PATRICE LUMUMBA KİMDİR?
2 Temmuz 1925 tarihinde o zamanki adı ile Belçika Kongosu’nun Kasai bölgesine bağlı Katakokombe’de yoksul bir Katolik ailenin oğlu olarak dünyaya gelen Patrice Emery Lumumba, 1938 yılında Protestan misyonerler okulunda eğitim hayatına başladı. İki yıl sonra okulu yarıda bırakarak Kindu şehrine gitti ve bir kalay şirketinde çalışmaya başladı. Belçika sömürgesi altındaki Kongo’da yaşam koşullarının daha iyiye gitmesinin tek yolunun Belçika ile işbirliği yapmaktan geçtiğini düşünen Lumumba, Belçika vatandaşlığı alarak rahiplik ve gazetecilik yapmaya başladı. 1955 yılında bağımsız bir sendikanın başkanı olarak seçilmesinin ardından Belçika Liberal Partisi’ne katıldı. İki yıl sonra zimmetine para geçirdiği iddiasıyla tutuklanarak cezaevine gönderildi ve 1 yıl boyunca hapiste kaldı. Hapisten çıktıktan sonra 1958 yılında Kongo Ulusal Hareketi’ni kurdu.
KONGO ULUSAL HAREKETİ
Kongo Ulusal Hareketi’nin faaliyetlerinin giderek artması ve yayılması üzerine Belçika hükümeti Ocak 1959’da bir bildiri yayınlayarak Aralık ayında yapılacak olan yerel seçimlerle Kongo’nun kademeli bir şekilde bağımsızlaşacağını açıkladı. Bu bildiriyi yeterli bulmayan Lumumba seçimlerden önce geçici bir hükümetin kurulmasını istedi, aksi takdirde faaliyetlerine ve boykotlarına devam edeceklerini Belçika hükümetine bildirdi. Bu açıklamaların ardından Belçika’nın Kongo halkı üzerindeki baskısı arttı ve Stanleyville’deki gösterilerde 30 kişi hayatını kaybetti. Halkı kışkırttığı ve ayaklanmasına sebep olduğu gerekçesiyle Lumumba tekrar tutuklarak cezaevine gönderildi.
Aralık ayı yerel seçimlerini Lumumba tutuklu olmasına rağmen Kongo Ulusal Hareketi büyük bir çoğunluk ile kazandı ve Ocak 1960’ta Belçika’da yapılan konferans ile bağımsızlığın ilanı Mayıs ayındaki seçimleri takiben Haziran ayında verileceğine karar verildi. Seçimlerin ardından Lumumba ve Kongo Ulusal Hareketi 23 Haziran 1960’da ilk hükümeti kurdu. Başbakanlık koltuğuna Patrice Lumumba, Devlet Başkanlığına ise Joseph Kasavubu geçti ve Kongo-Leopoldville adıyla 30 Haziran 1960‘da resmi olarak bağımsızlık ilan edildi.
KONGO-LEOPOLDVILLE
Bağımsızlık ilanının ardından Belçika desteği altındaki Katanga bölgesinin Moise Tshombe önderliğinde Kongo’dan ayrılarak bağımsızlık ilan etmesi Lumumba hükümeti ile Katanga Devleti(hiçbir ülke bağımsızlığını tanımamıştır, bugün özerk bir bölgedir) arasında siyasal bir çatışmaya yol açtı. Çıkan ayaklanmalara Katanga lehine askeri destek veren Belçika’ya karşı Birleşmiş Milletlere başvuran Lumumba, Belçika askerlerinin çekilmesini ve bölgeye barış gücünün gönderilmesini talep etti. Birleşmiş Milletler tarafından gönderilen desteğin yeterli olmamasından sonra Sovyetler Birliği’nden yardım isteyeceğini açıklayan Lumumba 5 Eylül 1960’da Devlet Başkanı Kasavubu tarafından başbakanlık görevinden alındı.
LUMUMBA’NIN ÖLDÜRÜLMESİ
Görevden alındığını öğrenen Lumumba radyo üzerinden yaptığı konuşma ile Kasavubu’nun vatana ihanet ettiğini söyledi. Bu açıklamalardan sonra Lumumba’dan kurtulmak isteyen Kasavubu, Mobutu’dan yardım talep etti. Belçika’daki bağımsızlık görüşmelerinde Lumumba’nın hapiste olması nedeniyle onu temsilen giden Mobutu Sese Seko, Kasavubu’nun yardım talebi üzerine Lumumba’ya karşı cephe aldı ve para karşılığında asker toplayarak 14 Eylül 1960’ta bir darbe gerçekleştirdi. Yönetimi ele geçiren Mobutu’nun darbedeki amacı Sovyetler Birliği’nden yardım almak üzere olan Lumumba’dan kurtularak yönetimi Kasavubu’ya devretmekti. 2 Aralık 1960 günü Mobutu askerleri tarafından yakalanan Lumumba, 17 Ocak 1961‘de bir uçak ile Katanga’ya götürüldü ve orada işkence edilerek öldürüldü. Bugünkü adı ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin kurulması ve bağımsız olmasında en önemli pay sahibi olan Lumumba’nın bu şekilde hayatını kaybetmesi dünya üzerinde büyük tepki çekince 1966 yılında Mobutu, Lumumba’yı Ulusal Kahraman ilan etti.
Bağımsızlıktan bu yana ülkenin isimleri:
1960 – Kongo Cumhuriyeti (Başkent Leopoldville)
1961 – Federal Kongo Cumhuriyeti
1964 – Demokratik Kongo Cumhuriyeti
1966 – Demokratik Kongo Cumhuriyeti (Başkent Kinshasa)
1971 – Zaire Cumhuriyeti
1997 – Demokratik Kongo Cumhuriyeti (Bugün)