Dişlerinizi gıcırdatma nedeniniz, stres ya da kötü bir ısırık olabilir tabii, ama en son yapılan araştırmalar bunun ana sebebinin, uyku sırasında solunumun engellenmesi olduğunu gösteriyor. Bu da pek çok kişinin yaptığı ve ilk bakışta önemsiz bir şeymiş gibi görünen diş gıcırdatmanın aslında ciddi bir problemin göstergesi olabileceği anlamına geliyor. Yakın zamana kadar, diş gıcırdatma, doktorların ve diş hekimlerinin gizemini tam olarak çözemediği bir durumdu. Bazı teoriler, bu diş gıcırdatma eyleminin stresten kaynaklandığını gösterse de, bazı durumlar -örneğin anne rahmindeki bir fetüsün neden dişlerini gıcırdattığı- açıklanamıyordu ve böylece diş hekimleri, doktorlar ve araştırmacılar arasında, diş gıcırdatma bir sır olarak kaldı.
Fakat, son araştırmalar sayesinde artık diş gıcırdatmanın hayatta kalmamıza yardımcı olan içgüdüsel bir eylem olduğu kabul edildi. Bu yeni ve etkili araştırmalar, hem diş gıcırdatma rahatsızlığını tedavi ediş şeklimizi, hem de uyku apnesi teşhisi hakkındaki düşüncelerimizi tersine döndürdü.
Geceleri Dişlerinizi Gıcırdatmanızın Sebebi
Gece boyunca beyin, daha hafif (No-Rem) ve daha derin (Rem) uyku evrelerinden geçer. Beyin derin uykuya yaklaştıkça, vücuttaki tüm kaslar rahatlamaya ve gevşemeye başlar. Bu basitçe, solunum yolu için sorun yaratır – çene ağırlaşır ve solunum yolunu kolayca bloke eder, dil tamamen gevşediğinde ise neredeyse iki katına kadar genişleyerek solunum yolunu daha da kapatır. Araştırmacılar, uyurken solunum yolunda kısmi tıkanıklık görülen insanların beyin taramalarını incelediler ve araştırmaya katılan hastaların diş gıcırdatarak(bruksizm olarak da adlandırılır) solunum yolunu geri açabildiklerini fark ettiler. Dişlerini gıcırdatanlara, solunum yolunu bütün gece açık tutacak bir şey – bir CRAP makinesi veya çeneyi sabit tutarak, çene veya dilin solunum yolunu tıkamasını engelleyen bir diş cihazı gibi- verildikten hemen sonra, düzgün nefes almaya başladılar ve dolayısıyla apnelik durum ve diş gıcırdatma da durdu.
Diş Gıcırdatmanın Gerçek Sonuçları
Eğer diş gıcırdatma tekrar rahat nefes almamızı sağlayarak bizi kurtarıyorsa, o zaman sorun nedir?
Diş gıcırdatma, geceleri rahat nefes almamızı sağlayıp bizi kurtarırken, her gece uykunun kesintiye uğramasının da bazı sonuçları vardır. Eğer dişlerinizi gıcırdatıyorsanız, kaliteli bir uyku çekemiyorsunuz demektir. Hafif bir uyku apnesi bile sabah uyandığınızda rahatsız olmanıza neden olur. Nefesi düzeltmek için diş gıcırdatırken kasların gerilmesi, sizi derin uykudan hafif uykuya geçirir. Derin uyku, insanlardaki büyüme hormonunun (HGH) salgılandığı, yaşlanma sürecini tersine çeviren, cildi sıkılaştıran, hafızayı iyileştiren, yağ yakılmasını ve kas inşa edilmesini sağlayan ve potansiyel olarak Alzheimer gibi hastalıkları engelleyen yerdir. Tedavi edilmeyen uyku apnesi, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, inme, dikkat dağınıklığına bağlı trafik kazaları, diyabet, depresyon, anksiyete ve kilo alma gibi ciddi ve yaşam kalitesini düşüren, süresini kısaltan sonuçlara yol açar. Evet, vücudumuz için gerekli olan ideal uyku süresi sekiz saattir fakat sekiz saat boyunca uyku halinde olmanız, kaliteli bir uyku çektiğiniz anlamına gelmez.
Diş gıcırdatmak, dişlerinize ya da çene ekleminize zarar verir. Dişleri gıcırdatmak ve sıkmak, yıllar içinde dişlerinize zarar verebilir, diş çürümesine ve diş hassasiyetine neden olabilir ve çene ekleminize zarar vererek, sürekli çene ağrısı çekmenize yol açabilir. Bazen, koruyucu diş plağı (gece plağı) kullanımı durumu kötüleştirebilir. Dişleri gıcırdatma alışkanlığından korumak için, koruyucu bir diş plağı kullanılabilir, fakat çene yeniden konumlandırılabildiği için, solunum yolunun açılması için yeterli gelmeyebilir.
Dişlerinizi gıcırdatıyorsanız, doktorunuzdan ya da diş hekiminizden yardım alarak uyku kalitenizi artırmalısınız. Çünkü gece boyunca nefes darlığı nedeniyle kesintiye uğramış bir uykuyla, derin uykunun yukarıda saydığım tüm faydalarından mahrum kalırsınız.
Bruksizm: Uyku Apnesini Teşhisinde Bir Kırmızı Alarm
Diş gıcırdatma; obstrüktif uyku apnesinin yeni göstergesi…
Uyku apnesi, sağlığınız yerinde olsa bile yüksek tansiyon, inme, kanser, diyabet, depresyon ve obezite riskini önemli ölçüde artırır.
İsveç’de yapılan bir çalışmada, 20 ila 70 yaşlarındaki kadınların yaklaşık yarısının, hafiften şiddetliye kadar değişen derecelerde uyku apnesinden muzdarip olduğu öne sürüldü. Örneğin eskiden, obeziteli, orta yaşlı, horlama problemi olan bir adam söz konusu olduğunda aklımıza uyku apnesi gelirdi. Bu gibi çalışmalardan sonra, bu sınırlı bakış açısı değişmiş oldu.
Aslında uyku apnesi risk grubuna dahil kişiler, şu şekilde sıralanabilir:
- Minyon kadınlar
- ADHD (Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu) ya da başka öğrenme bozukluklarına sahip çocuklar
- Uzun burunlu insanlar
- Anne sütü almayan bebekler
- Anksiyete bozukluğu olan veya depresyonda olan insanlar
- Uyurken dişlerini gıcırdatan insanlar
Diş Gıcırdatmanın Tedavisi
Burada benimsenmesi gereken yaklaşım; semptomları değil, ana kaynağı tedavi etmektir. Solunum yolu tıkanması tedavi edilerek, diş gıcırdatma da tedavi edilir. Dişlerinizi gıcırdatıyorsanız, diş hekiminiz dişlerinizi yıpranma ve aşınmalardan korumak için koruyucu bir diş plağı (gece plağı) ile uyumanız gerektiği söylemiş olabilir, fakat bu, eski bakım standartlarına dayanır. Tek başına yeterli gelmeyebilir. Yeni anlayışa göre, diş gıcırdatmayı tedavi etmek için buna sebep olan ana nedeni tedavi etmeniz gerekir – ve bu da, yukarıda da belirttiğim gibi, uyku sırasında solunum yolu tıkanmasını tedavi etmektir. Dolayısıyla dişlerinizi gıcırdatıyorsanız, ilk önce dar bir solunum yoluna sahip olma ihtimalinizin ciddiyeti düşünülmeli ve siz uyku halindeyken daha da daralan solunum yolunuz açılmalıdır.
Diş gıcırdatmanın tedavi edilmemesi, dişlerin aşırı aşınmasına ve yıpranmasına neden olarak, diş çürümesine, periodontal (diş eti) doku hasarına, çene ve baş ağrılarına yol açabilir.
Peki ya uyurken bilinçsiz bir şekilde dişlerinizi gıcırdattığınızı nasıl anlayacaksınız?
Birçok insan, diş hekimleri söyleyene kadar dişlerini gıcırdattıklarını bilmiyorlar. İşte dişlerinizi gıcırdatıp gıcırdatmadığınızı anlayabilmeniz için bazı ipuçları :
- Dişlerinizde aşınma varsa,
- Dişleriniz yıpranma ve fazla düzleşme varsa,
- Abfraksiyon (dişte sert doku kaybı) varsa,
- TMD (Çene eklemi bozuklukları – ağrıları) varsa,
- Ağzı açıp kapatırken çeneden tıkırtı sesler geliyorsa, dişlerinizi gıcırdatıyor olabilirsiniz.
Dişlerinizi gıcırdatıyorsanız yapmanız gerekenler:
- Diş hekiminize başvurun. Dişlerinizi gıcırdattığınız teşhis edildikten bir sonraki randevunuzda, diş hekimi koltuğuna oturduğunuzda, solunum yollarınızın başlangıcı incelenebilir.
- Koruyucu diş plağı kullanma fikrini yeniden gözden geçirin. Bu eski bir tedavi biçimidir ve dişlerinizi korumasına rağmen, gece kullandığınız koruyucu diş plağın, uyku apnesine faydası olmayabilir.
Diş sıkma ve gıcırdatma sorununun bir bütün olarak ele alınarak değerlendirilmesi gerekir. Siz de bu konuyu zaman kaybetmeden doktorunuzla beraber değerlendirmelisiniz.