Uluslararası Para Fonu (IMF), Bretton-Woods yönetilen döviz kurları sistemini içeren savaş sonrası ekonomik yerleşimde 1944’te kurulan küresel bir organizasyondur. JMKeynes ve Harry Dexter White, geliştirilmesinde önemli bir rol oynadı. Birincil amacı döviz kurlarının istikrar kazanmasına yardımcı olmak ve ihtiyaç sahibi ülkelere kredi sağlamaktır. Birleşmiş Milletler’in neredeyse tüm üyeleri, Küba, Lichtenstein ve Andorra gibi birkaç istisna dışında IMF üyesidir.
IMF, Dünya Bankası’ndan bağımsızdır, ancak her ikisi de Birleşmiş Milletler ajansıdır ve her ikisi de yaşam standartlarını yükseltme iddası taşımaktadır. Dünya Bankası, gelişmekte olan ülkelere uzun vadeli kredilere odaklanmaktadır.
IMF’nin İşlevleri
- Uluslararası parasal işbirliği.
- Döviz kuru istikrarını teşvik.
- Ödemeler dengesi düzenlemesiyle başa çıkmaya yardımcı olmak.
- Uluslararası koordinasyon – krediler ve tavsiyeler – sağlayarak ekonomik krizin üstesinden gelinmesine yardımcı olmak.
IMF Pratikte Ne Yapar?
- Ekonomik gözetim ve izleme. IMF, üye ülke ekonomileri hakkında raporlar üretir ve zayıflık / olası tehlikeleri söyler. Buradaki hedef iddiası, ekonomik dengesizlik alanlarını vurgulayarak kriz önleme üzerinde çalışmaktır. Üye ülkelerle ilgili IMF raporlarının bir listesi IMF Ülkelerinde mevcuttur.
- Mali kriz yaşayan ülkelere krediler. IMF’nin 300 milyar dolarlık ödünç verilebilir fonu var. Bu, katılımda belirli bir miktar yatıran üye ülkelerden gelir. Mali / ekonomik kriz zamanlarında, IMF mali yeniden düzenlemenin bir parçası olarak kredi vermeye istekli olabilir.
- IMF, 1997’den beri 180 milyar dolardan fazla kurtarma paketi düzenlemiştir.
- 1976’da IMF, Sterlin baskı altına girerken İngiltere’ye kredi verdi. Kredi, Pound’un değerini savunmak için bütçe açığını azaltma ve faiz oranlarını artırma koşullarıyla geldi.
- 2010 / 11’de IMF, 110 milyar dolara varan toplam krediyi içeren Yunan ekonomisinin kurtarılmasında önemli bir rol oynadı.
- Koşullu krediler / yapısal düzenleme. IMF kredi verirken genellikle belirli kriterlerin karşılanmasında ısrar eder. Bunlar, enflasyonu düşürmeye yönelik politikaları içerebilir (para politikasının sıkılaştırılması).
- Enflasyonu düşürmek (para politikasının sıkılaştırılması).
- Açığı azaltıcı politikalar (daha yüksek vergi).
- Özelleştirme, deregülasyon ve iyileştirilmiş vergi tahsilatı gibi arz tarafı politikaları.
- Fiyat kontrollerini kaldırmak.
- Serbest ticaret – gümrük vergilerinin kaldırılması.
- Cari açığı azaltmak için paranın değer kaybetmesi.
- Teknik yardım ve ekonomik eğitim. IMF birçok rapor ve yayın yapmaktadır. Ayrıca yerel ekonomiler için destek sunabilirler.
Ayrıca bkz: Washington Mutabakatı
IMF’nin Para Kaynağı
IMF, katılım için fon sağlayan üye ülkeler tarafından finanse edilmektedir. Bunu üyelikleri boyunca da artırabilirler. IMF, üye ülkelerinden daha fazla para da isteyebilir. IMF’nin mali kaynakları 1950’de 50 milyar dolardan geçen yıl 183 üyesinin katkılarıyla yaklaşık 300 milyar dolara yükseldi. Bu başlangıç miktarı ülke ekonomisinin büyüklüğüne bağlıdır. Örneğin ABD en büyük miktarı IMF’ye yatırdı. ABD şu anda IMF’ye yatırılan kotalarının bir yansıması olarak IMF’de %16 oy hakkına sahiptir. İngiltere, IMF Oylama haklarının %4’üne sahiptir. İndirimli krediler, gelişmekte olan ülkelere “yoksulluğun azaltılmasıyla başa çıkmak” amacı için de mevcuttur.
IMF Eleştirileri Nelerdir? IMF Neden Eleştiriliyor?
Zaman içinde IMF, genellikle kredilerinin koşullarına odaklanan bir dizi eleştiriye maruz kaldı. IMF, hesap verebilirlik eksikliği ve kötü insan hakları siciline sahip ülkelere borç verme konusundaki istekliliği nedeniyle de eleştirildi.
IMF’ye Yönelik Eleştiriler:
1. Kredi koşulları:
Ülkelere kredi verirken, IMF krediyi belirli ekonomi politikalarının uygulanmasına bağlı kılar. Bu politikalar şunları içerir:
- Devlet borçlanmasının azaltılması – Daha yüksek vergiler ve daha düşük harcama.
- Para birimini istikrara kavuşturmak için daha yüksek faiz oranları.
- Başarısız firmaların iflas etmesine izin vermek.
- Yapısal ayarlama. Özelleştirme, deregülasyon, yolsuzluğun ve bürokrasinin azaltılması.
Sorun, bu yapısal uyum ve makroekonomik müdahale politikalarının zor ekonomik durumları daha da kötüleştirebilmesidir.
- Örneğin 1997 Asya krizinde, IMF tarafından Endonezya, Malezya ve Tayland gibi birçok ülkenin bütçe açığını azaltmak ve döviz kurlarını güçlendirmek için sıkı para politikası (daha yüksek faiz oranları) ve sıkı maliye politikası izlemesi gerekiyordu. Ancak bu politikalar, küçük bir yavaşlamanın çok yüksek işsizlikle birlikte ciddi bir resesyona dönüşmesine neden oldu.
- 2001’de Arjantin, benzer bir mali kısıtlama politikasına zorlandı. Bu, ekonomiye muhtemelen zarar veren kamu hizmetlerine yapılan yatırımlarda düşüşe yol açtı.
2. Döviz Kuru Reformları
IMF 1990’larda Kenya’ya müdahale ettiğinde, Merkez Bankası’na sermaye taşan kontrollerini kaldırmasını sağladı. Fikir birliği, bu kararın yozlaşmış politikacıların ekonomiden para transfer etmesini kolaylaştırdığı yönündeydi (Goldenberg skandalı, BBC bağlantısı olarak bilinir). Eleştirmenler, bunun IMF’nin uğraştıkları ülkenin dinamiklerini anlamakta nasıl başarısız olduğunun bir başka örneği olduğunu savunuyorlar – kapsamlı reformlarda ısrar ediyorlar.
Ekonomist Joseph Stiglitz, son yıllarda IMF’nin daha parasalcı yaklaşımını eleştirdi. IMF’nin “bir komploya katılmadığını, ancak Batı finans topluluğunun çıkarlarını ve ideolojisini yansıttığını” söyleyerek, gelişmekte olan ülkelerin refahını iyileştirmek için en iyi politikayı benimsemediğini savunuyor.
3. Devalüasyonlar
Daha önceki günlerde IMF, enflasyonist devalüasyonlara izin verdiği için eleştiriliyordu.
4. Neo-Liberalizme Yönelik Eleştiriler
Özelleştirme gibi neo-liberal politikalara yönelik eleştiriler de var. Muhtemelen bu serbest piyasa politikaları her zaman ülkenin durumuna uygun değildi. Örneğin, özelleştirme, tüketicileri sömüren özel tekellerin yaratılmasına yol açabilir.
5. IMF’ye Yönelik Serbest Piyasa Eleştirileri
“Serbest piyasa reformlarını” uyguladığı için eleştirilmenin yanı sıra Diğerleri, IMF’yi fazla müdahaleci olmakla eleştiriyor. Serbest piyasalara inananlar, sermaye piyasalarının müdahale girişiminde bulunmadan işlemesine izin vermenin daha iyi olduğunu savunuyorlar. Döviz kurlarını etkileme girişimlerinin sadece işleri daha da kötüleştirdiğini savunuyorlar – para birimlerinin piyasa seviyelerine ulaşmasına izin vermek daha iyidir.
- Büyük borcu olan ülkeleri kurtarmanın ahlaki tehlike yarattığı yönünde bir eleştiri de var. Kefaletin çıkarılma olasılığı nedeniyle, ülkeleri daha fazla borç almaya teşvik ediyor.
6. Şeffaflık ve Katılım Eksikliği
IMF, etkilenen ülkelere çok az danışarak veya hiç istişare etmeden politika dayattığı için eleştirildi. Harvard Uluslararası Kalkınma Enstitüsü başkanı Jeffrey Sachs şunları söyledi:
“Kore’de IMF, tüm başkan adaylarının, taslak hazırlama veya müzakere sürecinde hiçbir payları olmayan ve anlamak için zamanları olmayan bir anlaşmayı derhal” onaylamaları “konusunda ısrar etti. Durum kontrolden çıktı. (…) Washington’da 19. Cadde’deki 1.000 kişilik küçük bir grubun yaşamın ekonomik koşullarını yaklaşık 1.4 milyar insanı olan 75 gelişmekte olan ülkeye dikte etmesi gerektiğine inanmak mantığa meydan okuyor.”
7. Askeri Diktatörlükleri Desteklemek
IMF, 1960’larda Castello Branco gibi Brezilya ve Arjantin’deki askeri diktatörlükleri desteklediği için eleştirildi.
Eleştirilere Verilen Yanıtlar
- Kriz her zaman bazı zorluklara yol açar – IMF ekonomik krizle uğraştığı için, hangi politikayı önerirse teklif etsin, zorluklar çıkması muhtemeldir. Bazı sancılı yeniden düzenleme olmadan ödemeler dengesi ile başa çıkmak mümkün değildir.
- Son çare olan bir borç verenin olması yatırımcılar için önemli bir güven artışı sağlar.
- Kredi için IMF’ye yaklaşan ülkeler vardır. Bu kadar çok ülkenin kredi alması, IMF’nin en azından bazı faydaları olması gerektiğini gösteriyor.
Kaynaklar
- https://www.economicshelp.org/blog/glossary/imf/
- https://www.economicshelp.org/blog/glossary/imf-criticism/
(Bu içerik, Turkau'nun editöryal politikalarını, genel görüş ve ilkelerini yansıtmayabilir.)