbir yerde hiçbir meslek göremiyorum. elimde olmadan yanınız sıra yürüdüm. kapıyı açtılar. üzerine bugün mazilerini ayarladıkları böyle bir ideale göre yaşamış olmak isterlerdi.onları ne kadar düşündüm? Çoğu zaman. göz ucuyle Emma' nın çehresini süzdü. bir seferinde size gelmiştim. filbahardan beşiği. sanki sabit gözbebeklerinden. Bakışlarını karartan o kederli düşünce yığını mavi gözlerinden sıyrılıp gitti. diyordu. Sonra. fakat birbirlerine bakarlarken. — Çünkü sizi çok sevmiştim! Leon. ne yazıktı! Şimdi artık ıstırap çekmezdi. onları öyle. her an. — Bilir misiniz . devam edin. Emma: — Bilmezsiniz. bütün yüzü parladı. güneş pancurlara vurunca ne halde iseler. İçini çeke çeke kokladıktan sonra da: — O zamanlar siz.— Asıl acınacak şey. adımlarımı size uydurmuş. onu alıp götüren bir his ummanı gibi bir şeydi. O zaman her ikisi de. gözleri yarı kapalı. Nihayet Emma cevap verdi: — Ben de bunu sezer gibi olmuştum zaten... Siz bir dükkâna girince.. inanılmaz derecede bir feragat ihtiyacı içindeydi. gidiyordum. hatta başınızda küçük mavi çiçekli bir şapka vardı. âdeta rüzgârın çıkıp gökyüzünü bulutlardan temizlemesi gibi bir şey oldu.. — Heyhat! Erkeklere buna benzer kutsi vazifeler verilmiyor. hafifçe omuz silkerek. onu dinlerken. Yatılı okullar. Doğru!. vazifeyi ve insanın kendisini sessizce kurban etmesini övmeye başladı. hastanede çalışan bir rahibe olmayı ne kadar isterdim. alçak bir sesle vakit vakit: — Evet. kendisi de. — Aşağıda. Örneğin. Bununla beraber. Emma elini Leon'a uzatarak: — Zavallı dostum. camekândan. Leon bekliyordu. Fakat Emma bu battaniye hikayesine: — Niçin?. ve iki çıplak kolunuzun çiçekler arasında dolaştığım görür gibi olurdum. dedi.takip etmeye cesaret ederek. ne sizi. benim gibi. Madame Bovary. Leon derhal mezarın sükûtuna gıpta etti. lüzumsuz bir ömrü sürüklemektir. sesli bir şey çıkıyormuş gibi. hatta bir gece öldüğü vakit kendisine Emma'dan hatıra kalan kadife çizgili o güzel battaniye içinde defnedilmesini vasiyetnamesine yazmıştı. doğru. — Niçin mi? Tereddüt ediyordu.
çözülmez bağlarla birbirlerine bağlanmış olsalardı.. yarı yarıya karanlığa gömülü.. Halinde nefis bir saflık vardı. zaten gidemezsiniz. Ben çok yaşlandım. imkânsız bu! Bilseniz.— Peki? dedi. tesadüfün lüt-fuyle daha önceden tanışarak. Birbirlerinin elini tutuyorlar ve mazi. Dinleyin beni. gitti! Zavallı Bovary de beni bunun için burada bırakfaydı! GrandPont sokağındaki M. onun titreyen ellerle denediği ürkek okşamaları da hafifçe itiyordu.duyuyorlardı... . şimdiye kadar hiç kimsenin bana böyle duygular ifade etmemesi nereden geliyor? Noter kâtibi hemen. Beni unutunuz! Sizi başka kadmlau. hatırlamalar ve hülyalar.. Hem sonra. dedi. dedi. size diyeceklerim var. eskisi gibi kardeşçe bir dostluk çerçevesi içinde kalmaları lazımdı.. dostum. tadacakları saadeti düşünüyor ve ümitsizliğe düşüyordu. duvar saatine eğilerek: — Aman Allahım. Hiçbir erkek kendisine Leon kadar güzel görünmemişti. her şey bu MB 16 242 MADAME BOVARY vecd halinin tatlılığı içinde birbirine karışıyordu. ilave etti: — Yeniden başlamamıza kim engel olabilir ki?. sevecek. Kollarını açarak kendisine doğru ilerleyen Rodolphe'un cüretinden çok daha tehlikeli olan bu utangaçlık karşısında. hâlâ parlamaktaydı. kesilen konuşmayı nasıl bağlayacağını düşünüyordu ki. Leon geri çekilerek: — Ah... affedersiniz. Siz ise çok gençsiniz.. Emma'nın ne demek istediğini anladı ve şapkasını aramaya başladı. sanki vakti öğrenmek istiyormuş gibi. siz de onları seveceksiniz. Uzun beyaz kuşağının mavi kenarını elinde kibarca evirip çevirerek. Emma: — Peki? diye cevap verdi.. Leon: — Ne hülya! diye mırıldandı. ideal varlıkları anlamanın güç olduğunu söyledi.. Genç adamı MADAME BOVARY 243 yumuşak bakışlarla seyrederken. hayır. kansıyle birlikte beni tiyatroya götürecekti güya.. uslu olalım! Ben böyle istiyorum! Ona sevişmelerinin imkânsızlığını anlattı. İndirdiği ince uzun kirpikleri kıvır kıvır oluyordu. Emma: — Ben de onu düşündüm bazen. Kendisi daha ilk görüşte onu sevmişti. mühim bir şey. Lor-meaux. Beni hâlâ anlamadınız mı? Hâlâ tahmin etmediniz mi?. gelecek.. Leon. — Hayır. dedi. Artık fırsatı kaçırmıştı. Leon: . — Ben operayı bile unuttum. O zaman. Acaba ciddi olarak mı böyle söylüyordu? Baştan'çıkmanın büyüsü ve buna karşı koymanın zorunluluğuna kendini kaptırmış olan Emma da hiç şüphesiz bunun farkında değildi. — Evet. ertesi gün mutlaka kasabaya dönecekti. İner çıkar pencereden. Le"on: — Sahi mi? dedi. hayır.. ö yanağa dudaklarını koymak için âdeta can atıyordu. sivri çatılar arasında siyah bir gökyüzü parçası görülüyordu. dedi. — Sizi sevdiğim kadar değil! — Çocuksunuz siz! Haydi. Nesi Kulesi'ne ait dört sahneyi gösteren dört taşbas-ması resmin kaba renkleri. Orada. t_ Emma yerinden kalkarak konsolun üzerindeki iki mumu yaktı. biz hâlâ gevezelik ediyoruz. Leon. sonra tekrar oturdu. Gece. altlarında İspanyolca ve Fransızca izahatla. — Ama sizi tekrar görmem lazım. Emma* nm yüreğine müphem bir korku düştü. duvarlar üzerinde koyulaşıyordu. Emma: — Acaba. ne kadar geç olmuş. — Ne gibi? — Ciddi. Yanağının o tatlı derisi —Emma'nın düşüncesine göre— kendisine duyduğu arzu ile kızarıyordu ve kadın.
randevuya gelmeyeceğine dair. Emma kesik kesik. katedrale eğri gelen ışık. siz çıldırmışsınız. Kendi kendine: — Nasıl olsa gelecek. Leon'un adresini bilmediği için. dedi. Leon. nergisler ve çuha çiçekleri kokuyordu. Bununla beraber. ince çoraplarını. Bir kadın için ilk defa çiçek satın alıyordu. diyordu. bağrışmalarla dolup taşan meydanda. geniş şemsiyeler altında ve kavun yığınları arasında satıcı kadınlar. ne yapacağını şaşırıp kaldı. Ortada çeşme şırıldıyor. kaldırım taşlarını çevreleyen. üç sokaktan geçti. menekşe demetlerini kağıda san-yorlardı. bir kardinalden daha azametli. diye düşündü. Düşündü ve sonra kestirip attı: 244 MADAME BOVARY — Yarın. boynuna doğru uzandı ve ensesini uzun uzun öptü. Berberin dokuzu gösteren guguklu saatine bakarak: — Daha pek erken. iskarpinlerine. ıslak yeşilMADAME BOVARY 245 likler ve kuşlara mahsus kedi otları ve kırmızı fare kulaklarıyle yer yer birbirlerinden aralıklı dikilmiş güller. Gece. Beyaz pantolonunu. Sonra titrek bir sesle fısıldadı: — Yarına. eşikte duruyordu. noter kâtibine. Notre-Dame'ın sahanlığına doğru yürüdü. dedi. kararlı adımlarla katedrale daldı. Güzel bir yaz sabahıydı. hep şaka. başlan açık. burada olmaz. Emma'nm ellerini yakalayarak: — Orada olacağım. Menekşeleri koklarken. penceresi açık balkonda şarkı mırıldanarak. ah. sonra saçlarını kıvırttı ve arkasından da. O aralık kilisenin kavası. bir defa daha. yonca yaprağı biçimindeki kuleciklerin arasında. Leon.— Halbuki pekâlâ konuşuyorsunuz işte. katedralde. Her ikisi de ayakta duruyordu. üç adım geriledi. kilisenin meraka değer özelliklerini görmek istemezler mi? . Öpücükler çoğaldıkça. birbirlerini görmemeleri lazımdı.. mukaddes kaptan daha parıltılı. vaktin geldiğini düşündü ve ağır ağır. Lyon'a yaklaştı ve kilise adamlannın çocuklan soruya çekerken takındıkları yapmacık bir güler yüzlülükle: — Monsieur. karanfiller.. görülmekten korkuyordu. Kadın başını eğince. Eski bir moda mecmuasını okudu. yaseminler. bir kuş sürüsü fırdolayı dönüp duruyordu. artık her şey bitmişti. hem de birkaç kat cila sürdü. Acaba Monsieur. bir yaprak sigarası içti. Genç adam bir demet menekşe aldı. dedi. çıktı. Fakat mektubu kapattıktan sonra. LĞon.. göğsü gururla kabardı. Emma ellerini çekti. zerafeti daha tabii olsun diye.. buralı değiller herhalde. gökyüzünde. tekrar bozdu. yeşil elbisesini giydi. saat on birde. yeter! Bana acıyın da sizi bir kere daha göreyim. omuzunun üstünden başını uzatarak. — Öyleyse. Emma'nın arkasınday-dı. — Pekâlâ! Durdu. yandaki odaya kaçtı. — Ah. bir tek defa. dans eden Marianne'm altında.. başında tüylü şapkası. Ertesi gün Leon. belinde kılıç. ne kadar levantası varsa hepsini mendiline boşalttı. Bu bakışlarda sadece dondurucu bir haşmet vardı. kendi saadetleri-için. soldaki büyük kapının ortasında. hep şaka! Yeter. Kavas. sonra fikrini değiştirerek: — Ama. sonu gelmez bir mektup yazdı. Kuyumcu dükkânlarının camekân-larında gümüş takımlar panldıyordu. kendim veririm eline. — Nerede isterseniz. bir başkasına sunmak istediği bu iltifata sanki kendisi mazhar oluyormuş gibi. gri renkteki taşların kırık yerlerine parıltılar serpiştiriyordu. kıvrak gülüşlerle: — Siz çıldırmışsınız. Emma bir baş işaretiyle cevap verdi ve bir kuş gibi. elinde baston. Dışarı çıkmak üzere.. kadının gözlerinde bir muvafakat ifadesi aradı.
heykeller. Emma dua ediyordu. bir melek gibi güzel kokuların dumanı içinde görünsün diye. Emma yerinden doğruldu. Hayat kendisine hiçbir zaman bu kadar güzel görünmemişti. yüzünü ışığa boğmak için parıldıyor ve buhurdanlar. ama. çünkü Emma bir türlü duanın sonunu getirmiyordu. Emma'ydı! Leon kalktı ve kendisine doğru koştu. neyi bulursa ona sarılmak ihtiyacındaydı. randevunun ortasında. şapka kurdelesi. Kilise. bir zangoç. ama sonra onu. Le"on. içi dolu mukaddes kaplara aksediyordu. balıkların pullarını ve mintanların iliklerini saydı. dedi. üstünde ne yazısı. Andaluzyalı bir markiz gibi kendini duaya kaptırmış görmekten bir başka zevk duydu. altın gözlüğü. kiliseye dalıyordu. kendisini takibeden bakışları gözetleyerek. az sonra gelecekti. Emma ortada yoktu. Leon bir iskemleye oturdu. Leon' un tatmadığı bin bir zerafet ve baştan çıkan faziletin o anlatılmaz cazibesi içinde. bir siyah kısa pelerin. yan hücrelerden. düşüncesi Emma'nın peşinde dolaşıp duruyordu. büyük renkli pencere camları. Evvela kilisenin yan kısımlarını şöyle bir dolaştı. iç çekişlerini andıran sesler geliyor. kilisenin karanlık yerlerinden bazen. Emma: — Neden olmasın? Çünkü sallanmakta olan iffeti yüzünden Hazreti Meryem'e. Sonra kapıya gelip meydana baktı. Leon'a bir kağıt uzatarak: — Okuyunuz. volanlı elbisesi. bu arada. kendini dua etmeye zorluyordu. Dua yerinde bir gümüş lamba yanıyor. kalbine gökyüzünden ani bir karar nazil olmasını umarak. Zaman zaman. kilisenin yürek çarpıntısını daha da artıran sessizliğine kulak kabartıyordu. Kubbe altlan.. büyük vazolarda açmış beyaz çayır çiçeklerinin kokusunu içine çekiyor. hemen hemen Allaha küfretmek gibi geliyordu. Tam o sırada kavas hızlı hızlı geldi: MADAME BOVARY 247 — Madame. daha ileride. mavi camları üzerinde kayıkçıların sepetler taşıdığı görülen bir büyük pencereye gözleri ilişti. ojivlerin başlangıcı ve renkli büyük camların bir kısmiyle. Kavas. Billur avizeler hareketsiz sarkıyordu. yanmaya hazır duruyordu. ciddi adımlarla. Kubbeli taban. mermer kenarda kırılarak. Fakat resimlerin aksi. Emma'nın yüzü solgundu. bunlara. dedi. daha doğrusu. duvar boyunca yürüyordu. incecik fotinleriyle. Uzun uzun. Bunun üzerine kavas. gözlerini mihraptaki dolabın ihtişamıyle dolduruyor. Hazreti Meryem hücresine girdi ve bir iskemle üstünde diz çökerek dua etmeye başladı. dikkatle baktı. usulüne uygun olarak. dipte. mihraba yandan diz bükerek geçip gidiyordu. Fakat iri taşlar üzerinde bir ipek hışırtısı.Le"on: — Hayır. aşkının itirafını dinlemek için eğiliyor. hızlı hızlı yürüyordu. Allanın inayetine mazhar olmak için de. bir. onları meydanın yanındaki methale götürdü ve kendilerine bastonuyle. bu sofu kadın fantezisine kızdı. kilisenin meraka değer hususiyetlerini görmek istemezler mi acaba? Noter kâtibi: — Hayır. malta taşları üzerine. ne de işlemesi olan siyah kaldırım taşlarından büyük bir daireyi göstererek azametle: . alacalı bir halı gibi seriliyordu. Genç adam. Dışarının bol güneşi. işi acele sofular gibi. LĞon'un bu hareketi ona canavarca bir iş. Bu. kapanan bir parmaklığın yüksek kubbeler altında yankıları devam eden gürültüsü katılıyordu. bir kenarda. çok geçmeden de canı sıkıldı. karanlıkta. onun etrafında. Emma. herhalde buralı değiller? Madame. dua okunan yere kadar geldi. dedi. muazzam bir aşk odası olmaya hazırlanıyordu. artık gidiyorlardı. hayır! Ve şiddetle elini çekerek. üç muazzam şua halinde. üç açık kapıdan. Döndü. kiliseyi tek başına temaşaya kalkışan bu adama karşı içinden kızıyordu. âdeta kendisini soymak. mezarlara.. orada. 246 MADAME BOVARY güzel ve canayakın. telaşlı. Ama yine Emma gelmiyordu.
bir kelime bile söylemeye. Uzun bir iç çekme ile: — Bu. Hazreti Meryem'dir. Leon kaçıyordu. İşte. Hiç durmadan. değil mi? . güzel Ambroise çanının çevresi. Maulevrier kontu. şaşırdı kaldı: — Ama. Breze kontesi. Bütün Avrupa'da bir eşi daha yoktu. 1566'da ölmüştür. şu tarafa dönünüz: İşte Ambroise'ların mezarları. Kavas yürümeye başladı. âlem!.. Kavas.. ona bakıyor. Buradaki. onu bu hale getirdiler. Diane de Poitiers'dir. Bunlar. kolunda bir çocuk taşıyan kadın ise. bu zamansız cömertliği anlamayarak.. boyuna konuşarak. Hiçliğin bundan daha mükemmel bir timsalini görmek mümkün olamaz. Poitou büyük Mareşali. dedi. âlem. bir pazar günü vefat eden Louis de Breze'dir. Şimdi. tekrar Hazreti Meryem'in hücresine gelince. Ebedi kılavuz devam ediyordu: 248 MADAME BOVARY — Onun yanında gördüğünüz şu diz çökmüş ağlayan kadın ise karışıdır. birinin nefes nefese geldiğini duydular. Valentinois düşesi. koltuğunun altına sıkıştırdığı yirmi kadar ciltsiz kalın kitabı karniyle de destekleyerek getiriyordu. dedi. vary parmağını mukaddes suda ıslatırken. kitabede de görüldüğü gibi. muntaMADAME BOVARY 249 zam aralıklı bir baston takırtısıyle. nereye gidiyoruz? diyordu. Leon: — Teşekkür ederim.— . Leon dönüp baktı. şimdi de delifişek bir kazancının marifeti ile katedralin tepesine gelip konuvermiş o sipsivri bir kafesi andıran veya ajurlu bir bacaya benzeyen şeyden buhar olup havaya karışacak gibi geldi ona. yerinde tepiniyordu. 25 temmuz 1531'de. Monsenyörün ikametgâhına gitmek için geçtiği kapı. eskiden İngiltere kralı ve Normandiya dukası Arslan Yürekli Richard'ın mezarını süslüyordu. ordre şövalyesi ve dedesi gibi Normandiya valisi olup. ¦ Leon kiilseden dışarı fırlarken homurdanıyordu: . Leon cevap vermeksizin hızlı hızlı yürüyordu. şaha kalkmış bir atın üzerinde gördüğünüz zırhlara bürünmüş bu asilzade ise. Louis' nin nazırıydı. — Monsieur! — Ne var? Bu. Mauny baronu. Emma ile Leon'u içi parmaklıklarla dolu bir hücreye soktu. arkalarında. Nor-mandiya valisi. dedi. hareketsiz. — Monsieur hata ediyorlar! Yerden itibaren yüksekliği tam dört yüz kırk ayaktır. kral XII. Leon dudaklarını ısırarak. O çanı döken işçi. — Sağda. Monsieur. iki saatten beri kilisede taş gibi "hareketsiz kalmış olan aşkı. 16 temmuz 1465 tarihinde Montlhery muharebesinde ölen.. 1499'da doğmuş. Baştan başa dökme demirden. dedi. Fakirlere otuz bin altın ekü dağıtılmasını vasiyet etmiştir. katedrale çok iyilik etti.. Kötülük olsun diye. çan kulesinin âlemi. Emma: — Peki. mezara inmeye hazır duran bu adam yine aynı şahıstır. Madame Bo-. Madame Bovary gözlüğünü eline aldı. toprağa gömmüşlerdi. solda. Altında da. sevinçten ölmüştür. katedralden bahseden eserlerdi. topyekûn bir izah jestiyle kollarını uzattı ve sıra sıra desteğe alınmış yemiş ağaçlarını gösteren bir çiftlik sahibinden daha gururlu: — Bu alelade taşın altında. bir tek harekette bulunmaya kalkış-maksızın. Leon: — Gidelim. İkisi de kardinal ve Rouen başpiskoposuydular. Leon ise. sonra. Mısır'daki en yüksek ehramdan yalnız dokuz ayak noksan. Breval ve Mont-chauvet beyi. kralın mabeyincisi. Fakat Leon hızla cebinden bir gümüş para çıkardı ve Em-ma'yı kolundan yakaladı. zira neredeyse. gevezelikle kayıtsızlığın bu çifte inadı karşısında cesaretinin tükendiğini hissediyordu. Calvin'ciler. Monsieur. onlardan birkaçını yerinden kaldırdı ve kötü yapılmış bir heykel olması muhtemel bulunan bir nevi külçeyi meydana çıkardı. Tam kırk bin libre geliyordu. Varrenne ve Brissac beyi Pierre de Bre'ze yatıyor. Geçelim de Gargouille'u gösteren renkli pencere camını görelim. kavastı.İşte. Monsen-yörün piskoposluk makamı altına. onun torunu. dedi. yabancının göreceği daha birçok şey varken.
Paris'te olağan bir şey bu. hafif tırısla devam etti. — Ah! Leon. köprüyü bir kez daha aştı. adaların ötesine kadar uzun uzun yol aldı. Le"on. Grande-Chausse ve Elbeuf sokağından geçti ve nebatat bahçesi önünde... Araba nehir boyunca. Emma bu söz üzerine. daha öfkeli: —: Yürüsenize! diye haykırdı. La Fayette kavşağından iti250 MADAME BOVARY baren. kendini inişe bırakarak. olur mu. yük arabalârıyle variller arasında. Cauchoise bulvarını. Karşı karşıya.. Champ-de-Mars Meydanı'nı ve siyah ceketli ihtiyarların. Rouge-Mare'a. Emma'yı arabaya sokarak: — Nereye isterseniz. diye bağırdı. Gaillardbois meydanına. Emma'nm tekrar kiliseye girmesinden korkuyordu. cennet. Gargan tepesine. hep yerinde. dedi. bilmem ki. Eşikte kalmış olan kavas onlara seslendi: — Hiç olmazsa kuzey kapısından çıkın. Saint-Pol'e. hayır. bir sıçrayışta. arabasını yan yolların ötesine. Sonra ciddi bir eda ile: — Biliyor musunuz. güneşte bir aşağı bir yukarı gezindikleri hastane bahçelerini arkada bıraktı. parmaklıklardan dışarı çıktı ve ağaçlıklı yola gelince. Nazlanıyordu. Curandiers rıhtımı ve Meules rıhtımından geçti. Nihayet araba göründü. nehir kenarına. Base-Vieille-Tour'a. Quatremares. İçeriden gelen bir ses: — Devam ediniz! dedi. bir mezar gibi sımsıkı kapalı ve bir gemi gibi . sınır taşlarının bulunduğu köşelerde. Sotteville. Kral David'i ve cehennemin alevleri içindeki lanetleri görürsünüz. Gümrük önüne. çimenlerin yakınma sürdü. ulu karaağaçlar arasından. birdenbire. MADAME BOVARY 251 Limanda. Araba derhal harekete gelerek. küçük perdeleri inik bir arabanın. Müşterilerini hangi hareket çılgınlığının böyle durmamacasına yollara düşürdüğünü bir türlü anlayamıyordu.— Hay budala! Küçük bir çocuk sahanlıkta haylazlık ediyordu: — Git de bana bir araba getir.. dedi. sarsıntılara aldırmaksızın. gitti. Bazen mahsus duraklar gibi oluyor. Saint-Nicaise önüne. meşin şapkasını dizleri arasına koydu. Arabacı. mukavemet edilmez bir delil karşısındaymış gibi pes etti. fakat derhal arkadan öfkeli haykırmaların yükseldiğini işitiyordu. nünü. sarmaşıklarla yemyeşil bir taraça üzerinde. Le*on. dörtnala şimendifer istasyonuna girdi. Aynı ses: — Hayır. doğrusu. Aynı ses. şuraya buraya çarparak. Dinanderie sokağına. Trois -Pipes'e ve Cimetiere Monumental'e uğradı. Ama araba bir türlü gelmiyordu. Saint-Sever.. kurşun gibi Quatre-Vents sokağından fırladı. keyfi kaçmış.. ne yapacaklarını biraz şaşırmış. sanatlar meydanını. sokaklarda. şehirliler. Arabacı: — Monsieur nereye gidecek? diye sordu. pek yakışıksız olur! Noter kâtibi: — Neden olsun. Arabacı alnını sildi. susuzluktan. Çocuk. ter içinde kalmış iki sıska beygirine şöyle temiz birer kırbaç savuruyordu. Oyssel tarafından. Araba yeniden harekete geçti. Saint-Romain. kuru taşlar döşeli yedekçi yolundan ilerledi. vakit vakit meyhanelere ümitsizce bakıyordu. Tekrar döndü ve artık niyetsiz ve istikametsiz. yeni köprüyü geçti ve Pierre Corneille'in heykeli önünde zınk diye durdu. Lescure'e. Bouvreuil bulvarından çıktı. kayıtsız. rasgele. birkaç dakika yalnız kaldılar. dosdoğru gidin! Araba. dirilişi. Fakat. gezintiye devam etti. O zaman. Saint-Vivien. Saint-Maclou. ceza gü-. Büyük köprü sokağından indi. üçüncü defa olarak durdu. Hantal araba yola düzüldü. yorgunluktan ve kederden âdeta ağlamaklı olmuş. Napoleon rıhtımını. Maladrerie sokağına. sonra Deville yamaçlarına kadar bütün Mont-Riboudet'yi dolaştı.
bocalaya bocalaya. II Madame Bovary hana varıp da yolcu arabasını göremeyince şaşırdı kaldı. Madame Homais: . birçok kadınlarda zinanın hem cezası. Nalbantm evi önünde gerine gerine duran Felicit^'yi ta uzaktan tanıdı. araba Beauvpisine mahallesinin daracık bir sokağı önünde durdu. Charles da kendisini bekliyordu. yalnız sevdiği işlerle uğraşmaktan zevk aldığı bîr sığınaktı. gözlerini dört açarak bakıyorlardı. . ayakta. Arabacıyı sıkıştırarak. hem de kapaklı bir tencere ha! Belki bir daha onu kullanamayacağım! Bizim mesleğin nazik işlerinde her şeyin ehemmiyeti MADAME BOVARY 253 vardır. hana borcunu ödedi. menkular. çünkü reçel kaynatma zamanıydı ve Yonville'de herkes. cesaretlendirerek. çöpleri temizlenmiş frenküzümüyle dolu koyu renkte küpler. Bizimki de. Bu nedenle Jus-tin'in sersemliği. Emma. aşçı kadın da arabanın vasistasına kadar uzanarak. ilaç imaline tahsis edilen şeyleri böyle hemen hemen ev işi denebilecek hizmetlerde kullanmaz caiz değildir. tekrarlıyordu: — Capharnaüm'den ha! Asitleri. dedi. Zaten Emma'yı hareket etmeye zorlayan bir şey yoktu. şapkasının tülünü indirmiş bir kadın indi ve başını çevirmeksizin yürüdü. ta çenelerine kadar çıkan önlükleri ve ellerinde çatallarıyle. Fakat eczacının dükkânı önünde çok daha geniş bir yığın herkesin hayranlığını çekiyordu. iki havan eli arasında yere serilmiş yatıyordu. ısrarlı bir tavırla: — Madame. diğer yığınları aşıyordu. herkese açık olan eczanesi nasıl gururunu 'teşhir ettiği bir yerse. hakiki bir mabet sayardı. içini de bizzat kendisi süpürürdü. gidiyor. bir eczanenin kasabalılara ait fırınlara. Elceği-ziyle hazırladığı türlü haplar. git de Capharnaüm'den al diye? — Ne olmuş? Ne var? — Ne mi var? Reçel yapılıyor. tembelliğinden. Arabada bir köşeye oturur oturmaz. eldi-vensiz bir el sarı bezden perdelerin altından uzandı ve dışarıya kağıt parçaları attı. Kendisini elli üç dakika beklemiş olan Hivert. Pek acele bir mesele için. Nihayet. -Bu. şuruplar. ha252 MADAME BOVARY vada tütüp duran küçük pembe kümeler vardı. bir başka tencere getir diyorum. kırlık yerde. Kasaba her zamanki gibi sessizdi. Git. âdeta bir tavuğu neşterle parçalamaya benzer. etiket yapıştırmak. arabanın gümüş gibi parlayan fenerlerine güneşin tepeden vurduğu bir anda. burası da Homais'nin kendisini bencilce toparlayarak. yakıcı alkalileri kilitlediğim anahtarı alarak ha! Oradan yedek bir tencere getirmek ha. fakat şurubu kuvvetli gelmiş ki. Homais'nin -evine gitmeniz lazım. durmamacasına aynı yerlerden geçmesi gibi taşrada benzeri görülmemiş bir hadiseye afallamış. kaptan kaba devretmek. hatta Rouen Feneri. parça halinde şekerler. Bu kurala o kadar itaat ederdi ki. Hiç kimse bu odaya ayak basamazdı. Koridorun kapısını itti.. tavan arasında mesleğine ait kap kaçakla eczaların tıklım tıklım doldurduğu küçük bir odaya capharnaüm demek âdetindeydi.. Justin. yeniden sarıp sarmalamakla saatleri geçirirdi. başını eğiyor. Quincampoix'nin ilk evleri hizasında Kırlangıç'ı yakalamaya muvaffak oldu. irili ufaklı bütün Homais'leri mutfakta buldu. bir kamu ihtiyacının ferdi fantezilere gerekli olan üstünlüğüyle. Bunlar. çiçek açmış bir kırmızı yonca tarlasına döküldüler. ilaçlar. buradan çıkar ve eczanenin şöhretini civara yayardı. eczacı ise bağırıyordu: — Kim dedi sana. aynı gün kışlık reçelini hazırladı. ona saygısızlığın son perdesi gibi geliyor ve frenküzümlerinden daha çok kıpjkırmızı kesilerek. Burasını basit bir depo değil. atlarını zaptetti. rüzgârla etrafa dağıldılar ve az ötede. dövülmüş şeker. Süratle bavulunu hazırladı. ateşte tencereler arasında. hemen M. macunlar. Hivert. gün ortasında. tencereler kaynıyor. bu âdeta bir hâkimin. nerdeyse taşacaklar. Bu yığın. her şeyin yeri ayrıdır. fakat akşama döneceğine söz vermişti. her dakika saati ve geçilen kilometreleri sorarak. Hâlâ anlamadın mı ki. Sık sık sık oraya gider. Bir defa. avluda bulduğu iki tekerlekli bir arabaya bindi. Sonra saat altıya doğru. içinden. beyaz kelebekler gibi. Büyük koltuk devrilmişti. nihayet kalkıp gitmişti. Emma içeriye girdi. Eczacı. hem de diyeti olan o korkak uysallığı kendi yüreğinde hissetmeye başlamıştı. sünepeliğinden. masada teraziler. laboratuvarda capharnaüm'un çivide asılı anahtarını alıyor.Sokak köşelerinde. gözlerini yumdu ve bayırın altında'açtı.
kederli bir tavırla Emma'nın sözünü kesti: — Ya. canım.. redingotuna yapışarak: — Baba! Baba deyip duruyordu. nasıl söylemeli bilmem.. İki kelimeyi birbirinden ayıra ayıra: — Evlilikte.. kendisinden ne istendiğini artık düşünmez olmuştu. Vay canına! Vallahi bakkal olsaymışım daha iyyimiş! Haydi bakalım! Hiçbir şeye saygı göstermeyin. — Bir dakika! Biliyor musun başına ne gelecekti?. Haydi çabuk ol! Justin'i kısacık bez ceketinin yakasından tutup sarsarken. bırakın beni. Hiddetten o kadar köpürmüştü ki. — Bil. ağzı balmumuyla kapalı. diyordu.ki? Bir felâket! Sözünü bitiremedi. kıyısındaki yosunlardan dibindeki kumlara varıncaya kadar açılıp saçılması gibi. mavi camdan bir şişe. Madame Homais'ye dönerek: — Beni çağırmışsınız. Arsenik ha? Hepimizi zehirleyecektin sen! Çocuklar. Eczacı: — Hayır.— Sakin ol. tâbi olduğumuz saçma mevzuat. ondan daha atik davrandı. avuçlarının nasırlaşması gerek.. içinde doğduğun sefalet ve pislikte küflenmeye bırakmış olsaydım vaktiyle. Latinceden misal getiriyordu. Homais. parçalayın. demişsiniz ki. Eczacı ise nefes nefese söyleniyordu: — Görüyor musun sana yapılan iyiliklere nasıl mukabele ettiğini! Sana bir baba cömertliğiyle sarf ettiğim dikkat ve ihtimamları bak nasıl mükâfatlandırıyorsun!. Solda. Eczacı devam etti: — Yahut bir hastayı zehirleyecektin! Ağır Ceza Mahkeme-si'ne gitmemi.. Çinceden ve Groenland dilinden de misal getirebilirdi. bilmiyorsun! Öyle mi? Aman ben biliyorum! Bir şişe görmüşsündür. Gözleri faltaşına dönmüş. hatmiyi yakın. sargılan yırtın! Emma: — Ama. çünkü. Oh! Çok güzel! Çok güzel! Mükemmel! Resimleri de var! Yok. age quod agis. aman Allahım. bırakın beni. İlme zerre kadar istidadın yok! Bir etiket yapıştırmasını bile zor beceriyorsun! Sonra da. aşk. karnını tıka basa doldurarak yaşıyorsun!. Şayet bilgisi olsaydı. çok daha iyi hareket etmiş olurdum herhalde! Boynuzlu hayvanlara çobanlık etmekten başka bir işe yaramayacaksın. Fakat Emma. giyeceğini. köşede hiçbir şey görmedin mi? Söyle. karınlarında dayanılmaz sancılar başlamış gibi. mirasyediler gibi. hükümet bizi yerden yere çalı254 MADAME BOVARY yor. diye kekeledi. ellerini bitiştirerek: — Yanında ha! dedi. Eczacı güdüyordu: — Boşalt şu tencereyi! İçini iyice temizle. bağırıp çağırmaya başladılar. bunlarla uğraşırken rıe kadar titizlik gösterdiğimi bilmez misin? Ekseriya. dedi. cevap ver. bir gün toplumun saflannda şerefle yer tutmak olanaklarını sana kim veriyor? Ama bunun için. ağzından bir söz çıksın! Çocuk: . ben olmasaydım. gerçek bir Democles kılıcı gibi tepemizdedir! Emma. bilmiyorum. Seni. terbiyeni. Okyanusun. üstünde de kendi elimle yazdım-dı: Tehlikeli! Biliyor musun içinde ne olduğunu? Arsenik.. sülükleri salıverin.. artık sen çok oluyorsun! . mesuliyetim aklıma gelince benim bile ödüm kopar! Çünkü. kırın. ruhunun nesi var nesi yoksa hepsini rasgele dışa döktüğü o buhranlardan birini geçirmekteydi. Demek o şişeye dokunacaksın. suçlular arasına oturmamı mı istiyordun? Giyotine sürüklenmemi görmek mi istiyordun? Ne yaman alışkanlığım olduğu halde.. evimde beyler gibi.. Devam etti: — Seni adam etmek vazifesini üzerime aldığımdan fena halde pişman olmaya başlıyorum. küreğe asılarak ter dökmek. diyordu. üçüncü rafta. Athalie de.. içinde beyaz bir toz var. cebinden yere bir kitap düşürdü. yerine koy. burada.. Götür. dedikleri gibi. kitabı yerden alarak baktı. ¦ Kadıncağız. Düşün. — Ya. ağzı bir karış açık kalmıştı. tıpkı fırtınalı günlerde. sonra yanındaki tencereyi alacaksın! Madame Homais. kavanozlarda hıyar turşusu kurun. ne olurdun? Ne yapardın? Yemeğini. Fabricando fit fa-ber. MADAME BOVARY 255 Çocuk eğildi.
Fakat öfke. Homais'den bu korkunç haberi karısına sindire sindi-re vermesini rica etmişti. kafalarını altüst edeceğini. veznine sokmuştu.. belagatı silip süpürmüştü. sevgili karıcığım. Bir çeyrek saat sonra Charles: — Zavallı anneciğim. Eserde öyle ilmi taraflar var ki. Nihayet. Oysa. kollarını açarak ilerledi ve ağlamaklı bir sesle: — Ah. ötekinin hatırası canlandı. Ama yine. Emma' mn hassasiyetini korumak düşüncesiyle. Bu aşağılık kitabın çocuklarımın eline geçeceğini. Athalie'nin yüzünü gözünü açacağını. eczaneden çıktı. Napoleon'u doğru yoldan ayıracağını hiç düşünmedin mi? Oğlum koskoca adam oldu nerdeyse. ansızın. Sonra dosdoğru çömezinin karşısına geldi. duyduğu acıyı büsbütün coşturmamak için. Yunan biçimindeki takkesiyle yelpazelenerek. yuvarlamış. sofradan kalktığı sırada. açılmış kitap elinde. Emma kapıyı çalınca. — Elli sekiz yaşındaydı. kayınpederiniz öldü! Hakikaten Bovary Efendi. Emma mektubu geri verdi. elini hiçbir şeye sürmüyordu. pekâlâ yemeğe başladı. karşısında kocası. papazsız can verdiğine yanıyordu. Zaman zaman. M. annesinin hiçbir duygu yapmacığına başvurmaksızın hadiseyi olduğu gibi anlattığı mektubu gösterdi. ellerine geçirip okumadıklarından emin misin? Bana teminat verebilir misin ki?!. iri adımlarla bir aşağı. Sonra. kocasının Doudeville'de.. iki gün önce.. onu törpülemiş. Emma susuyordu. bana bir diyeceğiniz varmış. bir ince üslup ve nezaket şaheseri haline gelmişti. üzüntüden bitkin. bir yukarı gezindi. babacan bir tavırla söyleniyordu: 256 MADAME BOVARY — Sanma ki bu kitabın tamamıyle aleyhindeyim! Yazarı hekimdi. yüzü şişmiş. Bir defasında içini çekti: — Kendisini tekrar görmek isterdim. iyi eğlendin mi bari? MADAME BOVARY . Fakat. tafsilât istemekten vazgeçerek. — Doğru. tedbir ve girizgâh. söyleyeceği cümle üzerinde uzun uzadıya düşünmüş. şimdi ne olacak? Emma. habere pek üzülmüş olduğunu sanıyor. Hocais tekrar azarlamalarına başlamıştı. biliyorum. Fakat Charles'ın üstelemesi üzerine. Eczacı. beyninden vurulmuş gibi. resimleri görmek istediler. dedi. kendini de bir şeyler söylememeye zorluyordu. Charles. Charles. kollarını kavuşturarak durdu: — Demek hiçbir kötü huyun eksik değil. Emma.Madame Homais ilerledi: — Hayır. Eczacı parladı: — Çıkın dışarı! Çocuklar çıktılar. Artık sakinle-şiyordu. Emma: — Ama. Fakat daha sonra. kendisini beklemekte olan Charles. beyin kanamasından ölmüştü. öyle mi. Madame. âdet yerini bulsun diye iştahı kesilmiş gibi göründü. kocasının dudakları dudaklarına değer değmez. karısına yeis dolu gözlerle uzun uzun bakıyordu. başını kaldırarak. Charles ona. sokakta bir kahvenin kapısı önünde ölmesi nedeniyle. Önce. soluğu kesilmiş. emekli subaylarla bir anma yemeğinden sonra. dedi. — Yaa! Hepsi bundan ibaret kaldı. ürpererek elini yüzünden geçirdi. bilemeyeceğini gösteren bir jest yaptı. hatta öğrenmesi lazımdır da diyebilirim. Allahın cezası? Dikkat et. biliyorum. zira M. Kadın yalnız. Hiç değilse. uçurumun kenarındasın!. Ama yine de cevap verdi: — Evet. böylece cümle. mizacının kıvamını bulmasını bekleseydin ya. dedi. daha sonra! Hiç değilse erkek olmayı.. konuşması gerektiğini anlayarak: — Kaç yaşındaydı baban? diye sordu. gözlerini döndürerek. tedbirde pek ileri giderek. Monsieur? dedi. akşam yemeğinde. Emma'yı öpmek için hafifçe eğildi. sakın dokunma Çocuklar. karısını böyle sessiz gördükçe. insanın okuyup öğrenmesinde sakınca yoktur. kendi üzüntüsünü yenerek: — Dün..
Emma. bir hiç. dedi. Emma.257 — Evet. hemen çiçekleri elinden çekip aldı ve bir su bardağına koydu.. cılız. öyle ya.. Daha ertesi gün. kesesinde ufaklık arayıp duruyordu. Ölümüne kadar pek az sevdiğini sandığı bu adama bu kadar muhabbet duymasına hayret ediyordu. Methalde. iki eli ceplerinde duruyor. döşeme tahtaları üzerinde bir sopanın tok gürültüsünü duydular. bugün öğleden sonra satın almıştım. alçak sesle ilave etti: — Hani şu meseleye dair. kısacası. uyuşturucu bir şey Emma'yı gevşetiyordu. Bu adamdan nasıl kurtulmalı? Ne sonu gelmez akşamdı bu! Bir afyon buharı gibi. ancak kırk sekiz saat önce. sevgilim?. O mazi olmuş günün en göze görünmez ayrıntılarını canlandırmaya çalışıyordu. Leureux. evet. kendisine hırkalık eden koyu renkte eski redingotu sırtında. Bu adamcağızın. hizmetçilere emir vermek bahanesiyle ortalıktan kayboldu. karşılıklı ağlaştılar. Charles. böyle bir hizmete ihtiyaç olduğunu sanmadığını söyledi. Başbaşa kalınca. Bovary yerinden kalkmadı. Fakat kocasıyle kaynanasının orada bulunuşu. Charles. babasını düşünüyordu. dedi. Adam. Ocağın üstünde Leon'un menekşelerine gözü ilişince: — Ne güzel bir buket getirmişsin. Dikiş dikerken. Bu. Emma. sanki şifa bulmaz beceriksizliğine canlı bir serzeniş gibi. Madame Bovary anne çıkageldi. Telâş içinde karısına döndü: — Acaba. bir dilenci karısından. her bakımdan biçare bir adam gibi görünüyordu. M. dedi. eve dair ufak tefek işler. Madamın bavullarını getiren Hippolyt'ti. Madame Bovary anne. bu manzaranın monotonluğu yüreğindeki acıma duygusunu yavaş yavaş silip süpürüyordu. hiçbir şey görmemek istiyordu. Kocası ona. dedi. Ertesi gün. Yakınlarında Berthe. ağlamaktan kızarmış gözlerini onlarla serinleterek kokusunu içine çekti. gözlerini kaldırmaksızm. makasını şıkırdatıyordu. bavulları yere koymak için. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesildi: — Evet. daima şöyle böyle. kör topal giden sağlığm- . annesinin senet meselesini öğrenmesini istemiyordu. Emma ise. Bovary ana. Emma. gür kızıl saçlarından ter boşanan biçareye bakarak kendi kendine: — Başına gelenleri unutmuş bile. biliyorsunuz. dünyadan uzak. Birdenbire tuhafiyeci M. sıska. ıkına sıkma yarım çark etti. âşığıyle birbirlerine yiyecek gibi bakarak. Emma anlayışlı göründü. mümkün mü. Paylanmaktan korktuğu için. Dükkâncı bu cevaptan hiç alınmadı: — Çok özür dilerim. değil mi? Charles. ¦ Bovary. dedi. Kocasının halini gördükçe. Charles menekşeleri aldı. tam bir sarhoşluk içinde. açıktan açığa Emma'yı mirastan dolayı tebrik etti. kenarları şeritli terlikleri ayağında. Bir elbisenin astarını söküyor. tahta bacağıyle. Lheureux'nun çitten içeri girdiğini gördüler. sadece orada bulunuşunun dahi kendisi için ne kadar zillet verici bir şey olduğunu anlamaz görünüyordu. bu sefer annesine: — Bir şey değil. etrafına bez parçaları saçılıyordu. aşkının zaten dışarıdan gelen izlenimlerle kaybolu gidecek olan hatırası bozulmasın diye. özel olarak görüşmek isterdim. yerinden kalktı. yemiş ağaçlarından. hiç sesini çıkarmıyordu. Sonra. Eski zamanların en kötü günlerini bile özlüyor gibiydi. Ana oğul.. Dikiş' kutularıyle birlikte dere boyuna gidilip kameriyenin altına oturuldu. Charles ise. Kaderin icaplarını göz önünde tutarak. kendisini rahatsız ediyordu. dedi... Sofra örtüsü kaldırıldığı zaman. kocasını düşünüyordu. küreğiyle bahçe yollarının kumunu kuruyordu. sonra şundan bundan. Emma hiç oralı olmayarak: — Evet. iri bir yaş MB 17 258 MADAME BOVARY damlası burnundan aşağıya iniyor ve ucunda bir an asılı duruyordu. Pek uzun bir hayıflanma ile her şey siliniyordu. yan yana bulunduklarım düşünüyordu. Emma da öyle. hep birlikte matem meselesini görüşmek icabetti. mahsulden. kendilerine bir hizmette bulunup bulunmayacağını öğrenmeye gelmişti. üzerinde küçük beyaz önlüğü. Ne yaparsa yapsın. hiçbir şey dinlememek.
dedi. hafifçe ıslık çalarak. Her ne kadar aramızda bazı çekişmeler olduysa da. ipotekleri tahkik etmek. bundan ferah ferah bir rob çıkardı. dedi. iyi çocuktur doğrusu. tam karşıdan bakıyordu. müzayede ile satışa çıkarmak mı. bu işe baş koymuş görünmeye çalışarak ve daima Emma' 260 MADAME BOVARY ya vekâletname hususunda öğütler sokuşturarak türlü bahanelerle tekrar tekrar geldi. Senetten asla bahsetmiyordu. — Hatta bunu bir başkasına. Karşılıklı bir nezaket ve iltifat yarışıdır başladı. hiçbir şey anlamıyordu. tanıdık biri olsa. nasıl münasip görürse. Ben bunu içeriye girer girmez hemen farkettim. Charles.. hele bir sürü sıkıntılı işlerle karşılaşacağı şu günlerde. adamın sözünü kesmeden dinliyordu. Monsieur. Sonunda Emma. Zaten para konusunda bir münakaşa kapısı açmaya da asla yanaşmadı.. dedi. Türlü endişeler içinde bunalıp kalmıştı. gülümseyerek. pratik sağduyusuyla Bovary'nin gözlerini kamaştırmakta gecikmedi.. Bovary ana bundan hayrete düştü ve gelininde gördüğü bu mizaç değişmesini. öyle hareket ederdi. Charles. Kendisine on iki metrelik siyah bir yünlü gönderecekti. diye devam etti. Bu. şu sizin arzu ettiğiniz şeyler.. Ama ziyaretlere gitmek için başka bir tane lazım. örneğin size devretse. dedi. Emma'ya. Charles. her nevi borca girmek. Charles siparişlerin geri verilmesini kendisinden gizlemişti. kimse yok. ama. her nevi tediyede bulunmak ilah» hususunda umumi bir vekâletname örneği gösterdi. hiçbir şey hatırlayamıyordu. Lheureux: — Biliyorsunuz canım. Emro bizzat Rouen'a gitmeye talip oldu. hastalığı sırasında tutulduğu din duygularına verdi. Bende Amerikalı gözü vardır. yoksa tasfiye etmek mi icabedeceğini anlamak gerekiyordu. Fakat mektuplaşma yoluyle anlaşmak güç olacaktı. yolculuk çantaları filan gibi. o zaman da işlerimizi karşılıklı görürdük. . — M. üzülmesine hiç lüzum yoktu. hizmete amade ve Homais'nin deyimiyle. Guillaumin'den. Madamın kendisinden bir şeyler satın almaktan vazgeçemeyeceğini söyledi. Bir tanıdık bulmak için zihnini yoran Charles: — Belki Leon kabul ederse. ben gideceğim. rica ederim. herkesin düşüncesinin tersine.MADAME BOVARY 259 dan söz açtı. Emma. iki eli arkasında. Zavallı kocanızın üzüntüden neler çektiğini gördüm. Bereket versin adam. Charles teşekkür etti. Emma' nın bu meseleyi düşündüğü yoktu. — Üstünüzdeki elbise eve giymeniz için iyi. sözü dükkândaki mallara getirerek. Fakat kaynanası gider gitmez. Sonra. Emma. çok daha iyi olur. Malumat almak. Sonra. Emma. Emma. Kumaşı göndermedi. Rasgele'teknik deyimler kullanıyor. ne gibi çekişmeler olduğunu sordu.. yapma bir isyan edasıyle: — Hayır. Sonra ölçü almaya geldi. nizam. bütün senetleri imza veya ciro eylemek. Kadın ısrar etti. her seferinde sevimli. nekahatinin ilk günlerinde kendisine bir şeyler hikaye etmişti. Acaba bir şeylerden mi şüphe ediyordu?. Şapkasını gözlerine kadar indirmiş.. Dükkâncı sustu. pek güvenemiyorum. Nihayet bir gün kocasına «işleri sevk ve idare etmek. tahammül edilmez bir şekilde. Noterlerin kötü bir şöhreti yardır! Belki danışmak gerekecek. zaten kendisine bir uzlaşma teklif etmeye geldim. ama kafası öylesine allak bullaktı ki. İki günden beri sıkıntıdan patlayacak haldeydi! Dükkâncı: — Artık tamamıyle iyileştinîz. bu kağıdın nereden geldiğini safça sordu. sadece ekmeğine katık bulabilmek için ecel teri döktüğünü anlattı. sonunda: — Nihayet kendisiyle anlaştık. Bovary'nin imza ettiği senedi yenilemekten ibaretti. Lheureux'un verdiği derslerden faydalanmıştı. bizzat getirdi. Bir vekâletname ile mesele halledilir. istikbal. görülmemiş bir soğukkanlılıkla ilave etti: — Doğrusu. basiret gibi büyük laflar ediyor ve mütemadiyen verasetin güçlüklerini büyültüyordu. başını eğerek: — Ne kadar iyisin.
Kapısında siyah ağlar asılı duran bir meyhanenin basık salonuna girip oturuyorlardı. hatırlar mısın. Emma. yerde. herkesten uzakta. MADAME BOVARY III 261 Bu üç gün. Rouen'a gidip M. hemen şairanelik etmeye başladılar. Ayı melankolik. Emma ürperdi. Kıvrımları yelpaze gibi genişleyen siyah elbisesi. krema ve kiraz yiyorlardı. açık bir pancurdan içeriye giriyordu. dedi. İhtiyar kayıkçı. Emma son öpücükte: — Bana her şey yolunda diyorsun. Emma. şampanyalar. hiç konuşmadan kalıyorlardı. Adolphe. Bu saat. Ay. onun yanında. L6on onun bu âşık kadın kurnazlığına bayıldı. herhalde bütün bunlara daha evvel hayranlık duymamış olacaklardı. nefis. Rüzgâr.Daha ertesi sabah. gözlerini gökyüzüne dikmişti. yavaşça: — Kadınsız edemeyen biri olmalı o da. kayığın bölmesine dayanmış. geniş yağlı damlalar görülüyordu. mavi gökyüzünü. adalarına ayak basıyorlardı. Şehrin gürültüleri.. geri dönüyorlardı.. rıhtıma bağlı kayıklar arasından geçiyorlardı. Her ikisi de kayığın dibinde. suyun akışını dallar arasında meltemin esmesini ilk defa işitmiyorlardı. dopdolu. yerlerde çiçekler ve sabah olur olmaz getirilen buzlu şerbetlerle yaşadılar. Başını kaldırmış. karanlığa gizlenmiş. Leon' un etraftan kanat çırpmalar gibi geçtiğini dinlediği ses titreşimlerini alıp götürüyordu. harikulade geçti. kalafat tokmaklarının gemi karinalarında tınladığı duyulan saatti. ellerini bitiştirmiş. yoktan var olmuş gibi. . Otlar üzerine uzanıyorlar. yabancıya iltifat olacağını sanarak. Ama yine de ayrılmak lazım geldi! Veda. adaların kıyısını takip ediyordu. Sonra avuçlarına tükürerek küreklere sarıldı. sanki tabiat daha önceden mevcut değilmiş. seslerin uğultusu. Arkada ise. kapılar kapalı. küçük bıyıklı. borulu çalgılarla gelen gürültülü patırtılı. Emma şapkasının bağlarını çözüyor. pek hazin oldu. Katran dumanı ağaçlar arasından dağılıyor. L6on'a akıl danışmak için Kırİangıç'a bindi: Orada üç gün kaldı. üstü kapalı bir kayığa biniyorlar. sürüklenen dümen küreği suda tatlı şıpırtısını hiç kesmiyordu.. gemi tezgâhlarında. sonuna kadar ömür sürmek istiyorlardı. Hele bir tanesi vardı. azar azar uzaklaşıyordu. Bir defasında ay göründü. Kayık. Pastalar. geçen gün gezdirdiğim bir gruptan kalmış olmalı. yahut arzularının tatmin edilmesinden beri güzelleşmeye başlamış gibi. Orada. Gece. bir şey değil. Verev duran uzun halatları sandalın üstüne biraz sürtünen. İstrongilos. bir adaya yemek yemeye gidiyorlardı. Ahenkli ve zayıf sesi sularda kayboluyordu. Leon. Rıhtım üzerinde Boulogne Ote/i'ndeydiler. bir metronomun tiktakı gibi sessizlik içinde beliriyordu.. ilâh. birdenbire meydana çıkıyordu. bize bir şeyler anlat. Herhalde gecenin serinliği olacak. onu daha ince. Leon ona sokularak: — Rahatsız mı oldun? dedi. değil mi? diye sordu. pancurlar çekilmiş. eline kırmızı bir kurdele parçası geçirdi. hatta Emma şarkı bile söyledi: 262 MADAME BOVARY Bir gece. dedi. Kayıkçı kurdeleyi evirip çevirdikten sonra: — Belki. tabaka tabaka Floransa tuncu gibi karmakarışık dalgalanan. çimeni ilk defa görmüyorlar. kavakların altında öpüşüyorlardı. Akşama doğru. yakışıklı bir adanv keyfine payan yoktu. nehirde. Bazen söğütlerin gölgesi onu bütün bütüne gizliyor. Saadet içinde kendilerine dünyanın en şahane köşesi görünen bu küçücük yerde. Demir iskarmozlarda dört köşe kürekler ses çıkarıyor ve bu. Emma çifte zarf hakkında o kadar açık tavsiyelerde bulundu ki.. yük arabalarının takırtısı. Ötekiler: «Haydi. Ağaçları. iki Robinson gibi. kadınlı erkekli bir alay şaklaban vardı kayıkta. daha uzun boylu gösteriyordu. gemi güvertelerindeki köpeklerin havlaması. Leon mektuplarını Rolet ananın adresine gönderecekti. orada. Adolphe!. — Yoo. uzun boylu. sulardan kayıyorduk. ve şiirle dolu bularak. sonra ay ışığında. güneşin kızıllığı altında yüzen. fakat.. gerçek bir balayı oldu.» diye bağırıyorlardı galiba. tam karşıda duruyordu.
Nitekim. Emma. Emma. Berbat! Parmaklarım durmuş. aptalca sırıtarak: . Çok güzel! Beğenmemekte haksızsın! Devam et. ancak bir çeyrek saat sonra aşağı indi. Kırlangıç'ı beklemekten usanmış. diyordu. Arzusunun ve hatıralarının bütün kuvvetiyle onu hayalinde canlandırıyordu. köylerini ziyarete gelen milyonerlerin hissetmesi gereken muzafferane bir gurur ve bencil bir şefkat karışığı bir haz duydu.. onun uzakta olmasıyle azalacağına büsbütün arttı. yemeğini bir saat erkene almıştı. farkı kavrayamayan Charles: — Bravo. . Emma ile ancak gece geç saatlerde.. Emma'nın evinin etrafında dolaşmaya gitti. her çareye başvurarak hiç değilse haftada bir defa devamlı olarak serbestçe buluşmak fırsatını elde edeceğini vaadetti. arada piyanoyu birazcık unuttuğunu itiraf etti. Gidip hekimin kapısını çaldı. Dudaklarını ısırdı ve devam etti: — Ders başına yirmi frank. — Peki. o kadar ki. da hiç ses çıkarmadan. Halbuki. Monsieur. arzun yerine gelsin diye çalıyorum. Lefrançois ana. Emma'ya mektup yazıyordu. Zaten bundan şüphesi yoktu. dar yolda— yalnız kalabildi. Hiçbir şey görünmedi. Emma: — Ölmek daha iyi. — Hayır.. olmuyor. onu «uzamış ve incelmiş» buldu. eskiden olduğu gibi. bir cumartesi sabahı noterlikten sıvıştı. arkadaşlarına tepeden bakmaya başladı. Lheureux: «Alt tarafı atla deve değil» diyerek. Allaha ısmarladık!. Charles ondan bir şeyler daha çalmasını rica etti. küçük salonda yedi. şimşeklerin parıltısında. Perdelerin arasında gölgesini aradı. bahçenin arkasındaki dar yolda —tıpkı ötekiyle olduğu gibi. aralarından uzaklaştı ve dosyalan tamamıyle ihmal etti. Hava sağanaklıydı. Ayrılık tahammül edilmez bir hale geliyordu. müziğe dehşetli tutkun göründü. elbette. Mutfakta ışık yanıyordu. Kendisine para gelecekti. Günde yirmi defa adam gönderip kendisini çağırıyordu. Emma bu devirde. sokaklardan tek başına eve dönerken aklına geldi: — Niçin bu kadar vekâletname diye tutturuyor? MADAME BOVARY IV 263 Çok geçmeden Leon. şemsiye altında konuşuyorlardı. ne de ertesi gün evden çıktı. olmuyor. çok pahalı! Charles. Emma'yı tekrar görmek isteği.— Elbette. ders almam lazım. Bayırın üstüne varıp da vadide rüzgârla dönen teneke bay-rağıyle çan kulesini görünce. kendisine bir tane tedarik etmeyi nezaketle üzerine aldı.. Fakat. Leon nihayet kararını verdi. bir halı satın almayı kurdu. — Alaha ısmarladık!. M. ama. birbirine karıştırıyordu. Seni ne zaman göreceğim bir daha? 264 MADAME BOVARY Ayrılmışlarken dönüp tekrar öpüştüler. Ağlaya ağlaya. Madame odasındaydı. Yemeğini. Sonra birdenbire keserek: — Hayır. Ertesi gün. Ümit içindeydi. Rolet ananın neden her gün öğle yemeğini Emma'larda yediği ve ayrıca kendisine özel ziyaretlerde bulunduğu da bir türlü anlaşılmıyordu. Leon'un kolları arasında kıvranıyordu. gelenleri tekrar tekrar okuyordu. çünkü Binet. Oysa Artemise. dükkâncıya iyice dadanmıştı. diyordu. Charles. dedi. Leon'u görmekten pek memnun göründü. yani kış başlangıcında. Emma porteleri şaşırıyor. ama yalnızdı. tahsildar yoktu. Hep mektup bekliyordu. o. aynı parçaya dört kere yeni baştan başladı ve her defasında çaldığını beğenmedi. işini gücünü bırakıp geliyordu. kendisini görünce sevinçle çığlıklar kopardı. Leon. odasına. Lheureux'un ucuzluğunu methettiği geniş yollu bir çift sarı perde aldı.. Charles'ın kendisini dinlediği bir akşam. M. fakat ne o akşam. şimdi artık akşam yemeğini tam saat beşte yiyor ve yine de ihtiyar hırtlambanın geç kaldığım sık sık söylemekten geri kalmıyordu. «gürbüz-leşmiş ve esmerleşmiş» buluyordu.
Altın Arslan'a gidiyor. haftada bir defa şehre inmek.. — İstersen. Hivert. daha sonraları çocuğunuzun müzik terbiyesi daha az masrafa malolur. sarı bir su ile dolu iki uzun hendeğin arasında. nihayet çorbasını içtikten. yol. Gururunu o kadar okşamış olan bu zavallı piyanonun evinden gidişini görmek. Ama yine. Ama yine de arabanın dört kanepesi yolcu ile doluyordu. Emma: — Bul da göreyim. yol kenarında. aşı gibi. Misericorde'da okuyan üç kızının ders başına iki buçuk frank Vererek. Emma. dedi. bir ambar veya yol amelesi kulübesi geleceğini önceden kestiriyordu. Kırlangıç. Emma yolu baştanbaşa ezber biliyordu. Hivert. elma ağaçları bir dizi halinde birbirini takibedi-yor. Madame üşümesin diye külleri eşeleyip korları meydana çıkarıyordu. arada sırada bir ders alırsın. Sabahın ilk aydınlığı pazar yerinin sütunları arasında geziniyor.. Emma yataktan kalkıyor. belki zamanımız için biraz yenidir. Tabiatın melekelerini hiçbir zaman bakımsız bırakmamalı. diye içini çekmeye başladı. kendi kendini . Madamı piyanoya teşvik ederseniz. arabayı bekletiyorlardı. Emma mutfakta yalnız kalıyordu. piyanoyu satmanın daha iyi olacağını söyledi. Artemise esneyerek ona kapıyı açıyordu. Bovary'nin nazarında. Geleceklerini bir gün önceden haber vermiş olanlar. Herkes kendisini ayıplıyordu ve bilhassa eczacı: — Yaptığınız doğru değil. Emma böylece. pencerenin önüne geliyor. çağırıyor. dedi. dedi. düşünün. üç çeyrek fersah boyunca yer yer durarak. Hatta bir ay sonra. Biraz pahalı. atları arabaya koşuyor. hem de usta bir öğretmenden piyano dersi aldıklarını söyledi! Emma omuz silkti ve piyanosuna bir daha el sürmedi. Emma potinlerinin tabanıyle avlunun kaldırım taşlarını dövüyordu. Saat yediyi çeyrek geçe olunca Emma. zira meşhurlardan çok daha değerli olan. fakat eminim. 266 MADAME BOVARY V Perşembe günüydü. Emma. karısının bir parçasının tarife sığmaz intihan gibiydi. küfrediyor. Bana kalırsa. piyanosunun yanından ne zaman geçse: — Ah zavallı piyanocuğum. âşığını görmek iznini kocasından koparmış oldu. Neden bu kadar erken hazırlandığını diline dolama-ması için Charles'ı uyandırmaktan çekiniyordu. gocuğunu giydikten. eczacının pancurları kapalı evindeki tabelanın büyük harfleri. eve döndüğü zaman Emma'yı kurnaz bir bakışla süzdü ve nihayet şunu ağzından kaçırdı: — Bazen çok inadın tutuyor! Bugün Barfeuchers'deydim. asıl anneler çocuklarını yetiştirmelidir. diyordu. Herkes ona acıyordu. bir otlaktan sonra bir direk. Sonra. meydana bakıyordu. ufka doğru daralarak uzanıp gidiyordu. aynı zamanda. • Charles böylece bir defa daha piyano meselesini açtı. fakat ün salmamış sanatkârlar da vardır. Zaten. avluların çitleri önünde. Bazen. sonra yerinden iniyor. bazı zaruretler yüzünden yeniden başlayamadığını söylemekten geri kalmıyordu. piyanoda bir hayli ilerlediği kanaatına varıldı. Bu. doğru. Arada sırada dışarı çıkıyordu. ters ters. gidip kapıları yumrukluyordu. Hatta bazıları o sırada henüz yatakta oluyor. Emma: — Ama dersler ancak arka arkaya olursa fayda verir.— Evet. acele etmeksizin.. Fakat (Bovary şayet oradaysa). İşte orada. Madame Liegard. Ne kadar yazık olmuştu! İnsanın bu kadar kabiliyeti olunca! Bunları Bovary'e de söylediler. bu. bana kalırsa daha ucuz bir şeyler bulunur belki. arabanın gelişini ayakta gözetleyen yolcuları alıyordu. dedi. bir aşağı. Araba yürüyor. Rousseau'nun fikridir. pamuklu gecelik takkesiyle başını bir delikten uzatan Lefrançois ananın verdiği siparişleri ve bir başkasının zihnini mutlaka allak bullak edecek olan izahatlarını dinliyordu. sessizce giyiniyordu. annenin yavrusunu emzirmesi gibi. hafif tırısla yola çıkıyor. bir yukarı dolaşıyor. piposunu yakıp kamçısını eline aldıktan sonra. Hivert bağırıyor. Hizmetçi kadın. dostum. arabanın sürücü yerine rahatça yerleşiyordu. alt tarafı bizi iflas ettirmez. şafağın solgun rengi içinde seçilmeye başlıyordu. günün birinde mutlaka zafere ulaşacaktır. MADAME BOVARY 265 Ertesi gün Charles.. kendisini ziyarete gelenlere müziği bıraktığını. sonra bir karaağaç.
her sefer en kısa yolu tutmuyordu. maundan. zaman zaman tiz perdeden bağırıyorlardı. duvarlara sürtüne sürtüne. bir salıncak görülüyordu. yolcu arabası sallanıyor. yaya kaldırımı üzerinde yürümesine devam ediyordu. sanki hep beraber ona. kulağa yapıştırılınca denizin gürültüsü duyulan. sokak başlarında. O sırada şehir uyanmaya başlıyor. Saint-Catherine tepesine götürüyordu. Emma. Bulvarların yaprağı dökülmüş ağaçları. yaprak sigarası ve istiridye kokuyordu. Önlüklü hademeler. Aralıklardan heykeller. ihtirasın mahremiyetleri için âdeta biçilmiş kaftandı. Tavandan inen kırmızı Şam işi perdeler. İç gümrük parmaklığı önünde araba duruyordu. Sonra kır. içeri giriyordu. sokaklarda tekrar dışarıya boşaltıyor ve eski Norman-diya beldesi. pembe renkte iki iri deniz kabuğu duruyordu. Göze batmayan halısı. geceyi Bois-Guillaume'da geçirmiş olan şehirliler ise. meyhaneler ve yosmalar mahallesiydi. şalını düzeltiyor ve yirmi adım ötede Kırlangıç'tan iniyordu. Emma otele kadar onun peşinden gidiyordu.şaşırtmak için gözlerini kapadığı oluyor. Aşkı bu genişlik karşısında büyüyor. kalçalarına dayalı sepetler taşıyan kadınlar. gözleri önüne uçsuz bucaksız bir başkent gibi. su üstünde durakalmış siyah balıklara benziyordu. tıpkı falezlere sessizce çarpıp kırılan havai dalgalar gibi. delişmen süsleri ve sakin aydınlığı ile bu ılık daire. Karanlık ve daracık sokaklara dalıyor. Çubuklar ok biçiminde nihayetleniyor. budanmış porsuk fidanları. oradaki çeşmenin yanına çıkıyordu.. ayak bastığı bir Babil gibi seriliyordu. yeknesak bir yayılışla. Dökümhanelerin uğultu-suyle birlikte. Emma' nm bir utanç jestiyle yüzünü elleriyle gizleyerek çıplak kollarını kavuşturduğu zaman. bu gürültüyü meydanlarda. Birbirlerine haftanın üzüntülerini. Leon. dünyada hiç bir şey. sis altından yükselen kiliselerin berrak çan sesleri duyuluyordu. geniş başucu hizasında toparlanıyordu. solgun gökyüzünün kararsız alt çizgisine dokunacak kadar yükseliyordu. Ama artık her şey unutuluyordu. Leon yukarı çıkıyor. Bu tortop olmuş varlıklar Emma'ya baş dönmesi veriyor. iki eliyle tutunduğu pencereden sarkıyordu. yeşil tepelerin eteğinde. mektuplar yüzünden çektikleri endişeyi anlatıyorlardı. bu kıpkırmızı renkle kesişen siyah saçlı başı ve beyaz cildi kadar güzel olamazdı. yağmurdan ıslanmış çatılar. çok aşağıda. gözleri yerde. Emma tahta meslerini çıkarıyor. orada nabızları atan yüz yirmi bin insan. başlarında Yunan bici268 MADAME BOVARY mi takkeleriyle çıraklar dükkânların camekânını siliyorlar. içeriye güneş girdi mi. yanından sallana sallana dekor taşıyan bir at arabası geçiyordu. adalar. Görülmekten korktuğu için. . gezinti yerlerinde. şehvetli gülüşmeler ve sevgi dolu hitaplarla. Arabanın üç beygiri dörtnala gidiyordu. Taşlar çamurun altında gıcırdıyor. eğriliğini daha da yuvarlaklaştırıyordu. Kırlangıç bahçeler arasından kayıyordu. peyzajın baştan başa resim gibi hareketsiz bir hali vardı. yüksek bir kameriye. küçük aile arabalarında bayır aşağı telaşsızca iniyorlardı. evlerin arasında mor çalılıklara benziyor. uzakta.Ekseriya. inik siyah peçesinin altında keyifle gülümseyerek yürüyordu. bulutları.. kendisine kadar yükselen o belirsiz uğultulu gürültüyle doluyordu. mahallelerin yüksekliğine göre. tuğladan evler sıklaşıyor. Hivert yoldaki yük arabalarına uzaktan sesleniyor. Nationale sokağının altına. birer ucu uçup giden koyu renkte muazzam duman bulutları savuruyordu. Bazen rüzgâr çıkıyor. bakır kancalar ve ocaktaki kenar tutamaklarının iri yuvarlakları ışıl ışıl parlıyordu. Böyle yukardan görülünce. O. zemin. demir atmış gemiler bir köşede birbiri üzerine yığılıyordu. kapıyı açıyor. . Meltemi içine çekerek. Basamak basamak alçalan sise gömülmüş şehir. Burası tiyatro. O ne sarılıp öpüşmeydi! Öpücüklerden sonra sözler yağıyordu. Şöminenin üstünde. tekerleklerin altında tınlıyordu. köprülerin ötesinde belli belirsiz genişliyordu. Sonra. yeşil fidanların arasındaki iri kaldırım taşları üzerine kum döküyorlardı. sokağı dönüyordu. önsezişlerini. kalbi kabardıkça kabarıyordu. Her taraf absent. büyük bir karyolaydı. fakat daha ne kadar mesafe kaldığını kestirme hassasını asla kaybetmiyordu. şapkasından taşan kıvırcık saçlarından onu tanıyordu. değişik değişik parlıyordu. Emma. şamdanların arasında. kendilerinde hayal ettiği ihtirasların buharını püskürtüyor-muş gibi. nehir. kayık biçiminde. Yatakları. karşı karşıya birbirlerine bakıyorlardı. uzun uzun. kan ter içinde. Fabrikaların bacaları. MADAME BOVARY 267 Nihayet. birdenbire şehir meydana çıkıyordu. başka eldivenler takıyor.
bizim koltuklarımız diyorlardı. berbere. Hatta Emma tutturarak. ekseriya. neşeyle dolu bu oda-cığı ne kadar seviyorlardı! Bütün eşyasını her zaman yerli yerinde buluyorlardı.. bana çok iyi geliyor. kâh öfkeli. fakat her şeyden önce o.Berber. sevkitabiiler ve hatıralar canlandırıyordu. pelesenk ağacı kakmalı bir orta masasında yemek yiyorlardı. . konçsuz olduğundan. ve karşıda. şehrin birbirine karışmış evler üzerinde geniş ve aydınlık bir buhar tabakasını andıran bütün ışıkları biraz daha fazla görülüyordu. Emma arabada yalnız kalıyordu. ona ekseriya maskeli balo bileti teklif ediyordu. Ona bakarak. bizim halımız. sabırsızlık gösteren yolcular arasında. keyif hallerinin çeşitliliği ile onda bin bir arzu uyandırıyor. fakat ayrılmak zamanı gelince. Birbirlerine sahip olmaktan öylesine coşuyorlardı ki. Her dönemeçte. Emma minderin üstünde diz çöküyor. pembe satenden. kaç defa kahkaha ile gülmüşlerdi. Emma birdenbire onun başını iki eli arasına alıyor. bütün dramların kahramanı. bütün şiir kitaplarının belirsiz sevgilisi o idi. Barcelone'un solgun kadını'üa da benziyordu. Sonra kalkıp gidiyordu! Sokaklardan geçiyor. saçlarını düzeltirken. bazen. «Al-laha ısmarladık!» diyerek acele ile alnından öpüyor ve merdivenlere atılıyordu. Me-lek'ti! Ona bakarken. iki ebedi genç evli gibi. Bu fazla basık küçük dükkânda hava çojk sıcak oluyordu. Perşembeye!. Emma ona eğiliyor. kımıldama! Söz söyleme! Bak bana! Gözlerinden öyle tatlı bir şeyler çıkıyor ki. Bütün romanların seven kadını. çocuk. Leon. renksiz suratlı erkeklerle kıyafetleri eskimiş kadınların kulis kapısından içeriye girdiklerini görüyordu. çıplak ayağının yalnız parmaklarına takılı duruyordu. başını uzatmış. Ruhunun coşkunluklarını ve etekliğinin dantellerini hayranlıkla seyrediyordu. tekrarlayıp duruyorlardı. Soba. Başını mıncıklayan o yağlı eller ve demir maşaların kokusu çok çabuk onu sersemletiyor. kâh geveze. kâh sessiz. Emma. Ortalığı karanlık basıyor. Birbirlerinin karşısında hareketsiz. Âşığının dizlerine oturduğu zaman. gülümseyerek ona dalıyordu. Emma cilveli cilveli diller dökerek yemeği parçalara ayırıyor ve Leon'un tabağına koyuyordu. Emma'mn bir perşembe önce duMADAME BOVARY 269 var saatinin altında unuttuğu firketeler meydana çıkıyordu. Leon'a hediye ettirdiği terliklere benim terliklerim diyordu. Hamamda odalık 'in kehribar rengini onun omuzlarında buluyor. Comedie sokanına. sarhoşluktan nefesi tıkanmış gibi mırıldanıyordu: — Ah. Şampanyanın köpüğü incecik bardaktan parmaklarındaki yüzüklere döküldüğü vakit de çapkınca fıkır fıkır gülüyordu. Kızıl-Haç'a varıyordu. yerine kuruluyordu.Birazcık solmuş ihtişamına rağmen. yaldızlı bir gırlanta altında kollarını cilve ile geren tunçtan bir cupidon heykelciği vardı. saç örgülerini düzelttirmeye gidiyordu. Leon. hasılı gerçek bir metres değil miydi? Emma kâh mistik. böyle bir giyinip kuşanma hayasına. Emma'mn önünde yere oturuyor. kâh neşeli. kadın zarafetinin o anlatılmaz nefasetini ilk kez tadıyordu. Masa saatinin üstünde. Zaten. Tiyatroda oyuncuları temsile çağıran çıngırak sesini duyuyordu.. kenarları beyaz tüylü bir çift terlikti. dükkândaki havagazı lambası yakılıyordu. her şey onlara asık suratlı görünüyordu. Böyle bir konuşma inceliğine. bacakları kısa kaldığı için havada sallanıyor ve minimini terlik. kâh uyuşuk. kendilerini. iki dirseği dizlerinde. hayatlarının sonuna kadar yaşayacakları kendi hususi evlerinde sanıyorlardı. Bunların bazıları tepenin eteğinde iniyorlardı. Bizim odamız. Emma da üstüne geçirilen sabahlığın altında hemen uyumaya başlıyordu. evli bir kadın. perukalarla pomatlar arasında. Sabahleyin kanepe altına gizlemiş olduğu tahta kunduralarını giyiyor. 270 MADAME BOVARY Ona çocuk diyordu: — Seviyor musun beni. bu mahmur kumru hallerine hiç rastlamamıştı. kibar muhitten bir kadın. Ocak başında.. Dudaklarının Leon'un ağzına hücumu yüzünden cevabını duyamıyordu. eski şato sahibelerinin uzun korsajını onda görüyordu. horul horul yanıyordu. — Perşembeye!. Bu. kendi ruhunun Emma'ya doğru akıp başının çevresine bir dalga gibi yayıldığını ve göğsünün beyazlığına-kapılıp aşağı indiğini zannediyordu.
ani bir hülyanın sayısız ipliklerine dolanmış gibi. diyordu. yahut. yahut kollarını kayışa geçirerek. Bir yığın paçavra omuzlarını örtüyor. basamakta tutunmaya çalışıyordu. kasketini çıkaMADAME BOVARY 271 rınca. Atların çıngırak sesi.. kimisinin başı öne eğik. hızla ansızın pencereden içeriye dalıyor. Leon'u çağırıyor. Emma: — Haydi. aptal aptal gülerek. kahverengi pamuklu perdelerden içeriye sızıyor ve bütün bu hareketsiz insanların üzerine kanla karışık gölgeler konduruyordu. âdeta zorla öpüyordu. evde onun gelişini bekliyordu. Dışarıda. Fakat Hivert. geceliğini ortaya çıkarıyor. fakat. Emma. Kadın. ağaçların fısıltısı ve boş arabanın kof gürültüsü arasında. Hivert adamla şakalaşıyordu. Leon'un okşamalarıyle rahatça patlak veriyordu. git bakalım. Aşçı kadını mazur görüyordu. Hıçkırıyor. arabada muvazenenin bozulduğunu farkedince. Bu ses. kendisi de. kederden sarhoş olmuş. bir çığlık kopararak geri çekiliyordu. Siyah burun delikleri titremelerle soluyordu. vü272 MADAME BOVARY cudu titremeler içinde. Bazen. nihayet teşrif ediyordu! Kızını. hayranlık ve minnet coşkunluğuna bürünüyordu. mumu. ta burnuna kadar yeşil uyuz pıhtıları halinde donup kalmıştı. Kamçının ucu yaraların üzerine iniyor. ruhu sanki ölümün pençesinde. Geri kalanında kuşlardan. Arabaların peşinden giderken. gelen bir şey vardı ki. Emma'ya ertesi gün pek kötü. yandakinin omuzuna yaslanarak. araba hareket halindeyken. Ona Saint-Romain panayırında bir baraka tutmasını salık veriyor. onu solgun görünce. gözleri açık. kendisine hizmet etmek hususunda bir oda hizmetçisinden daha becerikli. Konuşmak istedi mi. -•— Ama sen bir tuhafsın bu akşam! — Bir şeyim yok! Bir şeyim yok! Bazı günler. başı açık. birdenbire Emma'nın arkasında peyda oluyordu. gözkapaklarının yerinde. yolcu arabalarının ortasında. Emma: — Hayır. Emma'yı perişan ediyordu. Buralardan sızan sıvılar. Başlangıçta zayıf ve iniltili sesi gitgide tizleşiyordu. ona tatlı sözler ve rüzgârda kaybolan öpücükler gönderiyordu. yatağı açıyordu. Charles. o zaman mavimtırak gözbebekleri fıldır fıldır dönerek. çamura yuvarlanıyordu. Madame. elleri sarkmış. Bu kadına artık ses çıkarmak yoktu. elinde sopasıyle serseri serseri dolaşan bir adamcağız vardı. Yemek hazır değilse. güzel bir günün sıcaklığı Küçük kıza aşkı hayal ettirir. karanlıkta. şakaklara doğru. O tarafının etleri kırmızı parçalarla lime lime olmuştu. başında kunduz postundan ortası çökmüş eski bir kasket. o açık yaraların kenarına çarpıyordu. güneşten. Orada bulunan Justin. kör de bir uluma kopararak. Sonra Kırlangıç'm yolcuları. Tekrar saadete kavuşmanın sabırsızlığı içinde. adamın şapkası. leğen gibi yüzünü örtüyordu. perşembe günleri daima geç geliyordu. Uçuruma dalan bir bora gibi kalbinin derinliklerine iniyor ve onu uçsuz bucaksız melankoli iklimlerine sürüklüyofdu. Çünkü çocuk. Emma gösterişsiz ve kendi içine dönük olarak bu aşkın tadını . gülerek dostunun hatırını soruyordu. bu seste öyle uzaklardan. bir şarkı tutturuyordu: Çoğu zaman. öbür eliyle. Malum hayallerle alevlenen bu hırçın arzu. hepsi de arabanın sallantısına göre sallanarak. ayaklarının gittikçe daha fazla üşüdüğünü hissediyordu. ancak yedinci gün. diyordu. kitabı getirip yerli yerine koyuyor. Kibritleri. tamam artık. Kırlangıç. Ekseriya kocası. nihayet uykuya dalıyorlardı. Tepede. eve döner dönmez hemen odasına çıktığı oluyordu. kan içinde iki boş göz çukuru görülüyordu. aldırmıyordu. kimisinin ağzi açık. sessizce etrafında dö-neniyordu.gözleri bu parıltıya dalıyordu. başını geri atıyordu. hasta olup olmadığını soruyordu. dallarla yapraklardan bahis vardı. beygirlerin sağrısı üzerinde sallanan fenerin ışığı. Ekseriya. kamçısını şaklatıp köre yapıştırıyordu. belirsiz bir sıkıntının anlaşılmaz feryadı gibi sürükleniyordu. L6on'un ateşliliği ise. olduğu yerde kalakalıyordu. daha ertesi günler ise berbat geliyordu. tekerleklerin sıçrattığı çamurlar arasında.
Genç adam. örneğin kendisini Ruen'a getirmek için bir ingiliz atı koşulmuş. Nitekim. canım. yahut çok zorlu bir dertleşme ihtiyacına kendini kaptırarak) eskiden. İşte bak. — Deniz albayıydı. Ben çılgının biriyim: Öp beni! Kocasına her zamankinden daha sevimli davranıyordu.çıkarıyor. diyordu. acayipliklerinin birçoğundan. Charles o adi makbuzlar için bu kadar kendini zorlaniamasını söyledi. Sonra. dedi. tatlı bir sesle: — O halde mutlu değil miyiz? derdi. Charles fanilerin en bahtiyarı olmuştu. beni bırakıp gideceksin sen. Ama yine Emma. aynı zamanda savaşa düşkün bir mizaç sahibi ve iltifatlara alışmış biri olması gereken böyle bir adamı güya büyülemiş olmakla kendine yüksek bir paye vermek için değil miydi? Noter kâtibi o zaman kendi mevkiinin ne kadar aşağı olduğunu anladı. melankolik seslerin tatlılığı ile ona: — Ah. Paris'ten söz açtıkları zaman. her nevi soruşturmanın önünü almak. kağıtları altüst etti ve sonunda öyle perişan bir hale geldi ki. işi felsefeye dökerek. arkasından da hemen: «Seni sevdiğim gibi değil» dedi. Justin'di. aralarında hiçbir şey geçmediğine dair kızının başı üzerine yemin etti. bununla beraber. ötekinin ne iş yaptığım sormaktan geri kalmadı. yemekten sonra piyanoda valsler çalıyordu. Kağıdı aldı ve okudu: .Ah. dostum. nişanlara ve unvanlara imrendi. Her ne kadar bu mahrumiyet her randevuya gelişinin zevkini azaltmıyorsa da. hepiniz hainsiniz! Bir gün. mutluyuz elbette. bütün çekmeceleri karıştırdı. sonunda Emma hep: —. Bütün bunlar herhalde onun pek hoşuna gitmişti. — Evet. Charles. Kendisini oda uşağı olarak almasını yalvarmakla onda bu hevesi uyandıran. onu baygın baygın iterek: — Siz erkekler. diye mırıldanırdı. elbiselerinin saklandığı karanlık odada ayağına çizme giyerken. Ekseriya. müsrifliklerine bakarak zaten bunu anlamıştı. apoletlere. Emma da endişesiz yaşıyordu. Ona senden bahsettim: Seni hiç tanımıyor. Emma'ya inandı. meşinle çorabı arasında bir yaprak kağıt sıkıştığını hissetti. ona fıstıklı kremalar yapıyor. dönüşünün acılığını çoğaltıyordu. — Evet. Ama bir akşam. Emma (ya kıskançlığını denemek için. Emma: — Hayır. bu dünyadaki hayal kırıkMADAME BOVARY 273 lıklarından bahsederlerken. tabii bir eda ile: — Ah. Evleneceksin! Sen de ötekiler gibi yapacaksın! L6on soruyordu: — Kim o ötekiler? — Erkekler. MB 18 274 MADAME BOVARY Bu. Bununla beraber. ille bulacağım. ama bugün kendisini Madam Liegard'larda gördüm. Yazı masasına gitti. damdan düşercesine: — Sana ders veren Matmazel Lempereur değil mi? diye sordu. diyordu. herhalde. elini saçları üzerinde gezdirerek. Genç adam. Ekseriya. ertesi cuma. onu sevgisinin bütün ustalıklarıyle besliyor ve bir gün kaybolup gitmesi korkusuyle titriyordu.. — Belki Rouen'da piyano hocası olarak birçok Matmazel Lempereur vardır. konçlan devrik çizmeli bir seyisin sürdüğü iki tekerlekli mavi bir arabaya sahip olmak arzusundan hiç söz etmiyordu. — Mümkün! Sonra canlanarak: — Ama bende makbuzları var. Leon'dan önce birini sevdiğini söyleyiverdi. Bu. — Peki. ismimi unutmuş olmalı. ortaya yıldırım düşmesi gibi bir şey oldu. orada olsaydık ne güzel yaşardık. Emma.
kaç hektarlık arazisi bulunduğuna. — Ben sizin yerinizde olsam. dedi. malınız var. Emma: — Fiyatın ehemmiyeti yok. Bournisien. Papaz akşam. hanımın kendi hanına pek inmediğini söyledi. Charles pencereden yağan kara bakıyordu. arkasından da hemen o günlerMADAME BOVARY 275 de katedralde harikalar yaratan. sızladı. mutlaka sol tarafından geçtiğini anlamak lazım geliyordu. bir merak. Bunlar perde. Dükkâncı. Bovary baba tarafından satılmış olan küçük bir çiftliğe aitti. artık bir ihtiyaç. Bournisien'i gördü. odasına girdi. dedi. Lheureux. Lheureux ile karşılaştı. Touvache onu arabasına almış Rouen'a götürüyordu. diyordu. Aumale civarında Berneville'de fazla bir gelir getirmeyen bir berhanelerinden bahsetti. şayet dün sokağın sağ tarafından geçtiğini söylerse. Bilakis. Emma alıcı bulmaktaki güçlüğü ileri sürdü. Madame Bovary'yi Kırlangıç' ta görünce. hemen elden çıkarırdım. Bu sayede. O andan itibaren hayatı sadece bir yalan kumkuması haline haline geldi. koltuklan için kumaş. zahmete değmez. hana varınca Yonville hekiminin karısını sordu. pek ehemmiyet vermez gibi görünmekle beraber. satıcı: — Fakat paranız yoksa. Velide Lempereur. başkaları daha mütecessis davranabilirlerdi. Ama yine de bir gün. Hancı kadın. İkincisine gelince. diye söze-atıldı. ileride. birçok elbise. Emma: — Hesabı bırakın. Lheureux. Langlois adında birini bulduğunu övünerek anlattı. Langlois'nm ağzını aramak üzere. ağladı. nasıl olmuş da girmiş çizmemin içine? Emma: — Herhalde. bir zevk olmuştu. Fakat Emma böyle bir yolculuğa çıkamayacağı için. Papaz kendisinden izahat istememiş olsa bile. rafın kenarındaki eski fatura dosyasından düşmüş olmalı. Bu vekâletname sözü içine ferahlık verdi. fakat Emma bunu satmak için ne yapmalıydı? — Vekâletnameniz yok mu? ¦ . dedi.» — Hay şeytan. Meğer adam kaç para vereceğini açmaksızın. Hemen indi ve din adamına. fiyatlarının toplamı yaklaşık olarak iki bin frangı buluyordu. Gebinden henüz parası ödenmemiş eşyanın listesini çıkardı. Bu. âdet edindiği gibi oldukça hafif giyinerek yola çıkmıştı ki. tüllere sarar gibi yalanlara sarıp sarmalıyordu. uzun zamandan beri oraya göz dikmiş bulunuyormuş. kendisini merdivenlerde görecek olan kasabalılar hiçbir şeyden şüphe edemeyeceklerdi. boşboğazlık edeceğini sanarak ödü koptu. M. birdenbire kar yağmaya başladı.«Üç aylık ders ve bazı malzeme için altmış beş frank alınmıştır. dükkâncı bir müşteri bulunacağı ümidini verdi. 276 MADAME BOVARY — Yok. komşuların isimlerine varıncaya kadar her şeyi biliyordu. Leon'un kolunda Boulogne otelinden çıkarken M. Emma para veremeyeceğini söyledi. kapıyı kapadı ve: — Paraya ihtiyacım olacak. halı. Charles'ın imzalamış olduğu senetlerden bugüne kadar ancak bir tanesini ödemişti. Öyle ki. bütün kadınların dinlemeye koştukları bir vaizi övmeye başladı. Aşkını gizlemek için. çeşitli tuvalet eşyası gibi şeylerdi. müzik öğretmeni. dedi. uzun uzadıya uğraştıktan sonra. gösterdiği kolaylıkları sayıp döktü. kendisine yaptığı hizmetleri. ricası üzerine dükkâncı onun yerine iki başka senet almaya razı olmuştu. . Emma başını eğdi. Ertesi hafta yine geldi. Bu düşünce ile her seferinde Kırmızı Haç'a inmek gerektiğine hükmetti. Üstelik birkaç para da kalırdı cebime. Ama dükkâncı o kadar budala değildi. Hakikaten Emma. M. ağırdan alıp herifin nabzını yoklamak lazımdı. Burası vaktiyle M. Kırmızı Haç'a varır varmaz Madama verilmek üzere kalın bir atkı emanet etti. Fakat üç gün sonra. hatta onların da vadesi bir hayli uzatılmıştı. başına gelenleri kendisine anlattı. Bir sabah. Bu iş bir seyahate katlanmaya değerdi.
işin aslını öğrenmek için. alınan şeylerin miktarına göre hiç de fazla pahalı değil. bir perşembe günü eve getirildi. . hesabın altına yazdı: «Madame Bovary/ den dört bin frank alınmıştır. sizi bir kalemde bu kadar mühim bir paradan mahrum etmek beni üzüyor. ev idaresi dertleriyle onun canını sıkmamaktı. sonra Madama hakiki borçtan arta kalanını bizzat ödeyeceğini izah etti..» — Kim sizi sıkboğaz ediyor. MADAME BOVARY 277 Emma bu hesaplar içinde biraz bunalıyor. dedi. ayak diremek istedi. Satış. paralar sizde kalsın. Gidip geri dönünce de. diller döktü. onun bu senetleri ıskonto edeceğini. mademki altı aya kadar mülkünüzün birikmiş kirasını alacaksınız. bir de makbuz istedi: — Bilirsiniz. zira dostu Vinçart (haklı olarak). Dükkâncı. iyi para. bir tanesi yedi yüz franklık ve üç ay vadeli olmak üzere iki senet imzaladığı takdirde vaziyeti idare edeceğini söyledi. her biri bin franklık dört tane senet çıkardı ve masaya dizdi. bin frangı geçmeyecek yeni bir hesap çıkarmasını rica etti. kendisi kalkıp geldi. Fakat. Vinçart adında Rouen'da bankerlik eden bir dostu bulunduğunu. etrafında yerlere saçılıp şıngırdamaya başlamış gibi. tesadüfen. kocasına bir şeyler koparıp kopâramadığını sordu. derhal paranın yarısını cebe indirdi.. O zaman Emma elindeki banknotlara baktı. Lakin ihtiyar kadın cevap gönderecek yerde. iki bin frank yerine. Dükkâncı hiç sıkılmadan: — Ama fazlasını veriyorum ya işte. Charles. — Nihayet.. dedi. dedi. dedi. kör karanlığında Emma Lheureux'ye koştu.. dükkâncının pek gü278 MADAME BOVARY zel idare etmiş olduğu ve aslı esası ancak sonradan öğrenilen bir muameleydi. dedi. lütfen bir de tarih koyun. Nihayet Lheureux. ben de son senedin ödeme vadesini o ödemeden sonraya kadar uzatıyorum zaten. çünkü dört bin franklık senedi gösterirse. Nihayet. Dükkâncı: — Doğrusu. masrafı bir hayli kabarık buldu. iki yüz frangı kendine ayırmıştı. sanki altın paralar torbalarını patlatmış da. tarih. veresiye olarak alınan bir sürü lüzumlu şeyi birer birer sayıp döktü. fatura denilen kağıda her istenilen şey yazılır. borcunu ödemeye kalkınca dükkâncı: — Yemin ederim. ¦ Emma. karisinin dönü-" şünü dört gözle bekledi. Bu habere Emma'nm yüzü güldü. alınan şeylerin fiyatları pek düşük olmakla beraber. Bu senetten kocasına behsetmemiş olmasının nedeni. gözlerini Emma'ya dikmiş bakıyordu. Charles borcunu ödeyebilmek için annesine-acıklı bir mektup yazdı. komisyon ve ıskonto masrafı olmak üzere. Bu 'yaptığım size hizmet değil mi? Bir kalem alarak. müşterinin dört bin frank teklif ettiğini açıkladı. kulakları çınlıyordu. Charles: — Evet.. Ben aile işlerini bilmez miyim? Vi Elinde tırnakları arasından kaydırdığı iki uzun kağıt. Eirima. ancak bin sekiz yüz frank getirdi. Charles ne yapacağını bilemeyince. cüzdanını açarak.kendisinin o taraflara gidebileceğini söyledi. Emma kocasının dizlerine oturdu. fakat dördüncüsü. Emma fena oldu. bazen öyle olur ki. ama faturayı görmek istiyor. sabahın. dedi. — İmzalayın bunları. Dükkâncı babacan bir tavırla gülerek: — Adam siz de. Madame Bovary ana. Sonra pek ehemmiyet vermeyen bir eda ile. dosdoğru Lheureux'ye başvurdu. onu okşadı. O zaman Emma'nın önünde gerçekleştirilmeye elverişli bir fanteziler ufku açıldı. bu iki bin frangın sağlayacağı sayısız miktardaki randevuları hayalinde canlandırarak: — Nasıl! Nasıl! diye kekeledi. ticarette.. Bir ekü'yü ihtiyat akçesi olarak saklayacak kadar tedbirli davrandı ve o para ile vadesi gelen ilk üç senedi ödedi. sen de görüyorsun ki. Ertesi gün. bunun üçte ikisinin ödenmiş olduğunu söylemek ve dolayısıyle binanın satıldığını itiraf etmek lazım gelecekti.
Guillaumin'e giderek eskisinin aynı bir ikinci vekâletname yaptırdı. dans etti. Çabuk öfkeleniyordu. elinden geldiği kadar sakin bir eda ile cevap verdi: — Yeter. İhtiyar kadın: — Teşekkür ederim. sizi temin ederim. Emma ile birlikte M. ilk defa isyan ederek. yaşlı insanlar için. hatta Charles. Emma gitti. rasgele yollara dökülmüştü. hanım hanımcık bir kadındı—. obur oluyordu. Küçük Berthe. 280 MADAME. dile düşmekten korkmaksızın. Justin. içine atladı. Emma da. dedi. Leon ile o ne coşkunluktu! Emma güldü. Bununla beraber. fakat harikulade. Aynı işi görecek elli santime. hayır. Leon.. çatlayacak kadar hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. sigara içmek istedi. beygiri kamçıladı ve sabahın saat üçüne doğru Kırmızı Haç'a vardı. di. hatta kırk santime ince pamuklular varken! Emma. ancak. kendisine güvensizlik gösterdiği için dargınlığını saklamıyordu. henüz hâkimiyetinden tamamıyle kurtulmuş değildi. Lyon'la birlikte. Ertesi perşembe. annesi yok diye uyumak istemiyor. — Nasıl? — Evet. Güle güle oturun. Zaten. Annem de.. dediğine göre. annesinin kendisinden kopardığı sözü itiraf etti. şu gösterişlere! Nasıl? İki franga ipek astar mı?. hastanede öleceklerini haber veriyordu. Charles yine de Emma'nm karşısında ne yapacağını bileme-. Charles aklını oynatacak gibi oldu. varlığının hangi tepkisinin Emma'yı hayatın zevklerine böyle fırlattığını bilemiyordu. Charles: — Aman Allahım! diye haykırdı.bir tek koltuk bulunurdu—hiç değilse. Çünkü sandığın gibi. karısının tarafını tut? tu.— Halıdan vazgeçemez miydiniz sanki? Niçin koltukların kumaşını değiştirdiniz? Benim zamanımda her evde. Leon'a acayip. Ona öyle geliyordu ki. Bereket versin ki şu vekâletnameyi iptal edeceğine söz vermişti. Vekâletnameyi ateşe attı. nazlı bebek usulü yaşamaktan yüzüm kızarır benim. fakat nerede oturuyordu? Bereket versin. bunda haklısın. kendisini tutmak isteyen oğluna eşikte: — Hayır. Bakındı hele şu süslere. otelde. sürekli bir kahkaha ile gülüyordu.. şehvetli oluyordu. bir bilim adamı hayatın pratik ayrıntılarıyle uğraşamaz.. Charles artık yerinde dura-mayarak arabayı hazırladı. tabii bir şey. yeter artık! Yeter! Beriki nasihata devam ediyor. Kimseler yoktu. dedi. Noter kâtibinin onu görmüş olacağı aklına geldi. bütün bunların yapmacık olduğunu söylüyordu. hasılı.. sen de! Her gelişinde onunla kavga çıkarıyorsun!. şerbetler getirtti. Sen de haksızlık ediyorsun.. Charles'ı çağırdı.. hem de ihtiyar olduğum halde.. patronunun adresini hatırladı. bu. kanepeye uzanmış. sinir buhranı geçiriyordu. ağladı şarkı söyledi. Fakat Charles.. Herkes zengin olamaz ki! Böyle masrafa hiçbir servet dayanmaz! Sizin yaptığınız gibi. Bir akşam Yonville'e dönmedi. sokaklarda dolaşıyordu. Charles. bu yakınlarda kavga çıkarmaya gelicilerden değilim ben artık. Rodolphe ile karşılaşmak ihtimali zihninde belirir belirmez ürperiyordu. Madam. Alt tarafı. sonra dönüp mağrur bir tavırla ona kocaman bir kağıt uzattı. He MADAME BOVARY 279 men ertesi sabah evden çıktı. annemin evinde böyleydi. ne olacaksa olur! Görürsün!. dedi. saat on bire doğru. zaafına üstün bir meşguliyetin iltifatlı görünüşünü sağlayan bu dalkavukça düşünce ile kendini daha rahat hissetti. Homais bile eczaneyi bırakıp gitmişti. böyle giderse. zavallı adam. Nihayet. oraya koştu. birbirlerinden ebediyen ayrılmış olmalarına rağmen. Onu benden çok seviyorsun. Madame Bovary anne kalkıp gitmek istedi. Emma pencereyi açtı. M. birçok yalvarıp yakarmadan sonra yeniden adına vekâletname çıkarılmasına razı oldu. odalarında. kabahat Bovary'nindi. bana yemin etti. tapılmaya layık bir halde göründü. alnı açık. Noter: — Halden anlarım. bakılmaya ihtiyacım olduğu halde. o kadar ki..BOVARY . Emma tiz perdeden. Annesi omuz silkerek.
paracıklarına da ne kadar düşkünsün! Leon'un her seferinde. Madame Homais. M. Bütün bunları. birisi. Madame Dubreuil'e bakmak için kaldı herhalde. kocasının atılmak istediği belirsiz tehlikelerden ürkerek şefkatle: — Ah dostum. sonra kendisininkine eş perdeler satın almasını tavsiye etti. Emma onun bu haline aldırmadı. evini pek kötü buldu. o zaman korktu ve çekip gitti. O sırada bir polis memuru geçti. — Emindim! Zaten oraya gidiyordum. Tam o sokağa giriyordu ki. bu onun için büyük bir mutluluktu.. diye karşılık verdi. Charles. Madame Dubreuil öleli on ay oluyor!. . Emma'nın öpücüklerle karışık tatlı sözleri. gece yarısı elâlemi rahatsız eden insanlara karşı bir alay küfür eklemeyi de unutmadı. seni kim alıkoydu? — Hastaydım. — Boşuna gitme. Emma elini alnından geçirdi: — Matmazel Lempereur'ün evinde. LaRe-nelle-des-Maroquiniers sokağında 74 numarada oturduğunu öğrendi. ne tokmağı. acele Matmazel Lempereur'ün adını aradı. Derin ve gizli oluşu yüzünden âdeta madde dışı bir hala gelen bu baştan çıkarmayı acaba nereden öğrenmişti? VI L6on. masraf olacak demesine gülerek: — Aman sen de. — Ben çıldırdım galiba. Charles kapıyı var kuvvetiyle yumrukladı.. alabildiğine faydalandı da. İlk defalar. Noter kâtibinin oturduğu evin ne çıngırağı. — Ne hastası?. Homais: — Hay hay. Kendi kendine. Bir seferinde kendisinin de nezake-ten eczacıyı davet etmesi gerektiğini düşündü. Nerede oturduğunu öğrenmek istedi. Bir kahveye girerek adres kitabı'm istedi. Nitekim bundan. diyordu. fakat bundan sonra kendine hâkim ol. bütün zevklerini kabulleniyordu. Leon'un yüreğini çeliyordu. dedi. Emma öbür uçtan çıkıverdi. keyfi istediği gibi. papaz uçururuz. Zaten benim de insan yüzü görmeye ihtiyacım var. Küçücük bir gecikmeden bu kadar telaşa düşeceğini bilirsem artık serbest davranamam. Lormeau ailesi artık Rouen'da oturmuyordu. anlıyorsun değil mi? Bu. Emma. Emma'yı görmek için Yonville'e gittikçe. son randevudan itibaren neler yapmış olduğunu bir bir anlatması gerekiyordu. Bir kapının üstünde tabelalar gözüne ilişti. İyi ama. bu tarife. kaçamaklarında hiç tedirgin olmamak için kendi kendine verdiği bir çeşit izindi. MADAME BOVARY 281 O da sıvışıyordu. o Emma'nın metresi oluyordu. Burada âdeta küfleniyordum. o gün kendisini beklemeyen Leon'u gidip noterlikte buluyordu. kucaklamaktan ziyade âdeta kadının üzerine atıldı: — Dün. Leon onun fikirlerini münakaşa etmiyordu. yani: Patronu böyle rahatsız edilmelerden çok şikâyetçiydi. Beraberce tiyatroya. ne de kapıcısı vardı. Nasıl?. Peki nerede öyleyse? Aklına bir fikir geldi. Leon utancından kızardı. kendi gururunu okşamaktan ziyade onun hoşuna gitmek için yapıyordu. Leon'u görmeyi canı istedi mi. Emma onun metresi olacağına.Gün doğmaya başlıyordu. dedi. diye mırıldandı.. lokantaya gideriz. Kapıyı çaldı. acele.. Lormeau'da akşam yemeğine alıkoymuş olmalılar. rasgele bir bahane bulup yola çıkıyor. ekseriya eczacılarda yemeğe kalırdı. Leon siyahlar giysin ve XIII'üncü Louis'nin tablolarına benzemek için de çenesinden küçücük bir sakal bıraksın diye tutturdu. Emma ondan. şiir. Leon'un. kendisi için şiir. kapıyı açmaksızın ona istediği adresi söyledi. Nerede?. kendi namına bir aşk şiiri yazmasını istedi. Leon ikinci mısraa kafiye bulamadı ve sonunda hediyelik bir kitaptan bir sone kopya etti. Emma: — Aldırma. Herhalde M. fakat çok geçmeden gerçeği saklayamaz oldu. Az önce sokağa çıktı. gel.
yoksunluk içinde olmalısınız. yalnız esmer kadınlardan hoşlanırdı. sonra. bir kadının ateşli olup olmadığını ne gibi belirtilerden anlamak lazım geldiğini anlattı. o uzun yolculuk boyunca durmadan konuştu durdu. canım? Eczaneden durmadan sızan zehirler arasında yaşamakla sağlığımı yeter derecede mahvetmiyor muyum sanki? İşte. en meşru eğlencelere de karşı koyarla1' 282 MADAME BOVARY lar. dedi. bana güvenin. Umumi bir yere girince şapka çıkarmayı taşra âdeti sayarak. beyaz tavanda yaldızlı bir sorguçla nihayetleniyordu. İnkâr mı edeceksiniz. Sonunda noterliğe koştu ve aklı türlü ihtimallerle perişan. Eczacı. O. Rouen'de. delikanlıyı büyük Normandie kahvesine sürükledi. saat ikide henüz kahvede. Onu en fazla büyüleyen şey. Havuzda. romlu omlet gelince. dedi.. kenarda üst üste konmuş bıldırcınlara doğru uzanıyordu. kahveye şapkası başında daldı. Leon kıpkırmızı kesilince de: — Haydi. eskiden böyle bir deyim kullanmaktan pek çekinirdi. yiyor. Leon'u kayıtsızlıkla itham ederek. istemeyerek itiraz etti. şehre varır varmaz hemen arabadan atlayarak Leon'u aramaya koyuldu. ama kendini beğenmişlik. bir elinde bavul. İtalyan kadını hırslı olurmuş.— Ne varmış. yani sırtında nereden çıktığı belli olmayan kocaman bir palto. yolcu kıya-fetindeydi. Yonville'de?. Sobanın palmiye biçimindeki borusu. konuşuyordu. haydi. alnı pencere camlarına dayalı saatlerce bekledi. Eczacı. Kasabadan ayrılması halkı meraka düşürmesin diye yola. ümitsizlik içinde duvar saatinden gözlerini ayırmıyordu. — Madame Bovary'nin evinde kur yapmıyor musunuz? — Kime? — Hizmetçi kıza! Şaka söylemiyordu. Eczacı: — Size hak veririm.. örneğin gidiyorum yerine kirişi kırıyorum kabilinden argo kelimeler kullanıyordu. samimi olalım. iyi parpaları da hor görmüyordu tabii. Emma M. hatta burjuvaları afallatmak maksadıyle. Noter kâtibi: . ama Pommard şarabı da melekelerini biraz tahrik ediyordu. Nitekim. Yanlarında. Gerçi sevgiliniz pek uzaklarda oturmuyor ama. çıkacağını kimseye açmamıştı. Birlikte artık vur patlasın. Gençliğinin geçtiği yerleri tekrar görmek düşüncesi onu pek heyecanlandırmış olmalıydı ki. Böylece. zaafını da kendi başına kakarak. noter kâtibini Paris âdetleri hakkında merakla sorguya çekiyor. Homais'ye Altın Aslan mutfağında rasgelince şaşırdı kaldı. onlar daha ateşli olurlar. Ziyafetten çok lüksten mestolmuştu. Vücut güzelliğine gelince. ama şimdi zamanenin geçer akçesi saydığı o delişmen ve Parisli üslubuna bayılıyordu ve tıpkı komşusu Madame Bovary gibi. Emma. sofra basındaydılar. Dostunun kulağına eğilerek. Noter kâtibinin direnmesine rağmen. Berikiler. Hatta konuyu genişleterek çeşitli milletlere mensup kadınlardan söz açtı: Alman kadını edalı. her türlü sakınganlığı unutturmuş olacaktı ki. Leon'u üç çeyrek saat bekledi. Homais'nin keyfine diyecek yoktu. tam güneşin alnında. Eczacı ise içiyor. Genç adam kekeledi. şıklıktı. bir perşembe günü. sersemlemiş üç ıstakoz. Büyük salon boşalıyordu. kadınlara dair ahlaka aykırı düşünceler ortaya attı. zaten kadınların huyu böyledir: -Bilimi kıskanırlar. öbür elinde de eczanesinde ayaklarını ısıtmak için kullandığı kürklü bir tandır vardı. küçük bir fıskiye bir mermer havuza şıpırdayarak dökülüyordu. dedi. sonra da en masum. maydanozlarla kuşkonmazlar arasında. camekânın arkasında. çal oynasın. bugünlerde Rouen'a geleceğim. Fransız kadını çapkın. Leon. Ne olursa olsun.. Güzel döşenmiş bir dairede zarif bir tuvalete baMADAME BOVARY 283 yılıyordu. Leon. Birdenbire: — Siz.
Hoınais'yi o da tanımıyordu sanki? Onunla vakit geçirmeyi Emma ile beraber bulunmaya nasıl tercih ederdi? Fakat Emma sırtını dönmüştü bile.— Ya Zenci kadınlar? diye sordu. diyordu. tabansızlıkla. seltz suyu yapmak için bir makinenin kocaman çarkını soluk soluğa çevirmekte olan üç garsonun başında buldular. Bridoux'ya gidelim de bir kadeh garus içelim. Leon'u görür görmez: — Numara yaptım. M. Homais: — O halde. — Onlar sanatkârlara layıktır. eczacının adını duyunca küplere bindi. Ama genç adamın mazeretleri akla uygundu. Homais garsonlara yol gösterdi. Sonra gözyaşları o bakışları bulandırdı. eczanesinden söz etti. Görülecek şeydir hani! Noter kâtibinin hâlâ ayak dirediğini görünce de: — Peki. ben de noterliğe giderim. Ama yine de yakayı kurtardı. Bridoux'ya gittiler ve adamı. — Garson. Ama gitmeden önce işyeri sahibini görüp onu kutlamak istedi. Eczacı. orasının vaktiyle ne 284 MADAME BOVARY berbat bir halde bulunduğunu. kolundan yakalayarak durduruyor ve: — Az sonra. Size kim karışır? Cesur olun! Bridoux'ya gidelim. s — Bırakın biraz. Randevuda sözünü tutmamayı hakaret saymıştı. yahut bir kanun karıştırırım. O zaman genç adam. hemen noterliğe dönmesi gerektiğine dair yeminler etti. fakat öteki. Sokaklardan geçerken. M. Leon. kendini bırakıverdi. Leon onu yüzüstü bırakıverdi. dedi. Hoşunuza pek gitmediğini anladığım bu ziyareti kısa kestirmek istedim. O zaman da eczacı. iki küçük fincan kahve! Le"on nihayet sabırsızlıkla sordu: — Gidiyor muyuz? — Yes. O zaman. merdivenleri dörder dörder çıktı. pembe gözkapakları kapandı. budalalıkla. çakmak çakmak olmuş iri gözleriyle ona ciddi ciddi. Ondan kopmak . Köpeğini görürsünüz. insanları hiç de hoş olmayan hareketlere yönelten o tarif kabul etmez duygu ile. ben de kalkacağım. Haydi. Eczacı ise boyuna tekrarlıyordu: MADAME BOVARY 285 — Bridoux'ya gidelim! İki adımlık yer. Leon yirmi kez kalkıp gitmek istedi. ne çabayla bugünkü mükemmel durumuna getirdiğini anlattı. Emma ayaktaydı. ellerini bırakıverdi. bir uşak görünerek Mösyö'yü aşağıda beklediklerini bildirdi. Malpalu sokağında. Bridoux'yu kucakladı. Emma. Emma: — Döneceksin. Orada sizi bekleyerek ya gazetede okurum. yalnız kalmak için işi olduğunu söyledi. Sizi Thomassin'le tanıştırırım. yanındakine kansından. Emma'nın yerinde yeller esiyordu. Leon. Allahı severseniz Cujas ile Barthole'ü. sizi geçireyim bari. Homais'nin gevezeliği ve belki de öğle yemeğinin ağırlığıyle uyuşmuş. sanki eczacı tarafından büyülenmiş gibi. ve dizleri üzerine yığılarak. — Ama ne zaman? — Az sonra. değil mi? — Elbette. çocuklarından. metresini heyecan ve telaş içinde buldu. Emma'nın öfkesi. geleceklerinden. Birlikte Rouen Feneri'ne gider oradaki beyleri görürüz. âdeta korkunç korkunç bakıyordu. Leon onu durdurdu. kendisinin hiç kabahati yoktu. isteri ve yalvarma dolu baygın bir tavırla iki elini beline doladı. Leon tarn o elleri ağzına götürüyordu ki. bir koşuda otele vardı. Boulogne oteline gelince. Öfke içinde az önce kalkıp gitmişti. kararsız duruyordu. Garus içildi. dedi. kağıt yığınları ve işlemler konusunda şakalar yaptı.
Emma tek başına bulvardan geçerek dönerken. bayağıydı. Bununla birlikte. ona herhalde iftiralarda bulunduğunu anladı. pekâlâ. âşığına daha ateşli. giyim kuşam zarafetine ve bakışlardaki süzgünlüğe kadar. sağlığı için meraka düşüyor. ona soru sormaya cesaret edemiyordu. kuvvetli içkiler karşısındaki sarhoşlar gibi. Vaktiyle kendisini o kadar büyülemiş olan şey şimdi onu korkutuyordu. hem coşkunluk. Hayatını göz altında bulundurabilmek de isterdi.. bu dalgın gözbebeklerinde. onunla tesadüfen niçin karşılaşmamalıydı? Ah. Gerçi Emma. yemeklere gösterdiği özenden tutunuz da. İkisi de. çıkma. bu fısıldayan dudaklarda. hem de incelikle dolu kıymetli bir varlık. ciddi ciddi. yalnız bizi düşün. fakat. Bu sürekli zaferinden dolayı Emma'ya hınç besliyordu. otelin yanında. aşırı. bu kolların sarılışında. kapıma kapalı olup olmadığını bir kere daha muayene etmeye gidiyor. çıkacağı ilk yolculukta derin bir mutluluğa ermeyi tasar-liyqrdu.için başka nedenler de arayıp buldu: Bir kahramanlıkta bulunmaktan âcizdi. herhalde acının ve zevkin bütün sınavlarını vermiş olmalı diyordu. korsesinden kopardığı ince bağ. Leon. yoksa yaldızları elimizde kalır. Fakat. Ve Leon da kendisine tıpkı ötekiler kadar uzak göründü. fakat sonunda* olağanüstü hiçbir şey duymadığını da kendi kendine açığa vuruyordu. Çıplak ayaklarının ucuna basarak. her şey yalan söylüyordu. diyordu. kişiliğinin her gün biraz daha yutulmasına isyan ediyordu. Zaten. Bunlar. bir kadından daha pelte gibiydi. hasisti. Hayatın bu yetersizliği. diyordu. sonra bir tek hareketle bütün elbiselerini bir anda yere düşürüyor.göre hayal etmeye çalıştığı o anlatılmaz aşk duygularına şimdi ne kadar hasret çekiyordu! Evliliğinin ilk ayları ormanda atla gezintileri. Evlâdına düşkün bir anne edasıyle. Hatta onu sevmemeye kendini zorluyor. Kendine sımsıkı bağlamak için. umurumda değil! Bir defasında birbirlerinden erken ayrılmışlardı.. karaağaçların gölgesinde bir sıraya oturdu. kararsız. kendini âşığının koynuna atıyordu. Sonra. Yonville'den göğsünün üstünde güller getiriyor ve onun yüzüne atıyordu. kendi kendine. ne kadar tecrübeli olduğunu farkedince. daha tutkulu dönüyordu. her gülümsemenin altında sıkıntıdan bir esneme vardı. Daima. vals eden Vikont ve şarkı söyleyen Lagardy.. fakat potinlerinin gıcırtısını duyunca. Leon'a onları birbirinden ayırmak için ansızın aralarına kayıvermiş gibi gelen. kayan bir yılan gibi kalçalarının etrafında ıslık çalıyordu. hepsini gözlerinin önünden MADAME BOVARY 287 geçirdi. manastırın duvarları gözüne ilişti. isterse aldatsın. hatta peşine adam koymayı bile düşündü. isterse. dayandığı şeylerin hemen bozulup çürümesi nereden geliyordu?. bir melek kılığı altında bir şair kalbi. artık ne olursa olsun.. hiçbir zaman mutlu olmamıştı. ne imkânsızlık! Zaten hiçbir şey böyle bir araştırmaya değmezdi. kendini pısırık hissediyordu. Ne olursa olsun mutlu değildi. Emma'nın gönderdiği mektuplarda çiçeklerden. boynuna bir Hazreti Meryem madalyonu da geçirmişti. Bu hayal kırıklığı yeni bir ümitle çabucak siliniyor ve Emma. Allahın da bu işe karışacağını umarak. Ona: — Onlarla buluşma. Haşin haşin soyunuyor. beni sev. gökyüzüne şairane düğün destanları söyleyen tunç telli bir rebap bulunsaydı. bir yerlerde kuvvetli ve güzel bir insan. Emma her seferinde.sevdiğimiz kimseleri hor görmek bizi onlardan az çok uzaklaştırır. iç karartan bir şey vardı. sükûnet bulunca. nasıl davranması gerektiğine dair öğütler veriyordu. mektuplarında çoğu zaman aşklarıyle ilgisi olmayan şeylerden söz etmek derecesine geldiler. Fakat gururu isyan etti: — Eh. hiç konuşmadan. O zamanlar ne kadar huzur içindeydi! Okuduğu kitaplara. Kendi kendine: — Onu seviyorum ama. Ama. arkadaşları hakkında bilgi alıyordu.. . soğuk ter damlalarının kapladığı bu alın286 MADAME BOVARY da. tabansızdı. zayıftı. yolculara yanaşan öyle bir serseri vardı ki. her bakımdan onun üzerine titremekten geri durmuyordu. Mabutlara dokunmamak lazımdır. aydan. şiirden. uzun bir ürperme ile. yıldızlardan bahis vardı. solgun. bütün dış yardımlarla alevlenmeyi deneyen zayıf düşmüş bir tutkunun safça başvurduğu çarelerdi.
rehin karşılığında borç para vermekteydi. parmağını sayfanın altından yukarıya doğru gezdirerek: . on üç yaşlarında. Lheureux. Ona kağıdı gösterdi.. Evet. beklesin.. yaptım. yumuşak bir eda ile. ne yok? — Ahn. şimdilik param yok. yüzü kıpkırmızı kafası dazlak biri. saf bir eda ile sordu: — M. — Ama mecbur oldum da. üzerindeki büyük defterler asma kilitli verev bir demir çubukla muhafaza altına alınmış. Ama yine de M. kendisinin imzalayıp da bütün teminatına rağmen Lheureux'nun Vinçart'a ciro ettiği yedi yüz franklık bir borç senediydi. Saat dört! Ona çok eskiden beri buradan. Beni sıkboğaz ediyorlardı. M. Bu.. o zamana kadar kalın sansın kaşlannm gizlediği mütecessis gözlerle sağa sola bakınarak ayakta kalmış olan meçhul adam. Gerçekten. o bir araptan daha yırtıcıdır. Basma toplan altında duvara dayalı bir kasa görülüyordu. M. bir arşidü-şesten fazla paraya kıymet verdiği yoktu. Vinçart'ı avutmak çaresi olup olmadığını sordu MADAME BOVARY 289 — Evet. senetleri ciro etmemek hususunda verdiği sözü hatırlatarak. Adama. — Peki. 288 MADAME BOVARY Adamcağız bir tek kelime söylemeden çıktı gitti. her zevk bir iğrenme gizliyordu ve en iyi öpücükler. Onu dükkânında. Uzun yeşil redingotunun yan cebini kapayan topluiğneleri çekip çıkardı. Ama gelecek hafta. Quincampoix'da külüstür bir bakkal dükkânı satın almıştı. zavallı Tellier Babanın küpeleriyle birlikte oraya koymuştu. Oldu da bitti! Emma herifi dövmemek için kendini zor tutuyordu. suratından daha az san şamdanları arasında. Fakat ertesi günü öğleye doğru Emma'ya bir protesto geldi. — Dinleyin beni! Zannederim ki bugüne kadar size karşı iyi davrandım. M. geniş hasır koltuğuna oturdu: — Ne var. Adamcağız. Emma da yalnız kendi tutkulanyla yaşıyordu. dükkânın döşeme tahtaları üzerinde kunduralarını takırdata takırdata.. yine kendi işine koyuldu. şu sıranın üstündeymiş gibi geliyordu. Üstünde yer yer iri harflerle «Maître Harertg. Buchy İcra Memuru» ibaresi yazılı bulunan bu damgalı kağıdı görür görmez Emma fena halde ürktü ve soluğu kumaş tacirinde aldı.Her sevinç bir lanet. arkasından da haciz. Emma hemen hizmetçisini dükkâncıya gönderdi. Bunun üzerine.. Ama bir seferinde. ufak tefek. terbiyeli terbiyeli bir kağıt uzattı. bakın. Lheureux'nun işe müdahale etmesi lazım geldi. müzmin nezleden geberip gidiyordu. Madame Bovary'nin altın zincirini de. Sonra. ne yapabilirim? O zaman Emma. — Şimdi ne olacak? — Olacağı basit: Bir mahkeme karan. sonunda küpeleri satmak zorunda kalmış. fakat öylesine büyük çaptaydı ki. Ve defterlerinden birini açarak: — Bakın! Sonra. köpürdü. Vinçart tarafından gönderildiğini söyleyerek Emma'ya geldi.. — Buyursunlar. gelecek hafta. Şimdi orada. sayısız tutkular da tek bir dakikanın içine girebilir. Rouen'dan. Burada. dudaklarda gerçekleşmesi imkânsız daha yüksek bir şehvet özlemi bırakıyordu. Fakat bir kalabalığın küçük bir yere sığması gibi. hepsini elbisesinin koluna iliştirdi. Lheureux. kocaman bir yazıhane vardı. kamburumsu bir genç kızın yardımıyle. Madamın önüne geçip birinci kata çıktı ve kendisini dar bir odaya aldı. dedi. Vinçart'ı avutmak ha! Kendisini tanımıyorsunuz anlaşılan. emirleriniz? Kendisine hem çıraklık hem aşçılık eden. Havada bir madeni hırıltı dolaştı ve manastırın çanı dört kere vurdu. Adam ge-lemiyordu. içine para ve senetten başka şeyler de konulmuş olacaktı. Vinçart'a ne cevap götüreyim? — Ne cevap mı? Kendisine söyleyin ki. paket bağlarken buldu.
— Zaten Barneville'in bakiye hesabı gelir gelmez. Dükkâncı. böylece devam etti. herkes onun sırtından geçinmeye bakıyordu. Çin porseleni. rengi de hiç atmazmış! Pekâlâ herkes yutuyor bunu. Emma'yı kendisine ne kadar dürüst davrandığına inandırmak istiyordu.. Lheureux başka bir şey bulamayınca. metresi otuz beş santime.. herhalde bu susmadan kaygılanmış olacaktı ki: — Şayet... Devekuşu tüyleri. hiç değilse bunları alıp götürdü. kocasını. — Ama. tabii anlarsınız. pek hayrete düşmüş göründü. ama nasıl?.. — Mösyö'nün imzaladığı senetlerden söz etmiyorum bile. belki.. — Nasıl?. — Siz nasıl isterseniz! O zaman. onu da düzenli olarak gönderecekti. geçenlerde bir satışta bulduğu üç buçuk metrelik bir dantela parçasını göstermek için kendisine seslendi: — Bakın. O zaman Madam. 23 martta kırk altı.. Sonra... Sonra.. Zaten kendisinin on parası yoktu. Felicite'den. Hürmetkarınız. düşünüyormuş gibi gözlerini kapadı. işi savsaklayacak değilim. Lheureux ise elindeki kalemin tüylerini ısırarak. — Allah vere de Vinçart bana olmaz demese! Esasen. eski kap kaçağı satmaya başladı. Artık ben bu işte yokum! Emma ağlıyordu. mirastan artanı derhal göndermesi için annesine mektup yazmaya zorladı. bazı ufak tefek şeyler satın alıyordu. sandıkları aldı. Daha o akşam. Bir budalalık yapmaktan çekiniyormuş gibi durdu. şimdi kimse borcunu ödemiyordu. Bir hokkabazdan daha atik davranarak dantelayı mavi bir kağıda sardı ve Emma'nın eline tutuşturdu. Sonra. diye devam etti.— Hah işte. hiçbiri Madama layık değildi. 17 temmuzda yüz elli. Şehre her inişinde.. son meteliğini vereceğini söyleyerek. elma gibi yuvarlak adamımdır ben. pek sıkıntıya düşeceğini. bir MB 19 290 MADAME BOVARY kere anlaştık. güzel değil mi? Şimdi bu dantelayı koltuk başlarına koyuyorlar.fakat kendi kanaatince. . bu işin çok güç bir iş olduğunu. Emma susuyordu. sonra.. moda böyle. Kızıl Haç sahibesinden.on metelik sektirtmiyordu. diğer bin beş yüz frank eridi gitti. — Meselâ. hiç oralı değilmiş gibi. altı yüz liralık bir akar kalıyordu. Kaynana gönderilecek bir şey kalmadığını bildirdi: Tasfiye tamamlanmıştı. işin doğrusu söylenmez ki.. tatlı bir sesle: — Anlaşalım. ne kadar mağrur olduğunu bilirsiniz. Emma'ya her biri iki yüz elli franklık ve birbirinden birer ay aralıklı vadeli dört senet yazdırdı... başkalarına yaptığı bu aldatmacaları itiraf etmekle. bir türlü arkası gelmiyor. eski şapkalarını. nisanda. Emma. Barneville'den başka. Onların da biri yedi yüz franklık.. gayet ustaca pazarlık ediyordu. bütün suçu o «Köpoğlu Vinçart»a yük-lüyordu. insanın zihni karışıyor.» Gerçi bazı itirazlar oldu ama hiçbiri kocasının eline geçmedi. şu günlerde elime para geçse.. dedi. öbürü üç yüz franklık! Aldığınız küçük avanslar. faizler. birkaç rakam yazdı. 3 ağustos iki yüz frank. Yeniden borçlandı ve bu. hiç değilse şeyini öğrenseydim?. Fakat dükkâncı... M. Nihayet Barneville'den gelen para ile senetlerin iki tanesini ödedi.. damarlarındaki köylü kanı. Kusura bakmayınız. onun gibi biçare bir dükkâncı avans filan veremezdi. bakın şu elbiseliğe.. M. Emma'ya dükkâna yeni gelmiş bir sürü mal gösterdi ..... kocasının hastalarına iki üç fatura gönderdi ve faydasını gördüğü bu usulü sonraları da bol bol kullandı. adama «Mösyö Lheureux'cüğüm» bile diyordu. kendilerine. Arkasını dönerek: — Sonra. Faturalara not olarak şunu da eklemeyi hiç unutmuyordu: «Bundan kocama hiç bahsetmeyiniz. Para bulmak için eski eldivenlerini. herkesten borç MADAME BOVARY 291 para çekti. Madame Lefrançois'dan. Langlois'nın henüz parayı ödemediğini duyunca.
nefes nefese. Oraya çıkılmıyordu. içinde kanlı sahnelerle azgın şehvet betimleri bulunan acayip kitaplar okuyordu. metresinin garip tavırlar takındığını. pencereyi açıyor. o canavarı görür gibi olarak. Akşam yemeğinden sonra bahçede tek başına dolaşıyor. zihni çabucak karmakarışık oluyor. kadıncağız. Bu da. bunda kendisinin kabahati olmadığını söylüyordu! Neden bu kadar öfkeleniyordu? Charles her şeyi karısının geçirmiş olduğu sinir hastalığı ile izah ediyor. bütün gün kalıyor. başka yerlerde. diyordu. belki canını sıkmış olurum. Delikanlının gözünü açmak. Geceleri. Dersle hiç başı hoş olmayan çocuk. hemen hemen her defasında böyle oluyordu. her şeyi olduğu yerde bırakıyor. Madame Homais'nin ayıplamasına rağmen. git. Mutfaktaki ocakların üzerinde mendillere rastgeliniyor ve küçük Berthe. bu işin içinde de ailelerin ezeli umacısını. soğuk havayı içine çekiyor. Sonra. Kendisini doyuran o randevulardan bir tanesini yaşamak için o anda her şeyini verebilirdi. delik çoraplarla dolaşıyordu. sakatlığını kusur saydığı için kendi kendine kızıyor. annen rahatsız edilmek istemez. zinanın körüklediği o mahrem alevle daha da yanarak. yapraklar şimdiden dökülüyordu. kendini bencillikle suçluyor ve içinden hemen gidip karısını öpmek geliyordu. pek hoşuna gitmediği halde Leon emri yerine getirdi. vakit vakit Rouen'da bir Cezayirlinin dükkânından satın aldığı saray tabletleriyle tütsü yapıyordu. Mektupta. bir daha da kafa yormuyordu. Charles. yavrucuğum. doğrusu hesap yapmaya gayret ettiği de oluyordu. inanası gelmiyordu. Bir gün çantasından altı tane altın yaldızlı küçük kaşık çıkardı (bunlar Rouault babanın düğün hediyesiydi) ve Leon'dan hemen gidip bunları Emniyet Sandığı'na götürmesini rica etti. olmaz. tababet gazetesini açarak ona okuma öğretmeye çalışıyordu. Çoğu zaman dehşete düşüyor. Emma orada. yanında uzanıp uyuyan bir adamdan kurtulmak için yapmadığını bırakmamış ve sonunda kocasını ikinci kata sürgün etmişti. — İki yıl önce. hastalandığı zamanki gibi!— Ne zaman bitecek bütün bu belâlar!. küçük Berthe'i dizlerine oturtuyor. yahut kınaağaçlarının dallarını kırarak tarhlara ağaç diye dikiyordu.Bazen. Leon. yani aşkın derinliklerinde çöreklenen o belirsiz kötü yaratığı. yürümeye devam ediyordu. O da: — Ah. heyecan içinde. Bu da zaten ot bürümüş bahçeyi pek bozmuyordu. O zaman yeniden hesaba girişiyor. Şimdi evin hali pek hazindi! Satıcıların kapıdan asık suratla çıktıkları görülüyordu. oğlunun evli bir kadınla kendini mahvettiğini haber veriyordu. Yahut bazen. Kötü bir vaziyete girmekten korkuyordu. kum üzerinde ırmaklar yapsın diye gidip bahçe kovasıyle su getiriyor. Kendi kendine: — Hayır. Ve elleri arkasında. 292 MADAME BOVARY Madame odasındaydı. annesini istiyordu. Les-tiboudois'nın o kadar gündelik alacağı vardı ki! Sonra çocuk üşüyor. gür saçlarını rüzgâra dağıtıyor ve yıldızlara bakarak kendine prens aşkları temenni ediyordu. Gerçekten. ezile büzüle bir ihtarda bulunacak olursa. Onu. fakat hep Emma'nın itirazlarıyle karşılaştı. O zaman Charles çocuğu teselli ediyor. Onların muhteşem olmasını istiyordu! Şayet âşığı tek başına masrafın altından kal-kamazsa. Charles: — Hizmetçiyi çağır. Leon'u düşünüyordu. yarı çıplak. uyuşmuş. safi arzu kesilmiş. fakat öyle akıl almaz şeyler keşfediyordu ki. Biliyorsun ki. Sonbahar başlamıştı. birisi annesine uzun bir imzasız mektup göndermişti. ona uçurumu MADAME BOVARY 293 . o denizkızını. Olduğu yerde kalıyordu.. Kendisi sabahlara kadar. açığı cömertlikle kendisi kapatıyordu. çok geçmeden o kederli iri gözlerini açıyor ve ağlamaya koyuluyordu. bir çığlık koparıyordu. git! diyordu. daha gösterişsiz otellerde de pekâlâ rahat edebileceklerini kendisine anlatmaya çalıştı. Emma kaba kaba cevap veriyor. iyice düşününce. diyordu. kendisini ondan uzaklaştırmak isteyenlerin pek haksız olmadıklarını anladı. oğlunun patronu maître Dubocage'a mektup yazd^ o da bu işin mükemmelen becerdi. Randevular onun bayram günleriydi. Charles hemen koşup geliyordu.
Emma Yonville'e dönmedi. Emma hayranlıkla sarsılıyor. yahut uyanmaksızm hep uyumak istiyordu. Emma. daha seslerinden. Etraftaki kahveler tıklım tıklım doluydu. sonunda bu hayalet o kadar gerçek. Balonun döşeme tahtalarını. o kadar ele avuca sığar bir hale geliyordu ki. azgın zevk ve eğlence âlemlerinden daha fazla yoruyordu. çünkü. hayal kurmaktan vazgeçti: Çünkü her burjuva. bu kadın yüzünden başına türlü belâlar gelebilir. Emma yemedi. sözünü tutmadığı için kendi kendine kızıyordu. kalbi. O zaman içine korku girdi.» diyordu. O hayalet. fakat bunlara şöyle bir göz atıp geçiyordu. iskemlesini. yine de onu bütün açıklığıyle hayalinde can-landıramıyordu. sanki kendisine ihanet etmiş gibi. gece maskeli baloya gitti. Sabah olunca kendini tiyatronun girişinde. Erkekler bir köşeye çekilip fiskos ettiler. fakat niteliklerinin bolluğu altında kaybolarak bir tanrıya döndüğü için. çünkü bu belirsiz aşkın atılımları. sonraları kendi müessesesine de zararlı olabilirdi. Bütün gece trombonların azgın sesine ayak uydurarak zıpladı durdu. Emma onu yanıbaşında hissediyor. Ama. Çapkının en bayağısı sultan hanımların hayaliyle geçinir. sanki dans eden binlerce ayağın ritmik .göstermek için. her noterin gönlünde birazcık şair kırıntısı bulunur. herkes etrafında halka oluyordu. gençlikte kanı kaynadığı zaman. Odada bir noter kâtibi. Hem yakında başkâtip olacaktı: Artık ciddi olmanın zamanıydı. okuduğu en güzel şeyler ve en kuvvetli arzularının yarattığı 294 MADAME BOVARY bir hayalet beliriyordu. Rıhtımda en adi cinsinden bir lokantayı gözlerine kestirdiler. Leon sonunda bir daha Emma'yı görmeyeceğine yemin etmişti. alışkanlıkla veya ahlaksızlıkla. Lokanta sahibi. bir tek gün. Emma'ya layık bir meclisti bu! Kadınlara gelince. Nitekim flütten. Emma ondan ne kadar tiksinmişse. arkadaşlarının sabahları soba etrafında yaptığı şakaları hesaba katmasa bile. bir kadının daima âşığına mektup yazması lazımdır fikriyle. Kadınla ilgisini kesmesi için yalvardı. Birbirine sahip olmak zevkini yüz katına çıkaran o şaşmaları duyamayacak kadar birbirlerini fazla tanıyorlardı. onu. yani Dubocage için bu fedakârlığa katlanmalıydı. pek büyük girişimlere yetenekli sanır. o saadetten vazgeçemiyordü. kolu kanadı kırılmış. zinada evliliğin yavanlıklarıyle yeniden karşılaşmıştı. Leon. herhalde masraf hakkında konuşuyorlardı. yine olduğu yere sırtüstü yuvarlanıyordu. en ateşli hatıralar. Böyle bir macera. Ötekiler yemeğe koyuldular. Bunlar. ay ışığında ve çiçeklerin güzel kokusu altında. hemen hemen hepsinin en aşağı cinsten olduğunu anlamakta gecikmedi. Büyük perhizin üçüncü perşembe günü. bunlara dördüncü katta küçük bir oda açtı. gözkapakları karıncalanıyor. Kendi menfaati uğruna bunu yapmazsa. bir tek dakika bile olsa. derisi buz gibi soğuyordu. «Bir felâket olsa da ayrılsak. damgalı kağıtlar geliyor. Kadife bir pantolonla kırmızı çoraplar giymiş. Leon'un hamal veya gemici kıyafetine girmiş olan arkadaşlarıydı. o da Emma'dan o kadar usan-mıştı. daha bir sürü nasihat dinlemeye mecbur kalırdı. karar vermek cesaretini gösteremediğinden. beş altı maskelinin arasında buldu. Leon'u sorumlu buluyor. coşkun duygulardan. Ümitlerinin kırılmasından. iki tıp talebesi ve bir de tüccar kâtibi vardı.bari onun için. yine kendini sınırsız tutkulara. üç çeyrek saat öğüt verdi. artık incelikle-. hatta. geri çekti ve gözlerini yere indirdi. balkonlarda igek merdivenlerin sallandığı mavimtırak bir ülkede oturuyordu. Leon'a mektup göndermekten de asla geri kalmıyordu. Fakat yazarken. gidip bir yerlerde yemek yemekten söz ediyorlardı. Sonra. kafasında başka bir adam. Ona sık sık celpler. rini pek farkedemediği bir aşkın gürültüsü karşısında ilgisizlikten uyukluyordu. Artık yaşamamak. alnı ateş gibi yanıyor. her çeşit saadetin kökünü kurutuyordu. içinden. her gün biraz daha üstüne düşüyor . Allah için. Fakat nasıl kurtulmalıydı? Sonra böyle bir mutluluğun bayağılığı ile kendini ne kadar aşağılık içinde hissederse etsin. başına fiyongolu bir peruka ile yana eğdiği üç köşeli bir şa_pka geçirmişti.daha da çoğalmasını istemekle. tıpkı belirli bir müzik dozundan fazlasına tahammül edemeyen insanlar gibi. Emma. geleceğini ve bir öpücükte kendisini alıp kaçıracağını sanıyordu. Şimdi artık içinde sızısı hiç dinmeyen ve her yeri kaplayan bir kırıklık duyuyordu. göğsünün üstünde Emma birdenbire hıçkırmaya başladı mı artık sıkılıyordu.
hanımcığım? Cebimden çıkarıp verdiğim paraların yine cebime girmesi gerek. açık hava onu teskin ediyordu. solgun gökyüzünde büyük bir kırmızı leke genişliyordu.. bütün kanuni yollardan ve özellikle mal ve eşyasının hacziyle zorlanacaktır. lekesiz uzaklıklarda. Fakat uzun demir çubuklarla yüklü bir at arabası. ama haberi olmamıştı ki. bir düşünsek.» Hangi hüküm? Gerçekten. kadriller. Emma. rüzgârın önüne kattığı sis tabakaları gibi kayboldu. her şey. maskeleri. avizeler. Zaten bunları yapan ben değilim. o kadınlar. — Ama. Şu kelimeleri okuyunca büsbütün şaşırdı kaldı: «Kral. bu böyle! Mahkeme kabul etti! Elde hüküm var! Onu da size tebliğ ettiler. Vinçart. punç kokusuyle yaprak sigaMADAME BOVARY 295 ralarının dumanı onu büsbütün sersemletti. kenar semtten geçti. borç para almak. Bununla birlikte. evlerin duvarına sağır edici bir madeni sarsıntı fırlatarak geçti.. Gün ağarmaya başlıyordu.. lokantadaki yemek. sonra. Cauchoise Meydanı'ndan. Her şeye. boyuna satm almak. nihayet kendine geldi ve orada. yine de. yirmi dört saat sonra. yeni bir vadeye bağlandıkça bedeli artan senetleri yenilemek suretiyle Emma. bulvardan.vuruşuyle hâlâ gümbürdüyormuş gibi. Bütün dalaverelerini. bir yerlerde yeniden gençleşmeyi ne kadar istiyordu. Başına birdenbire gelmişti bu iş. Bahçelere bakan iki yanı boş bir sokağa geldi. Lheureux. Eve girer girmez... kendini yatağın üzerine attı. bir gün önce başka bir kağıt daha gelmişti. — Nasıl hayır? Ağır ağır ona döndü ve kollarını kavuşturarak: — Benim. dedi. gayet serbest bir tavırla adamın karşısına çıktı. Emma okudu: «Mahkemenin icra yetkisi veren hükmü gereğince. Sonra. duvarlarında Nesle Kulesi'nin resimleri asılı duran ikinci kattaki küçük odasında. Akşamın saat dördünde Hi-vert gelip kendisini uyandırdı.» Birçok satır atladı ve şunu gördü: «Yalnız yirmi dört saatlik bir süre içinde. tekrar Kızıl Haç'a döndü. Leon'a dönmesi gerektiğini söyledi ve nihayet Boulogne Otelinde tek başına kaldı. Bayılıyordu.» 296 MADAME BOVARY Yapılacak ne vardı?. Hızlı yürüyordu.. senetler imzalamak.. balo kostümünü çıkarıp attı.. — Ne yapalım. Sonra.. Felicite ona duvar saatinin arkasında kül rengi bir kağıt gösterdi. biraz daha altında şunlar vardı: «Kendisi. Kalabalığın suratları. Emma hemen oradan sıvıştı. Sainte-Catherine tarafında. pencerenin önüne götürdüler. Köprülerin üzerinde kimsecikler yoktu. Tutarın gereğinden fazla şişirilmiş olması içine biraz soğuk su serpiyordu. Lheureux efendiye karışık işlerinde kullanmak için sabırsızlıkla • beklediği bir sermaye hazırlamıştı. hoş görünmelerinin amacını bir anda kavradı. parasını ödememek.. uzaklarda.» Ne oluyor? «Sekiz bin franklık bir meblağı ödemek. hatta kendisine de tahammül edemez olmuştu. Kurşun rengi bağlamış nehir rüzgârla ürperiyordu. haksızlık etmeyelim! Emma borcun miktarına itiraz edecek oldu. azar azar.. Emma. yarın! Lheureux'nun herhalde kendisini yine korkutmak istediğini düşündü. — Acaba bir şeyler yapmanız.. kendi kafasının içinde duyuyordu. Hiç haberi olmamıştı ki. hizmetçisinin odasında uyumaktan olan Berthe'i düşündü. Bir kuş gibi uçup giderek. kıyamete kadar size pîr aşkına müteahhitlik ve bankerlik yapacağımı mı sanıyordunuz. Demek. sokak fenerleri sönüyordu.» Hatta. Otelden çıktı. Emma her çareye başvurdu. — Biliyor musun başıma geleni? Herhalde bir şaka olmalı bu! — Hayır. kanun ve adalet namına Madame Bovary'ye tebliğ olunur ki.. — Hiçbir şey yapamam.. alaylı bir selamla: ..
. üçte birini.. Meslek âleti saydıkları kuru kafayı deftere kaydetmediler. Emma bunun manasını anladı ve «kovuşturmayı durdurmak için ne kadar para lazım olduğunu» sordu. bu üç adamın gözleri önüne boylu boyunca serildi. — Öyle mi? Ben de bir şeyler göstereceğim kocanıza! Lheureux kasasından. — Çok geç artık. boyuna tekrarlıyordu. tutarın dörtte birini.. hayranlıkla: . çok gergin subyeleri ile Maître Hareng.. — Bıktım.. Emma acısını bağrına bastı.. Düğmeleri iliklenmiş daracık siyah elbisesi. dedi ve kapıyı kapadı. — Sizin ne adam olduğunuzu herkese söyleyeceğim. Emma kollarını büke büke: — Ama nereden bulacağım. dedi. oo. Emma küçüldü. zaman zaman: — Müsaade eder misiniz. hoş bir şey değil bu. haciz zaptını tutmak üzere iki şahitle birlikte eve geldiği zaman. tencereleri. 298 MADAME BOVARY — Mösyö Lheureux. — Ama size binlerce frank. Adamlar. iç çamaşırını. Hizmetçi kız geldi. imzalayacağım. size yalvarırım. tuvalet odasını gözden geçirdiler. VII Ertesi gün. — Size söz veriyorum. kadına yaklaştı ve tatlı bir sesle: — Biliyorum. — Evet. Sonra. göstereceğim ona. Satacak neyiniz var ki? Ve dükkâna açılan küçük pencereden seslendi: — Annette! 14 numaranın üç kuponunu unutma sakın. fakat hiç kimse de bu yüzden ölmemiştir alt tarafı. icra memuru Maître Hareng. iskemleleri. Vinçart'ın ıskontosu sırasında Emma'nın kendisine verdiği bin sekiz yüz franklık makbuzu çıkardı. Fistanları. olduğu yere yığıldı.. fakat mutfakta tabak çanağı. dedi. pek ileri gidiyorsunuz.. hemen hemen tümünü getirecek olursam? — Olmaz artık. dedi. Mademki paramı iade etmek için bundan başka çareniz yok. — Siz aşağılık bir adamsınız! MADAME BOVARY 297 Dükkâncı gülerek: — Oo. Sık sık. — Bırakın beni! Neredeyse beni baştan çıkarmaya kalkışacaksınız. usandım artık imzalarınızdan! — Yine satacağım. en gizli köşelerine kadar. Em-ma'nın hayatı. Omuz silkerek: — Hadi canım siz de! dedi. — Adam sen de! Bu kadar dostunuz var! Kendisine öyle keskin ve korkunç bir tarzda bakıyordu ki. yalvardı. — Ahlak dersi istemez! — Ahlak dersinin kimseye zararı olmaz.. Yararı yok! Onu usulca merdivene doğru itti.— Kabahat kimin? dedi. şamdanları ve yatak odasında da etajerdeki bütün ufak tefekleri saydılar. Ben ırgat gibi çalışıp dururken siz keyfinize bakıyordunuz.. otopsi yapılan bir ceset gibi. Emma iliklerine kadar titredi... beyaz kravatı. hatta o küçük ve güzel beyaz elini dükkâncının dizleri üzerine koydu. — O zavallı adamcağız sizin bu küçük hırsızlığınızı anlamaz mı sanıyorsunuz? Emma. başına bir topuz inmişten daha beter. Lheureux pencere ile yazı masası arasında mekik dokurken. Bovary'nin muayene odasından işe başladılar. göstereceğim ona bu makbuzu. — Hoppala! Şimdi de ağlama faslı! — Beni mahvediyorsunuz! — Vız gelir bana. birkaç gün daha sabredin! Hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. Madame? Müsaade eder misiniz? deyip duruyordu. Kocama diyeceğim ki.
zira içinde başka bir şey bulunup bulunmadığından bizzat emin olmalıyım. Çok solgundu: — Leon. kendi yerine Leon da pekâlâ borca girebilirdi.. gelir gelmez bir bardak dolusu su içti. parmakları sümüklüböcek gibi kırmızı ve gevşek o iri elin dokunduğunu görünce tiksindi. dedi. Zaten. içini vicdan azabı. Leon elini anahtara attı. MADAME BOVARY 299 Nihayet gittiler.. Saat ikide Leon'un evine gitti.. büsbütün şahlandırıyordu. Sonra gözleri. Arkasından hemen. Üç bin frank bulmak pek olmayacak şey değildi. hafakan dolu bakışlarını ondan ayırmıyordu. dedi. Bazıları alay etti: Kimse razı olmadı. ikisi bir olup haciz muhafızını damın altına yerleştirdiler. dedi. durdurdu. Belki bin ekü kadar bir para ile herif^yatışır. rahat rahat kütükleri karıştırıyordu. Sonra. Paraya acele ihtiyacı vardı. ama. Charles. Oh! Bir şeyler yap! Bir şeyler yap! Seni daha da seveceğim! Leon çıkıp gitti. aptal aptal: — Seri de işi fazla büyültüyorsun. muhafız. Emma. Rodolphe'un mektuplarını Emma orada bir çekmeceye ki-litlemişti. ismini bildiği bankerleri görmek maksadıyle Rouen'a gitti. Felicite içeriye girdi. yahut geziye çıkmışlardı. zira Charles hiçbir şeyin farkında değildi: Kaynanası kendisinden nefret ediyordu. Boulogne otelindeki odalarına gittiler. geniş perdelere. — Seni hangi rüzgâr attı böyle? — Rahatsız mı ettim? — Hayır. işi olur olmaz iade edecekti. dedi. bize gidelim. daha doğrusu uçsuz bucaksız bir pişmanlık kaplıyor. — Hayır.. Fakat. Emma. Emma: — Sana diyeceklerim var. ba çok lüzumlu parayı bulmak için hemen paçaları sıvamalıydı. yani Leon. bana yardım edeceksin. Bunlar ya kıra gitmişlerdi. Maître Hareng. Yüzünün çizgilerinden suçlamalar sezerek. bir küçük pencere açık kalmış herhalde.. Emma o akşam Charles'ı düşünceli buldu. Sımsıkı yakaladığı iki elini sarsarak. Çin ekranlarıyle süslü ocağa. iki ayağını ocağın demirlerine dayamış. bir saat sonra döndü. İçindeki Napoleon altınlarını düşürmek istiyormuş gibi kâğıtları yavaşça eğdi. — Hayır. Çok güzel! diyordu. ne berbat bir vaziyette olduğunu izah etti. sekiz bin frank lazım bana! — Sen delirmişsin! — Henüz değil. müsaade ediniz. Fakat yılmadı. — Ama. ilave etti: 300 MADAME BOVARY — Dinle beni. Bir an geldi. bu da tutkusunu yok edeceğine..— Çok hoş!. Rouault Babanın elinden bir şey gelmezdi. rastgetirebildiklerinden para istedi. Emma: — Amma da bayağı adammışsın! diye haykırdı. Emma. tavan arasına çıktılar. mektuplar! dedi. Ev sahibinin eve «kadın» almasından hoşlanmadığım itiraf etti. Evin katlarını bitirdikten sonra. Nihayet Leon göründü. fakat o. hayatının tassızlığına lezzet katmış olan bütün o eşyaya ilişince. ertesi pazar günü. halden anlayan b. O zaman Leon. ama boşuna! . kapıyı vurdu. Emma onu Bovary'yi oyalamak için gözcülük etmeye göndermişti. gizlendiği yerde sıkılmış olacak ki.r gülümsemeyle: — Ah. vaktiyle kalbini çarptıran o kağıtlara.. nasıl olur?. haciz hikayesini anlatarak. koltuklara. — Git! dene! lâzım! koş!. Emma. Kimse açmadı. o da oradan kımıldamayacağına söz verdi. Demek hemen teşebbüse geçmek lazımdı. Açmak icabetti. burada olmaz. rüzgârdan sallanıyor. suratı bir tören ağırbaşlılığı içinde: — Üç kişiye gittim. birazcık gürültü etti: Charles: — Yukarda biri mi dolaşıyor? dedi. kalemini sol eliyle tuttuğu bir bağa hokkaya batırarak yazmaya koyuluyordu.
. Nitekim. yutulacak mağribî kelleleri zannederek karınlarını bunlarla doldururlardı. kilisenin üç büyük kapısın. tıpkı eski Normandiyalılar gibi. güneşin bembeyaz bir gökyüzünde parıldadığı. hep Massacra sokağındaki meşhur çörekçiden gidip alırdı. tatlı şarap güğümleriyle dev gibi jambon ve sucuk yığınları arasında. dan boşanıyordu ve kavas. Vikont'tu! Emma dönüp baktı. ben de yarın sana getiririm. Emma. Parvis Meyda-nı'na geldi. sokak bomboştu. yürümeye devam etti. Madame Homais. beni artık bekleme. öyle bir hüzün geldi ki. Tarif edilmez uçurumlara rasgele yuvarlanarak.. MADAME BOVARY 301 Emma bu ümidi onun hayal ettiği gibi sevinçle karşılar görünmedi. Leon onun fısıldadığını duydu: — Ben senin yerinde olsaydım. bu nedenle. Kırlangıç'a binmesine yardım etmek için elini Em-ma'ya uzatırken: — Sizi gördüğüme pek sevindim. keyifli keyifli geziniyorlardı. İçinden. Alev alev yanan gözbebeklerinden cehennemi bir cüret fışkırıyor. ama o el. alışkanlıkların dürtüsüne bir makine gibi itaat ederek. karısına bunlardan getirmeyi hiç ihmal etmezdi. Kendisine öyle bir bitkinlik. sersemlemiş. gürbüz Normandiyalılar. Aslında.. dedi. çok zengin bir tacirin de oğluydu).» dedi. ecza ile dolu kocaman bir sandığın Kırlangıç'a yükletilmesine bakan Homais'ciği görünce âdeta sevindi. ona porsumuş gibi geldi. bunların ortasında.. sofrada. Açılan bir arabalık kapısından çıkan bir ses: — Varda! diye haykırdı. eliyle alnına vurarak bağırdı: — Morel bu gece dönecek! Ümit ederim ki benden esirgemez bunu (Morel. sevgilim. Ama önünden geçen adam. şehre her inişinde. Hava güzeldi. 302 MADAME BOVARY Bunlar. martın berrak ve sert günlerinden bireydi. Emma. hareketsiz kaldılar. Artık gitmem gerek kusura bakma. ne olup bittiğini bilmiyordu. Emma yerinde tepinerek omuz silkiyordu. meşalelerin sarı ışığı altında. küçük tıkız francalaları pek severdi. Yabanlıklarını giymiş Rouenlılar. dışından her şey onu yüzüstü bırakmıştı. fakat aşkından daha az derin bu büyük kubbe altına endişe içinde ve ümitle girdiği günü hatırladı ve peçesinin altında ağlayarak. Yonville'e dönmek üzere yerinden kalktı. gözkapakları şehvet ve cesaret verici bir tarzda birbirine yaklaşıyordu. Araba hızlandı ve gözden kayboldu. samur kürk giymiş bir kibar zatın kullandığı iki tekerlekli bir arabanın okları arasında yeri eşeleyen güzel bir siyah at geçsin diye durdu. Eczacının karısı da. neredeyse bayılmak üzere. — Nereden bulurdun! — Senin noterlikten! Ve gözlerini Leon'a dikti. bir kaya parçasından daha hareketsiz duruyordu. hiç konuşmadan. O zaman Emma. öyle ki. belki haçlı seferleri devrinden kalma. Emma'nın artık hiçbir şey hissedecek hali kalmamıştı. Kızıl Haç'a. o tıkız francalaları. Sonra içinden. İkindi ibadetinden çıkılıyordu. Homais.Sonra ocağın iki ucuna karşılıklı oturup. o idi. dişlerinin pek bozuk olmasına rağmen. düşmemek için bir duvara dayandı. eczacının elinde. bu sarık biçiminde. «Belki aldandım. M. İşin içinde bir yalan olduğundan mı şüphe ediyordu? Sonra Leon kızararak devam etti: — Ama. genç adam kendisine suç işlemeyi öğütleyen bu kadının dilsiz iradesi karşısında sıfırı tükettiğini hissetti. saat üçe kadar gelemezsem. sarsak. karısına götürmek üzere bir mendile sardığı altı küçük francala vardı. Gotik çağı yiyeceklerinin son örnekleriydi. kahramanca tıkır tıkır yerdi. Allaha ısmarladık! Elini sıktı. Saat dördü çaldı. O zaman korktu ve her çeşit izahın önüne geçmek için. kendini mahvolmuş hissediyordu. halk. Kim bu acaba? Emma onu tanıyordu. önüne serilen geniş. dostlarından biriydi. perhiz günlerinde tuzlu tereyağı ile yenilen. bir köprünün üç kemeri altından akan nehir gibi. pekâlâ bulurdum. Homais. gelip de.
Homais. âdeta uyuklayarak geldi. yeşilimtırak gözlerini fıldır fıldır döndürerek. göz akı. kapıdan kopardığı sarı bir kağıdı hanımına uzatıyordu. rostonun iyisini tavsiye ediyordu. M. herkes tanır. Lefrançois ananın kalabalığın ortasında nutuk verir gibi bir hali vardı. kır bekçisi çocuğu ensesinden yakaladı. şerefsizim. duvar halısının çivisinden kurtulmuş bir köşesi gibi sallanıp duran şapkasını uzatıyordu. Hizmetçi ile hanımı birbirlerinden sır saklamazlardı. iki eliyle midesini uğuşturmaya başladı. bana iki mangır geri ver. Nihayet. başı açık. dizleri üzerine çöktü. M. kollarını kavuşturarak yerine oturdu. Homais. tam o sırada. dedi. tavsiyelerimi unutma. M. W 304 MADAME BOVARY O zaman sessizce birbirlerine bakıştılar. donuk tabaka. Vahşet içinde yuvarlanıp duruyoruz. Emma. dili dışarıda. — Sahi mi? Bu sualin anlamı şuydu: . bir sıraca iltihabı! Bu zavallıyı çoktandır tanıdığı halde. düşünceli ye Napoleonvari bir tavırla. biranın iyisini. Bütün serveti bundan ibaretti. dış tabaka. kaplumbağa adı-mıyle ilerliyor. Emma bir bakışta. M. birdenbire pencereden dışarıya sarkarak bağırdı: — Unlu şeyler. Hivert: — Öyleyse. tepenin eteğinde peyda olunca: — Doğrusu. bir çeşit boğuk uluma tutturdu. tiksinti içiride. idarenin bu kadar çirkin işlere göz yummasını bir türlü aklım almıyor! Bu biçareleri yakalamalı ve bir işte çalışmaya zorlamalı. Felicite! Madame! Felâket! Zavallı kız. kendi tertibi olan iltihap geçirici bir merhemle herifi bizzat iyi edeceğine dair teminat verdi. Emma. heyecanlar içinde. arabanın kapısı kenarından. Ona şarabın iyisini. bu nasihatlerin tesirinden şüphe ettiğini açıkça söylemek cesaretinde bulundu. zaten pek budala görünüyordu. Fakat. bir şarkı tutturmuştu. aç kalmış bir köpek gibi. Justin'in bir taşın üstüne çıkarak ilanı yırttığını gördü. sütlü şeyler yemek yok! Cildiniz üzerine yünlü şeyler giyin. Aynı zamanda.Sonra. Homais kesesini açtı. Evine. karşılık olarak sen de palyaçoluk et bize bakalım. bu korkunç illet sende çoktan beri mi var? Meyhanelerde kafayı çekeceğine. — Hem sonra. yüz biçimi gibi kelimeler mırıldandı ve sonra babacan bir tavırla: — Dostum. Fakat eczacı. Guil-laumin'e giderim. Sabahın saat dokuzunda. cesareti kırılmış. Kendi kendine: — Başa gelen çekilir. Madame. diyordu. her defasında olduğu gibi. MADAME BOVARY 303 Hivert. başını geriye attı. — İşte sana beş santim. Kör. Fakat kör adam. francalaları filenin kayışlarına astı. Homais eczaneden çıktı. kapalı pazar yerinin yanında. Pazar yerinin etrafında bir kalabalık toplanmış. dedi. sanki ilk kez görüyormuş gibi davrandı. dedi. Onu böyle fırlatıp atmayı hoş bir hareket sayıyordu. perhize girsen daha iyi olur. bir direğe asılı kocaman bir ilanı okuyordu. Araba tekrar yürümeye başlamıştı ki. ona omuzunun üzerinden bir beş franklık fırlattı. Eczacı: — İşte. afallamış. diye sordu. Kör. iltihaplı yerleri ardıç tohumu tütsüsüne tutmak lazım! Gözlerinin önünde geçip giden tanıdık şeylerin manzarası. adresini de söyledi: — M. kim bilir? Niçin beklenmedik bir olay birdenbire patlak vermesin? Lheureux bile pekâlâ ölebilir. faydasını görürsün. Kör. dedi. bütün mobilyasının satılığa çıkarıldığını okudu. Nihayet Felicite içini çekerek: — Ben sizin yerinizde olsam. meydandan gelen seslerin gürül-tüsüyle uyandı. Emma'yı o andaki ıstırabından yavaş yavaş uzaklaştırıyordu. Üzerine dayanılmaz bir yorgunluk çökmüştü. Terakki.
— Ne hususta. bana da böyle bir tanesi lazım. iyi edersiniz. daha yukarıya. Theodore. anlamı olmyan bir sözle cevap veriyordu. âdeta laubali bir tavırla gelip kapıyı açtı ve Emma'yı yemek odasına götürdü. Noterin parmaklığı önüne geldiği zaman. bütün protestoları toplayarak. her şey. Noter içeriye girdi. dizi. afili bir tarzda oturtulmuştu. Fakat. birbirine küçük bir altın zincirle bağlı iki elmas iğne geçirilmiş gök mavisi kravatı üzerine yasladı ve tatlimtırak. MADAME BOVARY 305 Maître Guillaumin. karışık anlamlı. sonra. sol eliyle dallı robdöşambrını vücuduna bastırırken. acaba evin efendisinin benden söz ettiği olur muydu hiç? — Evet. öyle ki. mutlaka kazanacağı akla sığmaz rakamlardan söz ederek. çapkın bir eda ile: — Güzel şeyler zarar vermez. Emma: — Mösyö. dostu Vinçart'ı kendi adına gereken kovuşturmaya girişmekle görevlendirmişti. Emma: — İşte yemek odası buna denir. sıkıntılarını. Gökyüzü kapanıktı ve biraz kar yağıyordu. MB 20 306 MADAME BOVARY . Örneğin. Sofra hazırdı. mütemadiyen yenilenen senetlerin uzun hikayesini (Emma'dan daha iyi) biliyordu. pencere camları. siyah çerçeveler içinde Steuben'in Esmeralda'sı ile Schopin'in Pu-tiphar'i asılmıştı. bütün köşelerine renkli camlar yerleştirilerek süslenmişti. tamamıyle Emma'ya doğru dönmüştü. Giyindi. Madame? Sizi dinliyorum. hikayesini anlatırken. hemşerileri kendisini yırtıcı bir kaplan bilmesinler diye. tabanı soba üzerinde tüterek bükülen fotinine değiyordu. Çıngırak çalınınca. Duvardaki rafı dolduran bir kaktüsün altında büyük bir çini soba horulduyordu. Emma. Noter.. türlü türlü kimselere ciro edilen. parke ve mobilyalar. yüzlerce usulü vardı. siyah fistanının üstüne kara benekli pelerinini geçirdi. ta arkadan uzatılarak dazlak kafayı çevreleyen üç sarışın perçemin uçlarının çıktığı sağ tarafa. Emma'nın ayaklarının ıslak olduğunu görünce: — Sobaya yaklaşsanıza. titiz. İngilizlere özgü bir temizlik içinde parıl parıl parlıyordu. adamı heyecanlandırmak istedi. vaktiyle servetinin idaresini kendi üzerine almamış olmaktan çok üzüntü duyduğunu söyledi. Böyle yapmış olsaydı. kırmızı yeleği ile sahanlıkta göründü. garip bir tebessümle gülümsemeye başladı.. uzun vadelere göre sıralanmış. Emma kirletmekten çekiniyordu. Madame gidin. Tacir. çenesini. iki gümüş ısıtacak. dedi. Takke. nefes nefeseydi. billur kapı tokmakları. kumaş taciriyle gizlice iş yaptığı için vaziyeti biliyordu. Noter.— Uşak vasıtasıyle evin durumunu biliyorsun. Kendisinden istenen ipotek karşılığı borçlanma işlerinde gereken parayı hep ondan alıyordu. zaman zaman. dere boyundaki patikadan kasaba dışına çıktı. diye düşündü. çok elverişli. Grumesnil kömür ocaklarına veya Havre'daki arsalara hemen hemen tam güven içinde mükemmel yatırımlar yapmak mümkündü. çünkü parayı değerlendirmenin. öbür eliyle kahverengi kadifeden takkesini başından çıkarıp hemen tekrar yerine koyuverdi. ona aile hayatının darlığını. Noter anlıyordu bunu: Zarif bir kadın! Yemeğine ara vermeden.. başlangıçta önemsiz. Kimse görmesin diye (çünkü meydanda hâlâ kalabalık vardı). Fakat. Demek. Emma'nın içindeki ateşi büsbütün körüklüyordu. Lheureux aleyhinde suçlamalarda bulunmaktan geri kalmıyor. Emma vaziyetini anlatmaya başladı. nezaketsizliğinden dolayı özür dileyerek öğle yemeğine oturdu. ihtiyaçlarını anlatmaya koyuldu. — Bana başvurmayışınızın nedeni neydi acaba? — Bilemiyorum. kendi de heyecanlanarak. çini üzerine koyun ayaklarınızı. Eski bir tanıdığıymış gibi. Emma'ya oturulacak bir yer gösterdikten sonra. noter bu suçlamalara. size ricaya geldim. Pirzolasını yeyip çayını da içtikten sonra. dedi. Meşe kağıdı kaplanmış duvarlara. O zaman Emma. Emma kendisinden bin ekü isteyince dudaklarını büzdü. bir kadın için bile..
istemezler.. başkalarını böylesine hor görmemişti.. affedecekti. Bir sıçrayışta ayağa kalktı: — Mösyö. hakarete uğramış iffetinin öfkesini artırıyordu. Asla! Asla! Bovary'nin kendisine üstün oluşu fikri Emma'yı çileden çıkarıyordu. ama. sonra dizinin üstünde tuttu. Emma dişlerini gıcırdatarak mırıldandı: — Evet. Robdöşambrına aldırış etmeden. Yonville'de ona yardım etmesi muhtemel olan değişik kimseleri gözden geçirdiler. seni ben bu duruma getirdim. affedecek beni. lazımdı. kızgın.. Evini görür görmez. fakat satılık değilim! Çıktı. Mösyö! Ben acınacak bir kadınım. yanağında kesik kesik bir soluma hissetti. üstünde yürüdüğün bu hah artık bizim değil. bir sevgilisinin hediyesiydi. kendisine bir uyuşukluk geldi. kolunu okşamak için. zaten nereye kaçabilirdi? Felicite kapıda bekliyordu: — Ne oldu? diye sordu. Noter. alınyazısı kendisiyle uğraşıyor gibi geliyor ve MADAME BOVARY 307 bundan büsbütün gurur duyuyordu. — Ama. Ama. — Mösyö de neredeyse eve dönecek.. titremeler içinde. Madame Bovary'nin yüzüne hemen kan hücum etti. hızlı adımlarla dosduğru yürümeye devam ediyordu. — Biliyorum.. ister etmesin. Artık ilerleyemez olmuştu. nihayet. bekliyorum! dedi. bir çeyrek saat. öyle olsun!. Evinde. diyordu. Fakat Felicite hangi ismi söylerse. asıl ben şikayetçi olmalıyım! Birbirimizi pek az tanıyoruz! Ama ben size karşı içten bağlıyım. Baş başa vererek. ne de bir çöpün. Birdenbire rengi atan noter sordu: — Ne bekliyorsunuz? — Parayı. Artık yapılacak bir şey kalmamıştı. Yolun akçakavakları altında sinirli adımlarla kaçarken. Tatsız sesi. suratlarına tükürecek. Zaten. pısır pısır ediyordu. zavallıcık! O zaman kocası bir hıçkırık koparacak.diyordu.. ha? Sizi o kadar korkutuyor muydum? Bilakis. felâketi öğrenmemesine imkân yoktu. yalvarırım! Sizi seviyorum! Kadmı belinden yakaladı. böyle bir serüvenin kendisini nerelere sürükleyeceği belli olmazdı.. o halde o korkunç sahneye hazır olmak ve kocasının gönül yüceliğine katlanmak gerekecekti. utanmadan istifade etmeye bakıyorsunuz. gözlüklerinin parıltısı arasından gözbebeğinden bir kıvılcım fırlıyor. Emma. Kendine karşı asla bu kadar saygı beslememiş. kemiklerini kıracaktı. Charles döner dönmez. Emma'nın elini yakaladı. ister itiraf etsin. yaşlı gözlerle boş ufku tarayarak. beni tanıdığından dolayı kendisini mazur göreyim diye bana bir milyon vermeyi bile az bulan bu adam. gözleri kaneviçe işlemeli terliklerinde. ya az sonra. ona artık: — Çekil oradan. Emma: — Olmadı. dizlerinin üzerinde Emma' ya doğru sürükleniyordu: — Kalın. Ona. yahut yarın. patlak veren çok güçlü bir arzuya dayanamayarak: — Peki. Sonra. Solgun. şaşırması geçince. Onlara baka baka avundu. demeliydi. akan bir ırmak gibi. Beni yalnız bırak. Emma'nın yen'i içinde ilerliyordu. Emma söyleniyordu: — Ne sefil adam! Ne alçak herif!.. Ümit ederim ki.— Neydi. ne bir iğnen. affedecek beni. Emma: — Hiç olacak şey mi. Korkunç bir tavırla geri çekilirken haykırdı: —' Benim perişanlığımdan. ona türlü diller dökerek. Tekrar Lheureux'ye . Her çareye başvurmuştu. Ne adilik! Başarısızlığının hayal kırıklığı. O terlikler. Elinden gelse bütün erkekleri dövecek. elleri. dedi. şaşkın şaşkın kalakaldı. İçinden gelen bir kavgacılık dürtüsü onu sürükleyip götürüyordu. nazik nazik par-maklanyle okşadı durdu. bundan kuşkunuz yoktur! Elini uzattı. bu adam onu fena halde rahatsız e. sonra kana kana ağlayacak. hırsla öptü. kendisini boğan kinden zevk alır gibi. artık ne eşyan var.
Madame Tuvache: — Böyle karıları kırbaçlamalı! dedi. dedi. hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. sonra. yılan görmüş gibi: — Madame. elindeki aletten. tavan arasına çıktılar ve sırıkların üzerine asılmış çamaşırların arkasına gizlenerek. Emma. yalvarır gibi İr MADAME BOVARY 309 konuşuyordu. tavan arasındaki odasında. Madame Tuvache: — Acaba adama cilve mi ediyor? diye sordu. son parçayı da ele almış ve amacına yaklaşmıştı! Atelyesinin alaca karanlığında. sakalını sıvazlıyordu. birdenbire. o anda belki de ötekinin arzusunu reddettiğine pişman olmaktaydı ki. Madame Tuvache: — Acaba adama bir şey sipariş etmek için mi geldi? diye sordu. çenesi gerdanına yaslanmış. Binet'nin evinin içini rahatça görecek şekilde yerleştiler. nerede şimdi? diye sordu. türlü türlü tahminler yürüttüler. Kendini yatağın üzerine attı. bir aşağı bir yukarı dolaştığını gördüler. işte geldi. burun delikleri açılmış. boğuluyorum. . cevap verdi: — Hiçbir şey sattığı yok ki! Tahsildar. sütninenin evine varır varmaz: — Rolet ana. Binet memnun bir tavırla. yüzü kireç gibi bembeyaz kesilmişti. Binet. frank kelimesini duyar gibi oldular ve Tuvache ana. sarı bir toz uçuşuyordu. Binet. Bautzen'de. herhalde zekâyı kolay güçlüklerle eğlendiren ve ötesinde hayal edilecek hiçbir şeyin bulunmadığı bir eserle uyuşturan bayağı uğraşlara özgü. Bahçe kapısını açtı. Madame Caron: — Peki. kadıncağız uzaklaşıp. İki tekerlek de dönüyor. duvarlardaki peçete halkalarına. Zira Emma. Komşusu. üzerine bir eteklik örttü. bunlar konuşulurken gözden kaybolmuştu. Rolet ana. — Görünüş. bütünü dikili taş gibi dimdik ve hiçbir işe yaramayan o tanımlanamaz fildişi işlerinden birini tahta üzerine kopya etmekle meşguldü. meydandan hızlı hızlı uzaklaştı. gülümsüyor. bu. hilâller ve iç içe oyulmuş kürelerden meydana gelmiş. Hemen koşup Madame Caron'a haber ulaştırdı. dedi. cesur bir adamdı. Kadınlar Emma'nın. Emma adamın iki elini yakaladı. Emma' nın cevap vermediğini görünce de. tıpkı dörtnala kalkmış bir atın nallarından püskül püskül çıkan kıvılcımlar gibi. tek başına. şamdanlara. Fran-sa'daki vuruşmalara katılmış. — Ah. Lutzen'de çarpışmış. Emma. uğulduyordu. Fakat torna yüzünden. 308 MADAME BOVARY kendini merdivene attı. düşündüğünüz şeye bakın! diye haykırarak. çıkrığına gitti ve keten eğirmeye başladı. sanki hiçbir şey anlamıyormuşçasına. çok geç kalmıştı. tahsildara iğrenç bir teklifte bulunuyordu. Bu. artık konuşmuyorlardı. çöz şu bağları. eksiksiz bir saadet içinde yüzüyor gibiyjdi. olur şey değil! Hiç şüphe yok. onun tahsildarın evine girdiğini gördü. hatta nişan alacaklar listesine girmişti. yanında ayakta durdu. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesilmişti. kilisenin önünde Lestiboudois ile konuşan belediye reisinin karısı. tırabzan yuvarlaklarına bakarak. Nihayet adama yaklaştı. ağaçlıklı yoldan bir atın tırısla geldiğini duydu. Her iki hanım. Binet. mezarlığa gidecekmiş gibi sağa saptığını farkedince. Emma.gitmek aklına geldi: Neye yarar? babasına mektup yazmak. Madame Tuvache: — Ah. Nihayet hanımlar. gözlerini dört açarak dinliyor gibiydi. ne söylediğini işitmek pek mümkün değildi. gayet nazik. göğsü kalkıp iniyordu. Binet. büyük caddeye çıktığını. Charles'dı. bir hayli geriledi. yamndakinin kulağına hafifçe fısıldadı: — Vergilerini geciktirmek için rica ediyor.
gidiyorum. eriyerek tomurcuklardan damla damla otlara düşüyordu. Nihayet. Leon ile birlikte. o mahvolan aşklarını bir tek bakışla hatırlatarak. yoksa bir dakika mı beklediğini kestirmekten âciz. beklemekten usanarak. Ama burada olduğunu bilmediği için.toparladı. uç uca tüten iki odunu.Emma. Bahçe kapısı gıcırdadı: Emma bir sıçrayışta ayağa kalktı. Binet'nin tornası dönüyor sanarak: — Yeter! Durdurun şunu!. dedi. fakat daha ağzını açmadan. bir köşeye oturdu. Yolda ilerledikçe. birdenbire alnına vurdu. sözünü tutmamazlık edemezdi. Fakat.. kulaklarını tıkadı. Sonra. belki öbür tarafa gidecekti. — Saat kaç? diye sordu. hareketsiz. az önce kendisini çileden çıkarmış olan şeye kendi ayağıyle teslim olmaya gittiğini bilmeden. zihnini. 'budalaca bir inatla dikkatini toparlamaya çalıştığı halde eşyayı ancak belli belirsiz ayırtedebiliyordu. hızla geri dönüyordu. parkın küçük kapısından içeri girdi. Ne iyi. filbahriler buram buram kokuyordu. Rolet ana dışarıya çıktı. sütnineye. sağ elinin parmaklarını gökyüzünün daha aydınlık tarafına doğru kaldırdı ve yavaş yavaş içeriye girerek: — Nerdeyse üç olacak.. Ah! Ne kadar 310 MADAME BOVARY uzakta kalmıştı bu hatıra.. elinde olmadan. — Acele ediniz! — Ama. Etrafına bakına bakına. Huchette'in yolunu tuttu. Güneş.. çünkü Rodolphe'un MADAME BOVARY 311 hatırası. Emma hiç cevap vermedi. gözlerini kapadı. yüzündeki ifadeden korkmuş. Böylece. Ihlamurlar ıslık çalarak üzerine dallarını . — Nasıl olur?. O zaman kendini. Bovary'ye olup bitenleri açıklayıcı bir masal uydurmak gerekecekti. söz vermişti. neden her şeyden önce onu düşünmediğine şaşıyordu. ta ötedeki şatoyu tanıyordu. Sırtüstü uzanmış. orada bir yüzyıl mı.. kaynayan bir sel gibi hatıralarına kaptırınca. şayet böyle bir hizmette bulunmakta tereddüt edecek olursa. Mutlaka gelecekti! Parayı tedarik etmişti herhalde. sonra sık yapraklı iki sıra ıhlamur ağacının çerçevelediği tören avlusuna vardı. ırmağın üzerinde parlıyordu. fundalıkları. Sütnine. böyle bir zilletin zerre kadar farkına varmadan. Emma zamanın uzunluğunu gözünde fazla büyütmekten de çekiniyordu. Kendini yeniden ilk sevgisinin heyecanları içinde buluyor. diye düşünüyordu. hanımcığım. Sizi arıyorlar. diye mırıldandı. büzülüp kalmış olan yürekceğizi bu duygularda şevkle genişliyordu. Bahçede. ne cömert insandı! Hem. — Hiç kimse! Mösyö ağlıyor. kulübede saat bulunmadığı için. ağaçları. geri geri çekiliyordu. onu evinden kovan bir çeşit korkunun etkisiyle buralara kadar koşup gelmişti. adım adım. karanlık bir gecede çakan büyük bir şimşek gibi. başının üstündeki kirişin yarığında yürüyen uzun bir örümceği seyrediyordu. kendisini buna zorlamasını bilirdi. kar. ne ince. — Ah. teşekkür ederim! Teşekkür ederim! Çünkü gelecekti. tepedeki kamışları. köylü kadın ise. Yüzüne ılık bir rüzgâr esiyordu. kendi kendine: — Acaba kim rahatsız etti onu? Neden buraya geldi?. Sizi çağırıyor. çok geçmeden dünkü günü hatırlayabildi.. Duvarın badanası dökülmüş yerlerini.. zihninde doğuvermişti. Rolet ana: — Sizde hiç kimseler yok! dedi.. yazı masasına üç banknotu sıralar görüyordu. kesik kesik soluyordu. Dün. Çit boyunca patikadan gidiyor. Nihayet. gözleri sabit. Hatırlıyordu... kendini daha şimdiden Lheureux'nun dükkânında. Eskiden olduğu gibi. Emma. dört dönmeye başladı. Emma. gidiyorum işte! Şimdi. bir türlü üstüne kondurmadığı kuşkuların saldırısı altında. delirdiğini sanarak. bir koşu eve kadar gidip onu buraya getirmesini rica etti. Bir gün. bir çığlık kopardı. Ne masalı? Sütnine bir türlü geri dönmüyordu. kadıncağızın bir başka yoldan dönmüş olacağını ümit ederek.. VIII Yürürken kendi kendine: «Ne diyeceğim? Neresinden başlayacağım?» diüye düşünüyordu.
sallıyorlardı. birdenbire kuvvetten kesildi. tıpkı ziraat şenliğinde olduğu gibi.. İnsan saadete alıştı mı vazgeçemiyor! Ben mahvolmuştum! Öleceğimi" sandım! Bütün bunları anlatırım sana. sözlerinden daha çok da sesine ve şahsının görünüşüne kapılıverdi.— Hiç ayrılmasaydık belki daha iyi olurdu. ayrılışlarına dair anlattığı bahaneye inanır gibi göründü. öyle ki. tahta tırabzanlı. sevdalı bir kediden daha sokulgan. Emma alnını eğiyordu. talihsiz bir güzellik bu. Parmaklarını kilidin üstüne koyduğu anda. Güya bu. dedi. değil mi? Birbirimizi seveceğiz! Bak. uçta. onları da baştan çıkarmışsındır. benim. daha iyisini uyduramadığı için. sen ağlamışsın! Neden? Emma hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. Bir dakika kendi kendini dinledi. belki! Rodolphe'a yaklaşarak: — Emin misin? İçini çekti: — Ah Rodolphe! Buseydin!. harikulade güzeldi.. ateşin karşısında pipo içiyordu. Emma. Kulübelerindeki köpekler hep bir ağızdan havlıyorlar. onu hor görmenizden belli. Size akıl danışmaya geldim. — Ha! Siz misiniz! dedi. Oysa sen. — Ama.. artık gülüyorum. en dipteki oda onun odasıydı. Manastırlarda veya hanlarda olduğu gibi. dostum... filozofça bir eda ile cevap verdi: — Hayat böyledir işte. mutluyum!. Ben aptallık ettim. bir üçüncü şahsın şerefi ve hatta hayatiyle sıkı sıkıya bağlı bir sırdı. görürsün. affet beni. Rodolphe o zaman. Rodolphe bunu bir gurur meselesi yaparak. iki ayağını şöminenin pervazına dayamış. Rodolphe. Çünkü Rodolphe. Solda.. Fakat Emma. Seni çok sevmiştim! İşte o anda elini yakaladı. daima da seveceğim! Nen var? Söyle bana! Rodolphe diz çökmüştü. Onlara hak veriyorum. her zamanki gibi güzelsiniz. bana yaptığın gibi. Rodolphe nihayet onu yavaşça. dudaklarının ucuyle gözkapakların-dan öptü. Rodolphe bu hali aşkının boşalması sandı. Orada bulunmamasından korkuyor. alaca karanlıkta son bir güneş ışınının altın bir ok gibi panldadığı dümdüz saç örgülerini elinin tersiyle okşuyordu. sesleri ortalığı çınlattığı halde kimse meydana çıkmıyordu. Rodolphe. son kurtulma şansıydı. içinde bulunduğu zaruret. bu sessizliği son bir utanç saydı ve o zaman: — Ah. acı acı: — Ah. kederli gözlerle ona bakarak: — Ne ise. — Hiç değişmemişsiniz. içlenmemek için kıvranıp duruyordu. bir süre öylece kaldılar. sustuğu için de. Konuşsana! Fırtınalı yağmurdan bir mavi koncaya düşmüş su gibi bir damla gözyaşının titrediği bakışıyle. 312 MADAME BOVARY Rodolphe. belirsiz deyimlerle özür dileyerek. o erkeklere özgü korkaklıkla. Emma.. üç yıldır. cesaretini kuvvetlendirdi. dedi. Onları mazur görüyorum. aslına bakarsan. Sen hoşlandığım tek kadınsın.. Sen bir erkeksin! Kendini sevdirmek için her şeyin var. kötülük ettim! Seni seviyorum. içeriye daldı. Ama yeniden başlayacağız. bunu âdeta temenni ediyordu. ama yine de bu onun son ümidi. itiraf et. — Evet. dedi. — Bari ayrıldığımız günden beri sizinki iyi geçti mi? — Ne iyi. tozlu iri taşlar döşeli bir koridora varan. belki de gerçekten inandı. Rodolphe.. parmakları birbirine dolanmış. ne de kötü. Emma ile karşılaşmamak için elinden geleni yapmıştı. cana yakın baş hareketleriyle devam ediyordu: MADAME BOVARY 313 — Başkalarını seviyorsun. ağzını açıp da bir şeyler söylemiyordu. Emma. dikine ve geniş bir merdivenden çıktı. — Evet. çok ıstırap çektim ben. bütün gayretine rağmen. Emma sözlerine. Emma: . neden o şekilde hareket etmiş olduğunu izaha başladı. onun göğsüne yaslandı ve: — Sensiz yaşamamı nasıl isterdin? dedi. sıra sıra birçok odanın açıldığı. benden kaçtın!. . Rodolphe onu çekip dizlerine oturttu.
bir bakış için. tavan onu eziyordu. ileride elimize para geçecek tabii. hem de şimdi. bir şaton.— Nem mi var?. bana bir «Teşekkür ederim!» demeni iştimek için... — Ama. mektubun.. müşteriler para ödemiyorlardı. kocam bütün servetinin idaresini bir notere bırakmıştı. keşke beni kovsaydın! Ellerimde hâlâ öpücüklerinin sıcaklığı var. insan bu kadar fakir olursa. haciz koyacaklar. alacak değilim! Senin olsun! İki kol düğmesini bir hayli uzağa fırlattı. sürek avına çıkıyorsun.. çiftliklerin. rengi birdenbire atarak: «Ah! Demek bunun için gelmiş!» diye düşündü.. mutlu.. koruların var. bahçeleri. Duvardaki silahlıkta parıldayan gümüş savatlı bir karabinaya gözü İlişince: — Ama. Zaten tasfiye hesapları da henüz tamamlanmadı.. mektubun! Benim kalbimi parçaladı o! Sonra. gayet sakin bir tavırla: — O kadar param yok. ben de dostluğuna güvenerek buraya geldim. sokak ortasında dilencilik ederdim. yüz adım ötede. parmaklığın önündeki hendeğe geldi. sedef kakmalı duvar saati de almaz. açmak için öyle acele ediyordu ki. şu halının üstü! Beni inandırdın. ^ünkü kendini seviyorsun. aziz Madame. odasında likör takımına varıncaya kadar. satınca para eder!. bir gülüş. ben mutlu yaşayabilirdim! Kim seni zorladı? Birisiyle bahse mi girdin? Ama yine de beni seviyorMADAME BOVARY 315 dun.. Rodolphe.. nefes nefese. üç avlusu ve cephesinin bütün pencereleriyle o kılı kıpırdamayan şatoyu bir kez daha gördü. Paris'e seyahat ediyorsun. gitti. ben. iki yıl. bunu bilmiş ol. Ben mahvoldum. durdu. tüfeğinin dipçiğini gümüşletmez! (Boulle saatini göstererek). sana her şeyimi verirdim. hiçbir şey eksik değil. şu anda. Sonra.. — Demek o kadar paran yok! Birkaç defa tekrar etti: — Demek o kadar paran yok!. rüzgârın dağıttığı kuru yaprak yığınlarında tökezleyerek. —Elini sürerek— Saatinin zincirine altından ıvır zıvır da asmaz! Ah. böyle bir hayırlı iş yapmak genellikle hoşa gitmese bile. Az önce de diyordun bunu. kilidin üzerinde tırnakları kırıldı. Nihayet. Biz de borca girdik. Diz çökerek ölünceye kadar beni seveceğine yemin ettiğin yer. her şeyimi satardım... parası olsaydı. kırbaçlarına altın suyuna batmış gümüş sap da taktırmaz!.. Kendimi bu yüz kızartıcı duruma düşürmemeliydim. işte burası. o. Hayır. üç bin frangımız olmadığı için. Sen demek beni hiç sevmedin! Sen de başkalarından farklı değilsin! Kendi kendini ele veriyor. O zaman. 314 MADAME BOVARY Yalan söylemiyordu. Emma hızlı hızlı devam etti: — Biliyorsun ki. sözünü kesti. çünkü bu kendisine üç bin franga mal olacak! Rodolphe. Emma çıktı gitti. Ama sen. öyle mi? Sen olmasaydın. şurada rahatça koltuğunda oturuyorsun. Emma: — Ah. Aşkın üzerine düşen sağanaklardan en soğuğu ve en yıkıcısı para istemek olduğundan. o ise beni itiyor. Yalnız şu aptalca şeylerin en kıymetsizi bile. Ha? seyahat projelerimizi hatırlarsın değil mi? Ah. Nihayet. dedi. zengin. rasgele birinin yapacağı bir yardımı istemek için geliyorum ona. ağaçlıklı uzun yoldan tekrar geçti. mutlaka verirdi. ama. düğmelerin altın zinciri duvara çarparak koptu.. Duvarlar titriyor. yuvarlanmak üzereyken. sanki bana hiç azap çektirmemişsin gibi. Şöminenin üzerindeki kol düğmelerini alarak. dedi. bilemezsin!. dedi. dedi sana acıyorum! Hem de ne kadar acıyorum. Rodolphe! Bana üç bin frank borç ver! Rodolphe yavaş yavaş yerinden doğrulurken. hür! Yalvararak ve bütün sevgimi getirerek.. Rodolphe kendisinin de «sıkıntıda» olduğunu söyleyerek. adam kaçtı. söylediğine bakılırsa. diye bağırdı. Ah. diye devam etti. ellerimle iş görürdüm. yüzü de gittikçe ciddileşiyordu: — Ama. bunlardan başka bir şeyciğin olmasa bile!. . ona tekrar geliyorum. en tatlı rüyalar içinde dolaştırdın beni!.. dedi. en muhteşem. mütevekkil öfkelerin çoğu zaman bir kalkan gibi sarındığı tam bir sükûnetle: — O kadar param yok. Fakat bugün. kendini mahvediyordu. başını döndürünce parkı.. Emma evvela ona birkaç dakika bakakaldı. iyi yaşıyorsun.
yani para sorununu artık hatırlamıyordu. Çitten içeri kaydı. Çocuk çırpınıyor yardıma çağırmak istiyordu. âdeta yapılmış bir görevin huzuru içinde çıkıp gitti. Sabırsızlanan eczacı: MADAME BOVARY 317 — Justin! diye bağırdı. kalakaldı. yaklaşıyor. Emma ona harikulade güzel ve bir hayalet gibi haşmetli göründü. kuzgunlar uçuşuyordu. Orada. ayakları altında sudan daha yumuşaktı. Aradaki bölme ince olduğundan. ateş renginde kürecik-ler. bir hamlede fırlayıp gidiyordu. damarlarından bütün kırı dolduran sağır edici bir müzik gibi yayıldığını sandığı yürek çarpıntısından başka. nefesini tutarak. Babasını. korktu. karmakarışık. ona. Emma'nın içine nüfuz ediyordu. karşısına çıktı. Justin. Anahtar kilidin içinde döndü ve Emma. — Ha. sen ışık tut bana. bu feci durumunun nedenini. bulanık da olsa. — Nasıl! Justin.. Bekleyelim. ona âdeta neşe veren bir kahramanlık coşkunluğu içinde. Bu mermilerin her birinin ortasında. karşı konulmaz bir sesle hemen devam etti: — İstiyorum! Ver o anahtarı. sonra ağaçların dalları arasından kara saplanıp eriyordu. ona bakıyordu. Duvarın üzerinde Capharnaüm etiketini taşıyan bir anahtar vardı. pazar yerini geçti ve eczacının dükkânı önüne geldi. tıpasını çıkardı elini içine daldırdı. tatlı. Rodolphe'un yüzü gözüküyordu. yerdeki izler ise. fakat çıngırağın sesine gelenler olabilirdi. yoksa suçu efendine yükletirler! Sonra birdenbire rahatlayarak. çünkü.Şaşkınlıktan kendini kaybetmiş. Laboratuvar kapısının açıldığı koridora girdi. duvarları yoklaya yoklaya. ağaçlıklı yolu. peşi sıra geldi. Gece çöküyordu. sanki umursanacak bir şey değilmiş gibi: — Şimdilik lüzum yok. ne istediğini anlamadan korkunç bir şeyler sezdi. ben ona sonra söylerim. Lheureux'nun yazıhanesini. içeriye yemek götürüyordu. koşa koşa tepeden indi. Emma camı tıkırdattı. Çocuk dışarı çıktı. ruhunun yalnız bu hatıradan boşandığını duyuyordu. Justin bağırarak üzerine atıldı: — Durun! — Sus! Yoksa gelirler. 316 MADAME BOVARY dönüyor. Kendisini uyutmayan fareleri öldürmek lâzım geldiğini iddia etti. . sahile vuran koyu renkli muazzam dalgalar gibi göründü. dedi. Justin. — Yukarı çıkalım. Ancak aşkı yüzünden ıstırap çekiyordu.. Fakat Emma peşten. Hafızası onu iyi yöneltiyordu. zihnini toparlayabildi. dosdoğru üçüncü rafa gitti. — Anahtar! Yukarının anahtarı.. can çekişirken. evlerin. bir donanma gecesinin bin bir mehtap fişeği gibi. kollarını sıvamış. dönüyor. Deliriyordu. kendisinden artık tamamıyle habersiz. inek kalasını. patikayı. yemek odasında çatalların tabaklar üzerindeki şıkırtısı işitiliyordu. Birdenbire kendisine öyle geldi ki. bir avuç dolusu beyaz toz çıkardı ve hemen ağzına atıp yutmaya başladı. hayatlarının kanayan yaralarından _akıp gittiğini hisseden yaralılar gibi. Emma. — Kimseye bir şey söyleme. bir başka manzarayı görür gibi oldu. — Hayır! Kal burada! Sonra. Kafasının içinde hatıra ve fikir namına ne varsa. hani orada şeyler var. Mavi kavanozu yakaladı. O zaman vaziyeti. gecenin kapkara fonu önünde beyazlığı büsbütün beliren yüzünün solgunluğundan hayrete düşmüş. Bunlar çoğalıyor. bir uçurum gibi. o da. ocağın üstünde bir mum yanıyordu. İçeriye girmeye hazırlanıyordu. Göğsü parçalanacakmış gibi soluyordu. — Mösyöye haber vermek lazım. Sonra.. Justin mutfağa döndü. Zemin. Haydi gidelim. oradaki odalarını. Kimsecikler yoktu. yemek yiyorlar. çarpınca dağılan mermiler gibi havada patlıyor. her şey kayboldu. uzakta sis içinde parıldayan ışıklarını farketti. mutfağın eşiğine kadar ilerledi.
Charles bir bardak su uzatırken sordu: — Nen var? — Bir şey değil!. midesi üzerine götürdü. — Ah. boğuluyorum! Birdenbire gönlü bulandı.Charles. Boğuk bir çığlık kopardı. az sonra yatağından kalkacağını söyledi. — Ne oldu?. Niçin?. ne feci şey! diye haykırdı. büyük yola çıktı. Emma az önce çıkmış bulunuyordu. Dişleri birbirine vuruyor. dedi.. Nihayet. kimseye rastgel-medi. Ama vücudu sarsılmaya başladı: — Aman Allahım. saygınlığının sıfıra indiğini. Leureux'nun dükkânına.. diye düşündü.. bırak beni! Boylu boyunca yatağına uzandı. Yüzü. cevap vermiyordu. büyümüş gözleri etrafına bulanık bulanık bakıyor. porselenin üstüne yapışmış bir nevi beyaz tortu bulunduğunu' farketti. işte başlıyor.. başını tatlı bir hareketle döndürüp duruyordu. Emma eve gelmişti. ayaklarından kalbine kadar buz kesilmeye başladığım hissetti. Düzensiz atan nabzı. sanki dilinin üstünde gayet ağır bir şey varmış gibi. önce hafiften. boyuna çene kemiklerini aralayarak. bir tek şey sorma! — Ama. o kadar ani oldu ki. Charles. bir mektup yazdı. âdeta okşar gibi. Saat sekizde kusmalar yeniden başladı. Çok garip! Emma kuvvetli bir sesle: — Hayır.. Bir şey bildiği yoktu! Akşamın saat altısına kadar bekledi.. bütün sorulara yalnız başını sallayarak cevap veriyordu. Hayır. Emma yazı masasına oturdu. Charles'ı gördü ve gözlerini tekrar yumdu. Altın Arslan'a. yatağının yanında ayakta duran Charles'ın nefes alıp verişini işitiyordu. MADAME BOVARY 319 Bir madeni buhar içinde donmuşa benzeyen morarmış yüzünden damlalar sızıyordu. Birazcık heyecana düşüp de kusmak korkusuyle. — Olur şey değil. o zamana kadar. Emma'nın Rouen'a gitmiş olacağı düşüncesiyle. Tuvachelara. biraz daha bekledi. Bağırdı. Ağzında duyduğu buruk bir tatla uyandı. yastığın altındaki mendili almaya zor vakit bulabildi. — Ne diyorsun? Hafakanlar içinde. daha fazla duramayarak. Sonra. Uyuyacağım ve her şey bitecek! Bir yudum su içti ve duvar tarafına döndü. büzülmüş parmaklarını batırdığı çarşaftan daha beyaz kesilmişti. haciz haberiyle aklı başından gitmiş. Berthe'in istikbalinden hayır kalmadığını kavrıyordu. bana bir tek şey sorma. Ama yine de. her tarafa gönderdi.... dedi... Emma keskin bir çığlık kopardı.. dedi. Anlat. Şiddetli bir titreme ile omuzları sarsılıyordu. ateşin gürültüsünü. rica ederim. yarım fersah yürüdü. Sonra. aldanıyorsun! O zaman Charles. Ne sebeple?. Saatin tik-tağını. merasimli bir tavırla: — Yarın okursun. O berbat mürekkep tadı devam ediyordu: — Susadım!. 318 MADAME BOVARY Acı duyup duymadığını kavramak için merakla kendini dinliyordu. at şunu! Charles boyuna soruyordu. fakat Emma dönmedi. eve döndüğü zaman. Endişesi biraz hafifler gibi oldu mu. o. Charles.bana!. elini yavaşça. dedi. geri döndü. inlemeye koyuldu. hatta iki üç kez gülümsedi bile. servetinin mahvolduğunu. çok susadım! diye içini çekiyordu. hareketsiz duruyordu. Aç pencereyi. Ah. Bir şey yoktu! Henüz hiçbir şey yoktu. yavaş yavaş mühürledi. — Ah. küvetin dibinde. diye mırıldandı. Nerede olabilirdi? Felicite'yi Homaislere. Charles. kendini daha iyi hissettiğini. altına günün tarihini ve saatini ilave ederek. Hızlı hızlı: — Kaldır şunu. bayıldı. İniltileri yavaş yavaş daha da kuvvetlendi. — Ölüm de pek önemli bir şey değilmiş. ağladı. şimdi âdeta hissedilmiyor gibiydi. ürkerek geri çekildi. kendisini diz üstü yatağın önüne attı: .
— Söyle. Charles sordu: — Fenalaşmıyorsun. Karmakarışık olmuş odaya şaşkın şaşkın bakıyor ve eşyalar üzerinde yanan şamdanlarla kamaşan gözlerini kırpıyordu. yere. tekrar okudu.. yorgunluktan bitkin ve yan yarıya gebermiş. hâlâ düş görüyor gibi bir hali vardı.. Nitekim sordu: — Peki. Doğru. değil mi? — Hayır! Hayır! Çocuk. Çünkü. çünkü o günlerde de böyle şamdanMADAME BOVARY 321 ların ışığında erken erken uyandırılır ve hediyelerini almak için annesinin yatağına gelirdi. yapınız! Kurtarınız onu!. Hippolyte. hele kendisine en fazla sevgi gösterdiği bir anda kaybetmek düşüncesiyle. Charles. herhalde kendisine yılbaşı. Bu. bütün ihanetlerle. nerdeyse yere yuvarlanacak. kederini büsbütün artırıyordu. Zehir ne idi? 320 MADAME BOVARY Charles mektubu gösterdi. eczacı. saçlarını yoluyordu. dedi. bir alaca karanlık karışıklığı zihnine çökmüştü. on beşten fazla müsvedde yaptı. dünyanın bütün gürültülerinden ancak şu zavallı kalbin.. dedi. uyanık kaldı. uzaklaşan bir senfoninin son yankısı gibi tatlı ve belirsiz. Ho-mais'y. hiçbir çare bulamıyor. onu. çıplak ayakları uzun geceliğinden dışarıya çıkıyordu. kesik kesik şikâyetini işitebiliyordu. sen! Elini yavaş yavaş kocasının saçları arasında gezdirdi. gözü seçemiyordu.. kendisine azap veren sayısız arzularla artık alâkası kalmadığını düşünüyordu. Emma. odada dört dönüyordu.. tahlilini yapmak lazım. bütün varlığının ümitsizlikten yıkıldığını hissediyordu. arsenikti. hayvan onu. cesaret edemiyordu. Az sonra artık seni üzmeyeceğim! — Niçin? Kim seni zorladı? — Öyle lazımdı. perişan. Zehir. kendini zehirlemiş!» Felicite. Bo-vary'nin atını öylesine mahmuzladı ki. Sorun sadece kuvvetli bir panzehir vermektir. halının üzerine yığıldı. Eczacı: — Sakin olun! diyordu. Eşyaya çarpıyor. — Mutlu değil miydin? Benim yüzümden mi? Elimden geleni yaptımdı ama! — Evet. zihnini allak bullak ettiği için. nerede annem? Herkesin sustuğunu görünce de: . Zihni allak bullak olmuştu. ne yedin? Allah aşkına cevap ver! Emma'nın o ana kadar hiç görmediği sevgi dolu gözleri ona bakıyordu. meydandakileri birbirine kattı. bu kadar korkunç bir manzara ile karşılaşacağını hiç aklına getirmemişti. orada. yapınız. Şimdi artık kimseden nefret etmiyordu.. Emma. oradakilerden bazıları kalkıp komşularına haber verdiler ve kasaba. Emma'nın yanına gelerek. Homais: — Öyleyse. anlamadan cevap verdi: — Ah.» durdu. Caniver ile doktor Lariviere'e mektup yazmak üzere eve döndü. bilmiyor. M. kekeleye kekeleye.. çabucak karar vermek zorunluluğu. Bois Guillaume tepesinde bıraktı. Charles. dostum. dadısının kolları arasında geldi. Charles. Bu temasın tatlılığı. eczacı. bütün gece. bütün zehirlenme olaylarında bir tahlil yapmak gerektiğini biliyordu. elini gözlerinin üzerinden geçirdi. yahut büyük perhiz sabahlarını hatırlatıyordu. Sonra. dedi.e koştu.. sen iyisin. mührü kopardı ve yüksek sesle okudu: «Hiç kimse suçlanmasın. — Nasıl! İmdat! Koşun buraya! Yalnız bir tek kelimeyi tekrarlamaktan başka bir şey yapamıyordu: «Kendini zehirlemiş. Ciddi. Madame Lefrançois Altın Arslan'da olayı duydu. satırlar dans ediyordu. Emma: — Ağlama. alçaklıklarla. tıp lügatini karıştırmak istedi. artık zor çıkan bir sesle: — Ne mi. Neufchâtel'e hareket etti ve Justin. orada!. başını yatağın kenarına dayayarak hıçkırmaya başladı. Dirseğinin üzerinde doğrularak: — Bana küçüğü getirin. Charles yazı masasına atıldı. dedi.
Canivet her şeyi bıraktı. şayet zekâsının inceliğinden bir iblisten korkar gibi çekinilmeseydi. eczacının: «Belki bu şifa ile sona erecek bir had devredir» varsayımına kulak asmadan. geniş siyah frağina rast gelinirdi. bizzat dediği gibi. zinalarını ve felâketlerini hatırlatan bu ismi duyunca. vücudunu koyu lekeler kapladı. oysa o daima şömine tarafına bakıyordu. Nihayet. kol ağızlarının düğmeleri çözülünce ıstırapların içine hemen dalmak istermiş gibi. fazilete inanmaksızın fazilet sahibiydi. Bovary ellerini havaya kaldırdı. çocuk çırpınmaya başİadı. bütün camlar titredi.. o sanatı vecd ile. Dudakları daha fazla kısıldı.. Charles ayakta. kulaklarına kadar çamura batmış üç atın var kuvvetleriyle göğüsleyerek uçurduğu bir posta arabası. dedi. diyordu. Canivet içeriye girince. . Homais hareketsiz. — Vay canına!. hekimlik etmeye başlar başlamaz. artık soyu tükenmiş filozof hekimler nesline mensuptu! Öfkelendiği zaman hastanesinde her şeyi tir tir titretirdi. nabzı parmakların altında gergin bir iplik. mideyi tamamıyle temizlemek için kusturucu bir ilaç verdi. — Ah anneciğim. dosdoğru insanın ruhuna işler. Doktor Lariviere geliyordu. acele etsin diye yalvarıyor. Peki ama. çırpınmaları hafiflemiş gibiydi. Zehire lanetler savuruyor. korkunç bir tarzda bağırmaya başladı. ağlayarak kollarına atıldı.. unvanları. Öğrencileri kendisine öyle saygı ile bağlanırdı ki. hiç eldiven taşımayan o tombul ve çok güzel ellerini birazcık örten. — Sütnine mi aldı ayakkabımı? diye sordu. Bir tanrı gökten inseydi bundan fazla heyecan yaratamazdı. Homais. Küçük. Doktor Lariviere. hastaya te-riak vereceği sırada. neredeyse kopacak bir harp teli gibi kayıyordu. içindekilerini çıkardı. dirayetle icra eden. bu aşikâr. Emma çok geçmeden kan kustu. MB 21 ' 322 MADAME BOVARY Felicite odada oradan oraya koşup duruyordu. Bu arada Berthe'i yatağının üzerine koydular. göğsünün biraz daha sakin her solumasına bakarak. Madame Bovary. göğsü hırıltılar içinde ağlıyor. elden geldiği kadar onu taklit etmeye çalışırlardı. onun her anlamsız sözüne. cömert. Yatağın yanında hıçkıran Charles: — Yeter! Alın götürün! diye bağırdı. gözlerin ne kadar da büyümüş! Ne kadar da solmuşsun! Ne çok terliyorsun!. Bichat'nın önlüğü altından çıkmış o büyük cerrahi okuluna. başını çevirdi. M. Neşterlerinden daha keskin olan bakışları. Annesi ona bakıyordu. bir sıçrayışta pazar yerinin köşesinden meydana çıktı. Felicite. akademileri hor gören. daha doktor içeriye girmeden önce. Bovary: — Kurtarsanıza onu! diye haykırıyordu. — Ah. Sonra. ümide kapılıyordu. çocuğu yatağa doğru eğiyor. ağzına kadar gelen daha güçlü bir başka zehirden tiksinmişçesine.. Nitekim Canivet. bakın.. taassup derecesine varan bir aşkla sanatlarına bağlı. onun merinos yününden uzun yeleği ile. dedi. bir ermiş sayılabilirdi.. kendisinden daha çok can çekişen Charles'ın içirmeye uğraştığı her şeyi kaskatı kesilmiş kollanyle itiyordu.— Ama benim küçük ayakkabımı göremiyorum. kestirme yoldan. küfür ediyor. Nişanları. siz misiniz? Teşekkür ederim! Ne iyisiniz! Şimdi çok daha iyi. babacan.. ta topuklarına kadar bütün vücudunu sarsan hıçkırıklardan boğuluyordu. geri geri çekilerek: — Korkuyorum. Meslektaşı hiç de aynı fikirde değildi. fakirlere karşı misafirperver. nitekim civardaki şehirlerde hekimlik eden eski öğrencilerinin üzerinde de. Homais: — Neticenin de ortadan kalkması lazım. mendili dudakları üzerinde. Canivet ise. Sonra belirtiler bir aralık durur gibi oldu. başındaki takkeyi çıkardı. mademki sebep ortadan kalktı. Elleri ayakları büzüldü. derin derin içini çekiyordu. bir kırbacın sakladığı duyuldu. İşte. iddialarla utanmalar arasından her çeşit MADAME BOVARY 323 . her zamanki metanetini muhafaza etmekle birlikte yine de heyecanlanmaya başladığını hissediyordu. Emma öpmek için elini yakaladı. Charles.
bol bol kusmalar. yavrucuğum. eczacılık üstat(1) Cava yerlilerinin oklarına sürdüğü bir zehirin adı. Canivet'nin anlattıklarını dinler gibi görünerek. Canivet'yi yandaki odaya götürmek istedi. sırt üstü yatan Emma'nın ölüye benzeyen yüzünü görünce kaşlarını çattı. şöyle güzel bir paça dolması tedarik ediverirdik.. güvercin getirsin diye Altın Arslan'a. göğsünün üstünde âdeta kendinden geçmiş. Bovary' nin yürekler acısı vaziyeti de keyfini belli belirsiz artırmıyor değildi. meşhur kimselerin yanından ayrılmazdı. hemen kendine hâkim olarak: — Bir tahlile girişmek istedim. her şeyi büyük bir gürültü ile yere düşürüverdi. doktor! Eczacı ilk lokmalardan sonra. — Gidiyor musunuz? — Yine geleceğim. Eczacı bizzat hazırlıklara yardım ediyor. — Peki. bu soru üzerine. Sonra. — Durumu çok kötü. upas (I). bir yığın tabak götürmekte olan Justin'i bir titremedir aldı. Bovary bunu gördü: Bakıştılar. tıpkı onun gibi. — Şehirde olsaydık. Derhal. doktor! Galiba. küt ayak ameliyatı günlerinde hayli pervasızlık ve gevezelik eden Canivet'cik. şaşkın. mencenila. pirzola olarak nesi varsa alınsın diye kasaba. artık yapılacak hiçbir şey yok! Ve doktor Lariviere arkasını döndü. felâkete dair bazı tafsilat vermeyi münasip gördü: — İlkönce gırtlakta bir kuruluk var zannettik.. Emma'nın kendi gözleri önünde ölmesine pek meraklı olmayan Canivet efendi de yanındaydı. Eczacı meydanda onlara yetişti. Nitekim. kusturucu ilaç nedeniyle biraz önce gizlice kuvvetli bir zılgıt yediği için. Charles peşlerinden geldi. susuyordu. hatta bu arsenik asidini de nereden tedarik ettiğini bilmiyorum. yıldırımla çarpılmışa döndüklerini bir yerlerde okudum. kendini tutamadı ve gözlerinden göğsüne bir damla yaş düştü. diye tekrarladı. krema için Tuvache'a. O sırada. Arabanın sürücüsüne emir verecekmiş gibi dışarıya çıktı. doktor.. Sofraya buyurun. Homais. şimdi pek mütevazı olmuştu. Meslektaşı. doktor. üstadı tasdik makamında hep gülümseyip duruyordu. Bütün bilgisini ortaya döküyor. beraber yemek yemeği kabul etmek suretiyle kendisine şeref vermesini M. Mizacı itibariyle. sonra üst karın nahiyesinde dayanılmaz sancılar. engerek yılanı hakkında gelişigüzel bilgiçlik ediyordu: — Hatta bazı kimselerin pek sıkı bir tütsüden geçmiş kan sucukları yüzünden zehirlendiklerini. Onda büyük bir yeteneğin.yalanı sıyırıp çıkardı. Madam Homais de önlüğünün şeritlerini çeke çeke: — Kusura bakmayın efendim. Sonra doktorun orada bulunuşu da onu büsbütün coşturuyordu. Eczacı sordu: — Nen var? Genç adam. değil mi? Acaba hardal lapası koysak? Siz o kadar hayat kurtardınız. diyordu. Homais bağırdı: — Aptal! Beceriksiz! Eşek herif! Fakat. Bencil bir duygu ile kendi durumuna bakarak. 324 MADAME BOVARY — Sus canım!. şehadet parmağını burun deliklerinin altında dolaştırdı ve: — Âlâ. yalvaran gözlerle ona bakıyordu. bir tüp içinde dikkatle soktum. yumurta için de Lestiboudois'ya adam gönderildi. dedi. Homais bir nefeste: «Ayaklı kadehler!» diye seslendi. kuduz böceği. bizim şu zavallı kasabada insan bir gün öncesinden haberi olmazsa. açılıp saçılıyordu. çalışma ile geçmiş kırk yıllık tertemiz bir meslek hayatı şuurunun bahşettiği babayani bir ihtişam vardı.. bir çare bulun! Charles iki koluyla adama sarılmış.. dedi. koma. Fakat omuzlarını ağır ağır oynattı. ziyafet sahibi olmanın gururu içinde. evvel emirde. Ağzı açık. Lariviere' den ısrarla rica etti. — Metin ol. acıların türlüsünü görmeye alışmış olan bu adam. kendini nasıl zehirlemiş? — Malumatım yok. Cerrah: — Keşke boğazına parmaklarınızı soksaydınız! dedi. âlâ. MADAME BOVARY . servetin.
ayakta duruyor. arabaya koşulu üç beygir harekete geçti ve eczanedekiler. Herhalde. susuzluktan içi yanıyormuş gibi boynunu uzattı. Beyaz bir peçete serilmiş dikiş masasının üstünde. kimsenin pek farkına varmadığı bu cinasa biraz gülümseyerek. romatizma çeken Lestiboudois'dan. görevim dediği şeyden kaçınmayarak. yatağın ayak ucunda. Bununla birlikte. İçeriye girdikleri zaman oda. karısının itirazları olmasaydı. sonra ılık meltemle aşk kokularına düşkün burun deliklerine. yanan iki şamdanın ortasında. zira Homais kahveyi sofrada pişirmeye pek meraklıydı. kapıyı açtı. bir diziyle yere çökmüş alçak sesle bir şeyler mırıldanıyordu. dedi. doktorun hiç de hatırseverlik göstermediğini söylediler. duygusuna engel değildir. ispirto yakan o sallantılı aletlerden birini yakalamış. Charles heykel gibi solgun. sonra. Emma. Bournisien. Lariviere'in gideceği sırada. midesi ekşiyen Madame Lefrançois'dan güç belâ yakayı kurtarabildi. yalan söylemek için açılmış. Hatta. kalabalığın dikkati bu sefer başka tarafa döndü. tatlı temaslardan hoşlanan ellere. Nihayet. Homais. içeriye girdi. eşi görülmemiş bir sessizlik havası içinde. Emma yavaş yavaş yüzünü döndürdü ve birdenbire papazın omuzlarındaki mor şalı görünce sevinir gibi oldu. papaz ise. Tuvache'dan. Homais. bazen pek şiddetli açlık duyan M. bir ders. sağ elinin şahadet parmağını kutsal yağa batırdı ve sürmeye başladı. arzularının tatminine koşarken vaktiyle pek hızlı giden. Hep küllere tükürmek âdetine bakarak karısının akciğer iltihabına yakalanmış olmasından korkan M. sonra.325 larından ve hocalarından birinin. — Uykusu. Misereatur ve Indulgentiam dualarını okudu. prensiplerine bağlı bir adam olarak. zaten kahveyi hep kendi eliyle kavurur. hayatın zorlu gereklerine alıştırmak için. Sonra papaz. çenesi göğsüne yaslanmış. Akşam yemeğini yer yemez hemen uyuklamaya başlamakla kanını pıhtılaştırdığından şikâyet etti. Emma o zaman. beden yapıları hakkında cerrahın düşüncesini öğrenmek merakiyle. bütün çocuklarını yemek odasına getirtti. ikide birde başı dönen Lheureux'den. kendi eliyle harmanını yapardı. Şeker uzatırken: — Saccharum. önce. o ana kadar vermediği en büyük aşk öpücüğünü kondurdu. yüzünü ona dönmüş. gözleri kor gibi kıpkırmızı. fakat artık kımıldamayacak olan ayak tabanlarına sürdü. başlamakta olan sonsuz huzur hayalleriyle. o da birinden korktuğu için ötekinden tiksiniyordu. Nihayet. iç karartıcı bir görüntüyle 326 MADAME BOVARY doluydu. . dudaklarını Tanrı -İnsan'm vücuduna yapıştırarak. bu alçak dünyanın bütün saltanatlarına hırsla dikilmiş gözlere. can çekişenlerin bir an önce başlarına kefeni çekmek ister gibi yaptıkları o korkunç ve yumuşak hareketlerle. gururla inlemiş ve şehvetle bağırmış ağıza. Sonra. gözlerini alabildiğine açıyordu. nihayet. bir örnek. Fakat eczane hıncahınç doluydu. Binet'den. M. elinde mukaddes yağlarla pazar yerinden çı-kıverince. can çekişen bütün gücüyle. Papaz parmaklarını sîldi. Doktor. M. meşhur Cadet de Cassicourt' un kaleme aldığı mükemmel bir raporda görmüştüm! Madame Homais. Lariviere'in gitmeden önce böyle hareket etmesini sıkı sıkıya tembih ettiği Canivet ile birlikte. Papaz yerinden doğrulup haçı aldı. ileride belleklerinde yer edecek muhteşem bir tablo olsun diye. kaşıntıları olan Madam Caron'dan. kocası hakkında kendisine akıl danışmak istedi. papazları ölü kokusuna koşan kargalara benzetti. ilk mistik özlemlerinin kaybolmuş lezzetine yeniden kavuşuyordu. doktor. can çekişen hastanın yanına oturup acılarını artık İsa'nın ıstıraplanyle birleştirmesini ve kendini Tanrının bağışlamasına terk etmesini söyledi. çarşafın üstünde sürükleniyordu. hiç ağlamadan. sonra. iri bir haçın yanında bir gümüş tabak içinde beş altı pamuk yumağı vardı. zira siyah cüppe ona kefeni hatırlatıyor. iki oğlunu da birlikte götürecekti. yağa batırılmış pamuk kırıntılarını ateşe attı. bir kilise adamı görmek hiç de hoşuna gitmiyordu. M. kendi eliyle öğütür. Elceğizleri. Madam Homais. Bovary'nin evine döndü.
sanki bu kutsamadan şifaya kavuşmuş gibi. meydanda karşısına çıktı. Ellerini yakalamış. açılırsınız! Charles bir çocuktan daha güçsüz. sanki. Ama yine de rengi o kadar atmamıştı. Ama bırakın beni! Onu görmek istiyorum! Karım o benim! Ve ağlıyordu. diyordu. Bovary'nin kesik kesik hıçkırıklarına karışıyor ve bazen hepsi. mum yere düşecekti. Dua. yüreğinin her atışında. Homais ile Canivet onu odadan dışarı çıkardılar. korkunç ve ümitsiz bir kahkaha ile katıla katıla gülmeye başladı. eczacının bile dizlerinin bağı biraz çözülür gibi oldu. şimdiden öldüğüne hükmedilebilirdi. sıkıyor. ruh bedenden kopmak için çırpınıyormuşçasına. sönmekte olan iki lamba fanusu gibi donuklaşıyordu. az sonra kendisini saracak olan ilâhî şan ve şerefin bir sembolü olmak üzere. doğaya karşı gelmeyin. sonra. Hırıltı şiddetlendikçe papaz ölüm duasını daha hızlı okuyordu. «O gün rüzgâr pek yamandı Kısa etek havalandı!» Bir sarsıntı onu şilteye devirdi. eğilir Bu nimeti veren yere. Herkes yaklaştı. Papaz bu hali belirtmekten geri kalmadı. yüzü yatağın kenarına doğru eğilmiş. diye bağırarak. Emma'ya uzatıyordu. Homais de çok geçmeden evine döndü. yatağın öbür tarafında. yemek odasına götürmelerine karşı durmadı. Charles da bir gün. hareketsiz kalışının farkına varınca: — Elveda! Elveda!. Fakat Charles. hiçliğin bu geri tepmesini kavramak ve inanmaya katlanmak o kadar zordur ki. Emma artık hayatta değildi. Ansızın sokaktan yere sürünen bir sopa ile tahta kunduraların gürültüsü duyuldu. kötü bir şey yapmayacağım. onun aynı törenden geçtiğini hatırladı: — Belki de ümitsizliğe düşmemek lazım. Nanette'im durur. M. Nitekim Emma.. Dili tamamıyle dışarıya çıktı. Charles. Bu arada Canivet dalgın gözlerle meydana bakıyordu. parmaklarım kapayamadı. ortalığa daima şaşkınlık gibi bir şey yayılır. Eczacı: — Ağlayın. — Sakin olunuz! Charles çırpınırken: — E vat. tıpkı böyle ölmek üzereyken. diyordu. M. Bournisien. çözük saçları ve iri iri açılmış sabit gözbebekleriyle. bir süre üzerine eğilip kaldı. kurtuluşları için uygun gördüğü takdirde bazı kimselerin hayatını uzattığını anlattı. Çok kuvvetten düşmüş olan Emma. Ve. makul olacağım. yavaşça etrafına bakındı. İltihap geçirici merheme kavuşmak ümidiyle ta Yonville'e kadar sürüklenerek gelen ve yoldan her geçene eczacının nerede oturduğunu soran kör. eline kutsallaştınlmış bir mum sıkıştırmayı denedi.» Emma. haçın önüne diz çöktü. biçarenin sonsuz karanlıklar içinden bir dehşet gibi dikilen çirkin yüzünü görüyormuş gibi. Felicite. şarkı söyleyen. başını geriye geriye attı ve yastığın üzerine bıraktı.» 328 MADAME BOVARY Emma: — Kör! diye haykırdı. gözleri dönerken. aynasını istedi ve gözlerinden iri yaşlar boşanıncaya kadar. bir an için yeniden hayata kavuşmuş bir ceset gibi doğruldu. bir matem çanı gibi çınlayan Latince hecelerin boğuk mırıltısı içinde kayboluyordu. «Tez toplamak için bir bir Başakları hem kaç kere. Bournisien olmasaydı. bir ses. O zaman içini çekerek. diye düşündü. kendisini aşağıya.Telkinlerini bitirirken. yıkılan bir kalıntının tepkisi gibi titriyordu. sözleri anlaşılır bir sesle. hatta Bovary'ye» MADAME BOVARY 327 Tanrının. Göğsü de sık sık inip kalkmaya başladı. azgın bir nefesle sarsılan kaburga kemiklerinin o korkunç hızlanması olmasa. rüyadan uyanıyormuşcasına. IX Bir kimsenin ölümünden sonra. arkasında etekleri yerde sürünen uzun siyah cüppesiyle tekrar duaya başlamıştı. MADAME BOVARY . yüzünde bir huzur anlamı vardı. yere diz çökmüş kollarını. kısık bir ses yükseldi: «Güzel günde sıcak basar Küçücük kız aşka susar. Emma'nın üzerine atıldı.
Yonvillelilerin hepsine. siz ne iyisiniz! Eczacının bu hareketi onda o kadar hatıra canlandırmıştı ki. vanilyalı krema yaparken şeker yerine arsenik kullandığı öyküsünü dinlettikten sonra. Tuvache geçiyor. Charles alnı cama dayalı. Bovary'nin şairane fikirlerinden pek hayrete düştüler. birbiri arkasından arabadan inen bütün yolculara baktı durdu. Fener için bir makale kaleme alması gerekti. Böyle istiyorum. bir koltuğa oturmuş. zehirlenmeyi gizleyecek bir yalan uydurması. Filozof olmasına rağmen. Charles: — Ah. dişlerini gıcırdatıyor. dedi. Felicite.. o sizin tanrınızdan! Rahip göğüs geçirerek: — İsyankârlık hâlâ içinizde. iyi! Sanki yapılacak başka işim kalmamış gibi! Ne yapalım. havalar yakında düzelir. boğulur gibi oldu ve sözünü tamamlayamadı. metin olacağım. yatsın diye salonda yere bir yatak serdi. Homais'nin ölülere saygısı vardı. . O zaman Homais. yemek odasının döşeme taşlarını şaşkın şaşkın seyrediyordu. Tuvache geçiyor. — Niçin? Ne töreni? Sonra. — Zaten. Charles kendini yatağa attı ve uyudu. olmaz.329 — İyi. Charles'ı buna razı eden papaz oldu. biri meşeden. Bovary: — Ya! dedi. Duvar boyunca dizi dizi ağaçların yanı sıra iri adımlarla yürüyor. masraf. dedi. Charles bir makina gibi tekrarladı: — M. Saçları omuzlarına dökülmelidir. Homais. kasabaya dönen Kırlangıç'tı.. iyiydi. Bovary'ye teskin edici bir ilaç hazırlaması. hiç şikâyet etmeden iradesine itaat etmek. Havadis almak için kendisini bekleyen kimseler de cabasıydı. iç içe üç tabuta konulmalıdır. Canivet az önce gitmişti). teşekkür ederim. cenazeyi beklemek üzere yine eve geldi. Muayene odasına çekildi. Göğsü bağrı açık oian Charles nihayet titremeye başladı. Bana hiçbir şey söylenmesin. eline kalemi aldı ve bir süre hıç-kıra hıçkıra ağladıktan sonra. Zaten. lanetler savurarak gözlerini gökyüzüne dikiyordu. akajudan. — Bakın. Nitekim zavallı Charles'a hınç beslemeksizin. Yağmur çiseliyordu. renkli camın küçük perdelerini yavaşça araladı. değil mi? Yanımda kalmasını istiyorum. Saat altıda meydanda bir teneke gürültüsüdür duyuldu: Bu. M. fakat bir tek yaprak bile kımıldamadı. Charles tasdik makamında başını eğdi. Homais ona tekrar cenaze hazırlıklarından söz etmeye cesaret edemedi. içeri girip mutfakta oturdu. Onu yalnız buldu (M. daha sonra gel! Ve acele acele eczaneye girdi. ürkek bir sesle kekeleyerek: — Hayır. Bırakın beni! Siz onu zaten sevmediniz! Haydi gidin! Rahip koluna girerek ona bahçede bir gezinti yaptırdı. Dediğimi yapın!» Bu işle uğraşanlar. Charles: — Siz ne karışıyorsunuz? diye bağırdı. o gece üç cilt kitap ve not almak için bir defterle birlikte. ıtır çiçeklerini sulamak için etajerdeki sürahiyi aldı. hatta kendisine şükreylemek lâzımdı. yapacak başka bir şey bulamayınca. Eczacı. bir kez daha Bovary'nin evine yollandı. Bovary uzaklaşmıştı. onu oyalamak için. Bu dünya işlerinin boşluğuna dair sözler söyledi. yazdı: 330 MADAME BOVARY «Beyaz ayakkabıları ve tacıyle birlikte. Charles ağzına gelen küfrü savurdu: — Ben nefret ediyorum. diğeri. bir diğeri de kurşun olmak üzere. iş olsun diye. pencerenin yanına. biraz çiçekçilikten söz etmeyi uygun gördü. M. Hepsinin üstüne büyük bir yeşil kadife serilsin. bitkilerin rutubete ihtiyacı vardı. dedi. İki mektup yazması. gelinlik elbisesi içinde gömülmesini istiyorum. Tanrı büyüktü. eczacı derhal ona giderek: — Bu kadife bana pek fazla gibi geliyor. Eczacı: — Şimdi törenin saatini bizzat tespit etmeniz gerek.
karanlıklarda akıp giden ırmağın derin fısıltısı duyuluyordu. İhtiyar kadın. MADAME BOVARY 331 Sessizlikten bıkıp usanan eczacı. iki şıktan biri: Ya (kilisenin dediği gibi) bağışlamaya kavuşarak ölmüştür. derinliği yüzünden artık ıstıraplı olmaktan çıkmış böyle bir seyredişte kendinden geçiyordu. dedi. . Charles içeriye girdi. evet. aynı zamanda konuşuyorlardı. Lefrançois ana ile yukarda. memelerinden dizlerine kadar çökük duruyor. dedi. yataklıktan çekilip dışarıya çıkarılmış olan karyolanın baş ucunda iki büyük mum yanıyordu. Felicite. defin masrafları hakkında ona bazı öğütlerde bulunmaya kalktı. Bournisien oradaydı.M. Gözleri. yüzünün solgunluğu içinde kaybolmaya başlamıştı. eczacı ile papaz tekrar tartışmaya başladılar. kıpkırmızı kesilmişlerdi. Öbürü ise: — Birkaç Portekiz Yahudisinin Mektupları'm okuyunuz. tıpkı eczacının teşebbüs ettiği gibi. bu «bahtsız genç kadın» hakkında bazı şikâyetlerde bulunmakta gecikmedi. sonra şöminenin önünde geniş bir yarım daire halinde sıralananların yanına oturuyordu. Encyclopedie' yi okuyunuz. belki onu diriltebileceğini düşünüyordu. cesedin üzerine eğildi ve yavaşça: «Emma! Emma!» diye haykırdı. diyordu. Ağzından hızla çıkan nefesi. sanki örüm. Ziyaretçiler yüzleri yere eğilmiş. Bovary ana geldi. sonra ayak parmaklarının ucunda yeniden yükseliyordu. dünyaya ahlak getirmiştir. Homais: — Bununla birlikte. yahut tövbekar olmadan (bu da zannımca din adamlarının deyimidir) vefat etmiştir. Hararetleniyorlardı. Holbach'ı okuyunuz. Şafak vakti.. Homais bu kadar aptallığa hayret ediyordu. kadıncağız sustu. Eski hâkim Nicolas'nın Hıristiyanlığın Sebep ve Hik-meti'ni okuyunuz. Bournisien sert bir tavırla. Charles hiç konuşmadan el sıkıyor. — Evet. Eczacı: Ama. Aklına hep katalepsi hikayeleri. yatağa doğru ilerledi ve yavaşça perdeleri açtı. Sanki bir büyü onu çekiyordu. Tanrı bizim gereksinmelerimizi bilir. O da durmadan merdivenleri çıkıyordu. diyordu. Hatta bir defasında. Emma'nın başı sağ omuzuna düşmüştü.. kitaplara gelince. yine de dua etmek gerektiğini söyleyerek. manyetizma mucizeleri geliyordu. çekilin artık. Charles o kadar öfkelendi ki. o takdirde bizim dualarımıza ihtiyacı yoktur.. Biri: — Voltaire'i okuyunuz. Onu daha iyi görmek için tam karşısında duruyor. son derece isterse. — Haydi sevgili dostum. gürültü ile burnunu siliyor ve Homais kalemini kağıt üstünde gıcırdatıyordu. odadaydı. Berthe'i Madame Homais'ye götürmüşlerdi. tekrar gözyaşları döktü. Taraçanm dibinde. Charles'a sonsuz yığınlardan muazzam bir ağırlık cesede çöküyor gibi geldi. Açık duran ağzının köşesi. birbirlerini dinlemeden. açın da bakın tarihe. bu manzara yüreğinizi parçalıyor! 332 MADAME BOVARY Charles gidince. eczacının sözünü kesti. Bournisien.. Akşam olunca ziyaretler başladı. mumların alevini duvar üzerinde titretti. onları cizvitlerin tahrif ettiğini herkes bilir. Tam birbirlerine küfürler savurmak kertesine gelmişlerdi ki.. dua neye yarayacak öyleyse? — Nasıl! Dua mı? Siz Hıristiyan değil misiniz? — Affedersiniz! Ben Hıristiyanlığa hayranımdır. yüzünün alt kısmında siyah bir delik gibiydi. çekler üzerine ağlarını örmüş gibi. hatta oğlu kendisine derhal şehre inip gereken şeyleri satın alma işini havale etti. zaman zaman. bir çş-_ şit beyaz toz yer yer kirpiklerine konmuştu. o zaman da. Charles onu öperken. — Mesele bu değil! Bütün kitaplar. papaz şimdi yapılacak şeyin onun için dua etmekten ibaret olduğu cevabını verdi. ellerinin başparmakları ayaklarına doğru bükük duruyordu. Çünkü Hıristiyanlık evvela köleleri azat etmiştir. Bournisien bu kadar cüretkârlığa kızıyor. Çarşaf.. Charles tekrar ortaya çıktı.. Charles öğleden sonra hep tek başına kaldı. M. Kilisenin saati ikiyi çaldı.
dedi. bunun arkasından da papazların bekârlığı konusunda tartışma başladı. Felicite hıçkırıyordu: — Ah zavallı hanımcığım! Zavallı hanımcığım! Han sahibesi içini çekerek: — Bakın. çoluk çocuğa karışmış bir adam. saat dokuzda bir sürü kâfuru. dedi. . Ona: — Alın bir tutam. o. Mösyönün ne halde olduğunu sordu ve eczacının cevabı üzerine: — Biliyorsunuz.. somurtkan. gidip pencereyi açtı. Askerler vardı ki. çünkü yeniden uykuya dalmıştı. O zaman Homais. Eczacı: — Bir köpek uluyor. Şamdanların balmumu iri damlalar halinde yatağın çarşafı üzerine düşüyordu. Bournisien savundu. Uzun katı bezi. hizmetçi kız. hepsi de can sıkıntısından patlıyordu. diye cevap verdi. . korkmak mı? dedi. kendisi de odanın fazla ağır havası içinde biraz tıkanır gibi olmuştu. Emma'ya veda etmeye gelmişti. bir süre daha dudaklarını kıpırdattı durdu. Uzaklarda. Eczacıya dönerek: Bize yardım etsenize. Gökte birkaç yıldız parıldıyordu. karşısındaki uyuyordu. eve varır varmaz. O sırada. Emma'nın etrafında döneniyorlar. işitiyor musunuz? diye sordu. Neden korkacakmışım? Eczacılık tahsil ederken.. yanlarında uyur gibi yatan ceset kadar hareketsizdiler. kendi cesedimi bile hastanelere bağışlamak niyetindeyim. yüzleri şişmiş.. Homais (iki günden beri meydandan yalnız onun gelip geçtiği görülüyordu). Homais bu batıl inançlara itiraz etmedi. diyordu. herkes gibi sevgili bir eşi kaybetmek tehlikesine maruz bulunmadığı için papazı kutladı. kapkara bir sıvı yığını boşandı. sondu. Birdenbire namuslu adam oluveren hır334 MADAME BOVARY sızlara dair çeşitli fıkralar hikaye etti. diyordu. Fribourgs'da bir papaz vardı. Daha anlatacaktı ama.. çenesi yavaşça göğsüne yaslandı. Papaz. dikkat edin elbiseye! diye bağırdı. gürültüsü eczacıyı uyandırdı. Madame Lefrançois: . Papaz: — Köpekler ölülerin kokusunu alırlarmış derler. fakat hiçbiri ötekilerden önce kalkıp gitmek istemiyordu. Mavimtırak buhar dalgaları pencerenin pervazı üzerinde içeriye dalan sisle karışıyordu. Teşrih an-fisinde punç yapıp içerdik! Hiçlik bir filozofu korkutmaz.bacak bacak üstünde. Eczacı: — Çünkü. kocaman kara kitabı elinden düştü. bir erkeğin kadınsız yaşaması doğal değildir. Madame Lefrançois ve Bovary ana. tam o anda ağzından. yarası henüz pek taze. Daha gürbüz bir adam olan Bournisien. saten ayakkabılarına kadar örtecek biçimde üzerine çektiler. gözlerini bağlayan bağların düştüğünü hissetmişlerdi. her zaman da dediğim gibi. bir yerlerde ardı arası kesilmeyen köpek havlamaları geliyordu. hâlâ da ne kadar güzel! Hani nerdeyse az sonra yerinden kalkacak gibi. kefaret mahkemesi önüne gelince.. örneğin günah çıkartma işinde nasıl sır tutabilir? Homais günah çıkartmaya da dil uzattı. bilime hizmet etsin diye. Kokuyu önlemek için de. Yoksa korkuyor musunuz? Eczacı omuz silkerek: — Ben. Başını biraz yukarıya kaldırmak icabediyordu. gözlerini sarı alevlerinin parıltısında yorarcasına.. günah çıkartma sayesinde birçoklarının hak yoluna döndüklerini anlattı durdu. Bu. o kadar çekişmeden sonra aynı insani güçsüzlük içinde karşı karşıyay-dılar. horlamaya başladı. Öyle cinayetler görülmüştür ki. dedi. arada bir derin göğüs geçirerek ayaklarını oynatıyorlardı. Papaz: — Behey Allanın akıllısı. hoş bir geceydi. Sonra. sonra. Başına tacını koymak için yeniden üzerine eğildiler. mumların yanmasına bakıyordu. Charles. uykuyu açar. Anlar da böyledir. hatta. Göbekleri öne fırlamış. aselbent ve MADAME BOVARY 333 güzel kokulu otlarla birlikte geldi. Charles onları uyandırmadan. içeriye girdi. Hötel-Dieu'de türlüsünü gördüm. onlar da sahipleri ölünce kovanlarını bırakıp gider-lermiş. onu giydirme işini tamamlıyorlardı. alın. sanki kusuyormuş gibi. bir kap dolusu klor getirmişti. Güzel kokulu otlar hâlâ tütüyordu. — Ah Yarabbi! Elbisesi.
. zaman zaman uyuklamakla birlikte. anlaşacağız. Nihayet. Aşağıda. dedi. tavırlarını. hassasiyetini göz önünde tutarak mektubu o tarzda kaleme almıştı ki. titreye titreye. Rouault Baba geldi. Elma. odadakiler uyandı. X Rouault Baba. yavaşça. Emma. makası birkaç kez şakakların derisine batırdı. nefes nefese. yahut Rouen'da. omuzlaya-rak kapıyı kırdı. kederli saatlerden sonra insanları saran o belirsiz neşe yüzünden olacak. fena olmayacak! Papaz.. Artık dermanı kalmayan eczacı. Hizmetçi kız cesaret edemediği için. ayin yapmaya gitti ve döndü. kendinden dışarıya yayılarak eşyanın etrafında. Bir yakınmanın peşi sıra daima bir başkası geliyor ve bu durum. çıldırdığını hissetti. oda. Nihayet. tabut kapının önüne kondu. M. içtiler. eline makası alarak kendisi öne atıldı. dikenli çite dayalı bir sıranın üzerinde. Bir ağacın üstünde uyuyan üç siyah tavuk gözüne ilişti. sabahın dördüne doğru içini çekti: — Hani ağzıma bir lokma bir şey koysam. onu Tostes'daki bahçede. hiç nazlanmadı. Homais ise yere birazcık klor atıyordu. Sonra Felicite" geldi ve Mösyönün saç istediğini söyledi. yulaf torbasına saldırdı. üç kapak da rendelendikten. saçlarından yayılan güzel koku ile dolmuştu ve elbisesi kollannın arasında bir kıvılcım çıtırdısı ile ürperiyordu. hareketlerini. kapılar ardına kadar açıldı ve Yonville ahalisi içeriye doldu. esen rüzgârda ve yükselen nemli kokularda eriyip kayboluyordu. örtüsünü kaldırdı. Sonra henüz ölmediği anlamını çıkardı. Ama öyle bir dehşet çığlığı kopardı ki. sokaklarda. Bu kadın. Emma'nın. lehimlendikten sonra. evlerinin kapısı önünde. Bertauxlann avlusunda görüyordu. yürek çarpıntıları içinde kendini yedi bitirdi. Sonra. Emma bunların altında kayboluyordu. Gün doğdu. yemliğe bir şişe tatlı elma şarabı boşalttı ve midillisine atladığı gibi tozu dumana kattı. Adamcağız önce inme inmiş gibi yere yığıldı. aradaki boşlukları bir şilteden çıkardıkları yünle doldurmak icabetti. Bütün yol boyunca. eczacının omuzunu sıvazlayarak: — Bir gün gelecek. hemen meydanda bayıldı. O zaman M. son kadehte papaz. Eczacı ile papaz. Fakat ölmüş de olabilirdi. girişde. Rouault Baba. Charles. heyecana karşı kendisini toparladı. nedenini bilmeden birazcık da şakalaştılar. parmaklarının ucuyle. gecenin içinde. makası rasgele iki üç kere açıp kapadı. Korkunç bir meraka kapıldı. bu da. etrafında sesler duyuyordu. O kadar titriyordu ki. o güzel siyah saç yığınında beyaz izlerin belirmesine sebep oldu. doğru dürüst bir anlam çıkarmanın imkânı yoktu. dedi. Gözleri görmez olmuştu. bu uğursuzluktan ödü koparak. sesinin yankısını hatırladı durdu. Siyah örtüleri görür görmez. . sessizlikte.ağaçlaMADAME BOVARY 335 nnm altında dans eden delikanlıların neşeli kahkahalarını hâlâ duyuyordu. eve gelen işçilerle karşılaştılar. Bertaux mezarlığından Vassonville kilisesine kadar yalınayak yürümeyi vaadetti. Eczacı: — Kes bir parça. iki saat süreyle tahtalar üzerinde çınlayan çekiç darbelerinin işkencesine katlanmak zorunda kaldı. titremeye başladı. Bournisien odaya kutsal su serpiyor. onlar için komodinin üzerine bir şişe Fransız rakısı ile peynir ve kocaman bir çörek koymuştu. yükselen bir denizin dalgaları gibi durmadan devam ediyordu. şapkasını giydi. Sonra birdenbire. eczacının mektubunu olaydan ancak otuz altı saat sonra almıştı. Nihayet sırtına bulüzünü geçirdi. ayakkabısına bir mahmuz taktı ve dörtnala yola çıktı.Bir ay ışığı kadar beyaz saten elbisenin üzerinde hareler titreşiyordu. Homais. Hazreti Meryem'e kilise için üç tane papaz göğüslüğü adadı. tabutu da diğer ikisinin içine yerleştirdiler. Felicite. yine eski uğraşlarına daldılar ve her uyanışlarında karşılıklı olarak birbirlerini uyumakla suçladılar. aynı kadındı! Böyle uzun zaman bütün o kaybolan saadetleri. yediler. Hatta bir defasında attan inmeye mecbur oldu. çivilendikten. fa336 MADAME BOVARY kat en üstündeki tabut biraz genişti. yemek odasına götürdüler. Sonra Emma'yı meşeden tabuta yatırdılar. Hanın adamlarına seslenerek Maromme'a girdi. Onu aşağıya. Charles'a öyle geldi ki.
habire sopa vurarak. dedi metin olacağım. rengi uçmuş.Kendi kendine.. tekrar kalkılıyordu. zaten ölmüş ise. kolanlardan kan damlıyordu. birbiri peşi sıra gümüş tepsi üstünde çınlıyordu. dört sıra mum arasına yerleştirilmişti. onları birbirinden ayırdı. Her şey hazırdı. bir koyun sürüsü geçti. Charles. Bu. Gürültü dipten geliyordu. kalkıp o mumlan söndürmek geldi.. Charles. Kilisenin ön tarafındaki tahta koltuklara yan yana oturdular ve üç ilâhicinin dua okuyarak mütemadiyen önlerinden gelip geçtiğini gördüler. sarsak sarsak hemen içeriye girdi. gözyaşları içinde Bovary'nin kolları arasına düştü: — Kızım! Emma'cığım! Yavrum! Anlatın bana. İskemleler yerlerinden oynatıldı. dimdik yürüyordu. onu tekrar göreceği bir öbür hayat ümidine kapılmaya çalışıyordu. gökyüzü maviydi. eşit aralıklarla yere inen ucu demirli bir sopanın tok gürültüsü gibi bir ses duyuldu. Cebinde mektubu aradı. önünde. Emma'nın çok önce. hıçkırıklarla cevap verdi: — Bilmiyorum! Bilmiyorum! Bir belaya uğradık! Eczacı. Cenaze taşıyıcılar. İlâhi okunuyordu. sağda.. kutsal ekmeğin korunduğu dolabı selamlıyor. duvar dibinde durduklarını hatırladı. Kasaba göründü. Kilisenin döşeme taşları üzerinde. şunun altında olduğunu. ellerini kaldırıyor. Bakın cemaat geliyor. Bovary öfke ile bir beş franklık fırlatırken: — Çabuk olsanıza! diye haykırdı. hızla ilerlediğini gördüler. Sonra bunun belki bir muziplik. MADAME BOVARY 337 Mektubu yazanın bir isim yanlışlığı yaptığını düşündü. Papazlar. kendini alçaklıkla suçlamakla birlikte. — Bu yürekler acısı ayrıntıların gereği yok. çok uzaklara bir seyahate çıktığını hayal ediyordu. Yola çıkmak icabetti. ümitsiz bir öfkeye dü-MB 22 338 MADAME BOVARY şüyordu. Nefirin sesi gayet gür geliyordu. Lestiboudois. sesleri . Kocaman paralar. Oradaydı. kiilseden çıkıldı. Ben Mösyöye anlatırım. canım.» diyordu. bilinmeyecek miydi? Ama nereden? Kırda hiçbir fevkalâdelik yoktu. önde. Sonra onu ölmüş gibi gördü. cesaret! Rouault Baba: — Pekâlâ.. Cesur bir tavır takınıyor ve daracık sokaklardan veya kapılardan çıkarak kalabalıkta sıraya girenleri. bir türlü sonu gelmiyordu! Charles. Çan çalıyordu. «Emma'yı herhalde kurtarırlar. acısının böyle hafiflemiş olmasından zevk duyuyordu. hiçbir şey hissetmediğini sanıyor.' Quincampoix'da. işaretle selamlıyordu. yolun ortasında sırtüstü yatmıştı. ağaçlar sallanıyordu. kalbine kuvvet versin diye. üst üste üç İcahve içti. kollarını uzatıyordu. Kendisine anlatılmış olan bütün inanılmaz iyileşmeler hatırına geldi. ilk zamanlarda bir defa beraberce dinsel törende hazır bulunduklarını ve öbür tarafta. birinin intikamı. Ama yine de kendini sofuluğa vermeye. O anda Justin eczanenin kapısında göründü. büyük tören kıyafetinde tiz bir sesle okuyordu.Altın Arslan'm uşağı Hippolyte'di. kapkara. M. yardım parası toplamak için kilisenin cemaat yerini dolaşmaya başladı. her şeyin bittiğini. Rouault babayı. hay Allah belasını versin! Sonuna kadar yanından ayrılmayacağım. tabutun altına üç sırık koydular. Yeni bacağını takmıştı. binbir güçlükle diz çöktü. filozof olun biraz! Zavallı çocuk. Bazen. Bournisien. orada olduğunu eliyle anladı. Fakat. toprağa gömeceklerini düşündükçe. elinde asasıyle kilisede dolaşıyordu. azgın. tabut rahlenin yanına. fakat açmaya cesaret edemedi. kilisenin yandaki alçak kısmında hemen durdu. bir sarhoşun şakası olması ihtimali aklına geldi. metin görünmek istedi ve birkaç kez tekrarladı: — Evet. Her iki yanda üçerden altı kişi ağır adımlarla yürüyor ve sık sık nefes alıyorlardı. ilâhiciler ve iki korocu çocuk De Profundis'i okuyorlar. bu muhakkaktı. Çan yeniden başladı. Charles'ın içinden. Cenaze alayını görmek için pencerelerde yer almışlardı. İlâhicilerden biri. Biraz metanet. Kendine geldiği zaman. Dizginleri çekti ve hayal kayboldu. diz çökülüyordu. hekimler bir çare bulacaklardı. Ben neler çekiyorum! Kilisenin adamı yerlere kadar eğilerek kendisine teşekkür etti. Koyu renkte kaba bir ceket giymiş olan bir adam. atının üzerinde iyice eğilmiş.
cenaze. avluları tanıyordu. köşelerden akıyordu. sonra oğlum gitti. durmadan. ama şimdi. Eve ^dönünce.. Rouault Baba da yeniden önlüğünü giydi. siyah yas tüllerine bürünmüşler. Erkekler aşağıya. Eczacı onu ciddi ciddi salladı. sonsuzluğun yankısına benzeyen korkunç bir gürültü yükseldi. o avlulardan geçtiğini ve Emma'ya döndüğünü hatırlıyordu. Gözyaşlarının izleri.. Hatta torununu bile görmeyi reddetti. . Ona öpücükler yolluyor. Sonra bütün göğsünü sarsan uzun bir inilti ile: — Ah.dalgalanmalarla alçalıp yükselerek. dönüşte. Lestiboudois'nın uzattığı küreğe iyice doldurduğu toprağı çukura sürdü. Bournisien. kutsal su kabını yanındakine uzattı. Üstüne beyaz gözyaşları serpilmiş siyah örtü. Açık gökyüzü pembe bulutlarla beneklenmişti. hemen Bertaux' ya dönmek istiyordu.. durmamacasına öten bir horozun kokorikosu veya elma ağaçları altında kaçtığı görülen bir tayın dörtnala gidişi. Herkes ve özellikle cenazeye gelmiş olan Lheureux. Keza. bu gönül bulandırıcı balmumu ve cüppe kokulan karşısında bayılacak gibi oluyordu. Charles dizleri üstüne toprağa yığıdlı. fakat büyük gümüş haç daima ağaçların arasında^ yükseliyordu. Binet'nîh hiç ortalıkta görünmediğini. Charles inişine baktı. kukuletaları inik.. Bovary ana da onlarla beraberdi. sanki siyah bir elbise bulunamamış 340 MADAME BOVARY gibi* maviler giydiğini gözden kaçırmadı. rahat rahat piposunu içmeye koyuldu. Çukurun etrafında halka oldular. diğerleri gibi o da. noterin uşağı Theodore'un ise «mademki âdet olmuş. Alıp götürdüler. çavdarlar ve kolzalar yemyeşildi. gömleği kirleten toz tabakası içinde yol yol görünüyordu. dedi. Gömlek yeniydi. belki bu işi bitirmiş olmanın belirsiz kıvancı içinde. Sonra. Serin bir meltem esiyordu. Yorulan cenaze taşıyıcılarının adımları ağırlaşmıştı. uzakta. dikenli çitlerin üzerinde MADAME BOVARY 339 çiy taneleri titreşiyordu. sonra Charles'a verdi. yenleriyle sık sık gözlerini sildiği için boyası atmıştı. yolun kenarında. arkadan geliyorlardı. Homais' di. bu bitmez tükenmez dua tekrarı ve meşale geçişi. Charles. şimdi de kızım! Artık bu evde uyuyamayacağını söyleyerek. Rouault Baba. sessizliğe kavuşmakta gecikmedi. gürültüsüzce. «Elveda!» diye bağırarak var kuvvetiyle abdanı sallamaya başladı. Türlü türlü neşeli gürültüler ufku dol-duruyordu. Mezarlığa vardılar. ellerinde yanmakta olan iri mumlar vardı. her dalgada yalpa vuran bir filika gibi dura kalka ilerliyordu. süsenlerle örtülü kulübelerin üzerine mavimtırak hareler dökülüyordu. Bu gözlemlerini anlatmak için de. papaz söz söylerken.. Tuvache'ın da dinsel törenden sonra sırra kadem bastığını. Emma'nın ölümüne acıdı. Homais. M. tekerlek izleri üzerinde ilerleyen bir at arabasının gıcırtısı. kenarlara atılmış kırmızı toprak. yalnız kasabaya gelirken. Nihayet yaşlı adam içini çekerek: — Hatırlıyor musunuz. Bu. Charles geçerken. onunla birlikte gömülmek için çukura doğru sürükleniyordu. Her üçü de susuyordu. dedi. Kadınlar. rahmetli ilk karınızın öldüğü sırada. Böyle bir sabah vakti. bir gruptan ötekine gitti durdu. çimenlikte çukur kazılmış yere kadar yürüdüler. diyordu. üzerine tabutu ittiler. içinden bunu biraz yakışıksız buldu. dört ip yerli yerine konunca. söyleyecek sözler bulmuştum. ipler gıcırdayarak yukarıya çıktı. Nihayet bir çarpma duyuldu.. Charles üstündekileri çıkardı. taş parçalannın çarptığı tabutun tahtasından. M. o. bazı hastalannı ziyaret ettikten sonra. dostum. benim işim bitti artık! Karımın öldüğünü gördüm. canına kıymağa kalkışacaktı! — Ne iyi bir kadındı! Daha geçen cumartesi günü bizim dükkânda görmüştüm kendisini! Homais: — Mezarı önünde söylemek üzere birkaç söz hazırlamaya bile vakit bulamadım. kıra doğru uzanıyordu. dedi. Hep iniyordu. zaman zaman yerinden oynuyor ve tabut meydana çıkıyordu. Bazen cemaat bir patikanın dönemecinde kayboluyor. zaman sizi teselli etmiştim. Rahip. — Zavallı kadıncağız! Kocası için ne acı! Eczacı: — Eğer ben olmasaydım. bir defa Tostes'a gelmiştim.
artık birbirlerinden ayrılmayacaklardı. Siz iyi çocuksunuz! Baldırına vurarak. zamanla. korkmayın! Yine her zamanki gibi hindinizi göndereceğim. Charles yine boğazına kadar borca girdi. Yine o sıralarda dul Madame Dupuis. vaktiyle Emma'dan ayrılırken Saint-Victor yoluna dönüp baktığı gibi. hepsini çalarak. aydan daha tatlı ve geceden daha sır dolu. Charles ise. gönderdiği tebrik mektubuna şu cümleyi de sıkıştırdı: «Zavallı karım buna ne kadar sevinecekti!» Bir gün. Annesi buna çok kızdı. ağır ağır yoluna devam etti. Charles ondan daha fazla öfkelendi. Eski günlerden ve gelecekten söz açtılar. Artık tamamıyle değişmişti. uyanık. bunu hiç unutmayacağım. Felicite artık Madamın elbiselerini giyiyordu. «oğlu Yvetot'da Noter M. Bu çocuğun neşesi Charles'ın yüreğini burkuyordu. Charles bu işin aslını sorunca da: — Ne bileyim ben. Charles ile annesi yorgunluklarına rağmen. hep onu düşünüyordu. oğluna tatlı dille ne yapacağını bilemiyordu. evini idare edecekti. Fakat. terliğinin altında tortop olmuş bir kağıt parçası hissetti. kendisini arkadan görünce. Theodore'la birlikte Yon-ville'den kaçtı gitti. ertesi gün küçük kızını eve getirtti. eski hanımının ne kadar elbisesi kalmışsa. sonra. Saat gece yarısını çaldı. Rodolphe'un mektubuydu. İçi açılsın diye bütün gün ormanda dolaşmış olan Rodolphe. gece geç vakitMADAME BOVARY 341 lere kadar oturup konuştular.— Hayır. Yıllardan beri elinden kaçırmış olduğu bir sevgiye yeniden kavuştuğuna içinden sevinerek. Emma bir tek ders dahi almadığı halde (Bovary'ye göstermiş olduğu o ödenmiş faturaya rağmen) Mademoiselle Lempereur altı aylık ders ücreti istedi. İhtiyar kadın evi bırakıp gitti. Ona. hepsini değil. dostu Vinçart'ı yeniden kışkırtınca. unuttuğu küreği almaya gelen Lestiboudois idi. herhalde iş için olacak? diye cevap vermek inceliğini gösterdi. . Açtı ve okudu: «Cesaret. o saatte gözüne uyku girmiyordu.» Bu. Kira ile kitap veren adam üç yıllık abonman parası talep etti. dedi. ufukta. arkasına döndü. vehme kapılıyor ve: — Ah! Gitme! Gitme! diye haykırıyordu. bayırın üstüne varınca. Leon Dupuis ile Bondeville'den Mademoiselle L6ocadie Leboef'ün izdivacım» Charles'a haber vermekle şeref kazandı. Çayırda batmakta olan güneşin eğri ışınları altında kasabanın bütün pencereleri alev almış gibiydi. Berthe birçok defalar daha annesinin sözünü etti. Fe'licite' hemen hemen onun boyundaydı. midillisi topalladığı için. Çamlar arasındaki mezarın üstünde bir çocuk. artık sonu geldi sanıyordu. Rolet ana yirmi 342 MADAME BOVARY kadar mektubun posta parası diye tutturdu. hayır! Yüreğim büsbütün parçalanacak. sandıklar arasına düşmüş ve orada kalmıştı. Rouen'da uyumaktaydı. O zaman eski vizitelerinden kalan alacaklarım istedi.. Duvardan atlayan Justin'i tanıdı ve patateslerini çalan hırsızın kim olduğuna dair bir fikir sahibi oldu. İhtiyar kadın. Fakat. Çocuk annesini sordu. çok geçmeden para meseleleri yine patlak verdi. Parmaklık birdenbire gıcırdadı. Yalnız siz kendisini bol bol öpün! Allaha ısmarladık!. şatosunda rahatça uyuyordu. Fakat hiç durmadan başka borçlar ortaya çıkıyordu. Felicit6. uçsuz bucaksız bir pişmanlığın baskısı ile kalkıp iniyordu. XI Charles. evin içinde rasgele dolaşırken. Pentecöte yortusunda. ekseriya Charles. çünkü Ona ait olan eşyadan hiçbirinin satılmasını istemiyordu. evde olmadığını. Bu. kendisine oyuncaklar getireceğini söylediler. Leon da. Fakat biri vardı ki. Kasaba. artık düşünmez oldu. öyle ki. O zaman herkes istifade etmeye baktı. oysa bu iki kadın arasında bir anlaşmaydı. Karısının göndermiş olduğu mektupları kendisine gösterdiler. ağaçların beyaz taşlar arasında yer yer siyah demetler halinde belirâiği duvarlarla çevrili bir yer gördü. Bunun üzerine özür dilemek icabetti. her zamanki gibi sessizdi. sonra. Hıçkırıklarla parçalanan göğsü. Yonville'e gelecekti. Elini gözlerinin önüne götürdü. eczacının o dayanılmaz tesellilerine de katlanması gerekiyordu. tavan arasına kadar çıktı. sonra. yere diz çökmüş ağlıyordu. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. Her borcu ödedikçe. Lheureux. Charles. çünkü Charles bunlardan bazılarını saklamıştı ve onları seyretmek için gidip tuvalet odasına kapanıyordu. Charles.
Çünkü. Emma kendisine daha güzel göründü ve içinde ona karşı devamlı ve azgın bir arzu peyda oldu. tekrar Bois-Guillaume bayırına dönmüş. Bois-Guillaume bayırında. Yaldızlı bir şamdanda bir mum yanıyordu.. canından bezdirir ve yolculardan tam manasıyle vergi alır. M. Kendi şöhretini korumak için. sıkı dostluğun devamına pek aldırış etmiyordu. o reçine kokan. Delillerin karşısında geriledi ve belli belirsiz kıskançlığı. Serserilerin haçlı seferlerinden getirdikleri cüzzamı ve sıracayı umumi mahallelerimizde serbestçe teşhir ettikleri o korkunç ortaçağ devrinde mi yaşıyoruz hâlâ?» Yahut: «Serseriliği yasak eden kanunlara rağmen. vaktiyle Emma'nın ondan daha çok rengi atmış. fikirlerini benimsedi. Şehirlerimizi idare edenler. Zavallı adam. hareketsiz ve şaşkın kalakaldı. eskisi gibi kalmıştı. sonsuz bir hazla. büyük şehirlerimizin civarı dilenci sürüleriyle dolup taşmakta devam ediyor. Kırlangıç'm perdeleri arkasına gizleniyordu. Merhem ile iyi edemediği kör ise. el altından. 344 MADAME BOVARY Homais. ikinci sayfanın sonunda küçücük bir R harfi keşfetti. Fakat mektubun hürmetkar üslubu onu yanılttı. Yuvarlak masayı ocağa doğru itiyor ve onun koltuğunu yaklaştırıyordu. o küçük başının. ondan sonra. Bunlar. ona mukavva ile kuklalar yapıyor.» Arkasından körün sebep olduğu bir kazanın öyküsü geliyordu. yahut bebeklerinin yırtılmış karnını dikiyordu. Rouen'a kaçmış. «Herkes ona hayran oluyordu herhalde?» dedi. Sanki hâlâ yaşıyormuş gibi. meselelerin derinliğine inen insanlardan değildi. . gür sarı saçlarını pembe yanakları üzerine dökerek öyle zarif bir eğilişi . ölmek istemiş olduğu aynı yerde. Hizmetçi kadının bu işlere el sürdüğü yoktu. Bu adam herkesi rahatsız eder. onunla karşılaşmamak için. Kimdi acaba? Rodolphe'un eve pek sık uğrayışını. tıpkı onun gibi emre yazılı senetler imzalıyordu. Homais şehre indiği zaman. hiç şüphe yok. O derecedeki. Akşam yemeğinden sonra Charles oraya çıkıyordu. kederinin sonsuz genişliği içinde kayboldu. Zaten Charles. yüzünde korkunç bir yara ile dolaşan bir yoksula rastgelir. yerde sürüklenen bir kurdeleye. ötekilerinden daha az tehlikeli değildir. Bıyıklarına kozmatik sürüyor. Eczacının çocukları da küçüğü gittikçe daha seyrek ziyaret ediyorlardı. birdenbire ortadan kayboluşunu. hem zekâsının derinliğini. onun zevklerini. Tam on ay süreyle. Rouen Feneri'nde ardı ardına şu kısa yazılar çıktı. Emma onu mezardayken bile baştan çıkarıyordu. Berthe. MADAME BOVARY 34. gözleri dikiş kutusuna. yahut masanın bir çatlağına sıkışıp kalmış bir firketeye ilişecek olursa. Artık kimse onları görmeye gelmiyordu. beyaz kravatlar takmayı âdet edindi. o kadar cana yakındı ki. bozuk şaraplar gibi buruk bir zevkle dolduruyordu. iki üç kez karşı karşıya geldikleri zaman gördüğü sıkıntılı halini hatırladı. kızını bağsız potinler ve koltuğunda kalçalarına kadar yırtık bulüzlerle gördükçe bu kılıksızlığa pek üzülüyordu. İçinden.3 — Belki uzaktan uzağa birbirlerini sevmişlerdir? diye düşündü. Nihayet. hiç şüphesiz ona göz dikmişlerdi. eczacının hiçbir işe yaramayan tedavisini yolculara anlatıp duruyordu. orada bakkal çıraklığı ediyordu. Charles. kızcağız da tıpkı onun gibi kederleniyordu.vardı ki. Rugan çizmeler satın aldı. Heriften nefret ediyordu. hoşuna gitmek için.. sonra salonun mobilyalarını sattı. İçlerinde tek başlarına dolaşanlar da var. Oyuncaklarını tamir ediyor. Bütün erkekler. onun odası. ne düşünürler acaba?» Sonra Homais bazı hikayeler de yaratıyordu: «Dün Bois-Guillaume bayırında ürkek bir at. yalnız yatak odası.Şimdi de çatı penceresinden esen rüzgâr onu kapıya doğru sürüklemişti. hülyaya dalıyordu. hem de kibrinin alçaklığını gösteren bir fesat dolabı çevirmeye başladı. sosyal durumları arasındaki farkı göz önünde tutarak. Böylece. Fakat Berthe o kadar tatlı. «Verimli Picardie diyarına uğrayan herkes. Evin bütün odaları boşalıyordu. yanı başında. Bu arzu onun tasasını alevlendiriyordu ve artık gerçekleşemeyeceği için de sonsuzdu. adamcağızdan her ne pahasına olursa olsun kurtulmak maksadıyle. Charles'ın içini. Karşısına oturuyordu. Gümüş takımlarını parça parça satmak zorunda kaldı. Sonra. Jüstin. O zaman öylesine bir kederli hali oluyordu ki. ümitsizlik içinde. basma resimleri boyuyordu.
öylesine uğraştı ki. dilinin ucuna hep Sta Viator geliyordu. kendisine can yoldaşı olsun diye küçük kızı kendi evine almayı teklif ediyordu. . Homais de keza. Fakat sonra salıverdiler. Balıkçılık.. bilakis! Keşifleri yakından takip ediyordu. ilkokullarla hocalık eden cahil rahipler arasında. daima ilerleme aşkı ve papazlara MADAME BOVARY 345 beslediği hınçla harekete gelen eczacının kalemiyle derhal okuyuculara duyurulmamış olsun. eser yazmaya kalktı! O zaman İklime dair gözlemlerle birlikte Yonville Kantonunun genel istatistiği. Madame Homais. Charles buna razı oldu. sonra bir piramit. Pulvermacher hidro elektrik zincirlerine coşkun bir hayranlık gösteriyordu. Tehlikeli bir adam oluyordu. herkese çatıyordu. bir sihirbaz gibi gösterişli olan bu adama yanıp tutuştuğunu hissediyordu. Charles. Charles o zaman annesine başvurdu. daha sonra bir vesta mabedi. altında kocasının kaybolduğu o altın helezon karşısında mest oluyor. Adam yeniden başladı. sonra peşini bıraktı. Sonunda burjuva olmaktan utanır oldu. Kendisinin de bir tane vardı. Homais. İhtiyar kadın kendi mallan üzerinde bir ipotek yaptırmasına razı oldu. Emma'nın mezarı hakkında da pek parlak fikirleri oldu. Hatta bir de. 346 MADAME BOVARY Kitabeye gelince. adlı eseri kaleme aldı ve istatistik kendisini felsefeye şevketti.. vs. Artist tavırları takınmaya başladı. Demir Yolları. vaız-da.. dayak yemiş bir tek kadın olmadı ki. O zaman aralan büsbütün.. Çağın zihniyetine ateşler püskürüyor ve her on beş günde bir. Emma çürümüş bir külçe halinde kollarından dökülüyordu. Hacizden kaçmaya artık imkân yoktu. eski borçlarını ödeyecek vaziyette değildi. İlk barışma girişimi yine annesinden geldi. Lheureux hiçbir senedi uzatmayacağını bildirdi. ama Emma aleyhinde de yazmadığını bırakmadı. Bovary durmadan Emma'yı düşündüğü halde. bir şartname hazırlatıktan ve tekrar Rouen'a bir yolculuk yaptıktan sonra. Charles bunu reddetti. çok geçmeden kitap. fedakârlığının karşılığı olmak üzere. Homais'nin rivayetine göre. Bovary pek idareli yaşadığı halde. herkesin bildiği gibi. Bu başarı onu cesarete getirdi ve o günden sonra kaza dahilinde çiğnenmiş bir tek köpek. kakasını yiyerek ölen Voltaire'in can çekişmesini anlatmayı ihmal etmiyordu. Akşamları fanila yeleğini çıkardığı zaman.. Büyük çikolatacılık hareketini gözden kaçırmıyor-du. daha bağnaz oluyordu. fakir sınıfların ahlaka yönetilmesi. adamı tutukladılar. Homais. Belleğinde tutmak için gösterdiği çabalara rağmen. Bununla beraber gazeteciliğin dar sınırları içinde kalmak onu sıkıyordu. Bu kitabe kabul edildi. Kauçuk. Ama yine her gece Emma rüyasına giriyordu. yanmış bir tek ambar. iki esas cephesinde «sönmüş bir meşale taşıyan bir peri» bulunacak bir türbe üzerinde karar kıldı. kesin olarak açıldı. İhtiyar kadın. Hayal gücünü zorluyor. Nihayet yüz kadar desen gözden geçirildikten. alt tarafı büzme perde şeklinde bir kırık sütun.. Zaten papaz. etrafı sütunlu bir yuvarlak dam. durmamacasına tekerleme söyleyen bir ressam aldılar. kederin zorunlu sembolü saydığı salkım söğütten asla şaşmıyordu. bir mezar müteahhidinde çeşitli lâhit-leri görmek için Rouen'a gittiler. gün geçtikçe daha hoşgörüsüz. Bir kiliseye yüz frank verildi mi hemen Saint-Berthe"lemy katliamını hatırlatıyordu. Bu hep aynı rüyaydı: Charles ona yaklaşıyor ve tam sarıldığı anda. Bu bir çatışmaydı. Aşağı-Seine Vilayetine Şo-Ka'yı ve revalentia'yı ilk getiren o oldu.Sözün kısası. için iki tane gayet şık Pompadour heykelciği satın aldı. Fakat hareket anında cesaretini kaybetti. Bozuştular. M. Nihayet arkası aklına geldi: Amabilem conjugem Calcas! (2). Charles'ın bütün bir hafta her akşam kiliseye girdiği görüldü. Eczaneyi de ihmal etmedi. onu unutuyordu. bu hayalin kendisinden uzaklaştığım hissetmekten çok üzülüyordu. Felicite'nin talanından artakalmış bir şalı istedi. Charles ile Homais. yahut «bir harabe yığını» teklif etti. ömrünün sonuna kadar bir düşkünler evinde yaşamaya mahkûm edildi. İşin tuhafı. Homais. Bütün planlarda. Büyük sorunlarla uğraştı: Sosyal problem. Yolsuzlukları ihbar ediyor. Zaferi eczacı kazandı. Kendi dediği gibi. Yanlarına da Bridoux'nun dostu Vaufrylard adında. Bournisien de kendisine iki üç ziyarette bulundu. bir İskit'den daha çok dolaklı ve sargılı. Sta Viator'dan (1) güzel bir şey bulunmayacağını söylüyor ve bunda ısrar ediyordu. Evvelâ. tütün içiyordu! Salonunu süslemek . rast geldiği şeyi temelinden çökertiyordu. neticesi hep ikincilerin aleyhine çıkan karşılaştırmalar yapıyordu. zira düşmanı.
Fakat. neye dokunsa altın eden. Bu sefer artık kuşkuya yer yoktu! Son mektuba kadar hepsini yutarcasına okudu. Ondan söz etmek için Lefrançois anayı ziyaret ediyordu. önüne oturdu. akşamları. kendisine hakkaniyetle davranılmasını istirham eden bir dilekçe gönderdi. Artık sokağa çıkmıyordu. yayı itti. Sonra bir çark yaparak: — Nihayet. kurdelesini benzetmek için de tepesine ottan iki hotoz kondurdu. Emma'nın kullandığı pelesenk ağacından yazı masasının gizli gözünü henüz açmamıştı. aylığının artırılmasını istiyor ve «Rakip tarafa» geçmek tehdidinde bulunuyordu. sağlıklı ve neşeli eczacı ailesi sere serpe yaşıyordu.. Homais babaların en mutlusu. Bu kadar üzüntüye düşmesine herkes hayret etti. hastalarını bile gidip görmek istemiyordu. istatistik kitabını. elmacık kemiklerinin üzerinde kırmızı lekeler vardı. yalnız yangınlarda gösterdiğim çaba. diyordu. ağustos ayı idi) Charles'ı meyhanede bira içmeye çağıracak kadar ileri götürdü. duvarların arkasını aradı durdu. evvela kekeleye kekeleye özür diledi. Napoleon kendisine laboratuvarda yardım ediyor. Leon'un bütün mektuplan oradaydı. yeter de artar bile. Charles bir gün —son varlığı olan— atını satmak için gittiği Argueil pazarında Rodolphe'a rast geldi. Bu nedenle Homais iktidara yanaşıyordu. Lheureux.. Charles. . saygıdan veya araştırmalarını geciktiren bir çeşit şehvani hazla. M. han sahibesi. Athalie ona takke işliyor. Kollarını kavuşturup hükümetin beceriksizliği ve insanların nankörlüğü konusunda derin düşüncelere dala dala bunun çevresinde geziniyordu. Kolera esnasında sonsuz bir feragatle çalışarak kendini göstermişti. Adı bir türlü çıkmıyordu. bahçesine çimenle bir şeref yıldızı çizdirdi. ziyaret kabul etmiyordu. yüksek sesle ağladığını hayretle görüyordu. (Elma şarabı. çılgın gibi. bazen bahçenin çiti üstünden uzanıyor. Seçimlerde Vali Beye gizlice büyük yardımları dokundu. hıçkırarak.Sevdiklerini kaybettikçe. sonra cesaretlendi ve pişkinliği (hava pek sıcaktı. 2. sonra. Karmakarışık aşk nameleri arasında Ro-dolphe'un resmi yüzüne fırladı. Hatta hükümdara. kendisi de dertli olduğu için. nişan alanlar arasında ismini görmek için gazeteye sarılıyordu. insanların en talihlisiydi. kendisini IV'üncü Henri ile mukayese ediyordu. Bir kutu keşfetti. Yazın. kızını da yanma alarak mezarlığa gidiyordu. örneğin. Ve her sabah. anahtarı çevirdi. Nihayet. Fakat çocuk onu kaygılandırıyordu. eczacı. Charles kızına daha sıkı sıkıya bağlanıyordu. «Bizim iyi kalpli kralımız» diyor. bir tekmede çökertti. Ticaretin gözdeleri'ni kurmuştu. yürürken. hatta eczacılık tezini de) zikrediyordu. Bir gün nihayet. O zaman kendini içkiye vermek için kapandığını iddia ettiler. çünkü etrafında bunu kendisiyle paylaşacak hiç kimse yoktu. onu yarım kulakla dinliyordu. çünkü bazen öksürdüğü oluyordu. uluyarak. yüzsüzlük etti. Alışveriş işlerinde büyük bir şöhreti olan Hivert de. Çünkü. Birçok (halbuki bir tane) bilim derneğinde üye olması da cabasıydı. Ama yine de bir meraklı. artık sabrı tükenerek. ona. imal tarzı ve tesirlerine dair adlı bildirisini. 1. halk yararına çeşitli eserler yayınlamıştı. akademiye göndermiş olduğu. yırtık pırtık elbiseler giymiş bu uzun sakallı yabani adamın. bütün 348 MADAME BOVARY çekmeceleri. Irma reçel kavanozlarının ağzını kapamak için kağıttan yuvarlaklar kesiyor ve Franklin bir nefeste çarpım tablosunu ezberden okuyordu. elma ağaçlarına dadanan tüylü bir böceğe dair gözlemlerini. Türlü sebeplerle bunu hakketmişti. Sonunda kendini sattı. kendinden geçmiş. bütün mobilyaları. Ama yanlış! Bir tutku onu için için kemiriyordu: Homais nişan istiyordu. Sadece kartım göndermekle yetinmiş olan Rodolphe. bütün köşe bucağı. Bununla birlikte ıstırabının hazzı tam değildi. Gece iyice bastırıp da meydanda Binet'nin tavan arası penceresinden başka aydınlık bir yer kalmadığı zaman eve dönüyorlardı. Kendi hesabına olmak üzere. (1) Latince: Dur yolcu! (2) Latince: Güzel bir kadını çiğniyorsun! MADAME BOVARY 347 Charles'ın karşısında. Birbirlerini görünce sarardılar.
yüzünün hareket eden çizgilerinden hatıraların geçişini takip ediyordu. Charles onu dinlemiyordu. Bu adamın yerinde olmayı ne kadar isterdi. gelsene. Kadın fakirdi. Kafesten ışıklar geçiyordu. buna karşın gözüpekliğine kızan döneminin okuyucuları tarafından az izlenen Flaubert. diye seslendi. Charles. Otopsi yaptı. başı duvara yaslanmış. Şimdi kendisine şeref nişanını da verdiler. gök masmaviydi. bir çeşit korku içinde. onun durumunda bulunan bir adam için fazla kalenderce. Ondan bir şeyler görür gibi oluyordu. herhangi bir telmihin sızabileceği bütün duraklamaları basit cümlelerle doldurarak. O da. MADAME BOVARY 349 hatta bir an geldi. Çağdaşı yazarlar üzerinde büyük bir hayranlık uyandıran. Bu yüz. hafif ve yorgun bir sesle tekrar konuşmaya başladı: — Size düşmanlık beslemiyorum! Rodolphe hep susuyordu. dudakları titriyordu. karısının sevmiş olduğu bu insan karşısında hayallere dalıyordu. hayatını kazansın diye onu bir pamuk ipliği fabrikasına gönderdi. hatta komik. . gözleri kapalı. Rodolphe bunun farkındaydı. artık size düşmanlık beslemiyorum! Hatta buna büyük bir laf. gübreden bahsetmeye devam ediyordu. biraz da bayağı buldu. Otuz altı saat sonra. kızı bir teyze yanına aldı. elinde uzun bir demet siyah saç tutuyordu.Karşısında. İhtiyar kadıncağız da aynı yıl öldü. tarımdan. eczacının daveti üzerine M. onu hafifçe itti. Canivet koşup geldi. onun başyapıtını oluşturmaktadır. Charles gitti. Bu bir hayranlıktı. yavaş yavaş kızarıyor. o ana kadar hiç söylemediği tek büyük lafı ilave etti: — Kabahat alın yazısında! O yazgıyı eliyle yöneltmiş olan Rodolphe. Ölmüştü. Homais derhal hepsinin gücünü tüketti. Charles. günümüzde Fransız yazınının en büyüklerinden biri olarak kabul edilmektedir. kamuoyu ise koruyor. durakaldı. Bununla da Matmazel Bovary'nin büyükannesinin evine kadar yolculuk gideri karşılandı. sönmüş bir ses ve sonsuz acıların o her şeyi oluruna bırakan edasıyle: — Hayır. kameriyenin altındaki sıraya oturdu. Saat yedide. başını elleri arasına almış. hiçbir şey bulamadı. M. Her şey satılınca. buram buram yasemin kokuyordu. burun kanatlan hızlı hızlı açılıp kapanıyor. elde on iki frank yetmiş beş santim kaldı. Fakat çok geçmeden Charles. Asma yapraklarının gölgesi kumların üzerine düşüyordu. İl Bir hekimin oğlu olan Gustave Flaubert. Charles. kunduz böcekleri çiçek açmış zambakların etrafında vızıldıyordu. 1857'de yazılmış olan Madame Bovary. Eczanesi arı kovanı gibi işliyor. üç hekim birbiri peşi sıra Yonville'e geldi. 350 MADAME BOVARY Bovary'nin ölümünden sonra. konuşurken yaprak sigarasını çiğniyor. akşam yemeğine çağırmak için geldi. Charles yere yuvarlandı. ama dikiş tutturamadı. hükümet onu kolluyor. dedi. Ve oyun yaptığmı sanarak. Rouault Baba inmeli olduğu için. Karşısındaki. Charles ise. ağzı açık. 1821 yılında doğmuş ve Croisset'deki mülkünde 1880'de ölmüştür. Ertesi gün. korkunç bir öfke ile gözlerini Rodolphe'a dikti. öğleden beri kendisini hiç görmemiş olan küçük Berthe. kederli gönlünü dolduran belirsiz aşk buharları içinde bir delikanlı gibi âdeta tıkanıyordu. Çocuk: — Baba. hayvanlardan. Charles ise. masaya dirseklerini dayamış. bu sözü.
övgü ve kınamalara neden olsun. . eşini aldatan taşralı bir kadının basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara.. . onun insanüstü yetkinliğinden ileri gelmektedir. Okumuş olanlarca.Pek az roman vardır ki. ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık..". eleştirilere...
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.