Bu dönemin başlarında Osmanlı’nın dış siyaseti;Karlofça ve İstanbul anlaşmalarıyla kaybettiği toprakları geri almaktır.
Bunun için;
- Ruslarla yapılan PRUT SAVAŞINI(1711) kazandı.Prut anlaşması yapıldı.(azak kalesi Ruslardan geri alındı.İstanbul’daki elçinin görevine son verildi.)
- Venediklerle savaş yapıldı ve kazanıldı.(mora yarımadası geri alındı)
- Avusturya ile savaş yapıldı ve savaş bozgunla sonuçlandı.Savaş sonunda PASAROFÇA ANT. İmzalandı.(1718)
Macaristan’ın geri kalanı da Avusturya’ya bırakıldı.
Pasarofça Antlaşması ile;
- Osmanlı İlk kez Batının üstünlüğünü kabul etti.
- Batılı tarzda ıslahatlar yapmaya başladı.
- Batılı tarzda ıslahatların yoğunlaştığı bu döneme 19. yy. tarihçileri Lale Devri demişlerdir.
NOT:Osmanlı bu anlaşma ile kaybettiği toprakları geri alma politikasından vazgeçti ve elindeki toprakları korumak şeklinde bir dış politika gütmeye başladı.
Osmanlı İran Savaşları(1722-1746)
-Bu dönemde İran ile belli aralıklarla çeşitli savaşlar yapılmasına rağmen Kasr-ı Şirin anlaşması (1639) ile belirlenen sınırlar değişmemiştir.
Osmanlı – Rus ve Avusturya Savaşları (1736 – 1739) ve Belgrat Antlaşmaları
-Rusya, Prut Antlaşması’na rağmen Karadeniz'e inme ve Balkanlara yerleşme fikrinden vazgeçmedi. Bu amaçla Avusturya ile gizlice anlaştı.
-Osmanlı Devleti ile Rusya arasında tampon bir devlet olan Lehistan'a yerleşmeye çalıştı.
-Rusların Leh milliyetçilerini takip bahanesi ile Kırım’a girmesi üzerine savaş başladı. Avusturya da Rusya'nın yanında yer aldı.
-Osmanlı kuvvetleri her iki devleti de ağır yenilgilere uğrattı.
-Önce Avusturya sonra da Rusya ile Belgrat Antlaşmaları yapıldı. (1739)
Buna göre;
• Avusturya Pasarofça Antlaşması ile aldığı yerleri geri verecekti.
• Azak, Ruslarda kalacak, ancak kalesi yıkılacaktı.
• Ruslar Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi bulundurmayacaktı.
UYARI:Bu antlaşma Osmanlıların son kazançlı çıktığı antlaşmadır. Bunda orduda yapılan ıslahatlar (Humbaracı ocağı) etkili olmuştur.
Not:Karadeniz’in Türk gölü olduğu son kez onaylandı.
NOT2:Antlaşmanın imzalanmasında arabuluculuk yapan Fransa'ya, verilen kapitülasyonlar sürekli hale getirildi.(1740)
Osmanlı – Rus Savaşı (1768 – 1774)
- Rusya'nın başında bulunan II. Katerina Kırım’ı almak, Karadeniz'e inmek ve Balkanlara yerleşmek için çalışmalarını hızlandırdı.
- Bu amaçla Lehistan'a yerleşmeye çalıştı. Rusların Leh milliyetçilerini takip bahanesi ile Osmanlı sınırlarını ihlal etmesi ve Kırım'a saldırması üzerine savaş başladı (1768).
- Altı yıl süren savaşlar sonunda Osmanlılar yenildi.
- Ruslar Osmanlı donanmasını ÇEŞME ‘de yaktı(1770).
KÜÇÜK KAYNARCA ANTLAŞMASI (1774):
Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalandı.
Buna göre;
-Kırım'a bağımsızlık verilecek, ancak Kırım halkı din işlerinde Osmanlı halifesine bağlı olacaktır.( İlk defa halkı Müslüman olan bir toprak kaybedilmiştir ve Osmanlı ilk defa halifeliği siyasi bir güç olarak kullandı)
-Rusya Karadeniz'de savaş ve ticaret gemisi bulundurabilecek, Rus ticaret gemileri boğazlardan serbestçe geçebilecekti.(Rusya ilk defa tarihi emellerine büyük oranda ulaştı.)
-Osmanlı Devleti Rusyaya savaş tazminatı ödeyecektir.(Osmanlı devleti tarihinde ilk defa savaş tazminatı ödemiştir)
Ayrıca anlaşmanın aşağıdaki maddeleri Rusya'ya Osmanlı'nın içişlerine karışma fırsatı vermiştir.
-Rusya Osmanlı Devleti’ndeki Ortodoksların haklarını koruyabilecekti.(Anlaşmanın en tehlikeli maddesidir. Rusya, Ortodoksların haklarını bahane ederek sık sık Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışmaya başlamıştır.)
- Rusya İstanbul'da bir elçi bulundurabilecek, istediği yerlerde de konsolosluk açabilecekti.( Rus konsoloslar Balkanlarda sürekli karışıklıklar çıkarmıştır)
NOT:Bu antlaşma, Osmanlı Devleti'nin tarihinde imzaladığı en ağır antlaşmalardan biridir.
Rusyanın Kırım’ı Ele Geçirme Aşamaları
-Küçük Kaynarca Ant.(1774) ile Kırım’a bağımsızlık verildi.
-Aynalıkavak tenkihnamesi (1779) ile Kırım’ın başına Rus yanlısı Şahin Girayın getirilmesi Osmanlı tarafından kabul edildi.
-Yaş Ant.(1792) ile Kırım’ın Rusya’ya ait olduğu Osmanlı devleti tarafından resmen kabul edildi.
Fransa'nın Mısır'ı İşgali (1798 – 1802)
-Fransa, İngiltere'nin Hindistan yolunu kesmek için Napolyon komutasındaki bir ordu ile Mısır'ı işgal etti.
-İngiltere ve Rusya bu duruma tepki göstererek Osmanlı Devleti'nin yanında yer aldı.
-Akka'da ,Nizam-ı Cedit ordusuna yenilen Napolyon Mısır’dan kaçtı (Nizam-ı cedit ordusunun ilk başarısıdır).
-Fransa ile Osmanlı Devleti arasında El-Ariş Anlaşması imzalandı.Bu anlaşmaya göre Fransız askerleri İngilizler tarafından memleketlerine taşınmıştır.(Bu anlaşma Osmanlının uluslar arası alanda ilk kez denge siyaseti izlediği anlaşmadır.Fransızlara karşı İngilizler ve Ruslarla birlikte hareket edilmiştir.)
ÇIKMIŞ SORU
Osmanlı İmparatorluğu 17. yüzyılda gerileme dönemine girmiş, bu gerileme başlangıçtaki duraklamadan sonra yıllar geçtikçe hızlanmıştır.
Bu hızlanmayla birlikte Osmanlı İmparatorluğu’nda,
I. sınırlar,
II. nüfus,
III. teokratik yapı
konularından hangilerinde değişme olmuştur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
18.YÜZYIL ISLAHATLARI (LALE DEVRI,III.SELIM DÖNEMI YENILIKLERI)
18. Yüzyıl Islahatlarının Genel Özellikleri
17. yüzyıl ıslahatlarına göre köklü ve kalıcı olmuştur. 19. yüzyıl ıslahatları için bir basamak olmuştur.
Lale Devri dışındaki ıslahatlar genelde askeri alanda yapılmıştır. Bunda savaşlarda kazanılacak başarıların sorunları çözeceğine inanılması etkili olmuştur.
Islahlarda Avrupa örnek alınmıştır.(En fazla Fransa'dan yararlanılmıştır.)
Islahatların önündeki en önemli engel Yeniçeriler ile Ulema sınıfı olmuştur
Lale Devri (1718 – 1730)
- Pasarofça Antlaşması ile batının üstünlüğünü anlayan Osmanlı yöneticileri batıda bir barış dönemi başlattılar. Lale Devri denilen ve 1730'da Patrona Halil isyanına kadar süren bu dönem bir zevk ve eğlence dönemi olarak bilinmekle birlikte önemli yeniliklerin yapıldığı bir dönem oldu.
- Dönemin padişahı III.Ahmet, sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ,Şairi Nedim , Nakkaşı ise Levni’dir.
Lale Devri Yenilikleri:
-Avrupa başkentlerine geçici elçilik heyetleri gönderilerek batıdaki gelişmeler yakından takip edilmeye başlandı.(İlk geçici elçi Parise gönderilen 28 Çelebi Mehmet Efendidir.)
-İbrahim Müteferrika ve Sait Efendiler tarafından İstanbul'da ilk Türk matbaası kuruldu. Matbaanın kâğıt ihtiyacı için Yalova'da kâğıt fabrikası kuruldu.Matbaada ilk basılan eser Vani efendinin yazdığı”Vankulu lügati”dir.(Matbaanın getirilmesine fetva veren Şeyhülislam ,Yenişehirli Abdullah Efendidir.)
-İstanbul’da birçok saray, köşk, çeşme, yapıldı. Sivil mimari gelişti.(Avrupa mimarisi örnek alınmıştır.Barok ve Rokoko tarzı uygulanmıştır.(,III.Ahmet Çeşmesi, Nur-u Osmaniye Camii gibi)
-İstanbul ve Selanik'te kumaş (çuha), İstanbul, İznik ve Kütahya'da çini atölyeleri açılarak yerli malı kullanımına önem verildi.
-İstanbul’da birçok kütüphane açıldı.
-Bir tercüme heyeti oluşturularak doğu klasikleri Türkçe’ye çevrildi.(yeniliklerin sadece batılı tarzda olmadığını gösterir.
-Yeniçerilerden bir itfaiye bölüğü kuruldu
-İlk kez çiçek aşısı yapıldı
Bütün bu gelişmelere karşılık lüks ve israf arttı. Yeni vergiler ve İran savaşlarındaki başarısızlıklar da tepkilere neden oldu. Bunun sonunda çıkan Patrona Halil isyanı ile Lale Devri sona erdi.(1730
NOT:Lale devrinde yönetim, eğitim,sağlık , kültür ve sanat alanlarında yenilikler yapılmış, ancak askeri alanda yenilik yapılmamıştır.
ÇIKMIŞ SORU:
Osmanlı Devleti’nin ünlü sanatçılarından biri olan Levni, aşağıdaki sanat dallarından hangisinde yaptığı çalışmalarla tanınmıştır?
A. Minyatür B. Çini C. Müzik D. Hat E. Mimari
2001 KMS CEVAP:A
I. Mahmut Devri Yenilikleri (1730 – 1754)
-I. Mahmut aslen Fransız olan Humbaracı Ahmet Paşa’ya (comte de bonneval) görev verdi.
Bu dönemde;
Topçu ve Humbaracı ocakları Avrupa usulüne göre yeniden düzenlendi.
Orduya subay yetiştirmek amacıyla Hendesehane açıldı. (Bu okul Osmanlı’da batı tarzı açılan ilk askeri okul kabul edilir.)
Orduda bölük, tabur, alay sistemi uygulanmaya başladı.
İlk defa bu dönemde yabancı uzmanlardan yararlanılmıştır.
SORU:
Osmanlı Devleti’nde, 18. yüzyılda Avrupa’dan getirilen uzmanlardan yararlanılarak askeri alanda ıslahat yapılması aşağıdakilerden hangisini gösterir?
A) Avrupa’dan ilk kez borç para alındığını
B) Avrupa’yla ekonomik ilişkilerin iyi olduğunu
C) Avrupa’nın teknik alandaki üstünlüğünün kabul edildiğini
D) Müslüman olmayanlara tanınan hakların genişletildiğini
E) Saltanat sisteminde değişiklik yapıldığını
2006 KPSS CEVAP:C
III. Mustafa Devri (1756 – 1774)
III. Mustafa ıslahatlar için Koca Ragıp Paşa ve Fransa'dan getirtilen Baron de Tott'a görev verdi. Bu dönemde;
Sürat Topçuları Ocağı kuruldu.
Donanmaya subay yetiştirmek amacıyla Deniz Mühendishanesi açıldı.(Mühendishane-i Bahr-i Hümayun)
Maliye alanında yenilikler yapıldı.
Bu dönemde ilk iç borçlanmaya gidildi.(Esham tahvili)
I. Abdülhamit Devri (1774 – 1787)
I. Abdülhamit döneminde ıslahatlara devam edildi.
Sürat Topçuları Ocağı sayıları artırılarak yeniden düzenlendi.
Kara ve deniz mühendishaneleri yenilendi. Yeni gemi ve silahlar yapıldı.
Orduya destek sağlayacak istihkam subayı yetiştirmek için İstihkam Okulu açıldı.
Ulufe alım satımı yasaklandı.Yençeri sayımı yapıldı.
SORU:
XVIII. Yüzyılda, 1718 de Osmanlı Devleti Batı ile yaptığı savaşlarda başarı sağlayamamıştır. Bu dönemden sonra Osmanlı, Batı’nın üstünlüğünü kabul ederek,Lale Devriyle yenilik hareketlerine girişmiştir.
Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde
Osmanlı’nın Avrupa’nın üstünlüğünü kabul ettiği alanlardandır?
A. Yönetim-Mimari B. Askeri-Yönetim
C. Teknoloji-Yönetim D. Askeri-Teknoloji
E. Yönetim-Hukuk
2002 KPSS CEVAP
ÇIKMIŞ SORU:
Osmanlı Devleti’nin devlet yapısında ilk radikal değişiklikler yapma eğilimi hangi padişah döneminde başlamıştır?
A) II. Mehmet B) III. Selim C) III. Murat D) III. Ahmet E) IV. Murat
2007 KPSS CEVAP:B
ÇIKMIŞ SORU:
Nizami Cedit kavramı,
I.Askerlik
II:Yönetim
III. Sanat
alanlarından hangilerinde yapılan yenilikleri öncelikle içerir?
a) I b)II c) III d) I-II e) II-III
1999 DMS CEVAP:A
5. III. Selim Devri (1787 – 1807)
Bu dönem, yenilik karşıtlarının kışkırtmaları sonucu çıkarılan Kabakçı Mustafa İsyanı ile sona ermiştir.
NOT:III.Selim Osmanlı tarihinde ilk defa radikal ve köklü değişiklik yapmaya çalışan Osmanlı padişahıdır.
NOT2:Yeni düzen kavramı ilk defa Fransız İhtilali ile Fransa’da ortaya çıkmış ,III.Selim Nizam-ı Cedit ıslahatlarını yaparken bu kavramdan esinlenmiş ve en fazla Fransadan yararlanmıştır.