... konulu sunumlar: "Eşeyli Üreme Nedir ? Dişi eşey hücresi (yumurta) ile erkek eşey hücresinin (sperm ya da polen) birleşmesiyle oluşan zigottan yeni bir canlının meydana."— Sunum transkripti:
1Eşeyli Üreme Nedir ?Dişi eşey hücresi (yumurta) ile erkek eşey hücresinin (sperm ya da polen) birleşmesiyle oluşan zigottan yeni bir canlının meydana gelmesi olayı eşeyli üreme olarak adlandırılır.
2Homolog kromozom:Kromozomların üzerinde DNA'nın görev birimi olan genler bulunur. Anne ve babaya ait kalıtsal özellikler genlerle yavru bireye aktarılır. Bu nedenle bireyin saç rengi, boy uzunluğu, göz rengi gibi her bir özelliğiyle ilgili genler hem anneden hem de babadan ayrı ayrı kromozomlarla yavru bireye aktarılır. Bir bireyde; karşılıklı olarak aynı özelliğe ait genleri taşıyan, biri anneden diğeri babadan gelen, genellikle aynı şekil ve büyüklükteki kromozom çiftlerine homolog kromozom denir.
3Mayoz Hücre BölünmesiEşeyli (döllenme ile) üreyen canlıların üreme organlarındaki (insanlarda; testisler ve yumurtalıklar, bitkilerde; polen keseleri ve yumurtalıklar) 2n kromozomlu üreme ana hücrelerinden n kromozomlu üreme hücrelerini (insanlarda;sperm ve yumurta, bitkilerde; polen ve yumurta) oluşturmak için yapılan bölünmedir.Kısacası mayoz bölünme üreme hücrelerini sperm, polen, yumurta oluşmasını sağlayan bölünme çeşididir.
4Mayoz bölünme canlıların üreme organlarındaki 2n kromozoma sahip üreme ana hücrelerinde görülen ve 2 ana bölümden (mayoz-l mayoz-2) oluşan bölünme çeşididir.Mayoz bölünme başlamadan önce üreme ana hücresi büyür ve bölünme büyüklüğüne ulaşır.Hücre belli bir büyüklüğe gelmezse kesinlikle bölünemez. Daha sonra aşağıdaki evreler oluşmaya başlar.
5Mayoz 1 Hazırlık evresi Bu evrede şu olaylar gözlenir: Hücredeki kalıtsal madde iki katına çıkar, kromatin iplikler kendini eşler(kopyalar).Hücrenin içindeki yaşamsal faaliyetler hızlanır.Sentrozom (sentriol) kendini eşler(kopyalar)
6ÇEKİRDEK BÖLÜNMESİ Evre-1 Eşlenmiş olan kromatin iplikler kısalıp kalınlaşarak kromozomu meydana getirirler.Sentrozomlar kutuplara çekilmeye başlar.Sentrozomlar arasında iğ iplikleri oluşmaya başlar.Daha sonra anadan ve babadan gelen homolog kromozomlar birbirinin üzerine kıvrılırlar.Bu kıvrılma sonucunda homolog kromozomlar arasında gen alış-verişi(crossing-over) olur.
8Dünyadaki insanların bu kadar çeşitli olmasının sebebi gerçekleşen gen alış verişidir.
9Gen alış verişinden sonra çekirdek zarı erir ve kromozomlar sitoplazmaya dağılır.
10Evre 2 Sentrozomlar kutuplara çekilir. İğ ipliklerinin oluşumu tamamlanır ve sitoplazmaya dağılankromozomlar iğ ipliklerine tutunur.Homolog kromozomlar yan yana gelecek şekilde hücrenin ekvatoruna(ortasına) dizilir. Mitoz bölünmede homolog kromozomlar alt alta gelecek şekilde dizilmişlerdi.
11Ana ve babadan gelen kromozomlar (homolog kromozomlar) birbirlerinden ayrılarak iğ iplikleri tarafından kutuplara doğru çekilirler.Evre 3Buradaki ayrılmaya dikkat edelim;bu ayrılma bir çift ayakkabının (homolog kromozom), sağ ayakkabı (anneden gelen kromozom) ve Sol ayakkabının (babadan gelen kromozom) farklı yerlere gitmesi gibidir. Ve bu ayrılmadan sonra bir çiftten bahsedemeyiz.Yani bu homolog kromozomlar ayrıldıktan sonra bir çift(2n ) oluşturmadıkları için artık tek(n) şekildedir.
12Evre 4 Sitoplâzma Bölünmesi ❖Çekirdek bölünmesi tamamlanır. ❖Zıt kutuplara çekilenkromozomların etrafındaçekirdek zarı oluşur.❖Kromozomlar yinekromatin ipliklerinedönüşür.Sitoplâzma BölünmesiSitoplâzma hayvan hücresindeboğumlanarak, bitki hücresinde aralamel oluşarak hücre ikiye ayrılır.
13Mayoz -1 sonucu 2n kromozomlu bir hücreden n kromozomlu birbirinden farklı iki hücre oluşur. Mayoz 1 deki en önemli olay homolog kromozomlar arasındaki gen alış verişi ve homolog kromozomların ayrılarak kromozom sayısının yarıya (n) düşmesidir.
15Mayoz 2Mayoz 2 de mayoz 1 de oluşan 2 hücrenin tekrar bölünmesi görülür.Mayoz 2 de hazırlık evresi görülmez. Yani kromatin iplikler kendini eşlemez. Mayoz -2 de sadece sentrozom eşlenmesi görülür.Diğer olaylar aynen mitoz bölünme gibidir. Yani mayoz -2 de mitoz bölünmede olduğu gibi çekirdek 4 evrede bölünür.
16Evre, 1 Sentrozomlar kutuplara çekilir ve aralarında iğ iplikleri oluşur. Kromatin ipliklerkısalıp kalınlaşarakkromozomlara dönüşür.Çekirdek zarı kaybolur ven sayıdaki kromozomlar sitoplazmaya yayılır.
18Evre 3 Kromozomlar iğ iplikleri tarafından kutuplara çekilir, (n sayıdaki kromozomlar) Buradaki olay şuna benzer;mayoz 1 de hatırlarsanız ayakkabılarınçiftleri(2n) ayrılmış ayakkabılartek(n) kalmıştı. Şimdi yine okalan tek ayakkabılar ayrılıyor veyine tek(n) kalmış oluyorlar.
19Evre 4Zıt kutuplara çekilen kromozomların etrafında tekrar çekirdek zarı oluşur. Zıt kutuplara çekilen kromozomlar incelip uzayarak kromatin iplikleri oluşur, iğ iplikleri kaybolur. Çekirdek bölünmesi tamamlanır.Çekirdek bölünmesinden sonra hücrelerin çekirdeklerine bakacak olursanız homolog kromozom göremezsiniz yani tüm kromozomlar tektir(n) ve kromozomların yapısı(gen yapısı) birbirlerinden farklıdır.
20Sitoplâzma BölünmesiSitoplâzma boğumlanarak iki hücre ikiye ayrılır. Ve sonuçta dört hücre oluşur.
21Mayoz 2 sonucunda n kromozomlu iki hücreden n kromozomlu dört hücre oluşur. Genel sonuç olarak mayoz bölünme sonunda 2n kromozomlu bir üreme ana hücresiden n kromozomlu dört üreme hücresi oluşur.
22Mayoz bölünmenin özellikleri 1- Eşeyli (döllenme ile) üreyen canlılarda görülür.2- Üreme organlarındaki 2n kromozomlu üreme ana hücrelerinde görülür.3- Üreme hücrelerini (sperm, polen ve yumurta) oluşturmak için yapılır.4- Erkeklerde testilerde(bitkilerde erkek organda), dişilerde yumurtalıkta meydana gelir.5- 2n kromozomlu bir hücreden n kromozomlu 4 hücre oluşur.6- Bölünme sonucu oluşan hücrelerin kromozom sayısı yarıya iner. 2n'den n'e iner.
237- Bölünme sonucu oluşan hücreler farklı kalıtsal bilgiye (özelliğe) sahiptir. (Krossing-Over olayı nedeniyle) Bu sebepten canlılarda çeşitlilik görülür.8- Mayoz bölünmenin amacı, üreme hücrelerinin kromozom sayısını yarıya indirerek döllenme sonucu oluşacak canlıların kromozom sayılarının nesiller boyu sabit kalmasını sağlamaktır.Yani kromozom sayısınız mayoz sayesinde hep 46 kalır. Şöyle ki; mayoz bölünme sonucu oluşan sperm ve yumurtada 23 kromozom yerine 46 olsaydı yani n yerine 2n kalsaydı ve bu hücrelerin birleşmesi sonucu sizin kromozom sayınız 92 olurdu ve de bu olayı geçmişten günümüze düşünürseniz kromozom sayılarınız katrilyonları bulurdu. Mayoz olmasaydı kromozom sayınız sürekli artardı.9-Canlılarda ergenlikte başlar ve üreme dönemi boyu devam eder.
25Karşılaştırılan Özellik MİTOZ BÖLÜNME MAYOZ BÖLÜNME GÖRÜLDÜĞÜ HÜCREVücut hücrelerinde görülür.Üreme ana hücrelerinde görülür.OLUŞAN HÜCRE SAYISIİki hücre oluşur.Dört hücre oluşur.GERÇEKLEŞME SAYISIMitoz geçiren bir hücre bir daha mitoz geçirebilir.Mayoz geçiren bir hücre tekrar mayoz geçiremez.KROMOZOM SAYISIKromozom sayısı sabittir.Kromozom sayısı yarıya iner.YENİ HÜCRELERİN GENETİK YAPISIOluşan hücrelerin genetik yapıları ana hücre ile aynıdır.Oluşan hücrelerin genetik yapıları ana hücreden farklıdır.KALITSAL ÇEŞİTLİLİKKalıtsal çeşitlilik sağlamaz.Kalıtsal çeşitlilik sağlar.PARÇA DEĞİŞİMİKromozomlar arasında parça değişimi olmazKromozomlar arasında parça değişimi olur. (Mayoz-I)KROMOZOMLARIN AYRILMA BİÇİMİKopya kromozomlar ayrılır.Homolog kromozomlar ayrılır.SÜREHayat boyu devam eder.Belli bir dönem görülür.AMACICanlılığın devamını sağlar.Soyun devamını sağlar.
26Aşağıdaki 2n=6 kromozomlu bir hücre önce mitoz sonra da mayoz bölünme geçiriyor. Buna göre, tüm bölünmeler bittiğinde aşağıdaki hücrelerden hangisi oluşabilir ? (Çekirdeğin içindeki şekiller kromozomları belirtmektedir.)
27Öğretmen farklı canlıların hücrelerinde gerçekleşen bölünme evreleriyle ilgili tahtaya aşağıdaki şekilleri çiziyor.Öğretmenin şekiller ile ilgili sorduğu soruya Ali doğru cevap veriyor.Buna göre, öğretmenin sorusu aşağıdakilerden hangisidir?A) Bu evrelerden hangileri mitoz bölünmede gerçekleşir?B) Bu evrelerden hangileri sadece mayoz bölünmede gerçekleşir?C) Bu evrelerden hangileri hem mitoz hem de mayoz bölünmede birlikte görülür.D) Bu evrelerden hangileri sadece hayvan hücrelerinde gerçekleşir.
28Neşe’nin 4 ay sonra bir kardeşi doğacak Neşe’nin 4 ay sonra bir kardeşi doğacak. Annesi bebeğin aşağıdaki uItrason filmini Neşe'ye gösteriyor.İnsan gelişim evreleri yukarda verilen şemadaki gibi gösterilecek olursa, bu ultrason filmindeki bebek kaç numaralı evrededir?A) I B) II C) III D)IV
29İnsanda eşeyli üremeye ait şema ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) a, c. e ve f hücreleri 2n= 46 kromozomludur.B) I. II, III olaylar kromozom sayısını değiştirir.C) b ve d hücreleri n= 23 kromozomlu olup yapıları birbirinin aynısıdır.D)Parça değişimi I ve II. olaylarda gözlenebilir.
30Mayoz bölünmenin canlılar için önemi nedir? % 90 Mayoz bölünmenin önemini öğrencilerine anlatan Yasin öğretmen , sınıfında bu konu ile ilgili bir test düzenlemiş ve öğrencilerin öğrenme düzeylerini aşağıda belirtmiştirsoruÖğrencilerin doğru cevaplama yüzdesiMayoz bölünmenin canlılar için önemi nedir?% 90Mayoz bölünmenin Kaç Kromozomlu canlılarda görülür?% 80Mayoz bölünme sonucu Kaç hücre oluşur ?% 60Mayoz bölünme hangi hücrelerde oluşur?% 40Öğrencilerin verdikleri cevaplara göre; en başarılı oldukları sorunun yanıtına, aşağıdakilerden hangisini işaretlemişlerdir?A) Çeşitliliği sağlar.B) Çeşitlilik olmasını önler.C) Türün çeşitlilik bakımından sabit kalmasını sağlar.D) Bireyin atasal özelliklerinin aynısını taşımasını sağlar.
31A) 3. çıkış B) 2. çıkış C) 1 . çıkış D) 4. çıkış Yukarıda verilen dallanmış ağaç tekniğini Kullanan Sema Öğretmen, Öğrencilerine hücre bölünmelerinin özelliklerini iyice kavratmak istemektedir. Öğrenciler. 1 numaradan başlayarak verilen özellikleri okuyup doğru-yanlış olup olmamalarına göre sınıflayacaklar ve en sonda bulunan çıkış noktalarına ulaşacaklardır.Berke'yi tahtaya kaldıran Sema Öğretmen.Berke'ye mayoz bölünme ile ilgili verileri takip etmesini ve çıkış noktalarından birinden çıkmasını söyler.Berke’nin çıkması gereken doğru çıkış hangisidir?A) 3. çıkış B) 2. çıkışC) 1 . çıkış D) 4. çıkış
32Mayoz bölünmede homolog kromozomlar arasında parça değişimi olur Mayoz bölünmede homolog kromozomlar arasında parça değişimi olur. Parça değişimi kromozomlar arasındaki gen alış verişidir.Yukarıdaki hücre, mayoz bölünme geçirerek, gamet hücreleri oluşturduğuna göre, oluşan gamet hücreleri aşağıdaki seçeneklerden hangisi gibi olamaz?
33Öğretmen tahtaya bir hücrede belli zaman aralıklarında meydana gelen olaylar sonucunda. kromozom sayılarındaki değişimlerin yer aldığı yukarıdaki grafiği çizmiş ve bu olayların ne olabileceği hakkında öğrencilerden fikir yürütmeleri istemiştir. Buna göre öğretmen, öğrencilerin yaptıkları yorumlardan hangisinin yanlış olduğunu açıklamalıdır?A) I. zaman aralığında meydana gelen olay mitoz bölünmedir.B) II. zaman aralığında hücre mayoz bölünme geçirmiştir.C) III. zaman aralığında hücrede döllenme gerçekleşmiştir.D) IV- zaman aralığında gerçekleşen olayda canlılarda çeşitlilik esastır.
34Yanda şekli gösterilen 2n = 8 kromozomlu bir hücre, mayoz bölünme geçirerek X. Y, Z ve T hücrelerini oluşturuyorBuna göre oluşan X ve Y hücreleri aşağıdakilerden hangisinde gösterilen kromozomları taşıyabilir?
35Aşağıdaki üreme şekillerde canlılarda görülen üreme çeşitleri gösterilmiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?A) I. ve III. üreme sonucunda canlılarda çeşitlilik sağlanır B) II. ve III. Üremenin sonucunda mitoz bölünme vardır,C) I. ve III. üremede döllenme gerçekleşmiştir.D) III üremenin gerçekleşebilmesi için dişi ve erkek birey olmalıdır.
36Oluşan hücrelerin kalıtsal yapısı Mitoz ve mayoz bölünmeye ait özellikler aşağı daki tabloya yerleştirilirken hata yapılmıştır.ÖzelliklermitozMayozGerçekleştiği hücreVücut hücresiÜreme ana hücresiAmacıBüyüme gelişme ve onarımÜreme hücrelerinin oluşturulmasıKromozom sayısıYarıya inerSabit kalırOluşan hücrelerin kalıtsal yapısıAynı kalıtsal özelliklere sahiptirFarklı kalıtsal özelliklere sahiptirBuna göre, hangi özellikle ilgili bilgi tabloya hatalı olarak yerleştirilmiştir?A)Gerçekleştiği hücreB)AmacıC)Kromozom sayısıD) Oluşan hücrelerin kalıtsal yapısı
37lllllllVSerkan. mayoz bölünme ile ilgili olayların gerçekleştiği balonları almak istemektedir.Buna göre Serkan hangi renk balonları almalıdır?A) Pembe – Yeşil B) Mavi - Sarı C) Yeşil – Sarı D) Sarı - Pembe
38Mayoz bölünmenin canlılar için önemi nedir? % 90 Mayoz bölünmenin önemini öğrencilerine anlatan Yasin öğretmen , sınıfında bu konu ile ilgili bir test düzenlemiş ve öğrencilerin öğrenme düzeylerini aşağıda belirtmiştirsoruÖğrencilerin doğru cevaplama yüzdesiMayoz bölünmenin canlılar için önemi nedir?% 90Mayoz bölünmenin Kaç Kromozomlu canlılarda görülür?% 80Mayoz bölünme sonucu Kaç hücre oluşur ?% 60Mayoz bölünme hangi hücrelerde oluşur?% 40Öğrencilerin verdikleri cevaplara göre; en başarılı oldukları sorunun yanıtına, aşağıdakilerden hangisini işaretlemişlerdir?A) Sinir hücreleri B)Kas hücreleriC) Üreme ana hücreleriD) Deri hücreleri
391Oluşan hücrelerin Kromozom sayıları 2n d ir.2Üreme hücrelerinde görülür.3Eşeysiz üremelerde görülür.4Kalıtsal çeşitlilik esastır.5Çok hücreli canlıları üreme şeklidir.6Oluşan hücre sayısı 4 tür.Hücre bölünmeleri ile ilgili özelliklerin yer aldığı numaralandırılmış kutucuklardaki bilgileri kullanarak Meltem bazı sınıflandırmalar yapmıştır.I.1. ve 3. cümleler mitoz bölünmeye aittir.II- 2. ve 5. cümleler mitoz bölünmeye aittir.III ve 6. cümleler mayoz bölünme ile ilgilidir. Buna göre, Meltem’in yaptığı sınıflandırmalardan hangileri doğrudur?A) I ve II B) I ve IIIC) II ve III D) I, II ve III
40Öğrenciler. 2n = 20 Kromozoma sahip bir hücrenin arka arkaya 1 mayoz ve 1 mitoz bölünme geçirdiğinde oluşacak olan yeni hücrelerin kromozom sayıları ile hücre sayıları hakkında aşağıdaki yorumları yapmaktadırlar.Bölünmeler tamamlandığında hangi öğrencilerin yaptığı yorumların doğru olduğu gözlenir?Bence oluşan hücre sayısı 16 dır.Bence oluşan hücrelerin kromozom sayıları 20 dir.Bence oluşan hücreler n = 10 kromozoma sahiptir.A) Yalnız MerveB) Yalnız GülinC) Merve ve EylülD) Yalnız Eylül
41D/YParça değişimi olayı hem mayoz hem mitozda gerçekleşir.Mayoz bölünmede 2n kromozomlu bir hücreden n kromozomlu 4 hücre oluşur.Mayoz bölünme 2 safhadan oluşur.Mayoz bölünme, eşeysiz üremenin temel olayıdır.Bir öğrenci doğru (D) ve yanlış (Y) kodlaması yaparak tabloyu doldurmak istiyor.Bu öğrencinin, doğru kodlama yapabilmesi için sırasıyla aşağıdakilerden hangisini yazmalıdır?A) D-D-Y-D B) Y-D-Y-DC) Y-D-D-D D) Y-D-D-Y
42Sınıf içinde etkinlik çalışması yapan Oğuz Öğretmen Sınıf içinde etkinlik çalışması yapan Oğuz Öğretmen. üremenin basamak-larından bölünme geçiren kısımları çizmesi için Ayşe’yi tahtaya kaldırmıştır.Ayşe, üremenin hangi kısımlarını çizerse, bu kısımlarda bölünmenin gerçekleştiğini doğru ifade etmiş olur?
44A)Kromozomlar hücre ortasına dizildikten sonra gerçekleşir. Hücre bölünmesi sürecinde meydana gelen olaylardan birisi, şekilde gösterilmiştir.Bu olayın gerçekleştiği bölünme evresiyle ilgili olarak, hangi açıklama doğrudur?A)Kromozomlar hücre ortasına dizildikten sonra gerçekleşir.B)Bölünme bitiminde gerçekleşir.C)Bölünme öncesinde gerçekleşir.D)Çekirdek bölünmesinden sonra gerçekleşir.
45Mitoz bölünme, canlılarda farklı olayların gerçekleşmesini sağlar. Buna göre aşağıdaki olaylardan hangisi mitoz bölünme ile gerçekleşmez?A) Üreme hücrelerinin oluşmasıB)Deniz yıldızının kesilen kolunu yeniden yapmasıC)Bakterilerin çoğalmasıD)Bitkilerin büyümesi
46Gümüş Ailesi Karaca Ailesi AnneAOAABabaBOBBGüney?KuzeyYukarıda Karaca ve Gümüş ailelerindeki bazı bireylerin kan grupları genotipleri verilmiştir.Buna göre Kuzey ve Güney’in kan grupları ile ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır ?A) Güney’in O kan gruplu olma ihtimali %25' tir.B) Kuzey'in AB kan gruplu olma ihtimali % 75'tir.C) Güney’in AB kan gruplu olma ihtimali % 25’tir.D) Kuzey O kan gruplu olamaz.
47lllllllVYukarıda yağmur damlaları üzerine mayoz ve mitoz bölünmeye ait bazı özellikler yazılmıştır.Bu damlalar ilgili olduğu göle düştüğüne göre hangi eşleştirme yanlıştır ?A)l. DamlaMitoz gölüneB)ll. DamlaMayoz gölüneC)lll. DamlaD)lV. Damla
48Bazı olaylar kalıtsal çeşitlilik sağlar. Buna göre,I. Mayoz bölünmede parça değişiminin olmasıII. Mitoz bölünme ile büyüme ve gelişmemizIII. Spermin yumurta ile birleşmesiolaylarından hangileri kalıtsal çeşitlilik sağlar?A) Yalnız I B) Yalnız IIIC) I ve III D) II ve III
49Yukarıda Ali’nin ailesindeki bireylerin dil yuvarlama veya dil yuvarlayamama durumlarını gösteren bir soyağacı yer almaktadır.Buna göre, aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?A) Dil yuvarlama baskın bir özelliktir.B) Ali’nin dedesi homozigot baskındır.C) Ali’nin dayısı dil yuvarlama genini taşımamaktadır.D) Ali’nin anneannesi ve babası dil yuvarlama genini heterozigot baskın olarak taşır.
50Sembol Sayı (tane)Ece öğretmen, kartondan yukarıda belirtilen miktar ve şekilde parçalar keserek, bu şekillerden öğrencilerinin bir DNA modeli oluşturmasını istemiştir. Bu modeli oluştururken öğrencilerin □ ve • sembollerinin tamamını kullanmaları tek şarttır.Adenin bazı■50Guanin bazı40Sitozin bazıOTimin bazı□20Fosfat•100Deoksiriboz Şekeri▲120Bu şart doğrultusunda oluşturulan modelle ilgili hangi öğrencinin tespiti yanlıştır?
51Fen ve Teknoloji Öğretmeni Hidayet GÜNEŞFen ve Teknoloji ÖğretmeniBeşeylül OrtaokuluNazilli/AYDINKAYNAK: ismini yazmayan 8 sınıf ders kitabı hazırlayan arkadaşın ve Ders kitapları ve yardımcı kitaplar08/10/2013