İDRAR-DIŞKI KAÇIRMA
ENÜREZİS ( İDRAR KAÇIRMA) ve ENKOPREZİS (DIŞKI KAÇIRMA)
ENÜREZİS ( İDRAR KAÇIRMA)
Enürezis, tekrarlayıcı nitelik taşıyan istem dışı işemedir. 3 şekilde karşımıza çıkar; enürezis diurna (gün içinde-uyanıkken), enürezis nokturna (gece işemesi) ve karma tip. Ayrıca birincil ve ikincil şeklinde de sınıflandırılır. Birincil enüreziste çocuk hiçbir zaman idrar tutma sağlayamamıştır. İkincilde ise belirli bir idrar tutma döneminden (6 ay-1 yıl) sonra bozukluk gelişmiştir.
Enürezis tanısını koyabilmek için yatağa ya da giysilere yineleyen bir biçimde idrar kaçırma (istemsiz ya da amaçlı olarak), en az ardışık 3 ay, haftada iki kez ortaya çıkmalıdır. Çocuğun yaşının en az 5 olması gerekir. Tıbbi bir durum ya da bir madde gibi doğrudan fizyolojik etkilere bağlı olmamalıdır.
İdrar yolu enfeksiyonları, şeker hastalığı gibi enürezis yapan hastalıklar varsa saptanıp tedavi edilmelidir.
Enürezisli çocukların %75’inin birinci derece akrabalarında devam eden ya da geçmiş olan enürezis bulunduğu saptanmıştır.
Enürezisin psikolojik nedenlerine bakılacak olunursa; aile düzenindeki önemli değişiklikler ve kayıplar gibi zorlu yaşam olayları, okula başlama, boşanma, erken başlatılan ve kusurlu tuvalet eğitimi, kardeş doğumu, ailenin aşırı koruyucu ve hoşgörülü tutumunu sayabiliriz.
GİDİŞ
Enürezis çoğunlukla ergenlik çağına kadar kendiliğinden geçer. %1 oranında da yetişkin çağa kadar devam eder.
TEDAVİ
- Aileye danışmanlık ve gerekirse aile tedavisi; Çocuğun işemesine karşı ailenin duygu, düşünce ve davranışları incelenmelidir. Örneğin, öfke, utanç, usanç duyabilirler ve çocuğu cezalandırır, utandırır, kardeşleri, arkadaşları ile kıyaslayabilirler.
- Davranış tedavisi; Zil yöntemi uygulanabilir. Hazırlanan bir düzenek ile çocuk idrarını yapmaya başladığı anda zil çalmakta ve çocuk uyanmaktadır. Başarı şansı yüksek olduğu söylenen bir yöntemdir. Bundan başka bir de takvim yöntemi uygulanır. Çocuk yaptığı takvime kuru ya da ıslak kalktığına dair işaretler koyar ve buna göre ödüllendirilir.
- Psikoterapi
- İlaçla tedavi; İmipraminle (tofranil) olumlu sonuçlar alınmaktadır. Bir de tedavide desmopressin asetat (minirin) kullanılmaktadır. İlaçla tedavi genellikle davranışçı tedaviden sonra denenir.
ENKOPREZİS (DIŞKI KAÇIRMA)
Enkoprezis, yineleyen bir biçimde dışkının uygunsuz yerlere yapılmasıdır. En az 3 ay süreyle, ayda en az bir kez olması gerekir ve çocuğun yaşı en az 4 olmalıdır. Dışkı kontrolü belirli bir dönem normal olduktan sonra bozulmuşsa ikincil enkoprezis denir.
Enkoprezisin nedenlerine bakıldığında; bağırsak işlevlerinde yapısal bir bozukluk olabileceği gibi, kusurlu tuvalet eğitiminin ve psikodinamik etkenlerin rolü vardır. Bazen, uzun bir süre dışkı kontrolünden sonra, ana baba ayrılığı, ev değişikliği veya okula başlama gibi stresler nedeniyle regresyon (gerileme) olarak enkoprezis ortaya çıkabilir.
Enkoprezis, aile üyeleri ve birçok insan için istenmeyen bir bozukluktur. Bu nedenle, aile gerginliği çok yüksek derecededir. Çocuk çoğunlukla toplum tarafından dışlanır. Bu çocukların çoğunda son derece düşük öz saygı vardır ve devamlı reddin farkındadırlar.
Tedavide öncelikle ailenin belirti ile ilgili gerilimleri azaltılmalı ve ceza içermeyen bir ortam oluşturulmalıdır. Benzer çabalar çocuğun okuldaki utancını azaltmak için de gösterilmelidir. Psikoterapinin pek çok yönden yararı vardır. Kuru veya dışkısını kontrol ettiği gecelerde çocuğun karta yıldız çizdiği, yıldız kartları pekiştireçleri gibi davranış teknikleri oldukça başarılı bir şekilde kullanılmaktadır.