‘Ekim’in kitapları…
101.yılını kutladığımız büyük Ekim Sosyalist Devrimi, insanlık tarihinin en önemli olaylarından biri olmaya devam ediyor. Bu yazımızda, bu olayı ölümsüzleştiren 3 eseri tanıtmaya çalışacağız.
11-11-2018 15:26
101.yılını kutladığımız büyük Ekim Sosyalist Devrimi, insanlık tarihinin en önemli olaylarından biri olmaya devam ediyor. Bu yazımızda, bu olayı ölümsüzleştiren 3 eseri tanıtmaya çalışacağız.
EKİM FIRTINASINDA GENÇ BİR AMERİKALI – ‘DÜNYAYI SARSAN ON GÜN’
John Reed, Oregonlu zengin bir ailenin çocuğudur ve çocukluğu uşakların arasında büyüyerek geçer. Harvard’a girer, bir konuşmacı ve yazar olarak yeteneklerini geliştirir. Sporcu, yakışıklı ve karizmatiktir; dolayısıyla “düzen içinde” kaldığı takdirde yükselemeyeceği yer yok gibidir. Ancak okul yıllarında tanıştığı sosyalist düşünce, onun gazetecilik kariyerine damgasını vurur. Polisin vahşetine tanık olduğu işçi grevlerinde, seyirci olmayı bırakarak bizzat bir destekçi ve katılımcı haline gelir. İşçi hareketine sağladığı destek, yaptığı konuşmalar, yazdığı yazılar, bizzat içine girdiği örgütlenme faaliyeti, onun defalarca tutuklanmasına sebep olur. Gazetecilik ve siyasi mücadeleyi birlikte sürdüren Reed, önce Meksika Devrimi’ne tanıklık eder. Devrimci lider Pancho Villa ile bizzat tanışan ve verilen kanlı muharebelere tanık olan Reed, buraya ilişkin gözlemlerini 1914’de yazdığı “İsyancı Meksika” kitabında toplar.
Ancak John Reed’i tarihe geçiren eser sonra gelecektir. Bir gazeteci ve sosyalist olarak gittiği Rusya’da önce Kornilov darbesine, sonra Kışlık Saray’ın Bolşeviklerle ele geçirilişine tanık olur. Burada da basit seyirci olarak kalmaz ve elde silah Kızıl Muhafızlar’a katılır. Devrimin liderleriyle, Lenin'le, Troçki ile, Zinovyev ve Radek ile tanışır. Günü gününe yaşadığı olayları 1919 yılında bir kitapta toplar: “Dünyayı Sarsan 10 Gün”. Bu kitap Ekim Devrimi’ni dünyaya tanıtacak, Reed’i de ölümsüzleştirecektir. Komintern’e ve Baku Doğu Halkları Kurultayı’na da katılan Reed, 1920’de Moskova’da tifüsten ölür. Devrimin liderleri ve kahramanlarıyla yan yana, törenle Kremlin duvarına gömülür. Mezarı da halen oradadır.
“Dünyayı Sarsan 10 Gün”, bir devrimin, özellikle de sosyalist bir devrimin teorik formüller ve sosyolojik şemaların ötesinde, bizzat hayatın içinde nasıl gerçekleştiğini, insanların gerçek duygularını, kararlılıkları, tereddütleri, endişeleri ve coşkuları anlamak ve hissetmek için vazgeçilmez bir kitaptır. Bu gerçeklik hissi, kitapta, devrimin gerçekleştiği ve Petrograd Sovyeti’nin Bolşeviklerin Barış Kararnamesi’ni onayladığı anda zirveye çıkar:
“(…)Kararname oybirliğiyle kabul edildi. Birdenbire kendimizi ayakta bulduk. Hep bir ağızdan Enternasyonal’i söylemeye başladık. Saçları ağarmış yaşlı bir asker çocuk gibi ağlıyordu. Aleksandra Kollontay durmadan gözyaşlarını siliyordu. Bu büyük ses salonun içinden döndü dolaştı, pencereleri ve kapıları sarstı ve sessiz göğe yükseldi. Yanımda oturan genç bir işçi “Savaş bitti! Savaş bitti!” diye haykırdı. Gözleri parlıyordu…”
Kitabın unutulmaz, neredeyse siyasi literatürde klişeleşmiş sahnelerinden biri de Bolşeviklere muhalif bir aydın ile Bolşeviklere katılmış bir asker arasındaki tartışmadır. Asker cahildir; ama bildiği çok temel bir doğru vardır ve ondan vazgeçmeye niyeti yoktur: “İki sınıf var. Burjuvazi ve proletarya. Birinden değilsen öbüründen yanasın demektir.” Bu doğru; o askeri, karşısındaki “bilgili” muhaliften çok daha fazla aydın ve haklı kılmaya yetmektedir.
“Dünyayı Sarsan On Gün” naklettiği olaylarla, insan tasvirleriyle, gerçek liderlere ilişkin bilgilerle 101yıl öncesinden bizlere ışık tutmaktadır ve tutmaya da devam edecektir.
KÜNYE: Dünyayı Sarsan On Gün, Jhon Reed, Çeviri: Rasih Güran, Yordam Kitap, 2015, 368 sayfa.
İÇ SAVAŞIN ALEVLERİ: ‘DURGUN DON’
İnsanlığa damgasını vuran tüm büyük dönüşümler ve sıçramalar, sanat alanında da başyapıtlara ilham kaynağı olur. Yaratılan eserler sadece içerik olarak doğru ve zengin olmakla kalmazlar; biçim olarak da büyük bir estetik başarının simgesi olurlar. Mihail Şolohov’un Ekim Devrimi ve iç savaşı anlatan eseri “Durgun Don” bu tür eserlerin başında gelir.
Mihail Şolohov, 1905’de Don bölgesinde doğdu. 13 yaşında iç savaşa Bolşevikleri’n safında katıldı. 17 yaşında yazmaya başladı ve duvarcılık, muhasebecilik gibi bir dizi meslekten sonra yazarlıkta karar kıldı. Birkaç kısa eserden sonra 1926’da edebiyata damgasını vuracak dev eserini, “Durgun Don”u, yazmaya başladı. Bu eserin yazılması tam 14 yıl sürdü. Bu eseriyle önce Stalin Ödülü’nü, 1965’te de Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldı.
“Durgun Don”, Don bölgesinde yaşayan Kazakların yaşamını devrim öncesinde, sonra da devrim ve iç savaş sürecinde anlatmaktadır. Kazaklar (Kazahistan’da yaşayan ve Müslüman-Türki bir halk olan “Kazah”larla karıştırılmamalı) 17. yüzyılda Rus derebeylerinin yönetiminden kaçarak kendilerine özgür ve savaşçı bir yaşam seçen Rus köylüleridir. Rusya’nın geniş ovalarında özgür ve başlarına buyruk yaşamakta, özgürlüklerini tehdit eden herkesle, Çar’ın askerleriyle, Polonyalılarla, Osmanlılarla sürekli savaşarak özgürlüklerini korumaktadır. Coğrafi komşuları olan Müslüman Tatarlarla ve Kafkasya’nın Müslüman halklarıyla sürekli bir dostluk-komşuluk ve düşmanlık-savaş halini aynı anda yaşamaktadır. 19. yüzyılda Rus Çarlığı, kurnazca bir kararla Kazaklara baskıya son verir ve bizdeki Hamidiye Alayları’na benzer bir “çözüm”e yönelerek onları Çarın ve devletin koruyucu gücü ilan eder. Yıllar boyu özgürlükleri için çarla savaşmış olan Kazaklar, artık çarın emrinde Rusya’daki özgürlük hareketini boğmak için kullanılan bir vurucu güç haline gelmiştir. Silah kuşanan her Kazak genci çara bağlılık yemini eder ve Kazaklar, özellikle 1905 Devrimi esnasında devrimci işçi hareketinin ezilmesinde önemli bir görev üstlenirler.
“Durgun Don”un ana kahramanı, bir Kazak genci olan Gregor Melehov’dur. Babaannesi, Osmanlı-Rus savaşlarının birinde köyünden kaçırılmış bir Türk kızı olduğu, kendisi de asık suratlı ve kara yağız bir genç olduğu için arkadaşları onunla ”Türk” diye alay ederler. Gregor, dürüst, yiğit, onurlu bir gençtir; ancak her Kazak gibi bireyci, başına buyruk, doğru bildiğini yapan ve duygularına göre hareket eden biridir. Ekim Devrimi’nin ve iç savaşın fırtınası Kazakları ciddi bir ikileme sokar. Bir yandan yoksul birer köylü olarak Bolşeviklerin barış ve toprak programı onlara cazip gelmekte, öte yandan da Hristiyanlığı ve Çara sadakati başa koyan gelenekleri, onları Bolşeviklerle karşı karşıya getirmektedir. Devrimci fikirler Kazaklar arasında yayılmaktadır; ancak “Tanrının ve Çar efendimizin düşmanı Kızıllar”a duyulan güvensizlik ve zengin Kazakların baskısı onları karşı devrimin saflarına itmektedir. Bu fırtına içinde sürüklenen, çocukluğunu birlikte geçirdiği arkadaşlarıyla karşı karşıya gelen ve olaylar karşısında duygusal tepki gösterip saf değiştiren Gregor’un öyküsü, aslında Kazak halkının dramının ve İç Savaş’ın dehşetinin hikâyesidir. Gittikçe sertleşen savaşın acımasızlığı, 3.ciltte Bolşevik komutan Stokman’ın şu sözlerinde ifadesini bulmaktadır: “Proletaryanın nice fedakarlıklarla bulunan ve yetiştirilen en seçkin evlatları, bugün cephede birer sinek gibi onar onar, yüzer yüzer ölmektedir. Bu savaşta kafamıza sokmamız gereken şudur: Ya onlar, ya biz!”
Türkiye’de birçok roman okuru, kitap okurken “tasvirlerden hoşlanmadığını, uzun tasvirlere gelince onları sık sık atladığını” söylemeyi adet edinmiştir. “Durgun Don”u okurken yapılmaması gereken tam da budur. Kitaptaki doğa tasvirleri, kırlar, ormanlar, ağaçlar, rüzgar ve fırtına, yağmur ve kar, çiçekler ve kuşlar, ve hepsinin arka fonunda yer alan ölümsüz Don nehri, hiçbir renkli filmin ya da yağlı boya tablonun anlatamayacağı kadar canlı, güzel ve çarpıcı bir şekilde tasvir edilmektedir. Kitabı burjuva eleştirmenlerin dahi gözünde bir şaheser yapan ve ona Nobel kazandıran, içindeki etkili dramatik kurgu kadar bu olağanüstü doğa tasvirleridir.
Yazıldıktan 75 yıl sonra dahi güncelliğini yitirmeyen, sosyalist gerçekçi edebiyatın bu şaheserini okumamış olmak sadece her ilerici için değil, her edebiyat sever için dahi bir kayıptır. Bu kayıp mutlaka telafi edilmeli ve ettirilmelidir.
KÜNYE: Durgun Don, Mihail Şolohovi Çeviri: Mete Ergin - Gani Yeter, Yordam Kitap, 2018i 1696 sayfa.
EKİM FIRTINASINDA TÜRKİYE’Lİ KOMÜNİSTLER:
‘DÖNÜŞ BELGELERİ’
Türkiye Sosyal Tarih Araştırma Vakfı (TÜSTAV) 2004 yılında Türkiye Komünist Partisi’nin 1920-21 arası Merkez Komite tutanaklarını “Dönüş Belgeleri” adıyla yayınladı. Bu kitap, “Ekim Devrimi’nin Türkiye’ye yönelik yüzü” olarak algılanabilir; hatta algılanmalıdır. O devrim esnasında Rusya’da bulunup esir düşen, daha sonra da sosyalizmi benimseyerek Türkiye Komünist Partisi’ni kuran Mustafa Suphi’nin ve yoldaşlarının öyküsü, hem Ekim Devrimi tarihinin hem de Türkiye halkları tarihinin kesişme noktasıdır.
“Kitap 10 Eylül 1920 Bakü Kuruluş Kongresi ertesinde başlayıp, M. Suphi ve arkadaşlarının öldürülmesi ve yeni bir merkez komitesi oluşturulması ile sonra ermektedir. Ancak bu süre içinde (2 cilt tutan) belge ve tanıklıklar bizler için son derece öğretici niteliktedir. Kitap, bir yandan Rus devriminin önderleri ile -Mihail Pavloviç Weltmann, Stasova, Zinovyev ve Stalin’le- olan ilişkileri ve konuşmaları aktarmakta, öte yandan da Anadolu’daki Kurtuluş Savaşı ile ilgili önemli bilgiler sunmaktadır.
Kitapta komünistlerin Mustafa Kemal, Kazım Karabekir gibi liderlerle görüşme ve yazışmaları yer almakta, daha da önemlisi Anadolu’daki parti örgütlenmeleri hakkında bilgi verilmektedir. O dönem TKP’nin sahip olduğu avantajlar ve dezavantajlar, okuyucunun gözüne çarpmaktadır: Bir yandan Anadolu halkında ve Millet Meclisli’nde Bolşevizme ve Sovyet Devrimi’ne duyulan büyük ilgi ve sempati, öte yandan sağlam bir tarihsel sınıf geleneğinin olmaması dolayısıyla örgütsel yapının acemilikleri ve kadroların yalpalamaları dikkat çekmektedir. Ancak kitabın her satırı, Mustafa Suphi’lerin ölümüyle birlikte bu ülkenin neleri yitirdiğini bize hatırlatır niteliktedir. İşçiler ve köylülerin kurtuluşu için Mustafa Suphi önderliğinde oluşan o muazzam hareketlenme ve inisiyatif, şayet Anadolu Meclisi’ne girme ve yeni oluşan Cumhuriyet’in kurucu unsurlarından biri olabilmeyi başarsaydı, bu gelişme alçakça bir cinayetle durdurulmasaydı, çok daha mükemmel bir ülkede yaşayacağımız kesindi.
1920’de kurulan TKP, bir yönden Ekim Devrimi’nin Türkiye halkına bir armağanıydı; onun liderliğinin katledilmesi de ülkemizin geleceğinin çalınması oldu. Bunu bilincimizde diri tutmak ve o dönem Türkiye’sinin başka bir gözlükle, komünistlerin gözüyle görmek isteyen herkes için, “Dönüş Belgeleri” paha biçilmez bir kaynak olmaya devam ediyor.
KÜNYE: Dönüş Belgeleri 1, Kolektif, TÜSTAV, 2004, 352 sayfa.
KÜNYE: Dönüş Belgeleri 2, Kolektif, TÜSTAV, 2004, 196 sayfa.
İLGİLİ HABERLER
Taşradan metropole kadın olma sanatı
Dostluğun, yol arkadaşı olmanın ve daha da güzeli sevdiğine duyulan tarifsiz şefkatin işlenmesi ise Doris’in anlatımıyla bir şölene dönüşüyor. “Yalancı İpek Kız” eğrisiyle doğrusuyla tüm hislerin işlendiği bir romandır. Aşk vardır, acı da; dayanışma vardır, bencillik de; şöhret olma özlemi vardır, düşüş de; hırs vardır, kabullenme de…
13-05-2018 11:04
Şilan GEÇGEL
Almanya’da 1933 yılının Ocak ayında Nazilerin iktidara gelmesinden sonra Adolf Hitler özel yetkilerle donatıldı. Ve o tarihten itibaren Alman halkının düşüncelerini biçimlendirmek üzere harekete geçildi. İktidarın alınmasından kısa bir süre sonra Propaganda Bakanı Joseph Goebbels, ülkede yaşayan Yahudilerin ayrımcılığa tâbi tutulacağının ilk sinyallerini veriyordu:
“Bir zamanlar basında, tiyatro ve sinemada bizim göreneklerimize yabancı olan Yahudi aydınlar ortalıkta cirit atıyordu. Bugün bunlar kamu sahnesinden silip süpürülmüşlerdir. Ve onların yerine, şimdi yeniden baş gösteren Alman düşünce yaşamının kültür filizleri yeşermektedir.”
Propaganda Bakanı’nın açıklamaları sonrası üniversiteler de karışmış, bir nefret ve intikam politikası devreye sokulmuştu.
Alman Yüksekokul Öğrencileri Birliği 1933 Nisan’ında, “Devlet ele geçirilmiştir ama yüksekokullar değil” sloganını kullandı.
Kimdi bu Alman olmayanlar? Nazilere karşı mücadele eden; bazı sosyalistler, pasifistler ve elbette Yahudi yazarlar.
Bahsi geçen Öğrenci Birliği, o tarihten itibaren “Alman Olmayan Düşüncelere Karşı Faaliyetler” adı altında bir dizi etkinlik düzenlemeye başladı. Döneminin en büyük etkinliği ise 10 Mayıs 1933’te kitap yakma faaliyeti oldu. Nazi yönetimi bu etkinliklerin düzenlenmesine katılmıyordu, bunları yüksekokul öğrencileri planlıyor ve uyguluyordu.
Nihayetinde yüzlerce kitap dönemin Nazi yanlısı öğrencileri tarafından kalabalık meydanlarda ‘coşkuyla’ yakıldı…
***
Modern kadının hayatını anlatan, şehir edebiyatının en önemli ve ilk eserlerinden biri olan “Yalancı İpek Kız” romanı yazar Irmgard Keun tarafından kaleme alındı ve geçtiğimiz aylarda Nilay Kaya çevirisiyle İletişim Yayınları’ndan çıkarak, okuyucuyla buluştu.
1905 yılında Berlin’de doğan Irmgard Keun sekiz yaşındayken ailesiyle Köln’e taşındı. Weimar Dönemi’nin ilk yıllarını bir orta sınıf ailede, halinden memnun geçirdi. Ailesinin teşvikiyle liseyi bitirdikten sonra daktilo ve stenografi eğitimi aldı.
Daha sonra ise tiyatroya merak salarak, hayallerinin peşine takılarak oyunculuk okuluna yazıldı. 1925-1927 yılları arasında bu okula devam eden Keun, 1929 yılında Berlin’e taşınarak orada ilk romanlarını kaleme almaya başladı.
Yazar ilk romanı “Gilgi- İçimizden Biri”ni henüz 26 yaşındayken yazmış ve kısa zamanda büyük bir üne kavuşmuştu.
İrmgard Keun, Weimar Dönemi’nin Berlin’inde özellikle öne çıkan kadın imgesi üzerine odaklandı. Kişisel olarak; yeni bir dünyada –yeni ve özgür kadın-, feminizm, kadının toplumsal yeri ve Yeni Kadın Hareketi’nin yaratılması meselelerine büyük ilgi duydu.
Nasyonal Sosyalist İşçi Partisi’nden hemen önceki Berlin’den kadın tasvirleri; yazarın kaleminin gelişmesinde de pozitif etki yarattı. Kadınların yeni ve özgür bir hareket dalgası yaratması, kısacık kesilen saçları, toplumsal ve siyasal alanda belirgin olma gayretleri Keun için hem kişisel motivasyon, hem de romanlarında kadınların bir adım öne çıkmasını önceleyen edebi üretimlere dönüştü.
Keun'a göre tiyatro, sinema, edebiyat ve çok kültürlülüğün cenneti olan Berlin’in, Nazi Almanya’sıyla birlikte değiştirilmesi, dönüştürülmesi gerçeği kişisel hayatında birçok bedeli ödemesine de sebep olmuştur.
Hiçbir zaman Nazi yanlısı olmayan, hatta bizzat Naziler tarafından kitapları yakılan yazar Keun’un, Nazi yanlısı ilk eşinden boşanması, kitaplarının yakılmasını mazeret göstererek Nazilere dava açarak direnmeye çalışması ve sonrasında gelen sürgün hayatı kalemini de keskinleştirmiştir.
Dönemin kaynakları incelendiğinde Naziler tarafından Keun’un kaleminin yeterince Alman olmaması ve Keun’un kitaplarının “asfalt edebiyatı” olarak nitelendirilmesi hedef gösterilmesinin temel gerekçelerindendir.
Kitabın arka kapağında Maria Tatar bu durumu şöyle ifade etmektedir:
“Nazi sansür heyetlerini kızdıran şey romanın çarpıcı gerçekliği değil, insanlığın ortak olduğuna dair verdiği mesaj olmuştur”
Yazar Keun’un “Yalancı İpek Kız” romanının konusu, yukarıdaki bilgileri bilen okur açısından tanıdık gelecektir. Yazar Keun belli ki kendi kişisel hayatından hareketle romanında bizleri 18 yaşındaki Doris’le tanıştırıyor.
Kendi döneminde popüler edebi bir tarz olan üçüncü kişi ağzından olay anlatıcılığının aksine “Yalancı İpek Kız” romanı, bizzat Doris tarafından ben diliyle anlatılıyor. Birinci kişi ağzının kullanıldığı ve günlük türünü hatırlatan bu romanımızda olaylar ve durumlar Doris’in etrafında dönerken bir genç kadın olarak Doris duygusal gelgitlerini, fikirlerini ve hayallerini anlatırken bize betimlemenin, benzetme ve abartı sanatının inceliklerini gösteriyor.
Kendi bedeninin, güzelliğinin, arzularının farkında olan Doris; düzenin bekası için çalıştığı 9-6 çalıştığı ofisinden ayrılıp, hayallerinin peşinde Berlin’e gidiyor. Bu açıdan yazarın gençliği, hayalleri ve belki de kendi hikayesi romanda Doris’e yol arkadaşlığı ediyor.
Keun’un Yeni Kadın Hareketi çerçevesinde şekillenen fikirleri Doris’in patavatsız ve içten ifadeleriyle gelişigüzel yerleşiyor romana.
Taşranın ‘sessizliğinden’ kaçıp, bir yıldız olmak için Berlin’e giden Doris, orada görkem, ışık, parıltı değil tam aksine çığlıklar arasında derin bir sessizliğe tanık oluyor.
Hayalini kurduğu Berlin’de başarılı olmak için üstündeki kürkü, yalancı ipek elbiseleri ve fiziki özelliklerini öne çıkararak var olma savaşımı vermesi ise Doris’i acı gerçeklerle yüzleştiriyor.
Çalıştığı tiyatroda yaptığı küçük usulsüzlükler, hak etmediği bir başarıyı büyük bir keyifle göğüslemesi ve bu anları anlatırken insanın olanca bencilliğinin Doris’te vücut buluyor olması enfes bir şekilde işleniyor.
Daha kitabın başında, “… bu bir ‘günlük’ gibi sıkıcı olmayacak; bir yıldızın film gibi hayatını sizlere anlatacağım”, diyerek kalemi eline alan sevgili Doris, ne yazık ki kitabın sonunu aynı özgüvenle bitiremiyor… Tuhaf olan ise başarı için her yolu mübah gören Doris’in sık sık kendiyle dalga geçen, yaptıklarının hayallerine onu yaklaştırmak için olduğuna doğallıkla inanan tavrı, okurun bu genç kadına çoğunlukla sempatiyle bakmasını mümkün kılması.
Aşık olduğu erkeğin, başka bir kadına aşık olması ve Doris’in başka bir kadın için acı çeken bir erkeğin yaralarını kendi sevgisiyle kapatmaya çalışması ise ince bir sızı olarak romanımızın bir başka motifini belirleyecek…
“Çok karanlıktı-elimi tutmayacak mı? Elimi ona yaklaştırıyorum-ama tutmuyor-saçının kokusunu alıyorum-nerede bu şarapnel yarası? Bu sinema mı yoksa aşk mı? Gemicilerin aşkıdır bu… Karşılığının parayla ödeyebilecek olsaydım, saçına bir kez dokunmak için kürkümü satardım’’
Dostluğun, yol arkadaşı olmanın ve daha da güzeli sevdiğine duyulan tarifsiz şefkatin işlenmesi ise Doris’in anlatımıyla bir şölene dönüşüyor. “Yalancı İpek Kız” eğrisiyle doğrusuyla tüm hislerin işlendiği bir romandır. Aşk vardır, acı da; dayanışma vardır, bencillik de; şöhret olma özlemi vardır, düşüş de; hırs vardır, kabullenme de…
Yazar Keun, okuru -Doris’le birlikte- hissetmenin dahası ‘hissettiğini kabul etmenin’ erdemine davet ediyor.
KÜNYE: Yalancı İpek Kız, Irmgard Keun, Çeviren: Nilay Kaya, İletişim Yayıncılık. 2018, 166 sayfa.
Aret’in ve Aslı’nın kitapları
Sıcak ilişkiler yumağıyla örülmüş, aile sevgisinin, -en az sevgi kadar önemli- aile bireylerinin birbirlerine olan saygısının, komşuluk dayanışmasının kimsenin gözüne sokulmadan doğallıkla yaşandığı bir ortamda büyüyen iki çocuğun bir günlük hikayesi anlatılıyor. Sevgisizlik ve saygısızlıktan bunca SIKILDIĞIMIZ bir ortamda çocuklarımıza bu duyguları “öğreten adam” gibi sunmayan bu kitaplarla çocuklarımızı tanıştıralım.
13-05-2018 10:59
Zübeyde Duran
Bugün 8-11 yaş grubuna hitap eden iki kitabı ele alacağız. Kitaplarımızın yazarını geçen yıl yine Günışığı Kitaplığı’ndan çıkan “Maya’nın Ağacı” adlı kitabından da tanıyoruz. Çarşambanın gelişi perşembeden belli olur misali önümüzdeki yıllarda başka kitaplarıyla da tanımaya devam edeceğiz gibi görünüyor.
Aslı ve Aret hem sokak hem de sınıf arkadaşı iki çocuk. Gökçe Ateş Aytuğ “Bugün Çok Sıkıldım Ben”de Aret’in “Bugün Hayal Kuracaktım”da ise Aslı’nın gözünden aynı cumartesi gününü anlatmış. Ayrı ayrı da okunabilecek iki kitap olmasına rağmen birlikte okunduğunda biri kız diğeri erkek iki çocuğun gözünden aynı olayların iki farklı yansımasına şahit olmak eğlenceli olmuş. Kız ve erkek çocuklarının birbirini anlamasını kolaylaştıracak, ilgi çekici ve etkili bir yöntem bu.
Sosyal medyadan sokağa taşan #T A M A M ve #S I K I L D I M etiketlerinin gündem olduğu şu günlerde “Bugün Çok Sıkıldım Ben” adında bir kitabı tanıtmanın ayrıca keyifli olduğunu belirtmeden devam edemeyeceğim. Fakat kitabın tanıtılma nedeni kuşkusuz ki bu değil. Sıcak ilişkiler yumağıyla örülmüş, aile sevgisinin, -en az sevgi kadar önemli- aile bireylerinin birbirlerine olan saygısının, komşuluk dayanışmasının kimsenin gözüne sokulmadan doğallıkla yaşandığı bir ortamda büyüyen iki çocuğun bir günlük hikayesi anlatılan. Sevgisizlik ve saygısızlıktan bunca SIKILDIĞIMIZ bir ortamda çocuklarımıza bu duyguların “öğreten adam” gibi sunulmaması bile yeterli bir neden.
Aytuğ, “Bugün Çok Sıkıldım Ben”de; 10 yaşına birkaç gün sonra girecek Ermeni bir çocuk olan Aret’i anlatmış. Her çocuk gibi oyunla, gerçek hayatın gereklerinin iç içe geçtiği bir dünyası olan Aret; mamasını (annesini) , kardeşini, dayısını, bakkal Nuray Abla’yı, komşu Eren Abi’yi, Nalbur Yakup Amca’yı ve tabii ki Aslı’yı kendi ağzından anlatıyor. Onları kendi algısıyla görüyor. Kitap sıkıcı geçeceğinden emin olduğu bir cumartesi sabahıyla başlıyor ve aynı gün bitiyor.
Karoların çizgisine basılmadan kazanılan zaferler, salı günkü doğum günü için hazırlanan ve karışıklığa yol açacak davetiyeler, kardeşi Arlin’den kurtulma planları, ağaçtan ancak itfaiye çağrılarak indirilen kedi, Berç dayısının ziyareti falan derken Aret gerçekten sıkılıyor mu? Buna ancak okuyunca çocuklar karar verecek.
Gelelim ikinci kitabımız “Bugün Hayal Kuracaktım”a; Aret’in sıkıcı olacağına emin olduğu cumartesi günü Aslı da annesinin arkadaşı Pakize Teyze’ye gitmek istemeyip evde yalnız kalınca olaylar başlar. Hayvan sevgisine özellikle vurgu yapılan bu kitap da kahramanımız Aslı’nın gözünden anlatılmış. Hayal kurmayı beceremeyen ama kurmak için çaba gösteren, oldukça duygusal bir çocuk olan Aslı biraz da sulu gözlü galiba. Yine Eren Abi, Yakup Amca, Ali, Ali’nin annesi, Aslı’nın annesi ve tabii ki Aret’le başlayan ve devam eden macera acaba nasıl sonlanacak?
Her iki kitapta da diyalogların konuşma dilinde verilmiş olması anlatılanları hem inandırıcı yapmış hem de komik hale getirmiş. Bu da okumayı kolaylaştıran bir başka unsur olmuş.
Yayınevine tek önerim; oldukça başarılı olan çizimlerin renkli olması. Bu özellikle tercih edilmiş görünüyor ama çocukların resimlerini sevdikleri kitabı okumayı tercih ettikleri düşünüldüğünde bu resimleri beğenmeyebilirler.
Gökçe Ateş Aytuğ’un yazdığı Merve Atılgan’ın resimlediği, Aret ve Aslı’nın bir günlük maceralarını anlatan bu kitapları çocukların bir solukta okuyacaklarını sanıyorum.
KÜNYE 1: Bugün Çok Sıkıldım Ben, Gökçe Ateş Aytuğ, Resimleyen: Merve Atılgan, Günışığı Kitaplığı, 2018, 104 sayfa.
KÜNYE2: Bugün Hayal Kuracaktım, Gökçe Ateş Aytuğ, Resimleyen: Merve Atılgan, Günışığı Kitaplığı, 2018, 100 sayfa.
Vitrin: Yeni çıkanlar
Bahar geldi, ohh ne güzel kırlara –pek kalmadı çevremizde ama- çıkar, güneş hafif hafif ısıtırken tatlı tatlı kitabımızı okuruz, diye heveslendiysek de günlerdir hava yağmurlu. Olsun yağmurlu havada da koyarız çayımızı, iki satırın belini kırarız değil mi? Biz İleri Kitap olarak üstümüze düşeni yapıp yeni çıkanları taradık, sizler için seçtik. Okuması sizden… Bol kitaplı bir hafta dileklerimizle…
13-05-2018 10:51
İleri Kitap
TOPLUMSAL CİNSİYET TARİHÇİLİĞİ NEDİR? – SONYA O. ROSE
Toplumsal cinsiyet tarihçileri, 1970’lerin ortalarından beri toplumsal cinsiyeti bir analiz kategorisi olarak kullanıyor, cinsiyetler arasındaki algılanan farkların ve ilişkilerin nasıl tarihsel olarak üretildiğini ve dönüştürüldüğünü araştırıyor.
Toplumsal Cinsiyet Tarihçiliği Nedir? alanın tarihçilerinin ne tür sorular sorduklarını, bunları nasıl cevaplandırdıklarını, ihtilaflarını, farklı yöntem ve yaklaşımlarını ele alan bütünlüklü bir giriş çalışması. Toplumsal cinsiyet tarihçiliğinin doğuşunu ve gelişimini anlatırken ırk, sınıf, etnisite gibi konularda toplumsal cinsiyetin merkezî konumunu vurguluyor.
Sonya O. Rose, 19. ve 20. yüzyıl Britanya’sının endüstriyel kapitalizminde toplumsal cinsiyet ve sınıf kesişimlerini çalışan ve önemli yayınları bulunan bir araştırmacı. Bu kitabında, toplumsal cinsiyet tarihi çalışmalarının milliyetçilik, endüstrileşme, sömürgecilik, emperyalizm, iktidar ve emek ilişkilerini nasıl aydınlattığına dair örnekler veriyor. Bugünü anlamanın aracı olan geçmişe dair, toplumsal cinsiyetli sorular sormanın önemini gösteriyor. (Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Toplumsal Cinsiyet Tarihçiliği Nedir? , Sonya O. Rose, Çeviren: Ferit Burak Aydar, Can Yayınları, 2018, 200 sayfa.
PORTRELER – JOHN BERGER
“Bir müzede ya da galeride sergilenen sanat eserini seyrettikten sonra, yaratıldığı atölyeye girmeye çalışırım. Ve orada, oluşum sürecinin hikâyesine ilişkin bir şeyler öğrenme umuduyla beklerim. Hikâyeye içkin umutlara, seçimlere, hatalara, keşiflere dair bir beklenti. Kendi kendime konuşur, atölyenin dışındaki dünyayı gözümde canlandırır, belki tanıdığım ya da asırlar önce ölmüş olan sanatçıya seslenirim. Kimi zaman yaptığı bir şeyden yanıt gelir. Hiçbir zaman bir neticeye varılmaz. Bazen her ikimizi de şaşırtan yeni bir alan açılır. Bazen de soluğumuzu kesen –bir gizin açığa çıkması gibi soluk kesici– bir hayal dünyası belirir.”
Berger’ın hayat boyu sanat ve sanatçılar üzerine kaleme aldığı yazılarını iki ciltte topluyoruz: İlki Portreler. Mağara resimlerinden günümüze kronolojik bir sırayla sunulan kitap, yazarın kelimelerle çizdiği sanatçı portreleri. Aynı zamanda Berger’ın alternatif sanat tarihi olarak da okunabilir. İkinci cildi ise Manzaralar adıyla yayımlayacağız. (Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Portreler, John Berger, Çeviren: Beril Eyüboğlu, Metis Yayıncılık, 2018, 504 sayfa.
ZİFİR OLSUN – IŞIK ERGÜDER
Yazının hayata, hayatın yazıya tercümesi poetik, politik ve etiktir. Bu yüzden Zifir Olsun! zehir zıkkım olsun...
“Yazan, yazdığı kadar ve yazmak istediği kadar yazmıştır; muhtemelen. Yazanın, anlaşılmaz, kapalı ya da muğlak bırakması, okura bir tür saygıdır; belki de.” (Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Zifir Olsun, Işık Ergüder, Sel Yayıncılık, 2018, 61 sayfa.
YENGEÇ KONSERVELEME GEMİSİ – KOBAYAŞİ TAKİCİ
“Hey, cehenneme gidiyoz lan!”
İki balıkçı güvertenin küpeştesine yaslanmış vaziyette, sümüklü böcek misali sırtını germiş, denizi kucaklayan Hakodate kentinin caddelerine bakıyordu. Balıkçılardan biri dibine kadar soğurduğu, neredeyse parmaklarını yakacak izmariti balgamıyla birlikte denize savurdu. Sarma sigara bir soytarı gibi taklalar attı, geminin yan cephesinden sekerek suya düştü. Adamın tüm bedeninden, insanın burnunun direğini kıran bir içki kokusu geliyordu.
21. yüzyılın eşiğini geçeli henüz 8 yıl olmuştu ki Japonya’da mucizevi bir gelişme yaşandı. Geçen yüzyılın ilk yarısında, daha somut bir ifadeyle 1929’da yayımlanmış bir proletarya (işçi sınıfı) edebiyatı eseri “yeniden keşfedildi”. Neredeyse 80 yaşında olan bu eser o kadar müthiş bir enerjiye ve canlılığa sahipti ki muazzam bir ilgi gördü, yazarı Kobayaşi Takici (1903-33) adeta 21. yüzyıl Japon edebiyatı mozaiğinin önemli bir parçası gibi düşünülür oldu. Bir süredir üzerine örtülen “ölü toprağı”nı silkip “yeniden doğarak”, “bir kez daha ayağa kalkan” bu eserin adı Yengeç Konserveleme Gemisi’ydi... (Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Yengeç Konserveleme Gemisi, Kobayaşi Takici, Çeviren: Devrim Çetin Güven, Ayrıntı Yayınları, 2018, 160 sayfa.
ÇEVİRİ’BİLİRSİN: EDEBİYATIN GİZLİ KAHRAMANLIĞI HAKKINDA NOTLAR! – FUAT SEVİMAY
Yazmayı ve okumayı hayatının merkezine yerleştiren, sözcüklerden beslenen herkesin ilgisini çeken “Atölye” serisinden bu defa da edebiyatın gizli kahramanlarının baş ucundan ayırmayacağı bir kitap: “Çeviri’Bilirsin: Edebiyatın Gizli Kahramanlığı Hakkında Notlar!”
Romanlarıyla olduğu kadar James Joyce gibi “çevrilemez” denen bir yazarın eserlerini bile ustalıkla dilimize kazandırmasıyla da tanınan, bol ödüllü çevirmen Fuat Sevimay, çevirinin inceliklerini verdiği onlarca atölye, çevirdiği onlarca kitaptan yola çıkarak anlatıyor.
Çevirmenler edebiyatın gizli kahramanları. Çoğu zaman dünya edebiyatının bekçileri. Ama kahramanların da önünde o boş sayfa açıkken danışacak bir dosta ihtiyacı vardır. Çeviri’Bilirsin bu yolda sizin gerçek dostunuz olacak! (Tanıtım Bülteninden)
KÜNYE: Çeviri’Bilirsin: Edebiyatın Gizli Kahramanlığı Hakkında Notlar, Fuat Sevimay, Hep Kitap, 2018, 140 sayfa.
YÖN DERGİSİ – MAYIS SAYISI
Yön Dergisi’nin 15. sayısıyla merhaba.
Türkiye’nin baskın bir seçime sürüklendiği günlerde hazırladığımız dergimiz, doğal olarak erken seçim gündemine eğilmek durumdaydı. Öte yandan Mayıs ayı dünya işçi ve komünist hareketinin önderi Karl Marx’ın da 200. doğum gününü kutlayacağımız aydı; haliyle dosya konumuzu da Marx’ın 200. yaşına ayırdık.
15. sayımızı Can Soyer’in 24 Haziran seçimlerine genel bir bakış attığı yazısıyla açıyoruz. Ardından gazeteci Kemal Can ve Mustafa Hoş ile 24 Haziran seçimleri hakkındaki söyleşilerimize yer verdik. Zozan Baran da erken seçim kararına iktidar ve muhalefet cephelerinden bakarak Türkiye siyasetini inceliyor.
Ergun Çağlayan döviz kurlarının yükselişi ile birlikte yeniden gündeme gelen ekonomik kriz ihtimalini erken seçim bağlamında değerlendirirken, Atakan Sönmez ise Doğan Medya Grubu’nun satışını konu alarak Türkiye’de medya ve basın dünyasının durumunu inceliyor. Doç. Dr. Emre Gürcanlı ise kapitalizm ile iş cinayetleri arasındaki organik ilişkiyi tarihsel süreç içerisinde gösteriyor.
Bu sayımızın dosya konusu “Marx 200 Yaşında: Anlatılan Onun Hikayesi” başlığını taşıyor. Metin Çulhaoğlu’nun marksizmin güncellenme ihtiyacından ve ihtimallerinden bahsettiği yazısını, Prof. Dr. Korkut Boratav’ın tarihsel maddecilik açısından Kapital’in 3. Cildi üzerine yoğunlaştığı yazısı ve Prof. Dr. İzzettin Önder’in 200 yılın ardından akademideki eğitim ve Marx’ın fikirleri hakkındaki yazısı takip ediyor. Doç. Dr. Kurtul Gülenç ile gerçekleştirdiğimiz ve marksizm ile etik eleştiri arasındaki ilişkiye yoğunlaştığımız söyleşinin ardından ise Can Soyer Marx’ın tarihe ve gelecek kuşaklara bıraktığı çağrıyı tartışıyor.
Kültür-Sanat sayfalarımızda Berkay Akbudak’ın Yunan yönetmen Theo Angelopoulos üzerine kaleme aldığı incelemesi yer alıyor.
Özgür Dirim Özkan ise, Deniz Ali Gür’ün geçtiğimiz sayımızda yayınlanan “islamda güncelleme” konulu yazısını tartışıp konuyu genişletiyor.
Kitap sayfamızda ise Rojda Bakan’ın China Mieville’nin Demirdenizi adlı romanını incelediği yazısına yer veriyoruz. (Tanıtım Bülteninden)
Merhume, kadınlaşırken “erkekleşmek”
Okumaya başladığınız andan itibaren sizi şaşırtacak şeylerin olacağını hissettiren kitaplardan Merhume... Belli olmayan bir gelecekte geçen hikâyede zaman kavramı sıklıkla yer değiştirecek. Farklı olay örgülerinden ve karakterlerden yola çıkarak birbirleriyle kesişen hayatlara tanıklık edeceğiz.
14-11-2016 23:39
13 yaşında âdet olmaya başlayan Evren’in gelişen vücuduna erkler dünyasından yanıt geliyor hemen ve ortaokula yazıldığında yaşadıklarını şöyle dile getiriyor Evren:
“Farklı bir koku mu yayılıyordu, tahrişi hiç geçmeyen kasıklarımdan, bir tür davet gibi, bilmiyorum, ama işte peşimdeydiler her daim. Memelerim mıknatıs mıydı, elleri hep onlara gidiyordu, sadece okşasalar bari kocaman kıllı elleriyle sıkıveriyorlardı, canım yanıyordu, gözlerim yanıyordu, içim yanıyordu…”
Annesi Gülsüm para karşılığında bedenini satıyordu. O nedenle kimse kurtarmaya gerek görmüyordu Evren’i onca erkeğin saldırılarından.
Erkek egemenliğinin hâkim olduğu bu hayatta erkekleşmiş bir karakter Evren. Evren’in kadın olduğuna dair bilgiler atılsa hikâyeden, rahatlıkla erkek olduğunu sanırsınız. Erkek karakterlerin erklikleri ne kadar baskınsa Evren’in kadınlığı o kadar zayıf. Cinsel saldırılar karşısında Evren’in yanıtı erkekleşmek olmuş. O da eziyor, baskı kuruyor. Bu bir savunma mekanizması olmakla birlikte handikapları da olan bir durum bana göre. Uyurkulak’ın ele aldığı erkeklik hallerini olduğu gibi vermenin yanı sıra hikâyenin dokusunu bozmayacak şekilde yergisini de görmeyi istiyor insan. Hikâyenin tüm erkek karakterleri sürekli küfür edip kadını aşağılarken Evren’in de onlardan pek farkı olmadığını görüyoruz. Toplumsal cinsiyet rollerini yeniden üreten ve güçlendiren küfür, hikâyede kesintisiz bir şekilde sürüyor. Hayatın kendisi de öyle değil mi, diyenleri duyar gibiyim. Evet, aynen öyle! Bu nedenle gerçek hayata ayna tutarken bunun yanlışlığını da bir şekilde dile getirmek yerinde olurdu diye düşünüyorum. Örneğin; Uyurkulak’ın bu yöntemi yazarlar dünyasını sıklıkla eleştirirken kullandığını görebiliyoruz.
“Benimkine benzer entelektüel cenazelerin gedikli sunucusu, şiir albümlerinden voleyi vurup dürümcü zinciri kuran davudi sesli gerizekalı kürsüye yaklaşıyor. “Sonsuzluk ve Bir Kum” adlı şiir kitabını “Edebiyat Çölünde Yeni Bir Kaktüs” başlıklı bir yazıyla itin götüne soktuğum için küfürler savura savura üzerime yürümüştü bu pezevenk.”
Hikâyelerin içinden hikâyeler
Karakterlerin hiçbirinin parlak bir hayatı yok. Birçoğunun çocukluğuna iniyoruz hikâyede. Bu nedenle hikâyede doğrusal bir zaman izlenmiyor. Hilmi Şerbet, ortağı Davut Vahdet ve onların cinsiyet değiştirmek isteyen dilsiz badileri Şevket Kara ile aralarına yeni aldıkları, matematiği çok iyi olan, e biraz da parası olan Alper Kenan Kaldıran polisin çözemediği kimi olayları çözmek yani hafiyelik yapmak üzere birlikte çalışmaya başlarlar. Hepsinin hikâyede ayrı ayrı yerleri mevcut. Onların hikâyesi de Evren Tunga’nın dilinin altında; ölmeden önce ailesini yoksulluktan kurtarmak için hikâyelerini 14 kasette topluyor Evren. Roman da bu 14 kasetin çözümlenmesinden, Yusuf Sertoğlu’nun tuttuğu dört tane not defterinden ve Şevket Kara’nın günlüğünden oluşuyor.
Tezgel Arif Efendi’nin Son Safha eserinin bölümlerini de atlamayalım. Okumaya başladığımda hikâyelerin çokluğu karşısında önce biraz tereddüt ettiysem de, devam edince her şey yerli yerine oturdu. Bazen biteceğini bilseniz bile bitmesin diye umut edersiniz ya, Merhume kurgusuyla bende bu tadı bıraktı.
Şimdiden iyi okumalar size de.
KÜNYE: Merhume, Murat Uyurkulak, April Yayıncılık, Şubat 2016, 320 sayfa