Özgüven Gelişimi 2
Bu yazımın konusu geçen yazımın devamı niteliğini taşıyor. Konu başlıkları:
Özgüven nedir, kaça ayrılır, genel özellikleri nelerdir?
Özgüveni olan yetişkinlerin, çocukların özellikleri.
Hangi olumlu anne-baba yaklaşımı çocuğun özgüvenini artırır?
ÖZGÜVEN (KENDİNE GÜVEN) NEDİR?
Genel olarak karşılaşılan tanım şudur: “Özgüvenli insanlar, kendilerinden memnun ve kendileriyle barışık olan insanlardır”.
ÖZGÜVEN, İç ve Dış özgüven olmak üzere ikiye ayrılır.
İÇ ÖZGÜVEN
İç özgüvenleri sağlam olan insanlarda şu dört özellik bulunur. Bunlar:
Kendini sevme
Kendini tanıma
Kendine açık hedefler koyma
Pozitif (olumlu) düşünmedir.
Kendini sevme
Özgüvenli insanlar kendilerini severler. Üstelik bunu saklamaya da gerek duymazlar. Dışarıdan bakanların, bu insanların kendilerine özen gösterdiklerini anlamaları çok kolaydır. Çünkü yaşam tarzları bunu yansıtır. Kendini seven çocukta şu özellikler görülür:
Hem fiziksel, hem duygusal ihtiyaçlarına değer verme konusunda çok doğal eğilimi vardır ve kendi ihtiyaçlarını başkalarınınkine eşit olarak değerlendirir.
İhtiyaçlarının karşılanmasını hakkı olarak görür. İstedikleri şeyi elde etme konusunda suçluluk duymaz ve kendine de içten içe eziyet etmez.
Övgü almayı ve ödüllendirilmeyi açık açık talep eder ve insanların bunu doğrudan ifade etmesini bekler.
Başkalarının kendisi ile ilgilenmesinden, kendisi için bir şeyler yapmasından hoşlanır.
İyi nitelikleri ile gururlanır ve bu niteliklerinden daima yararlanır. Kusurlarını düzeltmek için ne zaman, ne de enerji harcamak istemez. (Büyüdüğünde bazı kusurları için bunun tersini yapabilir).
Temizlik ve sağlık kurallarına, kimsenin hatırlatmasına gerek kalmadan uyup; el-yüz-diş temizliği yapar, düzenli beslenir, yorgun olduğunda dinlenir, uyku saatini geçirmez ve sağlıklı yaşar.
Başarılarını, mutluluklarını ya da hayatını sabote edecek şeylerden kaçınır.
Kendini Tanıma
Kendine güveni olan insanlar, aynı zamanda kendilerini iyi tanırlar. Sadece kendilerini sürekli gözlemlemekle kalmaz, başkalarının kendi hakkındaki düşünceleriyle de yakından ilgilenirler. Kendini iyi tanıyan bir çocuğun özellikleri şunlardır:
Güçlü olduğu yönlerinin farkındadır ve böylece potansiyelini tam olarak kullanabilir.
Zayıf özelliklerini bilir ve böylelikle kendini herhangi bir başarısızlığa karşı korur.
Kimliğinin farkındadır; hiçbir zaman kalabalığın içinde kaybolmuş biri değil, fark edilen bir birey olur.
Kendine uygun bulduğu arkadaşları vardır ve arkadaşlıkta aradığı nitelikler belirlidir.
Başkalarının görüşlerine açıktır ve eleştirildiğinde hemen savunmaya geçmez.
Yapıcı olacağına inanırsa yardım alma konusunda açıktır, çünkü her şeyi bilmediğini kabul eder.
Kendine açık hedefler koyma
Özgüvenli insanların her zaman belli bir hedefleri vardır. Bunun nedeni de nasıl davranmaları gerektiğini bilmeleri ve nasıl bir sonuç alacaklarını tahmin etmeleridir. Bu özelliğe sahip bir çocuk:
Kendine başarabileceği hedefler belirler; bunları başarmak için başkalarına bağımlı olmaya gerek duymaz.
Yeterince motive olduğu için başkalarına kıyasla daha enerjik ve isteklidir.
Daha istikrarlı davranır; çünkü, hedeflerini belirlerken en ufak ve bazen en ayrıntılı noktaları önceden kestirebilir.
Çok önemli bir beceri olan özeleştiri sanatını öğrenir. Kendi belirlediği hedeflerin ışığı altında kendi ilerlemesini kontrol edebilir.
İsteklerini ve gereksinimlerini bildiği için kolay karar verebilir.
Pozitif Düşünme
Özgüvenli insanlar çoğu zaman bardağın dolu tarafını görürler. İyi deneyimler yaşama ve bunlardan iyi sonuçlar elde etme konusunda umutludurlar. Bu önemli iç güce sahip olan bir çocuğun özellikleri ise şunlardır:
Hayatının hep iyi olacağına inanarak büyür.
Özel bir durum söz konusu değilse insanlarla ilgili düşünceleri olumludur.
Her sorunun çözümü olacağına inanır.
Olabilecek problemleri önceden düşünüp enerjisini boşa harcamaz.
Geleceğin daima geçmişten daha iyi olacağına inanır.
Hayatında bir takım olumsuzluklar olduğunda uğraşıp bunları gidermek için çaba gösterir.
Sürekli bilgi, tecrübe, öğrenme konularında ilerleme göstermekten büyük keyif alır.
DIŞ ÖZGÜVEN
İletişim
Kendini iyi ifade edebilme
Kendini ortaya koyabilme
Duygularını kontrol edebilme
İletişim
İletişim konusunda iyi beceriler kazanmış olan bir çocuk şu konularda başarılı olur:
Başkalarını anlayışla, sakin bir şekilde ve dikkatle dinleyebilmek.
Her yaştan, her kesimden insanla konuşacak bir şeyler bulabilmek.
Yüzeysel konulardan, daha derin sohbetlere ne zaman ve nasıl geçeceğini bilmek.
Sözlü olmayan iletişimde (göz kontağı, mimikler, beden dili) başarılı olmak.
Sözsüz ve sözlü ifadede bütünlük sağlayabilmek.
Başkalarının beden dilini anlayıp, bundan yararlanabilmek.
Utanıp sıkılmadan topluluk önünde konuşabilmek.
Kendini iyi ifade edebilme
Kendini iyi ifade edebilen bir çocuk hayattan ve ilişkilerinden beklentilerini elde edebilmek için saldırgan veya pasif taktikler uygulamaz. Çünkü şu özelliklere sahiptir:
Doğrudan ve açıklıkla gereksinimlerini ifade edebilir.
Kendisinin ve başkalarının hakkını koruyabilir.
Gerektiğinde, yeteri kadar ödün verebilir ve karşısındakinden de ödün vermesini bekler. (Anlamsız gurur-kibir-kapris gibi olumsuz duygular yaşamaz ve yaşatmaz).
Övüldüğü zaman bunu utanmadan kabullenir; o da başkalarını kıskanmadan, içten bir şekilde över.
Yapıcı eleştirileri kabul eder ve başkalarını üzmeden-ezmeden objektif olarak eleştirebilir.
Gerektiğinde etkin bir şekilde şikayetçi olup, mücadele verebilir.
Kendini ortaya koyabilme
Kendini ortaya koyabilen bir çocuğun özellikleri:
Farklı bir birey olduğunun göstergesi olarak giyim tarzını ve renk seçimini belirlemek.
Kendi tarzının dışına çıkmamakla birlikte; farklı durumlar-ortamlar ya da amaçlar için uygun giysiler seçip giyinebilmek.
İlk izlenimin önemini bildiği için bundan iyi bir şekilde yararlanmak.
Duygularını kontrol edebilme
Duygularını yönetilmek başlı başına bir yetenektir ve çok zordur. Duygularını yönetmeyi başarabilen bir çocuğun özellikleri şunlardır:
Beklenmedik davranışlarda bulunmayacağından emin olduğu için kendine güvenir.
Korkuları ve endişeleri ile başa çıkabildiği için (hayati bir tehlike olmadığı sürece) riskleri göze alabilir.
Sıkıntılı dönemini zorlanmadan, kısa sürede atlatabilir; çünkü mutsuzluğunun kendini sürekli engellemesine izin vermez.
Anlaşmazlık söz konusu olduğunda, kendisini gayet iyi savunur; çünkü enerjisini yapıcı bir biçimde kullanmayı bilir.
Aşırıya kaçmayacağını bildiği için dinlenme ihtiyacı duyduğunda, bunu hemen gerçekleştirir.
Kıskançlık, öfke gibi doğal olan olumsuz duygular yaşadığında suçluluğa kapılmaz; kendine zarar vermeyecek şekilde duygularını kontrol etmenin yollarını arar.
Kendisini ve duygularını çok iyi kontrol edebildiği için ilişkilerinde neşe, sevgi ve mutluluk arar ama kimseye de körü körüne bağlanmaz.
ÇOCUĞUN ÖZGÜVENİNİ GELİŞTİRECEK OLUMLU ANNE-BABA DAVRANIŞ MODELLERİ
Güç: Ortalama 15-20 yıl boyunca, bir ya da birkaç insanın kendilerine bağımlı olmalarına dayanabilecek kadar güçlü olmak. Çocuğu ya da çocukları büyüyünceye kadar, onlara çok güçlü ve güvenilir olduğu izlenimi verebilmek. Ve bunun için de kendi ruhsal ve bedensel sağlıklarına daima öncelik verebilmek. Bu tür anne-babalar, enerjilerinin tümünü ve aşırıya kaçmayan-bağımlılıktan uzak sevgilerini çocuklarına sonsuza dek verecek güce sahiptir.
Duyarlılık: Duygularını ve gereksinimlerini henüz gerektiği gibi ifade edemeyen, bu ailenin en küçük fertlerine karşı hazırlıklıdırlar. Bu anne-babalar, her bir çocuğunun özelliklerine göre inisiyatif kullanabilirler. Çocuk yetiştirme konusundaki kuramlara ya da katı kurallara körü körüne bağlanmazlar. Kendi gereksinimleri konusunda da duyarlı davranır ve bunları başkalarına aile bireylerine rahatlıkla ifade edebilirler. Sevgi ve şefkat duygularını, aile bireylerine çok açık bir şekilde gösterebilirler.
Sosyallik: Her tür sosyal olaya ve tüm insanlara karşı çok ilgilidirler. Dostluklara değer verirler, ilişkilerine daima zaman ayırırlar. Çevrelerinde rahatlıkla dostluk kurabilen, hoş ve içten insanlar olarak tanınırlar. Eğlenmeye, dinlenmeye düzenli olarak zaman ayırırlar. Çoğu zaman insanlara güven duyarlar. Çocuklarının da başkaları ile iyi ilişkiler kurması için fırsat yaratırlar. Kapıları çocuklarının arkadaşları dahil herkese açıktır.
Beceri: Sahip oldukları yetenekleri geliştirmek isterler. Öğrenmeye isteklidirler. Daima daha bilgili, daha başarılı ve yeterli olmaya; ufak tefek işleri bile çok iyi yapmaya çalışırlar. Bu nedenle çoğu kez ev ve iş hayatında başarılıdırlar. Bilgi ve becerilerini çocuklarıyla paylaşmaktan keyif alırlar. Bunun yanı sıra bazen çocuklarına danışır; ortak kararlarda düşüncelerini de sorarlar.
Teşvik etme: Başkalarının da sahip oldukları yeteneklerini geliştirmeleri için cesaret verirler. Çocuklarını ilginç, belki de zor etkinliklere (tabii çocuğun gücü doğrultusunda) katılmaları için yüreklendirirler. Hem kendileri hem de çocukları için eğitici-eğlenceli oyuncaklar, kitaplar, dergiler, müzik ve video kasetleri alırlar. Enerjilerinin tümü, kendilerine, başkalarına ve tüm dünyaya duydukları pozitif (olumlu) inançlarından kaynaklanır.
Duyu: Bir yandan hiçbir şeye körü körüne bağlanmayıp sürekli ilerleme kaydederken, diğer yandan ayakları yere sıkı basar. Yaratıcı güçlerini çok iyi kullanırlar, çünkü kişiliklerinin pratik yanı daima düşüncelerini ve projelerini denetler. Çocuklarının, temel gereksinimleri için güvenli ve istikrarlı bir ortam hazırlarlar.
Başarı: Bu tip insanlar, sahip oldukları yeteneklerini ve karşılarına çıkan her fırsatı çok iyi değerlendirirler. Çoğu zaman başarılı olurlar. Başarılarının maddi-manevi ödüllerini sevinçle karşılarlar. Dolayısıyla çocuklarının da başarılı olmaları konusunda motivasyonları yüksektir.