Hidroelektrik projeleri Himalayalar’ı vahşice tahrip ediyor
7 Şubat’ta bir Himalaya buzulu kırıldı ve Kuzey Hindistan’ın Uttarkand eyaletinde ani bir sele neden oldu. Çığ, iki hidroelektrik baraj projesini parçaladı ve 200’den fazla kişiyi öldürdü. Felakette toplam 205 kişinin kaybolduğu bildirildi, ancak şu ana kadar enkazdan yalnızca 74 ceset ve 34 ayrı vücut parçası çıkarıldı. Yerel makamlar, halen hesaba katılmayanları “öldüğü sanılan” ilan etmiş ve onlar için ölüm belgesi verme sürecini başlatmıştır.
On yıllardır Himalaya buzullarını inceleyen çevreciler, bu ölümcül felaketi, ondan önceki birçokları gibi, iklim değişikliğine bağladılar ve bölgedeki agresif iklim eylemi için artan çağrılara ağırlık verdiler.
- Kadın oldukları için Nobel ödülü alamayan 4 bilim kadını
- İsrail’in yaklaşan seçimleri: İşgal nereye gitti?
- Arabnews: Muhtemel müttefikler Türkiye ile Rusya arasında çatışma kaçınılmaz
Ancak, ani sel felaketinin suçunun yalnızca veya büyük ölçüde devam eden iklim krizine atfedilmesi, bölgedeki inşaat projelerinde yer alan ulusal ve uluslararası kurumların geçmiş afetlerden çıkarılan dersler üzerinde hareket etmesini engelleme riskini taşır.
10 yıldan daha kısa bir süre önce, 2013 yılında, Uttarkand’da 5.700’den fazla kişinin ölümüne neden olan ani sel baskınları. O zamanlar uzmanlar, afet ile Uttarakhand’daki yüksek dağ vadilerindeki sayısız hidroelektrik inşaat projesi arasındaki bağlantıları hızla kurdular ve bu projelerin sellerin yoğunluğunu artırdığını iddia ettiler. International Rivers’ın politika direktörü Peter Bosshard, bu ölümcül selin ardından, “Felaket maliyetli bir uyandırma çağrısıdır” dedi. “Himalayalar gibi kırılgan bölgelerin ekolojik sınırlarını umursamaz baraj yapımı ve diğer altyapı geliştirmeleriyle göz ardı edersek, doğanın geri tepeceğini gösteriyor.”
2013 ani selden sonra, Hindistan Yüksek Mahkemesi felaketten sorumlu politika başarısızlıklarını araştırmak için ulusal bir uzmanlar heyeti görevlendirdi. Bir soruşturma yaptıktan sonra, heyet bu “afete meyilli” bölgede hidroelektrik geliştirmenin durdurulması çağrısında bulunarak, bunun doğal afetlerin yol açtığı zararları önemli ölçüde artırdığını iddia etti. Ayrıca sel uyarı sistemi kurulmasını istedi. Daha sonra, iki Yargıtay yargıcı, “Uttarakhand’daki çok sayıda hidroelektrik projesinin mantar gibi çoğalmasından çok endişe duyduklarını […] Barajlar, tüneller, patlatma, çamur bertarafı, madencilik, ormansızlaşma gibi bu proje bileşenlerinin kümülatif etkisi, ekosistemdeki vb. henüz bilimsel olarak incelenmemiştir. ”
Bununla birlikte, Hindistan hükümet kurumları bu uyarıları dikkate almayı reddettiler ve Himalaya nehirlerinde barajlar inşa etme çabalarına devam ettiler. Bugün, sadece Uttarakhand’da iki düzineden fazla orta ve büyük hidroelektrik projesi inşa etme planları var. Hint Himalayalarının diğer bölgelerinde düzinelerce daha plan yapıldı.
Çevreciler, 7 Şubat’taki ani selden zarar gören iki projeden biri olan Tapovan Vishnugad hidroelektrik projesinin inşasının felaketin yol açtığı hasarı büyük olasılıkla artırdığını iddia ediyorlar. Bu baraj, Asya Kalkınma Bankası’nın (ADB) mali desteğiyle Hindistan’ın Ulusal Termal Enerji Şirketi (NTPC) tarafından inşa ediliyordu. Hem NTPC hem de ADB, şüphesiz, çevre gruplarının ve diğer kurumların bölgede hidroelektrik geliştirme konusunda en az 2013’ten beri yayınladıkları uyarılardan haberdardı. Bu uyarıları görmezden gelme kararları, proje sahasında çalışan yüzlerce insanın hayatına mal oldu. 7 Şubat’ın kader sabahı Pazar olmasaydı, bölgedeki ölümlerin sayısı önemli ölçüde daha yüksek olacaktı.
Geçen ayki ani selden etkilenen ikinci proje olan Rishiganga Hidroelektrik Projesi sadece hasar görmedi, şiddetli dalgalanma tarafından tamamen süpürüldü. Ve felaket o yapıya da uyarı yapmadan çarpmadı.
Rishiganga proje sahası, 2008-2016 yılları arasında birkaç kez bir bulut patlaması, seller ve toprak kaymaları ile sarsıldı. Bu olayların hiçbiri projenin askıya alınmasına neden olmadı. 2019 yazında, 1970’lerin Chipko (Ağaçları Kucakla) hareketinde oynadıkları rolle tanınan Raini köyü sakinleri, Uttarakhand Yüksek Mahkemesi’nde bölgeyi arayarak kamu yararı davası (PIL) açtı. Chamoli sulh hakimi ve eyalet hükümeti, Rishiganga Hidroelektrik Projesi sahasının çevresel ve sosyal etkilerini gözden geçirecek. PIL ayrıca herhangi bir yapıcı eyleme yol açmadı.
Hindistan Himalayalarındaki hidroelektrik projelerinin arkasındakiler, bu hidroelektrik santrallerinin Hindistan’ın zararlı emisyonlarını ve iklim değişikliğinin yerel nüfus üzerindeki zararlı etkilerini azaltacağını savunarak çevrecilerin eleştirilerine karşı uzun süre çabalarını savundular. Aslında, Himalaya nehri vadilerinde hidroelektrik barajların inşası, enerji sektörüyle bağlantılı emisyonları azaltmaya yönelik ulusal bir planın parçasıdır. Bu planlar tam olarak gerçekleştirildiği takdirde, afete eğilimli Hindistan Himalayalarında her 32 kilometrede bir baraj olacak.
Ancak, Rishiganga projesinin kaderinin açıkça gösterdiği gibi, kırılgan ekolojilerde karbon dengeleme projeleri inşa etmek tehlikeli ve yanlış yönlendirilmiş bir çabadır. Rishiganga projesi, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin Temiz Kalkınma Mekanizması (CDM) kapsamında onaylandı. Tam olarak faaliyete geçtiğinde, projenin yılda 49.585 metrik ton CO2’ye eşdeğer emisyon azaltımı sağlayacağı tahmin ediliyordu. Bu beklentiler, kısmen projenin yerel ekolojiye ve jeolojiye vermiş olduğu zarar nedeniyle, kelimenin tam anlamıyla ortadan kayboldu.
Bölgedeki hidroelektrik projelerinin hızla genişlemesi, sadece temiz enerji üretme arzusuyla beslenmiyor. Hindistan ve Çin arasında devam eden “su savaşı” da bu projelerin Hindistan Himalayalarındaki mantar gibi çoğalmasının arkasındaki motive edici bir faktördür. Kasım 2020’de, Çin’in devlete ait bir şirketi olan Power Construction Corporation of China, Yarlung Zangbo nehrinin alt kesimlerinde 60 gigawatt’a kadar üretim kapasitesine sahip devasa bir hidroelektrik projesi geliştirmeyi planladığını duyurdu. Hindistan, “Çin’in hidroelektrik projesinin etkisini dengelemek” için aynı nehrin ana kolu olan Siang üzerinde 10 gigawatt’lık bir proje inşa etme planlarını duyurarak yanıt verdi.
İster yalnızca temiz enerji üretmek için, ister bölgesel rekabetlere yanıt olarak inşa edilmiş olsunlar, Hindistan Himalayalarındaki hidroelektrik projeleri bölgenin ekolojisi ve yerel toplulukların refahı için önemli bir tehdit oluşturmaktadır. Uzmanların tekrar tekrar yaptığı uyarılara rağmen, bu hidroelektrik projelerinde yer alan yerel makamlar ve devlet kurumları uygun güvenlik önlemlerini almada başarısız oldu.
Geçen ayki ani sel felaketinden sonra bile, dönemin Uttarakhand Başbakanı Tirath Singh Rawat, bölgedeki devasa hidroelektrik projelerinin bu trajediyi meydana getirmede oynadığı rolü kabul etmeyi reddetti. Başbakan, tekrarını önlemek için gerekli önlemleri almayı taahhüt etmek yerine, olayı “doğal afet” olarak nitelendirdi ve hidroelektrik geliştirmeye olan bağlılığını yineledi. Bu arada merkezi hükümet sadece parlamentodaki ölü ve kayıp kişilerin sayısını açıklayan bir bildiri okudu.
Çin, Hindistan, Pakistan, Nepal ve Butan’daki Himalayalar’da 550’den fazla hidroelektrik projesi yapım aşamasındadır veya planlanmaktadır. Küçük ölçekli hidroelektrik projelerinin potansiyel faydalarını göz ardı etmeden, bölgede aktif olan ulusal ve uluslararası kuruluşlar, bu projelerin yarardan çok zarar vermemesini sağlamak için ekolojik ve sosyal koruma önlemleri almalıdır.
Son yirmi yılda bölgeyi vuran düzinelerce afette binlerce ölüme rağmen bu tür önlemlerin alınmamış olması, uluslararası ve ulusal çevre yönetiminin başarısızlığının lanetleyici bir iddianamesidir. Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası gibi uluslararası ve çok taraflı kuruluşlar ve ulusal enerji şirketleri, bu büyük hatalardan sorumlu tutulmalıdır.
Gelecekte 7 Şubat sel felaketine benzer trajedilerden kaçınmak için, iklim eylemi sorunu, ekolojik olarak duyarlı bir kalkınma modelinin benimsenmesi gibi daha geniş bir soru ile birlikte tartışılmalıdır. Bunu başarmak için, bu tür felaketlerin suçunu yalnızca “doğanın öfkesine” atfetmeyi bırakmalı ve başarısızlıklarından ulusal ve uluslararası ajansları ve politika yapıcıları sorumlu tutmaya başlamalıyız.