Tomas de Torquemada
- Önem : Tomas de Torquemada
- Doğum : 1420
- Ölüm : 1498
İspanyol engizisyonunun ilk lideri olan Thomas de Torquemada, 15. yüzyılda kurulan dini mahkemeleri yönetti ve binlerce insanı ölüme mahkum etti. “Gizli” Yahudi ve Müslümanları, heretikleri, zina yapanları ve büyücüleri hedef alan engizisyon mahkemeleri, İspanya’daki dini yapının bir birliğini korumak istedi. Esasen Torquemada bir Dominiken keşişiydi. 1479 yılında ülkeyi birleştiren monarklar olan Kral 5. Ferdinand ve Kraliçe İsabella’nın yakın dostuydu. 15. yüzyılda İspanya, Avrupa’nın dini açıdan en heterojen yapısına sahip olması Torquemada’nın gözünde büyük bir tehlike unsuruydu. Bu durum ise onun katı uygulamalarının temelini oluşturdu.
1483 yılında monarşi tarafından “Büyük Engizisyoncu” olarak atanan Torquemada, hızla İspanya’nın birçok yerinde bürolar açtı. Engizisyon yargılamalarına konu olacak suçlar listesini, dini ve ahlaki suçları içine alacak şekilde genişletti. Eşcinsellik ve tefecilik bile engizisyon mahkemelerinin ilgilendiği suçları içine alacak şekilde genişletildi. Yargılamalar autos-da-fe adı verilen, dini otoritelerin suçluları cezalandırılmaları için devlete teslim ettiği ayrıntılı seromonilerle son buluyordu. Torquemada’nın döneminde kazığa bağlanarak yakılan insanların toplam sayısının 2 bine yaklaştığı tahmin edilmektedir. Pek çok kişi ise işkence görerek zindanlara atılmıştır. 1494 yılına gelindiğinde yapılan yargılamalar Torquemada’yı İspanya’da sevilmeyen bir kişi haline getirdi. Silahlı korumalar ile dolaşmak zorunda kaldı. Sonunda Papa yetkilerini sınırlandırdı. Yine de Torquemada dört yıl sonra ölene dek resmen engizisyon sorumlusu olarak görev aldı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Necati Bey
Divan şiirinin temelini atan en büyük sanatkârlardan kabul edilen Necati Bey’in asıl adı İsa olup ailesi hakkında yeterli bilgiler bulunmamaktadır. Edirneli yaşlı bir kadın tarafından köle olarak alınıp sonra evlat edinildiği ve yetişmesinde Şaili adlı bir şairin katkısı olduğu bilinmektedir. Şiir ve nesir yazmaya yöneldiği gençlik yıllarında Edirne’den ayrılıp Kastamonu’ya giderek hat sanatıyla ilgilendi; Necati mahlasıyla yazdığı şiirleri ile ününü duyurmaya başladı. Şiirleri ile Fatih’in dikkatini çekince İstanbul’a giderek divan kâtipliğiyle görevlendirildi ve sultan için kasideler yazdı. İstanbul’da kaldığı süre boyunca yeni dostlar edinerek, devrin meşhur kişilerine kasideler sunduğu ve Şehzade Mahmud’un Manisa sancağına tayin edildiği zaman şairin de nişancılık görevi ile şehzadenin yanına gönderildiği bilinmektedir. Ancak bu görevi şehzadenin genç yaşta ölmesi ile uzun sürmedi ve şehzadeye yazdığı mersiyenin ardından İstanbul’a döndüğünü kaynaklar yer aldı. Yeni bir görev kabul etmeyerek kendisine bağlanan aylıkla Vefa semtindeki evinde ilim ve sanat sohbetleri düzenleyerek yaşamayı tercih etti.
-
Bahtiyar Vahapzade
Küçük yaştan itibaren Sovyet rejiminin sert yüzüyle karşılaşan Vahapzade, yüksek tahsilini Bakü Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesi’nde tamamladı. Üniversitede asistan olarak kaldı. 1965’te profesör unvanını aldı. Azerbaycan İlimler Akademisi’ne muhabir üye ve daha sonra aslî üye seçildi. Akademik hayatı dışında siyasî hayatta da faaliyette bulundu. Sovyet döneminde Azerbaycan Parlamentosu’nda milletvekilliği yaptı. Azerbaycan’ın bağımsızlığına kavuşmasının ardından ölünceye kadar millî parlamentoda yer aldı. Küçük yaştan itibaren şiire ilgi duyan Vahapzade’nin Azerbaycan Yazarlar Birliği’nin başkanı Samed Vurgun sayesinde hayatının yönü değişti. Azerbaycan Yazarlar Birliği’ne kabul edildi. Asıl sanatkâr kişiliği daha çok sosyal ve ahlâkî konulu, basit insanların hayatından, duygu ve düşünce dünyasından ilham alan şiirleriyle dikkati çekti. Değişen siyasî hayatın da etkisiyle önceleri üstü kapalı şekilde, ardından daha açık tarzda millî problemleri dile getiren, insan ve zaman üzerinde duygu ve düşüncelerini anlatan şiirler yazdı. Bahtiyar Vahapzade’ye halk arasında büyük şöhret kazandıran, geleneksel tahkiye tarzında sade bir dille kaleme aldığı, vatan ve millet sevgisi aşılayan, düşünce bakımından yoğun büyük hacimli manzumeleridir.
-
Said Emre
Hacı Bektâş-ı Velî ile Yunus Emre’nin yaşadığı dönemde, yani XIII. yüzyılın sonu ile XIV. yüzyılın başında yaşamış, aslen Aksaraylı bir âlim olan Said Emre Hacı Bektâş-ı Velî’yi tanımadan önce, Aksaray’da 400 talebeye ders okuturdu, her yıl bu talebelerinden bazılarıyla Kayseri’de bir ereni ziyarete giderdi. Bu seyahatlerden birinde tanıdığı Hacı Bektâş-ı Velî’ye önce karşı çıkmışsa da daha sonra kerametlerinden etkilenip ona intisap etti ve on sekiz yıl hizmetinde kaldı. Bu dönemde Hacı Bektâş-ı Velî’nin Maḳālât’ını da Türkçe’ye tercüme etti. Manzum Vilâyetnâme’de bu bilgilere ek olarak Hacı Bektâş-ı Velî tarafından İç-il (İçel) bölgesine gönderildi. Said Emre, bu dönemde Hacım Sultan’ın faaliyetlerini sürdürdüğü Batı Anadolu’ya, özellikle Karahisar, Sandıklı, Susuz, Uşak, Şeyhlü ve Seyitgazi’yi içine alan ve o devirde Germiyan ili denilen bölgeye gitmiş olmalıdır. Nitekim onun hayatının bu dönemini Germiyan bölgesinde geçirmiş olduğunu arşiv belgeleri destekler.
-
VIII. Henry
Altı defa evlenmesi ve eşlerinden ikisini idam etmesi ile tanınan ve Kral 7. Henry’nin üçüncü çocuğu olan İngiliz Kralı 8. Henry dindar bir kimliği olmamasına rağmen tesadüfi yollarla Katolikliği ulusunun resmi dini olmaktan çıkararak Protestan İngiltere Kilisesi’nin şekillenmesine katkıda bulundu. Babasının ardından krallığın en büyük varisi olan abisi Arthur’un ölmesi üzerine hem ağabeyinin unvanı olan Galler Prensliğini hem de İspanyol dul eşi Aragonlu Catherine’i aldı ve böylece İngiltere’nin kralı oldu. Protestan Reformu sırasında sadık bir Katolik olan Henry’nin bir takım içsel tartışmalar nedeniyle papalıkla arası açıldı.
-
Rauf Yekta Bey
Asıl adı Mehmed Rauf olan Reisülküttabzadeler diye anılan bir aileden gelen Yekta Bey, annesini ve babasını erken yaşta kaybetmesi nedeniyle İstanbul’un tanınmış ailelerinden Altunizadeler tarafından vasiliği üstlenildi. Eğitimini tamamladıktan sonra Divan-ı Hümayun Kalemi’nde katip yardımcılığı göreviyle memuriyete başladı ve bundan sonra sırasıyla; Kayıtlar Odası, kısa bir süre Halep görevi, arından tekrar Divan-ı Hümayun vazifesine devam etti. İlgi alanı olması nedeniyle devam ettiği hat dersleri sonucunda icazet aldığı hocası tarafından ‘Yekta’ mahlası verildi ve bu şekilde anılmaya devam etti. Özel hocalardan Arapça ve Farsça öğrenen Yekta Bey, başmüsevvidliğe, bir ay sonra da saniye sınıf-ı sanisine terfi etti. 1906 yılında ise ikinci rütbeden mütemayizliğe sonra başkatip muavinliğine, yedi ay sonra da mümeyyizliğe getirildi. Yapılan düzenleme sonunda Divan-ı Hümayun beylikçi muavinliğinden emekli olan Yekta Bey, Darülelhan’ın kuruluşundan Alaturka Bölümü’nün lağvına kadar burada Türk musikisi nazariyatı ve Şark musikisi tarihi okuttu. Ölümüne kadar İstanbul Konservatuvarı Tarihi Türk Musikisi Eserlerini Tasnif ve Tesbit Heyeti başkanlığında bulunan Yekta Bey, Kahire’de toplanan Arap Musikisi Kongresi’ne de katıldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun