Problemlerle nerede karşılaşırsak karşılaşalım önemli olan onları ele alış şeklimizdir. Problemi ister özel hayatımızda, isterse yönettiğimiz şirkette veya sosyal hayatta yaşayalım önemli olan düşünce modelimizdir.
Düşünce modelimiz gerçekçi ve rasyonel ise, bu problemleri çözmekte başarılı oluruz ve olabildiğince az problem yaşarız.
Diğer taraftan eğer sağlıklı bir düşünce modelimiz yoksa konuların yalnızca adı değişir, sebepleri değişir ve farklı kişilerle, farklı zamanlarda benzer problemleri tekrar tekrar yaşamaktan kendimizi koruyamayız.
O halde ne yapmalıyız? Eğer bir problemden ötekine mekik dokuyorsak, hayatımız bir drama ise, yeterli olamadığımızı düşünüyorsak düşünme şeklimizi sorgulamalıyız ve daha sağlıklı bir düşünce modeli oluşturmalıyız.
Dünyada herhangi bir durumun ortaya çıkabilmesi için gereken bir ortam vardır, eğer bu ortam sağlanırsa bu durum ortaya çıkabilir, benzer şekilde ortam yaratılmazsa durum da oluşmaz. Biz bu ortamı yönetebilmeliyiz.
A. Problemleri yönetebilmek için
- Neyi problem/sorun olarak tanımlıyoruz? (Öncelikle ona karar verelim, farkında olalım, bir başkası için muhtemelen sorun olmayabilir ancak biz neyi problem olarak tanımlıyoruz? Problemin ne olduğunu bilmezsek onu engelleyemeyiz.)
- Bu problem hangi sebeplerden ötürü çıkabilir? Kaynakları nelerdir?
- Bu probleme zemin hazırlayacak şartlar nelerdir? Hangi durumlarda bu problem ortaya çıkabilir? Hangi durumlar problemi karmaşıklaştırır, çözümsüzleştirir?
- Problemin çıkabileceği durumlar/şartlar bizim kontrolümüzde midir? (Bize mi bağlı? Dış etkenlere ne kadar bağlı?)
- Problemin oluşmaması için 2.3. adımda belirlediğimiz sebeplerin, şartların oluşmasını engelledik mi?
- Eğer bu problemle karşılaşırsak nasıl hareket edeceğiz? Bir çözüm planımız var mı?
B. Problemle karşılaştığımız anda
- Bu problemi niçin yaşıyoruz?
- Bu noktada bizim hatamız nedir? Neyi düşünemedik? Neyi öngöremedik? Neyi kontrol altına alamadık?
- Bu problemi en az zarar ile tecrübe edebilmek için neler yapabiliriz?
- Problemin artmaması için ne gibi tedbirler alabiliriz? Kimden yardım alabiliriz?
- Bu problemden ne öğrenebiliriz?
- Başkaları bu problemi nasıl çözüyorlar, iyi tecrübeler nelerdir?
C. Problemi deneyimledikten sonra
- Bu problemi tekrar yaşamamak için neler yapmalıyız?
- Bu problemi yaşamamıza sebep olan zayıf yanlarımız nelerdi?
- Bu zayıf yanlarımızı nasıl güçlendirebiliriz? (zaman önemli)
Başkalarına kızmak, suçlu aramak, mazeret göstermek yaşadığımız şeyi hafifletmez. Yalnızca başkalarının bizim hakkımızda ne düşüneceklerini biraz yönlendirmiş olabiliriz. Gerçekte hangisi daha önemli, bizim ne yaşadığımız mı, başkalarının ne düşündüğü mü?
Nasrettin Hocanın fıkrasındaki gibi, hırsızın hiç mi suçu yok demek, belki içimizi bir nebze rahatlatabilir ancak zararımızı karşılamaz. Bu nedenle biz sorumluluğu üstümüze alalım ve olabildiğince az sorunla karşılaşmak için üstümüze düşeni yapalım.
Bu sorular bizim yol haritamız olsun. Yaşadıklarımızla ilgili kendimize soru sormaktan çekinmeyelim, hatta bolca soru soralım.
Sevdiklerimizi koruyabilmek bu soruları onlara da soralım, düşünmelerini sağlayalım. Sormaktan korkmayalım ve de düşünmekten.
Neden bu durumu yaşıyoruz? Sebepleri neler? Kendimizi nasıl koruyabiliriz? Neler yapmalıyız?