Alfred North Whitehead kimdir? 20. yüzyılda yaşamış ve felsefe dünyasını derinden etkilemiş olan Alfred North Whitehead hayatı, eserleri ve felsefesi hakkında bilgiler.
Alfred North Whitehead (1861 – 1947), İngiliz matematikçi, mantıkçı ve filozoftu. Analitik Felsefenin kurucu figürlerinden biri olarak kabul edilir ve 20. Yüzyılın Mantığına, özellikle de ortak yazar Bertrand Russell ile birlikte “Principia Mathematica” zamanında geliştirdiği yeni sembolik Mantık türüne önemli ölçüde katkıda bulunmuştur.
Ayrıca, başlangıçta Organizma Felsefesi (veya Organik Gerçekçilik) olarak adlandırdığı ve Süreç Felsefesi olarak bilinmeye başlayan Metafizik için yeni bir yaklaşım geliştirdi. Ayrıca cebire, matematiğin temellerine, fiziğe, Bilim Felsefesine ve Eğitim Felsefesine katkılarda bulunmuştur. Şaşırtıcı bir düşünce karmaşıklığını, edebi ancak oldukça okunabilir bir yazı kalitesiyle birleştirmeyi başardı.
Hayatı
Whitehead, 15 Şubat 1861’de Ramsgate, Kent, İngiltere’de doğdu. Alfred Whitehead adlı babası, Anglikan bir din adamıydı; annesi Mary Sarah Buckmaster’dı. İki ağabeyi ve bir ablası olan dört kardeşin en küçüğüydü. Ailesi İngiltere Kilisesi’ne sıkı sıkıya bağlıydı (babası ve amcaları papazdı, kardeşi ise Madras Piskoposu olacaktı).
14 yaşına kadar babası tarafından evde eğitim gördü, çünkü aşırı korumacı ebeveynleri okula gidemeyecek kadar zayıf olduğunu düşündüler (aslında sağlığı oldukça iyiydi). 1875’ten itibaren, daha sonra ülkenin en iyi devlet okullarından biri olarak kabul edilen ve ağabeyinin öğretmen olduğu Dorset’teki Sherborne Bağımsız Okulu’na katıldı. Müfredat klasiklere ağırlık veriyordu, ancak Whitehead özellikle spor ve matematikte mükemmeldi ve son sınıfında Baş Boy ve Oyun Kaptanıydı.
1880’de Cambridge’deki Trinity College’da matematik okuduğu burs kazandı. 1884’te Matematik Üyesi seçildi ve daha sonra uygulamalı matematik öğretmek için yardımcı doçentlik aldı. Ayrıca fiziğe yoğun bir ilgi duymuştu ve burs tezi James Clerk Maxwell‘in elektrik ve manyetizma hakkındaki görüşlerini inceledi. 1888’de Trinity’de tam profesörlüğe terfi etti ve Girton Koleji’nde öğretmenlik görevini kabul ederek ek öğretim görevlerini üstlendi.
1890’ların sonlarında, Fransa’da büyüyen, dışa dönük ve aktif bir İrlandalı Katolik kadın olan Evelyn Wade ile evlendi. Bir kızları ve iki oğulları olacaktı (bir oğlu I. Dünya Savaşı sırasında çatışmada öldürüldü). Saf matematikle ilgilenmeye başladı ve 1891’de Evelyn’in teşvikiyle, evliliklerinden birkaç hafta sonra “Evrensel Cebir Üzerine İnceleme” üzerinde çalışmaya başladı (çalışmanın tamamlanması yedi yıl sürdü ve nihayet 1898’de yayınlandı).
Babası bir Anglikan papazı olmasına ve Anglikan olarak yetiştirilmiş olmasına rağmen, nihayetinde 1890’ların ortalarında agnostisizmi seçmemiş veya benimsememiş olsa da (belki de karısının etkisiyle) Roma Katolik Kilisesi’ne doğru ilerlemeye başladı. bu süre zarfında bilimin hızlı evriminin görünümü).
Bertrand Russell Cambridge’e 1890’da girdi ve giriş sınavları için bir sınav görevlisi olarak Whitehead, Russell’ın dehasını hemen gördü ve onu öğrencisi ve himayesi altına aldı. 1900’lerin sonlarında, Paris’teki 1900 Uluslararası Matematikçiler Kongresi’nde İtalyan matematikçi Giuseppe Peano’nun (1858-1932) matematiğin temelleri üzerine yaptığı çalışmaları öğrendikten sonra, Whitehead ve Russell işbirliği yapmaya başladılar. 1900’ler boyunca çığır açan “Principia Mathematica” üzerinde çalıştılar. Whitehead, felsefi uzmanlığın çoğunu Russell ve matematiğin çoğunu sağlayan Whitehead ile ortak projeye konsantre olmak için cebir üzerine kendi çalışmasının ikinci cildini bile çıkardı.
Russell ve Whitehead’in “Principia” üzerinde geçirdikleri on yıl boyunca, Russell sürekli olarak temel önermelerini yeniden düşündüğü için taslaklar yeniden başlatıldı ve ya terk edildi. Sonunda Whitehead, hiçbir ticari yayıncının ona dokunmayacağı için, masrafları kendisine ait olmak üzere yayınlamak zorunda kalmalarına rağmen, tamamlanmamış (ve belki de asla olmayacak) olsa bile, çalışmanın yayınlanmasında ısrar etti. Principia Mathematica’nın ilk cildi 1910’da, ikincisi 1912’de ve üçüncü cildi 1913’te yayınlandı.
1903’te Cambridge’deki yeni Kıdemli Öğretim Görevlisi görevine terfi etti, ancak kısmen bir meslektaşının haksız yere işten çıkarılmasını protesto etmek için 1910’da Trinity Koleji’ndeki öğretim görevinden istifa etti, ancak kısmen de bir sandalye elde etme konusundaki belirsiz umutlar nedeniyle orada matematik. 1910 yazında işsiz olarak Londra’ya taşındı ve uygun bir görev olmadan dört yıl sonra, 1914’te Londra’daki Imperial College of Science and Technology’de Uygulamalı Matematik Profesörü oldu.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Russell, pasifist faaliyetleri nedeniyle hapishanede önemli bir süre geçirdi ve Whitehead onu hapishanede ziyaret etmesine rağmen, pasifizmini ciddiye almadı ve savaştan sonra ikisi nadiren etkileşime girdi ve Whitehead’in savaşa hiçbir katkısı olmadı.
“Principia Mathematica” projesi tamamlanmak üzereyken ve Russell’ın en temel ilkelerini sürekli olarak yeniden düşünmesinden bıktığından, Whitehead dikkatini fiziğe, bilim felsefesine ve eğitim felsefesine çevirdi. Yerçekimi teorisi artık gözden düşmüş olsa da, Albert Einstein‘ın Genel Görelilik Teorisine (daha sonra 1922’de “Görelilik Prensibi” olarak yayınladığı) rakip bir doktrin dile getirdi. Aynı şekilde, 1919 tarihli “Doğal Bilginin İlkelerine İlişkin Soruşturma”, daha kalıcı bir çalışma ve fiziğin felsefi temellerini sentezlemeye yönelik öncü bir girişim olsa da, modern fiziğin seyri üzerinde çok az etkisi olmuştur.
1924’te Whitehead (o zamanlar 63), Harvard Üniversitesi’nde felsefe öğretmek üzere Henry Osborn Taylor (1856 – 1941) tarafından davet edildi. Felsefe, Whitehead’i büyüleyen, ancak daha önce derinlemesine çalışmamış veya öğretmemiş bir konuydu, ancak pozisyonu kabul etti ve Whitehead’ler hayatlarının geri kalanını Amerika Birleşik Devletleri’nde geçirecekti. Amerika Birleşik Devletleri’nde verdiği bir dizi konferansa dayanan 1925 tarihli “Bilim ve Modern Dünya”, daha sonraki Metafiziğine bir giriş olarak hizmet etti. En önemli kitabı olan “Süreç ve Gerçeklik” (1929), bu teoriyi daha da yüksek bir genelliğe taşıdı. Sonunda 1937’de 74 yaşında öğretmenlikten emekli oldu.
Whitehead kariyeri boyunca birçok ödül aldı. 1903’te Kraliyet Cemiyeti Üyesi oldu. 1922’den 1923’e kadar Aristoteles Cemiyeti’nin Başkanı oldu. 1931’de İngiliz Akademisi’ne seçildi ve 1945’te Liyakat Nişanı ile ödüllendirildi. Birçok üniversite ona fahri dereceler verdi. Manchester, St. Andrews, Wisconsin, Harvard, Yale ve Montreal dahil.
Whitehead, 30 Aralık 1947’de 86 yaşında Cambridge, Massachusetts’te öldü. Cenazesi yoktu ve cesedi yakıldı. Ailesi, ölümünden sonra tüm belgelerinin imha edilmesi talimatını yerine getirdi ve 1978 tarihli Process and Reality baskısına ve daha yakın tarihli Whitehead Research Project’e kadar yazılarının eleştirel bir baskısı yoktu.
Eserleri ve Felsefesi
Whitehead’in entelektüel hayatı genellikle üç ana döneme ayrılır. Cambridge’deki ilk döneminde (1884’ten 1910’a kadar) ağırlıklı olarak matematik ve mantık üzerine çalıştı. Londra’daki orta dönemi (1910’dan 1924’e kadar) büyük ölçüde Bilim Felsefesi ve Eğitim Felsefesi konularıyla ilgilendi. Harvard’daki müteakip döneminde (1924’ten itibaren), Süreç Felsefesi olarak bilinen kapsamlı bir metafizik sistemin geliştirilmesi de dahil olmak üzere felsefedeki daha genel konular üzerinde çalıştığını gördü. Whitehead, hayatı boyunca yaklaşık iki düzine kitap yayınladı.
Whitehead’in faaliyetlerinin ilk dönemi, o zaman, matematik ve mantığa ayrılmıştı. Yedi yıllık bir çalışmanın ardından 1898’de yayınlanan “Evrensel Cebir” ile başladı, “Maddi Dünyanın Matematiksel Kavramları” (1905) ile devam etti ve Bertrand ile birlikte yazılan anıtsal “Principia Mathematica” (1910-1913) ile doruğa ulaştı. Russell. Çalışmaları, 19. yüzyılın sonlarında Alman matematikçi ve mantıkçı Gottlob Frege’nin matematiğin kendisinin yalnızca Mantığın bir uzantısı olduğu ve bu nedenle matematiğin bir kısmının veya tamamının Mantığa indirgenebileceği öncülüne dayanan Mantıkçılığının bir uzantısıydı.
Çalışmada tanıtılan yeni Sembolik Mantık kavramları, Immanuel Kant‘ın hakim iddiasını (yargıların yapısal özelliklerinden geçerli mantık çıkarımlarının geldiği) tepetaklak etti. Yeni mantığının kapsamı geleneksel Aristoteles mantığından çok daha genişti ve hatta küçük bir parçası da olsa klasik mantığı içinde barındırıyordu. Daha çok matematiksel bir hesaplamaya benziyordu ve sembollerin birbirleriyle olan ilişkileriyle ilgileniyordu.
Whitehead, ikinci döneminde metafiziksel anlatımı olmayan bir Bilim Felsefesi ile ilgilendi ve çalışmaları arasında “Doğal Bilginin İlkelerine İlişkin Bir Araştırma” (1919), “Doğa Kavramı” (1920), “Görelilik İlkesi” yer aldı. ” “(1922) ve “Bilim ve Modern Dünya” (1925). İkincisi, metafizik bir varoluş sentezi fikrinden bahsetti, ancak henüz denemedi.
Whitehead’in süreç felsefesinin bu üçüncü dönemde doğuşu, Albert Einstein’ın çalışmasından sonra Newton fiziğinin şok edici çöküşüne bağlanabilir. Onun spekülatif metafizik görüşleri 1920 “Doğa Kavramı” ile ortaya çıkmaya başladı ve 1925 “Bilim ve Modern Dünya” ile genişledi. Batı Metafiziğine önemli bir katkı olarak Süreç Felsefesini kuran kitap. Ana ilkeler, son ve en erişilebilir çalışması olan “Fikirlerin Maceraları“nda (1933) özetlenmiştir.
Whitehead, Descartes tarafından kurulan doğa ve zihin arasındaki keskin ayrımın “sonraki tüm felsefeleri zehirlediğini” ve gerçekte “beynin hangi moleküllerle başlayıp vücudun geri kalanının bittiğini belirleyemeyeceğimizi” savundu. İnsan deneyiminin “tüm doğayı içeren, vücut içinde yer alan bir odak bölgesinin bakış açısıyla sınırlı, ancak beynin belirli bir bölümünde sabit bir koordinasyonda zorunlu olarak devam etmesi gerekmeyen bir öz-oluşma eylemi” olduğunu düşündü. Bu insan deneyimi kavramıyla Whitehead, yeni metafizik “organizma felsefesini“, kozmolojisini, spekülatif aklı savunmasını, doğa süreci hakkındaki fikirlerini ve Tanrı’ya rasyonel yaklaşımını kurdu.
Şu anda genellikle Süreç Felsefesi olarak bilinen Organizma Felsefesi veya Organik Gerçekçilik’te, Platon’un ebedi nesnelerini (veya Formlarını) tamamlamak için öznel formları varsaydı. Teori, metafizik gerçekliği değişim ve dinamizm ile özdeşleştirdi ve değişimin yanıltıcı ya da tamamen tesadüfi olmadığını, gerçekliğin ya da Varlığın temel taşı olduğunu savundu. Onun Tanrı’yı evrenin kaynağı olarak görmesi, tıpkı onun gibi büyüyor ve değişiyordu. tüm evren sürekli olarak akış halindedir ve değişmektedir.. Charles Hartshorne (1897 – 2000), John B. Cobb Jr. ve David Ray Griffin gibi daha sonraki süreç filozofları, teoriyi tam teşekküllü bir Süreç Teolojisine daha derinden geliştirdiler. Whitehead’in zihin-beden ikiliğini reddetmesi, birçok Hıristiyan ve Yahudi, Süreç Teolojisini Tanrı’yı ve evreni anlamanın verimli bir yolu olarak bulmuş olsa da, Budizm’in unsurlarına benziyordu.
Whitehead, “bütün gerçekler yoktur, tüm gerçekler yarı gerçeklerdir” düşüncesine sıkıca bağlı idi. Siyasi görüşleri bazen Liberteryenizm’e çok yakın görünüyor, ancak etiketi hiç kullanmadı ve çalışmaları birçok Whitehead akademisyeni tarafından 20. yüzyılın ilk yarısının Yeni Liberal Sosyal Liberalizminin felsefi bir temeli olarak okundu.