Şizofreni, insanları gerçek ve gerçek dışı olanı ayırt etme de zorlayan ciddi bir ruhsal bozukluktur. Şizofreni halüsinasyonlar, sanrılar, aşırı derecede bozuk düşünce ve davranışların bileşimi ile sonuçlanabilir.
Şizofreni hastaları ömür boyu tedavi görmelidir. Erken tedavi, ciddi komplikasyonlar gelişmeden hastanın ve hastalığın ilerleyişinin kontrol altına alınmasını sağlar
Şizofreni Belirtileri
Şizofreni: düşünme, davranış ya da duygular ile ilgili bir takım problemler içerir. Semptomlar ve bulgular değişiklik göstermekle birlikte genellikle sanrılar, halüsinasyonlar veya düzensiz konuşmayı içerir. Semptomlar şunlar olabilir:
Hayaller
Bunlar gerçekliğe dayanmayan sanrılardır. Örneğin bu kişiler zarar gördüğünü, taciz edildiğini, şöhretinin olduğunu, başka bir kişinin ona âşık olduğunu veya büyük bir felaketin gerçekleşmek üzere olduğunu düşünür. Şizofreni hastalığında sanrılar çoğu hastada görülür.
Halüsinasyonlar
Halüsinasyon var olmayan şeyleri görmek veya duymaktır ancak şizofreni hastaları için bu durum oldukça gerçekçi bir etkiye sahiptir. Halüsinasyonlar duyuların herhangi birinde olabilir ancak işitme sesleri en yaygın halüsinasyonlardır.
Etkili iletişim bozulabilir ve soruların cevapları kısmen veya tamamen ilgisiz olabilir. Nadiren konuşma, bazen kelime salatası olarak bilinen anlaşılmayacak anlamsız sözcükleri bir araya getirmek gibi durumlar görülebilir.
Son derece dağınık veya anormal motor davranış: Bu durum, çocuksu sersemlikten beklenmedik ajitasyona kadar birçok farklı şekilde ortaya çıkabilir.
Olumsuz Belirtiler
Normal işlevsel yeteneklerde azalma veya eksiklikle ortaya çıkar. Örneğin kişi, kişisel hijyeni göz ardı edebilir. Kişinin davranışlarında durgunluklar ortaya çıkabilir. (göz teması kurmaz, yüz ifadelerini değiştirmez). Ayrıca, kişi günlük aktivitelere olan ilgisini kaybeder.
Semptomlar, kötüleşme dönemleri ve semptomların remisyonu (sönmesi) ile birlikte, zamana ve ciddiyete göre değişiklik gösterebilir ancak bazı belirtiler her zaman mevcuttur.
Erkeklerde şizofreni belirtileri tipik olarak 20’li yaşların ortalarında başlar. Kadınlarda ise belirtiler 20’li yaşların sonlarında başlar. Çocuklar da ve 45 yaşın üstündeki kişiler de şizofreni oldukça nadir görülmektedir.
Gençlerdeki Belirtiler
Gençlerde şizofreni belirtileri erişkinlerdekine benzer ancak durumun fark edilmesi daha zor olabilir. Bunun sebebi gençlerde şizofreni hastalığının erken belirtilerinden bazılarının, genç yaşlarda gelişimsel açıdan çoğu kişilerde görülüyor olmasıdır. Bunlar:
- Arkadaşlardan ve aileden uzaklaşma
- Okulda performansında düşüş
- Uyku problemi
- Sinirlilik veya depresif ruh hali
- Motivasyon eksikliği
Yetişkinlerde şizofreni belirtileri ile gençlerin ki karşılaştırıldığında, gençler de aşağıdaki farklılıklar görülmektedir:
- Sanrıların daha az olması
- Görsel halüsinasyonların görülme olasılığının daha yüksek olması
Ne zaman Doktora Görünmek Gerekir?
Şizofreni hastaları yaşadıkları sıkıntıların psikolojik bir hastalıktan kaynaklandığının farkında değildirler. Bu yüzden yardım almak için ilk olarak aileye veya yakın çevreye yönelirler.
Şizofrenisi Olan Birine Yardım Etmek
Bildiğiniz veya tanıdığınız bir kişinin şizofreni olabileceğini düşünüyorsanız, endişeleriniz hakkında onunla konuşun. Karşınızdaki kişiyi profesyonel yardım almaya zorlamak yerine kibar bir şekilde teşvik edin, bir doktor veya akıl sağlığı uzmanı bulma konusunda yardımcı olun.
Eğer kişi kendiniz veya başkaları için tehlike oluşturuyorsa; kendi yemeğini, kıyafetini, barınağını sağlayamıyorsa ruh sağlığı konusunda değerlendirilebilmesi için 112’yi veya diğer acil müdahale ekiplerini arayın ve yardım isteyin.
İntihar Düşünceleri ve Davranışları
Şizofreni hastalarında intihar düşünceleri ve davranışları yaygındır. İntihar girişiminde bulunma veya intihar girişiminde bulunma tehlikesi olan bir yakınınız varsa, birinin o kişiyle kaldığından emin olun. Hemen 112’yi veya yerel acil durum numarasını arayın ya da güvenli bir şekilde yapabileceğinizi düşünüyorsanız, en yakın hastane acil servisine götürün.
Nedenler
Şizofreniye neyin neden olduğu bilinmemekle birlikte araştırmacılar genetik, beyin kimyası ve çevrenin birleşiminin hastalığın gelişimine sebep olduğunu düşünmektedir.
Dopamin ve glutamat olarak adlandırılan nörotransmitterler de dâhil olmak üzere, doğal olarak oluşan belirli beyin kimyasalları ile ilgili sorunlar şizofreniye sebep olabilir. Araştırmalar sonucu şizofreni hastalarının beyin yapısının diğer insanlardan farklı olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırmacılar bu farklılıktan emin olmamakla birlikte, şizofreninin beyinden kaynaklı bir hastalık olduğunu düşünmektedir.
Risk Faktörleri
Şizofreninin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, bazı faktörler şizofreni gelişme riskini arttırmaktadır.
- Ailede şizofreni öyküsü olması
- İnflamasyon veya otoimmün hastalıklar
- Babanın yaşlılık durumu
- Yetersiz beslenme
- Genç yaşlarda zihin değiştirici ilaçlar kullanmak
Komplikasyonlar
Tedavi edilmediği takdirde şizofreni, yaşamın her alanını etkileyen çok ciddi problemleri de beraberinde getirir. Şizofreninin neden olabileceği veya ilişkili olabileceği komplikasyonlar:
- İntihar, intihar girişimi ve intihar düşünceleri
- Kendini yaralama
- Anksiyete bozuklukları ve obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
- Depresyon
- Tütün, alkol veya uyuşturucuların kötüye kullanılması
- Okula gidememe
- Yasal ve mali sorunlar
- Sosyal izolasyon
- Sağlık ve tıbbi sorunlar
- Mağdur olmak
- Agresif davranış
Önleme
Şizofreniyi önlemenin kesin bir yolu yoktur. Tedavi planına bağlı kalarak hastalığın kötüye gitmesini ve oluşabilecek olumsuz komplikasyonları önleyebilirsiniz. Ayrıca, araştırmacılar şizofreni risk faktörleri hakkında daha fazla bilinçlenmenin erken teşhis ve tedaviye olanak sağlayabileceğini düşünüyorlar.