Hazar denizi nerededir? Hazar Denizinin konumu, coğrafi özellikleri, tuzluluk oranı, kıyısı olan ülkeler hakkında bilgi.
Hazar Denizi; Avrupa-Asya arasında yer alan dünyanın en büyük iç denizidir. Yüzölçümü 372.960 km2. Avrupa’nın güneydoğusunda, Kafkasların doğusunda yer alır. Kuzeyinde Rusya Federasyonu ve Kazakistan, doğusunda Türkmenistan, güneyinde İran, batısında Azerbaycan ve Rusya Federasyonu ile çevrilidir. Ortalama 1.200 km uzunluğunda, 300 km genişliğinde, deniz düzeyinden 28 m aşağıdaki iç denizin, tuzluluk oranı binde 13’tür. Kuzeye doğru derinlik 5 m’ye kadar iner. Başta Volga olmak üzere, Ural, Emba, Kura (kaynağı Kuzeydoğu Anadolu) ve Terek ırmakları tarafından beslenir; sularını dışarı akıtan bir kanalı ya da ayağı yoktur.Antik çağda Hyrcanian Okyanusu olarak biliniyordu ve şimdi Hazar Denizi ve Khvalissian Denizi olarak da biliniyor . Yüzeyi, 1.200 km uzunluğunda ve 450 km genişliğinde olan Hazar, dünyanın en önemli gölüdür. Ortalama derinliği 180 m, maksimum yüksekliği 1.025 m ve kıyı şeridi yaklaşık 7.000 km’dir.
Kuzeydeki sığ kıyılar önemli bir balık ve hayvan üretimi yatağıdır. Okyanuslardan daha yüksek oranda sülfat bulunan gölün doğu kıyısında Karaboğaz Gölü adıyla anılan kıyı gölünde doğal sodyum sülfat yatakları vardır. Genelde ulaşıma elverişli olmakla birlikte, kuzey bölümü kışın donar. Volga deltası üzerindeki Astrahan’ın yanı sıra, demiryolu feribotuyla birbirine bağlı Bakü ve Krasnovodsk öteki önemli limanlardır. Bölgede çıkarılan petrol, bu limanlar aracılığıyla ülke içine dağıtılır. Benderşah, İran sınırları içindeki tek limandır.
Hazar Denizinin Coğrafi Özellikleri Nelerdir?
Volga ve Ural nehirleri , Kuma-Manych kanalıyla Azak Denizi’ne de bağlanan Hazar Denizi’ne akar . Volga, denize ulaşan su akışının çoğundan sorumludur. Bu nedenle, bu su yolu su dengesini, biyolojik ve kimyasal yapıyı ve su seviyesinin salınımını korumak için gereklidir. Bu şekilde Volga vadisi çevresinde yaşananların Hazar Denizi’nde yansımaları oluyor.
Ancak Hazar Denizi sadece Volga havzasından su almıyor. Rus nüfusunun neredeyse yarısının ve Volga Nehri bölgelerindeki endüstriyel ve tarımsal üretimin üçte birinin sonuçta ortaya çıkan kirliliği, neredeyse tüm nehir havzasındaki yüksek kirlilik seviyelerini açıklıyor . Sovyet döneminde çevresel kaygının olmaması, Hazar Denizi’nin bozulmasının nedenlerinden biriydi.
Morfolojik olarak Hazar Denizi üç ana bölüme ayrılır: Birincisi, ortalama 325 metre ile en büyük derinliklerin bulunduğu güney kısımdır. İkinci kısım denizin orta kısmı olup, ortalama derinliği 170 metredir. Üçüncüsü, Aralo-Hazar depresyonunu (ortalama yüksekliği -28 m olan mutlak depresyon ) bütünleştiren kuzey kısımdır . Derinliği on metreyi geçmeyen denizin en sığ kısmıdır. Denizin bu bölümü, daha küçük bir hacme ve derinliğe sahip olmasının yanı sıra, alçak ve düz kıtasal alanların yanında yer aldığından sosyo-çevresel etkilere karşı daha hassastır.
Hazar Denizi’nin seviyesi yüzyıllar boyunca yükseldi ve düştü. Bazı tarihçiler, Orta Çağ’da su seviyesindeki bir artışın, Atil şehri gibi Hazar bölgesindeki kıyı şehirlerinin sular altında kalmasına neden olacağı teorisini desteklemektedir . 20. yüzyılda Hazar yüzeyinin genel seviyesinde üç büyük değişim dönemi yaşandı. 1900 ve 1929 yılları arasında, düzeyde neredeyse hiçbir önemli değişiklik yoktu. Ancak 1930 ile 1978 yılları arasında su seviyesi, esas olarak 1930 ile 1941 yılları arasında olmak üzere sürekli bir düşüş göstermiştir. Bu olgunun ana nedeni, ağızları burada bulunan nehirlerden gelen su akışının azalmasıdır.
1978’den başlayarak, Hazar’ın ortalama seviyesi yaklaşık 2,5 metre yükseldi. Göllerde veya kapalı denizlerde tipik olan seviye dalgalanmaları, hem çevresel açıdan hem de nehir kıyısı alanlarının ekonomisi üzerinde etkilere neden olur. Böyle bir senaryo Hazar Denizi’nde su seviyesindeki uzun süreli düşüş (1930/1977) sırasında gerçekleşti ve uzmanlar bunun geri döndürülemez bir eğilim olduğuna inanıyorlardı. Böylece Sovyet hükümeti, deniz seviyesindeki sürekli düşüşü göz önünde bulundurarak yerel ekonominin geleceği için planlama yaptı. Seviye yükseldiğinde, yollar ve tarım yerleşimleri gibi inşa edilenlerin önemli bir kısmı sular altında kaldı. Yükselen su seviyelerinden kaynaklanan hasarın, Rusya’ya ait olan kuzey ve kuzeydoğu kıyılarının düz bölgelerinde daha büyük olduğu ortaya çıktı.
Bir diğer önemli husus ise, son on yıllarda sıvı yüzeyi önemli ölçüde azalmış olan Aral Gölü‘ndeki ilk durumla karşılaştırıldığında, seviye değişimleri ve su dengesidir.