İnsanlar da dahil olmak üzere birçok hayvan için güneş ışığı, günlük ritim saatinin sıfırlanması ve günlük ritmin düzenlenmesi üzerinde doğrudan etkilidir. Ancak araştırmacılar yakın zamanda gözün arka kısmında bulunan retinadaki sinir reseptörleri ile beyindeki suprakiyazmatik çekirdek arasında doğrudan bir bağlantı bulunduğunu keşfettiler. Bu sinir yolu, görme ile bağlantılı değildir, tek görevi güneş ışığının ya da suni ışığın miktarını tespit etmektir. Yani, insanlarda ışığa fazla duyarlı olan ve mevsimsel duygu bozukluğu ya da SAD (seasonal affective disorder) adındaki zihinsel sağlık sorunu ile ilgili olan bir sinir yolu bulunuyor.
Mevsimsel duygu bozukluğu ya da SAD neredeyse bütün faaliyetlere olan ilginin veya keyif almanın kaybolduğu depresif belirtiler örüntüsüdür. Depresif duygular mevsimlerle beraber döner, tipik olarak sonbahar ya da kış mevsiminde başlar ve ilkbaharda, günler uzadığında ve hava daha güneşli olduğunda kaybolur. Depresyonla beraber uyuşukluk, aşırı uyuma, aşırı yeme, özellikle de karbonhidrat yeme isteği görülür. SAD, majör depresyonun bir alt türü olarak kabul ediliyor.
Gün ışığının miktarına göre çoğalıp azaldığı tespit edilen serotonin miktarının SAD’ı tetiklediği düşünülüyor. Araştırmacılar sonbahar ve kış mevsimlerinde güneş ışığının azalmasının, beyindeki serotonin miktarının düşmesine sebep olduğunu, bu durumun ise SAD’ı tetiklediğini düşünüyor.
İlaç gerektirmeyen bir SAD tedavisinde kişi sabah saatlerinde 30 dakika boyunca parlak gün ışığına maruz bırakılıyor. Bu tedavi yöntemi SAD teşhisi konulan kişilerin %50-70’inde başarılı oluyor.
Hazırlayan: Çağlayan Taybaş