Tıpta ayrı bir uzmanlık dalı olan Göğüs Hastalıkları temelde akciğer ve hava yolları olmak üzere solunum sistemini etkileyen hastalıklarla ilgilenir. Yetişkinlerde göğüs hastalıkları varlığında en sık görülen şikâyetler nefes darlığı, öksürük, balgam ve göğüs ağrısıdır.
Göğüs Hastalıkları Bölümünde Verilen Tanı ve Tedavi Hizmetleri
Bir göğüs hastalıkları uzmanı, ciddi veya kronik solunum problemleri ile karşı karşıya olan hastalarla çalışır. Aile doktorları, soğuk algınlığı veya solunum yolu enfeksiyonunun neden olduğu gibi hafif veya kısa süreli durumlarla başa çıkabilse de, öncelikle akciğerleri etkileyen daha karmaşık hastalıkları teşhis etmek, tedavi etmek ve yönetmek için bir göğüs hastalıkları uzmanı tarafından muayene olunması gerekir.
Bir solunum yolu hastalığıyla mücadele ediyorsanız, doğru tanı ilk adımdır. Bir göğüs hastalıkları uzmanı, kronik akciğer hastalığını teşhis etmek için spirometri, kan tahlilleri, göğüs röntgeni, BT taramaları, bronkoskopi ve uyku çalışmaları gibi prosedürleri kullanır. Göğüs hastalıkları uzmanınız, sonuçları onaylamak için daha önce tamamlamış olsanız bile, bu testlerin tekrarlamasını isteyebilir.
Göğüs hastalıkları uzmanları, akciğer ile ilgili bir tanıyı belirlemeye yardımcı olmak için muayene ve testler yapar. Bunlar şunları içerir:
- CT tarama
- Göğüs Floroskopi
- Göğüs Ultrasonu
- Lobektomi
- Plevral Biyopsi
- Pulmoner fonksiyon testi
- Nabız oksimetre testi
- Transplantasyon
- Torasentez
- Bronkoskopi
- Uyku Çalışması
Yetişkinlerde Göğüs Hastalıkları Nelerdir?
Göğüs Hastalıkları branşının ilgi alanına farklı gruplardan hastalıklar girmektedir:
- Akciğer enfeksiyonları: pnömoni (zatürre), akut bronşit, tüberküloz (verem) vb.
- Hava yollarını tutan kronik hastalıklar: astım, KOAH, bronşektazi, kistik fibroz vb.
- Akciğer kanseri
- Akciğer dokusunu bozan hastalıklar: interstisyel akciğer hastalıkları, sarkoidoz vb.
- Mesleki ve çevresel akciğer hastalıkları: silikozis, pnömokonyoz vb.
- Akciğer damarlarını tutan hastalıklar: pulmoner emboli, pulmoner hipertansiyon, vb.
- Akciğer zarını tutan hastalıklar: plörezi, plevral efüzyon, mezotelyoma, vb.
- Uyku apnesi
Göğüs hastalıkları uzmanları bu hastalıklara yönelik olarak, gerektiğinde radyolojik (görüntüleme), spirometrik (solunum kapasite ve fonksiyonlarının ölçümü) ve bronkoskopik tetkikleri değerlendirir. Tedavide ilaçlar, solunum fizyoterapisi, sigara bıraktırma gibi yaklaşımlar kullanılır.
Astım Nedir?
Astım solunum yollarının, akciğerlerin içine hava taşıyan tüplerin, kronik veya uzun vadeli bir hastalığıdır. Hava akımı sınırlamasına yol açan bronşiyal tüplerin iltihaplanmasına ve daralmasına neden olur. Akciğerlerimizin solunum yolları kaslarla çevrilidir ve mukus bezleri içerir. Bu kaslar normalde rahatlar ancak astım varsa, genellikle hassas ve iltihaplıdırlar.
Astım hastaları tetikleyicilerle karşılaştığında, bu kaslar daha da sıkıştırılarak reaksiyona girerler, hava yollarının iç kısımları şişer ve hava yollarının sümük ile dolması mümkündür. Bu nefes almayı çok zorlaştırır ve astım semptomlarına veya astım krizine yol açar.
Astım Belirtileri Nelerdir?
Astım herkes için farklı belirtilere sebep olabilir. Astım semptomları, astım iyi kontrol edildiğinde az veya hiç semptom olmadan, zaman içinde değişebilir. En sık görülen semptomlar şunlardır:
- Düzenli öksürük genellikle gece veya sabahın erken saatlerinde gerçekleşir, ancak günün herhangi bir saatinde olabilir. Öksürük, özellikle çocuklarda astımın önemli bir belirtisidir. Bazen ısrarcı öksürük astımın tek belirtisi olabilir.
- Hırıltı, zorlukla ve solunum yollarından ıslık sesiyle gelen bir nefes.
- Nefes darlığı kişide yeterince nefes alamayacağı hissini verir. Yemek yemek, uyumak veya konuşmakta bile zorluk yaşanabilir.
- Göğüs daralması göğüste tatsız bir ağırlık veya baskı hissi yaratır. Nefes almayı zorlaştırabilir.
- Artan mukoza üretimi, solunum yollarında biriken yüksek seviyelerde kalın bir sıvı ile karakterize edilir.
Astımı Uyaran Etkenler (Tetikleyiciler) Nelerdir?
İnflamatuar (alerjik) tetikleyiciler, akciğerlerin solunum yollarının iltihaplanmasına veya solunum yollarının kaslarının sıkışmasına neden olabilir. Enflamatuar tetikleyiciler şunları içerir:
- Ev tozu akarları
- Hayvanlar
- Hamam böcekleri
- Küf
- Polenler
- Viral enfeksiyonlar
- Bazı hava kirleticiler
Belirti (alerjik olmayan) tetikleyiciler genellikle şişmeye neden olmaz, ancak özellikle iltihaplanmışlarsa “seğirmeli” hava yollarını etkileyebilirler. Belirti tetikleyiciler şunları içerir:
- Duman
- Egzersiz
- Soğuk hava
- Kimyasal dumanlar ve parfüm gibi diğer güçlü kokulu maddeler
- Sülfit gibi bazı gıda katkı maddeleri
- Bazı hava kirleticiler
- Yoğun duygular
Korunma Yöntemleri Nelerdir?
Astımı önlemenin bir yolu olmamakla birlikte, birlikte çalışarak, siz ve doktorunuz hastalığınızla yaşamak ve astım ataklarını önlemek için adım adım bir plan tasarlayabilirsiniz.
- Astım eylem planınızı takip edin.
- Grip ve zatürre aşılarınızı olun.
- Nefesinizi gözlemleyin.
- Atakları erken teşhis edin ve tedavi edin.
- İlacınızı reçeteye göre alın.
- Hızlı rahatlatan inhaler kullanımının artırılmasına dikkat edin.
- Astım tetikleyicilerini tanımlayın ve kaçının:
- Ev hayvanları tetikleyicilerinden korunma. Tüylü evcil hayvanlar astım krizini tetikleyebilir. Tüylü bir evcil hayvanın astım ataklarına neden olabileceğini düşünüyorsanız, evcil hayvana başka bir ev bulmak isteyebilirsiniz. Evcil hayvan için yeni bir ev bulamıyorsanız veya istemiyorsanız, astımın bulunan kişinin yatak odasından uzak tutun.Her hafta evcil hayvanları yıkayın ve mümkün olduğunca dışarıda tutun. Astımı olan insanlar evcil hayvanlarının kürküne alerjisi yoktur, bu nedenle evcil hayvanın kürkünü kesmek korunmanıza yardımcı olmaz. Tüylü bir evcil hayvanınız varsa, yaşam alanınızı sık sık süpürünüz. Zeminleriniz ahşap veya fayans gibi sert bir yüzeye sahipse, her hafta nemli bir paspas yardımıyla temizliği sağlanabilir.
- Küflerden korunma. Küfte nefes almak astım krizini tetikleyebilir. Atakların kontrol altına alınması için evinizdeki küflerden kurtulun. Havadaki nem miktarı, küflenmenin büyümesini sağlayabilir. Bir klima veya nem alma cihazı, nem seviyesini düşük tutmanıza yardımcı olur. Nem seviyelerini kontrol etmek ve bunları olabildiğince düşük tutmak için higrometre denilen küçük bir alet edinin -% 50’den daha yüksek olmamalı.
- Hamam böceklerinden korunma. Hamam böcekleri ve dışkıları astım krizini tetikleyebilir. Mümkün olduğu kadar çok su ve yiyecek kaynağını kaldırarak evinizdeki hamam böceklerinden kurtulun. Hamam böcekleri genellikle yiyeceklerin yenildiği ve kırıntıların geride kaldığı yerlerde bulunur. En azından her 2 ila 3 günde hamamböceği çekebilecek alanları vakumlayın veya süpürün. Evinizdeki hamamböceği sayısını azaltmak için böcek tuzakları veya jeller kullanın.
- Polenlerden korunma. Polenler astım semptomları için çok yaygın bir tetikleyicidir. Ağaçlar, çimler ve yabani otlar tarafından üretilen havadan çıkan polenler, özellikle sıcak havalarda kolayca solunabilir. Polen alerjiniz varsa HEPA filtreli bir hava temizleyici kullanın.Polen sayımı çok fazla olan bir gün dışarıdaysanız, duş alın ve giysilerinizi değiştirin.
- Hava kirliliğinden korunma. Endüstriyel emisyonlardan ve otomobil egzozundan kaynaklanan kirlilik astım krizine neden olabilir. Radyo, televizyon ve İnternetteki hava kalitesi tahminlerine dikkat edin ve hava kirliliği astımınızı tetikliyorsa, hava kirliliği seviyelerinin düşük olacağı zamanlar için faaliyetlerinizi planlayın.
Astım Tanısı Nasıl Konulur?
Sizin veya çocuğunuzun astımı olup olmadığını belirleyecek tek bir test veya muayene yoktur. Bunun yerine, doktorunuz belirtilerin astımın sonucu olup olmadığını belirlemek için çeşitli kriterler kullanacaktır.
Aşağıdakiler astım teşhisine yardımcı olabilir:
- Tıbbi öykü. Solunum bozukluğu olan aile üyeleri varsa, risk daha yüksektir. Doktor bu genetik bağlantıya karşı uyarılmalıdır.
- Fiziksel muayene. Doktorunuz nefesinizi steteskopla dinleyecektir. Ayrıca, kurdeşen veya egzama gibi alerjik bir reaksiyon belirtileri arayarak cilt testi yapabilirler. Alerjiler astım riskini arttırır.
- Solunum testleri. Doktorunuz akciğerlerinize giren ve çıkan hava akımını ölçmek için solunum fonksiyon testleri (SFT) kullanabilir. En yaygın test olan spirometri, havanın hızını ölçebilecek bir cihaza üflemenizi gerektirir.
Astım Tedavisi
Astımın tedavi hedefleri:
- belirtileri yeterince kontrol etmek,
- gelecekteki alevlenme riskini en aza indirgemek,
- normal akciğer fonksiyonunu korumak,
- normal aktivite seviyelerini korumak ve
- En az olası yan etkilerle mümkün olan en az miktarda ilacı almak.
İnhaler kortikosteroidler (İKS) astımın kronik tedavisi için mevcut olan en etkili antienflamatuar ajanlardır ve astım kılavuzlarının çoğu için birinci basamak tedavidir. İKS’nin astım alevlenmesi riskini azaltmada etkili olduğu iyi bilinmektedir. Ayrıca, uzun etkili bir bronkodilatörün (LABA) ve bir İKS’nin kombinasyonu astım kontrolünün iyileştirilmesinde önemli bir ek yararlı etkiye sahiptir. Kısa etkili kurtarma inhalatörleri semptomları aşmak için standart bakımdır.
Zatürre
Zatürre, akciğerlerin hava keselerini (alveolleri) alevlendiren bir enfeksiyondur. Hava keselerini sıvı veya irin ile doldurabilir, öksürük, ateş, titreme ve nefes darlığı gibi semptomlara neden olabilir.
Zatürre (Pnömoni) Belirtileri Nelerdir?
Zatürre semptomları, hastaneye yatış gerektirecek kadar şiddetli ve fark edilmeyecek kadar az olabilir. Vücudun zatürreye nasıl tepki verdiği, enfeksiyona neden olan mikrop türüne, yaşa ve kişinin genel sağlığına bağlıdır.
Zatürre belirtileri ve semptomları şunları içerebilir:
- Yeşilimsi, sarı hatta kanlı mukus üretebilen öksürük
- Ateş, terleme ve sarsıcı titreme
- Nefes darlığı
- Hızlı, sığ solunum
- Derin nefes alırken veya öksürürken daha da kötüleşen keskin veya bıçaklayan göğüs ağrısı
- İştahsızlık, düşük enerji ve yorgunluk
- Bulantı ve kusma, özellikle küçük çocuklarda
- Şaşkınlık, özellikle yaşlılarda
Zatürre (Pnömoni) Bulaşıcı mıdır?
Zatürreye neden olan mikroplar bulaşıcıdır. Bu, kişiden kişiye yayılabileceği anlamına gelir. Hem viral hem de bakteriyel pnömoni, hapşırmadan veya öksürmeden havadaki damlacıkların solunması yoluyla başkalarına yayılabilir. Bu pnömoni türlerini, pnömoniye neden olan bakteri veya virüslerle kirlenmiş yüzeylerle veya nesnelerle temas ederek de almak mümkündür.
Mantar zatürresi çevreden bulaşabilir. Ancak, insandan insana yayılmaz.
Erişkinlerde Pnömoni Oluşmasını Kolaylaştıran Risk Faktörleri
Herkes zatürre olabilir, ancak bazı grupların riski daha yüksektir. Bu gruplar şunları içerir:
- doğumdan 2 yaşına kadar olan bebekler
- 65 yaş ve üstü insanlar
- steroidler veya belirli kanser ilaçları gibi hastalık veya ilaç kullanımı nedeniyle bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler
- astım, kistik fibroz, diyabet veya kalp yetmezliği gibi bazı kronik tıbbi durumları olan kişiler
- son zamanlarda soğuk algınlığı veya grip gibi solunum yolu enfeksiyonu geçirmiş kişiler
- son zamanlarda hastanede kalmış veya şu anda hastanede kalan kişiler, özellikle suni solunum cihazı kullanılmış veya şu an kullanmakta olanlar
- inme geçirmiş, yutmakta güçlük çeken veya hareketsizliğe neden olan bir durumu olan insanlar
- sigara içen, belirli uyuşturucular kullanan veya aşırı miktarda alkol alan insanlar
- kirlilik, duman ve bazı kimyasal maddeler gibi akciğer tahriş edici maddelere maruz kalmış insanlar
Zatürreden (Pnömoni) Korunma Yolları Nelerdir?
Birkaç basit adımı izleyerek zatürre olma riskini azaltılabilir. Bazı korunma yolları şu şekildedir:
- Aşı olun. Bazı zatürree türlerini ve gribi önlemek için aşılar mevcuttur. Bu aşıları almak için doktorunuzla konuşun. Aşılama kılavuzları zaman içerisinde değişmiştir, bu nedenle daha önce bir zatürree aşısı olduğunuzu hatırlasanız bile aşı durumunuzu doktorunuzla gözden geçirdiğinizden emin olun.
- Hijyeninize dikkat edin. Kendinizi bazen zatürreye yol açan solunum yolu enfeksiyonlarına karşı korumak için ellerinizi düzenli olarak yıkayın veya alkol bazlı bir dezenfektan kullanın.
- Sigara içmeyin. Sigara içmek ciğerlerinizin solunum yolu enfeksiyonlarına karşı doğal korunmasına zarar verir.
- Bağışıklık sisteminizi güçlü tutun. Yeterince uyuyun, düzenli egzersiz yapın ve sağlıklı beslenin.
Pnömokok Aşısı
Zatürre karşıtı ilk savunma hattı aşı olmaktır. Zatürre önlenmesinde yardımcı olabilecek birkaç aşı vardır.
Prevnar 13 ve Pneumovax 23
Bu iki pnömoni aşısı, pnömoni ve pnömokokal bakterilerin neden olduğu menenjite karşı korumaya yardımcı olur. Doktorunuz size hangisinin daha iyi olabileceğini söyleyebilir.
Prevnar 13, 13 tip pnömokok bakterisine karşı etkilidir. Şu gruplar için önerilmektedir:
- 2 yaşın altındaki çocuklar
- 65 yaş ve üstü yetişkinler
- pnömoni riskini artıran kronik koşullara sahip, 2-64 yaş arasındaki insanlar
Pneumovax 23, 23 tip pnömokok bakterisine karşı etkilidir. Aşağıdaki gruplar için önerilmektedir:
- 65 yaş ve üstü yetişkinler
- 19-64 yaş arası sigara içen yetişkinler
- pnömoni riskini artıran kronik koşullara sahip, 2-64 yaş arasındaki insanlar
Zatürre (Pnömoni) Tedavisi
Tedaviniz sahip olduğunuz pnömoni tipine, ne kadar şiddetli olduğuna ve genel sağlığınıza bağlı olacaktır.
Doktorunuz zatürre hastalığını tedavi etmek için bir ilaç verebilir. Reçeteniz zatürrenin belirli sebebine bağlı olacaktır.
Oral antibiyotikler çoğu bakteriyel pnömoni vakasını tedavi edebilir. Kendinizi daha iyi hissetmeye başlasanız bile, her zaman antibiyotiklerin tamamını kullanın. Bunu yapmamak enfeksiyonun temizlenmesini önleyebilir ve gelecekte tedavi edilmesi zor olabilir.
Antibiyotik ilaçlar virüs üzerinde etkisizdir. Bazı durumlarda doktorunuz bir antiviral reçete yazabilir. Bununla birlikte, birçok viral pnömoni vakası evde bakım ile kendi kendine iyileşmektedir.
Mantar zatürresi ile mücadelede antifungal ilaçlar kullanılır. Enfeksiyonu temizlemek için bu ilacı birkaç hafta kullanmanız gerekebilir.
İstanbul Alerji Göğüs Hastalıkları Doktorları
Uzm.Dr. Kürşat Epöztürk Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde ihtisas eğitimini tamamlayıp Sarıkamış Asker Hastanesi ve Erzurum Nihat Kitapçı Göğüs Hastanesinde Göğüs Hastalıkları uzmanı olarak görev yapmıştır. 2011 yılında Türk Göğüs Hastalıkları Yeterlilik Kurulu sınavını başarıyla geçmiştir. Ayrıca İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları üzerine yan dal uzmanlık eğitimi almıştır. European Respiratory Society (ERS), Türk Toraks Derneği (TTD) ve Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (TÜSAD) üyesidir.
Önemli Not
Göğüs Hastalıkları uzmanları 18 yaş ve üzerindeki bireylerde görülen solunum sistemi hastalıkları konusunda özel eğitim alarak Göğüs Hastalıkları Uzmanı diploması alan doktorlardır. Yukarıdaki şikâyet ve hastalıkları olan 18 yaş ve üstündeki hastaların Göğüs Hastalıkları uzmanları, 18 yaş altındakilerin Çocuk Göğüs Hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilmesi ve takibi uygundur.