ÖNSÖZ \"Hakim Sözleşmeye Müdahalesi\" başlıklı profesörlük takdim eseri olarak kaleme aldığım bu kitabımın, ilk baskısı 1987 yılından yayınlanmıştır. Kitabın ikinci baskısı ise, yeni Türk Borçlar Kanunu tasarısının hazır¬lanmasının devam ettiği 2007 yılında yapılmıştır. 22 Nisan 1926 tarih ve 818 sayılı eski Borçlar Kanunu, 11 Ocak 2011 ta¬rih ve 6098 sayılı yeni Türk Borçlar Kanununun 647. maddesi ile yürürlük¬ten kaldırılmıştır. Hakimin sözleşmeye müdahalesi, sözleşmeler hukuku ve doğrudan söz¬leşme metni ile ilgilidir. Tarafların arasındaki sözleşme metninde yer alan maddelerin yorumu, sözleşme metninde düzenlenmemiş hususların tamam¬lanması, sözleşmenin değişen hal ve koşullara uyarlanması, ihtilaf konusu olursa, taraflardan en az birisinin başvurusu üzerine, bu konuda hakimin sözleşmeye müdahalesi için dava açılması gerekir. Liberalleşme ve sermayenin globalleşmesi, özelleştirme, devletin piyasa¬lara müdahalesi ve ortak oyuncu olarak katılmasından ziyade, esas itibariyle, ekonomik ve mali piyasalarda düzenleyici ve denetleyici rolünü üstlenmesi nedeniyle, artık bugün, kanunların emredici hükümlerine riayet şartı ile akla gelen her konuda, sade vatandaşlar ve özellikle piyasa oyuncularının arala¬rında sözleşme yapmaları hukuken mümkündür. Tabir yerinde ise, artık \"sözleşmeler devri\" yaşanmaktadır. Bu gelişmenin sonucu mahkemelerde sözleşmeden doğan davaların sayı¬sı oldukça artmıştır. Genellikle bu davaların konuları da, ya doğrudan veya dolayısıyla hakimin müdahalesini gerektirmektedir. Bu müdahale; sözleşme¬nin yorumu, boşlukların tamamlanması ve sözleşmenin değişen hal ve şartla¬ra uyarlanması ile ilgilidir. Hakimin sözleşmeye müdahalesi daha çok söz¬leşmenin yorumlanması durumlarında, söz konusu olmaktadır. Bu nedenle yorumlama ile ilgili BK\′nın 18. maddesi ve yeni yürürlüğe giren TBK.nın 19. maddesi hükümleri, hakimin sözleşmeye müdahalesi ile doğrudan ilgilidir. 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe giren, 6098 sayılı Türk Borçlar Ka¬nunun Adalet Bakanlığı uzmanlar komisyonunca ön tasarısının hazırlanması sırasında, komisyon üyesi olarak eski 818 sayılı Borçlar Kanunun muvazaa (danışıklılık ile ilgili 18. maddesinin) yeni kanunda aynen muhafaza edilme¬si yerine, Türk ve İsviçre doktrin ve mahkeme içtihatlarında da genellikle kabul edildiği üzere, Alman BGB\′sinde düzenlendiği gibi, - Sözleşmenin yorumu ve - Muvazaa durumu ile ilgili olarak, Taslakta iki ayrı maddenin düzenlenmesi yerinde olacaktır. Bu durum ise, uygulamaya yorum ve muvazaa konusunda açıklık ve ko¬laylık sağlayacaktır, düşünceleriyle; Yorum için, BGB\′nin 133 ile 157 paragraflanndaki hükümler birleşti¬rilmek suretiyle, bir madde düzenlenmelidir. Muvazaada ise; BGB § 117\′de olduğu gibi 1 ve 2. fıkra olarak muvazaalı (görünürdeki) işlem ve gizli işlem düzenlemeli, 3. fıkra olarak BK m. 18/2 hükmü esas alınmalıdır. Buna göre taslağın yeni maddelerinin düzenlenmesi aşağıdaki gibi olması gerektiği; tarafımdan bir öneri metni olarak, komisyona sunulmuştur. \"D) İrade Beyanı Ve Sözleşmenin Yorumu Madde 18- Bir irade beyanının yorumunda, gerçek irade araştırılır, ifadenin kelime anlamı ile bağlı kalınmaz. Bir sözleşme hakkında gerek şekil gerek içerik bakımından karar verilir¬ken, tarafların yanılgı yüzünden veya yanlışlıkla kullandıkları ifadeler değil, sözleşmenin niteliği ve bütünlüğü göz önünde tutularak, onların birbirine uy¬gun irade beyanlarının, dürüstlük kuralına dayanan güven ilkesi uyarınca, makul ve dürüst üçüncü kişinin verebileceği anlam esas alınır. Madde 18a- Tarafların üçüncü kişilerinden durumu gizlemek ve onları al¬datmak amacıyla gerçek iradelerine uymayan, görünüşte birbirine uygun irade beyanları sonucu kurdukları, ancak aralarında bağlayıcı olmayacağı hususun¬da anlaştıkları, görünürdeki sözleşme, danışıklık nedeniyle geçersizdir. Tarafların görünürdeki sözleşmenin arkasında gizledikleri gerçek iradele¬rine uygun olan ve irade bayanlarının uyuştuğu gizli sözleşmenin geçerliliği, kanunun ilgili hükümlerine göre belirlenir. Borçlu, yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı kazanmış olan üçüncü kişiye karşı, bu işlemin danışıklı işlem olduğu iddiasında bulunamaz.\" Ne var ki; bu önerim Komisyonun çoğunluğu tarafından, gerekçesiz olarak, kabul edilmemiştir. Kitabın üçüncü basısının uygulamacılar ve akademisyenlere faydalı olmasını temenni ediyorum. Kitabın düzeltmelerindeki yardımları nedeniyle Cand. Jur. Utku SARUHAN\′a bu vesileyle teşekkürlerimi bildirmek isterim. Paris Caddesi, Ankara, 09 Temmuz 2012 Prof. Dr. İbrahim KAPLAN SAVINGNY «System des heutigen römischen Rechts» (Bugünkü Roma Hukukunun Systemi 8. Bde Berlin 1840-1849) adlı eserinin önsözünde «hu¬kuk doktrini ile uygulaması» ayrımını vesile ederek şunları söylemektedir: «Birbirinden ayrılmış bu faaliyetlerden her birinin başlangıçta bir bütün olarak şu hususu kesin şekilde göz önünde bulundurması gerekir: Bir hukuki meseleye ilişkin olarak her hukuk teorisyeninin belli bir derecede uygulama¬daki, her hukuk uygulayıcının da doktrindeki görüşleri dikkate alması ve geliştirmesi icap eder. İşte her türlü iyiliğin ve sağlamlığın temeli buna da¬yanır. Nerede bu gerçekleşmezse, yani hukuk doktrini ile uygulaması arasın¬daki ayınm mutlak bir seviyeye ulaşırsa işte o zaman orada kaçınılmaz ola¬rak hukuk teorisyenliğinin boş bir oyun, hukuk uygulamacılığının ise sadece bir sanat durumuna düşmesi tehlikesi ortaya çıkar. (Prof. Dr. Hans Merz, SPR, VI/1 OR, Allgemeiner, Teil, Vonvorttan-önsözden naklen) İÇİNDEKİLER §1. HAKİMİN SÖZLEŞMEYE MÜDAHALESİ KAVRAMI VE MAHİYETİ 17 I. Sözleşme Serbestisi İlkesi 17 1. Sözleşme Yapıp Yapmama Serbestisi 17 2. Sözleşmenin Karşı Tarafını Seçme Serbestisi 17 3. Şekil Serbestisi 18 4. Sözleşmenin Muhtevasını Belirleme Serbestisi 18 5. Tip Serbestisi 18 6. Mevcut Sözleşmeyi Değiştirme veya Ortadan Kaldırma, Serbestisi 18 II. Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi Kavramı ve Tanımı 18 1. Geniş Anlamda 18 2. Dar Anlamda 19 a) Genel Olarak 19 b) Müdahalenin Konusu Olarak Sözleşmenin Sübjektif Unsurları 20 c) Sözleşmeye Uygun Karar Karşısında Müdahalenin Durumu 20 d) Kanunun Emrettiği Müdahale ve Hakimin Müdahalesi.... 21 e) Sözleşmeye Müdahale ve Sözleşmenin Yorumu 22 f) Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi ve Sözleşmenin Hakim Tarafından Tamamlanması 23 g) Tanım 23 §2. GENEL OLARAK SÖZLEŞME MUHTEVASININ TESPİTİ 25 I. Sözleşmenin Muhtevası 25 1. Kavram 25 2. Sözleşme İçin Geçerli Normlar 25 a) Sözleşmeye Has Kurallar - Sözleşme İçi Kurallar 25 b) Sözleşme Dışı Kurallar 26 II. Sözleşmenin Muhtevasının Tespiti 27 §3. SÖZLEŞMENİN HAKİM TARAFINDAN YORUMU 29 I. Yorum Kavramı ve Nitelikleri 29 1. Yorum Kavramı 29 2. Yorumun Konusu 29 3. Yorumun Amacı 30 4. Yorumun Muhtemel Sonucu 31 a) Olumlu Sonuç 31 b) Olumsuz Sonuç 31 c) Yorumun Başarısız Sonucu 32 II. Yorum İhtilafı 32 1. Genel Olarak 32 2. Yorum İhtilafının Tarafları 33 3. Yoruma İlişkin Taleplerin Gerekçesi 34 4. Yorum İhtilafının Şartlan 35 a) Yorum İhtilafı Sözleşmenin Muhtevasına İlişkin Olmalıdır 35 b) Taraflar Arasında Hakiki Anlamda Bir Yorum İhtilafı Bulunmalıdır 36 III. Sözleşmenin Yorumunun Temel Esasları ve Metodlan 37 1. Genel Olarak 37 2. Yorumun Temel Esasları 38 a) Yorumun Konusu ve Amacı Geçmişteki Olaylardır 38 b) Farazi Sözleşme İradesinin Tespiti 38 c) Zimni İrade Muhtevasının Tespiti 38 d) Zimni Olarak Kararlaştırılmamış Hususların Tespiti 39 e) Karşılıklı İrade Beyanlarının Muhtevasının Tespiti 39 f) Yorum Görüntüsü Altında Sözleşmenin Tamamlanması 40 g) Objektif Soyut-Genel -Yorum Kavramı 40 3. Yorum Araçları 42 a) Birinci Derecedeki Yorum Araçlan 42 b) İkinci Derecede - Tamamlayıcı - Yardımcı - Yorum Vasıtalan 45 4. Yorum Vasıtası Olarak Sözleşmenin Gayesi 49 a) Genel Olarak 49 b) Kavram 49 c) Sözleşme Gayesinin Tespiti 51 d) Yorum İçin Sözleşme Gayesinin Önemi 52 5. Yorum Vasıtası Olarak Örf ve Adet ve Teamüller 54 a) Kavramlar 54 b) Örf ve Adet ve Teamül Türleri 56 c) Örf ve Adet Kuralları ile Teamüllerin Tespiti 57 d) Örf ve Adet Kuralları ile Teamüllerin Hukuki Açıdan ve Yorum Bakımından Önemi 60 6. Yorum Kuralları 63 a) Özel Yorum Kuralları - Kanuni Yorum Karineleri 63 b) Genel Yorum Kuralları 63 c) Özel Durumlara Has Yorum Kuralları 74 §4. SÖZLEŞMENİN HAKİM TARAFINDAN TAMAMLANMASI. 85 I. Genel Olarak Sözleşmenin Tamamlanması Kavramı ve Önemi.... 85 II. Sözleşmenin Tamamlanması Hakkındaki İhtilaf 85 III. Sözleşme Boşluğu Kavramı ve Türleri 86 1. Kavram 86 2. Türleri 87 a) Gerçek Boşluk (Praeter Contractum) 88 b) Gerçek Olmayan Boşluk (Intra Contractum) 88 IV. Sözleşmenin Tamamlanmasının Gayesi ve Kapsamı 88 1. Tamamlama Sırasında Tarafların Farazi İradelerinin Tespiti 89 2. Sözleşmenin Tamamlanmasının İşin Niteliğine Göre Yapılması 90 V. Sözleşmenin Kanunun Yedek Hükümleriyle Tamamlanması 90 1. Kanunun Tamamlayıcı Hukuk Kuralları 91 2. Tamamlayıcı Kuralların Türleri 93 a) Genellik Derecesine Göre Tamamlayıcı Kurallar 93 b) Muhtevasına Göre Tamamlayıcı Kurallar 94 3. Tamamlayıcı Hukuk Kurallarının Uygulanması 95 4. Sözleşmenin Tamamlanmasında Vasıta Olarak Örf ve Adet ve Teamüller 97 a) Kanunun Örf ve Adete Atıfta Bulunması Hali 97 b) Kanunda Hem İhtilafa İlişkin Hükmün, Hem de Örf ve Adete Atfın Bulunmaması Hali 97 VI. Sözleşmenin Hakimin Bizzat Koyduğu Kuralla Tamamlanması... 98 1. Kavram ve Tanım 98 2. Hakimin Sözleşmeyi Tamamlamasının Şartlan 99 a) Kanunda Hakimin Takdir Yetkisine Atıfta Bulunan Bir Hüküm Olmalıdır 99 b) Kanunda Esasa İlişkin veya Atıf Şeklinde Hiçbir Hüküm Bulunmamalıdır 99 3. Özellikle Kanunda Hüküm Bulunmaması Halinde Hakimin Sözleşmeyi Tamamlama Yetkisi ve Bunun Kapsamı 99 a) Hakimin Sözleşmeyi Tamamlama Yetkisi 99 b) Hakimin Sözleşmeyi Tamamlamasında Örf ve Adet Hukuku Kurallarının Önemi ve Etkisi 100 c) Hakimin Sözleşmeyi Tamamlaması ile Kanundaki Boşluğu Doldurması Arasındaki İlişki 100 VII.Hakimin Sözleşmeyi Tamamlamasının Sınırları 103 1. Genel Olarak 103 2. Sınırlan 104 a) Tarafların Bağımsız İradeleriyle Kurdukları Sözleşme Düzenine Riayet Edilmesi 104 b) Sözleşmenin Objektif- Esaslı Noktalarına İlişkin Tamamlama Yapılmaması 105 c) Kural Olarak Kanunda Öngörülmemiş Yan Yükümlülüklerin Tamamlama Yoluyla Yaratılmaması.. 106 d) Taraf İradelerine Aykırı Tamamlama Yapılmamalıdır.... 107 VIII. Özel Durumlar 107 1. Resmi Şekle Tabi Sözleşmelerin Hakim Tarafından Tamamlanması 107 2. İsimsiz Sözleşmelerin Hakim Tarafından Tamamlanması.... 108 IX. Sözleşmenin Tamamlanması ile Sözleşmenin Yorumu Arasındaki Fark ve İlişkiler 109 §5. HAKİM TARAFINDAN SÖZLEŞMENİN DEĞİŞEN ŞARTLARA UYARLANMASI 111 I. Genel Olarak Sözleşmenin Değişen Şartlara Uyarlanması 111 1. Sözleşme ve Değişen Şartlar- Durumlar 111 2. Ahde Vefa - Sözleşmeye Bağlılık İlkesi (Pacta Sunt Servanda) 112 3. Sözleşmeye Bağlılık İlkesinin Sınırlandırılması 112 4. Olay Olarak Değişen Hal ve Şartlar 113 5. Değişen Hal ve Şartlar Karşısında Sözleşmenin Hukuki Durumu - Sözleşmenin Değişen Şartlara Uyarlanıp Uyarlanmayacağı Meselesi 115 II. Değişen Hal ve Şartlara İlişkin Sözleşme Hükümleri 116 1. Genel Olarak 116 2. Değişen Hal ve Şartların Sözleşmeye Etkisini Düzenleyen Olumlu Kurallar 116 a) Olumlu ve Açık İntibak Kuralı Olarak \"Şartlar\" 117 b) Zımni Olarak Kararlaştırılmış Olumlu İntibak Kuralları.. 119 3. Sözleşme Metninde Yeralan Olumsuz İntibak Kuralları 120 a) Açık ve Olumsuz İntibak Kuralları 120 b) Zımni ve Olumsuz İntibak Kuralları 121 c) Garanti veya Kefalet Sözleşmesiyle Gelecekteki Bir Rizikonun Üstlenilmesi Durumu 122 4. Sözleşmede Değişen Hal ve Şartlara İlişkin İntibak Kuralının Bulunmaması - İntibak Kaydı Boşluğu 122 III. Değişen Hal ve Şartlara İlişkin Kanun Hükümleri 123 1. Genel Olarak 123 2. Kanunun Sözleşmenin Değişen Hal ve Şartlara Uyarlanmasını Düzenleyen Olumlu Hükümleri 125 a) Kanunun İntibakı Öngördüğü Durumlar 125 b) Kanundaki İntibak Kurallarının Öngördüğü Hukuki Sonuçlar 128 3. Kanunun Olumsuz İntibak Hükümleri 130 a) Olumsuz İntibak Kurallarının Önemi 130 b) Kanunun Münferit Olumsuz İntibak Hükümleri 131 4. Sonradan Ortaya Çıkan Kusursuz İmkansızlığı Düzenleyen BK\′nın 117. (TBKm. 136) Maddesi Hükmü 132 5. Sözleşmenin Lüzumlu Vasıtalarında Hayatı Düzenleyen BK\′nın 24/1-4 (TBK m. 31) Hükmü 133 6. Gabine İlişkin BK\′nın 21. Hükmü (TBK. m. 28) 136 7. Kanunun Değişen Hal ve Şartlara İlişkin Hükümlerine Toplu Bir Bakış 137 IV. Hakimin Sözleşmeyi Değişen Hâl ve Şartlara Uyarlanması \"Dar Anlamda Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi\" 138 1. Genel Olarak Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi Kavramı 138 2. Hakimin Sözleşmeye Müdahalesinin İstisnai ve İkinci Derece - Yardımcı Nitelikte Oluşu 138 3. Hakimin Sözleşmeye Müdahalesi İçin Gerekli Olan Kriterler 139 a) Genel Olarak 139 b) Birlikte Bulunması (Kumulativ) Gereken Olumlu Kriterler 140 c) Olumsuz Kriterler - Sözleşmenin Değişen Hal ve Şartlara Uyarlanmasını Gerektiren Durumlar 141 4. Sözleşmenin Değişen Hal ve Şartlara Uyarlanmasın Talebi Karşısında Hakimin Görevi 146 5. Hakimin Sözleşmenin Değişen Hal ve Şartlara İntibakı Hakkında Karar Verirken Göz önünde Tutacağı Temel Esaslar 148 a) Hakimin Kararı Daima Yedek Çözüm Niteliğinde Olmalıdır 148 b) Hakim Kararının Sözleşmeye Yönelik Olması Gerekir ..149 c) Hakim Kararına Tarafların \"Farazi İradesi\" Esas Teşkil Etmelidir 149 d) Hakim Karannı \"Hak ve Nisfet\" Ölçüsüne Göre Vermelidir 149 e) Hakim kararını Verirken Örf ve Adeti Dikkate Alacaktır 149 f) Tipik Durumlarda Hakimin Karan \"Kanun Boşluğunu\" Dolduracak Nitelikte Olmalıdır 150 g) Hakim Kararını Verirken Kıyas Yoluna Başvurabilecektir 150 6. Clausula Rebus Sic Stantibus (Sözleşmenin Geçerliliği Kurulduğu Andaki Şartlara Bağlıdır) İlkesinin Uygulama Alam 150 a) Genel Olarak 150 b) İki Taraflı Sözleşmeler 151 c) Tek Taraflı Sözleşmeler 151 d) Sözleşmede Kararlaştırılmış Olan Sürenin Clausula Rebus Sic Stantibus İlkesinin Uygulanmasına Etkisi 151 7. Münferit Sorunlar 152 a) Sözleşmenin Kuruluşundan Sonra Hal ve Şartların Değişmemesi 152 b) Sözleşmenin Değişen Hal ve Şartlara Uyarlanması ile Sözleşmenin Yorumu Arasındaki İlişki 153 c) Sözleşmenin Değişen Hal ve Şartlara Uyarlanması ile Sözleşmenin Tamamlanması Arasındaki İlişki 153 §6. SONUÇ 155 Kararlar 157 Kaynakça 205 Dizin 213
Hafta İçi:
Saat 16:00'ya kadar verilen siparişleriniz aynı gün, özel durumlarda bir sonraki işgününde kargoya verilir.
Saat 16:00'dan sonra vermiş olduğunuz siparişleriniz bir sonraki iş gününde kargoya verilir.
Kitabın stoklarımızda olmaması durumunda kitabın temini yayınevinden, dağıtıcılar kanalı ile yapılacaktır. Gecikme yaşanabilecek durumlarda üyelik bilgilerinizde kayıtlı telefon numaralarınızdan bilgi verilecektir.
Cumartesi ve Pazar Günü verilen Siparişler:
Cumartesi günü verilen siparişleriniz Saat 11:00'e kadar ve Pazar günü verilen siparişleriniz ise bir sonraki iş gününde kargoya verilecektir.
Kargo Teslim Süresi:
Kargo teslim süresi, İstanbul içi ve çevresinde genellikle 1 gündür. İstanbul dışı illerde iki güne çıkabilmektedir. Kargo firmasından kaynaklanan problemlerde bu sürenin uzaması söz konu olacaktır.
Hava koşullarına, yol durumuna ve özel durumlara bağlı olarak teslimat süresi uzamaktadır.
Vedatkitapcilik.com'dan satın aldığınız her ürünü, teslim tarihinden itibaren 7 gün içerisinde ürün hasarlı olmasa dahi hiçbir gerekçe belirtmeksizin- iade edebilirsiniz.
İade için, satın aldığınız ürünün tahrip edilmemiş, kullanılmamış veya tekrar satılabilirliği bozulmamış olması gerekmektedir.
Ambalajı açılmış, kullanılmış ve tahrip edilmiş ürünlerin iadesi kabul edilmemektedir.
Hiçbir gerekçe belirtmeksizin yapabileceğiniz ürün iadesinin, ürünün tarafınıza teslim edildiği hali ile gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Satın aldığınız üründe veya ürün ambalajında herhangi bir bozulma, açılma, kırılma, yırtılma, aksesuarlarında eksiklik ve sair hallerin tespiti halinde ürün iadesi kesinlikle kabul edilmemektedir.
Ürünün faturası gönderilmemişse, eksikse iade kabul edilmez.
İade edilecek ürünlerin mutlaka ürün faturasının orijinali ile birlikte teslimi gerekmektedir.
Gerekçesiz ürün iadesi malın tarafınıza teslimini takip eden 7 günlük süre içerisinde ve yazılı şekilde yapılmalıdır.
İadesi yapılacak ürünler Vedatkitapcilik.com'un çalıştığı kargo şirketleri aracılığı ile tarafımıza ulaştırılmalıdır.
Ürün, paket koruyucu bir ambalaj içerisine yerleştirilmeli ve kargo şirketinin etiketi ürün ambalajının üzerinde bulunmamalıdır.
Ürünün ambalajında meydana gelecek olan deformasyon, ürünün tekrar satılmasını engelleyen durumlar arasında yeralmaktadır.
Yukarıda belirtilen koşulları taşımayan ürün iadeleri kesinlikle kabul edilmemektedir.
Ürün iadesinin yukarıda belirtilen koşullara uygun şekilde gerçekleştirilmesi halinde, iade işlemine konu ürün bedeli en geç 7 iş günü içerisinde iade edilecektir.