Ne lezzetli bir ironi… Solcular, Pazartesi günü (en azından bir gazetenin SYRIZA’yı “yeni PASOK” olarak manşetine taşıdığı gün), PASOK’un eski önde gelenlerinden Andreas Loverdos’un, sosyalistleri daha da parçalı hale getirecek yeni bir siyasal hareketin veya partinin oluşumunu açıklamasından sadece birkaç saat önce, partiyi merkezi bir vizyonun arkasında birleştirmeyi hedefleyen bir oylamanın sonuçlarını duyurdu.
SYRIZA sayısız fraksiyondan oluştuğu günleri geride bırakmaya ve ortak bir politik çerçeve arkasında daha büyük bir birlik oluşturmaya çalışırken, vaktiyle parti idealinin her şeyin önünde olduğu PASOK, daha da bölünüyor.
Pazar günkü oylama, SYRIZA’nın tek sesli konuşma çabasında bir adım daha ilerlemek anlamına geliyordu. Parti, başlangıcından bu yana siyasal yelpazenin solundaki çeşitli gruplardan (Avrupa komünistleri, antikapitalistler ve ekolojistler gibi) oluşuyordu. Bu, ender görülen bir çok seslilik ortaya çıkarmıştı (kurtarma paketlerinin aciliyetinin, parlamentonun kuralları, yasal düzenlemeleri ve hatta rolünün bile önüne geçtiği bir dönemde çekici bir özellik). Çoğulculuğun varlığı, partiyi hareketli tutan bir medcezir yaratmış ve ne kadar tartışmalı olursa olsunlar, tüm görüşler için bir platform sağlamıştı. SYRIZA’yı yakından takip eden bir serbest gazeteci olan Matthaios Tsimitakis, süreci “kapsamlı demokrasi” olarak açıklıyor.
SYRIZA’nın son iki yıldaki etkileyici yükselişine rağmen, bu demokrasi şeklinin, partiyi desteklemeyi düşünebilecek bazı Yunanlar için fazla kapsamlı olduğu ortaya çıktı. SYRIZA’nın tüm sesleri uyumlu bir sol kanat korosu şeklinde birleştirme konusundaki başarısızlığı fazla maliyetli gelmiş olabilir.
Cuma günü parti kongresinin açılış konuşmasında, SYRIZA lideri Alexis Tsipras, orta sınıflara kuşkularını bir yana bırakıp partiyle kucaklaşmaları için doğrudan bir çağrıda bulundu. Ancak bu gönülsüzlüğün sebeplerinden biri, geleneksel olarak PASOK’u ve Yeni Demokrasi’yi desteklemiş olan bazı seçmenlerin tek bir görüş duymaya, milletvekillerini bir lider arkasında birleşmiş görmeye ve iktidar olacak partinin daha net mesajlar sunmasına alışkın olması. SYRIZA’da bunu görmemeleri, sola kayışın 17 Haziran seçimlerinde yüzde 26,9’da, yani muzaffer Yeni Demokrasi’nin 3 puan gerisinde kalmasının nedenlerinden biri.
SYRIZA kampının karşı argümanı büyük ihtimalle bu başarının partiye fazla erken geldiği ve iktidara gelmeye henüz hazır olmadıkları şeklinde olacaktır. Son çabalar – Tsimirakis’in adlandırdığı üzere “tektonik kaymalar” – bu durumu düzeltme, SYRIZA’yı bir iktidar partisi haline getirme amaçlı girişimler. Milletvekili Yiannis Dragasakis, partinin fraksiyon yapısından kurtulması gerektiğinin ve kamuoyu yoklamalarındaki lider konumunun altını çizerek, “Ya bir üyeler partisi haline geliriz ya da gruplar partisi olarak kalırız” dedi.
Ancak, tektonik levhalar kaydığında genellikle yaşandığı üzere, işler her zaman olması gerektiği gitmez. Bu hafta sonu yapılan kongrede, parti üyelerinin büyük çoğunluğu Tsipras’ın SYRIZA’yı yekpare hale getirme hamlesini destekledi. Tsipras’ın savunduğu, bahar aylarında düzenlenecek olan ve SYRIZA’nın dönüşümünün son aşamasına gireceği parti konferansına kadar partiyi idare edecek ve kilit önemdeki kararları alacak bir merkez komite oluşturulması yönündeki öneriye yüzde 75’in biraz altında bir oy çıktı. Ancak bu, üyelerin yüzde 25’ten biraz fazlasının, partinin, AB üyeliğinin de içinde olduğu meseleler karşısında çok daha radikal bir duruşa sahip olan “Sol Platform”u yönünde oy verdiği anlamına geliyor. Dört üyeden birinin partinin yönelişi konusunda kuşku duyuyor olması, göz ardı edilebilecek bir istatistik değil.
Bunun da ötesinde, Tsimitakis’in sözleriyle “politik SYRIZA” ile “toplumsal SYRIZA”, diğer bir deyişle partinin politikaları, pozisyonları ve mesajlarıyla ilgili bir strateji oluşturmaya çalışan kolu ile partinin sadece eyleme geçmeye, mülteciler gibi belirli meselelerle uğraşmaya ve tabanda etki yaratmaya odaklanan kesimi arasında bir sürtüşme var. Solcular iktidar olma konusunda samimi olduklarını göstermek istiyorlarsa, bu iki kesimin ortaklaşa çalışması gerekiyor. SYRIZA’nın başı bir şey düşünürken ayakları başka bir yöne gidemez.
Parti zaten PASOK’un geleneksel destek tabanının çoğunu – devlet memurları ve küçük işletme sahipleri – içine çekmiş durumda. Dolayısıyla iktidara giden yol, her ikisi de daha monolitik partilere alışkın olan ve ekstra yüzde 5 ila 10 arasındaki desteklerini almanın fark yaratacağı, kemer sıkma önlemlerinden yalpalayan orta sınıf tabanından ve tereddütlü komünistlerden geçebilir.
Bir inşaat mühendisi olarak Tsipras’ın sağlam bir yapı inşa etmenin ne demek olduğu biliyor ve bunun zaman alacağının ve çok fazla özen isteyeceğinin farkında olması gerekir. Tsipras şu anda, Evangelos Venizelos’un ev sahibi olarak müstakbel alıcıları dairesinin “dar” değil “kutu gibi şirin” olduğuna ve bağlam dışı kalmanın eşiğinde olmayıp “dimdik ayakta” olduğuna ikna etmeye çalıştığı PASOK’un dağılmasının faydasını görüyor.
Hükümetin ayakta kalabilmesi için hayati önemde olmasına rağmen, PASOK koalisyonun sınırları dışında kendi başına bir hayata sahip değil. Kamuoyu, hem krizdeki rolleri hem de yansımalarını bu denli feci şekilde ele aldıkları için sosyalistlere sırtını dönmüş durumda. Bu sert ortamda, Venizelos çadırını açacak ve geri dönüşüne hazırlanacağı bir üs kuracak bir yer bulmaya çalışıyor. Ancak son birkaç gündür yol arkadaşlarının giderek azaldığını gördü. Partisinin milletvekili sayısı, yeni kemer sıkma paketinin ıstıraplı oylaması ardından 33’yen 27’ye indi.
Pazartesi günü, Altın Şafak’ın ve faşizm tehlikesinin üstesinden gelmek için bir girişim başlatmayı umuyordu. Venizelos, bir anayasa uzmanı olarak yetenekleri ile, aşırı sağ partinin yasaklanmasını sağlayacak bir hamleye öncülük edebileceğine inanıyor gibiydi. Ancak kamuoyunun dikkatini üzerinde toplama amaçlı bu girişim, bir zamanlar yakın arkadaşı olan Loverdos’un, Venizelos’un basın toplantısından hemen önce kendi siyasal inisiyatifini duyurması üzerine boşa gitti: Sosyal Demokrat İttifak Radikal Hareketi (SDİRH).
Loverdos SDİRH’nin partileştiğini görmek istediğini söylüyor, ancak eski kafalı PASOK’un bir üyesi olarak Venizelos’la aynı yüke sahip olduğu düşünülürse, nereden destekçi bulacağı net değil. Eski Sağlık ve Çalışma Bakanı’nın hamlesi, Venizelos’un kendisini derhal ihraç etmesiyle PASOK’un parlamento grubunu daha da küçülttü. Bu, Yeni Demokrasi ile PASOK’un parlamentoda birlikte sadece 150 sandalyeye sahip olması ve tamamen Demokratik Sol’un ve son birkaç günde iki ana partiden ayrılmış olan bağımsız milletvekillerinin desteğine muhtaç kalması demek.
Yunanistan merkez solu, ümitsiz şekilde yeni bir enerjiye ihtiyaç duyuyor ancak Loverdos’un bunu sağlaması imkânsız. Koşullar eşgüdüm gerektirirken yaptığı bu hamle düşüncesizlik olarak görünüyor. Eski PASOK önde gelenlerinden Theodoros Pangalos SDİRH’yi yersiz bir girişim olarak adlandırdı. Ancak merkez solda kaydadeğer bir değişiklik gerçekleşecekse zaman azalıyor. Venizelos’un rakiplerinin onu koltuktan indirmeyi deneyip denemeyeceklerine karar verecekleri Şubat’taki PASOK kongresi yaklaşıyor.
Belki de Yunanistan sosyal demokrasisi için SDİRH’nin sahneye çıkışından daha da önemlisi, Atina’da birkaç gün önce bir araya gelen çeşitli merkez sol gruplar arasındaki görüş alışverişiydi. Altı grup – Sosyal Antlaşma (Koinonikos Syndesmos), İleri (Brosta), Yeni Reformcular (Neoi Metarithmistes), P80, Politeia 2012 ve B İnisiyatifi (Protovoulia B) – Yunan ekonomisi ve Yunanistan’da merkez sol politikanın durumu hakkında bir tartışma yürütmek üzere altı aydır planlanmakta olan bir toplantıda bir araya geldi. Demokratik Sol’dan Nikos Bistis ve PASOK’tan Yiannis Maniatis de, ülkenin sosyal demokratlarınca ilk kez organize edilmekte olan bu tartışmaya katıldılar.
Söylenenlere bakılırsa, Avrupacı, reformist, kıtasal bir sosyal demokratik model çerçevesinde gelecekteki bir işbirliği olasılığı izlenimi bırakan samimi bir görüş alışverişi gerçeklemiş. Asıl zorluk, farklılıkların üstesinden gelmek ve PASOK’u revize edip onu siyasal etki elde etmenin bir aracı olarak mı kullanacaklarına yoksa yeni bir parti mi oluşturulacağına karar vermek olacak. Belki de Tsipras kendini birkaç ay içinde tavsiye verecek bir konumda bulabilir.
5 Aralık 2013