Nükleer enerji mühendisliği ve mimarlık öğrenimi gören Ali Mahmut Demirel'in (1972) üretimi müzik videoları, sahne tasarımı, canlı performanslar ve deneysel videolardan oluşuyor. Çalışmalarını Berlin'de sürdüren Demirel'in yalın bir dille 1993'ten beri sürdürdüğü deneysel video pratiği çoğunlukla bilimsel ve mimari kavramlardan yola çıkan yapısal kompozisyonlara dayanıyor. Sanatçının İstanbul'daki ilk kişisel sergisi olan Ada, erken dönem deneysel video işlerinden Hortum'la İskele, Kuyu ve Fabrika başlıklı son dönem yapıtlarından oluşan Post-Apokaliptik Ütopyalar serisini bir araya getiriyor. Suyla çevrili, yalıtılmış bir kara parçasını ifade eden "ada", aynı zamanda"ütopya" kavramı etrafında gelişen türlü tarihsel ve çağdaş anlatıları da çağrıştırıyor. Serginin başlığı, izleyiciyi bu kavramın içini kendi hisleriyle doldurmaya davet eden, anlamı geniş ve belirsiz tutulmuş kilit bir kavram olarak seçildi.
Su, farklı zamanlarda ve yerlerde çekimleri gerçekleştirilen dört işe de zamansızlığı temsil eden bağlayıcı bir öğe olarak türlü formlarıyla dahil oluyor. Hortum'da durmaksızın bir o yana bir bu yana fışkıran suyun görüntüsü bir metronom gibi kurgulanıyor. İskele, sislerin arasından beliren denizle başlayıp günbatımında sahile vuran dalgalarla sona eriyor. Kuyu'da mevsimlerin değişimiyle beraber su azalıp çoğalıyor ve renk değiştiriyor. Fabrika'da ise video boyunca görünen su öbeklerinin üstüne zaman zaman yağmur yağıyor. Suyun dört videoda da görünmesinin, çeşitli mitlerde ve kutsal kitaplarda bahsedilen tufan felaketini düşündürdüğü söylenebilir.
İlk kez Arter'de bir arada sergilenen, 2015'ten bu yana üzerinde çalıştığı Post-Apokaliptik Ütopyalar serisinde sanatçı, tek bir insanın dahi hayatta kalmadığı kıyamet sonrası bir geleceği tahayyül edebilmek için dünyanın çeşitli yerlerindeki terk edilmiş mimari yapıları, "hizmet etmek üzere tasarlandıkları insanların yokluğunda yapılar nasıl bir yaşam sürdürürler?" sorusunu zihninde tutarak gözlüyor. İskele Hollanda'da 1959'da faaliyet göstermeye başlamış bir eğlence ve dinlence tesisi olan Scheveningen İskelesi'nde, Kuyu Bodrum'da, Turgutreis sırtlarında yer alan, yapım tarihi bilinmeyen, muhtemelen 1900'lerin başlarından kalma bir sarnıçta ve Fabrika 1903'ten 2000'lerin başına kadar ABD'nin Detroit şehrinde faaliyet göstermiş Packard Otomobil Üretim Tesisi'nde çekildi. Videolarda yer alan kubbesi yıkılmış su sarnıcı, terk edilmiş fabrika, güvercinlerin istila ettiği, kolonları paslanmış iskele gibi görüntüler ilk bakışta bu mekânlara distopik bir karakter atfediyor.
Sanatçı, insanlar tarafından artık kullanılmadığından distopik sayılabilecek bu mekânları "mimari ütopyalar" olarak tanımlıyor. Demirel'e göre bu mekânlarda tam tersine ütopik bir hissiyat hakim ve bu yerler kendi içlerinde hayli barışçıl ve dengeli bir yaşantı sürdürüyorlar. Yapılış amaçlarını yerine getiremez hale geldiklerinde işlevsel hiyerarşi yerini mekânsal heterarşiye bırakıyor. Son derece tanımlı yapılar, mevcut canlılarla etkileşime girerek yeni anlamlar kazanabilecek potansiyel varlıklara dönüşüyor.
Sanatçı çekim yaptığı mekânlarda pozitif psikoloji alanında "akışta olmak" diye adlandırılan deneyimi yaşadığını ve videolarında da bunu izleyiciye aktarmaya çalıştığını ifade ediyor. Önceden Doğu dinlerinde de farklı tanımlamalarla yer alan ve Batı'da 1975'te psikolog Mihály Csíkszentmihályi tarafından adlandırıldıktan sonra yaygınlaşan "akışta olmak", kişinin yapmakta olduğu şeye kendini tamamen verdiği ve bunun sonucunda kendini, bedenini, mekân ve zaman hissini yitirdiği bir durum olarak anılıyor. Demirel, bedeni ve benliği unutmayı deneyimlemek için öncelikle varlıklarının hissedilmesi gerektiği fikrinden yola çıkarak sergi mekânını daralıp açılan, bazen klostrofobik, sıkıntılı bir his yaratan, bazen de ferahlatıcı bir yer olarak düzenleyerek izleyiciyi bu "akış"a davet ediyor.
Arter ve İstanbul Film Festivali sanatçının ür etim sürecini bütünsel bir yaklaşımla ele alan bir program için işbirliği yapıyor. Sanatçının Post-Apokaliptik Ütopyalar serisinin esin kaynağını oluştur an İngiltere'nin Sonu (Derek Jarman), Stalker (Andrey Tarkovski) ve Kuyu (Metin Erksan) filmleri 6–17 Nisan tarihlerindeki 37. İstanbul Film Festivali'nin "Mimari Ütopyalar – Sinematik Distopyalar" başlıklı programında yer alıyor.
İngiltere'nin Sonu, Pera Müzesi Oditoryumu, 14 Nisan ve 17 Nisan, 11:00
Stalker, Atlas Sineması, 16 Nisan, 11:00
Kuyu, Pera Müzesi Oditoryumu, 11 Nisan, 13:30
Arter’de her hafta düzenlenen Rehberli Turlar, katılımcıların yapıtları kendi hayat deneyimleriyle ilişkilendirerek yorumlamalarını teşvik eden bir yaklaşım benimser. Türkçe ve İngilizce rehberli turlar aşağıda belirtilen gün ve saatlerde, her hafta düzenli olarak verilir. Tur ücreti kişi başı 25 TL'dir, ödeme Arter web sitesinden ve gişeden yapılabilir. Rehberli tur ücretine Arter giriş ücreti dahil değildir. Her hafta Perşembe günü 15.00’da gerçekleşen Yakın Bakış turu ücretsizdir. Düzenli rehberli turlar dışında grup turları ve İngilizce rehberli tur istekleriniz için firstname.lastname@example.org adresine yazınız.