Geçtiğimiz haftalarda Euro NCAP, IIHS ve Global NCAP testleri üzerine birçok farklı yayınımız oldu ve bu doğrultuda hangi otomobilin kendi sınıfında daha güvenli olduğundan tutun da gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde üretilen otomobil modelleri arasında güvenlik olarak ne kadar farklılık olduğuna dair çeşitli konularda bazı karşılaştırmalar ve analizler gerçekleştirdik. Diğer taraftan baz aldığımız testlerin hepsi de normal vücut kitle indeksine sahip insanlar düşünülerek yapılıyor. Şişman ve obez insanlar ise pek dikkate alınmıyor. Biz de bu doğrultuda normalin üstünde vücut kitle indeksine sahip insanların bir kaza durumunda ne oranda etkilenebileceklerine dair yapılan bazı çalışmaları analiz edeceğiz.
İlk olarak vücut kitle indeksinin nasıl hesaplandığına bakalım;
- Vücut kitle indeksi (BMI) = Vücut Ağırlığı (kg) / Boy uzunluğunun karesi (mt)
Bu formülü 75kg ağırlığa ve 1.78mt boya sahip normal ölçülerde bir insan için pratiğe dökelim;
- Vücut kitle indeksi (BMI) = 77kg / (1.76mt x 1.76mt) = 24.8 (EuroNCAP Dummy)
18-24 yaş grubu için vücut kitle indeksi değerlerine bakalım;
- BMI 18.5 ve altı : Zayıf
- BMI 18.5-25 : Normal
- BMI25-30 : Kilolu
- BMI 30-35 : Şişman
- BMI 35-40 : Obez
- BMI 40 üstü : Aşırı obez
- 19-24 yaş : 19-25 normal BMI
- 25-34 yaş : 20-25 normal BMI
- 35-44 yaş : 21-26 normal BMI
- 45-54 yaş : 22-27 normal BMI
- 55-65 yaş : 23-28 normal BMI
- 65 üstü : 24-29 normal BMI
Yukarıdaki hesaplamadan ve değerlerden de anlaşılacağı gibi 1.76kg boya ve 75kg ağırlığa sahip 35-44 yaş grubunda bulunan bir kişi 24.2 vücut kitle endeksiyle NORMAL olarak değerlendiriliyor.
İşte tam da bu noktada çarpışma testlerinde kullanılan Dummy adındaki test mankenlerinin hem kadın, hem erkek hem de çocuklar için normal vücut kitle indeksine sahip bir şekilde tasarlandıklarını belirtelim. Normal olarak adlandırılan Dummy 77kg ağırlığında be boyu da yaklaşık olarak 1.80mt uzunluğunda. Ancak 2014 yılı sonunda Humanetic firması obez Dummy (123kg) test örneğini tanıtmış olsa da bu mankenlerin şu anda testlerde ne kadar yer alıp almadığı kesin değildir. Öyle ki 2016 yılına ait izlediğimiz çarpışma testi videolarının hiçbirinde bu tip bir obez Dummy örneğine rastlamadık ve testler hala normal BMI ölçülerine sahip mankenlerle gerçekleştiriliyor.
Benzer bir şekilde obez kadavraların da bu testlerde kullanıldığı belirtiliyor ancak çarpışma testlerindeki değerlendirmelere dahil edilip edilmediği açık değil. Ayrıca ölü insanlar kullanıldığı böyle testleri yayınlamak da doğru değil. Kısacası kilolu, şişman, obez ve aşırı obez kişiler için elle tutulur bir test henüz bulunmuyor ancak bu konuda yapılan bazı istatistikler ve bilimsel çalışmalar konuya fazlasıyla ışık tutuyor.
|Solda 77kg-1.76mt, ortada 101kg ve sağda 123kg-1.87mt obez Dummy|
Bu araştırmalardan en geniş kapsamlı olanı A.B.D'de gerçekleştirilmiş ve ölümlü kaza analiz sisteminden 1996-2008 yılları arasında gerçekleşen 57491 adet trafik kazasında önde sürücü ve yolcunun olduğu ölümlü kazalar seçilerek incelemeye alınmış. Ayrıca vücut ve kafa çarpması sonucu ölümlerin olduğu kazalar dikkate alınmış. Bu ve bir grup başka kriter sonucunda 3403 çift sürücü ve ön yolcu eşleşmesi elde edilmiş.
Sonuçta seçilen kişilerin %46'sının normal, %33'ünün şişman ve %18'inin de obez vücut kitle indeksine sahip olduğu belirtiyor. Bu kişilerin 3'de 2'si erkek, 3'de 1'i 16-24 yaşları arasında, 3'de 1'inde emniyet kemeri bulunmuyor ve seçilen kazaların sadece %53'ünde hava yastıklarının açıldığı belirtiliyor. Seçilen bu kriterler sonucunda elde edilen sonuçlar ise oldukça ilginç.
Bu sonuçlara göre yapılan analizde;
- BMI değeri 30-35 yani Şişman sayılan kişilerin normal BMI değerine sahip insanlara göre bir kazada ölme ihtimali %21
- BMI değeri 35-40 yani Obez kişilerin sayılan kişilerin normal BMI değerine sahip insanlara göre bir kazada ölme ihtimali %51
- BMI değeri 40'ın üstündeki aşırı obez sayılan kişilerin normal BMI değerine sahip insanlara göre bir kazada ölme ihtimali %80
değerleri elde edilmiş. Bu da 1.78 boyunda 130kg ağırlığında bir kişinin aynı boydaki 75kg ağırlığa sahip bir kişiye göre neredeyse iki kat daha fazla ölüm riski altında bulunduğunu gösteriyor. Bu arada obez kadınların daha da yüksek ölüm riski altında olduğu tespit edilmiş. Öyle ki 30-35 BMI değerindeki bir kadının ölüm riski erkeklerdeki %21 oranından neredeyse iki kat daha yüksek ve %36 olarak açıklanıyor. Ayrıca BMI değeri 18.5 altında olan zayıf insanların şişman ve obezler kadar olmasa da normal insanlara göre daha büyük ölüm riski altında olduğu da açıklananlar arasında bulunuyor.
Bu çarpıcı verilerden sonra aklımıza kilolu ve obez kişilerin neden kazalardan daha çok etkilendiği sorusu gelebilir. Bu durumun cevabı ise obez kadavralarla yapılan çarpışma testlerinde saklı ve 3 temel nedeni bulunuyor.
- En önemli neden olarak emniyet kemerinin normal BMI değerine sahip kişilere göre tasarlanmış olması olarak gösterilebilir. Şişman ve obez kişilerin göbek çevresi bir yağ dokusu ile kaplı olduğu için çarpışma anında emniyet kemerinin alt kısmı leğen kemiğine dayanıp yolcuyu tutana kadar daha fazla süre geçiyor ve bu nedenle de şişman ve obez kişiler öne doğru daha fazla hareket gerçekleştiriyor. Bunun sonucu olarak da bir yerlere çarpmaktan tutun açılan hava yastıklarının daha şiddetli temas etmesine kadar birçok farklı etkisi bulunuyor.
- Bir diğer neden ise şişman ve obez kişilerin yüksek ağırlığa sahip olmaları nedeniyle çarpışmadan daha fazla etkilenmeleri olarak gösterilebilir. Böyle bir durumda hem kemer hem de çarpışmanın çeşitli etkileri ağır vücut üzerinde kendini daha fazla hissettiriyor. Ayrıca iç organlar fazla kilolar nedeniyle daha yüksek basınç altında kalarak daha fazla etkileniyor.
- En son olarak fazla kilolar nedeniyle daha geniş bir hacim kaplayan şişman ve obez kişilerin çarpışma sırasında deforme olan araç içerisinde her türlü parçaya daha yakın mesafede olmaları daha fazla hasar görmelerine neden oluyor. Özellikle büyük bir çarpışma sonrasında normal BMI ölçüsüne sahip bir kişi sıkışarak da olsa hayatta kalabilmekte ancak şişman ve obez kişiler kapladıkları hacim nedeniyle sıkışmadan öte ezilebilmektedir.
SONUÇ
Görüleceği gibi fazla kilolar bir insan üzerinde sadece kalp krizi, kanser, diyabet ve daha birçok farklı rahatsızlığın habercisi olarak değil ayrıca olası bir trafik kazasında da ölüm ve yaralanma riskini yükselten faktörler arasında bulunuyor. Bu nedenle kullandığınız araç Euro NCAP ve IIHS testlerinden en iyi puanları bile almış olsa şişman ve özellikle de obez bir BMI değerine sahipseniz 5 yıldızlı çarpışma testi değerini belki de 2-3 yıldıza düşürüyor olabilirsiniz. Sonuçta bu değerler aracın sağlamlığından çok yolculara sağladığı güvenlik derecesini belirtiyor.
Bu arada Türkiye'nin dünya obezite sıralamasında A.B.D (%28,7) ve İzlanda'dan (%22,2) sonra 3.sırada (%19,9) olduğunu belirtelim. Üstelik ülkemizde kadınlarda obezite oranı daha yüksek ve obez kadınların çarpışmalardan erkeklere göre daha fazla etkilendiğini de açık bir şekilde belirtmiştik. Bu da ülkemizdeki trafik kazalarından kaynaklı ölümlerin bir nedeni olabilir diye düşünüyoruz. Kısacası obezite-trafik kazalarında ölüm ihtimali ilişkisi tam da ülkemizi ilgilendiriyor ve çözülmesi gereken bir sorun olarak karşımızda duruyor.