Geometrik şekilleriyle, öncü arayışlar ve sanata verdiği destekle tanınan İtalyan doğumlu tasarımcı Pierre Cardin 98 yaşında Paris’te hayata gözlerini yumdu. Cardin, en son Eylül 2019’da Venedik Film Festivali’nde prömiyeri yapılan “House of Cardin” belgeseli gösteriminin de dahil olduğu Théâtre du Châtelet’teki bir eğlence gecesinde markanın 70.yılını kutlarken görünmüştü. Sözcüsü Jean-Pascal Hesse, Cardin’in Salı günü erken saatlerde vefat ettiğini söyledi. 1950’de kendi “house”nu kurmuş, 1953’ten 1993’e kadar Chambre Sendikası’nın bir üyesi olmuştur.
Cardin, 2 Temmuz 1922’de Treviso yakınlarındaki San Biagio de Callalta’da doğar ve henüz 14 yaşındayken Fransa’nın Vichy kentinde bir terziye çıraklık yapar. İkinci Dünya Savaşı sırasında Cardin, Kızıl Haç için çalışır. Savaştan sonra Paquin ve Schiaparelli’de görevler yapmış ardından 1947’de Dior’un terzilik atölyesinin başına geçmiştir. Christian Dior’un “Yeni Görünümü”nün önemli bir parçası olan “İkonik Bar” ceketi üzerinde çalışır. Dior’da çalışan ilk yedi çalışandan birisi olup; şirket üç yıl içinde 800 kişi istihdam etmiştir. Jean Cocteau için bazı kostümler tasarlamıştır. Daha sonra 1950’de Chanel’in sanat yönetmeni olma fırsatı verildiğini ancak kendi moda evini açmak için geri çevirdiğini söylemiştir.
1951’de Cardin, Carlos de Bestegui’nin Palazzo Labia’daki 18. yüzyıl Venedik temalı kostüm balosu için yaklaşık 30 kostüm yapar. Salvador Dali ve Gala Dali, bizzat Christian Dior, Marie-Louise Bousquet ve dekoratör Victor Grandpierre’yi giydirdi.
Altmışlı yıllarda Cardin, geometrik formlara, özellikle de baloncuğa olan uzun süredir devam eden hayranlığını yansıtan Uzay Çağı tasarımlarıyla tanındı; Bubble Dress, en ünlü tasarımlarından biriydi. O ve Andre Courrèges bu tür bakışların öncülüğünü yapıyorlardı. Etkileyici tasarımları arasında turuncu, leylak rengi ve yeşil renkli, kabartmalı tasarımlı, PVC boneler, eldivenler ve yüksek çizmelerle giyilen küçük vardiyalı elbiseler; renk bloke elbiseler, bazen hedef motifli; kesikli ve sert kemerli elbiseler ve stilize geometrik kollu kimono tarzı elbiseler. O zamanlar WWD onu “Bugün Paris’te harika kıyafetler tasarlayan birkaç orijinal ruhtan biri,” olarak nitelendirdi.
Onlarca yıl sonra ilk günlerini, genç bir terzi olarak Bir şeyi hayal etme, sonra rüyayı gerçekleştirme pratiğini geliştirdiğini söyler. “Asla bitiremediğim bir şeye başlamak istemedim. Bir şeyi bitirebileceğimi düşünmediysem, hiç düşünmemeye çalıştım. Bir isim inşa etmek 30 yıl sürdü.”
“Kendi tasarımlarımı oluşturduğum ilk yılım zordu çünkü radikal olduğum düşünülürdü. Ama hiçbir zaman filmlerden, ya da sokaklardan fikir almak istemedim.”
ABD’ye gençken bir seyahatinde “Ben genç bir kurttum, 25 yaşındaydım. Ben çılgın genç bir modacıydım,” der.
Ancak çok geçmeden modaya olan ilgisinin azaldığını gözlemledi. 1966’da, “20 yıldan sonra, hala bir kadın giydirmenin beni ilgilendirdiğini düşünüyor musun?” “Jeans modayı öldürdü. Sokak yaratamaz. Moda bir daha sokağa çıkacaksa biz modacıları yaratmalıyız.”
Mizacından bahsettiğinde, yalnız olduğunu açıkça ortaya koydu. WWD bunu, “Sartre’ın aksiyon adamı ile Ayn Rand’ın kapitalist süper kahramanı arasında merak uyandıran bir tür tünel vizyonuna sahip,” diyerek açıkladı.
“Yalnız kalmaktan hoşlanıyorum. Kalabalıktan hoşlanmıyorum. Birinin zorluklarını göstermesi faydasız. Bende olduğunu söyleyemem ama olsam bile göstermelerine izin vermezdim. Başaramazsam, bu benim hatam. Zorluk asla başkalarında değil, kendinde.”
Temmuz 1973’te, diğer tasarımcıları değerlendirdi ve onun için hayranlık uyandıran lar “Balenciaga, Schiaparelli, M. Christian Dior ve Courrèges. Her birinin özgünlüğü vardı. Balenciaga harika bir yaratıcıydı. Schiaparelli, kadınlara zamanına göre saf modernitenin özelliği olan bir şıklık verdi. Courrèges, ilk bağımsızlığını kazandığında modada gerçekten bir şok etkisi yarattı. Ve M. Dior her zaman kendi yolunu izliyordu.”
Cardin, kapsamlı lisanslama yapan ilk tasarımcıydı ve bu alandaki anlaşmalarının sayısı, 120 ülkede toplam 800 ila 900 civarında olmaya devam etti: Kadınlar, çocuklar, erkekler, gözlükler, çatallar, masalar, sandalyeler, lambalar, perdeler, saatler, kravatlar vb için…
“İnsanlarla sosyal olarak tanışmak zorunda değilim, kendi tabaklarımdan yerim. Bardağımdan içerim. Kendi sabunumla yıkanırım. Kendi parfümümü kullanıyorum. Kendi çarşaflarımla yatarım. Kendi gıda ürünlerim var. Kendi koltuğuma oturabilirim. Bu çok nadir bir şey, muhtemelen bunu söyleyebilecek dünyadaki tek adam benim.”
“Para kazanmanın tek yolu hazır giyimdir. Magasins du Printemps’te bir bölüme başladığımda couture meslektaşlarım tarafından nasıl eleştirildiğimi bilemezsiniz.”
Altmışlı yıllardaki moda evinin tasarımının en parlak döneminde, Vanessa Redgrave gibi yıldızları giydirdi; Jeanne Moreau kıyafetlerini özel olarak giydi ve o ve tasarımcı arasında bir aşk yaşandı. WWD onları sık sık birlikte fotoğrafladı. 1965 yılında, Fransa’nın eski ABD büyükelçisi Herve Alphand’ın eşi Nicole Alphand, bir PR kadın ve marka elçisi olarak Cardin için çalışmaya gitti. Andre Oliver, Cardin’in 40 yıldır en iyi yardımcısıydı. Cardin’in, Edward dönemine özgü bir görünüme dayanan 60’lı yılların başındaki oldukça etkili erkek koleksiyonlarının tasarlanmasına yardım etti. Seksenlerin başlarında, Cardin ve PR duayeni Bobby Zarem, Oliver’ı kendi adına bir erkek mağazası olan ve bir süre başarılı olan kendi işinde desteklediler. Cardin, Oliver’ın varisi olmasını istemişti; ne yazık ki, Oliver 1993’te öldü.
Son yıllarda Cardin, Maxim’inki de dahil olmak üzere imparatorluğunun etrafında alışveriş yapıyordu. Birlikte satılan her şeyin 1.3 milyar doların kuzeye gideceğini öngördü. Ancak Brunei Sultanı’nın beğenilerinden gelen teklifler reddedildikten sonra, bilenler işini satmak istemediği sonucuna vardılar. Her çeki imzalamak da dahil olmak üzere şirketindeki her şeyi kendi başına halletmek konusunda ısrar etmeye devam etti.
Cardin, kadın peruklarının büyük bir iş olduğu bir dönemde 1970 yılında piyasaya sürdüğü erkekler için peruk da dahil olmak üzere baş döndürücü bir dizi başka ürün de yarattı. 1972’de American Motors için arabalar tasarladı ve canlı şeritler halinde bir dizi Javelin kaslı araba yarattı. Ayrıca restoranlara açıldı, 1981’de Maxim’in restoranlarını satın aldı ve New York, Londra ve Pekin’de şubeler ve Maxim’in Seine’deki teknelerde sandviç barları oluşturdu. Daha sonra Maxim’in otelleri ve gıda ürünleri bu seriye eklendi.
Cardin’in mülkleri arasında Marquis de Sade’s Chateau Lacoste’un kalıntıları ve Lacoste, Fransa’daki diğer 14 şehir evi; Cannes’da mimar Antii Lovag tarafından tasarlanan Bubble House; Venedik’teki Ca’Bragadin, Casanova’ya aitti, ama gerçekten Verona Piskoposu ve Venedik Patriği Giovanni Bragadin di San Cassian’a aitti. Defileleri için ve sanat alanı olarak kullandığı eski bir tiyatro olan Espace Cardin’e de sahipti; 2016’da kapandı.
“Borcum yok. Yok.” 2008’de Rue du Faubourg Saint-Honoré’de bir mobilya dükkanı açtı. “Mobilyalarım eskiden kışkırtıcı sayılırdı, ama şimdi insanlar bundan hoşlanıyor ve benim çok önemli bir tasarımcı olduğumu söylüyor.”
Pekin ve Gobi çölü gibi ücra yerlerde özenle hazırlanmış defileler düzenlemekten zevk aldı. 1980’de New York Metropolitan Müzesi’nde retrospektif bir defile yaptı ve ardından siyah kravatlı bir akşam yemeği izledi. Neyin gösterileceğini dair “Kısa şeyler, uzun şeyler, heykelsi şeyler, akan şeyler olacak” dediği aktarılır.
—1952’den kalma şişirilmiş beze hamur işlerine benzeyen şapkalar da olacak; 1954’ten sıkı küçük Empireline kimyaları; 1956’dan kalma devasa araba radyatörü benzeri tasmalar; 1958 yapımı bol dökümlü, sarkık ve sönük görünümlü blouson ceketler; 1963’ten kalma siyah-beyaz çizgili vizon paltolar; 1964’ten devekuşu tüyü fantezileri; 1965’ten kalma mini elbiselerdeki kurabiye renkli büyük grafikler; 1965’ten kalma tozluklara sahip kalın ekose mini paltolar; 1966’dan kalma baş aşağı çöp kutuları gibi görünen şapkalara sahip Sputnik benzeri mini elbiseler; 1967’den sirk çadırı paltoları; 1968’den itibaren plastik uyluk yüksek Barbarella botları; 1969’dan itibaren mikromini üzerinde makikoatlar; ters çiçek saksılarına benzeyen ve gözleri ve burnu için TV şeklinde delikler olan şapkalar—
1990’da Alexey Rybnikov’un “Junon and Avos: The Hope” adlı bir Rus rock müzikalini New York’a getirdi ve bunun için şehirdeki Maxim’s’de bir parti verdi. Üretime 1 milyon dolar yatırım yaptığını tahmin ediyordu. O yıl Londra’daki V & A’da, Pierre Cardin: Dünü, Bugünü ve Geleceği adlı bir sergi vardı.
Cardin’in daha beklenmedik girişimlerinden biri, 1975 yapımı “Joanna Francesca” da Moreau’nun karşısında görünmekti. 1992’de Academy des Beaux Arts’ın Ölümsüzleri Üyesi seçildi ve bu şekilde onurlandırılan ilk modacı oldu. 2010 yılında Fashion Group Uluslararası Yönetim Kurulu Efsanesi Ödülü’nü aldı.
O sırada, “Amacım satışları artırmak ve gençler arasında profilimi yükseltmekti. Basında pek fazla yer almadığım için gençler benim kim olduğumu bilmiyordu. Onlara hala avangard olduğumu ve özgün tasarımlar ürettiğimi ve sonuçta yaratıcılığıma bağlı olan lisans sahiplerime yardım etmek istediğimi göstermek istiyorum.”
İşini “canlandırmak” için genç bir tasarımcı getirmesi gerektiğini düşünüp düşünmediği sorulduğunda, “Benim için eskiz yapan çok genç beş kişi var. Ve bugün genç tasarımcıların benden daha az avangart olduğunu düşünüyorum. Hâlâ iyi durumdayım. Hâlâ her gün işe gidiyorum.”
L’Eclaireur konsept mağazalar grubuna sahip olan Armand Hadida, Cardin’in tasarımlarına yer vererek, “Yaklaşımımın ticari bir yanı yok. Pierre Cardin’in söyleyecek çok şeyi var. Bir moda İncil’i gibidir – yaşlanmaya karşı tamamen dayanıklıdır.”
Tasarımcının 2006 yılında halka açılan kendi müzesi de vardı. Erken kariyerini hatırlayarak WWD’ye şunları söyledi: “Uydulardan, lazerlerden ve aydan ilham aldım. Geleceğe baktım. Asla bir kadının vücudundan ilham almadım. Elbiselerim heykel gibi. Onları şekillendirdim ve sonra içine bir kadın koydum. Daha çok mimari ya da sanat gibiydi.”
“Bütün bu elbiselere baktığımda kişiliğin sürekliliğini görüyorum. Hepsi Cardin. Hepsi heykel. Bu sanat.” Metal kolyeli 70’li yılların siyah elbisesine bakarak, “Kumaşı tutan bir kolye gibi içinde metal olan bu elbise fikrine bayıldım. Ama kimse başaramaz. Gerçekten halletmek için araba yapan bir adam buldum.”
Orijinal müze Fransız başkentinin eteklerindeydi, çok ziyaretçiyi çekmedi, bu yüzden 2014’te burayı şehrin Marais bölgesindeki eski bir erkek kravat fabrikasına taşıdı – Cardin’s Past-Present-Future Museum, adıyla.
O sırada hatırladı, “Önceden insanlar zevkimin çılgın olduğunu düşünüyordu. İsim vermeyeceğim ama bazı arkadaşlarım bana karşı çok acımasız davrandılar. Ne söylediklerini ve yazdıklarını size söyleyemem ama beni anlamadılar. Geleneksel bir gazeteye kıyasla çok kışkırtıcı şeyler yapan bir dergi gibi farklı, uyumsuz bir kişiydim.”
Şimdi, bir gün içinde, sokakta yedi kişi bana seslendi, “Bravo, Bay Cardin.” Başparmak yukarı hareketiyle.
Genel olarak müzelere gelince, “Dünyadaki tüm müzelere gittim. Bazı insanlar kopyalanacak bir şeyler bulmaya gider. Kimseyi kopyalamadığımdan emin olmaya gittim. Çalışmamı burada birlikte gördüğümde anladığım şey bu. Her zaman kendi işimi yaptım.”