Kan pıhtıları, koldakiler de dahil olmak üzere vücuttaki damarlarda oluşabilir. Bu pıhtılar vücudun diğer bölgelerine yerinden çıkıp giderse tehlikeli olabilir, bu yüzden hızlı tedavi gereklidir. Vücut, kesik, sıyrık veya yaralanmaya yanıt olarak kan pıhtıları oluşturur. Bir kişi açık bir yara alırsa, kandaki trombositler kanamayı durdurmak için kan pırtılaşarak bir tıkaç oluşturur. Bu bir yara bölgesinde meydana geldiğinde, faydalıdır. Bununla birlikte, damarlarda bir pıhtı meydana geldiğinde, zararlı olabilir. Aşağıda, kolda bir kan pıhtısı oluştuğunda ne olacağına, potansiyel nedenlere ve tedavi seçeneklerine dair bilgiler bulunmaktadır:
Kan Pıhtısı Nedir?
Bir kan pıhtısı tipik olarak bir kesimin kanamayı durdurmak için oluşur. Kan pıhtısı, kesik kanamayı durdurmak için tipik olarak oluşan yarı katı bir kan yığınıdır. Zaman zaman, damar içinde bir kan pıhtısı oluşabilir. Doktorlar kan pıhtılarını vücutta oluştukları yere göre tanımlarlar. Üç tür pıhtı vardır:
• Yüzeysel tromboflebit: Cilt yüzeyine yakın bir damarda oluşan pıhtıdır
• Derin ven trombozu (DVT): Vücudun derin bölgelerinde yer alan bir damarda oluşan pıhtıdır.
• Embolus: Vücudun bir bölgesinden diğerine geçen pıhtıdır.
Kollardaki derin damarlarda oluşan pıhtılar bir DVT şeklidir. Yapılan bir inceleme çalışmasında, tüm DVT’nin yaklaşık % 4 ila % 10’u kollarda meydana gelmektedir. DVT yılda yaklaşık 1.000 kişiden birini etkilemektedir ve vakaların çoğu kişinin bacağında görülür.
Kolda Oluşan Kan Pıhtısı Belirtileri
Bir DVT kolunda oluştuğunda, birçok insan herhangi bir semptom yaşamaz. Diğer durumlarda, semptomlar yavaşça gelişebilir. Onlar oluştuğunda, koldaki bir kan pıhtısı belirtileri arasında şunlar olabilir:
• Dokunulamayacak kadar sıcak bir cilt
• Kramp gibi hisseden bir ağrı
• Kolda pıhtılaşmanın olduğu yerde şişme
• Ciltte kırmızı veya mavi bir renk oluşumu
• Hassasiyet
Bu belirtiler ortaya çıkarsa, kişi acil tıbbi yardım almalıdır. Kollardaki DVT çok tehlikeli olabilir.
Koldaki Kan Pıhtısı Tehlikeli midir?
Bir kişi kan pıhtısı sonucu kan basıncını yükseltmiş olabilir. Koldaki kan pıhtısının olası komplikasyonlarından bazıları tehlikeli olabilir. En büyük tehlikelerden biri, pıhtığın yerinden çıkıp akciğerlere doğru ilerleyebilmesidir. Bu olursa, pulmoner emboli olarak adlandırılır. Kanın akciğerlerin bir kısmına akışını engelleyebilir ve bu doku alanının ölmesine neden olabilir. Bir pulmoner emboli ölümcül olabilir, bu yüzden onu ciddiye almak çok önemlidir. Bir kişi ani nefes darlığı ile birlikte göğüste ağrı yaşarsa, pulmoner emboli olabilir. Ayrıca bu belirtilere ek olarak aşağıdaki belirtiler görülebilir:
• Kolda ağrı ve şişlik
• Yüksek kan basıncı
• Superior vena cava veninin kısmi tıkanması
Ne Zaman Doktora Müracaat Edilmelidir?
Bir kişi, kollardaki leke pıhtılaşması veya pulmoner emboli belirtileri yaşarsa acil tıbbi yardım almalıdır. Bir doktor kan pıhtısını teşhis edebilir ve başka komplikasyonları önlemeye yardımcı olmak için uygun tedavi sağlayabilir.
Nedenleri
Kolda bir kan pıhtısı oluştuğunda, doktorlar primer veya sekonder olarak sınıflandırır. Bu atamaları pıhtı nedenine dayandırırlar.
Birincil pıhtılar
Birincil pıhtılar, ikincil pıhtılara kıyasla nadirdir. Bilinen bir neden, tipik olarak kürek çekme gibi kolu kullanan yorucu bir aktivitenin ardından ortaya çıkan Paget-Schroetter sendromudur. Kas büyümesi, kemik büyümesi ve kemik kırıkları da primer pıhtılara neden olabilir. Bazen, bir primer pıhtı sebebi bilinmeyebilir.
İkincil pıhtılar
Sekonder yani ikincil pıhtılar çok daha yaygındır ve tüm DVT vakalarının % 80’ine katkıda bulunur. Bir olay pıhtıyı tetiklediğinde ikincil pıhtılar ortaya çıkarmaktadır. Bu etkiye sahip olabilecek bazı olaylar şunlardır:
• Kalp pili takılması
• Tümör büyümesi
• Venöz kateter takılması
Risk Faktörleri
Tıbbi bir cihazın kol içine yerleştirilmesi, insanları vücudun bu kısmında kan pıhtılaşması riski altında bırakabilir. Hem kateterlerin hem damarlarda hem de kalp pillerinde kullanımının artması, kollarda DVT vakalarının artmasına neden olmuştur. Kanser, kollardan birinde DVT geliştirmek için ortak bir risk faktörüdür. Ameliyat olması aynı zamanda bir kişinin vücudun bu bölümünde kan pıhtılaşması riskini de artırır. Bir kişinin kolunda kan pıhtılaşması riskini artıran bazı diğer faktörler şunlardır:
• Sigara içmek
• 60 yaşından büyük olmak
• Ailesinde kan pıhtılaşması geçmişi olması
• Hareketsizlik
• şişmanlık
• Şeker hastalığı
• Yüksek tansiyon
• Doğum kontrol hapı kullanımı
Teşhis
Sağlık uzmanları, potansiyel kan pıhtılarını incelemek için genellikle ultrason taramalarını kullanır. Teşhis tipik olarak, kişinin semptom yaşadığı alanın fiziksel olarak incelenmesiyle başlamaktadır. Bir doktor bölgeyi incelerken, semptomların ne zaman başladığı, başlamadan önce ne olduğu ve kişinin yaşadığı diğer semptomlar hakkında sorular sorması muhtemeldir. Doktor kan pıhtısı olduğundan şüphelenirse, sıklıkla görüntüleme taraması isteyebilir ve en sık istenen taramalardan biri ultrasondu . Doktor ayrıca aşağıdakilerden testlerden birinin de yapılmasını isteyebilir:
• Bir CT taraması
• Boya ve röntgen içeren kontrast venografi
• Bir MRI taraması
Bir kişi kalp pili ameliyatı veya başka bir prosedürün ardından hastanedeyse, sağlık ekibi kişiyi kan pıhtısı belirtileri açısından izleyecektir. Kanın pıhtılaşmasının belirti ve semptomlarını ve ayrıca varsa nasıl tedavi edileceğini bilirler.
Tedavi
Tedavi genellikle doktorun bir eylem planı yapmasıyla başlar. Çoğu tedavi planında hedefler:
• Pıhtı büyümesini durdurmak
• Pıhtı vücudun diğer bölgelerine hareket etmesini önlemek
• Ağrı ve şişme gibi semptomları hafifletmek
Koldaki kan pıhtısını tedavi etmek için tipik yöntemler şunlardır:
• Şişme ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olmak için kolun yükseltilmesi
• Kan incelticiler
• Elden kalbe kan akışını artırmak için dereceli olarak artırılan kola takılan sıkıştırma aparatı kullanılması
Bir pıhtı bu tedavilere cevap vermediğinde, doktor pıhtıların alınmasını önerebilir. Küçük bir cerrahi prosedür kullanarak ya da pıhtıyı parçalamak için ilaç enjekte ederek pıhtıyı çıkarabilirler. Zamanla, bir kişinin kan inceltici veya sıkıştırma kullanmaya devam etmesi gerekebilir. Bunu yapmak, kolda başka bir pıhtı oluşmasını önler. Bir kişinin doktoru, birkaç ay sürecek olan belirli bir süreli tedaviyi önerecektir.
Bir kişi, kolunda kan pıhtılaşması olduğundan şüpheleniyorsa derhal tıbbi yardım almalıdır. Kollardan herhangi birinde bulunan kan pıhtısı, parçalanıp ciğerlere girebileceği için tehlikeli olabilir. Bu olursa, yaşamı tehdit edici bir duruma neden olabilir. Bir doktor koldaki kan pıhtısını birkaç basit yöntem ve terapiyle tedavi edebilir. Tedaviden sonra, bir kişi daha fazla pıhtı oluşmasını önlemek için birkaç ay devam eden tedaviyi bekleyebilir.
Kaynakça:
sciencedaily.com
pmj.bmj.com
hopkinsmedicine.org
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu