NİSAN 2020 | SAYI: 21
Bauhaus’un çok kısa tarihi 1919 Güzel Sanatlar Akademisi ve Tatbiki Sanatlar Okulu’nun birleşmesinden meydana gelen Staatliches Bauhaus, Walter Gropius yönetiminde Lyonel Feininger, Johannes Itten ve Paul Klee öğretim kadrosu ile Weimar’da kuruldu. 1921 Oskar Schlemmer ve Wassily Kandinsky de öğretim kadrosuna katıldı. 1923 László Moholy-Nagy, Johannes Itten’den Temel Sanat Eğitimi (Vorkurs) bölümünün yönetimini aldı. Oskar Schlemmer “Triadisches Ballett” (Mekanik Bale/Üçlü Bale) adlı eserini Bauhaus Haftası’nda sahneledi. 1924 Thüringen eyalet parlamentosunda sağ-tutucu parti çoğunluğu ele geçirince, Bauhaus’a ayrılan bütçeyi yarı yarıya azalttı. 1925 “Meisterrat” (Ustalar Konseyi) Dessau kentine taşınmayı kararlaştırdı. 1926 Dessau’da planını Walter Gropius’un çizdiği binada öğretim başladı. 1928 İsviçreli mimar Hannes Mayer yönetimi üstlendi. 1930 Hannes Mayer’in uzaklaștırılmasından sonra okula Ludwig Mies van de Rohe yönetici oldu. 1932 Dessau şehir meclisi Bauhaus’u kapatma kararı aldı. Ludwig Mies van de Rohe Berlin-Stelitz’de Bauhaus’u özel okul statüsünde bir yarıyıl daha yönetti. 1933 İktidara gelen Nazilerin baskısı ile Bauhaus tamamen kapatıldı. İsrail’e göç etmek zorunda kalan Yahudi kökenli Bauhaus mimarları Tel Aviv’de “Beyaz Şehri” kurdular. Kuzey Karolina’da Black Mountain College’in temeli atıldı. Lyonel Feininger, Anni ve Josef Albers doçent olarak öğretim kadrosunda yer aldı. 1937 László Moholy-Nagy, Şikago’da “New Bauhaus”u kurdu.
16
fabrikasında öğrenim gören 32 öğrenciyi gözaltına alarak tüm dersanelere kilit vurdu. Bauhaus ilk Alman cumhuriyeti ile başladı, onunla birlikte de yaşamı sona erdi. 14 yıllık ömründe iki kez yerini değiştirmek zorunda kaldı. İşin ilginç yanı böylesi ilerici bir okulun grandüklüğün yönetiminde ortalama büyüklükte bir şehirde, grandükün onayı ile kurulmuş olmasıydı. Bauhaus her iki defasında da cumhuriyetçi ve demokrat çoğunluğun desteği ile açıldı, tutucu çevrelerin desteğiyle seçimi kazanan Naziler tarafından engellendi ve kapatıldı. O güne kadar benzeri bulunmayan böylesi bir eğitim kurumu, Naziler için “fazla yenilikçiydi”, böylelikle de “soysuz sanatın” temsilcileri ve “kültür Bolşevikliğinin kaynağı”ndan başka bir şey değildi.
YERLEŞİK SANATIN KIRILAN GÜCÜ Geçen 100 yılı aşkın süre içinde Bauhaus’un getirdiği yeni ve modern sanat eğilimi öylesine bir özümleme gücü gösterdi ki, sonunda yüzyıllardır yerleşik sanat akımlarına özgü etkinliğin gücünü kırarak tüm dünyaya hâkim oldu. İnsanlar, gerçekten de bu akımı içselleştirdiler. Bauhaus ürünleri her yerde ilgi çekti ve alıcı buldu. Okul ve onunla birlikte gelen yeni anlayış üzerine değişik dillerde kitaplar, makaleler yazıldı. “Bauhaus” tüm dillere uluslararası bir kavram olarak yerleşti. Tercüme edilmeyip aynen kullanılır oldu. Varlığı çok kısa bir zaman dilimine sığmasına rağmen, günümüzde çağdaş, kendine özgü kültür tarihi ve efsanelerle dolu bir sanat akımı olarak, tarihe yerleşti. Etkisi günümüzde de devam etmektedir. Diğer sanat okullarından farkı ve onlarda olmayan özelliklerini Oskar Schlemmer günlüğünde şöyle yazıyordu: “Okulun temel yapısı, yönetmenin kişiliğin-