Kategorilerim
Diğer İçeriklerim (3772)
Takipçilerim (65)
İlk Müslüman Türk Devletleri, İlk Müslüman Devletler, İlk Müslüm
2008-01-26 20:13:00İLK TÜRK ARAP İLİŞKİLERİ
1. Hz. Osman zamanında Kafkasya'ya yönelen İslâm orduları Hazar Türkleri tarafından durdurulmuştur.
2. Maveraünnehir bölgesini alan Emeviler, Orta Asya'ya girmek istediklerinde Türgişler tarafından engellenmiştir.
3. Abbasiler iktidara geçtiklerinde Türgişler yıkılış sürecine girmişti. Uygurlar ise henüz yeni kurulmuştu. Uygurlar Çin'e karşı durabilecek güçte değildi.
TALAS SAVAŞI (751)
Nedenleri:
1. Çin'in, Batı Türkistanda egemenlik kurmak istemesi.
2. Çin'e karşı koyacak durumda olmayan Batı Türkistan'daki Türklerin Abbasilerin, Horasan Valisi Ebu Müslim'den yardım istemesi.
İslâm ordusu Çin ordusunu Talas savaşında yenilgiye uğrattı. Karluk Türkleri bu savaşta Çin'e karşı etkili biçimde savaştı.
Sonuçları:
1. Arap-Türk savaşlari son erdi.
2. Çin'in, Orta Asya'daki baskisi bitti. Bu durum, Uygurlarin kuvvetlenmesine ve Bati Türkistandaki Türklerin rahatlamasini sagladi.
3. Türkler arasinda Islâmiyet yavaş yavaş yayilmaya başladi. Bu durum Türk ve Islâm tarihinde önemli bir dönüm noktasi olmuştur.
4. Çin'de gerçekleştirilen teknik buluşlardan kâgit, matbaa, pusula, barut gibi buluşlar, Türkler araciligiyla Arap ülkelerinde taninmaya başladi.
KARAHANLILAR (840-1212)
1.Karluk Yagma Çiğil adlı Türk toplulukları tarafından kurulmuştur. Bilinen ilk hükümdar Bilge Kül Kadir Han'dır.
2.Satuk Buğrahan zamanında devleti oluşturan topluluklar arasında, İslamiyet benimsenmeye başlamıştır. Talas Savaşından sonra ortaya çıkan bu durum nedeniyle, Karahanlılar ilk müslüman Türk devleti sayılmıştır.
3.Arapça ile karşılaşmalara rağmen, resmi dil olarak Türkçeyi kullanmışlardır. Bundan sonraki Türk devletleri Arapça ve Farsçayı resmi dil yapmışlardır. Bu nedenle Karahanlılar, resmi dili Türkçe olan ilk Türk devleti sayılmıştır.
4.Uygur alfabesi ile yazışmışlardır.
5.Türk edebiyat tarihinin iki önemli eseri olan Divan-ı Lügat-üt Türk ve Kutadgu Bilig bu devlet zamanında yazılmıştır.
6.Devleti oluşturan boylar iç işlerinde serbest olduğundan, devlet konfederatif bir özellik göstermiştir.
7.Gaznelilerle birleşerek Samanoğulları devletine son vermişler ve bu devletin topraklarını paylaşmışlardır.
8.Taht kavgaları nedeniyle devlet ikiye ayrıldı.
9.Doğu Karahanlılar'a Karahitaylar, Batı Karahanlılar'a Harzemşahlar son vermiştir.
GAZNELİLER (963-1180)
1. Samanoğulları devletinin Gazne şehri valisi Alptekin tarafından kurulmuştur.
2. Hükümdar Sebük Tekin zamanında Samanoğullarından ayrılıp tamamen bağımsız olmuşlardır.
3. Gazneli Mahmut zamanında en güçlü dönemlerini yaşadılar. Bu hükümdar Türk tarihinde ilk kez sultan ünvanını kullanan hükümdar olmuştur.
4. Gazneli Mahmut Batı Hindistan'a düzenlediği seferlerle İslamiyeti bu bölgeye tanıtmıştır.
5. Gazneli Mesut zamanında Selçuklularla yaptıkları Dandanakan Savaşını kaybettiler. (1040) Bu savaştan sonra Selçuklu egmenliğine girdiler.
6. İdari ve askeri güç Türklerdi. Türkler nüfus olarak azınlıkta idi. Nüfus olarak Afganlılar ve İranlılar çoğunlukta idi.
7. Devletin resmi dili arapça ve farsçaydı.
8. Gazne ordusunda merkezi gücü oluşturan Gulâmlar denilen askerler devşirme usulüyle yetiştirilmiştir. Bunlar devletten maaş alırlardı.
9. Sanatta İran ve Hint tesirlerinin altında kalmışlardır.
10. Büyük Selçuklu devleti yıkılınca Afganlılar isyan ederek bu devlete son vermişlerdir.
BÜYÜK SELÇUKLU DEVLETİ (1038-1157)
1. Selçuklu beyleri Oğuzlar Devletinden ayrılarak Samanoğullarına ait olan Cend şehrine yerleşti. Samanoğulları, Selçuklulara bağlı Oğuzlardan Karahanlı ve Gazne saldırıları karşısında yararlandı.
2. Samanoğulları devleti yıkılınca, Selçuk Bey Maveraünnehir bölgesinde etkinlik sağladı.
3. Aslan Bey zamanında Selçuklular Horasan'ı almaya çalıştılar. Buna karşı çıkan Gazneli Mahmut, Aslan beyi tutukladı. Bundan sonra Selçukların başına Tuğrul ve Çağrı kardeşler geçti.
4. Tuğrul Beyin idaresinde Selçuklular gaznelileri Nesa ve Serahs Savaşlarında yenilgiye uğrattı. Daha sonra Nişabur şehrini aldı (1038). Kendi adına hutbe okuttu. Böylece bağımsızlığını ilan etti.
5. Tuğrul bey, Dandanakan Savaşını kazandı (1040) ve Gaznelileri egemenlik altına aldı. Böylece Selçuklular imparatorluğa dönüştüler.
6. Tuğrul bey, ihtiyaçlar üzerine yeni topraklar kazanmak amacıyla Doğu Anadolu'ya ve Kafkasya'ya akınlar başlattı. Bu seferler sırasında Bizans ve Gürcü orduları Pasinler Savaşında yenilgiye uğratıldı (1048). Esir denilen Gürcü kralı barış yapılarak serbest bırakıldı. Pasinler Savaşı ilk Bizans-Selçuklu çatışmasıdır.
7. Tuğrul Bey, giderek bölgede kuvvetlenince Abbasi halifesi kendisinden yardım istedi. Bunun nedeni Fatimilerin ve Büveyhilerin Abbasi halifesine saldırmalarıdır. Tuğrul Bey, Büveyhi Devletine son vererek halifeyi korumasına aldı. Bundan sonra Türkler İslam dünyasında daha etkin olmaya başladılar.
MALAZGİRT SAVAŞI (1071)
Alparslan zamanında Anadoluya yapılan seferler sürdürüldü. Fatimilerden Suriye'yi almak için Suriye seferine başlandı. Ancak Bizans kralı Romen Diyojen Selçuklu akınlarını durdurmak için Doğu Anadolu'ya güçlü bir orduyla sefer düzenledi. Alparslan Suriye seferini yarıda kesti. Yapılan Malazgirt Savaşını kazandı (1071). Bundan sonra Selçukluya bağlı komutanlar Anadoluyu yeni bir yurt yapmak için fetihler yaptılar. Bunun sonucunda Anadolu'da ilk Türk beylikleri kuruldu. Bu beyliklerin başlıcaları şunlardır: Saltuklular, Artukular, Danişmentler ve Mengücekler.
Devletin en güçlü olduğu dönem Melikşah zamanıdır. Devletin egemenlik alanı Marmara bölgesinden Orta Asya'ya, Basra Körfezine ve Kafkasya'dan Suriye'ye kadar genişlemiştir. Melikşahtan sonra devlet zayıflamıştır. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
a. Taht kavgaları
b. Atabeylerin bağımsız beylikler kurmaları
c. Batıni tarikatında olanların isyanları (Bu tarikat Şiiliğin bir kolu idi)
d. Abbasi halifelerinin siyasi güç kazanmaya çalışmaları
e. Türkmenlerin isyanları. (Türkmenler, önemli görevlere atanmadıkları için isyan etmişlerdir.)
Sultan Sencer yukarıdaki sorunlara rağmen otoriteyi yeniden sağladı. Devleti yeniden kuvvetlendirdi. Ancak, doğudan gelen Moğol kökenli Karahitaylarla yapılan Katvan Savaşını kaybettiler (1141). Savaştan sonra Selçuklular yıkılış sürecine girdiler. Sultan Sencerin bir Oğuz isyanında esir düşmesi ve ölmesinden sonra devlet yıkılmıştır. Bundan sonra İmparatorluk topraklarında aşağıdaki devletler ile atabeylikler kuruldu. Horasan Selçukluları, Kırman Selçuklulrı (Güney İran'da), Irak Selçukluları, Anadolu Selçukluları, Zengiler Atabeyliği ve Böriler Atabeyliği, Tuğtekinler Atabeyliği, İldenizoğullarıdır. Bunların içinde en etkili olanı Anadolu Selçukluları ve Musul'daki Zengiler Atabeyliğidir.
BÜYÜK SELÇUKLULARDA YÖNETİM VE KÜLTÜR
1. Devletin bütün işleri Büyük Divan denilen kurulda görüşülürdü. Son söz ve karar sultana aitti.
2. İktidara gelmek, belirli esaslara ve seçim usullerine bağlanmamıştı. Her şehzade iktidara gelme konusunda eşit haklara sahipti. Bu nedenle taht kavgaları yaşanmıştır. Devlet zarar görmüştür.
3. Melik ünvanı verilen şehzadeler vali olarak atanırlardı. Yanlarında Atabey denilen tecrübeli devlet adamları vardı. Atabeyler şehzadelere yönetimle ilgili bilgi kazandırırlardı. Ancak bunlar devletin merkezi otoritesi zayıflayınca bağımsız beylikler kurmuşlardır.
4. Hukukla ilgili sorunları çözmek için hükümdarın başkanlığında Divan-ı Mezalim denilen bir meclis kurulmuştur.
Sivil halk arasındaki davalara kadılar bakmışlardır. Askeri davalara ise Kad-ı Leşker denilen görevliler bakmıştır.
5. Ordu, Gulâmlar, İkta askerler ve Türkmenler denilen sınıflara ayrılmıştır.
Gulâmlar, küçük yaştaki çocukların temel askerlik eğitimden geçirilmesiyle oluşturulmuştur. (Devşirme usulü) Bunlar devletten maaş alırlardı.
İkta askerler toprakların geliriyle yetiştirilirdi.
Türkmenler ise sınırlarda görev yapan akıncı birliklerdi.
6.Toprakların tümü devletin malı sayılmış ve has, ikta, vakıf ve mülk olmak üzere çeşitlere ayrılmıştı.
7. Resmi dil Farsça idi. Eğitim dili ise Arapçaydı.
İslâm dünyasının ilk büyük üniversitesi sayılan Nizamiye Medresesi Alparslanın emri ve Vezir Nizamül mülkün çabalarıyla yapılmıştır. Bu dönemde ünlü matematikçi Ömer Hayyam ile tasavvuf adamı Ahmet Yesevi yetişmiştir. Ahmet Yesevi Divan-ı Hikmet adlı tasavvuf nitelikli yapıtı yazmış ve Göçebe Oğuz boylarına İslamiyeti tanıtmıştır.
YAKIN DOĞUDA VE ASYADA KURULAN DİĞER TÜRK - İSLAM DEVLETLERİ
TULUNOĞULLARI (868-905)
1. Abbasilerin merkezi otoritesinin zayıflaması üzerine, Tulunoğlu Ahmet bey kendi devletini kurdu. Bu devlet Mısır'da kurulan ilk Türk islâm devletidir.
2. Tarım, bayındırlık, ticaret ve mimari alanda önemli çalışmalar gerçekleştirildi. Bu çalışmalarla Mısır'daki sosyal yaşayışı ve ekonomik yaşayışı ileri seviyeye ulaştı. Abbasilerin saldırısıyla Tulunoğlu devleti yıkılmıştır.
İHŞİDOĞULLARI (964-969)
1. Abbasilerin Mısır'daki Türk kökenli valilerinden Mehmet Bey tarafından kuruldu. Bu devlet Türklerin Mısır'da kurduğu ikinci devlettir
2. Devletin egemenlik alanı Hicaz'ı ve Suriye'yi de kapsamıştır. Bu sırada Tunus'ta kurulan Fatimiler İhşitleri yıkarak, Abbasi devletine son vermeyi amaçladılar. Fatimilerin güçlü saldırıları sonucu yıkıldılar.
EYYUBİLER (1171-1750)
1. Haçlı saldırısına uğrayan Fatimi devletine, yardım için gönderilen ordunun komutanı olan Selahattin Eyyubi, Fatimi devletini yıkarak kendi devletini kurmuştur.
2. Selahattin Eyyubi 1. Haçlı Seferinde kurulmuş olan Kudüs Haçlı Krallığını, Hittin savaşında yendi ve bu devleti yıktı. (1187) Bunun üzerine III. Haçlı seferi yapıldı. Selahattin Eyyubi III. Haçlı seferinde Kudüsü başarıyla savundu.
3. Devletin egemenlik alanı Hicaz'ı ve Güneydoğu. Anadolu'yu kapsamıştır.
4. Selahattin Eyyubiden sonra başarılı hükümdarlar iktidarda görülmedi. Devlet iç isyanlar ve haçlı saldırılarıyla zayıfladı. Memluklu adı verilen askerlerin isyanları sonucu Eyyubi devleti yıkılmıştır.
Eyyubiler devlet ve askerlik alanında Büyük Selçukluları ve Abbasiler'i örnek almışlardır.
MEMLUKLAR (Kölemenler) (1250-1517)
1. Eyyubi ordusunda devşirme usulü ile yetiştirilen Memluklu adi verilen askerlerin komutanlarindan Aybey, Eyyubi devletine son vererek Memluklu devletini kurdu.
2. Aybey, Misir'a yönelik olan 7. Haçli Ordusunu Mansura Savaşinda yenilgiye ugratti.
3. Sultan Kutuz zamaninda, Arabistan'i ve Akdeniz kiyilarini almayi amaçlayan Mogol ordularini (Ilhanlilari) Suriye'de Ayncalut savaşinda yenilgiye ugratti (1260). Böylece Misir, Arabistan ve Akdeniz kiyilari Mogol istilasindan korundu. Memluklular Mogol istilasini durduran tek devlet oldu.
4. Sultan Baybas, Abbasilerin yikilişiyla sona eren Abbasi halifeligini yeniden kurdu.
5. Memluklularin egemenlik alani Hicazi, G.D. Anadoluyu, ve Çukurova'yi kapsamiştir.
6. Hükümdarlik, hanedanlik anlayaşina göre sürdürülmüştür. Buna ragmen çok yetenekli komutanlar da iktidara gelebilmiştir. Bu durum çok sayida hükümdar degişimine neden oldugu gibi başarili kişilerin de hükümdar olabilmesini saglamiştir.
7. Resmi dil Arapça idi. Buna ragmen sarayda Türkçe kouşulurdu. Bunun nedeni devlet teşkilatinda Türklerin bulunmasidir. Yavuz Sultan Selim Memluklulari Mercidabik (1516) ve Ridaniye (1517) savaşlarinda yenilgiye ugratti ve yikti.
HARZEMŞAHLAR (1157-1231)
1. Harzem yöresi, Aral Gölü ile Hazar denizi arasında kalan yerdir. Burada yaşayanlara Harzemşahlar denilmiştir.
2. Harzemi yöneten Atsız adlı Türk beyi, Büyük Selçukluların zayıflamasından yararlanarak bağımsızlık hareketini başattı.
3. Sultan Sencerin Oğuzlara esir düşmesinden sonra Atsız bağımsızlığını ilan etti.
4. Harzemliler zamanında İran'ı, Horasan'ı ve Afganistan'ı alarak Cengiz İmparatorluğuna sınır oldular.
5. Harzemliler Cengiz Han'ın gönderdiği dostluk kervanını casuslukla suçlayarak imha edince, Moğol-Harzem savaşlari başladi. Cengiz Han'in başlattigi savaşlarla Harzemliler yikiliş sürecine girdi.
6. Mogol istilasi sonucu Harzem yöneticiler bir kisim halkla birlikte Kafkasya'ya ve Dogu Anadolu'ya çekilmek zorunda kaldi. Anadolu Selçuklu hükümdari I. Alaeddin Keykubat, Harzemlilere Mogollara karşi bir ittifak kurulmasini önerdi. Harzemliler bunu reddederek Dogu Anadolu'yu almaya çaliştilar. Bu durum Yassi Çemen
MOGOL IMPARATORLUGU
1. Cengiz Han tarafindan 1206 yilinda kurulmuştur. Başkent Ötüken bölgesindeki Karakurum şehridir.
2. Cengiz Han, başlattigi saldirilarla Harzemlileri yikiliş sürecine soktu. Bunu izleyen dönemde Mogol ordulari Ortadogu'daki Müslümanlarin yaşadigi şehirleri yagmaladilar.
3. Mogol Imparatorlugu fetihlerle genişlemiştir. Egemenlik alani Çin denizinden başlayarak Batida Dogu Avrupa'ya kuzeyde Sibirya'ya güneyde Tibet'e ve Kore'ye kadar genişledi. Mogollar Anadolu'yu ve Irak'i da egemenliklerine aldilar.
4. Mogol imparatorlugu içerisinde Orta Asya'daki Türk topluluklari da yer almiştir.
5. Devletin idari yapilanmasinda Uygur Türkleri etkili çalişmalarda bulunmuştur.
6. Resmi yazişmalarda Uygur alfabesini kullanmişlardir.
7. Cengiz Hanin ölümünden sonra Imparatorluk parçalanmiş ve yeni devletler ortaya çikmiştir. Bu devletler:
1. Çin Mogol Imparatorlugu (Kubilay Hanligi): Mogolistanda kuruldu.
2. Çagatay Hanligi: Bati Türkistan'a ve Afganistan'a egemen oldu.
3. Ilhanli Devleti: Cengiz Hanin torunu Hülagü han tarafindan Iran'da kuruldu. Bu devlet Abbasi devletine son verdi. Kösedag Savaşiyla Anadolu Selçuklu Devletini yikiliş sürecine soktu.
4. Altinordu Hanligi: Sibiryadan başlayarak Karadenizin kuzeyindeki topraklara kadar uzanan cografyaya egemen oldu. Timur'un saldirilariyla parçalandi. Bu devletin yikilmasiyla Kirim hanligi, Kazan hanligi, Sibirya hanligi, Nogay hanligi ve Tarhan hanligi kurulmuştur. Kirim hanligi Fatih zamaninda Osmanli devletine baglanmiştir.
TIMUR IMPARATORLUGU (1370-1506)
1. Çağatay devletine komutan olarak hizmet verenTimur, bu devletin Türkistan'da halka baskı yapması üzerine isyan çıkardı. Moğol devletine son vererek kendi devletini kurdu.
2. Devletin egemenlik alanı Batı Türkistan'ı, Afganistan'ı, İran'ı, Batı Hindistan'ı ve Anadolu'yu kapsadı.
3. Timur başlattığı saldırılarla Altınordu devletini yıkılış sürecine soktu ve Ankara savaşıyla Osmanlıyı egemenliğine aldı.
4. Timur başkent Semerkant'ı bilim kültür merkezi haline getirdi.
5. Timur, Çin'e yapacağı sefere hazırlık sırasında öldü. Timur'dan sonra devlet yıkılmıştır.
BABÜR DEVLETİ (1526-1858)
1. Timur'un torunlarından Babür Şah tarafından Kuzey Hindistan'daki Agra şehrinde kurulmuştur.
2. İlk dönemlerde Hinduizm'e ve Budizm'e inanan insanlara hoşgörü ile yaklaşmışlar ve böylece Hintlilere egemenliklerini kabul ettirmişlerdir.
3. Hükümdar Evrengizip İslamiyetin dışındaki dinlere karşı tutucu davrandı ve bu dinlere ait tapınakları yıktırdı. Bunun üzerine iç isyanlar çıktı ve devlet zayıfladı. Bu sırada Safeviler, Batıda saldırılar başlattılar.
4. Coğrafi keşifleri izleyen süreçte Fransızlar ve İngilizler'i Hindistan kıyılarına egemen oldular.
5. İngilizler son Babür hükümdarını esir ederek Babür devletine son verdiler ve Hindistan'ı sömürge yaptılar.
6. Dünya sanat tarihinin önemli eserlerinden Taç Mahal, bu devlet zamanında yapılmıştır.
KARAKOYUNLU DEVLETİ (1380-1469)
1. İran'daki İlhanlı devletinin zayıflamasından yararlanan Van olaylarındaki göçebe Oğuz boyları tarafından kurulmuştur.
2. Akkoyunlular Azerbaycana kadar sınırlarını genişlettiler. Bir süre Timur egemenliğinde kaldılar.
3. Akkoyunlular tarafından yıkılmıştır.
AKKOYUNLU DEVLETİ (1378-1502)
1. İlhanlı devletinin yıkılmasından sonra Malatya ve Diyarbakır dolaylarında yaşayan Oğuz kökenli aşiretler tarafından kurulmuştur.
2. Halk göçebe topluluklardan oluşmuştur.
3. En etkili oldukları dönem Uzun Hasan zamanıdır. Timur'un Anadolu seferini desteklemişlerdir.
4. Doğu Anadolu'dan Azerbeycan'a kadar uzanan yerlere egemen oldular.
5. İç Anadoludan toprak almak için Karamanlılarla ittifak yaptılar. Ayrıca Osmanlıya karşı Pontus Rum devletini desteklediler. Bu olaylar Otlukbeli Savaşına neden oldu (1473). Osmanlılar Otlukbeli savaşını kazandı. Bundan sonra devlet iç çatışmalarla yıkıldı. Yerine Safevi devleti kuruldu.
Yassı Çimen Savaşina neden oldu. Harzemliler Yassi Çimen Savaşinda yenildi (1230). Bundan sonra Mogollar Harzem yöneticilerini öldürdü ve Harzemliler tarihten silindi.
Yorum Yaz