Difteri, rutin aşı sayesinde dünyanın birçok yerinde geçmişte kalan bir hastalıktır.
Difteri Hakkında Hızlı Bilgiler:
Aşağıda, difteri ile ilgili bazı önemli noktalar kısaca listelenmiştir. Daha ayrıntılı ve destekleyici bilgi makalenin devamında yer almaktadır.
- Tedavilerin ve aşıların geliştirilmesinden önce, difteri hastalığı yaygındı ve çoğunlukla 15 yaşın altındaki çocukları etkilemekteydi.
- Çoğu vakaya “Corynebacterium difteri” neden olur ve enfeksiyon genellikle nefes ile temas yoluyla, aynı zamanda cilt temasıyla ve nadiren de paylaşılan cisimler vasıtasıyla bulaşır.
- Bakterinin belirli suşları, ciddi difteri komplikasyonlarına neden olan bir toksin üretir.
- Enfeksiyonun solunum sistemi yerine deride ortaya çıktığı anormal vakalarda, hastalık genellikle daha az ciddidir ve farklı semptomlar üretir.
- Toksin salan tüm enfeksiyonlarda sinir hasarı, kalp yetmezliği ve vakaların yaklaşık %5-10’unda ölüm komplikasyonlarına yol açabilir.
- Teşhis, semptomlar ve hastanın geçmişi temel alınarak; şüphe sonucu ve numunelerden bakterilerin saptanması ve toksisitesinin laboratuarda test edilmesi ile teyit edilmektedir.
- Her zaman başarılı olmayan tedavi, antitoksin ve antibiyotiklerle yapılırken hasta izole edilir ve yoğun bakımda izlenir. En iyi sonuç, teşhis çabuk olduğunda ve acil tedaviyle gerçekleşir.
- Difteri aşılaması hastalığı önler ve çocukların ilk yıllarında uygulanan diğer enfeksiyöz hastalıklar için aşılara dahil edilir.
Difteri Nedir?
Difteri, şu anda rutin çocukluk aşılarıyla birlikte evrensel kapsama alanında aşıların başarısı sayesinde pek çok ülkede nadir görülen bir bakteri enfeksiyonudur. Difteri oluşturan bakterilere karşı aşılanmamış insanlarda, enfeksiyon sinir problemleri, kalp yetmezliği ve hatta ölüm gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir.
Bakterinin ana etkisi burun, boğaz veya deride enfeksiyona neden olmakla birlikte; vücudun diğer bölümlerini de etkilenebilir.
Difteri Sebepleri Nelerdir?
Difteri, Corynebacterium difteri adı verilen bakteri mikroorganizmalarının neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Diğer Corynebacterium türleri de sorumlu olabilir, ancak bu nadirdir.
Bu bakterinin bazı suşları bir toksin üretir. Bu zehirli difteri bakterileri ile enfeksiyon, difteri tehditlerinin en ciddi komplikasyonlarına yol açan şeydir. Bakteriler toksijeniktir. Çünkü kendilerine belli bir virüs bulaştırmışlardır.
Serbest bırakılan toksin:
- Hücreler tarafından protein üretimini inhibe eder.
- Enfeksiyon bölgesindeki dokuyu yok eder.
- Membran oluşumuna yol açar.
- Kan dolaşımına girer ve vücudun dokularına dağıtılır.
- Miyokardit (kalp iltihabı) ve nevrit (sinir hasarı) neden olur.
- Düşük trombosit sayılarına (trombositopeni) neden olabilir ve idrarda protein (proteinüri) üretir.
Difteri, sadece insanlar arasında yayılan enfeksiyon olup, insanlar için bilinen tek rezervuardır. Aşağıdakilerle doğrudan fiziksel temas yoluyla bulaşıcıdır:
- Solunan havadaki damlacıklar (grip yayılımı gibi aerosol olarak)
- Burundan ve boğazdan gelen salgılar (yine, diğer üst solunum yolu enfeksiyonlarına benzer şekilde)
- Enfekte deri yaraları
- Yataklar veya giysiler gibi aracı nesneler (nadiren)
Enfekte bir hastadan yatkın yeni bir kişiye bulaşma herhangi bir mukoza membranında olabilir. Ancak, toksik enfeksiyon genellikle nazofarinkse (burun ve boğazdaki astar) saldırır.
Difteri Belirtileri Nelerdir?
Difteri’nin spesifik semptomları ve bulguları, ilgili bakteri suşuna ve vücudun bulunduğu yerine bağlıdır.
Tropik bölgelerde daha yaygın olan bir difteri türü, solunum yolu enfeksiyonundan ziyade cilt ülserlerine neden olur. Bu atipik vakalar, önce Hipokrat tarafından tanımlanan, ağır hastalığa ve bazen ölümle sonuçlanan klasik vakalardan daha az ciddidir.
Klasik difteri olgusu, toksin üreten bakterilerin yol açtığı üst solunum yolu enfeksiyonu olup; burun veya boğazın astarına, bademciklerin çevresinde gri bir psödomembran oluşumuna neden olur. Bu psödomembran yeşilimsi veya mavi, hatta kanama varsa siyah olur.
Enfeksiyonun erken özellikleri, nazofaringeal psödomembran rahatsızlığının ortaya çıkmasından önce oluşmasıyla birlikte şunları içerir:
- Ateş (genellikle çok yüksek sıcaklık değildir), halsizlik ve yorgunluk
- Boynun ön kısmında büyüyen lenf nodları (yaygın olarak ‘şişmiş bezler’ olarak anılır)
- Boyundaki yumuşak doku şişmesi
- Yüksek kalp hızı (taşikardi, ateş düzeyi orantısız olarak yüksektir).
Faringeal difteri enfeksiyonu olan çocukların aşağıdaki erken belirtilere sahip olma olasılıkları daha yüksektir:
- Mide bulantısı ve kusma
- Titreme, baş ağrısı ve ateş
Bir kişiye önce bakteriler bulaştıktan sonra, erken belirtiler ve bulgular ortaya çıkmadan önce 5 gün ortalama bir kuluçka süresi olur. Bu ‘prodromal dönem‘ 12 ila 24 saat arasında sürer ve nazofarenksa kolonize olan bakteriler toksik ise, 2-3 gün içinde psödomembran oluşur ve sonuçta aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:
Membran gırtlağa kadar uzanıyorsa, solunum yolunda tamamen tıkanma tehlikesi olduğu gibi ses kısıklığı ve öksürük semptomları daha olasıdır. Membran ayrıca solunum sisteminde akciğerlere doğru uzanabilir.
Difteri Komplikasyonları Nelerdir?
Daha fazla hastalık ve rahatsızlığın en şiddetli ve potansiyel olarak yaşamı tehdit eden evresi, toksinin kan dolaşımına emilmesiyle sonuçlanır ve daha sonra diğer hayati dokulara zarar verir.
-
Miyokardit (kalp hasarı)
Miyokardit, bu durumda difteri toksininin neden olduğu, kalp kasının iltihaplanmasını içeren kalp rahatsızlığıdır. Bu rahatsızlık kalp yetmezliğine neden olabilir ve bakteri enfeksiyonunun derecesi ne kadar yüksek olursa, kalbe toksisite o kadar yüksek olur ve yalnızca bir kalp monitöründe görülen anormalliklerden ani ölüme kadar değişen etkiler üretir.
Kalp problemleri, enfeksiyonun başlangıcından 10-14 gün sonra ortaya çıkar; ancak sorunların ortaya çıkması haftalar alabilir ve şiddette değişiklik gösterebilir.
Difteri ile ilgili kalp sorunları şunları içerir:
- Elektrokardiyografi (EKG) monitöründe görünür değişiklikler
- Atriyoventriküler dissosiasyon (kalbin odaları eşzamanlılıklarını kaybederler, bağımsız atarlar)
- Komple kalp bloğu (atriya ve ventriküller arasında elektriksel atımların gitmemesi)
- Ventriküler aritmiler (alt odacıkların atması, ventriküller, anormaldir)
- Kalp yetmezliği (kalbin yeterli kan basıncını ve dolaşımı koruyamaması)
Difteri kaynaklı anormal kalp ritimleri ve kalp yetmezliğine eşlik eden ölüm olasılığı yüksektir.
-
Nevrit (sinir iltihabı)
Nevrit, difteri çeşitlerinin daha az rastlanan bir etkisidir ve sinir dokusunun iltihaplanmasıyla kraniyal ve periferik sinirlere zarar verir. Difteri kaynaklı bu komplikasyon, genellikle difteri tehdit eden ciddi bir solunum yolu enfeksiyonu sonrası hastaların yaklaşık %5’inde görülür. Tipik olarak hastalık aşağıdaki gibi gelişir:
- Hastalığın 3. haftasında yumuşak damak felç olabilir.
- haftadan sonra göz kasları, kollar ve diyafram felci oluşabilir.
- Pnömoni ve solunum yetmezliği ikincil olarak diyaframın felce uğramasına neden olabilir.
Diğer bölgelerdeki enfeksiyon kaynaklı daha az şiddetli hastalıklar şöyledir:
Bakteriyel enfeksiyon atipikse ve boğaz ve solunum sistemi dışındaki dokuları etkiliyorsa, hastalık genellikle daha hafiftir. Bunun nedeni, vücudun toksinin daha düşük miktarlarını emmesi, özellikle de enfeksiyon sadece cildi etkiliyorsa durum böyledir. Hafif difteri, toksin üretmeyen bakteri türlerinden de kaynaklanabilir.
Enfeksiyonun bölgesi cilt ise, ortaya çıkan lezyonlar genellikle ekstremitelerdedir ve bu lezyonların görünüşü normalde değişir. Enfeksiyon, diğer enfeksiyonlar ve cilt rahatsızlıklarıyla birlikte bulunabilir ve egzama, sedef hastalığı veya impetigo’dan farklı görünmeyebilir. Bununla birlikte, derideki difteri, bazen grimsi ülser üretebilir.
Diğer müköz membranlar, gözlerde konjonktiva, kadın vulvovajinal doku ve dış kulak yolu da dahil olmak üzere difteri tarafından enfekte olabilir.
Difteri Teşhisi ve Tanı Testleri
“Difteri nasıl teşhis edilir?” Bir difteri vakasını teşhis etmek için kesin testler vardır. Bu nedenle, belirtiler ve hastanın tıbbi geçmişi enfeksiyon şüphesine neden olursa, tanıyı doğrulamak nispeten basittir.
Doktorlar, karakteristik membranı gördüklerinde şüphe duyabilirler veya hastalarda açıklanamayan farenjit, boyunda lenf nodu şişmesi ve düşük dereceli ateş varsa difteri şüphesi olabilir. Ses kısıklığı, damağın felce uğraması veya stridor (yüksek bas sesler) de hastalığın ipuçlarıdır.
Difteri şüphesi bulunan bir hastadan alınan doku örnekleri bakterileri izole etmek için kullanılabilir. Bu daha sonra tanımlama için kültürlenir ve toksisite açısından test edilir:
- Klinik örnekler burun veya nazofarinks ve boğazdan alınır.
- Tüm şüpheli vakalar ve yakın temasları test edilir.
- Mümkünse, psödomembranın altından numuneler alınır veya zarın kendisinden çıkarılır.
Difteri bakterisi izole edildikten sonra, yukarıda özetlendiği gibi, toksisitesini gösterecek olan belirli suşu aydınlatmak için ‘biyotiplendirilir’.
Toksikojenite, organizmaların difteri toksini üretip üretmediğini belirleyen Elek testi ile daha da test edilir. Eğer pozitifse, difteri teşhisini tetikler. Testler kolaylıkla elde edilemeyebilir ve bu nedenle hekimler uzman bir laboratuara ihtiyaç duyabilirler.
Difteri Tedavisi
“Difteri nasıl tedavi olur?” Tedaviye erken başlanması daha etkili sonuç verir. Bu nedenle, erken teşhis oldukça önemlidir. Bakteriyel etkileri bertaraf etmeyi amaçlayan tedavinin iki bileşeni vardır:
- Antitoksin: Anti-difteritik serum olarak da bilinir (bakteriler tarafından salınan toksini nötralize etmek için).
- Antibiyotikler: Bakterileri yok etmek ve yayılmalarını durdurmak için eritromisin veya penisilin.
Solunum sistemi difteri ve semptomları olan hastalar hastanedeki yoğun bakım ünitelerinde tedavi edilir ve solunum ve kardiyak komplikasyonlar açısından izlenir. Sağlık personeli solunum damlacıkları veya fiziksel teması yoluyla enfeksiyonun yayılmasını önlemek için yalıtım önlemlerini alır.
Bu tür tedavi koşulları, antibiyotiklerin seyrinin tamamlanmasını izleyen günlerde bakterilerin testleri art arda negatif sonuç döndürene kadar sürdürülür.