Karaciğer birçok farklı işlevin gerçekleştirildiği aynı zamanda bu işlevlerin birbiriyle bağlantısının sağlandığı vücudun en büyük organıdır. Vücut ağırlığının yaklaşık %2’ sini oluşturur. Karaciğer insan vücudundaki kendi kendini yenileme yeteneğine sahip tek organdır.
Karaciğer Fizyolojisi
Karaciğerin işlevsel birimine karaciğer lobülü denir, bu yapıdan insan karaciğerinde 50.000-100.000 adet bulunur. Karaciğerde yer alan sistemler başlıca dört gruba ayrılır;
1) Hepatositler (karaciğer hücreleri)
2) Safra sistemi
3) Kan dolaşım sistemi
4) Retikulo-endotel sistem (kupfer hücreleri, ito (satelit ya da yağ depolama) hücreleri, endotel hücreler).
Karaciğerin yaklaşık %67’sini ‘hepatosit’ adı verilen karaciğer hücreleri oluşturur. Bunun dışında karaciğerde, karaciğer dokusunun %37’sini oluşturan safra kanal epitel hücreleri, ito hücreleri, kupfer hücreleri ve fibroblastlar gibi hücre tipleri de mevcuttur.
Karaciğere iki ayrı damardan kan taşınır. Hepatik arter damar, (%20) oksijenli kanı taşırken; portal ven damar, sindirim sistemi kılcallarından toplanan besince zengin kanı (%80) taşır. Karaciğere bu iki arterden dakikada toplam 1450 mL kan gelirken pankreas gibi çeşitli organlardan salınan hormanlar da bu damar sayesinde karaciğere taşınır.
Karaciğerde kan depolanması ve temizlenmesi işlevleri ile birlikte; vücudun diğer bölgelerinde kullanılacak birçok madde sentezlenip, diğer metabolik işlevler de yürütülür. Bu metabolik işlevler karbonhidrat metabolizması, yağ metabolizması, protein metabolizması ve diğerleri şeklinde sıralanmaktadır.
Karaciğerin Görevleri
- Karbonhidrat Metabolizması: Karaciğerin karbonhidrat metabolizmasındaki başlıca işlevleri şöyle sıralanabilir:
1-Kan glikozunun fazlasını kandan alıp glikojen olarak depolamak ve kan glikoz konsantrasyonu düşmeye başladığında da tekrar glikoz olarak kana vermek (glikojenoliz).
2-Galaktoz ve fruktozu glikoza çevirmek.
3- Kan glikoz konsantrasyonunun normalin altına düşmeye başladığı zaman glikoneojenez yoluyla amino asidlerin glikoza çevrilmesi.
4-Karbonhidrat metabolizması ara ürünlerinden birçok önemli kimyasal maddelerin oluşturulması.
- Yağ Metabolizması: Karaciğerin yağ metabolizmasındaki başlıca işlevleri şöyle sıralanabilir:
1-Yağ asitlerinin oksidasyonu ile enerji sağlamak; Karaciğerde nötral yağlar gliserol ve yağ asitlerine ayrıldıktan sonra beta oksidasyonla yağ asitlerinden asetilkoenzim A (asetil CoA) oluşur. Oluşan asetil CoA sitrik asit döngüsüne girerek okside edilip büyük miktarda enerji sağlanır. Ayrıca iki molekül asetil CoA’nın birleşmesiyle oluşan ve çok kolay eriyen asetoasetik asit bütün vücuda taşınarak dokular tarafından tekrar asetil-CoA’ya çevrilerek okside ederilip enerji sağlanır.
2-Kolesterol, fosfolipit ve lipoprotein sentezi; Karaciğerde sentezlenen kolesterolün yaklaşık yüzde 80’i safra tuzlarına çevrilip safraya salgılanırken geri kalanı lipoprotenler içinde kanla tüm vücuda taşınırlar. Fosfolipitler de karaciğerde sentezlendikten sonra başlıca lipoproteinler içinde taşınırlar.
3- Karbonhidrat ve proteinlerden yağ sentezi; Karbonhidrat ve proteinlerden yağ sentezi büyük ölçüde karaciğerde gerçekleşir, sentezlenen yağ lipoproteinler içinde yağ dokusuna taşınırlar.
- Protein Metabolizması: Karaciğerin protein metabolizmasındaki başlıca işlevleri şöyle sıralanabilir:
1-Amino asitlerin deaminasyonu; Amino asitlerin, enerji için kullanılması, karbonhidrat veya yağlara çevrilmesi için önce karaciğerde deaminasyonu olmaktadır.
2-Üre oluşumu ile amonyağın vücut sıvılarından uzaklaştırılması; Karaciğerde üre oluşumuyla sağlanmaktadır.
3-Plazma proteinlerinin oluşumu; Gama globülinlerin bir bölümü dışında plazma proteinlerinin yaklaşık yüzde 90’ı karaciğerde yapılır.
4-Vücuttaki metabolik olaylar için önemli bazı amino asitlerin sentezi ve amino asitlerinden önemli kimyasal bileşiklerin oluşturması.
- Safra üretimi ve salımı: Safra, hepatositler tarafından sentezlenerek safra kesesinde depolanır. Gerektiğinde ince barsağa salınır ve burada lipitlerin sindirimine, kolesterol taşınmasına, emilime, metabolik atıkların ve ilaçların vücuttan atılmasına yardımcı olur. Karaciğer günde 250-1100 mL safra salgılar.
Ayrıca bilirubin atılımında, demirin ferritin şeklinde depolanmasında, bazı vitamin (A, D ve B12 vitamini gibi) ve minerallerin depolanmasında, bazı ilaçların (Sulfonamid, penisilin gibi çeşitli ilaçlar), hormonların (Tüm steroid hormonlar ve tiroksin) ve diğer maddelerin (Kalsiyum gibi) vücuttan uzaklaştırılmasında görevlidir.