Yeme-içmeye meraklı insanlar, zaman içinde önlerine gelen tabaklarda o kadar çok farklı isim ve kavram ile karşılaşırlar ki, çoğu kez, özellikle “et” konusunda ciddi kafa karışıklıkları ortaya çıkabilir.
Bu yazı, kavram kargaşasının önüne geçmek amacıyla hazırlanmış kısa bir özet olarak görülmelidir.
Öncelikle, Sığır dediğimiz, evcil, boynuzlu, kuyrukları püsküllü, mideleri dört gözlü büyükbaş hayvanların nasıl kategorize edildiğine bakalım:
Sığırın doğumundan altı aya gelene kadar erkek ve dişi yavrularına Buzağı denmektedir.
Altı aylıktan bir yıllığa kadar olan erkek ve dişi yavrularına Dana ismi verilir.
Sığırların altı aylıktan gebelik zamanına gelene kadar dişilerine Düve; altı aylıktan babalık dönemine kadar erkeklerine Tosun denir.
Sığırların erişkin olanlarından damızlık erkeğine Boğa; yavrulayan dişisine İnek; burularak kısırlaştırılmış erkeğine Öküz denir.
Ortadoğu ülkelerinde çok tercih edilen koyun etinin aksine, Avrupa, Amerika ve Avusturalya gibi bölgelerde dana eti ön plana çıkar. Dana etinin belli başlı bölümleri ise aşağıdaki gibidir:
- Gerdan: Lifli bir ettir, yağsızdır, kıymada kullanılır. Kuşbaşı yapmaya kalkarsanız verim alamazsınız, zira sinirlidir, lezzetli olmaz.
- Antrikot: İki kürek kemiği arasından ve pirzolalık yerinden çıkartılan, kemiğinden sıyrılmış et dilimidir. Yağ dokusu yüksektir. Orta ya da az orta pişilmelidir. Bu şekilde içindeki yağ eriyerek büyük bir lezzet katacaktır.
- Kontrfile: Dananın bel kısmından gelir. Kızartmalık bir ettir.
- Sokum: Dana sokum hayvanın but kısmından çıkar. But parçası 5 parçaya bölünür, bu 5 parça içerisinde en yumuşak ettir denebilir. Kontrfilenin devamıdır. Danada bel ile butun birleştiği kalça kısmıdır. Çok yumuşak bir ettir, kavurması çok güzel olur. Yağlısı ve mermerlisi yakalanabilirse, dinlendirildikten sonra mangalda da yapılabilir. But etinin kavurmaya en yatkın etidir.
- Bonfile: Hayvanın sırt kısmından çıkar ve içe doğru büyür. Bu sebeple yumuşaktır. Pişme derecesi artsa bile yumuşaklığını kaybetmeyen lezzetli bir ettir.
- Tranç: But kısmından çıkan yağsız bir ettir. Kas yapısı yoğun, yağ dokusu azdır. Kıpkırmızıdır.
- Nuar: But kısmından çıkan, yağ oranı düşük bir ettir. Lifli ve sert olabilir. Bu yüzden yağsız kıyma istiyorsanız kullanmanız anlamlı olacaktır.
- Kontronuar: Yine but kısmından çıkan, yağ oranı düşük, kaslı bir ettir. Lezzetli olduğu pek söylenemez. Sulu yemeklerde, sucuk, yapımında kullanılabilir.
- Bodigo: Hayvanın bacağından çıkar. Uç kısmıdır. Jöleli bir ettir. Haşlaması olur. Tas kebabı yapılabilir. Kıyma çektirmek için uygun değildir. Siniri ayıklandığı takdirde kıyma şeklinde çektirilebilir. Butun beş parçasından biridir. Haşlamaya en uygun etlerden biridir.
- Yumurta: Dana budunda, diz ekleminin iç kısmından kalça eklemine doğru uzanan yumurta şeklindeki değerli ettir. Kavurma, sotesi güzel olur.
- Pençeta: Dana pençeta, filetonun devamıdır. Dananın boşluk kısmından çıkar. Fileto ile eşdeğerdir. Kaburga ile aynı kıvamdadır fakat daha yağsızdır. Kıymalık bir ettir. Köftelik, yemeklik, dolmalık için uygundur.Dana pençetadan kuşbaşı yapılamaz, ince bir ettir. Kıymanın bütün çeşitlerinde kullanılır, döşe nazaran biraz daha yağsız bir et türüdür.
- Döş: Döş hayvanın kaburgasının üzerinden çıkan yağlı bir ettir. Köfte, hamburger, sucuk, sosis gibi ürünlerin üretiminde kullanılır.Yağlı bir kıyma için idealdir.
- Kürek: Ön bilek eklemi başlangıcından kürek kısmının sonuna kadar olan bölgenin birleştirilmiş halidir. İsteğe bağlı olarak yağlı kuşbaşı üretiminde yada kıyma üretiminde kullanılabilir.
Pişirme teknikleri gibi konular, elbette başka bir yazının konusu olmalıdır.
Önümüze gelen etin ne olduğunu anlama konusunda, bu kısa özetin faydalı bir yol gösterici olacağını umuyorum.