Crohn Hastalığı ve Ülseratif Kolit
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit rahatsızlıkları, kalın bağırsağı farklı derecelerde etkileyebilen iki hastalık olarak karşımıza çıkıyorlar ve Crohn hastalığında buna ince bağırsaklar da dahil olabiliyorlar. Her ikisi de inflamatuar bağırsak hastalığı kategorisine giriyorlar ancak aynı semptomatolojiyi paylaşsalar da ikisi arasında farklılıklar mevcut.
Crohn hastalığı bir infalamatuar bağırsak hastalığıdır ve sindirim yollarında derin doku iltihabına sebep olmaktadır. Ağızdan rektuma kadar ilerleyen gastrointestinal yolu etkilemektedir. Bu hastalığın ilerleyişi ise asimetriktir çünkü tüm yolu aynı anda aynı şekilde etkilememektedir. Eldeki sonuçlara göre ince bağırsağın bitimi ile kalın bağırsağın başlangıcı, bu rahatsızlığın en çok tespit edildiği yerler arasında. Crohn hastalığının ortaya çıkmasına en çok etki eden üç faktör aşağıdaki şekildedir:
- İmmün yanıt: Yabancı çevresel içerikler, bağışıklık sisteminin aşırı yanıt vermesine neden olabilir. T-hücresi temelli immün yanıtlar, tehdidi tespit ederler ve vücudu korumak için çaba gösterirler. Bu durum ise iltihabı kontrolsüz bir şekilde vücudun doğal savunma mekanizması olarak arttırır.
- Alınmış olan genler: İmmün fonksiyonların çalışmasıyla ilgili proteinleri üreten genler, bağırsakların bakterilere normal bir şekilde tepki vermelerine engel olabilirler. Yapılan çalışmalar, 5. ve 10. kromozomlardaki genetik değişimlerin inflamatuar bağırsak hastalıklarına dair lokuslar oluşturabildiğini gösteriyor. Lokuslardaki değişimler artan Crohn hastalığı riskini oluşturuyorlar.
- Çevresel faktörler: Sigara, 10-40 yaş arasında olmak (genellikle 30 yaşından önce tanısı koyulur), yüksek şekerli, tatlandırıcılı, yağlı beslenme düzenleri ile toplam yağ oranı, Crohn hastalığı riskini arttırabilir.
Crohn hastalığının yaygın belirtileri arasında ishal, rektal kanama, yorgunluk, ateş, kilo kaybı, azalan iştah, abdominal ağrı ve kramplar bulunabilmektedir. Crohn hastalığındaki iltihaplar beslenme yolları boyunca eşit olmayan şekilde dağılmıştır. Ağızda, yemek borusunda ve midede bulunan iltihaplar ülsere dönebilirler. Ancak bu oldukça nadir rastlanan bir durumdur. İnce bağırsak, kalın bağırsak ve rektumdaki iltihaplar ilerledikçe ülser de oluşturabilirler. Crohn hastalığındaki komplikasyonlar kronik enflamasyon kaynaklılar ve şunlara sebep olabilirler:
- Bağırsak daralması
- Apse
- Fistül
- Kolon kanseri
- Anemi, osteoporosis, karaciğer hastalıkları gibi diğer rahatsızlıklar
Antibiyotikler, anti-enflamatuarlar, kortikosteroidler ve immünomodülatörlerin Crohn hastalığının mekanizmalarını düzenlediği kanıtlanmıştır. Aynı zamanda cerrahi müdahale de hasta için faydalı olabilir. Semptom ve bulgulara göre farklı cerrahi müdahaleler gerçekleştirilebilirler.
- Bağırsağın etkilenen bölümünün alınması
- Parça alma
- Proktokolektomi veya kolektomi
Crohn hastalığının bilinen bir tedavisi yok ancak bu tedavi seçenekleri onun kontrol edilmesini sağlayabiliyorlar. Ülseratif kolit, bir inflamatuar bağırsak hastalığı ve kolon ve rektumda inflamasyon zararı ile sonuçlanıyor. ABD’de 700.000 kadın ve erkeği etkiliyor. Crohn hastalığının aksine Ülseratif kolit, sadece kolon ve rektumda eşit bir şekilde yayılıyor, tüm beslenme yolunu etkilemiyor. Ülseratif kolit de Crohn hastalığı gibi üç faktörün karmaşık etkileşiminden kaynaklanıyor.
- İmmün yanıt: Limfosit adlı T-hücreleri, yabancı maddeleri tespit ediyor ve daha sonra vücudu onlardan koruyorlar.
- Alınan genler: Bağırsak fonksiyonlarını koruyan genlerin bakterilere normal olmayan şekilde tepki gösterebildikleri biliniyor. Araştırmalar 1. ve 12. kromozomlarda genetik farklılıklar gösteriyorlar.
- Çevresel faktörler: 1-30 yaş aralığında bulunmak, ayrıca isotrentinoin’e maruz kalmak, ülseratif kolit ihtimalini arttırıyor.
Ülseratif kolit’in semptomları arasında kanlı ishal, abdominal ağrılar, kilo kaybı, iştah kaybı, yorgunluk ve ateş gibi belirtiler bulunuyor. Ülseratif kolitteki enflamasyon eşit bir şekilde dağılmıştır ancak kolon ve rektum arasında bulunmaktadır. Sağdaki, çapraz, soldaki, sigmoid kolonlar ve rektumdaki enflamasyonlar farklı boyut ve derinliğe sahip ülserlere evrilebilirler (kırmızı, kanlı gibi). Ülseratif kolit’in komplikasyonları uzun vadeli enflamasyonlarda şunlara sebep olabilirler:
- Kan pıhtısı riskinin artması
- Kolon kanseri
- Osteoporosis, karaciğer hastalıkları ve benzeri hastalıklar
Antibiyotikler, anti-enflamatuarlar, kortikosteroidler ve immünomodülatörlerin ülseratif kolit mekanizmalarını normalize ettikleri görülmüştür. Ülseratif kolitin tedavisi yoktur ancak bu yöntemler ile hastalığı yönetimi sağlanabilmektedir.
Crohn hastalığı ve ülseratif kolit’in uygun medikal tedavisi ile hastalar üretken bir hayat yaşabilirler. Bunun için hastalıkların yan etkilerinden korunabilecekleri, hastalığın incelenebileceği dinamik bir tedavi süreci medikal profesyonellerden oluşan bir takım ile yönetilmelidir.