2. Mahmut Kimdir?
2. Mahmut Kimdir?
2. Mahmut, Sultan 2. Mahmut, 2. Mahmut Dönemi, 2. Mahmut Kimdir? (1785-1839)
Sultan II.Mahmut, 30. Osmanlı padişahı ve 109. İslam halifesidir. Osmanlı tarihi boyunca belki de en çok dönüm noktasının yaşandığı bir dönemde padişahlık yapmıştır. Osman Gazi ve Sultan İbrahim'den sonra Osmanlı Hanedanı'nın üçüncü ve son soy atasıdır. Son altı Osmanlı padişahından
ikisi onun oğlu dördü ise torunudur. Genelde Osmanlı Devleti'nin batılılaşma, bilim teknik alanında ilerleme, modernleşme hareketlerinde II.Mahmut bir öncü olarak kabul edilir. En köklü reformlar, en köklü değişiklikler Sultan Mahmut zamanında yapılmıştır.
Sultan II.Mahmut, 20 Temmuz 1785'te Topkapı Sarayı'nda dünyaya gelmiştir. Babası I.Abdülhamit, annesi I.Abdülhamit'in sekizinci kadını olan Nakşidil Sultan'dır. Bütün hayatı boyunca kullanacağı Adli mahlası kendisine doğduğu zaman verilmiştir. Babasının padişahlığı boyunca bebekliği sarayda geçmiştir. Fakat babası, Sultan Mahmut daha çok küçük yaştayken vefat ettiği için tahta II.Mahmut
yerine III.Selim geçmiştir. III.Selim kısır olduğu için gelecekte II.Mahmut'un tahta geçeceğini umut etmiş, küçüklüğünden beri II.Mahmut ile çok yakından ilgilenmiştir. Padişahlığı döneminde incelendiğinde II.Mahmut ile III.Selim'in ilgi alanlarının birbirine çok benzemesi, olaylara bakış açılarının, getirdikleri çözümlerin birbirine çok benzemesi de çocukluğunda II.Mahmut'un, kuzeniIII.Selim
'den epey etkilendiğini göstermektedir.
Nizam-ı Cedit ordusunu kuran III.Selim yeniçerilerin ve birçok muhafazakar kesimin hoşnutsuzluğuna maruz kaldı. En sonunda patlak veren Kabakçı Mustafa İsyanı ile tahttan indirilip hapse atılan III.Selim'in yerine, II.Mahmut'un ağabeyi IV.Mustafa getirildi. Fakat III.Selim ne olursa olsun çocuğu gibi ilgilendiği kuzeni II.Mahmut'un tahta geçmesini istiyordu ve bu uğurda mücadele etmeye devam etti. Zaten ilerleyen zamanda IV.Mustafa, III.Selim ile kardeşi II.Mahmut'un ölüm emrini verdi. III.Selim feci şekilde öldürülürken, II.Mahmut yoğun çabalar sonucunda kaçmayı başardı ve Alemdar Mustafa Paşa'nın da yardımıyla 30. Osmanlı padişahı olarak tahta çıkmayı başardı. Sultan II.Mahmut Han tahta çıkar çıkmaz, III.Selim'in izinden ıslahat ve reform hareketlerine devam etti. Bütün politikalarını modernleşme, batıyı yakalama ve bilim-teknikte ilerleme üzerine geliştirdi. Ama bunun için devletin huzurlu, güvenli bir ortamda olması gerekiyordu. Fakat II.Mahmut dönemi tam tersine, en buhranlı dönemlerden biri olmuştur. Balkanlarda Osmanlı Devletinin gücünü iyice zayıflatan bağımsızlık isyanları, Fransa'nın Cezayir'i işgal etmesi, Rusya'nın Navarin'de Osmanlı donanmasını yakması, Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın Kütahya'ya kadar dayanması gibi devletin yok olmasını an meselesi haline getiren olaylar Sultan II.Mahmut döneminde yaşanmıştır. Böyle bir ortamda devletin güvenliğini biraz olsun arttırmak adına Padişah Mahmut, Alemdar Mustafa Paşa'nın da önerisiyle ülkenin dört bir yanındaki ayanlarla bir toplantı yaparak "Sened-i İttifak" ı imzalamıştır. Ayan; ileri gelen, zengin kimse demektir. Bu anlaşmaya göre, ayanlar devlete sadık kalacak, tüm yenilik hareketlerini destekleyeceklerdi. Buna karşılık olarak ayanlara, üzerlerine olan mülkleri ebediyen ailelerine miras bırakma hakkı tanınmıştı.
Bu hamleden sonra Sultan , ilk ıslahat hareketi olarak "Sekban-ı Cedit" adlı Avrupa tarzında yeni bir ordu kurdu. Ancak bu ordu da yeniçerilerin isyan çıkarması ve saraya yürümesi, yapılan çeşitli çatışmalarla müzakereler sonucunda kaldırıldı. Bu isyan sırasında sadrazam Alemdar Mustafa Paşa yeniçeriler tarafından öldürülmüştür. Ayrıca II.Mahmut döneminde uzun süredir devam eden Rus savaşı Bükreş anlaşması ile sona erdirilmiş, Sırp isyanı ise zor kullanılarak bastırılmıştır. Bu süre içerisinde devletin otoritesinin zayıfladığını düşünüp bağımsız hareketlere girişen bazı ayanlar da Sened-i İttifak gereğince II.Mahmut tarafından bastırıldı. Kimisi teslim oldu, kimisi idam edildi. Kavalalı Mehmet Ali Paşa ile anlaşmaya varılarak bu mesele sona erdirildi. Sultan II.Mahmut döneminde patlak veren İran savaşı da Osmanlı Devleti'ni bir süre uğraştırdı fakat sonunda Erzurum Anlaşması yapılarak İran ele geçirdiği yerleri geri verdi ve işgali başaramamış oldu. Yine II.Mahmut döneminde patlak veren Yunan isyanı da bastırıldı.
Sultan II.Mahmut döneminde yapılan en önemli yenilikler:
Yeniçeri ocağının kaldırılması ve yerine Sekban-ı Cedit'ten sonra Asakir-i Mansure-i Muhammediyye adlı Avrupai bir ordunun kurulması
Sarık, cübbe gibi kıyafetlerin devlet dairelerinde yasaklanarak yerine fes, pantolon, vs. batı tarzı kıyafet zorunluluğu getirilmesi
Divan-ı Hümayun'un kaldırılması ve yerine bugünkü bakanlıklara benzer şekilde nazırlıklar kurulması
Gerçek anlamda ilk nüfus sayımının yapılması
İlk posta teşkilatının kurulması
Tamamıyla batılı tarzda eğitim veren ilk eğitim kurumu olarak Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane ve ilk harp okulu olarak Mekteb-i Harbiye'nin kurulması
İlk resmi gazete Takvim-i Vakayi'nin kurulması ve yayımlanmaya başlanması
olarak sıralanabilir. II.Mahmut, 1839 yılında İstanbul'da vefat etmiştir.