Çernobil felaketinin üzerinden 35 yıl geçti. Fakat bilim insanları, patlamanın meydana geldiği dördüncü reaktörde tekrar nötron tepkileri keşfetti.
Ukrayna’daki Çernobil Nükleer Santralinin dördüncü reaktöründe 26 Nisan 1986 günü patlama olmuştu. Bu olaydan çabucak sonra yetkililer bölgedeki tüm insanları tahliye etti. Ukraynalı yetkililer, bölgenin 24 bin yıl insanlara uygun olmayacağını söyledi. Geçtiğimiz günlerde ise araştırmacılar, reaktör odasında nükleer fisyon tepkilerinde artış gördüklerini açıkladı.
Çernobil için şimdi müdahale gerekmiyor
Patlama sonrası tesisin alt reaktör odasında uranyum birikti. Bu yakıt, nötronlarla çarpışarak çekirdek parçalanması sürecine girmeye başladı. Araştırmacılar, alt reaktör odasının daha evvel de bu malzemeyi içerdiğini düşünüyordu. Lakin odaya erişim olmadığı için felaketten bu yana insan yahut robotik gözlerle müşahede yapamadılar.
Ukrayna’nın terk edilmiş Pripyat kentindeki Çernobil Nükleer Santrali yakınlarındaki bir anaokulu. (Fotoğraf: Reuters)
Geçtiğimiz haftalarda araştırmacılar odadaki nötron emisyonlarında bir artış gördü. 2016’nın başından bu yana düzeyler yaklaşık yüzde 40 arttı. Bu, artan bir nükleer fisyon tepkisine işaret ediyor. Bilim insanları, sorunun yeni bir patlamayı tetikleyip tetiklemeyeceğini araştırıyor. Lakin şu anki yorumlar, şimdi müdahale gerekmediği istikametinde oldu.
Sheffield Üniversitesinden Neil Hyatt, nükleer atık imhası üzerine çalışıyor. Hyatt, Çernobil reaktöründeki durumu Science mecmuasına anlattı. Araştırmacı, alt reaktör odasındaki durumu “bir mangaldaki köze” benzetti. Hyatt, “Bu, bize bunun çözülmüş bir sorun olmadığını, yalnızca sabit kaldığını hatırlatıyor.” dedi.
Nükleer parçalanmaya ne sebep oluyor?
Pekala, Çernobil felaketinden yıllar sonra neden bu türlü bir tepki gündeme geldi? Uranyum yahut plütonyum yakıtı radyoaktif olarak ayrıştığında nötronlar yayar. Nötronlar öbür bir radyoaktif çekirdek tarafından yakalanırsa bir fisyon tepkisine neden olabilir. Bununla birlikte, büyük ölçüde su, bu nötronları yavaşlatarak yakalanmalarını maniler.
Patlama, Ukrayna ve komşusu Beyaz Rusya’nın bir kısmını makus halde etkiledi. Bölgede sırf hayvanlar yaşıyor. (Fotoğraf: Sergei Chuzavkov/AP)
Patlamadan 1 yıl sonra yetkililer reaktör odasının üzerine çabukla bir duvar inşa etti. Bu müdafaa duvarı içeri yağmur sularının girmesini engelleyemedi. Sular, nötronları yavaşlattı. Lakin uranyum çekirdeklerinin fisyon tepkisi gösterme mümkünlüğü arttı.
Nötron sayısındaki artışın üzerine 2016 yılında yeni bir müdafaa kalkanı inşa ettiler. Bunun üzerine, nötron sayıları sabit kalmıştı ki araştırmacılar son vakitlerde nötronlarda artış tespit etti. Bunun nedeni ise, nötronları yavaşlatan yağmur sularının yokluğu. Zira, yeni yapı sonrası su girmeyince nötronları yavaşlatacak etken de ortadan kayboldu.