Complete File ()
LOUIS ROBERT
(1904-1985)
Omruniin yakla§.ik 60 yilini Eskigag Tarihi ara§tirmalanna vercn vc bu
alanin tartisjnasiz gelmis, gcgmis, en biiyiigii olarak kabul cdilcn Prof. L.
Robert, 1985 yilinda Paris'tc oldii. Tarihi cografya, cpigrafi, niimizmatik,
ikonografi, papyroloji vc onomastik (isimbilim) gibi, cskicag tarihinin tiim
disiplinlcrindc bir otoritc olan bu bilim adami, turn antik dunya vc bu arada
Anadolu hakkinda birakligi yiizlcrce escri ile bu alana damgasini vurmu§tu.
ilk makalcsini 20 ya§inda iken yayinlayan vc bu sirada Jean-Paul
Sartre, Georges Canguilhcm, Paul Nizan vc Raymond Aron gibi iinliilcrin
devam ettigi Ecolc Normale Supdricurc'a gircn Robert, heniiz 28 ya§inda
iken Paris'teki Ecolc pratique des Hautcs Etudes'in basjna gecti ve burada
antik dunyanin tarihi cografyasi hakkinda dcrslcr vermege basjadi. Bundan 6
yil sonra da (1938) College dc Francc'a iiyc oldu. Bu iki bilim kurumunda
35 yil sure ile dcrsler verdi vc scckin bilim adamlan ycti§tirdi.
L. Robert, cpigrafi ara§tirmalanna cok geng ya§ta basjadi. P. Foucart
ve M. Hollcaux gibi segkin bilim adamlanndan dcrslcr alan ve J. A.
Letronne ile A. Wilhclm'dcn genis, gapla ctkilcncn L. Robert cpigrafiyi
tarihin kaynagi gordii vc onu bir ya§am tarzi halinc getirdi. Bu amagla, 1927
yilinda Yunanistan'a gitti vc oradaki Atina, Dclphoi, Megara, Thcbai ve
Phokis gibi mcrkezlcrdc bulunan yazitlari incclcdi. Ancak 1932 yilinda
Anadolu'ya yaptigi ilk gcziden sonra burayi asil aras,tinna alani olarak segti.
Anadolu ile olan yogun ilisjdsi vc bu alandaki iistiin bilgisi sayesinde L.
Robert, 1956 yilinda istanbul'daki Fransiz Anadolu Tctkiklcri Enstitiisu'ne
miidiir olarak atandi vc bu gdrcvini 1964 yilma kadar surdiirdii. Esj Jeanne
Robert ile tiim Anadolu'da (dzellikle Karia1, Aiolis, Ionia, Phrygia, Pisidia,
Bithynia 2 vc Lydia'da 3 ) yaptigi uzun gezilcrin yamsira L. Robert, 1949Louis ve Jeanne Robert, Karia'daki bu ara§tirmalanmn bir boliimunii La Carie I!: Le
plateau de Tabai et ses environs (Paris 1954) adh kitapta yayinladilar. Bu cserde,
Tabai, Herakleia Salbake, Apollonia Salbake, Scbastopolis, Kidrama gibi kentler her
yonuyle incelenmi§ bulunmaktadir. Robert'in Kariaaaki arastirmalannin diger bir
Doliimiinu de ^u escrde bulmak miimkiindiir: Le sanctuaire de Sinuri pres de Mylasa,
Ire partie: Les inscriptions grecques (Parisl945).
L. Robert'in, Ionia, Phrygia, Pisidia ve Bi|hynia'daki arastirmalanna iliskin olarak
ozellikle §u eserlerine basvurulmahdir: Eludes Anatoliennes. Recherches sur les
inscriptions grecques de VAsie Mineure (Paris 1937); Villes d'Asie Mineure (2.
Baski, Paris 1962) ve A Travers I'Asie Mineure. Poetes et prosateurs, monnaies
grecques, voyageurs et geographie (Paris 1980).
Sardeis'de Amerikan kazilan sirasinda cle gecen yazitlar iizerinde ?ali§an L. Robert,
bu yazitlarin
bir boliimiinii §u eserinde yayinlami§tir: Nouvelles inscriptions de
Sardes, IreFasc. (Paris 1964).
H. Malay
1950 yillannda Karia'daki Amyzon'da 4 ve Klaros'daki Apollon
Tapinagi'nda (1950-1961) kazi cali§malan yapli5.
L. Robert, cmckli olduklan sonra, 1973 yilinda, o giinc kadar yaptigi
yayinlann bir listesini hazirladi vc yayinladi6. Bu listcyi incclcdigimizde,
onun (ve tabii csjnin) ne kadar verimli bir bilim hayali oldugunu hayranhkla
goriiriiz: Bu lislcde -cogunlugu Anadolu ile ilgili- 365 adct kitap ve makale
adi verilmektc olup, bu sayiya daha sonraki yillarda yayinlanan 60 kadar
yeni cahs.mayi da cklemcmiz gerckir. Bu cah^malardan 15 tancsi kapsamh
monografidir, ki bu monografilerden yalnizca biri olan Hellenica adli cser
13 ciltten olu§maktadir 7 . Ancak Jeanne ve Louis Robcrt'in en onemli
eserleri, 1938 yilindan itibarcn 47 yil sure ile her yil yayinladiklan Bulletin
epigraphique scrisidir. Her yilin cpigrafi iccrikli yayinlanni analiz ve kritik
eden ve 4600 sayfayi a§an bu anitsal cser, bu alanda cali§anlar igin bitip
ttikenmez bir hazine niteligi ta§imaktadir8. Jeanne vc Louis Robert, bu
eserde ele aldiklan yayinlan yalnizca bir habcr olarak okuyuculara iletmckle
kalmadilar; yapilan yanlifdan duzelltilcr, cksiklcri tamamladilar ve bunu
yaparken son dcrecc sert cle§lirilerden kacmmadilar. O donemde Bulletin
epigraphique, ara§tirmacilarm heyccanla bekledikleri -dcyim ycrinde ise- bir
ogrenci karnesi gibiydi.
Yiizyilimizda cpigrafi, M. Hollcaux (Fransiz), A. Wilhelm (Avusturyah)
ve L. Robert ile zirveye ula§ti. Bu uc iinlii bilim adami arasinda Robert en
genis. bilimscl perspektife sahipti. Bir epigraf olarak, yalnizca yazitlan
anlamanin yetcrli olmayacagini bildiginden, sikke, papyrus, mczar ve adak
kabartmalan ve amulctlcrle de ilgilendi; ciinku ona gore "turn bunlar en
geni§ anlamda arkeoloji'nin ilgi alanina girerler. Topraktan gelen tiim
malzeme arkeolojik niteliktedir. Bu nedenle epigraf, filolog oldugu kadar bir
arkeologdur da. Oncelikle yazitlan anlamak ve yorumlamak iqin bu
malzemeyi tanimalidir. Bu belgeler arasindaki baglari
saptamak
Bu merkezde yaptiklan ara§tirmalar icin bk. J. ct L. Robert, Fouilles d'Amyzon en
Carie I: Exploration, histoire, monnaies et inscriptions (Paris 1983). Bu kitapta
aynca, Alinaa, Alabanda ve Herakleia (Lalmos) kcnileri hakkinda da aynnuh bilgiler
verilmektedir.
Olumundcn onceki yillarda Klaros hakkindaki yayin iizerinde cah§an J. ve L.
Robert'in bu konudaki yayinlannin ilki, L. Robcrt'in oliimiinden oirkac yil sonra
yayinlandi: Louis et Jeanne Robert, Claws I: Decrets Ilellenistiques (Pans 1989).
Bu eserde, Klaros'da ele ge5en 50k sayidaki yazitlan yalnizca dort uzun ve onemli
dekret yayinlanmi? bulunmaktadir.
Bu yayinlann listesi igin bk. L. Robert, Opera Minora Selecta IV, 1-62 (Bu eser L.
Robert'in tiim makalelerini bir araya getirmekte olup, 1969-1990 yillan arasinda
yayinlanan 7 ciltten olu§maktadir).
Hellenica (1940-1960) adli dizideki VI. ve IX. ciltler Jeanne Robert ile ortakla§a
yayinlanmistir.
Revue des itudes erecques adli derginin bir boliimu olarak yayinlanan Bulletin
epigraphique, L. Robert'in olumiinden sonra, cogu onun ogrencileri olan birkac
kisiiik bir ekip tarafindan yayinlanmaga ba§lami§ olmakla birlikte, eski onem ve
kalitesine asla yakla§amadi.
2
Louis Robert (1904 - 1985)
bakimindan epigrqf, ayni zamanda bir tarihgidir". Robert, "canak-comlck
arkcolojisi"ndcn ho§lanmiyor vc yalnizca bunlarla ilgilcncn vc kcndilerini
gercek arkeolog sanan kisjlcri cle§liriyordu. Bu konuda hep, Misir'daki
metinlcrlc bronz objclcri ve pi§mi§ topraktan figiirinlcri birliktc ele alan P.
Pcrdrizet'yi ornck olarak goslcriyordu. Gcrccktcn dc, antik dcvir giinluk
ya§aminin kticiik objclcri, kabartmali anitlar, papyruslar, sikkcler vcya
noksan yazitlar onun cscrlerinde gcrcck ycrinc oturluluyor, tamamlaniyor ve
bir ba§ka bicimde, daha aydinlanmis, vc ycnilcnmis, bir durumda kar§imiza
cikiyordu.
L. Robcrt'c gore, "yazitlar agisindan bir tarihgi igin iki tiir tehlike
vardir: Ya onlardan hig yararlanmamak, ya da kotii yararlanmak. Ne yazik
ki, birgok eskigag tarihgisi bu malzemeyi ancak bazi derletnelerden ya da
ozetlerden tanimaktadir. Onlar, olanaklari oldugu halde, bu hazineyi
tammaktan yoksundurlar. Oysa bunu yapmak igin co^kulu bir merak ve istek
gerekmektedir".
L. Robert, tarihi cografyaya ozel bir oncm vcrdi. Gczdigi yorelerde
gordugii turn guzclliklcri antik dcvirlc kombinc ctti. Bu ncdcnlc, onun turn
cscrlerinde ya§anan cografi bolgc ile buluntular arasinda bir bag
kurulmu§tur. Bunu yapmak icin, o bdlgcdcn soz eden turn antik yazarlan,
gezgincilerin escrlerini vc niimizmatik buluntulan inccledi9. O, bir dekreli,
bir sikkcyi 10 bir kutsal yasayi, bir epigrami, bir biiyii tablctini, bir gladyator
kabartmasini 11 , bir Yahudi anitini vb. aciklamada ayni uzmanhk derecesine
sahipti. Robert'e gore "higbir yazit bir tarihgi tarafindan ne kiigumsenebilir
ve ne de gozardi edilebilir ". Ciinkii "yazitlar sosyal tarihin en onemli
belgeleridir".
Ornegin, yazitlarin zikrcttigi ki^i adlan incclcndiginde,
filolojik bazi sonuclann yamsira, ycrcl kiiltlcr, kcntlcr arasindaki niifus ve
ticaret ili§kisi, Hcllcnlc§tinnc politikasi, devrin zcvk vc modasi gibi konularda
onemli vcrilcr elde ctmck mumkiindiir12.
Louis Robert, Anadolu igin bir §ans olarak nitclcncbilccck bir bilim
adamiydi. Onun ara§tirmalan sayesinde antik devrin bircok bilinmeyen
noktasi aydinliga kavu§tu; yalnizca adlanni bildigimiz bircok antik kent
lokalize edildi, incclendi ve tanitildi. Ogrcncilcrinc surckli olarak tavsiye
ettigi gibi, bir bilim adamimn tarihi tizcrinde cah§tigi iilkcyi her yonii ile
Onun bu yontcminin en giizel iiriinlerindcn biri,v4 Travers I'Asie Mineure. Poeles el
prosateurs, monnaies grecques, voyageurs el geographic (Paris 1980) adh eserinde
Prusias ad Hypium kenti hakkinda yazdigi boliimdiir (s. 11-127).
Niimizmatik'in, yalnizca sikke katalogu hazirlamaklan ibarct bir cali§ma alani
olmadigini daha iyi anlamak icin, Robert'in niimizmatik ara§lirmalarindan bir
kismini yayinladigi §u eserlerine bakiniz: Eludes de numismatique grecque (Paris
1951); Monnaies antiques de Troade (Geneve, Paris 1966) vc Monnaies grecques.
Types, legendes, magistrals monelaires el geographie (Geneve, Paris 1967).
Ozellikle bk. Les gladiateurs dans l Orient grec (Paris 1940).
Robert'in, hemen her eserinde onomastik ozel bir ycr tutmakla birlikte,
Anadolu'daki ycrel kisi adlanni incelcdigi Noms indigenes dans I'Asie Mineure
greco-romaine (Paris 1963) ayn bir onem ta§imakmdir.
3
H. Malay
tanimasi gerektigine inaniyordu. Nitekim e§i Jeanne Robert ile Anadolu'da
yaptigi bitip tiikenmez gezileri sirasinda Anadolu insanini, kulturtinii
yakindan taniyan ve dilini ogrcncn L. Robert ile Anadolu ve Anadolu insani
arasinda duygusal bir bag olu§mu§tu13. Bu nedenle onun, ozellikle geng
Turk bilim adamlanna dzel bir sempatisi vardi.
Burada, epigrafinin ve eskicag bilimlcrinin bu devini saygi ile anarken,
Dergi'mizin bu sayisinda onun tarih ve epigrafi alanindaki tcmel prensipleri
iceren ve Almanca'ya da ccvrilmis, bulunan "L'histoire et ses mdthodes"
ba§likli, son derece dgretici makalesinin N. §ahin tarafindan yapilan bir
cevirisini sunuyoruz14.
H. Malay
13
14
4
Robert'in Anadolu insanina duydugu sevgiyi, 1972 yilinda Miinih'te diizenlenen
Uluslararasi Epigrafi Kongresi'ni acarken verdigi "L'epigraphiste en voyage" konulu,
duygusal bildirisinde bulmak miimkundiir.
Bu yazinin hazirlanmasinda su kaynaklardan yararlanilmistir: P. Herrmann, Gnomon
58 (1986), 81-83; Ph. Gauthier, Rev. Arch. 1986, 143-149 ve M. Dondin-Payre, Un
siecle d'epigraphie classique (Paris 1988).
Louis Robert
(1904- 1985)