Tüm Dünya'daki Anglikan Hıristiyanlar'ın "ana kilisesi" ve İngiltere'nin resmi kilisesi olarak kabul edilen "İngiltere Kilisesi" (The Church of England), Darwin'in Türlerin Kökeni'ni yayımlayarak Evrim Teorisi'ni ilk defa sistematik olarak ortaya koymasından ve evrimsel biyolojinin temellerini atmasından 150 yıldan fazla bir süre sonra, başlangıçta bu bilimsel teoriyi şahsi inançlara dayalı olarak reddettikleri için özür dilemeye hazırlanıyor.
Kilise, Darwin evrim yasasını net olarak izah edip, bu yasayı açıklamak üzere Doğal Seçilim'e dayalı olarak geliştirdiği Evrim Teorisi'ni ortaya koyduğunda, sert bir şekilde bu fikre karşı çıkmış ve Darwin'in dine saldırmayı hedeflediğini ileri sürmüştü. Dönemin bazı diğer kiliseleri ise Darwin'in keşfini, "Tanrı'nın Yaratış Biçimi" olarak değerlendirmiş ve bilimsel bir gerçeğe sırt çevirmek yerine onu inançlarına dahil etmişlerdi.
Ancak din cemaatinin neredeyse tamamı, hem doğadaki evrim yasasına, hem de bunu açıklayan teorilere net bir şekilde sırt çevirmiş, görmezden gelmiş ve gerçekleri savunanlara karşı kampanyalar başlatmıştı. Bu tutumun yankıları bugün halen halkın birçok kesiminde sürmektedir ve gerici bilim düşmanlığının varlığı korunmaya çalışılmaktadır. Ancak bu çabaların her seferinde başarısız olmasından ötürü giderek zayıfladığı ve bilimsel gerçekler karşısında bu tutumun halk arasında da ortadan kalkmaya başladığı söylenebilir. Öyle ki, halk arasında günümüzde hızla artan bir şekilde evrim bilimi ile şahsi inançlar uzlaştırılmaya, evrimi reddeden çevreler dışlanmaya ve alay konusu edilmeye başlanmıştır. İngiltere Kilisesi'nin yeni açıklaması da, bu geri çekilme mecburiyetinin ve bilimle uzlaşmanın kaçınılmaz olmasının sayısız örneklerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.
İngiltere Kilisesi, geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamada, 19. yüzyılda kiliselerinin gösterdiği evrim karşıtlığın "aşırı savunmacı" ve "aşırı duygusal" olduğunu kabul ettiklerini ve Darwin'in fikirlerini reddetmenin hata olduğunu söyledi. Kilise, "evrim karşıtı heyecanın, Kilise'nin işlediği ciddi bir suç olduğunu kabul ettiklerini" beyan etti.
Kilisenin bu cömert hareketinin, Kilise'ye bağlı olan ve yaratılış düşüncesini savunarak Darwin'in ve kendisinden sonra gelen bilim insanlarının görüşlerini reddedenlerin canını sıkacağı düşünülüyor. Bu kişiler, Kilise'nin açıklamasının geleneksel öğretilere karşı olacağını iddia ediyorlar.
Darwin'e özür açıklaması, Kilise'nin misyon yöneticisi ve halka ilişkiler sorumlusu Rahip Dr. Malcolm Brown tarafından yazıldı. Rahip Brown, kiliselerinin Darwin'in Doğal Seçilim açıklamalarına karşı aldığı tutumun, yine kilisenin 17. yüzyılda Galileo'nun astronomik keşiflerine karşı alınan tutumdan hiçbir farkı olmadığını söylüyor. Açıklamada şu sözlere yer veriliyor:
"Charles Darwin: Doğumunun 200. yılında, İngiltere Kilisesi seni yanlış anlamış olmaktan ve yanlış bir ilk tepki vermiş olmaktan ötürü sana bir özür borçludur. Bu hatamızın, günümüzde halen seni yanlış anlamayı sürdüren insanların varlığını desteklediğini düşünüyoruz. Bizler, 'inanç anlamayı gerektirir' sözünün erdemine inanıyoruz ve bu özrümüzün bazı şeyleri tamir edeceğini umuyoruz."
İngiltere Kilisesi'nin söylediğine göre, evrim gerçeğine karşıtlık göstermek, günümüzde halen bazı kiliseler tarafından "inanç testi" olarak görülüyor. Kilise, bu tutumun Hıristiyanlık'ı tehdit eden birçok tutumun başında geldiğini belirtiyor. Rahip Brown, şunları söylüyor:
"İnsanlar ve kurumlar hata yapabilirler, Hıristiyanlar ve kiliseler de istisna değildir. İnsanların Dünya'ya bakışını değiştiren yeni bir fikir ileri sürüldüğünde, tüm eski fikirler, tüm eski olasılıklar tehdit altındaymış gibi hissedilmesi çok kolaydır. Bu da yeni fikirlere savaş açılmasına neden olur. Kilise Galileo'nun astronomisinde hata yapmıştır ve ancak sonradan hatasının farkına vardı. Bazı kilise insanları aynı hatayı 1860'larda Charles Darwin'in Doğal Seçilim Teorisi'nde tekrar ettiler. Ancak tüm bunları yeniden düşünmek ve Darwin'in bizlerin dini düşüncesine, o zamanlardan bu zamana neler kattığını anlamak önemlidir."
Rahip Brown'un iddiasına göre Darwin tarafından ileri sürülen ve günümüze kadar geliştirilen Evrim Teorisi ile Hıristiyan öğretisi arasında hiçbir uyumsuzluk yoktur. Şöyle söylüyor:
"Darwin'in teorisi tepki ile karşılandı, çünkü Tanrı'nın insanları geri kalan hayvanlar aleminden tamamen bağımsız olarak yarattığı görüşüne karşı çıkıyordu. Her ne kadar o zamanlarda evrime neden karşı çıkıldığını anlamak kolay olsa da, bu gerçeğin yansımasının o kadar da dünya yıkıcı olmadığı görülmelidir."
Muhtemelen bu hamle, yaratılışçılık (veya modern yorumu olan akıllı tasarım) ile evrim arasındaki tartışmaları yine tetikleyeceğe benziyor. Zira daha şimdiden tepkiler ve eleştiriler gelmeye başladı. Roma Katolikleri'nden Ann Widdecombe şunları söylüyor:
"Bu tamamen aptalca bir açıklama. Zaten kölelik ve Haçlı Seferleri için bile özür diledik. Tüm bunlar ne zaman sona erecek? Bu çılgınca ve İngiliz Kilisesi'nin saçma sapan gözükmesine neden oluyor."
Darwin'in günümüzde yaşayan 2. nesil torunlarından (4. nesilden çocuğu) Andrew Darwin ise şunları söyledi:
"Niye zahmet ettiler ki? 200 yıl sonra dilenen bir özür, bir yanlışı doğru yapmaz; sadece o kurumun özür sebebiyle kendini daha iyi hissetmesini sağlar. Bu özür kafa karıştırıcıdır."
Ulusal Seküler Birliği'nden Terry Sanderson şunları söyledi:
"Bir kurumun, bir bireye bunca sene sonra özür dilemesi oldukça çılgın geliyor. Sadece geç kalmış bir özür değil, ayrıca mesajın samimi olmadığını düşünmeme neden oluyor. Sanki o metinde yazılı olmayan bir 'ama...' varmış gibi geliyor. Ancak eğer ki bu, bundan sonra İngiliz Kilisesi'nin bilim derslerinde yaratılışın öğretilmesine 'hayır' demesine neden olacaksa, Darwin adına bu özrü kabul etmeliyiz."
Darwin'in yine 2. nesil torunu olan Cambridge'den 87 yaşındaki Horace Barlow konuya biraz daha sakin yaklaşıyor:
"Büyük büyük dedemin bu özrü memnuniyetle karşılayacağını düşünüyorum. Onu Westminster Abbey'e gömmüşlerdi, ki bu bence bir nevi özürdür. Darwin, eşi Emma gibi adanmış Hıristiyanları incitmekten çok endişeliydi. Dolayısıyla bu özrün onu memnun edeceğini düşünüyorum."
Evrim Ağacı olarak biz de bu özüre olumlu yaklaşmaktayız. İnsanların bilimin insanların şahsi inançlarıyla hiçbir şekilde ilişkilendirilmemesi gerektiği ve iki sahanın birbirinden ayrı kalması gerektiğini düşünen bir ekip olarak, bu özrü, bilimin en sıkı karşıtlığını sürdüren kitleleri teşvik etmesi açısından önemli bir adım olarak görüyoruz. Her ne kadar bilimin içinden olmayanların bilimsel kuramlarla ilgili söyledikleri (dolayısıyla özürleri de) önemsiz olsa da, halka bilimin ulaşması konusunda bugüne kadar en katı setleri çeken kurum, kuruluş ve kişilerin bu özrü örnek almalarını temenni ediyoruz. Bilimin gösterdiği gerçeklerin er ya da geç, tüm dirence karşı kabul edileceğini tarihsel olarak da gören insanlar olarak, en azından Anglikan Kilisesi'nin tüm geleneksel ve muhafazakar tutumlarına karşın bilimsel gerçeklere destek olmalarını önemli olabilecek bir adım olarak görüyoruz.
Her zaman söylediğimiz gibi, saygın bir rahip ve mutheşem bir bilim insanı olan, ancak bir sahada çalışmalarını yürütürken diğer sahayı buna alet etmeme konusunda uzman olan Louis Pasteur'ün bundan asırlar önce söylediği söylenen sözleri, Evrim Ağacı'nın tutumunu %100 anlatmaktadır:
"Laboratuvarıma girerken dini cüppemi dışarıda, portmantoda bırakırım."
Not: Bu haber, birkaç farklı kaynaktan alınan bilgilerin geliştirilmesiyle, Evrim Ağacı tarafından hazırlanmıştır.
Not 2: Bu haber 2008'e aittir; ancak o zamanlar Evrim Ağacı olmadığından, arşivimizde bulunması açısından yenilemek istedik.
Kaynaklar ve İleri Okuma: