Bir paragraf bir kompozisyon yazısının küçültülmüş biçimi olarak düşünülebilir. Bu nedenle kompozisyonun yapısını oluşturan "giriş, gelişme, sonuç" bölümleri paragrafta da olmalıdır. Ayrıca bu bölümleri oluşturan cümleler, düşünce bakımından aynı doğrultuda olmalıdır. Paragrafı oluşturan cümlelerden biri bile farklı düşünceyi dile getirirse parçanın yapısı bozulur. Bunu aşağıdaki örnek paragrafı inceleyerek görebiliriz:
(1) "Dünya değişiyor dostlarım. (2) Günün birinde güz mevsiminde gökyüzünde esmer lekeler göreceksiniz. (3) Günün birinde yol kenarında toprak anamızın koyu yeşil saçlarını da göremeyeceksiniz. (4) Yeşilin tüm tonlarına sahip olan ülkemiz, bu konuda çok şanslı sayılır. (5) Bizim için değil ama çocuklarımız için kötü olacak; çünkü biz kuşları ve yeşilleri çok gördük."
Bu paragrafa baktığımızda yazar, dünyanın değişiminden söz ediyor. Ancak bu değişim, teknolojik veya kültürel alanda değil; doğal varlıkların, güzelliklerin yok olmasından kaynaklanan bir değişim. Şimdi paragraftaki cümlelerin anlamca ilişkisine bakalım:
Birinci cümlede yazar dünyanın değiştiğini söyleyerek konuya giriş yapmış. İkinci ve üçüncü cümlelerde, bu değişimin hangi alanlarda olduğunu söylemiş. Doğal güzelliklerin yavaş yavaş yok olmaya yüz tuttuğunu belirtmiş. Bu düşünceleri söylerken yazar aynı zamanda üzüntüsünü de ifade etmektedir. Dördüncü cümleye gelindiğinde ise "ülkemizin yeşilin tonları bakımından zengin ve şanslı olduğu" görüşüyle karşılaşıyoruz. Oysa yazar, önceki cümlelerde doğal güzelliklerin yok olduğundan yakınmaktaydı. Dördüncü cümlede ise ülkemizin yeşil bakımından şanslı olmasının onda oluşturduğu sevinci anlatıyor. Bu düşünce ilk üç cümledeki düşünceyle çelişir. Beşinci cümlede gelecek kuşakların, doğal güzellikleri göremeyeceğinden dolayı yaşadığı sıkıntıyı dile getirmiştir. Bu düşünce 1., 2. ve 3. cümleyle anlamca aynı doğrultudadır. Dördüncü cümle ayrı bir konuyu ele aldığından paragrafın yapısını bozmuştur. Çünkü iyi bir paragrafı oluşturan cümleler anlamca birbiriyle bağlantılı olmalıdır.
Paragrafta anlatılan düşünceler bir zincirin halkaları gibi iç içedir. Yani her cümle kendinden sonraki cümleye anlamca bağlıdır.
Paragraflarda düşünceleri bağlayıcı sözlere dikkat ediniz. Çünkü bu bağlayıcı sözler, düşünceleri kendinden önceki düşüncelere bağlar. Bağlayıcı sözler işaret sıfatları ve zamirleri olabileceği gibi bağlaçlar ve edatlar da olabilir: bu, bunu, bu..., şu... bu yüzden, bunun için, çünkü, bir de, üstelik, böylece, ne var ki, yani...
"Ana dili bilincinin yerleşmesi ve tutarlı olması onun yapısını, tarihini, geçirdiği evreleri bilmeye bağlıdır. Bu bilgi, ana dili yabancı dillerin salgınından korumayı, onun kendi yapısı içinde gelişmesinin yollarını öğretir. Bu koşullar altında onu zenginleştirip, çağdaş bilim ve sanat dili olarak geliştirmeyi emreder. Bu ulusal emri benimseyen kişi ana dili bilincine ermiş demektir."