"İ'lem Eyyühel-Aziz! Çekirdek ağaç olmazdan evvel, yumurta kuş olmazdan evvel, habbe başak vermezden evvel binlerce imkân ve ihtimaller içerisinde ve binlerce suret ve şekillere girmek kabiliyetinde iken,.." Devamıyla izah eder misiniz?
Per, 29/09/2016 - 07:47 tarihinde gönderildi
Değerli Kardeşimiz;
"İ'lem Eyyühel-Aziz! Çekirdek ağaç olmazdan evvel, yumurta kuş olmazdan evvel, habbe başak vermezden evvel binlerce imkân ve ihtimaller içerisinde ve binlerce suret ve şekillere girmek kabiliyetinde iken; o eğri-büğrü ihtimaller, yollar içinden çekilip doğru ve müstakim müntec bir şekle, bir vaziyete sevk edilmelerinden anlaşılır ki, o tohumlar, evvelce de Allâm-ül Guyub'un terbiye, tedvir, tedbiri altında imişler. Sanki o tohumların her birisi, kudret kitablarından istinsah edilmiş küçük bir tezkeredir. Yahut bir fihristedir, ilm-i ezelîden alınmıştır. Yahut Kader kitablarından yazılmış bazı düsturlardır..."(1)
Bu paragrafta imkân delilinden bahsediliyor. İmkân sayısız ihtimal durumlardan en isabetli ve en faydalı ihtimalin bir irade tarafından seçilme durumudur. İmkân delili vahdetten kesrete, basitten karmaşığa gittikçe çoğalan ve daha da parlak bir hal alan bir delildir.
Mesela, Amerika'dan gelen bir adamın Avrupa’nın herhangi bir ülkesinin herhangi bir vilayetinde herhangi bir eve ziyarete geleceğini düşünelim. Avrupa kıtası birdir; kıtaya geldiğinde 64 ülkeye gitme seçeneği karşısına çıkıyor, yani imkân ziyadeleşmiş oldu. Sonra ülke olarak Türkiye’yi tercih etti, karşısına 81 vilayet çıkıyor, yani imkân yine çoğalıyor. 81 vilayetten İstanbul’u seçince, karşına en az beş milyon ev çıkıyor, yani imkân daha da ziyadeleşmiş oluyor.
Bu süreç içinde her aşamada o adamın önündeki imkânat, yani seçenekler çoğalıyor ve hepsinde bir tahsis ve tercih söz konusudur. Tahsis ve tercih ise, bir tahsis eden ve tercih edeni akla gösteriyor.
Çekirdek, yumurta ve habbe ilk hallerinde sayısız olası durumlara açık bir halde iken, sonra bir irade bu olası durumları eleyerek, en isabetli en faydalı yöne doğru seçmeye başladı ve çekirdek ağaç, yumurta kuş, habbe de ekin oldu. Bu süreçte sayısız olası durumların elenip en mükemmel sonuca ulaşılması, mükemmel bir iradeyi ve bilinçli bir seçme işlemini ispat ediyor.
Olayları tesadüfe havale eden ahmakların iddia ettiği gibi ağaç, kuş ve başak tesadüfen oluşmuyor, İlahi iradenin mükemmel ve kusursuz tercihinin bir sonucunda yaratılıyor. Bu paragrafın meali bu şekildedir.
Kainatta her bir iş ve işlem, ezeli ilimde miktarı belirlenmiş, tabiri caiz ise plan ve projesi hazırlanmış sonra İlahi kudretin dokunması ile varlık sahasına çıkmıştır. Hiçbir şey tesadüfen olmuş değildir. Her şeyi sonsuz ilimle tasarlamış, sonsuz kudret de bu tasarıma uygun bir şekilde icat etmiştir.
(1) bk. Mesnevi-i Nuriye, Şule.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editör