Bu yazımızda Bilirubin nedir? Direkt, indirekt, total bilirubin ne anlama gelir? Bilirubinlerin normal değerleri nelerdir? Yüksekliği neden olur? Hangi belirtileri verir? Nasıl tedavi edilir? Bitkisel ve doğal tedavi seçenekleri nelerdir? gibi konuyla ilgi bilmeniz gereken tüm bilgileri bulabilirsiniz.
Bilirubin Nedir?
Bilirubin, kırmızı kan hücreleriniz parçalandığında normal olarak ortaya çıkan turuncu-sarı renkte bir pigmenttir. Karaciğeriniz bilirubini kanınınızdan alır ve kimyasal yapısını değiştir. Böylece bilirubinin büyük kısmı safra yoluyla dışkıyla atılır.
Eğer kan bilirubin seviyeleriniz normalden daha yüksekse, bu kırmızı kan hücrelerinizin sıra dışı bir hızda parçalandığının ya da karaciğerinizin bilurubini kanınızdan temizleme ile ilgili bir sıkıntısının olduğunun göstergesi olabilir. Diğer bir olasılık ise bilirubinin karaciğerden sonra atılımını sağlayan yol boyunca bir problemin varlığıdır.
Direkt (Konjuge), İndirekt (non-Konjuge) ve Total Bilirubin Nedir?
Normalde yaşam süresi dolan eritrositler ya da diğer adıyla kırmızı kan hücreleri retikülo endotelyal sistem (RES) denilen vücut bölümlerinde yıkılır. RES vücutta dalak, kemik iliği ve karaciğerde bulunur. Kırmızı kan hücrelerinin yıkılması sonucu hemoglobin (hgb) açığa çıkar. Hemoglobin de yine RES’de yıkılır. Yıkım sonucu önce biliverdin oluşur. Biliverdin de bilirubine dönüştürülür. Bu açığa çıkan bilirubine indirekt ya da non-konjuge bilirubin adı verilir ve RES’de oluşup kana verilir.
İndirekt form suda çözünmediği için kanda albumin adı verilen bir proteine bağlanarak taşınır. Albumin indirekt bilirubini karaciğere götürür. Karaciğerde glukronik asit ve sülfatla konjuge edilerek (bitleştirilerek) konjuge yani direkt bilirubin elde edilir. Direkt formu suda çözünebilir özelliktedir. Karaciğerden safraya, safradan da bağırsaklara gönderilir.
Bağırsakta bulunan bakteriler direkt bilirubini sterkobilinojen, sterkobiline dönüştürer. Bu maddeler ise dışkıyla atılır.
Bilirubin Testi Nedir?
Kandaki bilirubinin miktarının ölçüldüğü testtir. Bu test sarılık, anemi ve karaciğer hastalığı gibi sağlık sorunlarının nedenini bulmak için kullanılır. Testte bilirubinin direkt, indirekt ya da iki formuna birden (total) bakılabilir.
Direkt, indirekt ve Total Bilirubin Normal (Referans) Değerleri
Direkt (Konjuge) Form: 0 – 0,3 mg/dl
İndirekt (non-konjuge) Form: 0,3 – 1 mg/dl
Total Bilirubin (direkt & indirelt): 0,3 – 1,9 mg/dl
Yenidoğan Bebekte 0 – 10 mg/dl
Bilirubin Yüksekliği Nedenleri
Yükseklik 3 ana nedenden kaynaklanabilir:
- Kırmızı kan hücrelerinin ömrünü tamamlamadan parçalanması
- Karaciğer fonksiyon bozukluğu
- Safra yollarında problemler
Bu üç ana nedene yol açan faktörler şu şekilde sıralanabilir:
- Orak hücre anemisi
- Kan transfüzyonunda alerji gelişmesi
- Bazı ilaçlar
- Gilbert, Dublin Johnson, Crigler – Najjar ve Rotor sendromu gibi genetik hastalıklar
- Karaciğer, safra kesesi ve kanallarında tıkanmaya neden olan tümör ya da kanserler
- Safra kanalını tıkayan taşlar
- Hepatit B, C yada enfeksiyöz mononükleoz gibi karaciğer hasarına neden olan bulaşıcı hastalıklar
İndirekt bilirubin yüksekliği sebepleri nelerdir?
İndirekt bilirubin yüksekliği sebepleri hemolitik anemi gibi kırmızı kan hücresi ömrünün kısaldığı ve gilbert sendromu gibi karaciğerde direkt forma dönüştürme yetersizliği olduğu durumlarda görülür.
İndirekt form yüksekliği tek başına olduğunda mutlaka öncelikle Gilbert sendromu düşündürmelidir. Bu hastalıkta indirekt form karaciğerde direkt forma yeterince dönüştürülemez. Hafif derecede bir sarılık vardır.
Hemoliz dediğimiz kırmızı kan hücrelerinin zamanından önce parçalanması diğer bir indirekt form yüksekliği nedenidir. Buna sebep olan hastalıklar
- hemolitik anemiler,
- izoimmunizasyon,
- toksik hemoliz,
- Çeşitli enfeksiyonlar,
- hematom, ekimoz gibi damar dışına kan sızmasının olduğu durumlar
- eritrosit membran defektleri
- hipotiroidi
- bağırsak tıkanıklığı
- piruvat kinaz, glukoz 6 fosfat dehidrogenaz gibi enzim eksiklikleri şeklinde sıralanabilir.
Direkt Bilirubin Yüksekliği Nedenleri
Safra yollarında tıkanıklığa neden olan faktörler direkt bilirubinin geri kaçmasına ve kan düzeyinin yükselmesine neden olur. Tıkanma sarılığı olarak ifade edilen bu duruma neden olan etkenler:
- Safra taşları
- Safra yolunda tıkanıklığa neden olan tümör ya da kanserler
- Safra yolu parazitleri
- Pankreas başı tümörler
- Primer sklerozan kolanjit
Tıkanıklık yapmayan fakat direkt bilirubini yükselten diğer faktörler:
- Virüslerin neden olduğu Hepatit A, B ya da C
- İleri evre siroz
- Çeşitli ilaçlar, bazı antibiyotikler
Bilirubin Yüksekliği Nelere Yol Açar? Belirtileri Nelerdir?
- Gözde ve ciltte sarılık
- Bulantı
- Kusma
- İştahsızlık
- Titreme
- Yüksek ateş
- Çay rengi idrar
- Kil rengi dışkı
- Kaşıntı
- Yorgunluk ve halsizlik
- kabızlık
- karında şişlik
- bebeklerde ise beyne kalıcı hasar vererek kernikterus adı verilen duruma yol açtığından oldukça önemlidir.
Direkt, İndirekt ve Total Bilirubin Yüksekliği Nasıl Düşürülür?
Bilirubinlerin yüksek olması tehlikeli bir durumun işareti olabileceğinden doktorunuz hemen bir tedavi planı belirleyecektir. Yülsekliğin nedeni gerekli tetkikler yapılarak saptandıktan sonra nedene yönelik tedavi uygulanır. Doktorunuz size ilaçlar reçete eder ve beslenme önerileri sunar. Eğer safra taşı ya da tümör gibi tıkanıklık sarılığı yapan bir etken varsa cerrahi işlem gerekir.
Özellikle bebeğinize sarılık bulguları varsa hiç vakit kaybetmeden acil servise başvurmanız hayati bir önem taşımaktadır.