Mutant Türler Nelerdir ?
Gerek spontan mutasyonlar (bilinen mutajenlerin olmadığı durumlarda, uygun olmayan çevresel koşulların altında kendiliğinden oluşan ve daha ziyade girme, çıkma, transisyon ve transversiyon tarzında görülen mutasyonlar) ve gerekse fiziksel veya kimyasal mutajenlerin etkisi altında oluşan mutasyonlar sonu, birçok karakterlerde değişmeler meydana gelebilir. Böyle mutasyonlar sonu oluşan başlıca mutant türleri şöyledir.
06.01. Rezistans Mutantlar
Mutasyonlar sonu çeşitli ilaç, dezenfektan, antibiyotik, kemoterapötik, inhibitörler, ultraviole ışınları, fajlar, v.s. etkenlere karşı dirençlilik gösteren mutantlar oluşabilir.
06.02. Nutrisyonel Mutantlar
Özel üretme faktörlerine gereksinim göstermeyen orijinal parental (prototrof) hücrelerden, mutasyonlar sonu bir veya birkaç üretme faktörüne gereksinim duyan mutat (okzotrof) hücreler meydana gelebilir. Prototrof hücreler basit ortamlarda (minimal ortam) gelişebildikleri halde okzotroflar gelişemezler. Bunların besi yerlerine üretme faktörleri (amino asit, vitamin, nukleik asit, v.s.) katılır (kompleks ortam).
06.03. Fermentasyon Mutantlar
Orijinlerinde karbonhidratlardan bazılarını fermente etmeyen (veya eden) suşlardan oluşan mutantların bu karbonhidratlara etkilediği (veya etkilemediği) görülebilir. Örn; salmonella, proteus veya shigella arasında laktozu fermente eden, E. coli arasında da laktozu fermente etmeyen mutantlar ortaya çıkabilir.
06.04. Pigmentasyon Mutantları
Bazı mutasyonlar, pigment oluşturan mikroorganizmalarda bu kabiliyetin kaybolmasına yol açar. S. marcescens veya S. aureus 'dan uzun pasajlar veya mutasyonlar sonunda pigment oluşturmayan mutantlar elde edilmiştir.
06.05. İndüksiyon Mutantları
Bu tür mutantlar, mutajenik maddelerin etkisiyle meydana gelirler.
06.06. Antijenik Mutantlar
Bakterilerde bulunan kapsül, flagella, hücre duvarı ve piluslar antijenik karakterlere sahiptirler. Bunların biyosentezini idare eden genlerde oluşan mutasyonlar, bu faktörlerin meydana gelmesine ve fonksiyonlarına etkiler ve değişikliğe uğratarak antijenik bozukluklara yol açarlar. Flagellalı bakteriler flagellasız, ve kapsüllüler de kapsülsüz hale gelebilirler. Somatik (O) antijenlerinde de önemli değişmeler görülür. Hücre duvarında lokalize olan bu antijen salmonellalarda lipopolisakkarid fraksiyonda lokalize olmuştur. Bu lippolisakkaridin iç kısmında 2-keto 3-deoxyoctanate, etanolamin, fosfat, lipid ve dış kısmında da kısa zincirli glikoz, galaktoz, heptozfosfat ve N-acetyl glukoz amin yerleşmiştir. Spesifik yan zincirlerde bulunan şekerlerin cinsi ve tekrarlanan ünitelerdeki dizilişleri, salmonellalar arasında O-antijenik özelliği yaratır. Esas yapıda veya yan zincirlerin oluşumunu idare eden genlerde meydana gelen mutasyonlar; O-antijenik özelliğinin değişmesine veya kaybolmasına neden olur. Böyle mutasyonlar sonu S-kolonilerinden R-tipli koloniler meydana gelir. Ayrıca, yan zincirlerin tekrarlanan üniteleri polimerize olmasa, yine mutantlar ortaya çıkabilir.
Hücre duvarının biyosentezlerine çeşitli dönemlerde etkileyen mutasyonlar, canlılığa tesir etmeden, antijenik karakterde değişmeler yapabilir.
Bazen flagella hareketini yöneten gende mutasyon olabilir. Böyle bakterilerde flagella olsa bile hareket olmaz. S. typhimurium 'da pürin sentezine etkileyen mutasyonlar, bu mikrobun fareler için virulensinin kaybolmasına neden olurlar.
Kaynak: www.mikrobiyoloji.org