Bu makalede rapor edilen kazançların kalitesinin derecesini daha iyi tahmin etmek için muhasebe analizini nasıl kullanacağımızı göstereceğiz. Özellikle, tahakkuk eden hesapların bütünlüğünü analiz etmek için bazı yöntemleri ayrıntılı olarak öğreneceğiz; bunlar, bildirilen kazançların manipülasyonunda kullanılan temel araçlardır. Umarım, nihai sonuç bir firmanın muhasebesinin mali muhasebenin amacı olan gerçek ekonomik durumunu ifade edip etmediğine ilişkin belirsizliğinizi azaltmak olacaktır.
Kazanç kalitesini (earnings quality) belirlerken muhasebe analizi hala öznel girdilere dayanıyor, unutmayın. Muhasebe tahakkuklarının büyüklüğüne ilişkin görüşlerinizi dahil etmeniz gerekecek: makro ve mikro işletme ortamı, yönetişim, denetçi görüşleri ve mali tablo sonuçlarını değiştirmek için ücretler ve yönetim teşvikleri. Dahası, muhasebe analizi, bir menkul kıymetin yatırım değerlerini belirlemek için bağımsız bir metodoloji olarak düşünülmemelidir. Bu muhasebe incelemesi, stratejik analiz, finansal oran analizi ve değerleme analizi içeren daha geniş bir analiz çerçevesine uymaktadır.
Şimdi, muhasebe kurallarının kazanç kalitesiyle nasıl ilişkili olduğuna bakmaya başlayalım. İlk olarak, “kalite” dediğimizde ne demek istediğimizi tanımlamamız gerekir, zira kazanç kalitesi farklı finansal tabloların kullanıcılarına farklı şeyler demektir. Örneğin, muhasebe standartları genel kabul görmüş muhasebe prensiplerine uyuyorsa, düzenleyiciler kazanç kalitelerinin yüksek olduğunu düşünürler. Çünkü genel kabul görmüş muhasebe prensipleri, regülatörler tarafından mali tablolarda yüksek kalitede olmasını sağlamak için kullanılır. Amacımız için, raporlar ile iki işi yapmak istiyoruz: mevcut işletme performansını doğru bir şekilde temsil etmek ve gelecek faaliyet performansını doğru bir şekilde tahmin etmede yardımcı olmak. Yüksek kaliteli kazançlar için bu gereksinimler, belirli bir dönem için bildirilen kazanç tutarlarının şunları yapması gerektiği anlamına gelir:
- İşletmenin temel ekonomisini temsil etmelidir
- Sürekli ve öngörülebilir olmalıdır (metrik zaman içinde dengeli olmalıdır)
Bildirilen kazançlar bu iki kurala da uymaya devam ederse, bu bilgi şirket değerlemesi için makul bir temel sağlayacaktır. Dolayısıyla, rapor edilen kazanç miktarını ve fiili hisse senedi fiyatlarını kullanarak değerleme modelleri tarafından hesaplanan fiyatlar arasında yüksek bir korelasyon görmeliyiz.
Kazanç Kalitesini Ölçme Yöntemleri
Yüksek kalite için kriterlerimizi karşılayan kazançları ölçmenin bir yolunu geliştirmek için genel kabul görmüş muhasebe prensiplerinin temel özelliklerini taşıyan bir ölçüye ihtiyacımız var. Bu özellikler güvenilirlik ve uygunluktur.
Güvenilirlik: Metrik doğrulanabilir, hata veya önyargısız değildir ve işlemi doğru bir şekilde temsil eder.
Alaka Düzeyi: Metrik zamanında öngörme gücü vardır; önceden tahminleri onaylayabilir veya reddedebilir ve yeni öngörüler yaparken değer taşır.
Bir şirketin işletme performansını sunmak ve belirli bir dönem boyunca kazançları ölçmek için nakit muhasebesi ve tahakkuk muhasebesinin iki temel yolu vardır. Her biri uygunluk ve güvenilirlik açısından zıtlıklara sahiptir. Ayrıca, tahakkuk muhasebesi ile üretilen artan ilişkinin, güvenilirliğinin göreceli eksikliğini gidermeye yeterli olup olmadığı konusunda bir tartışma vardır.
Nakit Muhasebesi
İşletme performansını ölçmek için ilk yöntem nakit muhasebesine dayanmaktadır. Nakit muhasebesi, nakit girişi veya çıkışı durumunda işlemleri kayıt etmeyi içerir. Bu muhasebe yönteminin avantajı, kaydedilen işlemlerin tamamlanmış olması ve içerdiği tutarlar belirli olduğundan güvenilirliği yüksek olmasıdır. Nakit muhasebesinin dezavantajı, kazanç ölçümünün çok istikrarlı olmamasıdır, bu da düşük alaka düzeyi sağlar. Birkaç yıl içinde kullanılması beklenen yeni ekipmanların nakit hesaplamasının, rapor edilen nakit kazançlarının birden fazla periyoda dağıldığını düşünün. Hemen nakit çıkışı, nakit kazançlarını erkenden azaltacak ve firmaların her dönem boyunca ekipmanı eşit kullanmasına rağmen nakit kazançlarını artıracaktır.
Tahakkuk Esaslı Muhasebe
Nakit muhasebesinden daha yüksek bir uygunluk muhasebesi metodu oluşturmak için tahakkuk muhasebesi periyodiklik fikrini ortaya koyar. Periyodiklik, her bir işlemin belirli bir döneme atanması gerektiğini ve birkaç döneme ait olması halinde buna göre bölünmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu, elde ettikleri dönemde gelirleri tanımak ve ayrıca ilgili masrafları kazanılan gelirle eşleştirmek için yapılan bir girişimdir.
Tahakkuk metodunun tersi, nakit akışından daha alakalı bir metrik ile sonuçlanmasından kaynaklanmaktadır. Tahakkuk kazançlarını kullanarak değerleme modelleri ile hesaplanan hisse senedi fiyatları, nakit akımıyla modellendiğinde elde edilen piyasa fiyatından piyasa fiyatıyla daha yakından ilişkili görünmektedir.
Tahakkuk kazançlarının dezavantajı güvenilirliğin nakit kazançlardan daha düşük olduğu sonucudur. Tahakkukların kullanılması, işlemin kaydını gelir tanıma ve eşleştirme ilkelerine ilişkin belirsizliğe maruz bırakır. Tanınması ve eşlenmesi süreci, tahakkuk (tahsilat alacakları) ve bilanço üzerindeki ödenekler (borçların ödenmesi) olarak adlandırılan muhasebeleştirme hesaplarını oluşturur. Bu hesaplara ayrılan tutarlar, zaman zaman önemli ölçüde izin veren muhasebe kurallarına tabi olan yönetim tahminlerine dayanmaktadır.