2 Sosyalizmin tam bir tanımını yapmak güçtür Sosyalizmin tam bir tanımını yapmak güçtür. Kamu mülkiyetinin kapsamı, sosyalizmi kurmak için izlenecek yollar, üretim ve tüketimin organizasyon biçimleri bakımından değişik sosyalist sistemler düşünmek mümkündür.
3 Bununla beraber, ekonomide sosyalizmden söz edildiği zaman, en azından büyük çapta üretimde kullanılan maddi üretim araçları kamu mülkiyetinde olan, üretim, bölüşüm ve tüketimin merkezi otorite tarafından hazırlanan planlarla düzenlenerek yürütülen bir sistem anlaşılmaktadır.
4 Sosyalistler özel mülkiyete, ekonomik faaliyetlerin kişisel çıkar ve kâr motifine göre, rekabet serbestisi içinde yürütülmesine karşıdırlar. Onlara göre, özel mülkiyet ve girişim serbestisine dayanan kapitalist iktisat düzeni gelir bölüşümünde eşitsizliğe neden olmakta, emeğinin geliri ile geçinen işçi sınıfının sömürülmesine yol açmaktadır; bütün kötülüklerin kaynağı ise, özel mülkiyettir.
5 Bu nedenle maddi üretim araçlarının mülkiyeti özel kişilerden alınarak topluma mal edilmelidir; rekabet kaynak israfına yol açtığından kaldırılmalıdır.Sosyalizm demokratik yollarla veya devrimle (ihtilalle) gerçekleştirilebilir. K. Marx'a göre, kapitalizm, içindeki tezatlar nedeni ile yıkılarak, sosyalizmin kurulmasına yol açacaktır; ancak geçiş devresi kısaltılabilir. Devrimci sosyalistler sosyalizmin devrimle gerçekleştirilmesinden yanadırlar.
6 GEÇMİŞTE SOSYALİZMTarihin her döneminde insanlar arasında görülen eşitsizlik ve iktisadi farklılaşma iktisaden zayıf olanların iktisaden güçlü olanlar tarafından sömürülmesinin önlenmesi, çalışanların ekonomik bakımdan korunması düşüncelerini beslemiş, ilk çağlardan beri sosyalist düşüncelerin oluşmasına neden olmuştur.
7 Eski çağlarda Yunan filozoflarından Eflatun yapıtlarında kollektivist - sosyalist düşüncelere yer vermiştir. Ancak, Orta ve Yeni Çağda İran'daki Mazdek devrimi, Güney Amerika'da İnkalar bir yana bırakılacak olursa, tarihte sosyalizmin bir takım roman ve hikayelerde ileri sürülen düşüncelerde yer aldığı görülmektedir.
8 XVIII inci yüzyılın sonlarında ve XIX üncü yüzyılın başlarında Batı Avrupa'da meydana gelen sanayileşme hareketi ile gelişen kapitalist iktisat düzeninde modern teknolojinin birlikte çalışmayı zorunlu kılması; buna karşın üretime katılanların maddi üretim araçları ile hukuki ilişkilerinin aynı olmaması,
9 başkalarını çalıştıracak sermayeye sahip olan burjuva sınıfı ile emeklerini satmaktan başka geçim olanağı bulunmayan işçi sınıfı (proletarya) arasında meydana gelen iktisadi farklılaşma ve çıkar çatışması ekonomik eşitliğe dayanan, insanların daha mutlu olabilecekleri bir toplum düzenine karşı özlemi artırmış, zamanımıza dek sosyalist - komünist iktisat düzeninin kurulmasını isteyen çeşitli düşünceler gelişmiştir.
10 Hayali sosyalizme örnek olmak üzere yılları arasında yaşayan Thomas More'un Utopia adlı yapıtı ile arasında yaşayan Thomas Campanella'nın Güneş Beldesi adlı yapıtı zikredilebilir.Thomas More Utopia adlı yapıtında içinde yaşadığı toplum düzenini eleştirerek ideal bir toplum düzeni ileri sürmüştür.
12 Bir Utopia adası düşünerek; bu adada akıllı, hümanist, diğerkam insanların oturacağını; bu insanlar arasında belli işlerde kesin bir uzmanlaşma bulunmayacağını, herkesin iki yıl tarımda, iki yıl kentte çalışmasının gerekli olduğunu, hasat zamanındaki genel çalışma mecburiyeti hariç, günlük çalışma süresinin 6 saati geçmeyeceğini, elde edilen mahsûlün topluma ait olduğunu, altın, gümüş gibi kıymetli maddelerin topraktan daha değersiz olduğunu, ağır işlerde canilerin veya başka uluslardan alınan tutsakların çalıştırılacağını hikaye etmiştir.
13 Bir katolik olan Thomas More'e göre aile mukaddestir; boşanma suçtur; iyi olamayacak hastalara arzu ettikleri takdirde, doktorlar tarafından canlarının alınması tavsiye edilecektir. Adada aynı şekilde inşa edilen 54 kent bulunacak; vatandaşların konutları ve giyecekleri aynı olacak; her ay bir bayram yapılacak, hükümet şekli demokratik olacak; artan nüfus kolonilere göç ederek, oralarda aynı yönetim biçimini kuracaklardır.
14 Memurlar, rahipler ve prensler bedenen çalışmayacaklar; ulusal amaç ulusun refahını sağlamak olacaktır. Bolluk, yokluk kadar kötüdür; Adada oturanlara taarruz edilirse taarruzu püskürtmek veya komşu ülkeleri saldırganlardan kurtarmak için savaş yapılacak; bunun için vahşi uluslardan, örneğin, İsviçrelilerden ücretli asker kullanılabilecektir. Savaşta her türlü hile yapılabilecektir. Dış ticaret bilançosunun lehe çevirmek için önlem alınacaktır.
16 Saint - Simon aristokrat bir ailenin çocuğudur Saint - Simon aristokrat bir ailenin çocuğudur. Fakat aristokrasinin düşmanı olmuştur. Saint - Simon ve öğrencileri Utopistlerin düşüncelerinde yer bulan ilkel ve hayali eşitlikten bir yarar görmemekte, teknik ilerleme ve bilimsel buluşlara dayanan bir endüstri düzenini savunmaktadır.İktisadi düşünceler tarihinde önemli bir yere sahip olan Saint - Simonizm'ii) Saint - Simon ve ii) Öğrencilerinin düşünceleri olmak üzere iki bölümde incelemede yarar vardır.
17 i) Saint - Simon belli ölçüde sosyalist çizgiler taşıyan, fakat esas itibariyle ekonomik liberalizmle birleştirilebilen bir sanayi düzenin savunuculuğunu yapmıştır. O macerayı seven bir insandır. Amerika bağımsızlık hareketine, Fransız ihtilaline katılmış; asalet unvanını bırakmış; çeşitli girişimlerde bulunmuş, yüzeysel de olsa bazı bilimsel araştırmalar yapmış olan bir kimsedir.
18 XVIII inci yüzyılın sonları ile XIX uncu yüzyılın başlarından itibaren gelişmeye başlayan sınai toplum Saint - Simon'un düşünceleri üzerinde derin etkiler yapmış; teknik ilerleme ve bilimsel buluşlara dayanan bir sanayi düzeni savunan bir çok broşür yayınlamış; bu broşürler fazla ilgi toplamamakla beraber, öğrencileri Saint - Simon'la başlayan düşünce akımını geliştirerek, XIX uncu yüzyıldaki komünist akımlarına öncü sayılabilecek fikirler ortaya atmışlardır.
19 Saint - Simon bütün malların ve refahın yegâne kaynağı olan sanayie yönelik bir sosyal düzenin savunuculuğunu yapmıştır. O sosyal düzenin bir atölyedeki düzenin örnek alınarak kurulmasını istemekte; bu düzen içinde başlangıçta ana görevin üretim metodunun belirlenmesi, müteşebbisin çıkarları ile işçilerin ve tüketicilerin çıkarları arasında uyum sağlanması olacağını;
20 hükümetin insanları yönetecek yerde, in sanların gereksinme duydukları malların yönetimini üstlenmesini; politikanın şekil değiştirerek, pozitif bir bilime dönüşerek üretim bilimi olmasını ileri sürmektedir. O yürütme gücünü ticaret, sanayi ve tarım temsilcilerinden meydana gelen bir parlamentoya bırakmayı teklif etmekte;
21 parlamentonun görevini mühendisler, sanatkârlar ve bilim adamlarından oluşan ikinci bir meclis tarafından hazırlanan kanun tekliflerini kabul veya ret etmekte görmektedir. Ona göre, kanun teklifleri ülkenin maddi refahını geliştirmeye yönelik olmalı; politik yönetim yerini iktisadi yönetime bırakmalıdır.Toplum düzeninin bir atölyedeki düzene benzetilmesini isteyen Saint-Simon bir yazısında şöyle demektedir:
22 Varsayalım ki, Fransa birden 50 yüksek nitelikli hekimini, 50 yüksek nitelikli kimyagerini, 50 yüksek nitelikli fizyologunu, bankacısını, 200 birinci nitelikte tüccarını, 600 yüksek nitelikli çiftçisini, 50 madencisini ... v.b. kaybetse, bu kimseler Fransa'nın birinci derecede üretken kişileri oldukları, en önemli üretimi bunlar meydana getirdikleri için, Fransa bir anda başsız kalmış bir gövdeye döner.
23 Varsayalım ki, Fransa bilim, sanat, ticaret alanında bu nitelikli insanlara sahiptir. Fakat kralın kardeşi, asilzadeler, tahtın yüksek generalleri, koltuksuz mebuslar, valiler büyük arazi sahiplerinden bazıları ... ölmüştür. Bu olay Fransızları üzer. Çünkü onlar iyi kalpli insanlardır. Ancak, bu tip kişinin ölümü yastan başka Fransa için bir zarar vermez.
24 Saint - Simon'a göre, toplum hükümetsiz yaşayabilir Saint - Simon'a göre, toplum hükümetsiz yaşayabilir. Fakat yukarıda işaret edilen yüksek nitelikli üretken insanların kaybı kötü sonuçlar doğurur. Ülkeyi yöneten bu tür üretkenlerdir. Ona göre, içinde yaşadığımız Dünya endüstriye dayanmaktadır. O 1814 Anayasası'nı savunan ve eleştirenlere fazla önem vermemiş, insanların bundan daha iyi şeyler yapabileceğini söylemiştir. Ona göre, önemli olan feodal düzenden endüstri düzenine geçmektir.
25 Saint - Simon toplumu,a) üretkenler (çalışanlar),b) hiç bir iş yapmayan tembeller diye iki sınıfa ayırmakta;toplumda üretkenlerin egemen olmasını, sınaî organizasyon içinde tembellere yer olmadığını ileri sürmekte; sosyal düzenin bir atölyedeki düzenin örnek alınarak kurulmasını istemektedir.
26 Saint - Simon'un bu düşünceleri onu liberalizmden ayrılarak, sosyalizme bazı materyal veren bir kişi durumuna getirmektedir. Bununla beraber, Saint - Simon sosyalist sayılmaz. Çünkü, özel mülkiyete karşı değildir. Onun için emek kadar sermaye de önemlidir, üretimdeki fonksiyonunun karşılığını alır. Saint - Simon bireyci de değildir. O müdahaleci, tesanütçü, sosyal ıslahatçıdır.
27 ii) Saint - Simon'un öğrencileri onun düşüncelerini geliştirmişler; sosyalist düşüncelere dönüştürmüşlerdir. Bunlar arasında Enfantin ve Bazard özellikle zikre değer.Bunlar Saint - Simon'un ölümünden sonra yayınlamaya başladıkları «Le Producteur» adlı gazetede Saint - Simon'un düşüncelerini yaymaya çalışmışlardır. Ancak bir yıl çıkarılabilen bu gazetedeki iktisadi makaleler genel olarak Enfatin tarafından kaleme alınmıştır.
29 Sayıları giderek artan ve Saint - Simon'un düşüncelerinin gerçek modern bir inancın esasını teşkil ettiğine ve yıkılmakta olan Katolikliğin ve politik liberalizmin yerine geçeceği inancında olan Saint - Simoncular aralarında bir çeşit hiyerarşi teşkil etmişler; başlarında baba dedikleri başkanları ile birlikte bir College meydana getirmişlerdir. Daha sonra organize bir tekke karakteri alan Saint - Simonculuğun halka anlatılması görevi Bazard'a verilmiştir.
30 Bu arada «Saint - Simon'un Düşüncelerinin Açıklanması» adı altında iki ciltlik bir kitap yayınlanmıştır. Bu kitabın birinci cildi Okulun sosyal görüşlerini, ikinci cildi felsefe ve ahlâk konularını içermekte olup, ekonomi düşünceleri tarihi bakımından birinci cilt önemlidir. Ch. Gide ve Ch. Rist'e göre bu kitaplar modern sosyalizmin önemli bir yapıtıdır
31 Ancak Enfantin'in etkisi ile Saint - Simonculuğun felsefi ve mistik yönü sosyal yönüne üstün gelmeye başlamış; bu ise, Saint – Simonculuğun sonu olmuştur. Enfantin ve Bazard tekkenin babaları idi. Bazard'ın çekilmesi üzerine baba mevkiinde kalan Enfantin 40 öğrencisi ile birlikte bir eve çekilerek, Nisan - Aralık 1831 de bir çeşit manastır hayatı yaşadı.
32 Dışarıda eskisinden daha canlı propaganda devam ediyordu Dışarıda eskisinden daha canlı propaganda devam ediyordu. Fakat Enfantin ve iki arkadaşının kanunsuz birlik kurma suçu ile yargılanarak bir yıl hapis cezası ile mahkûm edilmesi Saint - Simonculuğun bir sosyal bilim olarak karanlığa gömülmesine yol açtı.
33 Enfantin ve Bazard özel mülkiyete, insanın insan tarafından sömürülmesine yol açtığı gerekçesi ile karşı çıkmışlardır. Saint - Simonizmden önce Sismondi, aşağıda düşünceleri açıklanacak olan K. Marx da sömürüden söz etmişlerdir. Ancak, bunlar sömürüyü aynı anlamda kullanmamışlardır.
34 Sismondi'ye göre, işveren bolluk içinde yaşarken, işçiye yaşamını sürdürmek için yeter ücret verilmezse, sömürü vardır. Yani sömürü iktisadî organizasyonun doğasında mevcut bir aksaklık olmayıp, bir kötü kullanmadır. Sistemi bozmadan bu kötü kullanmayı önlemek ve sömürüyü ortadan kaldırmak mümkündür.
35 Saint - Simonculara göre, sömürü basit bir kötüye kullanma değil, iktisadi organizasyonun doğasında mevcut aksaklıktan; özel mülkiyetten doğmaktadır. Çünkü özel mülkiyet çalışmadan gelir sağlanmasına imkân vermektedir. Bu açıdan sömürü yalnız emekçiler için söz konusu da değildir. Malike ödemede bulunan herkes için; örneğin, sermayedara faiz ödeyen bir müteşebbis için de söz konusudur.
36 Müteşebbisin kârı işçinin sömürüsüne dayanmaz; kâr yönetime bağlı bir ücrettir. Müteşebbis durumu kötüye kullanarak, işçilerin ücretlerini aşırı ölçüde düşürebilir. Bu anlamda Saint -Simoncular Sismondi gibi düşünmektedirler. Fakat bu zorunlu değildir. Aksine onlara göre, gelecek sanayi toplumunda özel nitelikte emeklere büyük ücret ödenecektir.
37 K. Marx da sömürüyü kapitalist sistemin bir hatası olarak görmekle beraber, onu Saint - Simonculardan farklı biçimde ele alır. Aşağıda daha ayrıntılı biçimde açıklanacağı gibi, ona göre değeri emek yaratır; kapitaliste kalan faiz ve kâr emekçiden bir hırsızlıktır.
38 . Kısaca K. Marx'ın sömürü teorisi onun emek - değer teorisine dayanmaktadır. Oysa, Saint - Simoncular değerle uğraşmamışlardır. Onlar sadece emeğin geliri ile mülkiyet geliri arasındaki fark üzerinde durmuşlar; sanayi organizasyonu içinde tembellere yer olmadığı düşüncesinden hareket ederek, çalışmadan gelir sağlayan mülkiyete karşı çıkmışlardır.
39 Onların istediği eşitlik fırsat eşitliğidir Onların istediği eşitlik fırsat eşitliğidir. Doğuma bağlı imtiyazların kaldırılmasını; herkesin yerinin niteliklerine göre, ücretinin yaptığı işe göre düzenlenmesini isterler. Onlara göre mülkiyet kurumu doğal bir kurum olmayıp, sosyal bir kurumdur; değiştirilebilir.
40 Miras hakkı kaldırılmalı, devlet yegâne mirasçı olmalıdır Miras hakkı kaldırılmalı, devlet yegâne mirasçı olmalıdır. Böylece devlete geçen maddi üretim araçları devlet tarafından produktif olanlara verilerek işletilmesi olanağı sağlanmış olur. Saint - Simoncuları eleştirenler bu görüşü gerçekçi bulmamaktadırlar.
41 Saint - Simoncular XIX uncu yüzyılda gelişen sosyalist akımlara esas olabilecek düşünceler ortaya atmışlardır. Klasik ekonomistlerin fonksiyonel gelir bölüşümünü incelemelerine karşın, onlar kişisel gelir bölüşümünü ele almışlar; klasik iktisatçıların toplumsal çıkar olarak tüketicilerin çıkarları ile kişisel çıkar olarak üreticilerin çıkarları arasındaki tezat üzerinde durmalarına karşın, tembellerle çalışkanlar arasındaki tezat üzerinde durmuşlardır.
42 Enfantin'e göre, klasik düşüncenin üretici ve tüketici ayırımı toplumun üyeleri arasındaki ilişkileri hatalı biçimde yansıtmaktadır. Ayırım çalışkanlar ve tembeller arasında yapılmalıdır. Gerçekten klasik düşünceye göre, eğer tüketici memnun ise, toplumun çıkarı sağlanmıştır. Oysa sosyalistlere göre, emekçiler sosyal hasıladan en yüksek payı alırlarsa toplumun çıkarı sağlanmış olur.
43 Klasik düşüncenin girişim özgürlüğü ve rekabet serbestisi içinde kişilerin kendi çıkarlarına göre hareket etmeleri sonucu toplum çıkarının sağlanacağını ileri sürmesine karşın, Saint - Simoncular kişisel çıkarla toplum çıkarı arasındaki ahengin sağlanmasındaki yavaşlık, beceriksizlik ve yıkıntılara işaret ederek, müdahaleci ve plânlı hareketi zorunlu görmüşlerdir.
44 BİRLİKÇİ (KOOPERATİFÇİ) EKONOMİSTLER Ekonomi düşünceleri tarihinde kooperatifçi ekonomistler adı altında anılan Fransada Charles Fourier, Louis Blanc, İngiltere'de Robert. Owen v.b. Saint - Simon'culardan farklı olarak sosyal problemlerin çözümünü toplumlaştırmada değil kooperatifleşmede aramışlardır. Kooperatifçiler ferdiyetçidirler; küçük gruplardan oluşan birliklere dayanarak, sosyal problemlerin çözülebileceği inancındadırlar.
45 Onlara göre, böylece fertler kitle içinde kişiliklerini kaybetmemiş olacaklardır. Öte yandan, kooperatif kurmak suretiyle yeni bir ortam yaratmak istemeleri nedeni ile liberalizmden ayrılmaktadırlar.Kooperatifçiler eski lonca ve gediklerin Fransız İhtilali ile ortadan kalkması sonucu başlayan rekabet serbestisinin etkisi altında kalmışlar; rekabeti baskı altında tutmak için kooperatiflerin yegane araç olduğunu savunmuşlardır.Şimdi bunların düşüncelerini kısaca görelim.
47 Bir tacirin oğludur. Kendisi, babasının arzusuna rağmen tacir olamamış; ticari firmalarda memur olarak çalışmış; yaşamının sonuna kadar küçük bir vatandaş; fakat büyük bir hayalperest kalmıştır.
48 Fourier mevcut burjuva toplumunu eleştirerek, kooperatiflere dayanan yeni bir toplum düzeni kurulabileceğini ileri sürmüş; bu yeni düzende insanların refah ve mutluluk içinde daha özgür yaşayabileceklerini ileri sürmüştür. Fourier'in Phalanstere adını verdiği bu kooperatifler üyelerinin tüketim ve üretimde işbirliği yapmalarına dayanmaktadır.
49 Yani Phalanstere hem tüketim hem de üretim kooperatifi niteliğinde tamamlanmış bir kooperatif olacaktır. Ch. Gide ve Ch. Rist Phalanstere'i dış görünümü bakımından 1500 kişi için teçhiz edilmiş bir otele benzetmektedir
50 Aynı dam altında yaşam, küçük aile bütçelerini büyük bir bütçe ile ikame edeceğinden, giderlerden büyük ölçüde tasarruf sağlayacak; ortaklara en az masrafla en yüksek rahatlığı temin edecek; insanlar arasında kinlerin giderek arttığı, saygının azaldığı burjuva toplumundaki ilişkiler yerini sempatiye dayanan ilişkilere bırakacaktır.
51 Phalanstere'ler otel etrafında 400 hektar araziye, atölyelere, sınai kuruluşlara sahip olacak, ortaklar tarafından tüketilen mallar ortaklar tarafından üretilecektir. Kısaca Phalanstere kendi kendine yeten bir mikrokosmos olacak; üretim fazlası olursa, bununla diğer phalansterelerden eksikliği duyulan ürünler satın alınacaktır.
52 Phalanstere'ler anonim ortaklık biçiminde kurulacak; elde edilen kârın 4/12 si hissedarlara, 5/12 si emekçilere, 3/12 si beceriye dağıtılacaktır. Beceri çalışanların oyu ile belirlenecektir. Phalanstere'de işin verimi artacaktır.
53 Çünkü işçi aynı zamanda hisse sahibidir Çünkü işçi aynı zamanda hisse sahibidir. İşçi yalnız kendi emeğine dayanarak kâra katılmayacak, sermaye payına göre, becerisine göre de pay alacaktır. Hissedar veya seçilmiş direktör olarak yönetime katılabilecektir.
54 XIX uncu yüzyılda sanayileşme ile birlikte ortaya çıkan sınıf mücadelesini körükliyecek yerde emek ve sermaye birliğini sağlamak, mülkiyeti kaldıracak yerde yaygınlaştırmak suretiyle ücret sisteminin kaldırılmasını amaçlayan sosyalist hareketlerde Fourier'in düşünceleri etkili olmuştur. Örneğin İngiltere'de «co-partnership», Fransa'da «société de participation ouvriére», Almanya'daki «Arbeitsgewinnbeteiligung»ı zikredebiliriz.
55 Fourier'e göre, barbar ve esarete dayanan toplumlarda olsun, uygar toplumlarda olsun, insanı çalışmaya sevk eden itici güç zorlama, sefalet veya kişisel çıkardır. O insanın sefalet veya kâr saiki ya da efendisinin emri ile çalışmaya zorlandığı bir sosyal düzene karşıdır. Ona göre, çalışma cazip hale konmalı, bir spor, bir eğlence olmalı.
56 Bu ise, şu üç koşul altında gerçekleşebilir: i) Sınai işin mümkün olduğu kadar tarımsal, daha iyisi bahçe işi ile ikame olunması;ii) üretimin çeşitli kademelerinde herkesin kendine en uygun gelen, cazip işte çalışması;iii) herkese en azından asgari geçim hakkı tanınarak, kendisine en uygun işi seçme olanağının tanınmasıdır.
57 Fourier'e göre, tarım sanayiden daha önemlidir Fourier'e göre, tarım sanayiden daha önemlidir. Tarımda da bahçecilik caziptir. Phalanstere'ler 1500 kişi veya 400 aileyi kapsıyan güzel köylerden oluşacak; bu köyler ırmağı olan, tepeciklerle çevrili, arkası ormana dayalı yerlerde kurulacak; sağlık koşulları yerinde ve estetiği tatmin edici olacaktır.
58 Fourier kuşkusuz hayali geniş bir kimsedir Fourier kuşkusuz hayali geniş bir kimsedir. Düşünceleri kooperatifçiliğin gelişmesinde etkili olmuş; XIX uncu yüzyıldaki sosyal hareketlere öncülük etmiştir.
60 Zamanının ünlü gazetecilerinden ve ileri demokrat partinin konuşmacılarından biri olan Louis Blanc 1839 da yayınlamaya başladığı «Re-vue de Progres Politique, Social et Litteraire» — Sosyal, Politik ve Edebi İlerleme Dergisi — inde ve 1841 de yayınladığı «L'Organisation de Travail» adlı kitabındaki düşünceleri ile 1848 İhtilâlinde Fransız sosyalizmini en iyi temsil eden bir kişi olarak görülmüş,
61 İhtilâlden sonra Fransa'da kurulan geçici hükümete işçi temsilcisi olarak katılmış; modern toplumun iyileşmesini kooperatifçilikte gören sosyalistler grubuna dahil bir kimsedir.
62 Louis Blanc klasik ekonomistlerin liberal görüşüne karşı çıkmış; Kitabının büyük bir bölümünde rekabetin sakıncalarını anlatmıştır. Ona göre rekabet ekonomik krizlerin sebebidir; tekellere yol açmaktadır; işçilerin sömürülmesine neden olmaktadır. Rekabet güçlüler yararına işitmektedir; rekabet uluslararası savaşların da sebebidir.
63 Rekabetin bu sakıncalarını ortadan kaldırmak için rekabeti ortadan kaldırmak şarttır. Bunun için toplum düzenini sosyal atölyeler kurarak değiştirmek gerekir. Sosyal atölyeler Fourier'in mikrokosmosunda olduğu gibi iktisadi yaşamın her yanını kapsamaz. O bir çeşit işçi üretim kooperatifidir.
64 Ona göre, bütün temel üretim kollarında bir sosyal atölye kurulmalı, kuruluş için gerekli sermaye devletçe sağlanmalıdır. Sosyal atölyeyi kuranlar yeteneklerine göre üretime katılmalı, eşit pay almalıdır. Bu prensip bugün uygulanamıyorsa, bunun sebebi bugünkü nesillere verilen yanlış, antisosyal eğitimden ileri gelmektedir.
65 Gelecekte yeni eğitimle düşünceler ve gelenekler değişecektir Gelecekte yeni eğitimle düşünceler ve gelenekler değişecektir. Atölyelerdeki hiyerarşi seçimle düzenlenmelidir. Sosyal atölyelerin ilk kuruluşunda üyeler en etkin olanı seçmekte güçlük çekeceklerinden, hiyerarşi devlet tarafından düzenlenebilir.
66 Ch. Gide ve Ch. Rist'e göre 18, sosyal atölyeler gelecekteki kollektivist toplumun tohumunu oluşturmuştur. Louis Blanc'ın sosyal atölyelere kuruluş sermayesinin devletçe sağlanması yolundaki düşüncesi Fourier ve R. Owen'e nazaran daha gerçekçi gösterilmesine neden olmuştur. Ona göre, sosyal atölyelerin kuruluşu için ilk sermayeyi veren devlet bu atölyeleri kontrol etmelidir. O kooperatifçi sosyalizmle devlet sosyalizmini birleştirmiş olmaktadır. Atölyelerde ekonomik motif kişisel çıkar yerine, iş yapma şerefi olacaktır.
67 Atelyede sağlanan safi kazancın, 1/3 i işçilerin ücretlerine ilaveten işçilere dağıtılacak; 1/3 i hastaların, yaşlıların, malûllerin bakımına harcanacak; 1/3 i atölye kuruluşlarına harcanacaktır. Üretimin maliyetine devletten alınan sermaye için ödenecek faiz de dahildir.
68 Böylece o faizi meşru görmekte; ancak kârı kabul etmemektedir Böylece o faizi meşru görmekte; ancak kârı kabul etmemektedir. Ona göre, yalnız üretime emekle katılmanın payı vardır, çalışma bir haktır. İşsizler devletten iş isteme hakkına sahip olmalıdırlar. Devlet işsizlere iş bularak, onlara asgari geçim sağlamakla yükümlü olmalıdır.
69 Louis Blanc 1848 İhtilalinden sonra kurulan hükümete bakan olarak girdikten sonra, düşüncelerini uygulamaya çalışmış; işsizlere iş sağlamak için milli atölyeler kurulmuştur. Ancak bu kuruluşlar bekleneni verememiş, normal koşullara dönülünce ortadan kaldırılmışlardır.
70 Louis Blanc hiç bir zaman eylemci olmamıştır Louis Blanc hiç bir zaman eylemci olmamıştır. Ona göre, kurulacak sosyal atölyeler özel teşebbüslere örnek olacak; onlar da sosyal atölyeler biçiminde organize olmak isteyeceklerdi.Çünkü sosyal atölyelerle rekabet edemeyeceklerdi. O sosyal atölyelerin kuruluşunu devletten beklemekle daha gerçekçi idi ve Fourier ve Robert Owen'den ayrılıyordu.
71 Fransa'da işçi üretim kooperatifleri Louis Blanc'in etkisi altında genellikle devlet yardımı ile kurulmuşlardır. Ancak, bu kooperatifler Louis Blanc'in düşüncelerinin aksine başarılı olamamışlardır. Çünkü işçiler modern işletmelerin gerektirdiği büyük sermayeyi sağlayacak ekonomik güce sahip değildirler; hem işçi hem patron durumunda olmaları küçümsenmeyecek yönetim güçlükleri meydana getirmektedir, v.b.
73 Babası bir küçük sanatkâr olan R Babası bir küçük sanatkâr olan R. Owen çocukluk yaşlarını çalışarak geçirmiş; genç yaşta büyük tecrübe sahibi olmuş; çırak olarak işe başlayarak, fabrikatörlüğe kadar yükselmiş büyük bir işadamıdır. O bütün sosyalistler arasında kendine özgü bir kişiliğe sahiptir.
74 O işçilere kapitalistlerin sermayesinin kamulaştırılması amacını tavsiye etmemiş; yeni sermaye yaratılmasını önermiştir. Günümüzde de kooperatifçiliği kollektivizmden ayıran önemli noktalardan biri budur.
75 R. Owen bir sosyal ıslahatçıdır R. Owen bir sosyal ıslahatçıdır. O işçi refahını sağlayan bir çok kurumlar meydana getirmiştir. New-Lanark'daki fabrikasında günümüzde işletme düzeyinde sosyal politika konusuna giren bir çok kurumlar meydana getirmiş, reform hareketlerine girişmiştir.
76 Örneğin, işçiler arasında tasarruf ve yardımlaşma sandığı kurulması, kantin açılması, bahçeli işçi evi yapılması, kitaplık kurulması, işçi çocuklarının bakımını sağlayacak kreşler meydana getirilmesi, işçi ücretlerinin yükseltilmesi, çalışma süresinin 17 saatten 10 saate indirilmesi, hastalık ve kazalara karşı tedbir alınması v.b. Ona göre, kısa çalışma süresi, yüksek ücret ödenmesi emeğin verimini yükseltmektedir.
77 R. Owen fabrikasının zamanında örnek fabrika olarak gösterilmesine karşın, öteki işverenleri aynı ıslahat tedbirleri almaya itmediğini görünce, hükümetleri tedbir almaya inandırmak için çalışmış; çocukların asgari çalışma yaşını 9 a yükselten 1819 tarihli fabrika kanununun çıkarılmasında etkili olmuş;
78 yabancı kralları ve politikacıları benzer ıslahat tedbirlerinin yararlarına inandırmağa çaba harcamıştır. Bu yüzden R. Owen uluslararası sosyal politikanın gelişmesini hazırlayan bir kişi olarak da görülmektedir.
79 R. Owen sosyal problemlerin çözümü için yeni bu ortam yaratılması düşüncesindedir. Ona göre, insan doğal olarak iyidir; insanı bozan çevredir. O halde çevreyi düzeltmek gereklidir. Ona göre, kâr motifi bütün fenalıkların temelidir. Kâr maliyeti aşan bir gelirdir.
80 Adil fiyat maliyete eşit olan fiyattır Adil fiyat maliyete eşit olan fiyattır. Ürünler maliyet fiyatına göre satılmalıdır. Kâr sadece gayrı adil değil, aynı zamanda fazla üretim, az tüketime yol açarak ekonomik krizlere neden olmaktadır. Çünkü kâr işçinin emeğinin ürününü satın alma olanağını ortadan kaldırmaktadır.
81 Bilindiği gibi, liberal ekonomistler rekabetin aşırı ,kâra engel olacağı inancındadırlar. R. Owen bu görüşe katılmaz. Ona göre, rekabet ve kâr birbirinden ayrılmaz; biri savaş ise, öteki ganimettir. Kârı ortadan kaldırmak için parayı ortadan kaldırmak lâzımdır. Çünkü kâr para ile gerçekleşmektedir.
82 Paranın ortadan kaldırılması, para yerine emek-notu kullanılması ile gerçekleştirilebilir. R. Owen bu maksatla 1832 de Londra'da bir emek mübadele borsası «National Equitable Labour Exchange» kurarak, bu borsada malların, bu malların üretiminde harcanan emek oranına göre değiştirilmesi denemesine girişmiştir.
83 Borsanın ortaklarına, borsaya getirdikleri mallar karşılığında, bu malların üretimi için harcadıkları iş-saatine göre emek-notu verilecek; borsadan bu emek-notu değerinde mal alabileceklerdi. Önceleri nisbi bir başarı kazanıldı ise de, sonraları ortakların dışarıda satabildikleri malları serbest piyasada satarak, satamadıkları malları mübadele mağazasına getirip iş bonosu almaları mağazanın satılmayan mallarla dolmasına yol açtı ve mağaza iflas etti.
84 Oysa, bu denemeden on sene sonra Rochdale’de öncülerini kurdukları tüketim kooperatifi ile üretici ile tüketici arasındaki ticaret halkalarını ortadan kaldırmak veya azaltmak yolu ile kâra engel olmak istemişler; para kurumuna dokunmamışlardır. Gerçekten para ile kâr arasında doğrudan bir ilişki yoktur. Nitekim, Batılı tacirlerin Afrika'da silah karşılığında kauçuk almak suretiyle para kullanmadan büyük kârlar sağladıkları bilinmektedir.
85 R. Owen'in çevreyi düzeltme amacına yönelik girişimlerinden diğer birisi Amerika'da kurduğu kolonidir. Bunun için Amerika'ya gönderdiği 2500 kişinin genellikle çiftçi ve tembel insanlardan oluşması, bunların çalışmadan refaha kavuşacakları inancında olmaları, girişimin başarısızlıkla sonuçlanmasına neden olmuştur.
86 R. Owen'in Londra'daki mübadele mağazası, Amerika'daki koloni girişimi başarılı olmamakla beraber, kooperatifçiliğin gelişmesinde etkili olmuştur. O kooperatifleri rekabeti baskı altında tutacak bir araç olarak görmekte, kâr güdüsüne ve rekabet serbestisine dayanan iktisadi ve sosyal organizasyonun kooperatifçiliği geliştirerek değiştirilebileceğine inanmaktadır. Onun girişimleri XIX uncu yüzyıldaki büyük sosyal hareketlerin başlangıç noktası olmuştur.
87 R. Owen mübadele mağazası, Amerika'daki koloni girişiminde başarı sağlayamamakla beraber, kooperatifçiliğin gelişmesinde etkili olmuştur. Rochdale'de 28 dokuma işçisi tarafından kurulan tüketim kooperatifine hakim olan düşünce R. Owen tarafından ortaya atılmıştır.