Sizin Doğrunuz Hangisi
Nuray Bartoschek
Yaşantımız süresince pek çok kez kısa sürede önemli
kararlar almak zorunda kalırız. Kimi zaman karar verirken mantığımız ve
duygularımız arasında çelişkiye düşeriz. Sağduyumuz ve aklımızı doğru
yönde kullanmak hiç de kolay değildir.
Genellikle işin kolayına kaçar, çoğunluğun sesine kulak
verir, en çok bilinen yönteme karar veririz. Eğer her koşulda zarar görmemiz
kaçınılmazsa, "önemli olan 'o an'ı en az hasarla geçirmek" diye düşünürüz.
Acaba gerçekten izlediğimiz yol doğru mu? Ya da "doğru" nedir?
Doğrular yerine göre esnetilir, eğilip, bükülebilirler
mi? Sınavlarda geçerli olan "Üç yanlış bir doğruyu götürür kuralı yaşam
içinde geçerli mi? Böyle "acil" durumlarda doğru kararı nasıl alabileceğimiz
konusunda ilginç bir alıştırma yapmaya ne dersiniz?
Küçük bir köyde, çocuklar neşeyle demiryolunda
oynamaktalar. İki demiryolu var, biri kullanım dışı, diğeri kullanımda.
Yalnızca bir çocuk kullanımda olmayan rayların üzerinde, diğerleri ise
trenin geçtiği demiryolundalar. Treni siz kullanıyorsunuz ve oyun oynayan
çocukları son anda gördünüz. Treni durdurma şansınız yok. Ya makas
değiştirip, kullanımda olmayan demiryoluna geçecek ve bir çocuğu ezeceksiniz
ya da yolunuza devam edip rayların üzerindeki tüm çocukları öldüreceksiniz.
Evet, kararınız ne olurdu?
Bu soruyu sorduğum kişilerin çoğu " Tüm çocukları ezmek
yerine bir çocuğu ezerim" diyerek makas değiştirip, kullanım dışı olan
demiryoluna geçiş yapacaklarını söylediler. Aynı soruyu onbeş yaşındaki
kızım Lara ve arkadaşı Simay'a sordum. Onların yanıtı büyüklerden farklı
oldu. "Aynen yoluma devam ederdim, çünkü trenin geleceğini bilerek orada
oynayan çocuklar hatalı, diğer çocuk değil." dediler. Doğrusu, onların bu
yanıtı beni sevindirdi.
Akılcı düşünmek gerekirse, bir çok kişiyi yitirmektense
bir kişiyi yitirmek doğru gibi görünüyor değil mi? Oysa önce "doğru" nedir
ona karar vermeliyiz sanırım. Tek başına oynayan çocuk doğru karar vererek
güvenli bir yerde oynamaktadır. Ama biz, trenin geleceğini bilerek tehlikeli
yerde oynayan arkadaşlarının yerine, doğru biçimde davranan çocuğu
cezalandırmayı düşünüyoruz. Bedelini yaşamıyla ödemesi beklenen çocuğun tek
hatası (!) çoğunluğa katılıp yanlış biçimde davranmak yerine tek başına
doğru olanı uygulamış olması. Ne dersiniz, bu işte bir terslik yok mu?
Bu farklı biçimlerde sosyal, politik ve iş yaşamımızda
sıkça karşılaştığımız bir durumdur. Azınlıkta olan ne denli akılcı, doğru,
haklı olsa da çoğunluk ne denli aptalca hareket etse, onarılmaz hatalar
yapsa da cezalandırılan azınlıklar olur genellikle.
Sınavlarda geçerli olan "üç yanlış bir doğruyu götürür"
kuralı, çoğu kez günlük yaşam içinde farklı biçimlerde uygulanmaktadır. Üç
yanlış insanı kurtarmak için bir doğru insanı kolayca gözden çıkarıveririz
çoğu kez.
Çocuklar; yeterince yaşam deneyimi olmadıkları için,
önlerinde onları etkileyecek pek çok olumsuz örnek olmadığı, çoğunluğun ne
dediğini, ne düşündüğünü henüz bilmedikleri, umursamadıkları için özgür
iradeleri ve sağduyuları ile yanıt verirlerken biz büyükler çoğu kez en az
zararla "o an"ı kurtarmayı" düşünürüz.
Peki, makası değiştirdik, diğer çocukları kurtarmak
uğruna tek çocuğu ezmeyi göze alarak kullanım dışı demiryoluna girdik
diyelim, kaybımız yalnızca bir çocuk mu olacak dersiniz? Gözden kaçırdığımız
çoook önemli bir ayrıntı var bence.
Tek çocuğun oynadığı demiryolunun kullanımda
olmamasının bir nedeni olmalı değil mi? Biz yalnızca bir çocuğu gözden
çıkardığımızı ve böylece bir kaç çocuğun yaşamını kurtardığımızı sanırken
trendeki tüm yolcuların yaşamını da tehlikeye atıyor olmayalım sakın.
Yaşam yolculuğunda her birimiz makinistiz. Ne denli
basit ya da bireysel görünse de aldığımız pek çok karar trendeki tüm
yolcuları ilgilendiriyor. Yanlış kararlarımızın bedelini yaşamını doğrulara
adamış insanların ödediğini, aldığımız yanlış kararlarla toplumun geleceğini
de tehlikeye atıyor olabileceğimizi unutmayalım.
Doğru olan her zaman çoğunluğun söylediği değildir ya
da herkes tarafından uygulanan her zaman doğru olan değildir.