Hitit Miti
Tanrıların görevlerini ihmal ettiklerine ilişkin en belirgin örnek, Hititlerden günümüze dek ulaşmış Anadolu'ya özgü mitlerden birinde görülebilir. Mitin konusu halkını terk eden ve bilinmeyen bir yere giden (elbette tek tanrılı inanç sisteminde bu durum söz konusu olamaz) 'Kaybolan Tanrı' mitidir. Kimi zaman büyük Fırtına Tanrısı da can sıkıcı olabilir ancak asıl sorumlu, Hatti'nin eski tanrılarından olan ve Fırtına Tanrısı'nın oğlu bitki tanrısı Telipinu'dur. Bu öykünün elimizdeki pek çok versiyonunda şu unsurlar ortaktır: Bir nedenle Telipinu öfkeye kapılır, ayakkabılarını giyer ve ülkesini terk eder. Ürünler solar ve ölür; koyunlar ve sığırlar yavrularım bırakır, insanlar ve tanrılar açıklık çekmeye başlarlar. Fırtına Tanrısı çok endişelenir ve oğlunu bulmak üzere bir kartal gönderir. Ancak çabası boşunadır. Fırtına Tanrısı oğlunu kendisi bulmaya çalışır. Ancak o da başarısız olur. Nihayet kayıp tanrıyı aramak üzere bir an gönderilir. Arı tanrıyı bir çayırda uyurken bulur. Tanrının ellerini ve ayaklarını sokar. Uyanan tanrı daha da sinirlenir. Öfkeyle korkunç şimşekler, yıldırımlar ve büyük seller yaratır. Evler, hayvanlar, ürünler yok olur ve insanoğlu büyük zararlar görür. Nihayet onunla uzlaşmak ve tanrıyı geri getirmek üzere büyü tanrıçası Kamrusepa gönderilir. Tanrıçanın bu amaçla düzenlediği ayin Telipinu'nun öfkesini dindirir. Halkına rahatça dönebilsin diye geçtiği yollara yağ ve bağ serpilir. Yerel bir eğlencede bir öykücü tarafından anlatılan bu öykü son derece sadedir. Bu öykünün her ytl ilkbahar başlangıcında, kışın sona erdiğinden emin olmak ve ürünlerin ve hayvanların büyüme mevsiminin geldiğini göstermek için kutsal bir yerde (bir tapınağın avlusunda veya kutsal bir açık alanda) yapılan önemli bir ayinle ilgisi olduğunu düşünüyorum. Bu aslında Hititlerin mevsimlerin döngüsünü hesaplama yöntemiydi. Yunan mitolojisinde bu döngü, toprak tanrıçası Demeter'in kızı Persephone'nun Yeraltı Dünyası'na kaçırılmasıyla birlikte keder duyması ve toprağın verimsizleşmesiyle açıklanır. Ancak Persephone ilkbaharın başında annesinin yanına geri geldiğinde yaşam normale döner. Hitit geleneğinde bitki tanrısının ortadan kaybolması ve geri gelmesi mevsimlerin döngüsünü açıklar. Bu durumda tanrının geri dönmesi için uygulanan büyü gerçekten de tanrının yurduna dönüş yolunun pürüzsüz olması için yağ ve bal serpilmesini içerir. Yurduna dönen tanrıyı karşılamak için gerekli ayinler ve törenler de yapılır. Daha eski Hitit mitleri de ilkbahar başlangıcında yaşamın yenilendiğiyle ilgili öğeler içerir. Dini takvimde yer alan en önemli ilkbahar festivallerinden biri Purulli Festivali olarak bilinirdi. Festival neredeyse bir ay sürerdi. Kral ve kraliçe tarafından idare edilen festivalin kutlamaları Hattuşa'da başlar, ardından geçit töreni bir dizi Hitit kentine uğrardı. Bu kentlerde kutsal ayinler yapılır ve nihayet Fırtına Tanrısı'nın başlıca kült merkezi olan kuzeydeki Nerik kentine ulaşılırdı. Şeytani güçleri ve yıkımı temsil eden ejderha İlluyanka miti bu festivalde önemli bir rol oynardı. Mitin iki versiyonun birinin girişi şöyledir: Bu, Purulliya Festivali' nin metnidir ... Böylece dediler: 'ülke gelişsin ve zenginleşsin ve ülke korunsun'. Ve ülke geliştiği ve zenginleştiğinde Purulliya Festivali' ni düzenlerler. Mit, yeryüzünün derinliklerinden gelen İlluyanka'nın Fırtına Tanrısı'yla ölümüne dövüştüğünü anlatır. Bu, vahşi ve çekişmeli bir mücadeledir. Tanrı, hem kutsal güçleri hem de insanları yardıma çağırır. Nihayet ejderhayı öldürür ve zaferi kazanır. Ülke bir kez daha güvendedir. Ancak İlluyanka ertesi yıl ölülerin arasından geri dönecek ve savaş yeni baştan yapılacaktır. Ölümlülerin savaş katılması, ülkenin şeytani güçlere karşı güvenli kılınması için tanrılar ve insanlar arasında işbirliğinin gerekli olduğunu gösterir. İlluyanka'nın öyküsünün ve Fırtına Tanrısı'yla çatışmasının festivale katılanlar tarafından canlandırıldığını düşünüyorum. Bu sahne büyük olasılıkla festival güzergahı boyunca çeşitli yerlerde tekrarlanıyordu. Aktörler, İlluyanka ve Fırtına Tanrısı ile öyküdeki diğer karakterleri canlandırıyorlardı. Kuşkusuz tapınakların depolarında tutulan uygun kostümleri giyiyor, silahları kuşanıyor ve törenler için saklanan diğer teçhizatı kullanıyorlardı. Tanrılar üzerine son bir söz söyleyelim. Birçok kusurları olmalarına rağmen, kendilerine tapan ölümlülerin davranışları ıslah etme konusunda son söz onlara aitti. Tanrılar, insan emeğinden ve üretkenliğinden faydalandıkları için dünyada adalet, ahlak ve doğru davranışların varlığı kendi çıkarlarına uygundu. Tanrılara ibadet edip, onlara ve ülkenin yasalarına boyun eğerek erdemli bir yaşam süren ölümlüler kutsal güçlerin korumasını ve lütfunu umabilirlerdi. Ancak törenleri ihmal ederek veya günah işleyerek (örneğin yeminini bozanlar, babalarını veya kardeşlerini öldürenler veya başkasının meşru otoritesini yasadışı yollarla ele geçirenler) tanrıları kızdıranlar kutsal güçlerin intikamını tadacaklardı. Kral da dahil olmak üzere tüm ölümlüler davranışları için tanrılara hesap vermek zorundaydılar. Hatti'nin kutsal efendileri cömert ihsanlarda bulunabildikleri gibi, gazabını üzerine çekenleri acımasızca cezalandırabilirlerdi.