Yeni Yıl Arifeniz Neden Berbat?
Fazla heyecanlanmayın.
Neden muhtemelen kötü bir 31 Aralık günü geçireceğinize dair tek bir bilimsel sebep yok fakat buna katkıda bulunan bir takım etmenler var… fakat ayrıca, olasılıkları yenmeye ve keyfine bakmaya kararlı olanlarınız için hafif bir umut ışığı da var.
İlk olarak, eski, beklentilere karşı gerçekler sorunu: Pittsburgh ile Carnegie Mellon Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, 1999 tarihli bir tezde, 475 kişiyle Yeni Yıl Arifesi’ndeki planları ve ne kadar eğlenmeyi bekledikleri hakkında görüştüler.
Araştırmacılar, büyük gecenin ardından, çalışmaya katılanların yüzde 83’ünün, yeni yıl arifesi kutlamaları konusunda hayal kırıklığına uğramış olduğunu buldular.
Araştırmacılar şöyle yazıyor: “Beklentinin yüksek olması hayalkırıklığına yol açabilir, ve… bir etkinliğe zaman ve çaba (ve belki de para) harcamak, memnuniyetsizliği artırabilir. Mutluluğa ulaşmak için gösterilen belirgin çabalar, en azından bazı durumlarda, geri tepebilir.”
Diğer bir deyişle, Yeni Yıl Arifesi fırsatı, fazla umutlanmamıza neden olabilir, özellikle ona pek çok zaman ve çaba harcadıysak.
Aynı çalışma, kötü bir zaman geçirmek konusundaki ikinci sebebe de işaret ediyor: çok çaba harcıyoruz.
Ayrı bir deneyde, katılımcılar bir parça müzik çaldı; müzik çalınırken, grubun bir kısmına özel talimatlar verilmedi ve diğerlerine bu deneyimin keyfini mümkün olduğu kadar fazla çıkarmaya çalışmaları söylendi.
Ortaya çıktığına göre, mutlu olmaları söylenenler, mutlu olmayı en zor bulmuş kişilerdi. Çalışmanın deyişiyle: “Bireylerin mutluluğu kovalama çabaları, düş kırıklığına yol açmış olabilir ve bu durum, aradıkları sevinci yaşama becerilerini zayıflatmıştır.”
Sırada iyimserlik önyargıları var. Beyinlerimiz, gerçeklerin bize söyleyebileceği şeyden bağımsız olarak en iyisini ummak için doğal olarak yapılanmış durumda.
Yeni Yıl Arifesi kederi öykümüzde dördüncü olarak yansıma bulunuyor. 2014 yılında yapılan bir çalışmada gösterildiği üzere, hayatlarında yeni bir on yıla yaklaşan insanlar (30, 40, 50 vb. yaşlara gelmek üzere olanlar), büyük ve hayat değiştirici kararlar almaya eğilimli oluyorlar; tıpkı maraton koşuşuna başlamak veya gayrimeşru ilişki ticareti yapan bir internet sitesini ziyaret etmek gibi.
Araştırmacıların tezde açıkladığına göre, büyük bir yaşa gelmek, “insanların kendi hayatlarının anlamlılığını gözden geçirmesine” neden oluyor ve bu durum, bir yılın diğerine dönüştüğü zaman olan şeyle aynı: geriye baktığımız zaman pişmanlık hislerinin yanında, bazı varoluşsal korkular yavaşça içeri girebiliyor.
Listedeki beş numara, muhtemelen sizin için yeni bir şey değil: eski arkadaşımız ve pek çok Yeni Yıl Arifesi partisinin başlıca öğesi olan, beynin limbik kısmındaki elektrik sinyallerini aşamalı olarak etkileyen alkol.
Limbik yapı bizim duygularımızı kontrol eder ve yapılan içki alemi buna müdahale ettikçe, çalkantılı ruh hallerine karşı daha eğilimli oluruz ve sarhoş olmamış olsaydık belki de mutsuzluk duygularının yükselişi o kadar güçlü olmayacaktı.
Altıncı numarada (ve rahat olun, neredeyse geldik) Yeni Yıl Arifesi’nin bütün masrafı var. Lokantalar ve barlar genelde fiyatlarını yükselteceklerdir ve insanlar içki ile yemeğe daha fazla para harcar; ve birçoğumuz için, ihtiyacımız olandan daha fazla para harcamak, keyifli bir deneyim değildir.
Aslında, Yeni Yıl Arifesi’nde bir barda çok yüksek fiyatlar öderken değil, paramızı bağışlarken en mutlu halde oluruz.
Ancak ilginç şekilde, kesirsiz bir rakam harcayıp harcamıyor oluşumuz kadar görünürde ufak olan bir şey bile farklılık oluşturabilir: Uber fiyatlandırma taşması üzerinde yapılan bir çalışmada, daha fazla insanın olağan 2.0x oranı yerine 2.1x oranında taksi tuttuğu gösterildi, çünkü tam sayı konusunda insanların içine dert olan bir şey var.
Yeni Yıl Arifesi’nin keyfini çıkarmanızın muhtemel olmamasının son sebebi de, gece yarısı öpücüğü, en azından yalnız olan kişiler için durum böyle: birisiyle bağlantı kurmak (ve onlarla yaklaşık 80 milyon bakteri paylaşmak) zorunda olduğunu hissetmek veya bu konuda umutsuz hissetmek de bizi zavallı yapabilir.
Bu yüzden, bir Yeni Yıl grinçi olduğumuz için üzgünüz, fakat bilimsel olasılıklar, saatler 31 Aralık gece yarısına doğru ilerledikçe size karşı birikiyor.
Neşeli kalmak için, yıl içinde 364 başka gün olduğunu hatırlamaya çalışın, bu yüzden mutlu olmak için kendinizi zorlamayın. Ayrıca kim bilir? Sonuçta epey uygun bir vakit geçirebilirsiniz.
ScienceAlert