Edebiyat ve toplum arasındaki ilişki, doğada simbiyotiktir. Bazen edebiyat, bir toplumun özelliklerinin çoğunun, örneğin suç yazarı romanlarının yansıdığı bir ayna olarak çalışır. Ancak bazı yayınlar, kendi kendine yardım kitaplarında olduğu gibi izlenecek bir model olarak da işlev görebilir.
Dolayısıyla, bu ilişkide çift-duyulu bir geribildirim vardır: spekülasyon ve model. Edebiyat, toplumun değerlerini ve eksikliklerini ortaya çıkaran bir yansımasıdır. Buna karşılık toplum, bilinçli bir edebiyat ürünü uyanışı sayesinde toplumsal düzenini her zaman tepki gösterdi ve hatta değiştirdi.
Kesin olarak, edebiyat ve toplum arasındaki en belirgin ilişki bu düzeltici işlevdir. Birçok yazar kasıtlı olarak toplumun kötülüklerini yansıtır, böylece insanlar hatalarını fark eder ve gerekli düzeltmeleri yaparlar. Aynı şekilde, erdemleri veya iyi değerleri yansıtabilir, böylece insanlar kendilerini taklit edebilirler.
Öte yandan, edebiyat insan eyleminin bir simülasyonunu oluşturur. Sık sık, temsilleri insanların toplumda ne düşündüğünü, söylediğini ve yaptıklarını yansıtır.
Literatürde, hikayeler hayatı ve insan eylemini tasvir etmek için tasarlanmıştır. Bu portre, farklı karakterlerin kelimelerinden, eylemlerinden ve tepkilerinden oluşur.
Edebiyat ve toplum ilişkisine dair kuramlar
Birçok yazar, edebiyat ve toplum arasındaki ilişkinin temasını araştırmıştır. Düşüncelerinden açıklamaya çalışmak için birkaç teori önerdiler. İşte bunlardan bazıları.
Refleks teorisi
Geleneksel olarak, refleks teorisi, edebiyatı inceleyen sosyologlar için merkezi bakış açısı olmuştur. Temel olarak toplumla ilgili bir bilgi temeli olarak kullanımlarını belirlediler.
Bu teoriye göre, edebiyat ve toplum arasındaki ilişki spekülatiftir. Yani edebiyat, insan toplumlarının erdemlerini ve kötülüklerini yansıtan bir ayna görevi görür. Savunucularına göre, insanların davranışları ve toplumsal değerleri hakkında bilgi tutar.
Bu sayede edebi metinler ekonominin, aile ilişkilerinin, iklim ve manzaraların bir yansıması olarak yazılır. Üretimlerini motive eden sonsuz konular da var. Bunların arasında ahlak, ırklar, sosyal sınıflar, politik olaylar, savaşlar ve din var.
Ancak günümüzde edebiyat ve toplum arasındaki ilişkinin bir açıklaması olarak bu dönüşümsüz teori onun cezalandırıcılarına sahiptir. Dolayısıyla bir grup sosyolog, yansımayı bir metafor olarak kabul eder.
Edebiyatın sosyal dünyaya dayandığını, ancak seçici olarak gerçekliğin bazı yönlerini büyüttüğünü ve diğerlerini görmezden geldiğini iddia ediyorlar.
Bu düşüncelere rağmen, bazı sosyolojik çalışmalar speküler bir ilişki perspektifini korumaktadır. Bu, özellikle bazı kısıtlamalarla edebi kanıtların bilgi sağladığı sosyal bilgiler ile ilgili araştırmalarda kullanılmaktadır.
Yapısal refleks teorisi
Yapısal yansıma teorisi, edebiyat ve toplum arasındaki ilişkiyi açıklamak için başka bir girişimdir. Bu teoride daha karmaşık bir yansıma türünden bahsediyoruz. Bu anlamda, sosyal olanı içerdikleri içerikten ziyade edebi eserlerin şekli veya yapısı olduğu iddia edilmektedir.
Bu teorinin en öne çıkan savunucuları arasında Macar filozofu Georg Lukács (1885-1971) yer almaktadır. Nitekim Lukács, yazarın sosyal dünyasını yansıtan edebi eserlerin içeriği değil, bu yapımlarda yer alan düşünce kategorileri olduğunu doğruladı.
Çok geçmeden, diğer filozoflar bu düşünce akımına katıldılar ve katkıda bulundular. Bunlar arasında, Fransız filozof Lucien Goldmann (1913-1970), edebi eserlerin yapısı ile yazarın sosyal bağlamındaki yapılar arasında benzer bir ilişki kavramı önerdi.
Goldmann'ın çalışması, yayınlandığı tarihte etkili olmasına rağmen, daha yeni teorilerin ortaya çıkması ile örtülüyor.
Bu gelişmeler, literatürün sosyal seviyeleri tanımlayan benzersiz anlamlar içerdiğini sorgulamaktadır. Ancak, bu teori hala takipçileri var ve hala araştırılmaktadır.
Yüksek kültür teorisi / popüler kültür
Bu teori, edebiyat ve toplum arasındaki ilişkinin bir ifadesi olarak, 1960 ve 1980'lerin Marksist düşünce okullarında kökenine sahiptir.
Tahminlerine göre, sosyal olarak bölünmüş iki tür kültür vardır. Bir yandan egemen sınıflar, diğer yandan egemen sınıflar (egemen sınıf tarafından sömürülen) var.
Bu felsefenin savunucuları kültürü (edebiyat dahil) bir baskı mekanizması olarak görüyorlardı. Bunu toplumun ne olduğuna dair bir yansıma olarak değil, ne olabileceğinin bir görüntüsü olarak gördüler.
Ona göre, popüler (ya da kitle) bir kültür yoluyla baskın sınıflar, ekonomik nedenlerle toplumun geri kalanını yabancılaştırdı.
Böylece kitle kültürü, kapitalist kültür endüstrisinin makinelerinin pasif izleyicilerine dayattığı yıkıcı bir güç olarak görülüyordu.
İzlenen amaç, egemen sınıfların ilgisizliğini kendi sosyal ve ekonomik problemlerinden önce başarmaktı. Bu şekilde, sosyal davranışları şekillendi.
Öte yandan, bu felsefenin karşıtları, kitle kültürünün, diğerleri arasında, feminizm, korumacılar ve insan hakları gibi ilerici insan hareketlerinin kaynağı olduğunu ileri sürmüştür. Onlara göre bu, teorinin öne sürdüğü gibi, kalıplama davranışına değil, bir reaksiyon örneğiydi.
Kapalı yansıtma teorisi
Örtük yansıtıcı teorinin takipçileri, edebiyat ve toplum arasındaki ilişkinin kalıplardan biri olduğuna inanıyor. Edebiyatın toplumda kopyalanan sosyolojik kavram ve teorilere örnek olduğunu düşünürler. Onaylarını, edebi yazıların bir sonucu olarak toplumun kendiliğinden gerçeklerine dayandırırlar.
Bu teorinin savunucuları, temel ilkelerine temel atmak için sayısız örneklerden bahseder. Bunlardan biri, toplumun fütüristik edebi yazılara ekolojik tepkisidir.
Bu metin sınıfında, yazarlar genellikle fakir bir doğal kaynak dünyası sunarlar. Bu eserlerin peyzajı, ormansızlaşma ve türlerin kaybolması ile karakterizedir. Bu şekilde, bu teorisyenler çevrelerini savunan toplulukların model davranışı yarattığı tepkilerini ifade eder.