Pankreatit Tedavisi
Pankreatit nasıl geçer? Akut pankreatit vakalarının çoğunda, hastanede yatılı tedaviye ihtiyaç duyulurken, bazı kronik pankreatit hastaları ayakta tedavi edilebilmektedir.
Altta yatan pankreatit nedenine bağlı olarak, tedavi yöntemi belirlenmektedir. Bununla birlikte, genel olarak, aşağıdaki tedavi planları uygulanmaktadır: (1)
Akut Pankreatit Tedavisi
Akut pankreatit yaşayan hastaların çoğunda tedavi hastanede yapılmaktadır. Tedavi esnasında hastanın durumunun ve tedavinin ne kadar etki ettiğinin yakından izlenmesi gerekmektedir.
Tedavi seçenekleri aşağıdakileri içerebilmektedir:
- Sıvı desteği: Dehidrasyonu önlemek için intravenöz damla yoluyla sıvı terapisi (serum) uygulanmaktadır.
- Beslenme desteği: Akut saldırı yaşayan bazı hastaların katı yiyecek yemelerine izin verilmemektedir. Bu nedenle, beslenme tüpleri yoluyla besin almaları sağlanmaktadır. Diğer hastalarda ise pankreatit gelişiminin şiddetine bağlı olarak hastanede kontrollü yemek yenilebilmektedir. (2)
- İlaç tedavisi: Bazın hastanın çok güçlü ağrı kesiciler (örneğin, morfin) alması gerekebilmektedir. Şiddetli pankreatit sahibi olan hastalarda antibiyotik tedavisi de uygulanabilmektedir.
Ciddi komplikasyonlar gelişen insanlar yoğun bakımda uzmanlaşmış bir doktor tarafından tedavi altına alınması gerekebilmektedir.
Pankreatit gelişiminin safra taşı nedeniyle oluştuğu kesinleştiyse, doktor bu durumu da tedavi etmeyi amaçlayabilmektedir. Bazen çok hasar görmüş olan pankreası veya komplikasyonları tedavi etmek için cerrahi müdehale gerekli olabilmektedir. (3)
- Pankreas Ameliyatı
Doktor pankreasın durumunu görmek ve uygun tedavi uygulamak için endoskopi yöntemini kullanabilmektedir. Yemek borusu, mide ve kolon bölümlerini görüntülemek için ağızdan sokulan bir kamera ile organların durumu izlenmektedir. Böylece, safra taşları doğrudan görülebilmekte ve çıkarılabilmektedir.
Safra taşı mevcutsa, safra kesesini almak gelecekte oluşabilecek atakların önlenmesine yardımcı olabilmektedir. Nadir durumlarda, pankreasın hasar görmüş veya ölü bölgelerini çıkarmak için de ameliyat gerekebilmektedir. (4)
Kronik Pankreatit Tedavisi
Çoğu zaman yaşam tarzı değişiklikleri, kronik pankreatit tedavisinin önemli bir parçası olarak görülmektedir.
- Alkol tüketmemek: En önemli adımı, kronik pankreatit gelişiminin doğrudan nedeni olmasa bile, alkolden kaçınmaktır. Bunun nedeni, alkolün pankreasta hasarın devam etmesini tetiklemenin yanı sıra şiddetli ağrı ve diğer ciddi komplikasyonlara yol açabilmesidir.
- Diyet: Diyet değişiklikleri de oldukça önemlidir, çünkü kronik pankreatit vücudun besinleri sindirme yeteneğini etkileyebilen bir sağlık sorunudur. Sindirimi iyileştirmek için yemeklerle birlikte enzim takviyelerinin alınması ve az yağlı, yüksek proteinli bir diyetle beslenilmesi önerilmektedir.
- Sigarayı bırakmak: Sigara içen kronik pankreatit hastalarının sigarayı bırakması da önerilmektedir. (5)
Çoğu kronik pankreatit hastası olan kişinin yaşadığı kalıcı karın ağrısı tedavisi için hafif ağrı kesiciler (örneğin, parasetamol veya kodein) alması gerekmektedir. Daha şiddetli ağrı için daha kuvvetli ağrı kesiciler daha etkili olabilmektedir. İlaç etkili olmadığı durumunda ise ameliyat önerilebilmektedir.
Pankreasta hasar gören kısımları çıkarmak ya da pankreas ağrısını ileten sinirleri bloke etmek kullanılabilecek cerrahi yöntemler olabilmektedir.
Kronik pankreatit hastalarının diyabet geliştirmesi mümkündür. Bu durumda, sağlıklı bir beslenme ve egzersiz planını ile hastalığı kontrol altına almak faydalı olabilmektedir. (6)
Pankreatit İçin Hangi Doktora Gidilir?
Pankreatit teşhisi ve tedavisi için iç hastalıkları (dâhiliye) ya da gastroenteroloji (sindirim sistemi organları hastalıkları uzmanlığı) bölümüne başvurulmaktadır. (7)
Pankreatit Nedir?
Pankreatit pankreasın iltihaplanması durumudur. Pankreas, üst karın bölgesinde, midenin hemen arkasında bulunan uzun ve düz bir bezdir. Pankreasın görevi vücudun kan şekerini işleme sistemini düzenleyen, sindirim ve hormonlara yardımcı olan enzimler üretmektir.
Pankreatit ani bir şekilde ortaya çıktığında ve belirtileri günlerce sürdükten sonra geçtiğinde bu durum akut pankreatit olarak adlandırılmaktadır. Diğer yandan, uzun yıllar boyunca devam eden, belirtileri belirli süreler boyunca yaşanan, gittikten sonra bile nüksetme ihtimali bulunan hastalığın bu seyrine ise kronik pankreatit denmektedir.
Hafif pankreatit sahibi olan hastalarda, belirtiler tedavi olmadan bile kendiliğinden ortadan kaybolabilmektedir, ancak daha ciddi vakalarda, pankreatit hayatı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilmektedir. (8)
Pankreatit Belirtileri
Pankreatit nasıl anlaşılır? Akut pankreatit başlangıcının en sık yaşanan belirtisi sırta da yayılabilen üst karın ağrısıdır. Akut pankreatit ile karakterize edilen bu ağrı çoğu zaman beklenmedik bir zamanda ve aniden başlamaktadır. Pankreatit ağrısı çeken hastalarda bu ağrı şiddetlendiğinde, çoğu zaman iğneleyici ya da bıçaklayıcı ağrı olarak tanımlanmaktadır. Beraberinde karın bölgesinde bir şişlik de meydana gelebilmektedir.
Kronik pankreatit belirtileri ise şunları içermektedir:
- Ağrı
- Kilo verme veya diyare yol açan gıda besin eksikliği
- Diyabet
- Mide bulantısı
- Kusma
- Ateş
- Artan kalp atış hızı
Kronik pankreatit ağrısı genellikle sabittir ve sırttan yayılma eğilimi göstermektedir. Kilo kaybı, pankreasın sağlıklı sindirim için gerekli olan enzimleri salgılayamaması sonucu oluşmaktadır. Diğer yandan, pankreastaki insülin üreten hücrelerin hasar görmesi sonucu hastada diyabet de gelişebilmektedir. (9)
Pankreatit Nedenleri
Pankreatit neden olur? Akut pankreatit yaşayan hastaların yaklaşık olarak yarısında, alkol tüketimi en yaygın nedenlerden biridir. Ağır şekilde alkol tüketmek pankreatit gelişimine yol açabilmektedir. Diğer yandan, safra taşları da kalan vakaların çoğunda pankreatit nedeni olarak tanımlanmaktadır.
Nadir durumlarda pankreatit şu nedenlerden dolayı ortaya çıkabilmektedir:
- Travma veya pankreas bölgesine uygulanmış olan ameliyat
- Pankreastaki kalıtsal anormallikler
- Kalıtsal metabolizma bozuklukları
- Virüsler (özellikle kabakulak)
- İltihabı tetikleyebilecek ilaçlar (bazı diüretikler de dâhil)(10)