Müziğin Anglosakson İngiltere’sinde, kiliseden iş yerlerine ve kutlamalara kadar günlük hayata nasıl yayıldığını öğrenelim.
Müzik, Anglosakson İngiltere yaşamında günlük bir özelliğe sahipti. Bede’ye göre şarkı söylemek akşam yemeği sonrası eğlencelerinin yaygın bir haliydi, ayrıca Beowulf ve Judith gibi epik şiirlerin müzik eşliğinde icra edildiği düşünülüyordu. Yedinci yüzyılda Sutton Hoo’da gömülen bir savaşçının mezarına silahların yanı sıra, ölümde bile, müzik aletleri yerleştirilmişti.
Anglosakson müzik aletleri
Anglosakson İngiltere’sinde müzik yapımına dair kanıtlar çeşitli halleriyle varlığını sürdürmektedir. Çok nadiren arkeolojik kazılarda enstrüman parçaları ele geçirilmiştir. Örneğin, bir tür arp olan lirin küçük parçaları Doğu Anglia’da Sutton Hoo’daki gömüt gemisi kazılmıştır.
Sutton Hoo altın kemer tokası
Bu Sutton Hoo altın kemer tokası, Anglosakson metal işçiliğinin en harika başarılarından biridir. (British Museum)
1956’da Enniskillen, Fermanagh Kontluğu yakınlarındaki Erne Nehri’nden porsuk ağacından yapılmış ve bronz şeritlerle mühürlenmiş bir korno keşfedildi. Bu keşif İrlanda ve İngiltere’deki eski müzik çalışmaları için önemliydi çünkü korno, sekizinci yüzyılda Kent’de yapılan Vespasian Psalter’daki bir görüntüyle benzerlikler taşımaktaydı.
Erne Nehri kornosu
Bu korno, lir gibi sessiz bir enstrüman olarak çalınmasının yanı sıra, sesli bir şekilde de çalınabilir. (Belfast, Ulster Müzesi)
Vespasian Psalter
El yazması Kral Davut’un Zebur’u yazdığı anın çizimini gösteren bir sayfa içerir. (British Library, Pamuk el yazmaları Vespasian, A I, f. 30v)
Vespasian Psalter, iki uzun kornoyu betimlemesinin yanı sıra Kral Davut’un bir lir çaldığını, iki adamın da daha küçük kıvrık kornoları çaldığını ve insanların ya vuruş yapmak için, ya da dans etmek için alkışladığını gösterir.
Eski ortaçağ kornoları gürültülü bir şekilde ya da lir gibi daha sessiz bir enstrümanla çalınabilirdi. Onuncu yüzyılda İrlandalı bir şair, kötü şiiri ‘iç mekanda, porsuk ağacından yapılmış bir enstrüman çalan korno çalgıcısı’ olarak aktarsa da, kornoların içeride veya dışarıda çalınıp çalınmadıkları net değildir.
Aldhelm’in Riddles’ı
Bu eser 100 bilmece içermektedir. (British Library, Kraliyet el yazmaları 12 C XXIII, f. 79v)
Anglosakson takvimi ve bilgisayarvari materyali
Bir ormanda bir grup yaban domuzu avlayan erkekler ve köpekler tarafından resmedilen bir Eylül takvim sayfası. Soldaki adam bir korno üflüyor. (Londra, British Library. Pamuk el yazmaları Julius A VI, f. 7r)
Yazılı metinlerden bildiğimiz üzere Anglosakson İngiltere’sinde enstrümanların başka farklı türleri de vardı. Æthelwold, Winchester papazı (963-984) görev yaptığı katedrale yerleştirilmiş büyük bir alete sahipti. Diğer el yazmaları da İncil ile ilgili kaynaklarda ve klasik kaynaklarda bahsedilen enstrümanların illüstrasyonlarını içerir. Örneğin Tiberius Plaster, İncil’de bahsedilen enstrümanların resimlerini içinde bulundurur.
Tiberius Plaster
Tiberius Plaster’de İncil’de adı geçen enstrümanların resimleri bulunur. (British Library, Pamuk el yazmaları, Tiberius C VI, f. 15v)
Anglosakson müzik kitapları ve müzik notaları
Anglosakson İngiltere’sindeki müzik için varlığını sürdüren ana kaynaklar müzik notaları veya şarkı sözleri içeren el yazmalarıdır. Bunlar, kiliselerde söylenen müziği tanımlar. Müzik uzun zaman boyunca Hristiyan ayinlerinin önemli bir kısmı olmuştur ve İngiltere’deki keşiş ve rahibelerin günlük rutinlerinin önemli bir bölümünü oluşturmuştur.
Bazıları için müzik o kadar önemliydi ki, veba bile onların şarkı söylemelerini engelleyemezdi: Life of Ceolfrith’in anonimine göre, Wearmouth-Jarrow’un başrahibi Ceolfrith ve küçük bir oğlan, topluluk veba tarafından öldürülürken bile şarkı söyleme geleneğini sürdürmüştür.
İngiliz kiliselerinde söylenen müziklerin çoğu yurt dışından, özellikle Roma’dan ithaldir. Wearmouth-Jarrow’daki manastırın kurucusu Benedict Biscop (628-689), John isimli bir Romalı müzik ustasına, keşişlerine müzik öğretmesi için ödeme yapmıştır. Alcuin gibi bazı İngiliz kilise adamları da kendi başlarına ilahiler bestelemişlerdir.
Anglosakson müziği ve manastır reformu
Keşişlerin ve rahibelerin şarkı söylemesine verilen önemin yanında, müzik kitapları onuncu yüzyıldaki manastır reformu harekatının merkez noktasıydı. Bu reformcular kilise adamlarının ve kadınlarının Aziz Benedict Kuralları’nı takip etmelerini istediler. Bu, keşişlerin ve rahibelerin gündüz ve gece boyunca sürekli söylenen kilise ayinlerini sürdürmelerini ve haftada bir kez tüm Psalter boyunca şarkı söylemelerini gerektiriyordu.
Aziz Benedict Kuralları’na uyarlanmış gibi görünen İngiltere’deki en eski psalter ve Benedictine ilahilerini ve melodilerini içeren Bosworth Psalter, Aziz Dunstan’ın kiliselerinden birinde yapılmıştır.
Bosworth Psalter
Keşişlerin her gün birkaç kere okuması gereken tüm kantikleri ve ilahileri içeren İngiltere’den günümüze ulaşan en eski psalter. (British Library, Ek el yazmaları 37517, f.33r)
Onuncu yüzyılda kitap üretimine ve müziğe karşı yükselen ilginin sonucu olarak, bazı dikkat çekici müziksel el yazmaları yapıldı. Bunlar Avrupa müziğini birçok ses için kaydeden, günümüze ulaşan en eski ve önemli kitap olan Winchster Troper’i içermektdir. Bu el yazması azizlerin bayram günleri veya diğer tatilleri için ayinlere eklenen kitapları için müzik ve metinler içermektedir. Winchester Troper’in küçük ölçüleri, onun bir solist veya müziği yapan kişi için yapıldığını gösterir.
Winchester Troper
Bu el yazması, eski bir polifoni koleksiyonu veya çeşitli sesler ile çeşitli melodilere sahip müzik kadar dikkate değerdir.
Belki de, İngiltere’den eski müzik notalarını içeren en ayrıntılı el yazması, başka bir solist için yazılan kitap Caligula Troper’dır. Bu el yazması ayrıca onun on birinci yüzyıl İngiliz sanatında benzeri olmayan çarpıcı çalışmasıyla ünlüdür.
Caligula Troper
On birinci yüzyılın ortalarına ait, Anglosakson neumeleri ile Havarilerin bayramları ile ilgili yazımlar. (British Library, Pamuk el yazmaları Caligula A XIV, f. 20v)
Caligula Troper’daki ve Winchester Troper’daki kelimeler, kıtada geliştirilmiş müzik notalarının bir biçimi olan neume ile eşlik edilmiştir. Neumeler bazen müzik notaları gibi görünse de ritim veya nota frekansını iletemediğinden, nispeten farklı özellikleri vardı. Bunun yerine, ezgiyi bilen birinin hafızasını canlandırmaya ve solist için ayrıntıları vurgulamaya hizmet ettiler.
El yazmaları ne söylendiğini tam olarak kaydedemediğinden, çoğu şarkı söyleme teknikleri sözlü olarak öğretilmiş gibi görülmektedir. Bazı Anglosakson manastırları, keşişlerine yeni şarkıları öğretmeleri için dünyanın dört bir yanından müzik ustaları çağırmıştır. Winchester piskoposu Æthelwold kendi keşişlerine şarkı söylemeyi öğretmeleri için Corbie’den (şimdiki Fransa) bir grup keşiş davet etmiştir.
Anglosakson müzik performansı
Kelimeleri ve müzikal notaları korumaya ek olarak, el yazmaları ayrıca müziğin nasıl sunulduğunu da açıklar. Æthelwold bir grup keşişin kilisenin farklı yerlerinden birbirine seslendiği belirli müzik türleri için ayrıntılı bir koreografiyi açıklamıştır.
Ayrıca keşişlerin kadınların Paskalya sabahında Mesih’in bir melek tarafından korunan mezarını ziyarete gidip boş bulmalarının yolculuğunu canlandırdığı bir seremoniyi detaylandırmıştır. Bu, İngiltere dramalarının en eski tanımlarından biri olarak kabul edilmektedir.
Anglosakson müziği ve şiiri
Anglosakson İngiltere’deki insanlar sosyal ortamlarda da müzik dinlediler.
Beowulf şiiri, bir şairin kralın huzurunda arpı nasıl çalacağını ve bir araya getirilmiş topluluğu çok eski zamanlardaki kahramanların hikayeleriyle nasıl eğlendireceğini tanımlar. Beowulf’un kendisi de bu bağlamda oynanmış olabilir.
Beowulf
Beowulf, Norman İstilası’ndan önce Anglosakson’da konuşulan eski İngilizcedeki en uzun epik şiirdir.
Şiir ve müzik eğlencesi yalnızca harika salonlardaki erkek savaşçılarla sınırlı değildi. Müzik, daha küçük düzenlerle ve izleyicilerdeki kadınlarla da sunulabilirdi. Örneğin, the Life of St. Dunstan, Dunstan’ın Æthelwynn isimli soylu bir kadına yardım etmesinden ayrıntılı şekilde bahseder. Her zamanki gibi ‘yanında, aralıklarda hoşnutluk vermek için atalarımızın dilinde hearpa dediğimiz arpını getirmiştir.’ (M. Winterbottom & M. Lapidge tarafından İngilizce’ye çevrilmiştir, The Early Lives of St Dunstan, Oxford: Clarendon Press, 2012, p. 43).
Eski İngiliz taç giyme yemini
The Life of St. Dunstan’ın bu ciltte toplanmış, on birinci yüzyılda yapılmış bir kopyası. (British Library, Pamuk el yazması Cleoparea B XIII, f. 56r)
Ünlü sanatçı Benjamin Bagby tarafından Beowulf’un, bu epik şiirin Anglosakson zamanlarında nasıl duyuluyor olabileceğini yeniden canlandıran bir alıntı.
Alıntı: Beowulf Grendel’i bekler (672-702 satırlar)
Hikayenin bu noktasında, Beowulf’un, Danimarkalı Kral Hrothgar’ın sarayına varışı büyük bir festivalle kutlanır ve gece yaklaşırken Danimarkalılar başka bir yerde uyumak için lanetli içki salonunu terk eder. Onlar canavar Grendel’in gece saldırı yapmak için salona geri döneceğini biliyorlardır. Beowulf ve adamları içeride tek kalırlar. Kahraman silahlarını ve zırhını çıkartır, Grendel’i çıplak elleriyle yeneceği için böbürlenir.
Diğerleri yatar, Beowulf hariç hepsi bu gece yaşamayacaklarından emindir. Fakat şarkıcı, Tanrı’nın Grendel’in tek bir adamın gücüyle yenileceği bir plan yaptığını söyler. Son kelimeler ise şöyledir (Seamus Heasney’in İngilizce çevirisiyle) ‘Gerçek açıktır: Yüce Tanrı insanlığı yönetir ve her zaman yönetecektir.’
Tamamen karanlıkta, hepsi beklerler.
Müzik ayrıca toplumun alt kesimleri tarafından da sevilmiştir. Bede’nin İngiliz İnsanların Dini Tarihi kitabı (Ecclesiastical History of the English People), Whitby Manastır’daki çalışanların eğlence için arp eşliğinde sırayla şarkı söylemelerini anlatır.
Tiberius Bede
Bede’nin İngiliz insanların Dini Tarihi kitabı, 731’de yayınlanmıştır. İngiliz insanlarının Hristiyanlığa geçiş hikayesini anlatır. (British Library, Pamuk El yazmaları Tiberius C II, f. 5v)
Kovboy Cæedmon şarkı söyleyemezdi, bu yüzden arpın kendisine yaklaştığını görür görmez oradan ayrılırdı. Toplulukta şarkı söylemekten kaçmak ve atlarıyla ilgilenmek için gizlice ahıra girdiği bir gün, fevkalade bir şarkının ona öğretildiği mucizevi bir rüya gördü. Cædmon bunu, onun için çokça şarkı yazdığı Abbess Hild’e bildirdi. Cædmon, ilk İngiliz şairdir.
Cæedmon’un İlahisi’nin hikayesi
En eski İngiliz şair, Bede’nin tanımladığı gibi, Whitby Manastırı’nda yaşamış olan Cædmon isimli bir sığır çobanıdır. (British Library, Pamuk el yazmaları Tiberius A XIV, f. 1r)
Alison Hudson tarafından yazılmıştır.
Alison Hudson, British Library’de Anglosakson el yazmalarının proje müdürüdür. Anglosakson Krallıkları sergisi üzerinde çalışmaktadır. Oxford Üniversitesi’ndeki araştırması, onuncu yüzyıldaki İngiliz Benedictine reform harekatı üzerinedir.
Yazar: Alison Hudson
Çeviren: Şevval Fidan
Düzenleyen: Büşra Arlı