Çin Odası Deneyi
Amerikalı filozof John Searl’ün (1930-1987) aracılığıyla ortaya atılan Çin Odası zihinsel deneyi yapay zekâların anlama edimlerine dönük bir eleştiriyi içerir.
John Searle eleştirisinde bir öyküyü anlayan bir insan ile bir öyküyü sözde “anlayan” yapay zekâ arasındaki farklılığı göstermek ister. Şöyle bir kurgu yapar. Bir odaya kapatılmış olduğumuzu düşünelim. Dışarıdan içeriye veri girmesini sağlayan küçük bir delik dışında odanın dış dünyayla hiçbir bağlantısı olmasın.
Odadaki delikten içeri kartlar veya kart parçaları üzerine yazılmış çeşitli Çince karakterler gelsin. Hiç Çince bilmiyoruz. Odada bulunan bir masanın üzerinde bir kitap ve üzerlerine diğer Çince karakterlerin yazılmış olduğu küçük bir kartçıklar yığını var. Görevimiz, delikten gelen bir kart parçası üzerindeki Çince karakteri kitaptaki bir karakterle eşleştirmektir.
Kitap bu durumda onunla eşleşen başka bir farklı Çince karakteri gösterecektir. Bu diğer karakteri masanın üzerindeki kart parçaları kümesinden almamız ve onu mektup kutusundan geri göndermeniz gerekmektedir. Dışarıdan bakıldığında, bir Çin öyküsüyle ilgili soruları cevaplıyormuşuz gibi görünür.
Odaya gönderilen kartlar Çince yazılmış soruları taşımaktadır; geri gönderdikleriniz ise, Çince yazılmış cevaplarımızdır. Hiç Çince bilmememize karşın, odanın dışında masalı anlayan ve masalla ilgili olarak sorulmuş sorulara doğru cevaplar veren biri olarak görünürüz. Ama gerçekte öyküyü kesinlikte anlayamıyoruz. Yaptığımız eylem, anlamsız görünen kartları iş akış çizelgesi uyarınca yönlendirmektir. Dolayısıyla buradan çıkan sonuç bir algoritmanın başarıyla uygulanması “anlama” eyleminin gerçekleştiği anlamına gelmez.
Hazırlayan: Sosyolog Ömer Yıldırım