Hidrosefali, aşırı beyin omurilik sıvısının (BOS) beyindeki boşluklarda birikmesi ve kafa içindeki basıncı artırması durumudur. Beyin omurilik sıvısı, beyinde ve omurilikte üretilerek beyni dış etkilerden korumaya yardımcı olur. Buna karşın çok fazla miktarda beyin omurilik sıvısı beyin dokularına zarar verebilir ve beyin fonksiyonlarında bir dizi bozulmaya neden olabilir. Hidrosefali için cerrahi tedavi, beyinde normal beyin omurilik sıvısı seviyelerinin korunmasına yardımcı olmayı amaçlar. Rahatsızlığa bağlı belirti ve şikâyetler, hastanın yaşına göre değişiklik gösterir. Bazı durumlarda kafa boyutunda büyüme ortaya çıkar. Baş ağrısı, kusma, bulanık görme, bilişsel problemler ve yürüme güçlüğü gibi nörolojik belirtiler sıktır. Hidrosefali kaynaklı belirtileri veya fonksiyonel bozuklukları yönetmek için sıklıkla birçok farklı tedaviye ihtiyaç duyulur. Rahatsızlık tedavi edilmezse ölüme kadar gidebilen ciddi sonuçlara neden olabilir.
Hidrosefali nedir?
Hidrosefali, hidro=su ve sefali=baş kelimelerinin birleşiminden oluşan bir tanımlamadır. Genellikle beyinde aşırı sıvı birikmesi olarak bilinmektedir. Burada belirtilen su, beyin-omurilik sıvısıdır. Bu sıvı gün boyunca sürekli olarak yapılır ve geri emilir, beyni ve omuriliği sarar ve devamlı bir dolaşımı vardır. Üç temel görevi vardır: Beyin ve omuriliğe gelen darbelerin zararlı etkisini azaltmak, beynin beslenmesine ve atıkların taşınmasına yardımcı olmak, beyin ve omurilik arasında dolaşarak beyindeki basınç değişikliklerini düzenlemektir.
Doldurduğu boşluklarda bu sıvının miktarının artması kafa içindeki basıncın yükselmesine ve sinir dokusunun zarar görmesine neden olur. Böylelikle hem günlük yaşamı hem de entelektüel davranışları etkileyebilir.
Hidrosefali her yaşta görülebilir, ancak sıklıkla çocuklarda ve yaşlılarda (60 yaşın üzerinde) olur. Yaklaşık 500 çocuktan birinde hidrosefali görülmektedir. Bu hastaların çoğunda tanı doğumda, doğum öncesinde veya erken bebeklikte konulabilir.
Hidrosefali oluşum nedenleri nelerdir ?
Mevcut hastaların hemen hemen büyük çoğunluğunda hidrosefali, beyin omurilik sıvısının dolaşım yolundaki herhangi bir noktasındaki tıkanmaya bağlı olarak oluşur. Tıkanma karıncıkları birbirine bağlayan delikler veya kanalda olabildiği gibi emilimin olduğu son noktada da olabilir. Bu tıkanmanın nedeni, bir kafa darbesi, enfeksiyon ya da tümör olabilir.
Hidrosefali nedenlerini konjenitalyani “doğuştan” ya da sonradan gelişen ”edinsel” olarak da ikiye ayırabiliriz. Doğuştan hidrosefali miyelomeningosel ("Açık spina bifida" omuriliğin anne karnında kapanmayıp açık kalması) gibi hastalıklarla birlikte görülebilir. Edinsel hidrosefali gelişiminin de üç nedeni olabilir:
Birincisi; Beyin omurilik sıvısının aşırı yapımıdır. Bu genellikle bir tümör nedeniyle olabilir.
İkincisi; Beyin omurilik sıvısının dolaştığı yollarda bir tıkanıklık söz konusudur. Tıkanıklığın nedeni, menenjit-ansefalit gibi enfeksiyonlar, travmaya bağlı kanamalardır. Sıvı akışının engellenmesiyle oluşan bu tür hidrosefaliaynı zamanda “non-kommünike” (bağlantısı olmayan hidrosefali) olarak da adlandırılır.
Üçüncüsü; Beyin–omurilik sıvısının emiliminde bir bozukluk olmasıdır. Bu tür hidrosefalide ”kommünike” (bağlantının korunduğu) hidrosefali olarak tanımlanır.
Hidrosefali nedenlerini kısaca maddeleyecek olursak;
Spina Bifidaya da miyelomeningosel (omuriliğin anne karnında kapanmayıp açık kalması)
Üçüncü karıncık ile dördüncü karıncık arasındaki su kanalı darlığı-tıkanıklığı (Akueduktusdarlığı-tıkanıklığı)
Beyinciğin ve/veya beyin sapının kafatasından omurilik kanalına fıtıklaşması (Chiari malformasyonları)
BOSyollarını daraltan veya tıkayan içi sıvı dolu kesecikler (Araknoid kistler)
Beyin, beyincik ve beyin sapı tümörleri
Menenjit ve benzeri enfeksiyonlar sonrası
Beyin boşlukları içine veya beyin zarı altına kanamalar sonrası
BOSüreten organın tümörü
Kanama, enfeksiyon veya iltihap sonrası beyin zarı altında BOSakımının engellenmesi
Genetik ya da ailesel hidrosefali olarak karşımıza çıkabilir.
Hidrosefalinin bulguları çocuğun yaşına ve beyin-omurilik sıvısının artma derecesine göre değişebilir.
Hidrosefali Belirtileri Nelerdir?
Hidrosefali hastalığında erken teşhis ve tedavinin önemi oldukça büyüktür. Beyinde oluşan basınç ve ödemin azaltılamaması halinde birtakım sağlık sorunları veya kalıcı beyin hasarı oluşabilmektedir. Bu nedenle özellikle anne ve babaların hidrosefali durumunda ortaya çıkan bulguları iyi gözlemlemesi ve bilgi sahibi olması gerekir.
Bebeklerde (0-2 ay) görülen hidrosefali belirtileri;
Bebeğin başının normalden daha büyük olması
Başın boyutunun hızla artması
Baştaki damarların belirgin hale gelmesi
Epileptik nöbetler
Kusma
Bıngıldağın şiş ve gergin olması
Büyümede yavaşlama veya gerilik
Uyuklama hali
Sinirlilik ve huysuz olma
Tiz sesle ağlama
Bakışların aşağıya kayarak gözlerin aşağıda sabitlenmesi
Bebeğin tepkisiz olması
Zayıf beslenme
Bebeğin kas kuvvetinde azalma
Büyük bebeklerde (2 aydan büyük) ve çocuklarda görülen hidrosefali belirtileri;
Ateş
Mide bulantısı
Kusma
Baş ağrısı
Kafatasında anormal genişleme
İştahsızlık
Koordinasyon kaybı
Çift veya bulanık görme
İdrar tutamama
Konuşma ve yürüme becerilerinde gerileme
Uyku hali
Bu bulgular her zaman hidrosefali hastalığının varlığına işaret etmez. Bir bebeğin kafatasının büyük olması, mutlaka hidrosefali olduğu anlamına gelmemektedir. Çeşitli tanı yöntemleri ile hastalığın teşhisi yapılabilir.
Hidrosefali Risk grubunda kimler vardır?
Hidrosefali riski yaş gruplarına göre çeşitlilik gösterir.
Yenidoğan (0-2ay): Anneye ait beslenme yetersizliği; özellikle folik asit eksikliği olan annelerin çocukları en büyük risk grubunu oluşturmaktadır. Sadece hidrosefali olabileceği gibi omurgada gelişen diğer doğumsal bozukluklar (Doğum öncesi omurilik ve omurgada gerçekleşen bozulmayı ifade eden Meningomiyelosel) ile birlikte olabilir. Bu yaş grubunun, beyin içi kanamaya yatkınlığı mevcuttur. Gerek doğum travması gerek kan pıhtılaşmasını sağlayan faktörlerin gelişmemesi buna sebep olur. Genellikle kendiliğinden oluşan kanamalar sonrasında beyin odacıklarında genişleme görülür. Bu kanama hem emilimi bozabilir hem de beyin omurilik sıvısının dolaşımını engelleyebilir.
Çocuklar ve yetişkinler: Beyin enfeksiyonları, beyin kanamaları, beyin tümörleri ve kafa travmaları en sık bu grupta görülür. Bu sebepler önemli hidrosefali nedenidir.
Yaşlılar: Normal basınçlı hidrosefali en sık bu grupta görülür. Hem beyin omurilik sıvısının emiliminin azalması hem de beyin dokusunun yaş ile küçülmesiyle ventriküler- odacıklar genişleyebilir.
Hidrosefali Tanında hangi yöntemler kullanılır?
Tanı konulmasında ve tedavi yönlendirilmesinde radyolojik incelemeler önemli rol oynar. Ultrasonografi(USG), bilgisayarlı beyin tomografisi (BBT), Manyetik Rezonans görüntüleme (MR) ve bazı seçilmiş vakalarda nükleer tıp yöntemi olan Pozitron Emisyon Tomografisi (PET) kullanılabilir.
Hidrosefali Nasıl Tedavi Edilir?
Bebeklerde hidrosefalinin tedavisi oldukça hayati bir önem taşımaktadır. Çünkü geciken vakalarda kalıcı beyin hasarı oluşma riski bulunmaktadır ve ne yazık ki oluşan beyin hasarını düzeltebilme imkânı yoktur.
Hidrosefali tedavisi, beyin hasarı oluşumunu engellemek ve beyin omurilik sıvısının olması gereken normal akışına dönmesini sağlamak üzerinedir. Bunun için uygulanabilecek herhangi bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Yapılacak tedaviler cerrahi yöntemler ile yapılmaktadır.
Tedavi şeklini belirlemede hastalığın bulunduğu aşama, hastalığın ana nedeni, bebeğin genel sağlık durumu ve bebeğin yaşı etkili olmaktadır.
Bebeklerde hidrosefali için uygulanan tedavi teknikleri şunlardır;
Şant Takılması: En sık tercih edilen cerrahi tedavi şekli şant takılmasıdır. Şant adı verilen uzun bir tüpten yapılan kapakçık ile beyinde biriken beyin omurilik sıvısının tahliyesi amaçlanır. Bu cerrahi uygulamada bebeğin kafatasına kulağa yakın bir yere şantın bir ucu takılır. Diğer ucu ise bebeğin göğsüne yerleştirilir ve BOS’un devridaim olması sağlanır. Bir sorun çıkmadığı müddetçe şant ömür boyu bebekte takılı kalmaktadır.
Ventrikülostomi: Şant yönteminin etkili olmadığı durumlarda uygulanabilen bir tedavi şeklidir. Cilt üzerine 2 cm’lik bir kesi açılır. Bu kesi içerisinden endoskop adı verilen ışıklı bir kamera aracılığı ile beyindeki tıkalı iki ventrikül arasına bir delik açılır. Beyin omurilik sıvısı bu delikten geçip vücut tarafından emilir.
Bu uygulamaların yanı sıra sıvı birikimine neden olan sorunları tedavi etmeye yönelik uygulamalar da tercih edilebilmektedir. (Beyin tümörü varlığında tümörün çıkarılması, beyin kanaması varlığında kanamayı durdurmaya yönelik tedaviler ya da enfeksiyon varlığında enfeksiyonu tedavi etme yöntemleri gibi.)
Hidrosefali ölüme neden olur mu?
Beyin dokusu kafatası içinde kapalı bir alandadır. Mevcut sıvı içeriğinin artması, bu kapalı alandaki basıncı arttıracak, dolayısı ile sinir hasarına neden olacaktır. Bu durum solunum durması, kalp atışının yavaşlaması ve yüksek tansiyon olarak klinik bulgu verebilir. Bunlara erken müdahale edilmez ise süreç ölümle sonuçlanabilir.
Hidrosefali tedavisi hakkında merak ettiğiniz konuları Mediline Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Bölümümüzün uzman ekibine sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 numaralı Müşteri Hizmetlerini arayarak bilgi alabilirsiniz.
Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.