İslam dini Afrika'ya girmeden evvel Peygamber Muhammed'in (SAV) yakın arkadaşı Müezzin Bilal el Habeşi, Afrika kökenli ilk Müslüman olarak kıtayla bir bağlantının kurulmasana vesile olmuştu.
Daha sonra Hz. Ömer dönemindeki fetihlerle İslam'ın Afrika'ya yayılması başlamış, Abbasiler döneminde ise Mısır, Arapça eserlerin okutulduğu bir ülke haline gelmişti.
Bu dönemde Mısır'ın idaresini ele alan Tulunoğulları ile Türkler, Afrika'ya Türk-İslam mirasını bırakmış oldular.
Memlük ve Osmanlılar döneminde ise Afrika, Somali'ye kadar Türklerin hakimiyetinde imar ve iskan edildi.
İbn Haldun, Türklerin Afrika'da camiler, medreseler, hastaneler ve köprüler inşa ettiğini yazar. Bu mühim gelişmeler artık Afrika tarihinin bir parçası olmuştur.
Bu yıl Cape Town'da IRCICA ve AWQAF himayesinde 16-18 Eylül tarihlerinde düzenlenen Güney Afrika'da İslam Kongresi'ne birbirinden değerli ilim adamları katıldı.
Katılımcılar arasında Güney Afrika'nın Ticaret ve Sanayi Bakanı Ebrahim Patel'in açılış konuşması programa damgasını vurdu.
Bu vesileyle konuşmanın metnini tercüme ederek burada paylaşmakta fayda görüyoruz:
Ebubekir Efendi'nin torunu Ticaret ve Sanayi Bakanı Ebrahim Patel'den Afrika'da İslam üzerine notlar:
Dünyanın dört bir yanından seçkin bilim adamları ve ziyaretçiler, Büyükelçiler, Milletvekilleri, ulema üyeleri ve İslam İşbirliği Teşkilatı ve Kültür Araştırma Merkezi temsilcileri.
Sevgili kardeşlerim,
Davet için yetkililere çok teşekkür ederim (Tramakassie).
Güney Afrika'da 3'üncüsü düzenlenen Uluslararası İslam Medeniyeti Kongresi'nin bu mekanda yapılmasından ve bizzat burada birlikte olduğumuz için gerçekten çok mutluyum.
Bu etkileyici programı bir araya getirdikleri için organizatörlere teşekkür ediyorum. Önümüzdeki iki gün için planlanan oturumları gördüm ve keşke daha evvel araştırmalarınızdan, tartışmalarınızdan ve yazılarınızdan bir şeyler öğrenmek için yanınızda olma fırsatım olsaydı.
Kongrenin geniş çerçevesi tarih, çağdaş devlet, gelecek perspektifleri ve Güney Afrika'daki İslam medeniyeti üzerinedir. O halde tarihle başlayalım:
İnsanlar gerçekten neden tarihi inceliyor ve biz neden tarihimizi incelemeliyiz ve "biz" kimiz?
1377'de bir Kuzey Afrikalı tarihçi yazar İbn Haldun, tarih, sosyoloji ve ekonomiyi kapsayan daha titiz bir çerçevenin temellerini atarak, bildiği gibi bir dünya tarihi yazma girişiminde bulundu.
El-Mukaddime başlıklı eserinin giriş bölümünde İbn Haldun, şöyle diyor:
Tarih, uluslar ve ırklar arasında yaygın olarak yetiştirilen bir disiplindir. Merakla aranır. Sokaktaki adamlar, sıradan insanlar bunu bilmek istiyor. Krallar ve liderler bunun için yarışır. Hem bilginler hem de cahiller onu anlayabilir.
Görünüşte tarih, siyasi olaylar, hanedanlar ve uzak geçmişin oluşumları hakkında atasözleri ile zarif bir şekilde sunulan ve baharatlanmış bilgilerden başka bir şey değildir. Büyük, kalabalık toplantıları ağırlamaya hizmet eder ve bize insan meseleleri hakkında bir anlayış getirir.
Değişen koşulların (insan meselelerini) nasıl etkilediğini, bazı hanedanların dünyada nasıl daha geniş bir yer işgal ettiğini ve çağrıyı duyana ve süreleri dolana kadar dünyaya nasıl yerleştiklerini gösterir.
Öte yandan tarihin içsel anlamı, spekülasyon ve gerçeğe ulaşma girişimi, var olan şeylerin nedenleri ve kökenlerinin ince bir açıklamasını ve olayların nasıl ve nedenine dair derin bir bilgiyi içerir. Tarih bu nedenle, felsefeye sıkı sıkıya bağlıdır.
Bu arada İbn Haldun, temel önermesini ortaya koymasından 600 yıl sonra resmileştirilen yüksek vergilerin azalan getirileri hakkında bir ekonomik teori olan Laffer Eğrisi'ni önceden şekillendiren çalışması için Ronald Reagan tarafından alıntılanması gibi alışılmadık bir ayrıcalığa sahiptir.
Peki bizim tarihimizi kim anlatıyor?
"Aslanların tarihçileri olsaydı av hikayesi çok farklı olurdu" diye bir atasözü vardır. Bu nedenle, birçoğu hakkında yazılan topluluktan, merhum Achmat Davids gibi öncülerden Yusuf Da Costa ve Shafiq Morton'a kadar birçok çalışma yapan, gerçekleri ve ayrıntıları ortaya çıkaran ve yeni bakış açıları sunan akademisyeni memnuniyetle karşılıyorum ve büyüyen doktora tezleri ve özellikle Halim Gençoğlu ve diğerleri gibi yabancı bilim adamlarının çalışmaları önem arz eder.
20'nci yüzyıl İngiliz tarihçisi EH Carr, 1961'de Cambridge Üniversitesi'nde verdiği bir dizi derste 'Tarih nedir' sorusunu sormuş ve şöyle demişti:
Tarih nedir? sorusuna ilk cevabım, tarihçi ile olguları arasında sürekli bir etkileşim süreci, şimdi ile geçmiş arasında bitmeyen bir diyalog olduğudur.
Tarih çalışması, merakı gidermek veya büyük bireylere saygı göstermek için üretilmiş geçmiş olayların bir koleksiyonu değildir. Ne de bir hükümdarlar ya da ünlüler albümüdür.
Bunun yerine, toplumların zaman içindeki gelişimini inceleyerek dünyamızı, zamanımızı, kendimizi ve geleceğimizi anlama ve toplum olarak yaptığımız seçimler hakkında fikir edinme girişimidir.
Evet, tarih ve kimliğin karmaşık bir ilişkisi var ve kimlik sadece etnisite yani soy ile tanımlanamazken, o da kısmen tarihimizin bir parçasıdır.
Ve bugün hitap ettiğim topluluk için bu, Müslümanlar ve güneyden gelen Afrikalılar olarak kimliğin kesişimiyle ilgilidir.
Ve belki böylece tarihimizin sadece bir kısmına değil, tamamına sahip çıkıyoruz.
O halde Güney Afrika'daki tarihimiz nedir?
İnsanoğlunun geçmişi Adem'den beri yüzbinlerce yıldır karakterize edilen, insanların göç hareketleriyle şekillenmiş bir tarihtir.
Cape (Town) mağaralarında 100 bin yıldan daha eski insan yaşam alanı olduğuna dair kanıtlar var; ve gerçekten de Gauteng'deki Sterkfontein mağaralarında çok daha eski dönemlere ait arkeolojik kayıtlar, Adem'in bu huzursuz çocuklarının Afrika'dan çıkıp tüm nüfusu doldurmak için hareketini gösteriyor.
Adem'in çocukları çöllerden donmuş topraklara, adalardan büyük kara kütlelerine kadar dünyanın bazı bölgelerine, nehir ve okyanus yerleşimlerinden vadilere ve dağlık alanlara göçtüler.
Batı Afrika'dan ve kıtadaki büyük göller bölgelerinden gelen bir başka büyük göç olan Abantu'nun hareketi ise, Nguni halkının ve mevcut gerçekliğimizin ve toplumlarımızın gelişimini şekillendirdi.
Afrika'da İslam çağında ticaret, fikirlerin ve malların değiş tokuş edilmesinde kilit bir yol haline geldi.
Bu tarih, bin yıl önce Sofala'ya yerleşen ve yerlilerle evlenen Yemen ve Umman'dan gelen tüccarları ve daha sonra İslam'ı bugünkü Mozambik'e getiren Kilwa İslami saltanatının en güney kısmı haline gelen Persleri de içerir.
Bu hikaye, Malavi ile doğu sahil ticaret toplulukları arasındaki ticari bağlantıları da dahil eder.
Bugünkü Limpopo'da Güney Afrika'nın Mapungubwe uygarlığı ile yaklaşık 1000 yıl önce Swahili kıyılarındaki İslam uygarlıkları arasındaki ticari ilişkinin kanıtlarını bilmeliyiz.
Ve Capeli olduğum için, bölgedeki Müslüman medeniyetlerinin tüm tarihlerini kapsamasa da, kesinlikle en zenginlerinden bazılarını kapsayan Afrika kıtasının bu küçük parçasına tarihsel merceğimi koymama salık verir.
Bu tarih, Cape'de sömürge yerleşimine ve Asya baharat topraklarının işgaline yol açan Avrupa keşif ve fetih yolculukları ve ayrıca modern Endonezya adaları halkının direnişinin tarihi tarafından şekillendirildi.
Hollandalılara direnenlerin bir kısmı siyasi mahkumlar veya sürgünler olarak Cape'e gönderildi.
Bu, 1654'te Cape'e getirildiği bildirilen mahkumdan 1694'te Şeyh Yusuf'un sürgününe ve 1780'de Abdullah ibn Qadi Abdussalam'ın (Tuan Guru) Robben Adası'nda hapsedilmesine kadar bir buçuk yüzyılı kapsıyordu.
Doğu Afrika, Endonezya, Malabar kıyıları ve Batı Afrika'dan yakalanan, ailelerinden koparılan ve Cape'e getirilen emekçi insanların da tarihidir.
O emekçiler, Hollanda yerleşiminin ilk yıllarından itibaren yerleşimcilerin tarlalarında ve evlerinde köle olarak çalıştılar ve Cape halkının mutfağını, mimarisini, kıyafetlerini, renk ve dokusunu şekillendirdiler.
Bu tarih, onların kimlik mücadelesini ve Endonezya'dan Cape'e ve Dârülislam'ın diğer bölgelerindeki köleleştirilmiş insanların direnişini içerir.
Macassar'da Şeyh Yusuf'un ders verdiği oduncuların hikayesi ile kölelikten kaçıp Cape dağlarına kaçanların hikayesi; bazıları sözlü geleneğin devam ettiği gibi, cesaretlerini muskalarla güçlendiren evliyalar tarafından yönetilirdi.
Bunlara, 1806'da mescit hakkını ve dinlerini tam anlamıyla yaşama özgürlüğünü güvence altına almak umuduyla İngilizlerle savaşan Müslüman askerler de dahildir.
Ve köleliğe karşı mücadele kazanıldığında, bu tarih, köleleştirilmiş insanların ve siyasi sürgünlerin kızları ve oğulları olan koloninin işçi ve zanaatkarlarının deneyimlerini içerir.
1870'lerden anne ve babalarının mezarlıklarını kullanma hakkını savunmak için verilen mücadelenin tarihini ve Abdol Burns'un hikayesini de içerir.
Kentsel sanayi döneminde, 1917'de Cape'de daha iyi ücretler uğruna savaşmak için greve giden terzilerin öyküsünü 20'nci yüzyılda giyim ve inşaat sektörlerindeki sendikalar ve ümmetin soyundan gelenlerin önderlik ettiği siyasi örgütler izler.
Bu tarihi dilde, mutfaklarda, köle mahallelerinde ve daha sonra 1834'ten sonra köleleştirilmiş insanların torunlarının evlerinde dövülen Afrikaanların doğum belgesinde okuyabiliriz.
Osmanlı bilgini Ebubekir Efendi'nin, Cape Town sokaklarının kelime dağarcığına, gramerine ve ritmine uygun Arap alfabesini kullanarak Beyanud Din'i yazmak için kullandığı dil budur.
Abdullah İbrahim'in caz tınılarında ve damarlarından geçen Don Mattera'nın şiirinde bunu duyabiliriz.
Afrika'daki Khoi, Xhosa ve Tswana, Nabi Muhammed SAW'ın arkadaşı Bilal ibn Rabah el-Habeşi'nin aynı inancında teselli ve barış bulmuştur.
Bu tarihi, Hint alt kıtasından 1860'lardan itibaren İngiliz kolonisi Natal'ın şeker plantasyonlarına gelen sözleşmeli işçiler dalgasında da bulabiliriz ve takip eden tüccarlar, kolonide ve daha sonra yeni metropol Johannesburg'un dükkanlarından mal satarak, Sophiatown'ın Grup Alanları Yasası nedeniyle yıkılmadan önceki canlılığına katkıda bulundu.
Ve gemiyle sözleşmeli işçi olarak gelen Zanzibarlılar, o ahşap ve demir bir yapıda dua ettiler.
Bu hikayeyi, Afrika'nın diğer topraklarından, Somali, Nijerya, Fildişi Sahili ve Fas'tan İslam inancıyla yetişip Güney Afrika'ya yerleşen, zamanımızda yoksulluktan veya zulümden kaçan veya fırsat arayan göçmenlerde de bulabiliriz.
Ve bu tarihi, Gugulethu'da ve Cuma namazında Kuran'ı Arapça okuyan ve geceleri Kuran'ın isiXhosa versiyonundaki çeviriyi okuyanlar arasında bulabiliriz.
Bu tarihi, ataları Avrupa'dan gelen ve dini benimseyen açık tenli vatanseverlerde bulabiliriz ve Müslümanlarla yan yana savaşan veya Müslümanlarla hayatlar kuran diğerlerinde…
Bu tarihi, özgürlüğümüz için savaşan kurtuluş hareketinde, İmam Harun'un cesaretinde, Yusuf Dadoo'nun mücadele ve sürgün yıllarında, Afrika Ulusal Kongresi Genel Sekreter Yardımcısı olan genç Yasmin Dangor'da bulabiliriz.
Ve ayrıca, Başkan Mandela tarafından atanan ülkenin ilk Baş Yargıcı İsmail Mahomed gibi ülkemizin içtihadını şekillendirenlerin ve şu anki Başyargıçımız Ray Zondo ve ailesinin geçimini sağlayan gıda maddelerini sağlayan Müslüman işadamının hikayesinde de.
Yeni demokrasinin ilk Adalet Bakanı Dulla Omar'den, mevcut dışişleri Bakanı Naledi Pandor'a ve Mandla Mandela da dahil olmak üzere birçok parlamenterde.
Yani sömürgeciliğe karşı amaXhosa savaşçılarının tarihi bizim de tarihimizdir.
Dolayısıyla bu topluluk, sadece boeber ve daltjies sevenlerden oluşan ayrı bir "azınlık" grubu değil – gerçi boeber severler bizim bir parçamız ve ben kendimi onların bir parçası sayıyorum.
Bu, başka yerlerden gelen ve dışarıdan bakanlar gibi bir yerde olan kalıcı ziyaretçiler veya turistlerden oluşan bir topluluk değil, bunun yerine, Güney Afrika'yı oluşturan o zengin duvar halısının bir parçası olan çağdaş toplumlarını şekillendiren bir topluluktur.
Dolayısıyla Güney Afrika'daki Müslüman medeniyetinin tarihi, Güney Afrika hikayesinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Ve hikayemizi anlatmak, kimliğin başka bir parçası hakkında kültürden ve entelektüel gelenekten ayırt edilemeyen, sadece o kültürün bizim hakkımızdaki hikayesini bilen ve aslında o kültüre ve onun küresel amaçlarına hizmet eden bizleri fethedenler mi oluyor?
Bu, ortak doğum yerimiz olarak Afrika'nın hikayesiyle ilgilidir.
Afrika'nın bugün dünyadaki yerini düşünün.
- Dünya nüfusunun yüzde 17'si,
- Henüz GSYİH ile ölçülen küresel çıktının sadece yüzde 3'ü ve
- Küresel çelik ve araba üretiminin yüzde 1'inden azı.
Afrika'nın dünyayla olan ticareti hala büyük ölçüde ekonominin birincil sektöründe, kazdığımız mineraller ve yetiştirdiğimiz meyveler ve kullandığımız petrol ile sanayileşme dediğimiz karmaşık katma değerin çoğu dünyanın başka yerlerinde Afrika ham petrolünü kullanarak gerçekleşiyor.
Hammadde olarak malzemeler, Afrikalıları İncil'deki odun yontucu ve su çekmecesi tarifine uygun durumda bırakıyor...
Bu, zenginliklerle kutsanmış bir kıtanın yüzleşmek zorunda olduğu sömürgeciliğin acımasız mirasıdır.
Tarih kader değildir. Kaderimiz bu mirası değiştirmek. "Hafıza silahtır" diyor Don Mattera otobiyografisinde.
Ve hafızadan, yoksulluk ve eşitsizlik gerçeğinden ve sosyal adalet için savaşma emrinden ilham alarak ve ekonomik büyüme, istihdam yaratma ve sosyal kalkınma fırsatlarını görerek, geleceğimizi şekillendirmek için bize verilen becerileri kullanıyoruz.
Müslümanlar, Güney Afrika'da fabrikalarda işçi olarak, firmalarda yönetici olarak, şirketlerde yatırımcı olarak, tıbbi bakımda uzman olarak, gençlerin öğretmenleri olarak zenginlik yaratmada ve sosyal kalkınmayı yönlendirmede aktifler ve onların çabaları ve başarıları zannımca daha fazla kutlanmalıdır.
Müslüman girişimciler tarafından işletilen işletmeler üretici olarak aktiftir.
Ticaret yapan, dijital teknolojilerde, bankacılıkta, mizah işinde olan işleri yürütüyorlar.
Medya, kendi gelecek hikayemizi değiştirmek için harekete geçmemiz gerektiği anlamına geliyorsa, o zaman ne yaptığımıza dair birkaç örnek vermek istiyorum.
Yakın zamanda, Afrika kıtasını kapsayacak yeni bir serbest ticaret anlaşması için bir dizi operasyonel yöntemi sonuçlandırdık.
Ülkeler arasında artan ticareti kolaylaştırarak 1,2 milyardan fazla nüfusa sahip 54 ülkenin ekonomilerini birbirine bağlamakla meşgulüz. Artan yatırım sanayi üretimi için büyük bir fırsattır.
Tarihsel olarak Apartheid nedeniyle dezavantajlı olan topluluklara Güney Afrika pazarını açmak ve ekonomideki büyük tekellerin ve baskın firmaların gücünü dizginlemek için Rekabet Yasası'nda yasa değişiklikleri yaptık.
Yaşam alanımız olan dünyayı korumak ve beslemek ve aynı zamanda elektrikli araç üretimi, düşük karbonlu üretim için ekonomik fırsatlar yaratmak için ekonomiyi daha yeşil bir büyüme yoluna kaydırmaya yardımcı olmak için bir endüstriyel destek programı başlattık.
Yeni işletmeler açmak için toplulukta kullanılabilecek sermaye, bir büyüme ve iş yaratma kaynağı olabilir ve bu fırsatlar üzerinde yerel işletmelerle çalışmayı dört gözle bekliyorum.
Bilginlerimiz hikayemizi anlatmada yardımcı olabilir ve bunu umut ve iyimserlik veren şekillerde anlatmak bizim elimizdedir. Dininizin tarihi ve emirleri iyimserlikle ilgilidir.
Dünya, 1918'den bu yana yaşanan en kötü pandemiden geçerek ikinci dünya savaşından bu yana herhangi bir zamandan daha keskin bir küresel durgunluğa neden oldu ve Ukrayna'daki son savaş tüm ülkelerde yakıt ve gıda fiyatlarını artırmış olsa da muazzam zorluklarla karşı karşıya olmamıza rağmen, tarihimiz üstesinden gelme ve inşa etme kapasitesini göstermiştir.
Zor zamanlarda, geleceğin daha iyi olabileceğine ve onu daha iyi hale getirmek için şimdi harekete geçmemiz gerektiğine dair iyimserliği getirebiliriz.
Ve böylece, bir dili şekillendiren ve bir ulusun inşasına yardım eden bir topluluk, bir savaşçılar, işçiler ve üreticiler topluluğu, kamu yararına daha fazla hizmete ihtiyaç duyan bu zamanlarda bir adım öne çıkacaktır.
İyimserlikten çok dokunaklı bir şekilde bahseden Meksikalı film yapımcısı Guillermo Del Toro'nun sözleriyle konuşmamı bitiriyorum.
Toro, dedi ki:
İyimserlik zor bir seçimdir, cesur bir seçimdir... Bu günlerde, birinin zeki görünmesinin en güvenli yolu şüpheci olmaktır.
Tarih ve hikaye, hiçbir şeyin tamamen kaybolmadığını kanıtlamıştır. Cesaret güçlüleri devirebilir. Bu gerçekler genellikle istisnai olarak görülür, ancak değildir.
Her gün, hepimiz seçimlerimizin dengesi haline geliriz - aşk ve korku, inanç veya umutsuzluk arasındaki seçimler. Hiçbir umut asla çok küçük değildir.
İyimserlik soğuk değildir; cesur, asi ve hayatidir. Şimdi etrafınıza bakın ve ikisi arasında karar verin."
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish