Mehmet Aydın (KTMÜ-OMÜ)
Kırgızistan Örneğinde Sovyet Birliğinin Dil Politikalarının Sonuçları
Eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği içindeki Ruslardan sonra en kalabalık nüfusu Türk toplulukları oluşturmaktadır. 1865-1920 arasında Orta Asyanın fethi Rus İmparatorluğunun yüzyıllar süren genişleme politikalarının Türkler ve Müslüman topluluklar aleyhine sonuçlanması anlamına gelir. Fetihten hemen sonra Çarlık yönetimi Türk toplulukları arasından farklılıkları artırmaya yönelik sömürgecilik politikaları uygulamaya başlamıştır. Moskovanın başlangıçtan beri Orta Asyada öncelikle yok etmeye çalıştığı ve tehdit olarak görüp algıladığı şey Türkistan fikridir (Roy 2000: 107). Eski Türkistanın bir parçası olan Kırgızistan farklı etnik unsurların bir arada yaşadığı çok dilli, çok kültürlü bir ülkedir. Kırgızistanda farklı Türk lehçelerinin konuşurlarını bulmak mümkündür. Sovyetler döneminde kurulunda Kırgız Elinin Assembliyası içinde ülkedeki bütün toplulukların temsilcilikleri vardır. Kırgız Elinin Assembliyasında bütün toplulukların son nüfus sayımına göre nüfuslarını ve bu nüfusların genel nüfusa oranlarını görmek mümkündür. Assembliyanın içinde her topluluğun ayrı yerleri bulunur. Kırgız Elinin Assembliyası, Kırgızistanın Sovyetlerden devraldığı kurumlardan biridir. Kırgızistanda Sovyetler Birliği döneminden kalma kurumsal yapılar ve söylemler büyük ölçüde sürdürülür. Kırgız Cumhuriyeti Anayasasının 10. Maddesi şöyle düzenlenmiştir. Dillerle ve dil siyasetiyle ilgili düzenleme bu maddede ifadesini bulur.
1. Kırgız Cumhuriyetinin devlet dili Kırgız dilidir.
2. Kırgız Cumhuriyetinde resmî dil olarak Rusça kullanılır.
3. Kırgız Cumhuriyeti, Kırgızistan halkını oluşturan bütün milletlerin ana dillerini korumasını, geliştirmesini ve araştırılmasını garantiler.
Bu madde söylem düzeyinde Kırgızistanın Sovyetlerin dil politikasına bağlı kaldığını göstermektedir. Ancak bunlar Kırgızistanda Sovyetler Birliği sonrasında yeni gelişmelerin, sorunların ve uygulamaların ortaya çıkmadığı anlamına gelmez. Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla Kırgız Türkçesi, işlev alanı genişletmiş ve Rusça karşısında güçlenmiştir. Bunun Kırgız Türkçesi açısından olumlu bir gelişme olduğunu görmek gerekir. Kırgızistan-Manas Üniversitesi ve Milli Eğitim Bakanlığının açtığı okullar ve Türkçe kursları sayesinde Türkiye Türkçesi, çok az işitilebildiği Kırgızistanda önemli bir konuma yükselmiştir.
Anahtar Kelimeler:
Sovyetler Birliği Dil Politikaları, Kırgızistan, Kırgızistanda Yaşayan Topluluklar, Çok dilli ortam.
Tarih/Yer:
15.11.2017. (KAŞGARLI MAHMUT SALONU) . 11.00-11.15