1 WEBER VE ideal Tip BÜROKRASiANLAYIŞI «Gelecek bürokrasinindir.» Max Weber Dr. Mesut G'ÜLMEZ GİRİş Alman toplumbilimcisi Ma"'( Weber'in ölümünden (1920) bu yana yanm yüzyıldan fazla bir zaman geçti yılında kaleme almaya başladı~ı ünlü yapıtı..ekonomi ve Toplum» ise ölümünden iki yıl sonra 1922'de karısı Mari anne Weber "tarafından ilk kez yayımlanıyor. Yarım yüzyıl" aşan bu süre için. cie teknoloji alanında görülen gelişme ve ilerlemelerin kendine özgü koşul ve sorunlarıyle yeni örgütlenme biçimlerinin do~masına, yeni örgüt kuramlarının gelişmesine yol açtı~ bilinmektedir. Giderek karmaşıklaşan ve bü~k boyutlar kazanan örgütlerin ço~lcu bir yaklaşımla komşu bilim dallarının ve rilerinden de yararlamlarak incelenmesinin önüne geçilemez bir gereksinme oldu~ açıktır. Örgüt kuramcıları, örgütün önceden saptanmış kurallar uyannca işleyen biçimsel yapısına ve mekanik davranış kalıplarına önem vererek örgütü bazı karakteristik çizgileriyle tanımlayan Max Weber'in klasik akım içinde yer aldı~ı konusunda görüş birli~i içindedirler. Bilimsel yöneticilik akımımn kurucusu Frederick W. Taylor ile, yönetimin evrensel nitelikte bazı ilkeleri bulundu~nu öne süren Luther H. Guliek ve Lyndall Urudek yanında Max Weber de klasik akım içinde sınıflandırılmaktadır.! Gerçi S. G. March ve H. A. Simon'ın belirtti~i üzere, Weber'in bürokrasi konusun. daki analizlerinin «mekanisi» örgüt kuramlarına yakınlı~ bu dönemi izleyen psiko-sosyolojik dönem analizlerinden daha fazladır. Çünkü Weber «mekanist» görüşlerin daha da ötesine giderek özellikle memur ile görevi arasındaki ilişkileri de irdelemektedir 2 Ancak weberyen bürokrasi anlayışının, bu tür analizlere yer vermiş olmasına rağmen, klasik örgüt kuramı dışında yer alması olanaksızdır. Gerçekten, örgütteki insamn temel ermen i OAuz ONARAN, Öl'giitlerde Karar Verme, S.B:F., Yayinları, No: 321, Sevinç Matbaası, Ankara, 1971, s. 12. l J. G. MARCH et H. A. SIMON, ı.e. OrpııIııatlOld, (Fr. Çev. : J. C. ROUCHY et G. PRUNIER). Deuxieme edition, Dunod, Paris 1971, s. 36.
2 48 AMME IDARESI DERGISI olarak alınması, biçimsel yapının, katı davranış kalıplarının dışına çıkılması davranışçı yaklaşımla başladığına göre, Weber'in örgüt kuramları içinde klasik akım ötesinde yer alması düşünülemez. G. Lapassade'ın aa dediği gibi, Weber işi ussallaştırma olanak ve zorunlu~ üzerinde durdu~ ölçüde örgüt kuramlarının ilk evresinde yer almak'tadır. Ancak, tarihselolarak zorunlu bir bürokratik ussallaşmanın kuramcısı bir toplumbilirnci olan Weber, Taylor ve Fayol'dan farklı olarak üretimi artırmayı amaçlayan ve daha çok örgütlenme sorunlarını düşünen bir uygulayıcı (mühendis ya da yönetici) de ğildir 3 Örgüt kuramlarının günümüzde vardı~ı aşama çerçevesinde weberyen bürokrasi anlayışına dönülmesinin anlamsız ve yararsız oldu~ düşünülebi., lir. Gerçekteri Weber'in yasal egemenli~in arı tipi olarak niteledi~i ve sundu~ ideal bürokratik örgüt tipinin bugün artık geride bırakıldığı belirtilmesi bile gereksiz bir olgu. Sanayileşme süreci sonunda egemen örgüt tipi olarak ortaya çıkan bürokrasinin, kendine özgü örgütlenme sorun ve koşullarnı birlikte getiren teknoloji devriıninin gereksinmelerini karşılamakta yetersiz kalacağı tartışılamaz. Nitekim, Bennis de yavaş ritimli rutin sorunları çözümlernek bakımından uygun olan bürokrasinin hızlı bir evrinıe uyumda yeteneksiz oldu~nu belirtmektedirı. Max Weber'in «gelecek bürokrasinindir» savına karşılık kendisi de «bürokrasinin sonunun geldiğini ve 2S-S0 yıl içinde hepimizin bürokrasinin sonunu görece~imizi», bu yüzden de bürokrasinin ötesine bakmaya başlamamız gerektiğini öne sürmektedir5. Bununla birlikte, günlük dilde «kırtasiyecilik», siyaset biliminde sözcüğün' etimolojik kökeninden esinlenerek «büroların iktidarı» gibi çeşitli anlamlarda kullanılan bürokrasi kavramının Max Weber'den beri «belirli özelliklere sahip örgüt» anlamı kazanarak bu toplumbilimcinin adıyle özdeşleştiği yadsınamaz6. Sade yurttaşın «kırtasiyecilik» anlamına kullandığı bürokrasi kavramının Weber tarafından önceden saptanmış kesin kurallara ve ilişki kalıplarına göre işleyen biçimsel yapı olarak betimlendi~i bilinmektedir. i)e. nilebilir ki, kamu yönetimi alanında bürokrasi üzerine yapılan tüm tartışmalar ilk kez Weber tarafından betimlenen belirli karakteristiklere sahip us sal örgüt sistemi biçimindeki bürokrasi anlayışının eleştirilmesiyle başlatılmıştır. Örne~in davranışçı yaklaşım insan,ilişki ve davranışlarının kesin kurailarca belirlenmiş ilişki kalıpları dışına taşabildi~ini ve örgütlerin biçimsel yapısı dışında «do~al örgüt,.lerin oluştu~nu kanıtiarken bir bakıma weberyen bürokrasinin de~inmedi~i noktaları mikro düzeyde analizlerle ortaya 1 Georges LAPASSADE. Groupeıı, OrpnIaatlooıı et lutltutlooıı, Gauthier Villars, Deuxieme editfon, Paris. 1970, s Aktaran A1vin TOFFLER, Le choc du Futur (Fr. Çev.: Sylvie LAROCHE et Solange METZGER), Denoel. Pıırl1I, 1971, ş Aktaran Aıvin TOFFLER. a.g.e., s Omellin, her uygarlıiın' kendi deaişim ritmine uygur: düşen bir örgüt biçimi do~acaaını beline... A1vin ToffIer de. örgüt ve insan arasındaki ilişkilerin siireklilili. dikey hiyerarşi ve işbölümü olmak üzere üç temel özelliae sahip olduaunu söyledili weberyen bürokrasinin, yerini geleceiin rejimi olarak andıaı Ad-hocrat1e'ye bırakaca!j.r.ı öne' sünnekte ve' bu yeni rejimi de. siireklilik yerine geçiciliiin egemen ve örgütler arasında bireylerin hareket UIJIbıLn yolun olduau dinamik ve esnek bir sistem olarak tanımlamaktadır (A. TOFFLER, ).
3 WEBER VE İDEAL Tİp BÜROKRASİ ANLAyıŞı 49 koymuştur. Ancak unutmamak gerekir ki, İnsan davranışlannın kesin kurallarla belirlenmiş kalıplar içinde mekanikleştirilmesi anlayışının yetersizli~i ve gerçek dışılı~ görgüi araştırmalarla kanıtlanabilmiştir. Oysa Weber'in ideal tip olarak nitelendirdi~ ussal bürokra'tik örgüt aslında düşüncel bir' yapıdır, hiçbir yerde bulunamayan yani gerçek dışı bir ütopyadır. Daha açık bir anlatımla, Weber'in karakteristiklerini belirtti~ bürokrasi görgüi gerçeğin kendisi değildir, fakat bu gerçe~ anlamaya ve açıklamaya yani ölçmeye yarayan kavramsal bir bilgi aracıdır. Bu nokta üzerinde ideal tip kavramınm açıklanması sırasında daha ayrıntılı olarak durulacaktır.. Yukanda de~inilen noktalara bakarak bu yazıda weberyen bürokrasinin savunmasının yapılaca~ sonucuna vanlmamalıdır. Gene, ister toplumbilimcinin anlatım yönteminden, ister özellikle ideal tip bürokrasi anlayışından kayna~nı almış olsun, weberyen bürokrasinin yorumlanmasındaki çelişki ve tutarsızlıklann tümüyle giderileceği savında da bulunmamaktayız. Ancak şuna inanıyoruz ki, weberyen bürokrasinin incelenmesi konusunda yalnızca toplumbilimcinin özelliklerini saydı~ ussal örgüt tipini anlatmak ve bunun bir ideal tip oldu~u belirtmekle yetinmek yetersizdir. Özellikle ideal tip kavramına yöneltilen eleştirilere bakılacak olursa weberyen bürokrasi anlayışına tutarsız boyııtlar kazandınldı~ anlaşılmatkadır. Bu yüzden. weberyen bürokrasinin karakteristiklerini ve memur ile görevi arasındaki ilişkinin özelliklerini sıralamadan önce Weberin bilim anlayışı ve bilimsel yönteminin temel çizgileri üzerinde durmak yararlı olacaktır. Daha önemli olarak, ideal tip anlayışını ve bu kavrama verdi~ anlamı belirtmek. karakteristiklerini sıraladı~ ussal örgüt tipinin daha tutarlı bir yorumunu yapmak bakımından zorunludur. Öte yandan, Weber'in bürokrasiyi devlet yönetiminin en belirgin biçimi olarak ele alması nedeniyle, devlet, siyaset ve tanımı, meşruluğun temelleri ve başlıca egemenlik tipleri konusundaki düşüncelerine de kısaca de~nmekte yarar oldu~u sanıyoruz. TEMEL KAVRAMLAR Weber'in, hem ideal tip bürokratik örgüt şemasını anlayabilmek, hem de buna yöneltilen eleştirileri bu anlayış çerçevesinde kalarak daha tutarlı biçimde değerlendirebilmek için, önce bilimsel yönteminin başlıca özelliklerine, ikinci olarak da ideal tip ve ussallaşma kavraınlan konusundaki düşüncelerine de~nilmesini zorunlu sayıyoruz. Weber'in Bilimsel Yönteminln Başlıca ÖzelUklerl Weber'in bilimsel yönteminin temel özelliklerinden ilki, tüm değer yargılarından uzak kalınması ilkesi idi7. Hegel'den ve Romantizm'den gelen tüm tarih kuramlanın değer yargılanna yer verdikleri için açıkça reddeden Max Weber, hiçbir uzmanlaşmış bilimin, hiçbir bilgi'nin, ne denli bilimsel olursa olsun, «bir dünya görüşü,. veremiyeceğine inanıyor ve kendisini tüm de 7 Coşkun SAN, Max Weber'de Hukukun ve Metru Otoritenin Soııyolojllt ilnııitii, A.1.T.l.A. Yayım, Ankara, 1971, s. 146.
4 so AMME IDARESI DERGISI ger yargılanndan uzak tutuyor, hiç olmazsa uzak tutmak istiyordu 8 Gerçekten, Weber'de göze batan önemli nokta, önceden tasarlanmış her türlü öğretinin ve ön sentezlerin yoklu[tudur. O yalnızca tarihsel verileri iyi tanımak ve. onları denetlenebilir sınırları içinde yorunılamak tasası olan arı bir analizcidir9. Weber'in bir başka özelli~i, titizlikle tanımlanmış ve sınırları belirlenmiş kavranılar kullanmasıdırlo. Weber bu yolla aynı zamanda farklı olguları tek bir kavramsal çerçeve içinde bütünleştiren ve her rejimin ya da her toplumun ayrıksınlı~nı (slngularlte) oluşturan olguları bir yana bırakmayan esnek bir sistenıleştinne yapmaktadırlı, Sistemleştinnenin genellikle karşısında olmasa da kesin sistemler kunılamıyaca~ına inanıyordu. Daha doğru bir anlatımla, bilimsel çalışmanın etkinliği, bilgin'in belli bir anda bir bilim dalında ya da bir bilimin sınırlı bir kesiminde elde edilen bilgiler bütününü sis temleştirmesini gerektirebilir. Ancak böyle bir yöntemin hypo~tique (var sayılı, müphem) karakteri korunmalı ve bu bilimin gelecekteki gelişmesi. ve başlıca varsayımlar temel alınarak yapılacak başka yorum ve sistemleştirmeler hesaba katıiinalıdır 12 Kısaca bilgin, bazı ilişkileri birleştirmekte özgürdür, ancak bilgin sıfatıyle genel bir sistem anlamında toplam bir bilgi birliği oluşturamaz13. Çok yönlü bir kişiliğe sahip olan Max Weber soru ve. açıklamalarının tek bir ilkeye indirgenmesinden ya da tek bir kaynağa götürlilmesinden her zaman kaçınıyordu. Toplumsalolguların karmaşıklığı, bunların tek nedenle değil, birden çok nedenle ve çeşitli açılardan analizlerle açıklanmasını gerektirir 14 Weber'in nedensellik kuramında, gerçeğin bir öğesi onun öteki görününılerini belirleyen bir öğe olarak gözönüne alınamaz. R. Aron, Weber'in olasılık ya da şans deyimleriyle açıklanabilen çözümsel ve kısmi nedensellik hakkındaki düşüncesinin, toplumun bütününün bir tek öğe tarafından tek yanlı olarak belirlenmesini ve günümüz toplumunun şu ya da bu özelliğinden hareketle geleceğin kapitali~t ya da post-kapitalist toplumunu ayrıntılarıyle öngönneyi yasakladığını yazmaktadıris. ıdeal np Kavramı Weber'in geliştirdiği yasal-ussal egemenlik tipinin özelliklerine geçmeden önce, bu toplumbilimcinin geliş'tirdi~i bürokrasi şemasının en önemli yönünü oluşturan ideal tip anlayışı üzerinde durulması, bu şemanın açıklı~a kavuşması bakımından zorunludur. İdeal tipin «ne olduğunu» ve «ne olmadı~nı» saptayabilmek için ö~ce bu kavramı oluşturan iki sözcüğe ayrı ayrı de~inmek yararlı olacaktır. i Wolfgaıı,g MOMMSEN,.La sociologie politique de Max Weber et sa philosophie de I'histoire univeıselle., in R_ İlıtenıadmıale des se1enc:es ScıdııIes, Vol. XVII~ 1965, s. 23 vd. 91ulien FREUND, SOCIOIOPe de Max Weber, P:U.F.. ColI. sup. Paris. 1968, s. 11. III Coşkun SAN, ı.e., s II Rayıııond ARON, Lee Etapes de i. PenMe SodolOllque, Ed. Gallimard, Parls. 1967, s u1ien FREUND,.ı.e., s. 4. Ll lu1ien FREUND,.,ı.e" s. 5. M Coşkun SAN,...e., s "Rayıııortd ARON,...e., s
5 WEBER VE İDEAL Tİp BüROKRASİ ANLAyıŞı 51 «İ(feal» sözcüğü sıfat olarak kullanıldığında «duygular tarafından algılanmaksızın akılda tasarlanan, ortaya çıkanlıp gösterilen» anlamına gelmektedir (Petit Robert). Bu anlamda sözcüğün Türkçedeki karşılığı «ancak dücüncede olan, düşünce'" dir (Türkçe Sözlük, TDK). Gene sıfat olarak ideal sözcüğü «tasarlanabilen ve istenebilen olgunlu~a, eksiksizli~e ulaşan» anlamına da kullanılmaktadır (Petit Robert). «Type» sözcüğünün anlamına gelince l6 ; Petit Robert, çeşitli anlamlarda kullanılan bu sözcüğün, bilim dilinde «ussal soyutlama yoluyle bir bilgi aracı oluşturan ve eşya ve olay kategorilerini ayırmayı sa~layan bir bütün içinde düzenlenmiş özellikler birli~i» anlamına geldi~ belirtmektedir. Julien Freund tip kavramının ortak özellikler bütünü (ortalama tip) anlamına gelebilece~i g1bi, karakteristik, ayıncı ya da «tipik» ö~eleri ortaya koyan bir stilizasyon anlamına da kullanılabilece~ini belirtmektedirı? Dilthey'e göre tip mümkün oldu~ kadar fazla sayıdaki olaylan bugüne ba~ayan biçimsel ve anlamlı bir betjın1eme (representatlon) dirıs. Coumot ise 'tipi n organik bir bütün oluşturan çok sayıdakarakterler bütünü oldu~u, bu karakterlerin bir araya toplanmasının rastlantı (basard) yani birbirine ba~lanamayacak ve tabi olamayacak nedenlerin rastlaşması ile açıklanamayacağı «ussal soyutlama» oldu~u belirtmektedir l9 İdeal tip kavramını kendine özgü bir anlamda kullanan Max Weber bu kavramsal yapının oluşturulması yöntemini «Bmm Kuramı Uzerine Denemeler,. adlı yapıtında şöyle açıklamaktadıro: «İdeal tip, türdeş bir düşünce tablosu oluşturmak için, bir ya da birçok görüşleri tek yanlı olarak vurgulamak (acceııtuer) ve bazen çok, bazen de az sayıda bulunan, yer yer ise hiç bulunmayan, tek yanlı olarak seçilmiş daha önceki görüşlere göre düzenlenen münferit (0016), dağınık (dlffus) ve kesikli (dlscret) birçok olgulan birbirine ba~lamak suretiyle elde edilir.» GÖrüldüğü gibi, ideal til' oluşturmada türdeş (ho~) bir düşünce tablosuna ulaşmak amacı vardır. Bu amacı gerçekleştirmede izlenen yöntem ise, bir ya da birçok görüşleri tek yanlı olarak vurgulamak ve izole, dağınık ve kesikli yani pek göze çarpmayan ve ilgi çekmeyen olgulan birbirine ba~lamaktır. Bu olgular kimi zaman çok, kimi zaman da az sayıda bulunabilir 16 Tip ~ün kavram, kategori ve kıı.ram sözciik:j.eriyle karşılaştınlması konuswıda bkz. R. ptmo et M. GRAWITZ, Mft1ıodes des SCLeIııı:eıı SodaIes, Dalıaz, Paris, 1969, s yazar şu karşılaştırmayı yaparak ideal tip kavramına somut bir örnek vermektedir: Cimri1ik genel bir kavramdır, fakat Moliere'in betimiedi#i Cimri bir tipdir. Harpagon ortala, ma bir cimri detildir; abartma, şişimıe ve büyütme yöntemi sayesinde Moliere ona ka mtteristik bir kişilik vermiştir: O bir tür ideal cimridir. Bununla cimrilerin ortak özellikleri özetlenmemekte fakat böyle bir davranışta tipik olan şeyleri delerler.diren stilize edilmiş bir kahraman anjatılntaktadır. Weber'in ideal tipini de benzer biçimde anlamak gerekir (JuJien FREUND, a..ır.e., s. 54). ı. R. PtNTO et M. GRAWITZ, a.,.e., s ı' Andre LALANDE, Vocabulıılre Teclııı.lque et CrIıtque de la PbIloaophle. 9 e Edltion, PUF, Paris s vd. 21 Max WEBER. EUaIa 8111' la Tbı!orle de la sdenee (Fr. çev.: Julien FREUND) Plon, Paris, 1965, s. ISI.
6 52 AMME İDARESİ DERGİSİ ler; kimi zaman ise bu tür olgulara rastlamak olanaksız olabilir. Demek ki önemli olan olguların sıklığı değildir. Bir başka anla'tımla, türdeş' düşünce tablosu çerçevesinde birleştirilmiş olguların her' zaman buıunabilen ve her yerde rastlanılabilen türden olması zorunlu değildir. Olgulann aynksınlığını ve bireyselliğini belirleyen özelliklere sahip olması yani karakterislik ve orijinalolması sıklığından daha önemlidir 21 Mouzelis 22 ideal tipin bir kuram ya da model'den nasıl aynldığını görmek için, bu kavramsal yapının oluşturulması basamaklarının ayrıntılı ' olarak analiz edilmesi gerektiğini belirtmektedir. İdeal tipin oluşturulmasında ilk adım ya da basamak görgül verilerin seçilmesi ve kavramsallaştınlmasıdır. Görgül veriler belli yönetim tipinin tipik görünümlerini bulmak 'Suretiyle seçilir. İkinci adım, seçilen bu özelliklerin en uzak mantıksal nokta lanna değin abartılmasından ibarettir. Örneğin ideal tip bürokraside bürokratlar arasındaki ilişkilerin yüzde yüz gayri şahsi oldu~ belirtildiği halde gerçekte durum hiçbir zaman böyle değildir. Son olarak, görgüı öğelerin se çimi ve abartılması ve bir ideal tip içinde oluşturulması keyfi bir biçimde yapılmamıştır. Bu öğeler bir iç tutarlılık ve mantık sunan bir bütün oluşturacak biçimde birbirine bağlanmıştır. Max Weber ideal tip kavramının araştırma ve olayların açıklanması yönünden kaçınılmaz oldu~u öne sürmektedir. Araştırmaya ilişkin olarak ideal tip kavramı jugeınent d'imputation'un oluşmasını hedef almaktadır: İdeal tip kavramının kendisi bir «varsayım» değildir fakat varsayımların ha zırlanmasına ve oluşmasına kılavuzluk eder. Öte yandan, ideal tip gerçeğin bir açıklaması (expose) da değildir, fakat açıklamayı tek anlamlı deyim araç lanyle donatmayı hedef tutmaktadırn. Weber'e göre tarihçi, ayrıksın (slnguller) bir olayın kültürel anlamını belirlemek yani onu karakterize etmek için somut ilişkilerin basit gözlem düzı;;yi üstüne çıkmaya çabaladığı andan itibaren, genellikle yalnızca ideal tipler biçimi altında eksiksizce açıklanabilecek kavramlarla çalışmak zorundadır 24 Daha açık bir anlatımla, Weber, aynksınlıklan dolayısıyle anlamlı olan bireysel ilişkilerin ayırdedici ve belirleyici niteliklerini ortaya koymak ve tarihsel gerçeğin önemli öğelerinin görgüı içeriğini aydınlatmak bakımından ideal tiplerin kaçınılmaz oldu~u belirtmektedir. ' Araştırma düzeyinde varsayımlann hazırlanmasına öncülük etmesi, açıklama düzeyinde ise anlam birliğini sağlamayı amaçlaması bakınundan ideal tip kavramsal bir bilgi aracı olarak düşünülmüştür. Bir düşünce tablosu olan ideal tip ne tarihsel gerçeğin kendisi ne de özellikle doğrulu~da kuşku bulunmayan (authentique) bir gerçektir. Aynca ideal tip örnek olabilen sıfatıyle içinde gerçeğin düzenlenebileceği bir şema olarak da kullanılamaz. Weber'e göre bu düşüncel yapının, gerçeğin önemli öğelerinden bazılarının. görgüı içeriğini aydınlatmak amacıyle gerçeği ölçmeye ve onunla gerçeği karşılaştımıaya yarayansalt ideal yani düşüncel bir kavram olmaktan başka bir ıı Julien FREUND, g.e., s. 55. zı Nicos P. MOVZBLIS, Orgaıılzation ııııd Bureaueracy, An Analysıa of Modem Theorfeıı, A1dine Publishlrıg Company, Chicago, 1971, s. 45. II Max WEBER,...e., ~. 180.,. Max WBBER,,.e., s. 184.
7 WEBER VE İDEAL Tİp BÜROKRASİ ANLAyıŞı 53 anlamı yokturıs. «İdeal» deyiminin hiç bir tür değerlendirme (evaluat1on) ile ilgisi yoktur. Analitik amaçlarla din önderleri için olduğu gibi, fahişelik ideal tipleri de oluşturulabilir. Bu deyim, peygamber ya da fahişelerin örnek (exemplary) olmalan ya da ideal bir yaşam tarzını temsil etmeleri nedeniyle taklit edilmeleri gerektiği anlamına gelmez26 ~ Öte yandan, Weber bu düşüncel yapının kavramsal anlığı içinde görgül olarak hiçbir yerde bulunmayan bir ütopya olduğunu da önemle belirtmişti:r27. Demek ki, bu kavramsal soyutlamanın idealliği yani düşüncelliği ütopik niteliğiyle anlatılmaktadır. İdeal tip kesin gerçeği yansıtacağı anlamında gerçekle özdeşleşemez. Aksine, entellektüel ve bilimsel yönden gerçeğe daha egemen olabilmek için gerçek dışı oluşu ile bizi gerçekten uzaklaştırmaktadır2.8. Weber'e göre tarihsel çalışma, her özel durumda gerçeğin bu düşüncel yapıya ne kadar yaklaştığını ya da bu tablodan ne kadar uzaklaştığını (örneğin, «kent ekonomisi» niteliğinin kavramsal anlamda belirlenmiş bir kentin ekonomik koşullanna ne ölçüde bağlanabileceğini)belirtmekle gölrevlidir29 Anlaşıldığı üzere, buraya değiı;ı' aktanlan görüşleriyle Weber türdeş bir düşünce tablosu niteliğine sahip ideal tipik bir 'kavramsal yapı oluşturmanın rolüne değinmektedir. Gerçek rolü, «anlaşılabilirlik» (lntelllgltlblhte) etmeni olan ideal tijyo, ölçü aracı olarak kullanılır. Araştırma düzeyinde varsayımlann hazırlanmasına kılavuzluk etmesi, açıklama ve anlatım düzeyinde ise anlam birliğini sağlayacak bir deyim aracı olması ideal tipin sağlayacağı başlıca yararlardır. Denilebilir ki, ideal tip gerçeğin anlaşılmasında bazı ipuçlan verecek ve açıklanmasında da tek anlamlılığı sağlayacak deyim araçlanna duyulan gereksinmeden doğmuştur.bir kez daha belirtelim ki, ideal tip ne ta rihsel ne de kesin gerçeğin kendisidir. Bu düşüncel tablonun belirtilen tüm özellikleriyle görgül gerçek içinde aranması gerekmez. Çünkü ideal tip bir ütopyadır ve ütopya olduğu içindir ki betimlenmiş biçimiyle hiçbir yerde bulunamaz 3ı. Kısaca ideal tip görgül gerçeği yansıtmayan ve onunla özdeş olmayan ancak görgül gerçeğin bu düşüncel yapıdan ne ölçüde aynldığını {ya da yaklaştığını )ölçmek amacıyle oluşturulmuş, somut gerçeği anlamaya ve açıklamaya yarayan kavramsal bir soyutlama ve bilgi aracıdır. Blau Ye Meyer'e göre, ideal tip bilinen tüm örgütlerin en karakteristik bürokratik görünümlerinin soyutlanmasından türemiş an bir tipdir. Mükemmel bir bürokratizasyon hiçbir zaman tam olarak gerçekleşemeyeceğinden, hiçbir görgül örgüt bu bilimsel yapıya tam olarak uymamaktadır32. Kanımızca somut örgütlerin bu düıs Max WEBER,...e., s. 185.,. H. H. GERTH and C. WRIGHT MILLS, From Max Weber: Esuya in Soclology, Oxfort Uni versity Press, New York, 1971, s ri Max WEBER,...e., s. ISI. 21 Julien FREUND, g.e., s Max WEBER, a.g.e., s. ISI. lojulien FREUND,...e., s Bununla birııkte Max Weber «Siyaset Adamının Meslet(i ve tstidadı. konusunda verdi~ konferansında geleneksel, kari:zmatik ve yasalolmak üzere geliştirdiai üç otorite tipine gerçekte «çok seyreb olarak rast!anıldı!!ına kuşku bulunmadıiıını söylemiştir (Max Weber, Le Savant et Le PoUdque (Fr. Çev.: Julien FREUND), Plon, Paris, 1959, s. 103). sı Peter M. BLAU and Marchal1 W. MEYER, Bureaucracy in Modem SocIety, Second Edition, New,York, 1971, s. 24. '
8 S4 AMME İDARESI DERGlst şüncel yapıya uyması da beklenemez. Çünkü Weber ideal tip ile görgül gerçeipn hiçbir zaman karıştınlmaması gerekti~ni ve ideal tiplerin görgül ge. çerliğe saiıip yapılar olarak sunulmasının tehlikeli olduğunu açıklıkla belirtmiştir. Örne~ tarihsel gelişmeyi açıklayan tüm marksist «yasa» ve yapılar (kuramsal olarak doğru oldukları ölçüde) ideal tipik bir karaktere. saiıiptirler. Weber'e göre bu ideal tipler yalnızca gerçekle kaı'şıjaftınna yapmak için kullanıldığından üstün bir lıeuristıque öneme saiıiptirler. Fakat ide al tiplerin görgül geçerliğe saiıip yapılar olarak sunulması tehlikeli olup doğru değildir33. Buraya d~ ideal tipin «ne oldugulonu açıklamaya çalıştık. Şimdi de bu düşüncel yapının «ne olmadığı» üzerinde dunnakta yarar var. Az önce ideal tipin elde edilmesi yöntemi konusunda Weber'in sözlerini aktarırken bu türdeş düşünce tablosunun tek tek ayn, dağınık ve göze pek görünmeyen birçok olgulann.birbirine bağlanmasıyle oluşturulduguna de~nilmişti. Dalıa açık bir anlatımla, ideal tip sadece, her yerde ve her zaman bulunabilen olguların birleştirilmesi sonucu elde edilmemektedir. Aksine, pek dikkati çekmeyen fakat karakteristik ve orijinalolan olgulara da bu dü şüncel yapıda yer verilmektedir. O halde, izole, dağınık ve pek göze çarpmayan olguların soyutlanmasıyle «ortalama» bir tipe ulaşılamaz. Bu yüzden ide. al tip, ortak özellikler bütünü anlamında ortalama bir tip de~ldir. İdeal tip kavramı mevcut tüm bürokrasilerin (ya da öteki toplumsal yapıların) niteliklerinin bir ortalamasını temsil etmezm. Gerçekten Weber'in ideal tipi bazı genel ve ortak özelliklerin alınmasıyle elde edilmemekte, aksine kimi zaman çok sey;rek bulunan ve hatta kimi ~ da hiç bulunmayan fakat aynksınlığı dolayısıyle anlamlı yani karakteristik olan olgu ve özelliklere düşüncel yapıda yer verilebilmelrtedir. ÖrneiPn Weber, «kent ekonomisi» kavramının incelenmiş kentlerin tümünde gerçekten bulunan ekonomik ilkelerin ortalamasını bularak de~l fakat bir ideal,tip oluşturarak meydana gel. di~ yıızmaktadj.ra5. Öte yandan, Weber tamamen mantıksal anlamda «ideal» olan bu düşünce tablosunun «olması gereken. ya da «modeb kavramından kesinlikle aynlması gerekti~ apaçık belirtmiştir. Burada yalnızca muhayyele karşısında yeterli ölçüde haklı gösterilmiş, bu yüzden de «nesnelolarak olanaklı. bulunan ve nomolojik bilgimize uygun düştüğü sanılan ilişkiler yapısı söz konusudur36. Demek ki, ideal tip kavramındaki «ideal. sözcüğünün «olması gere ken», «olması istenilen» anlamına alınmaması gerekir. Mouzelis'e göre «ideal» deyiminin anlkmı seçilen ve kavramsauaştınlan tipik görgül özel liklerin bir tür abartılmasına ilişkindir37. Kanımızca bu anlamı ideal deyi minde aramak yerine, Weber'in bu kavramsal yapının nasıl oluşturulduğunu açıklayan «bir ya da birçok görüşleri tek yanlı olarak vurgulamak,. sözıerin 3J Max WEBER, EUaIa ıur la Tbeode de la sdence,s ;M Peter M. BLAU and Marclıall W. MBYER,.ır"., s Max WEBBR,.ır"", s »Max WEBER,..,..., s Nicos P. MOUZELİs, L'.e., s. 190.
9 WEBER VE IDEAL Tİp BÜROKRASİ ANLAyıŞı 55 deki «vurgulamak» (accentuer) yükleminin anlamında aramak gerçeae yakın bir yorum olacaktır. Daha önce de pelirtildiai gibi, ideal deyiminin sıfat ola. rak aldığı yukarda anılan ikinci anlamına dayanarak bu yöntemle ortaya çıkan kavramsal yapının «tasarlanabilen ve istenebiten olgunluk ve eksiksiz. li~e sahip» olduğu savında bulunulamaz. Weber ideal tipine izlenmesi, örnek olarak alınması gerekli (exemplalre) bir model anlamı vermemiştir. İdeal tip «mükemmel tip» anlamına gelmezls, aksiyolojik anlamda bir model ile karıştınlmamalıdır39. Weber'in ideal tipe "aksi bir anlam yani olması gereken anlamı vermek istemediai şu görüşleriyle de apaçık kanıtlanabilmektedir: «Bilim alanında herkes on, yirmi ya da elli yıl sonra eserinin yaşlanacağını, eskiyeceğini bi lir... çünkü «tamamlanmış, eksiksiz, kusursuz her bilimsel yapıtın yeni s0 runlar ortaya atmaktan başka bir anlamı yoktur: O halde bilimsel yapıt aşılınayı ve yaşlanmayı gerektirir. Bilime yararlı olmak isteyen kişi bu ta lihe boyun e~melidir.»40. Öte yandan. Max Weber'e göre bilim sonsuz bir araştırmadır. Bilgin kullandı~ı kavramların sınırlarını hiçbir zaman gözönünden kaçum.amalıdır. Kavramla,r durmaksızın birbirini geride bırakır ve bilgi qe bu yolla iterler. Sürekli olarak yeni ideal tipler geliştirme zorunluğu bundan ileri gelir. Tarihsel kavramların içeriai zorunlu olarak deaişken old~dan her defasında onları açıklıkla belirtmek kaçınılmazdır. Bilginin genel ve son amacı gözüyle bakılmaya elverişli gerçekten kesin kavramlar olamaz4 1 Görülüyor ki Weber, kullandığı kavramlarınsımrlıhğını ve bilginin ileriemesinin bir kavramın ötekini aşınası ve geride bırakmasıyle gerçekleşeceğini. bu yüzden de yeni ideal tipler oluşturmanın zorunlu old~u apaçık belirtmektedir. Weber soyut ideal tiplerin oluştıınılmasını hiçbir zaman amaç olarak düşünmemiş, aksine bunu analitik bir bilgi aracı olarak tasarlamıştır. Bilimsel araştırmada son amaç ideal tipler oluşturmak deail. tam tersine bilimsel araştırmanın yapılmasına yardımcı olabilecek kavramsal bilgi araçları oluşturmaktır. R. Aron, kavramlarla gerçek arasında bulunan mesafenin titizlikle tanımlanmış kavramlar kullanmak suretiyle ölçülebileceğini yazmaktadı~. İşte ideal tip, benzersizlikleri dolayısıyle anlamlı olan tipik ve karakteristik olgu ve özelliklerin s9ylltlanmasıyle oluşturulmuş kavramsal bir bilgi aracı olarak, gerçeain daha iyi anlaşılmasını ve anlatılmasını.sa~ayan düşünce! bir yapıdır. Görgill gerçeai bu düşüncel yapıyle karşılaştırarak anlamaya ve ölçmeye çalışınz. Bu karşıj.a:ştırma gerçeain bize hangi noktalarda düşüncel tablodan ayrıldığını ve haııgi noktalarda da bu taploya yaklaştığını görmemize yardımcı olacaktır. N. Abadan ideal tipin bu rolünde deainerek, ideal tipin «mutasavver herhangi bir yeni teşkilatın alacağı muhtemel mahiyet ve şekli peşin olarak tayin etmek imkanı» sa~la dığı için «yüksek bir ameli de~er taşıdığını» belirtmektedirg. Coşkun SAN. a.g.e., s "Julien FREUND,...e s Aktaran Julien FREUND,...e., s Max WEBER, g.e. s. 202 vd. ve Julien FREUND...g.e., s. 58 vd. 4z Raymond ARON. a.g.e., s Nermİn ABADAN. Bürokrası. SBF Yayını. No: 92-74, Ankara, 1959, s. 54.
10 S6 AMME IDARESİ DERGisİ Usa1lık ve UssalIaşma Ussallık kavramı Weber'in dünya göıiişünün temel öğelerinden birini oluşturmaktadır. Bazen «entellektüelleştirme» sözcütünü kullandığı bu kavrama ilişkin görüşlerini «Meslek. olarak BlUm. ve «Meslek Olarak Siya. set. adlı iki ünlü konferansında belirtmiştir44. Weber'e göre, giderek artan ussallaşma hiçbir şekilde içinde yaşanılan hayat koşullarının genel bilgisi anlamına gelmez. Ussallaşma, ilke olarak, hayatın akışına kanşan hiçbir gizemli ve öngörülemez gücün bulunmaması, kısaca herşeye öngörme yoluyle üstünlüğümüzü kabul ettirebilmemiz demektir. Ussallaşmanın anlamı dünyanın büyüsünün bozulması, sihirden sıynlmasıdır. Weber'in batı uygarlığına özgü bir olgu olarak aldığı ussailık bilimsel uzmanlaşmanın, bir sonucudur, ürünüdür. Bu kavram hiçbir metafizik güce sahip değildir. Ussaııaşmamn, insanlığın oluşunu belirlenmiş bir yöne ve kuramsalolarak öngörülebilecek bir amaca doğru zorunlu olarak sürük leyecek gizemli ve metafizik kuvvetle ilişkisi yoktur. Bu kavram, daha faz la etkinlik ve verimlilik ereğiyle, insanlann çevre ve araçlanyle olan ilişki lerinin incelenmesi temeline dayanarak çeşitli eylemlerin işbölümü ve eş güdümü yoluyle hayatın örgütlenmesi anlamına gelmektedir 45. Böylece Weber ussallaşma sürecinin ekonomi, hukuk, din ve yönetim gibi toplumsal yaşamın bütün alanlannda görülmesini devrinin bir özelliği olarak karşılamıştır. tnsanın teknik dehası ile gerçekleştirilen bu gelişme sayesinde dış dünyamn denetlenmesi olanağının giderek artacağını ve ön görme yoluyle herşeye (belki de geleceğe) üstünıütünü kabul ettirmesinin mümkün olacağını ileri sürmüştür. Bürokratik yönetim biçimi, Weber'e göre, en ussal örgü~ tipini oluşturmaktadır ve sahip olduğu üstünlük nedenleri dolayısıyle çok sayıda eylem türleri için geçerlidir. Bürokratik ussallaşmanın kaçınılmazlığına olan inancıdır ki, Weber'i üretim araçlannın millkiyeti rejiminde devrim yoluyle yapılacak değişikliklerin bu sürecin oluşmasım ve varlığını sürdürmesini etkilemiyeceği sonucuna götürmüştür...gelecek bürokrasinindir» özdeyişi kaynağım bu düşünceden almaktadır. EGEMENLİK BtçİMLERİ TİPOLOJtSt Siyaset sosyolojisine ilişkin göıiişlerini özellikle..ekonomı ve Topının. adlı yapıtında aynntılı olarak açıklayan Max Weber'in yasal egemenliğin en an tipi olarak nitelediği bürokratik yönetim örgütünün karakteristiklerinden önce, toplumbilimdnin siyasetin tammı ve devlet, meşruluğun temelleri ve başlıca egemenlik tipleri üzerine ileri sürdüğü görüşlerine kısa ca değinmek uygun olacaktır. Siyaset ve Devlet..Siyaset Adamının İstidat ve Mesleğb konusunda verdiği konferansmda siyaset kavramımn olağanüstü derecede geniş olduğunu ve bu kavra <if Max WEBER, Le Sa1/llDt et Le PoI1dque., "Juller; FREUND,.,.e., s. ıs vd.
11 WEBER VE İDEAL Tİp BÜROKRASİ ANLAyıŞı 57 mın yön yerici tüm özerk ve bağımsız faaliye't türlerini kapsadığını belirten Weber, siyasetten yalnız «devlet» olarak adlandınlan siyasal kümenin yönetilmesini ya da bu yönetme üzerinde yapılan etkiyi anlıyor46. Devletin yüklendiği görevlerin zaman içinde de~işebileceğini gözönüne alarak, modern devleti yaptıklannın yani görevlerinin içeri~ ile de~l fakat sosyolojik yönden özgül bir ardç olarak nitelendirdi~ «fiziksel şiddetı. yoluyle tanımlamaktadır. Weber'e göre çağdaş devletin, belirlenmiş bir ilikenin sınırlan içinde kendi adına meşru fiziksel şiddet ve baskı tekelini elinde tutan ve uygulayan beşeri bir topluluk olarak tasa:rlanması gerekirf1. Bir egemenlik kümesinin slyasal bir kümeye dönüşebilmesi, kendi varlı~nın ve koyduğu kuralların geçerlili~nin cojtrafyayönünden belirl~nebilir bir bölge içinde fiziksel baskının sürekli olarak uygulanması yoluyle güvence altına alınmasıyle olur48. Koyduğu kurallann uygulanmasında meşru fiziksel baskı ve şiddet hakkını tekelinde tutması gerekir. Tüm siyasal kümeler gibi, devlet de meşru şiddet hakkının tek ~ayna~ olarak insanın insan üzerindeki egemenli~ ilişkisinden ibarettir. Devletin varlı~dan söz edebilmek için egemen olanlar tarafından öne sürülen otoriteye egemen olmayanların itaat etmeleri gerekir. -",:-"-,., ;,~" ı..c,~.. T,,....-.,-...1"-... ~-.'..,..--" Böylelikle, çabasını devl~tin tarihsel yapısının irdelenmesinden çok: siyaset olgusunun genelolarak anlaşılmasına yönelten Weber, tüm siyasal egemenliklerin temelinde emrt;tme ve itaat etme ilişkisinin varhjtından söz ederek, itaat edenlerin neden ve hangi koşullarda itaat ettiklerini sormaktadır. MeşruluAtm Temelleri Meşru egemenlik tiplerine geçmeden önce Weber'in Macht ve Herrschaft kavramları arasında yaptığı ayınma kısaca de~ekte yarar var: Weber'e göre49, güc, erk, iktidar (macht, puissance) sözcüğü, bir toplumsal ilişkide bireyin kendi iradesini direnmelere karşı bile üstün kılması şansı anlamına gelir. Bu şansın dayanağı, temeli önemli dejtildir. Egemenlik (herrschaft, domination) bir emre itaat etmeye hazır belirlenebilen kişiler bulma şansı demektir. Weber, sosyolojik olarak şekilsiz (amorphe) saydı~ erk kavramını, sosyolojik bir kavram olarak nitelediği egemenlik kavramından ayırmaktadır. Egemenlik olgusunun varhjtı emir veren bir birey ile bu emirlere uymaya hazır başka kişiler olmak üzere iki. kişinin bulunmasına bajthdır. Başka bir deyişle, başkalanna emir veren bir bireyin var lı~ yeterli olup, ne yönetsel bir örgütün, ne de bir topluluatm (groupement) bulunması zorunludur. Örne~n bir aile içinde baba egemenlijtiı1i herhangi bir yönetsel örgüt olmaksızın kullanmaktadır. Demek ki, erk olgusunda emretme zorunlu olarak meşru olmadığı gibi, itaat etme de bir görev dejtildir. Oysa egemenlik olgusunda itaat etmenin dayana~, temeli vardır. Bu.. Max WEBER. a.g.e., s Max WEBER, Lg.e., s Max WEBER, Eı:onomle et SocWt' (Fr. Çev.: Julien FREUND et Les Autres), Tome Premier, Plon. Paris s. 57. "Max WEBER. a.g.e., S. 56.
12 58 AMME İDARESİ DERGİSİ temel bireylerin kendilerine verilen emidere çeşitli giidillere dayanarak uymalan, bu emirleri kabul etmeleridir. Weber'e göre her gerçek egemenlik ilişkisi asgari bir itaat etme iradesi içerir, taşır. Fakat bir hukuk kuralın ca giivence altına alınmış hak olarak öne sürülebilen her istek (pretentlon) egemenlik olarak nitelendirilemez. Aksi takdirde bir işçi, ücret hakkı çerçevesinde, işverenin maitre'i olacaktır. İşte Weber'in oluşturduğu egemenlik biçimleri tipolojisi bu itaatın giidillerine dayanmaktadır. Bu giidillerin niteliğidir ki, egemenlik tiplerini belirler. Max Weber'e göre, hiçbir egemenlik tipinin sürekliliğini yalmzca mad desel, yaln:ızca duygusal ya da yaln:ızca ussal giidülere dayanmakla yetinmediğini tecrübeler göstermiştir. Aksine tüm egemenlik biçimleri üyelerinde kendilerinin meşruluğuna (legitlmlte) dair bir inanç uyandırmaya ve bu inancı sürdürmeye çabalarso. Egemenlik biçimlerini belirleyen etmen meşruluğa inanç türleridir. Kişilerin bir düzene meşru bir geçerlilik tanımalanmn temelleri ise şunlardır: Gelenek, duygusal nitelikte bir inanç, de~ere ilişkin ussal bir inanç ve nihayet yasallığına inanılan yazılı (pozitif) bir metijıs l. Bu temeller üzerine kurulan egemenlik meşru olduğunu göstermek ve bunun sürekliliğini sağlamak ister. Böylece egemenlik geçici biı üstünlükten sıyrılıp sürekli ve yerleşmiş bir düzen haline gelmektedi.rs2, Meşru Egemenlik Tipleri Weber'e göre üç meşru egemenlik 53 tipi vardır ve meşruluk üç niteliğe btirünebilir54 : LO Max WEBBR,...e., s ı Max WEBBR, LI.e" s. 36. n H.ans FREYER, SoııyoIojlye Girit (Çev.: Nermin ABADAN), SBF. Yayını, No: Ankara, 1963, s Türk kamu yönetimi literatüründe cherrsclıaft> karşılı~ında otorite (yetke) sözcii~ün daha yaygın olarak kullanıld$ görül.ıııektedir. Kuşkusuz bunun başlıca nedeni İngilizce çevirilerde bu terim karşılılında cauthority. sözcii#i.inün kullanılmış olmasıdır. orneiin N. ADADAN, Weber'in ebu tabiri hııkukt nıauada deai1, sırf sosyolojik bir vakayı açıklama gayesiyle kulland$ için. otorite deyimi ile ifade etmeyi uygun buld~u yazmaktadır (s. SS). Buna karşlı.k Raymond ARAN, herrschaft karşılılında fransızca çevirilerde cdomination» SÖı:CiIjtiiIiÜn kıılıanılmasını doilru bularak, otorite (autorite) sözcü#ünü kullanmanın uygun düşmeyecelini, çünkü Weber'in cmattre.in (efendinin) sahip old* dop! ya da sosyal. nitelikleri belirlemek için otorite (Autorttlt) sözcü#ünü de kullaııdı~ın'l belirtmektedir (s. 556). Biz, Aron'un açıklanıasım da göz önünde tutarak, Weber'in siyaset sosyolojisinin temel öi!esini oluşturan ve fransızca çevirilerde «domination. sö~ ile ifade edilen cherrsclıaft. karşılılında...,nenltt- sö~'ü otorite (yetke) sözcü#üne ye~yonız. Ancak hemen belirtelim ki, Weber'in herrsclıaft için verdiji tanımı göz önünde tutmak kaydıyle, bu tercihin Weber'in bu konudaki görüşlerinin açıklanmasına ve anlaşılınasına ~ doilruya bir etkisi olınayaca~ kanısındayız. Hatta Weber'in herrsebatt taınmı ile örnetin SİMON ve arkadaşiannca yapılan otoritenin rulısal tanımı (H. A. SİMON, D. W. SMITHBOURG. V. A. THOMPSON, ıc- Yibıedml (çev. C. MIHÇlooLU), SBF. Yayınları, 1974, s. 175) arasında pek büyük bir fark olmadı~, aksine bu tanımın ve öne siitü1en otorite türlerinin Weber'den esinlen~ söylenebilir. öte yandan, Weber'i fransızcaya çeviren Julien "FREUND'ün herrschaft karşıiı~ı olarak domination'u yetıemesine nıımen. kinıi çevirilerde de autorlıe ~ün kullaııı1dı~ göril.lmektedir. Orneji.n Weber'in cgeııammelte Auf8Mtze mr RelJgIDııııozIoloııte- adlı eseriniıl birinci cildinden yapılan çeviride A. LEVY «otorite tipleri. deyinıini kullanmıştır. Ayrıca
13 WEBER VE İDEAL TİPBÜROKRASİ ANLAyıŞı 59 i) Yasal egemenlik ussal niteliktedir, ussal olarak konulmuş kuralların yasallığının geçerliliğine ve yasaya uygun olarak seçilmiş şeflerin meşrulu~naolan inanca dayanır. Bu egemenlik tipinde kişiselolmayan, nesnel ve yasaya uygun olarak alınmış emirlere itaat söz konusudur. 2) Geleneksel egemenlik, geçerliliğini her zaman sürdürmüş geieneklenn kutsallığı ve bu araçlarla egemenliği kullanacak olanların meşrulu~ inancına dayanır. Bu egemenlik türünde adetlerin yaygınlığından dol1;an saygı gereğince, geleneğin gösterdiği ve görevlerinde geleneğe bağlı olan iktidar sahibine itaat edilir. 3) Karizmatik egemenlik, bir kişinin ya da emirlerinin kutsallığına, kahramanlık erdemine ya da örnek olma niteliğine tabi olmaya dayanır. Başka bir deyişle, ermişliği, kahramanlığı ya da örnek kişiliği dolayısıyle diğerlerinden ayrılan karizmatik. şefe itaat söz konusudur. Örneğin peygamberin ya da siyasal alanda seçilmiş savaş şefinin, büyük bir demogo ~ veya siyasal bir parti şefinin sahip oldu~ karizmatik otorite gibi. Önemle belirtmek gerekir ki, bu üç meşru egemenlik tipi ideal tiplerdir ve tarihselolarak hiçbiri «arı» halde bulunmaz. Ancak Weber bu olgunun mümkün olan en arı egemenlik tiplerinin kavramsalolarak saptanmasına engelolmadığını söyler. Aksine bunun iki yararı vardır. Bir kere, özel bir 'durumda egemenlik biçimleri ve bunların ideal tiplere ne ölçüde yaklaştıklari konusunda ipuçları verebilir. İkinci olarak da, az çok açık bir kavram aracılığıyle çalışmak olanağı sunar. Weber üç ideal egemenlik biçimi geliştirmekle tarihsel gerçeğin kavramsal şema içinde «hapsedilmiş» oldu~a inanmadığım açıkça belirtmektedirs5. Demek ki, meşru egemenlik tipleri görgill gerçekten soyutlanmış düşüncel tiplerdir ve hiçbir zaman tarihsel gerçek içinde an halde rastlanamaz. İdeal tip kavramına ilişkin olarak daha önce belirtilen özelliklerin egemenlik tipleri için de geçerli oldu~a kuşku yoktur. YASAL EGEMENLİGİN ARI Tİp,İ: BÜROKRATİK YÖNETSEL ÖRGÜT Weber'e göre yasal egemenliğin en arı tipi bürokratik nitelikte yönetsel örgüt aracılığıyle gerçekleştirilen egemenliktir. İktidar sahibi konumunda olan yalnızca kümenin şefidir ve iktidar sahipliği ya bir seçim ya da halefin belirlenmesi gereğince veya iktidara sahip çıkma yoluyle olur56. Yasal egemenlik tipinde hukuk özü itibariyle soyut kurallar cosmos' udur. Yani hukuk iyi düzenlenmiş soyut ve ussal kurallar bütünüdür. İk CE1rODOaıJ ye ToplDm»un birinci cildinin fransızca çevirisinde yal.n.uı:ca bir yenie domination SÖZCi!LIL1 yanında parantez içinde autorite söz.cüaüne de yer verilmi.ştir. Bu yüzden, yazıda bazen egemenlik, bazen de (özellikle eleştiriler bölümünde) otorite sözcii#üniln' kullaru JaCaImı, bu deyimlere bu yazı çerçevesinde farklı anlamlar verilmemesi gerektiilm şimdiden belirtiyoruz. Çünkü Weher'in sosyolojik bir kavram olarak aldıaı herrsclıaft'ın tanımıyle hukuksal bir olayın açıklanmasını amaçlamadıaı kuşku götürmez. si. Max WEBER,.,..e., s :lsa.k. 56 Max WEBER, g.e., s. 226.
14 60 AMME İDARESi DERGİSİ tidarın yasal sahibi üst (devlette seçimle gelmiş başkan) hukuksal düzenle melerde bulunduğu zaman kişiselolmayan kurallara itaat eder. İktidar sahibine itaat eden küme üyeleri onun şahsına de~il fakat kişiselolmayan kurallara itaat ederler. Demek ki, kümenin üyesi sıfatıyle ve yalruzca «hukuba itaat söz konusudur. Küme üyeleri, iktidar sahibinin ussal kurallarca belirlenmiş nesnel yetkisinin sınırları içinde ona itaat etmek zorunda dırlar S7 Bürokratiko-monokratik yönetimin üstünlük nedenlerinden biri evrensel yani bürokrasinin birçok eylem türlerine uygulanabilmesi olana~dır. Weber devlet, kilise, ordu, siyasal parti, ekonomik işletme, çıkar kümeleri, dernek ve vakıf gibi bütün alanlarda modern küme biçimlerinin gelişmesinin bürokratik yönetimin sürekli olarak ilerlemesiyle özdeş olduğunu belirtmektedirss. En ussal egemenlik biçimini oluşturan bürokratik yönetimin üstünlüklerini Weber şöyle sıralamaktadır: Kesinlik, süreklilik, disiplin, güvenlik, erk sahibi için olduğu kadar ilgililer için de öngörülebilirli~, hizmetlerin yoğunluk ve yaygınlığı, tüm görevlere uygulanabitme olana~ yani evrensel liği ve en yüksek verim ve etkinliği gerçekleştirmeye teknik yönden yetenekli oluşu. İşte bu üstünlüklere sahip bir bürokratik yönetimin doğuşunu Weber modern batı devletinin bir tomurcuğu, çekirdeği olarak karşılamaktadır. Bürokratik yönetimin üstünlüğünün en büyük aracı, is'ter kapitalist ister sosyalist temel üzerine örgütlenmiş olsun, modern tekni~n ve üretim malları ekonomisinin gerekli kıldığı uzmanlaşmış bilgidir. Bu çark yasal hükümetlerde olduğu gibi, iktidara gelen devrimciler ve işgalci düşn;ıan için de işlemeye devam eder. Bu çark olmaksızın modern yaşam olanaksızdır. Bilgi gereğince egemenlik yani teknik bilgi üstiinlüğüne dayalı bir egemenlik tipi olan bürokratik yönetimin gelişmesi bunu elverişli kılan ve hazırlayan bazı ön koşulların gerçekleşmesine bağlıdır. Bunlar kısaca para ekonomisinin yerleşmesi, vergileme sisteminin, ulaştırma ve bildirişme araçlarının gelişmesi gibi koşullardır 59 YasaI-Ussal Egemenlilin Karakteristikleri Weber ideal tip kavramına bağlı olarak geliştirdiği bürokratik yapının karakteristiklerini ve dayandı~ ilkeleri Ekonomi ve Toplum'da şöyle sıralamaktadır<ıo: 1 - Kurallara göre örgütlenen ve yönetilen birbirine uygun, tutarlı ve sürekli bir kamu görevleri bütünü. ı - Belirlenmiş bir yetki alanı. Bunun anlamı şudur: a) Sistematik bir iş. bölümünün uygulanmasıyle verilen görevleri belirleyen bir yükümlülükler (ya da sorumluluklar) alanı, 51 Max WEBER, a-ı.e., s sı Max WEBER, a.,.e., s. 229.!l9 Max WEBER, a.,.e., s. 230 ve Nermin ABADAN. a-l.e., s \ii Max WEBER...e., s ve L'Admlnlııtratiou Publf4ue, RecueU de Teırtes, Annan Colin, Coll. U, Paris, 1971, s
15 WEBER VE İDEAL Tıp BÜROKRASİ ANLAYIŞI 61 b) Bu' görevlerin yerine getirilmesi için her görevliye verilmesi zorun lu otorite, c) Zorunlu baskı araçlarının açık tanımı ve kullanılmasının önceden belirlennıiş koşullara bağlanması. 3 - Görevlerin örgütlenmesi hiyerarşi ilkesine göre olur. Bunun anla mı, ast düzeydeki her görevin (yani makamın) daha üst düzeydeki bir görevin denetim ve gözetimine bağlanmış olmasıdır. 4 - Bir görevin yürütülmesini yöneten kurallar teknik ya da yasal ni telikte olabilirler. Bu kuralların ussal olarak uygulanabilmesi için uzmanlaşmış bir formasyon zorunludur. Bu demektir ki, yalnızca eksiksiz bir teknik formasyona sahip olduğunu kanıtlayan kişi yönetsel personelolarak göreve atanabilir. 5 - Ussal tipte yönetsel personelin ilke olarak yönetim ve üretim araçlarının iyeliğinden uzak tutulmaları gerekir. Öte yandan, görevlerin yürütüı mesinde kullanılan örgüt malları ile memurun kişisel ve özel amacı için kullandığı kendi malları arasında tam bir ayınm ilkesi vardır. Görevlerin yerine getirildiği yer yani büro ile memurun oturduğu yer yani konut ara sındaki ayınm bunu karşılamaktadır. 6 - Ussal egemenlik tipinde memur tarafından göreve sahip çıkılmaması esastır. Eğer, yargıçların ve daha yeni olarak yönetsel personelin ve hatta işçilerin durumunda olduğu gibi, bir göreve' bağlanmış «hakları. varsa. bu onların bunlara sahip çıkması için değil fakat yalnızca görevin yilrütülmesinin nesnel ve bağımsız niteliğini olduğu kadar, memurun konulmuş kurallara uymasını da sağlamak içindir. 7 - Yönetsel işlemler, kararlar ve kurallar yazılı olarak yapılır ve saklanır. Bu ilke sözlü tartışmaların kuralolduğu durumlarda da geçerlidir ve en azından ön 'tartışmalara, önerilere, her türden karar ve kurallara uygulanır. Weberyen Bürokraslde Memurun ÖzelUkleri Yasal-ussal egemenliğin en arı tipi olan bürokratik yönetim örgütü Weber'in aşağıda sıraladığı özellikleri taşıyan memurlardan oluşmaktadır ı. 1 - Memur kişiselolarak özgür olup yalnızca gürevinin nesnel gereklerine itaat eder. 2 - Memur açıkça tanımlanmış bir görevler hiyerarşisi içinde hizmet görür. 3 Her görevin açıkça belidenmiş bir yetki alanı vardır. 4 - Memur, ilke olarak bir sözleşme, başka bir deyişle. karşılıklı ve özgür bir anlaşma yani açık bir seçme (selectlon) temeli üzerine hizmetlil alınır. ol Max WEBBR,...e s. 21iı-227.
16 62 AMME İDARESI DERGİSİ 5 - Memur adayları sınavla kanıtladıkları ya da diplomayla belgelen dirdikleri mesleksel niteliklerine göre işe alınırlar. Bunlar seçilmezler fa kat atanırlar. 6 -Memur miktarı belirlenmiş bir parayla ödüllendirilir. Çoltu zaman emeklilik ikramiyesine hak kazanır. İşveren otoritenin özellikle özel kesimde yalnızca bazı koşullar altında işe son verme hakkı vardır, buna karşılık memur her zaman çekilmekte özgürdür. Ücret dilimleri hiyerarşik sıra uyarınca ayarlanır, fakat aynı zamanda görevin sorumluluk derecesi ve görevlinin sosyal statüsünün gerekleri tamamlayıçı ö~eler sıfatıyle hesaba katılabilirler. 7 - Gör~v memurun tek ya da en azından başlıca u~aşısı yani mesle~dir. 8 - Memur kariyer yapma olanağı kazanır. Kıdeme ya da liyakata da yanan veya her iki ö~eyi birleştiren bir yükselme sistemi söz konusudur. Yükselme üstlerin de~erlendirmesine bağlıdır. 9 - Memur yönetim araçlarının iyeliğine ve görevine sahip çıkmaksızın çalışır Memur görevının yerine getirilmesinde sıkı ve sistemli bir disiplin ve denetime tabidir. Weber, özelliklerini sıraladığı bu örgütün, ilke olarak, çok sayıda eylem türlerine kolaylıkla uygulanabilece~ni belirtmektedir. Kar amaçlı ya da kar amaçsız örgütiere oldultu kadar, maddi ya da idealist amaçlar izleyen herhangi bir örgüte uygulanabilir. Bunun gibi, anılan örgüt tipi siyasal partiler ya da dinsel örgütler tarafından da kullanılabilir. Yukarıda sayılan üstünlükleri dolayısıyle teknik ve biçimsel yönden en Ussal örgüt tipini oluşturan bürokratik yönetim, günümüz yönetiminin sayısız gereksinmelerinin karşılanması bakımından kaçınılmazdır. Buraya değin Weber'in, bir yandan yasal-ussal egemenlik tipinin ka rakteristiklerini sıralayarak, öte yandan memur ile görevli arasındaki ;lişkileri analiz ederek düşüncel bir bürokratik örgüt tipi oluşturduğunu gördük. Denilebilir ki, bu düşüncel tablonun temel ölçütü, rol ve davranışların kişiselolmayan nesnel kurallar uyarınca önceden saptanmış olması dolayısıyle «öngörülebilirli~» dir. Gerçekten, ideal bürokratik örgüt tipinde tüm işlemler önceden konulmuş kurallar çerçevesinde cereyan etmektedir. Örne~n baskı araçları açıkça tanımlanmış ve kullanılabileceği koşullar oelirlenmiştir. Bu işleyiş tarzı bir örgüt üyesine ötekilerin davranışlarını öngörme olanağı sa~ar. Yüksek düzeyde bir biçimsellik içeren bu örgüt tipi, ilişkileri önceden tanımlanmış ve belirlenmiş kalıplara indirgeyerek çatışmaları azaltabilir, kişiselleştirilmiş ilişkileri ve ussal olmayan duygu ve düşünceleri (düşmanlık, korku, ihtiras vb.) ayıklayabilir. Webere göre bürokratik egemenliğin sosyal sonuçlarından biri, en biçimsel gayri şahsiliğin m tünlü~dür: sine ira et studio, memur kinsiz ve tutkusuz, a$ksız ve çoşkusuz,,«kişileri düşünmeksizin», yalnız ödev kavramının baskısı altında, bi
17 WEBER VE İDEAL Tİp BüROKRASİ ANLAyıŞı 63 çimsel yönden herkes yani aynı durumda bulunan tüm ilgililer için eşit bir tarzda görevini yerine getirecektir>!. Görüldüğü gibi, Weber'in betimledijp ideal 'tipde biçimsel yapı ve ilişkiler ön planda gelmektedir. Weber'yen bürokratik örgütün özelliklerini kabaca üç noktada özetlemek olanaklıdır: Görev ve yetkilerinin nesnel ve ki şisel olmayan kurallarla tanımlanmış olması, üst düzeydeki otoritenin ast düzeydeki otoriteyi denetim ve gözetimi altında tuttuğu baskıcı bir hiyerarşik yapının, başka bir deyişle, kurallarca tanımlanmış katı bir denetim ve yaptınmlar sisteminin varlığı ve nihayet, teknik nitelikleri uyarınca biı ömür boyu örgütte kalmak ve görevini tek ya da başlıca uğraşı olarak herkes için eşit ve kişisel düşüncelerden uzak biçimde yerine getirmek üzere atanmış memurlardan oluşması. WEBERYEN BüROKRASİYE YÖNETİLEN ELEŞTİRİLER Yasal-ussal egemenliğin en arı tipini oluşturan bürokratik örgüte yöneltilen eleştirilerin kabaca iki nokta üzerinde toplanabilecejpni sanıyoruz. Eleştirilerin bir bölümü ideal tip kavramının nitelijpnden ve yorumlannıasındaki anlaşmazlıklardan kaynağını almaktadır. İkinci bölüm eleştiriler ise, ideal bürokratik örgüt tipinde dejpnilmeyen ya da boş bırakılan önemli noktaların varlığına ilişkindir. İdeal Tip Kavramına İllşkin Eleştiriler Weberyen bürokrasiye yönetilen eleştirilerin ilk bölümü, ideal tip kavramının çeşitli şekillerde yorumlanmasından, daha açık bir anlatımla, yasal-ussal egemenliğin en arı tipi olan bürokrasinin Weber tarafından bir «ideal tip» olarak tasarlanmasının gözönüne alınmamasından doğmaktadır. Örnejpn C. J. Friedrich görgül gözlem ve deneysel analizlerden çok akıl yürütme yoluyle kurulan ideal tiplerin farazi aklı tasavvurlara dayandığını ve böylece değer yargılanndan uzak bir sistem yerine spekülatif bir sonuca ulaşıldığını ileri sürmüştü~. Reinhard Bendix'in «ideal tipe hiçbir bürokrasinin uymadığını ve bu ele alışın gerçek dışı olduğunu» öne sürdüğünü belirten G. Şaylan'ın «yeryüzündeki mevcut bürokrasilerin hiçbirinin ideal tipe 4ymadığını» yazarak bu kanıyı paylaştığı anlaşılmaktadı~. Öte yandan Weber'in, «toplumlarda otorite biçimlerinin üç tip olabilecelpni söylemesi ve bu biçimler arasındaki alt modelleri açıkça ele almaması» ve «toplumsal yaşantının sürekli olarak daha ussallaşacağı varsayımından ha reketle gelenekselotorite biçiminden ussal-yasal otorite biçimine doğru zorunlu bir gelişmenin olacağını kabul etmesi» dolayısıyle eleştirildijp de görülmektediı<ıs. Son olarak, Stanley H. Udy'in eleştirisine değinerek ilk bölümde toplanabilecek eleştirileri bitirelim. Udy, sanayileşmemiş 150 ortak 62 Max WEBBR,,.e., s ] Aktaran Nermin ABADAN,,.e., s Gencay ŞAYLAN, TOrIdye'~ Kapıtalızm, Bürokraal ve Sıyasal İdeoloJI, TODAlB Yayınları No: 140, Sevinç Matbaası, Ankara, 1974, s Metin HBI'BR, MOdemI~ ve Bürokraal, Karfılattınualı Kamu Yönetlmlne GIrIf, Sosyal Bilimler Demeli Yayınları: G-3, Ankara, ı973, s. 25.
18 64 AMME İnARESI DERGİSİ lıkta 150 biçimsel örgüt üzerinde yaptı~ı görgül incelemesinde66, Weberyen ideal tip karakteristiklerin «bürokratik» ve «ussal,. olmak üzere iki grupta toplanabileceğini yazmaktadır. Yedi karakteristikten üçü,(hiyerarşik otorite yapısı, yönetsel kadro ve makama göre farkwaştın1mış ödüller) «bürokratik», dördü ise (sınırlanmış amaçlar, performans, parçalı katılma ve denkleştirici ödüller) «ussal» ~elerdir. Udy'e göre, biçimsel örgütün «ussal» öğeleri olarak adlandırdığı ikinci grup de~kenler Weber biçimi tüm bürokrasilerde görülemez,fakat yalnız «yasal-ussal» tipde bulunabilir. Daha açık bir anlatımla Udy, ideal tipin karakteristiklerinden bazılarının Weberyen anlamda açıkça bürokratik nitelikte olan örgütlerde bulunmadığını, bu yüzden bunların temel nitelikte olmadığını ve bürokrasi kavramı içine girmemesi gerektiğini öne sürmektedii-67. Öte yandan Onaran da Udy'e atfen «Weber'in bürokrasi modelinin ikili bir özelliğe sahip bulunduğunu, bunun heın gözlemlenen olgulara dayanan bir sınıflandırma, hem de örgütlere almaları gereken biçimi gösteren «ideal», aşkın bir modelolduğunu,. ve «Weber'in düşündüğü gibi «ideal», ussal bir: bürokratik örgüt tipi düşünmenin mümkün olmadığını» yazmaktadır66.. Weberyen bürokratik örgüte yöneltilen bu eleştirilerin tutarlı olup olmadığının «ideal tip» anlayışı çerçevesiiıde de~erlendirilmesini gerekli görüyoruz. Friedrich'in ideal tipler oluşturmakla spekülatif bir sonuca ulaşıldığı yolundaki eleştirisi, kanımızca ideal tiplerin görgül gerçekle. özdeş olduğıı varsayımının öne sürülmesi durumunda tutarlı bir eleştiri sayılabitirdi. Oysa Weber ideal tip egemenlik biçimlerinin, somut ve görgül gerçek içinde an halde bulunabilece~ savında değildir. Tam tersine ideal tiplerin birer ütopya olduğılnu belirterek analizlerinin bu aşamasında böyle bir çelişkiye ve tutarsızlığa düşmemiştir. Öte yandan Weber'in ideal tipleri tamamen farazı akli tasavvurlara dayanmamakta, gözlemlenen kimi olgulann soyutlanması ve vurgulanması yoluyle ortaya çıkmaktadır. Yeryüzündeki hiçbir bürokrasinin ideal bürokratik örgüt tipine uymadığı yolundaki eleştiri de kanımızca tutarlı değildir. Çünkü ideal tip bürokratik örgütün görgül bürokrasilere uymaması onun «düşünceı,. bir yapı olmasının doğal sonucu ve gere~dir. Weber bu noktayı yani ideal tip bürokratik örgütün görgül gerçek içinde bir benzerinin ya da karşılığının (equivalent) bulunmadığını açıklıkla' belirtmiştir. Kısaca Weber'in böyle bir iddiası yoktur, o ideal 'tipik yapılara görgül geçerlilik tanınmaması gerekti~ni apaçık söylemiştir. Weber'in toplumlardaki otorite biçimlerini üçe indirgeyerek üç ideal tip arasındaki alt modelleri açıkça ele almadığı ve gelenekselden yasal-ussal otorite tipıne doğru zorunlu bir gelişmenin olacağını kabul etti~ yolundaki eleştirileri de yerinde bulmuyoruz. Her şeyden önce üç otorite tipi «ideab tiplerdir, toplumlardaki tüm otorite biçimlerini yansıtınaz. Gerçekten Weber yasal iktidar tipinin, hukukun biçimsel' ussaliığının zaferi sonucu öteki oto.. Stanley H. UDY. cbureııucracy and Rationality in Weber's Orgapization Theory: An Empirical Study, iri AmıetiCaD SOC::IOIOııkaI Reriew. Vol. 24, December 1959, S a Aktaran Nicos P. MOUZEUS,...e.. s oaaz QNARAN,...e.. s. 46.
19 WEBER VE İDEAL T,İp BÜROKRASİ ANLAYIŞI 65 rite tipleri yanında ortaya çıktığını belirtmekte, ancak bununla yetinmeyerek bürokrattk iktidarın yasal iktidarın tek biçimi değil fakat en an biçimi olduğunu eklemektedi~. Öte yandan Weber, tüm görgü! egemenlik biçimlerinin bu üç ideal tipden birine uymak zorunda olduğunu da kanımızca ileri sürmemiştir. Tam tersine, Weber'e göre, görgü! durumlann çogw.. luğu bu arı tiplerin birçoğu arasında bir bileşim (combina1son) ya da geçiş (transition) dir. Bu yüzden, sürekli olarak yeni deyimler bulmak zorunda kalacağımızı, örneğin, kısmen ussal otorite biçimine kısmen de geleneksel otorite biçimine uygun düşen karakteristikleri belirtmek için cpatrlmonlyal bürokrasb deyimini kullanacağımızı yazmaktadır. Weber, tarihsel akış içinde görülen otorite biçimlerinin tanımlanan üç otorite biçiminden biri içinde yer alamayacağını, önerdiği tenninolojinin tarihsel akışın sonsuz çeşitliliğini zorlamak savında olmadığını, yalnızca özel amaçlar ya da genel bir referans çerçevesi için yararlı olabilecek kavramları tanımlamaya yöneldiğini belirtmiştir. öte yandan, Weber'in gelenekselotorite tipinden yasal-us sal otorite tipine doğru zorunlu bir gelişme olacağını kabul ettiği yolundaki kanıyı da paylaşmak olanaksızdır. Gerçi Weber'e göre, bilimsel uzmanlaşmanın sonucu ve batı toplumuna özgü bir olayolan ussallaşma bürokratizasyonun giderek artmasına yol açar. Ancak bu varsayıma dayanarak Weber'in t.;,plumlardaki otorite biçimlerinin gelenekselden yasal-us sal tipe doğru zorunlu bir gelişmeyi öngördüğü-.ı'ıü öne -sünnek olanaksızdır. Mouzelis'in dediği gibi, karizmatik, geleneksel ve yasal-bürokratik egemenlik tipleri tüm toplumların er veya geç geçecekleri birbirini izleyen evreler değildir. Analitik amaçlarla oluşturulan bu tipoloji tarihsel akışm yön ve anlamı hakkında herhangi bir önyargıya dayanmaz'1o. Eğer Weber'in böyle zorunlu bir evrimi öngördüğü varsayılsa idi, modern tüketim toplumunda karizmatik hatta geleneksel öğelerin sürekliliğinden söz etmemesi gerekirdi. Oysa Weber'in geleneksel ya,da karizmatik otoritenin kaybolacağını önceden haber vennediği belirtilmektedir. 71 Demek ki Weber, üç idealotorite tipi geliştinnekle toplumlardaki otorite biçimlerini üçe indirgemeyi ve bu yolla da görgü! gerçeği tüketıneyi amaçlamamıştır. Görgü! gerçek bu üç ideal otorite tipinin bir kanşımından oluşabilir. Bu yüzden ideal tiplerin hiçbir yerde rastlanamayan modeller 01 duğunu değil, fakat bu düşüncel yapının analitik araç olarak kendisinden beklenen yararları yani somut bürokratik yapıların anlaşılmasını sağlamaya elverişli olup olmadığını öne sürerek yapılacak eleştiriler kanımızca da ha tutarlı olacaktır. Stanley H. Udy'nin eleştirisinde ise, Webertin bürokrasiyle ideal tip an. layışı çerçevesinde uğraştığının hesaba katılmadığı kanısı uyanmaktadır. Gerçekten Udy'nin Weberyen ideal tip karakteristikleri «bürokratik,. ve «us sal» olmak üzere iki grupta toplayan ve bunlardan ussal değişkenlerin We /ii Max WEBER, «Types d'autorite., in Pqdıologle SodaIe, Teııtes Fondamentaux AnııtaJ,I et ADıI6rtaıJns, (Fr. Çev.: A. LEVY), Tome II, Dunod, Paris, 1970, s 'LO Nicos P. MOUZEL1S. a".e., s l Alfred DIAMANT, «The Bureaucratic Model: Max Weber rejected, rediscovered, reformed.., Fransızca çeviri in L'AdmbılstraUoıı PubUque, ReeUeIL de Teııtes, s. 390.
20 66.ı\MME IDARESt DERGtSt beryen bürokratik örgütlerde bulunmadılpnı belirten görgül incelemesinde ideal bürokratik örgüt tipi ile görgül gerçeğin kanştınldılpnı sanıyoruz. Oy sa Weber ideal tiplerin görgül geçerli~e sahip yapılar olmadı~nı, bu noktanın ideal tiplerin kullanılması amnda unutulmaması gerektiğini özellikle belirtmiştir. Kanımızca Udy'nin görgül incelemesinin, ideal tip bürokrasinin somut bürokratik örgütlere ilişkin araştırmalarda ne ölçüde tutarlı bir araç olup olmadı~ açısından yorumlanması daha do~ olacaktır. Bir baş. ka deyişle, aslında Weberin ideal tipler oluşturmaktaki amacı somut gerçe ~in araştınlmasına rehber olabilecek analitik bir araç ortaya koymaktır ve bu yüzden gerçekte Udy'nin yaptılpnı bir ölçüde Weber'in istediğini gerçekleştirmek olarak de~erlendirmek hatalı olmayacaktır. Gerçekten Udy, ideal bürokratik örgiitün yedi karakteristi~ini gerçekle karşılaştırarak gerçe~ düşüncel yapıya uyma ya da uymama derecesini ölçmüş ve böylece bunları yeniden tanımlamıştır. Ancak Udy bunu yaparken ideal tipi gerçe~in ken disi olarak aldı~ndan tutarlı bir eleştiri ortaya koyamamıştır. Oysa Udy ideal tip bürokrasinin gerçeğin incelenmesinde iyi bir rehber olamadığını belirterek eleştirilerde bulunabilirdi. Mouzelis bu yoldaki eleştirilerin ideal tip bürokrasiyi belli özgül karakteristiklere sahip tüm somut örgütleri bu isim altında gruplandırması gereken basit bir mantıks'al sınıf olarak gör. düklerini belirtmektedir. Fakat Weber ideal tiplerin «yakın türler ve özgül farklar» (gemıs proximum et dlfferentia speclfica) şemasına göre tanımlana mayaca~nı ve somut durumlann olayolarak bu şema kapsamına giremeyece~i açıkça ifade etmiştir 72 Öte' yandan, Weber'in bürokrasi modelinin «örgiitlere almalan gereken biçimi gösteren «ideal», aşkın bir model» olarak nitelendirilmesi düşüncesi. ne de katılamıyoruz. Çünkü Weber ne ideal tipin somut gerçek içinde bu lunabileceği savını öne sürmüştür, ne de ideal tiplerin «olması gereken» an lamında bir model oldu~u söylemiştir. Ge1iştirdi~i üç meşru egemenlik tipi «ideal tiplen>dir; görgül gerçeğin anlaşılmasında ve açıklanmasında ipuçları verebilecek analitik araç işi görürler. Bu bakımdan, weberyen bürokratik örgiit tipinin idealli~ini..örgiitlere almaları gereken biçimi gösteren» model anlamında yorumlamamak gerekir. Bu doğrultudaki yorumlar düşüncel yapının bir araç değil fakat amaç olarak tasarıandı~ kanısına yol açabilir ki, Weber'in düşüncesine büsbütün terstir. Özetlemek gerekirse, ideal tip bürokrasinin, hangi örgütlerin bürokratik ka1ıba konulması ve hangilerinin bu kalıp dışında bırakılması gerekti~ini belirleyen kesin sayıda özgül karakteristikleri kapsayan bir modelolarak görülmemesi gerekir 73 İdeal bürokratik örgüt tipi, somut bürokrasilerden hangilerinin bu düşüncel yapıya yaklaştıklarını, hangilerinin de bu kavramsal tablodan uzaklaştıklarını anlamaya yardımcı olmak için oluşturulmuş heuristique, yani gerçeği bulmaya yarayan bir araçtır. Bu yüzden, weberyen bürokratik örgüt tipinin somut bürokrasilere uymadı~ ya da bu modelin «örgiitlere almaları gereken biçimi gösterdiği» yolundaki eleştirilerin do~ olmadı~ı kanısındayız. 'i.' n Nicos P. MOUZELİs, a.,.e., s. 44 ve Max WEBER, EııııaIıı 8U1' la Tbı!orte de la ScI.eoce, S. ıas. n Nicos P. MOUZEUS, a.,.e., s. 44.
DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan
KAY 383 BÜROKRASİ KURAMLARI METE YILDIZ GÜZ 2012 DERS 1: BÜROKRASİ KAVRAMI KAY 383 BÜROKRASİ KISMI DERS PLANI VE OKUMALAR 29 Kasım Bürokrasi tanımları ve açılımları (Okuma: Fotokopiler) 6 Aralık Ders yok
Prof. Dr. Münevver ÇETİN LİDERLİKLE İLGİLİ TANIMLAR Yönetim bilimcilerin üzerinde çok durdukları kavramlardan biri de liderliktir. Warren Bennis in belirttiği gibi, liderlik, üzerinde çok durulan, yazılan
209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.
Russell ın Belirli Betimlemeler Kuramı Russell ın dil felsefesi Frege nin anlam kuramına eleştirileri ile başlamaktadır. Frege nin kuramında bilindiği üzere adların hem göndergelerinden hem de duyumlarından
(SSY 3014 Endüstri Sosyolojisi) 4. Hafta Endüstri Toplumunda İşin Örgütlenmesi ve Modern Yönetim Düşüncesinin Evrimi http://senolbasturk.weebly.com Bu bir dinleyici notudur ve lütfen ders notu olarak değerlendirmeyiniz.
İÇİNDEKİLER Birinci Kısım YÖNETİM KAVRAMI VE GELİŞİMİ 1. Bölüm YÖNETİME GİRİŞ 1.1. Yönetimin Kavramsal İçeriği... 3 1.2. Yönetim İşlevleri... 4 1.3. Yönetim Kademeleri ve Özellikleri... 7 1.4. Yönetsel
Mantıksal Operatörlerin Semantiği (Anlambilimi) Şimdi bu beş mantıksal operatörün nasıl yorumlanması gerektiğine (semantiğine) ilişkin kesin ve net kuralları belirleyeceğiz. Bir deyimin semantiği (anlambilimi),
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. KAMU YÖNETİMİ (İŞL202U) KISA ÖZET KOLAYAOF
Yönetim ve Yöneticilik Dersin Amaçları Öğrencinin Yönetim kavramını ve sürecini kavramasını Yönetim biliminin özelliklerini anlamasını Yöneticiliğin fonksiyonlarını ve gereklerini anlayıp gerekli bilgi
TOPLUMSAL KURUMLAR VE AİLE ÇIKMIŞ SINAV SORULARI MURAT YILMAZ EGE ANADOLU LİSESİ 1-) Türkiye de cumhuriyetin ilanından hemen sonra eğitimde, dinde, yönetimde, hukukta, ekonomide, sanatta, aile yapısında
ODTÜ G.V. ÖZEL LĠSESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ZÜMRESĠ 2011-2012 Eğitim-Öğretim Yılı Ders Adı : Siyaset ÇalıĢma Yaprağı 13 Adı Soyadı : No: Sınıf: 11/ SĠYASET Siyaset; ülke yönetimini ilgilendiren olayların bütünüdür.
ANAYASAL ÖZELLİKLER Ulus devlet, belirli bir toprak parçası üzerinde belirli bir nüfus ve egemenliğe sahip bir örgütlenmedir. Ulus-devlet üç unsura sahiptir: 1) Ülke (toprak), 2) Nüfus, 3) Egemenlik (Siyasal-Yönetsel
KAMU YÖNETİMİ Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER TEMEL KAVRAMLAR YÖNETİM KAMU YÖNETİMİ GELENEKSEL KAMU YÖNETİMİ VE YENİ KAMU YÖNETİMİ KAMU YÖNETİMİNİN ELEMANLARI YÖNETİŞİM KAMU YÖNETİMİ VE ÖZEL YÖNETİM DEVLET YÖNETİM
PERFORMANS YÖNETİM SÜRECİ Performans yönetimi hangi yöntem ya da yaklaşımı içerirse içersin aşağıdaki evrelerden oluşur: Değerlendirmenin ilk evresi yöneticilerin bireyin performansını ölçmek için gerek
Gruplar Şebekeler Örgütler Lütfi Sunar Sosyolojiye Giriş / 6-7. Ders Sosyal Grup Nedir? Sosyal grup ortak bir kimliği paylaşan ve karşılıklı beklentilerle birbiri ile ilişki içinde olan insanlar topluluğudur
Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin
2016 KPSS ÖN LİSANS TESTİNİN ANALİZİ Sayıları yüz binleri aşan ön lisans mezunu ya da mezun olabilecek konumda bulunan memur adayı geride bıraktığımız pazar günü (16 Ekim 2016) Kamu Personel Seçme Sınavı
T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi Sayı : Tarih : 1.1.216 Diploma Program Adı : SOSYOLOJİ, LİSANS PROGRAMI, (AÇIKÖĞRETİM) Akademik Yıl : 21-216 Yarıyıl
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS ULUSLARARASI POLİTİK İKTİSAT ECON 367 8 3 + 0 3 6 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü
Nitel Araştırmada Geçerlik ve Bilimsel araştırmanın en önemli ölçütlerinden biri olarak kabul edilen geçerlik ve güvenirlik araştırmalarda en yaygın olarak kullanılan iki en önemli ölçüttür. Araştırmalarda
YÖNETİCİ-LİDER FARKI VE LİDERLİĞİN YÖNETİMDEKİ ÖNEMİ Ahmet VERAL (Rapor) Eskişehir, 2011 1. LİDER Genel bir kavram olarak ele alındığında lider, bir grubun hedef oluşturma ve bu hedeflere ulaşma ve ilerleme
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Uluslararası Siyaset SPRI 322 2 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Fransızca Lisans Zorunlu Dersin Koordinatörü Dersi
T.C. İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ MÜFREDAT FORMU Ders İzlencesi Sayı : Tarih : 1.1.216 Diploma Program Adı : SOSYOLOJİ, LİSANS PROGRAMI, (AÇIKÖĞRETİM) Akademik Yıl : 21-216 Yarıyıl
Öğretim içeriğinin seçimi ve düzenlenmesi Öğretim hedefleri belirlendikten sonra öğrencileri bu hedeflere ulaştıracak içeriğin saptanması gerekmektedir. Eğitim programlarının geliştirilmesinde ikinci aşama
Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme
ENERJİ SEKTÖRÜNDE YÖNETİM YAPISI A. Banu Demirbaş Sayın Başkan, teşekkür ediyorum... Enerji sektöründe serbestleşme ve özelleştirme uygulamaları gereği yeniden yapılanma sürecinde sektörün yönetim yapısı
Kohlberg e Göre Ahlak Gelişimi Kohlberg ahlak gelişiminin gelenek öncesi, geleneksel ve gelenek sonrası olmak üzere üç düzey içinde gerçekleştiğini öne sürmektedir. Her düzey kendi içinde iki ayrı aşamada
TOPLU İŞ HUKUKU (HUK302U) KISA ÖZET KOLAYAOF DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ.
Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane Dünyada yaşanan ekonomik kriz liderlik stillerinde de değişikliğe yol açtı. Hay Group'un liderlik stilleri üzerine yaptığı araştırmaya göre, özellikle
MİTOLOJİ İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR Mit, Mitoloji, Ritüel DR. SÜHEYLA SARITAŞ 1 Kelime olarak Mit Yunanca myth, epos, logos Osmanlı Türkçesi esâtir, ustûre Türkiye Türkçesi: söylence DR. SÜHEYLA SARITAŞ
MBA 507 (11) Örgüt Yapısının Temelleri Ofis İnsanı Tipleri http://www.youtube.com/watch?v=3ob-kacgfok ÖRGÜT YAPISI Örgüt yapısı bir örgütte görevlerin biçimsel olarak nasıl bölüneceğini, sınıflanacağını,
5. HAFTA PFS109 Yrd.Doç. Dr. Yusuf ESER email@example.com Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 PROGRAM GELİŞTİRME SÜRECİ, PROGRAM GELİŞTİRMEDE ÇALIŞMA GRUPLARI VE ÇALIŞMA
ÇOKULUSLU ŞİRKETLERDE PERSONEL SEÇİMİ VE YERLEŞTİRMELER Uluslar arası Personel Seçimi ve İşe Yerleştirmeler Personel planlarına göre ihtiyaç duyulan personelin nitelik ve miktarı önceden saptanmaktadır.
Endüstriyel Ekonomi (IE 415) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Endüstriyel Ekonomi IE 415 Her İkisi 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili
Milli Devlete Yönelik Tehdit Değerlendirmesi tarafından tam algılanmadığı, diğer bir deyişle aynı duyarlılıkla değerlendirilmediği zaman mücadele etmek güçleşecek ve mücadeleye toplum desteği sağlanamayacaktır.
82. Belgin öğretmen öğrencilerinden, Nasıl bir okul düşlerdiniz? sorusuna karşılık olarak özgün ve yaratıcı fikir, öneri ve değerlendirmeleri açıkça ve akıllarına ilk geldiği şekilde söylemelerini ister.
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS EKONOMİYE GİRİŞ I ECON 111 1 3 + 0 3 7 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili İngilizce Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Savaş ve Barış Çalışmaları POLS Güz 7 +0+0 6 Ön Koşul None Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları
TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Ü s t S ı n ı f Orta Sınıf Alt Sınıf TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Toplumsal tabakalaşma dünya yüzeyindeki jeolojik katmanlara benzetilebilir. Toplumların,
BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ STRATEJİK ARAŞTIRMALAR MERKEZİ DEMOKRASİ KAVRAMI AÇISINDAN DEVLET VE DİN İLİŞKİLERİ Enes SANAL Ankara, 2014 Giriş Siyasal iktidar ile din arasındaki ilişkiler, tüm çağlar boyunca toplumsal
DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Avrupa Birliği Politikaları POLS 260 Bahar 4 3+0+0 3 6 Ön Koşul Yok Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı
UMS 26 Standarda (standardın ilgili paragraflarına referans verilmiştir) Emeklilik Fayda Planlarında Muhasebeleştirme ve Raporlama Kontrol listesinin bu kısmı emeklilik fayda planlarına ilişkin mali tabloların
VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI 28-30 MAYIS 2012, İSTANBUL Yargının Bağımsızlığı ve Yasama ve Yürütme Güçleriyle İşbirliği Türkiye Cumhuriyeti Hâkimler ve Savcılar
EKİM 5. SINIF TÜRKÇE İ KURS I VE LERİ 3 4 5 Ön bilgilerini kullanarak okuduğunu anlamlandırır. Çok anlamlılık (temel, yan, mecaz ve terim Metinde verilen ipuçlarından hareketle, karşılaştığı yeni kelimelerin
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Savaş ve Barış Okumaları PSIR 408 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü
ORGANIZASYON TEORILERI Klasik Organizasyon Teorisi Bilimsel Yönetim Yaklaşımı Yönetim Süreci Yaklaşımı Bürokrasi Yaklaşımı Neo-Klasik Organizasyon Teorisi Beşeri İlişkiler Yaklaşımı Beşeri Kaynakları Yönetme
ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1 SOSYOLOJİNİN DÜNYADA VE TÜRKİYE DE GELİŞİMİ 15 1.1. Sosyolojinin Tanımı 16 1.2. Sosyolojinin Alanı, Konusu, Amacı ve Sınırları 17 1.3. Sosyolojinin Alt Disiplinleri 18 1.4.
DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Jeopolitik POLS 411 7-8 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü İngilizce Lisans Seçmeli Dersin Koordinatörü Dersi Verenler
MBA 507 (3) TUTUMLAR VE İŞ TATMİNİ Tutum Tutum bir kişinin diğer bir kişi, bir olay veya çevresi ile ilgili olarak negatif veya pozitif tavırdır. Tutum Tutumlar değerler gibi sosyal ve duygusal inşalardır
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. SOSYAL PSİKOLOJİ II KISA ÖZET KOLAYAOF
İMAN/İNANÇ ve TANRI TASAVVURU GELİŞİMİ JAMES FOWLER Fowler ın kuramını oluşturma sürecinde, 300 kişinin yaşam hikayelerini dinlerken iki şey dikkatini çekmiştir: 1. İlk çocukluğun gücü. 2. İman ile kişisel
MATEMATİĞİ SEVİYORUM OKUL ÖNCESİNDE MATEMATİK Matematik,adını duymamış olsalar bile, herkesin yaşamlarına sızmıştır. Yaşamın herhangi bir kesitini alın, matematiğe mutlaka rastlarsınız.ben matematikten
POLİTİKADA LİYAKAT VE MERİTOKRASİ 1 Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Bizi eylemlerimiz ve davranışlarımızla ölçecek olsalar bilgisizler arasında bilgililerden daha çok sayıda insan çıkar. Michel de Montaigne (1533-1592)
Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Sosyal Psikoloji-II Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans ( ) Doktora ( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(
ADÜ Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü Laboratuvara Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TBT 109 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 3. Hafta (03.10.2013) Derslik B301 1 BİLGİ EDİNME İHTİYACI:
Kavramına Genel SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI MODERN YÖNETİM TEKNİKLERİ Prof. Dr. Fatih YÜKSEL 1 Ünite: 1 YÖNETİM KAVRAMINA GENEL BAKIŞ Prof. Dr. Fatih YÜKSEL İçindekiler
İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... iii GİRİŞ...1 1. BÖLÜM ÖRGÜTLERDE İNSAN KAYNAKLARI VE YÖNETİMİ...9 İNSAN KAYNAKLARI KAVRAMI, ÖNEMİ VE ÖZELLİKLERİ...10 İnsan Kaynakları Kavramı...10 İnsan Kaynaklarının Önemi...12
TÜRKİYE TİPİ BAŞLANLIK SİSTEMİ MODEL ÖNERİSİ Mehmet Uçum 1. Başkanlık Sistemi Tartışmasının Temel Gerekçeleri a. Tartışmanın Arka Planı Ülkemizde, hükümet biçimi olarak başkanlık sistemi tartışması yeni
DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. DİN SOSYOLOJİSİ (İLH2008) KISA ÖZET-2013
AYDINLATMA Aydınlatma konularında bir yazı dizisine başlarken, önce, bu sözcükten ve aydınlatma tekniği kavramından, bu gün ve en azından altmış yıldır, ne anlaşıldığını ve ne anlaşılması gerektiğini açıklığa
Program Tanımları İLKÖĞRETİM MATEMATİK ÖĞRETMENLİĞİ PROGRAMI Kuruluş: İlköğretim Matematik Öğretmenliği Programı 2013 yılından itibaren öğrenci almaya başlamıştır ve henüz mezun vermemiştir. Amaç: İlköğretim
Birinci Ders: Kamuda İnsan Kaynakları Yönetimine Giriş Dersin Amacı Bu dersin amacı, kamuda insan kaynakları yönetimi dersinde işlenecek konuları ve ders materyalini tanıtmak, kamu personel yönetimi ve
KURAM VE ARAŞTIRMA NEUMAN (2000), CHP-3 Theory and Research NEDEN? KURAM (TEORİ) NASIL? Hemen her araştırma bir kuram ile ilişkilidir. Kuramı nasıl kullanmalı? SOSYAL KURAM İDEOLOJİ İKİSİ DE olguları açıklar;
Ders Kodu: FIZ 131 Ders Adı: FİZİK I Dersin Dönemi: 2015-2016 Güz Dönemi 1 Orta 2 3 4 5 Bu ders ile ilgili temel kavramları, yasaları ve bunlar 0% 0% 0% 20% 80% arasındaki ilişkileri anladım Kuramsal ve
AB de Yerel ve Bölgesel Yönetimler Ders 2 White Paper on European Governence Avrupa Yönetişimi Brüksel 25.07.2001 Yönetişim kavramının tanılanması. Gündem 21 Belgesi (1992 Rio Konferansı) Küresel Ortaklık
215 DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 25 Kasım 1981 tarihli ve 36/55 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.
İşyeri Temsilcileri Rehberi Bir sendika için en önemli kadrolardan birisi işyeri temsilcisidir. İşyeri düzeyinde ise işyeri temsilcisi sendika örgütlenmenin olmazsa olmazıdır. Bir işyerinde işyeri temsilcisinin
WEBER & BÜROKRASI KAVRAMI Bürokrasi bir toplumda tabandan yukarıya çıktıkça daralan bir yapı içinde örgütlenmiş olan, kişisel olmayan genel kurallar ve işleyiş ilkelerine göre çalışan sistem ve kurallar
25 Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının Korunmasına ve İstihdam Koşullarının Belirlenmesi Yöntemlerine İlişkin 151 Sayılı Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (Resmî Gazete ile yayımı:
TANIM Sosyolog, insan toplulukları ve toplumsal kurumlar, bunların kökeni, gelişmesi, işlevi ve birbirleriyle ilişkileri, bu ilişkileri belirleyen ilke ve kurallar ile toplumsal sorunlar ve çözüm yolları
ÖRGÜT SAĞLIĞI OKULDA SAĞLIK, İKLİM VE KÜLTÜR Yrd. Doç. Dr. Çetin Erdoğan Örgütün amaçlarına uygun olarak görevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sürdürmesi, karşılaştığı sorunları çözmesi ve gelişimini
İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... iii Şekiller Listesi... xi Tablolar Listesi... xii BİRİNCİ BÖLÜM AĞIRLAMA ENDÜSTRİSİNE GENEL BAKIŞ 1.1. Ağırlama Endüstrisine Giriş... 1 1.1.1. Ağırlama Endüstrisi ve Turizm Endüstrisi
OKULLARDA TEKNOLOJİ KULLANIMI İLE BEŞERİ ALTYAPI ARASINDAKİ İLİŞKİLERİN İNCELENMESİ Demet CENGİZ AMAÇ Bu çalışmanın genel amacı, Uşak ilindeki ilköğretim okullarında ve liselerde genel olarak bilişim teknolojilerinin
Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri
2012 MALİ YILI PERSONEL DAİRESİ BAŞKANLIĞI BİRİM FAALİYET RAPORU İÇİNDEKİLER SUNUŞ I- GENEL BİLGİLER A- Misyon ve Vizyon.. B- Yetki, Görev ve Sorumluluklar... C- İdareye İlişkin Bilgiler.... 1- Fiziksel
Bilim Tarihi Dersinin Bileşenleri BİLİM TARİHİ Yrd. Doç. Dr. Suat ÇELİK Bilim nedir? Ve Bilim tarihini öğrenmek neden önemlidir? Bilim tarihi hangi bileşenlerden oluşmaktadır. Ders nasıl işlenecek? Günümüzde