Sabahattin Eyüboğlu
Andre Gide eski bir konferansında tesirlerin methiyesini yaparken genç bir edibin bir gün kendisine: "Goothe'yi okumak istemiyorum; çünkü tesiri altında kalabilirim." dediğini anlatır. (...) Tesir altında kalmayı bir âciz, bir şahsiyet noksanlığı saymak hepimizin başına gelmiştir; hepimizin bu köhne telâkki yüzünden bazen ruhumuzu baştanbaşa dolduran bir tesiri itiraf etmekten bir hırsız gibi korkmuşuzdur. Amatör münekkitlerin yeni yetişen bir sanatkârı şunun bunun tesirine bağlayarak küçültmekten yahut büyük bir adın ağırlığı altında ezmekten ne kadar hoşlandıklarını birsiniz, sanki tesir altında kalmayan sanatkâr varmış, olurmuş gibi... Bir sanatkâra "Tesir altında kalmayacaksın" demek "Yaşamayacaksın" demektir. Tesir altında kalmayan bir ruh yağmura susamış çorak bir tarladır; renksiz, usaresiz, 'şahsiyetsiz' bir tarla... Tesir, ruhlar için Mesih'in nefesidir. (.)
Her eserden yeni bir öz getirmesini, orijinal olmasını istemek hakkımızdır. Fakat tesir altında kalmak orijinal olmağa mani değildir ki. "Orijinalin tanımı, taklit etmeyen değil, taklit edilemeyendir." Dahiler en az değil en çok tesir altında kalmış adamlardır. Yaratıcı ruhu ben, bütün tesirlere; yeryüzünün, gökyüzünün bütün tesirlerine açılmış iki geniş kol olarak görürüm. Küçük ruh tesir altında kalan değil, kalmayan ruhtur. En renkli çiçekler en fazla gıda almış olanlardır.
Goethe, "mahlûkların en zekisi", İtalya'ya geldiği zaman yeniden doğduğunu söylemekten ve yetmiş yaşında Hafız'ın tesiri altında bir divan yazmaktan çekinmemiştir. Goethe'nin hayatı, kendinin değil aldığı tesirlerin tarihidir derler. Nietsche psikolojiyi yalnız Dostoyevski'den öğrendiğini söylemekle orijinalliğinden hiçbir şey kaybetmiş değildir. Klâsikler eskilerin tesiri altında kaldıklarını itiraf değil iddia ediyorlardı. Baudelaire, şairlerin en orijinali, Poe'yu korka korka değil, kana kana içmiştir. Gide, bugünün en orijinal ruhlarından biri, bütün tesir kaynaklarından içmiş ve hâlâ susuzluğunu giderememiştir. Fakat hiçbir şair tesir altında kaldığını Şeyh Galip kadar gururla söylememiştir:
(...) Yalnız büyük adamları değil, medeniyet tarihinin büyük devirlerini düşünecek olursanız, onların da en fazla tesir altında kalmış devirler olduğunu görürsünüz. Roma'nın en parlak devri, Augustus zamanı, Yunan tesiriyle doludur. Rönesans'ın kaynağı, Eskilerin tesiri olmuştur. Fransız büyük devrimini ve romantizmini şimal rüzgârları getirmiştir. Almanya'nın en kudretli günlerinde Fransız tesiri salgın halinde idi. Yeni Türk medeniyeti Batı kültürünü korka korka değil, bütün iştihasiyle içmektedir. Ve Batının tesirleri millî dehanın uyanmasına engel olamamıştır...