Salvador Dali'nin Delilikleri
“Bir deliyle aramdaki tek fark benim deli olmamamdır” demiştir.
"Sizi ve hayatınızı tüm çıplaklığıyla anlatacağız diyen henüz 19 yaşındaki gazeteci Zeynep Oral’ı röportaj için otel odasında çırılçıplak karşılamıştır."
"Yatmadan önce 1-2 saat boş tuvale bakar ve uyanır uyanmaz çizmeye başlardı."
"Bir davete eski model bir dalgıç kıyafeti ile geldiği için nefessiz kalıp ölme tehlikesi geçirmiştir."
"Yaratıcılığının ve sıradışılığının temelinde çocukluğu, yetiştirilme tarzı, esin perisi Gala’ya olan aşkı ve seksüel problemleri olduğu söylenir."
"Bazılarına göre Gala ile hiç beraber olmamıştır ve eşcinseldir."
“6 yaşımdayken aşçı, 7 yaşımda Napolyon olmak isterdim, hırsım o günlerden bu yana aynı şekilde artarak devam ediyor” demiştir.
"Freud Dali’ye 'Sen benim en büyük ödevimsin' demiş fakat o dahi Dali’yi anlamamıştır."
"Sizi ve hayatınızı tüm çıplaklığıyla anlatacağız diyen henüz 19 yaşındaki gazeteci Zeynep Oral’ı röportaj için otel odasında çırılçıplak karşılamıştır."
"Yatmadan önce 1-2 saat boş tuvale bakar ve uyanır uyanmaz çizmeye başlardı."
"Bir davete eski model bir dalgıç kıyafeti ile geldiği için nefessiz kalıp ölme tehlikesi geçirmiştir."
"Yaratıcılığının ve sıradışılığının temelinde çocukluğu, yetiştirilme tarzı, esin perisi Gala’ya olan aşkı ve seksüel problemleri olduğu söylenir."
"Bazılarına göre Gala ile hiç beraber olmamıştır ve eşcinseldir."
“6 yaşımdayken aşçı, 7 yaşımda Napolyon olmak isterdim, hırsım o günlerden bu yana aynı şekilde artarak devam ediyor” demiştir.
"Freud Dali’ye 'Sen benim en büyük ödevimsin' demiş fakat o dahi Dali’yi anlamamıştır."
Değişik bir yazı olacak biliyorum... "Dali'nin Delilikleri" ile başladım yazmaya... Yaklaşık 2,5 yıl önce gitmiş olduğumuz İspanya gezimizin en çarpıcı kısmıydı. Hatta bende öyle bir iz bıraktı ki Dali... İspanya eşittir Dali'dir benim için... O nasıl bir çılgınlık, nasıl bir yaratıcılık... Dali'nin müzesini gezerken her detay beyninizin her hücresini çalıştırmaya yetiyor. Öyle ki sanatsal figürler müzenin içerisine girmeden başlıyor. Dali, yazmak, okumak ile bitmez. Instagram @leman_tatli adresimde yayınladığım İtalya paylaşımlarım sonucu, özellikle Almanya ve İspanya'da nereler gezilebilir hakkında çok soru aldım. Henüz Almanya değil; ama İspanya hakkında bilgiler paylaşacağım. İlk yazımın şüphesiz Dali, Dali'nin müzesi ve sanat eserleri üzerine olmasını istedim.
Salvador Dali Kimdir?
"Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, kısaca Salvador Dalí (d. 11 Mayıs 1904 – ö. 23 Ocak 1989), Katalan sürrealist ressam. Gerçeküstü eserlerindeki tuhaf ve çarpıcı imgelerle ünlenmiştir. En iyi bilinen eseri olan Belleğin Azmi,ni 1931'de bitirmiştir.
Dalí, ressamlığın yanı sıra heykelcilik, fotoğrafçılık ve filmcilikle de ilgilenmiş, Amerikan animasyoncu Walt Disney ile beraber yaptığı Destino adlı kısa çizgi film, 2003'te "en iyi kısa animasyon filmi" dalında Oscar adayı olmuştur.
Katalonya doğumlu olan Dalí, 711 yılında İspanya'yı fethetmiş olan Mağribiler'in soyundan geldiğini iddia etmiş, "süslü ve cafcaflı olan her şeye, lüks hayata ve doğu kıyafetlerine olan düşkünlüğünü" de "Arap kökeni"ne bağlamıştır.
Dalí hayatı boyunca, sanatıyla olduğu kadar eksantrik giyimi, davranışları ve sözleriyle de dikkat çekmiş, bu durum kimi zaman, onun sanatını takdir edenleri de etmeyenler kadar usandırmıştır. Bu davranışların getirdiği kötü şöhret, Dalí'nin geniş kesimlerce tanınmasını sağlamış ve eserlerine duyulan ilgiyi arttırmıştır."
Salvador Dali'nin Müzesi Nerede Bulunuyor ve Nasıl Gidilir?
Müze Figueres'de bulunuyor. Figueres ünlü sürrealist ressam Salvador Dali’nin doğduğu yer. Dünyanın en büyük sürrealist objesi olarak kabul edilen ve şu anda müze olarak kullanılan tiyatro binası Figueres'de yer almaktadır.
"Barselona Sants veya Passeig de Gracia Tren İstasyonu’ndan Portbou trenine binerek yaklaşık 2 saat sonra Figueres’te inin. Salvador Dali Müzesi tren istasyondan 15 dakikalık yürüme mesafesindedir. Günlük yaklaşık 20 tren seferi vardır. İlk tren Barselona’dan sabah 06:00-07:00 sularında başlar. Figueres’ten son tren saatleri değişkendir (sezonuna göre 20:00-23:00 arası). Siz yine de sıkıntı yaşamamak için güncel tren saatlerine bakınız, hatta biletinizi gidiş dönüş alınız. Fiyatlar sabit değildir."
Dali'nin İmge ve Sembolleri Nelerdir?
"Karıncalar; çürümeyi
Yumurta; doğumu ve üremeyi
Sapan şeklindeki değnekler; durumun hassasiyetini
Kırmızı mendil; İspanya iç savaşında dökülen kanı
Siyah telefon; II. Dünya Savaşı’ndan hemen önce yapılan telefon görüşmelerini
Ekmek somunları; bereketi
Hidrojen atomu molekülleri; Hiroşima’ya atılan atom bombalarını ve bilimi
Vücuttan çıkan çekmeceler; insanların bilinç altında sakladıklarını
Dalgıç kıyafeti; bilinçaltına yapılan yolculuğu ifade etmektedir."
Yazımda yer alan tüm detaylı bilgiler aşağıdaki linkten alınmıştır ve görmüş olduğunuz tüm görseller tarafımdan alınmıştır. Yazımda hazır görsel kullanılmamıştır. Bilgilerin detayı ve yanlış olmaması amacı ile linkteki yazı alınmıştır.
Müzede Bulunan Sanat Eserleri;
Binanın Dışı; Müze binasının dış duvarları bereketi sembolize eden ekmek somunları, çatısı ise doğurganlığı, üremeyi sembolize eden yumurta figürleri ve hayatın en küçük yapıtaşı olan atom figürleri Dali Sanatı’nın ilk ipuçlarını verir.
Çatıda bekleyen mankenler ise müzeye yaklaşan ziyaretçileri selamlar. Binanın giriş ön cephesine geldiğinizde göreceğiniz araba lastikleri üzerinde duran yapıt 19. yüzyıl Fransız ressamı Meissonier’e adanmıştır. Ayrıca dışarıda Dali’nin hayran olduğu Katalan filozof ve yazar Francesc Pujols anısına bir yapıtı vardır. Giriş kapısının üzerinde yer alan dalgıç elbisesi ise psikanaliz yolu ile insanın bilinçaltına yapılan yolculuğu sembolize eder. Dali bu elbiseyi bir davette giymiş ve boğulma tehlikesi geçirmiştir.
* Antre; başında mücevherden yapılmış bir şapka olan alımlı bir Ganymedes heykeli dikkati çeker. Ganymedes Truva’nın kurucusu olan Tros’un oğludur ve Yunan şiirinde eşcinselliği sembolize eder. Dali’nin bir taraftan gizlerken bir taraftan da ilgi duyduğu eşcinselliğe yaptığı bir göndermedir.
* Avlu; yıkılmadan önce üstü kapalı olan bu geniş alan eski tiyatroda koltukların olduğu bölüm idi. Duvarlarda gelenleri karşılayan mankenler ve korku öğesi grotesk figürler dikkatinizi çeker. En yukarıda ise meleksi figürlü lavabolar avluyu çevreler. Çiçek yatakları içindeki G harfi ise hayatının annesinden sonraki en önemli kadın figürü olan eşi Gala’yı sembolize eder.
* Yağmurlu Taksi; Salvador Dali Müzesi içindeki en ilginç hareketli sanat eseri. Avlunun ortasındaki bu enstelasyon dünyanın en büyük sürrealist eseridir. Gördüğünüz Cadillac Dali’nin yakın arkadaşı Napolili ünlü gangster Al Capone tarafından Dali’ye hediye etmiştir. Bu arabadan dünyada 6 tane üretilmişitir. Dali bu eserinde Al Capone’ye ve şiddet eylemine atıfta bulunması amacıyla arabanın camını kırmıştır. Aracın üstündeki devasa Pers Kraliçesi Esther heykeli bronzdur. Avusturyalı sürrealist sanatçı Ernst Fuchs tarafından hediye edilen bu heykel aynı zamanda radyatör kapağı işlevi görür. Arabanın bir kenarından para atıldığında arabanın içine yağmur yağdıran bir sistem vardır. Yağmur yağdıkça içerideki yolcu ve şöföre eşlik eden salyangozlar mutlu olur. Üzeri bir şemsiye ile taçlandırılmış olan kayık ise Gala’ya ait idi. Bu kayık, Dali imajinasyonunda önemli yeri olan değneklerle bir araba lastiği sütununa oturtulmuştur. Sütunun üstünde narin bir mermerden yapılmış olan büst ise François Girardon’u temsil eder. Girardon Versailles Sarayı’nın heykeltraşıdır. Yandan parayı attığınızda taksinin içine yağmur yağarken aynı zamanda en tepedeki şemsiye de açılıp kapanır.
* Zemin Kat; Bu bölüm eski tiyatrodaki sahnedir. Etkileyici jeodezik kubbe hem Figueres’in hem de müzenin en simgesel yapıtıdır. Gece avlu ile sahneyi ayıran cam duvara yansıyan kubbe, ayna etkisi ile açık avlunun üzerinde ikinci bir kubbe görüntüsü oluşturur.
* “Labyrinth” Duvar Resmi; tiyatronun sahnesini oluşturan duvardaki devasa yağlı boya tablodaki ana figür Gala’dır. Sanatçı bu resmi, New York’ya yaşadığı dönemde, prömiyeri 1941’de New York Metropolitan Operası’nda yapılan Labyrinth Operası’nın sahnesi için tasarlamıştır. Bu opera Yunan mitolojisinde Kral Theseus ve Ariadne’in hikayesini anlatmaktadır. Devasa boyutu ile Dali’nin en sinografik çalışmasıdır. Kompozisyonda fantazmagorik manzaralar vardır, Gala figürünün arkasında, oyunda geçen Ölüler Adası ve adadaki, hayatı sembolize eden servi ağaçları görülür.
Mezar; Labyrint tablosunun önünde yerde yer alan lahit Dali’nin mezarını sembolize eder. Mezar bir alt kattaki kript odasındadır.
* “Çıplak Gala Denize Bakıyor” Tablosu; Bu yağlıboya tablo yakından sırtını dönük çıplak Gala, 18 metre uzaklıktan ya da göz kısarak bakıldığında ise Amerika’da köleliği kaldırmış olan başkan Abraham Lincoln biçiminde görünür. Çalışma resim sanatı içinde dijitalize etki yaratan ilk çalışmasıdır.
* Hazine Odası; Sanatçı’nın hazine olarak nitelendirdiği ve kendi çizdiği resimleri giriş katındaki bu odada sergilenir. Odanın duvarları bir mücevher kutusunu andırı biçimde koyu kırmızı kadife kumaş ile kaplıdır. Dali’nin en değer verdiği resimleri kronolojik bir sıra ile sergilenmez.
* Balıkçının Mezarı ve Balıkçının Odası; Binanın bu bölümü yıkıntı halinde iken şehrin balık pazarı olarak kullanıldığı için bu isimle anılıyor. Canlı mürekkep balıklarını vurarak yaptığı bir “Beethoven Başı” eseri, Dali’nin çok sevdiği ve sık sık giydiği espardillerin izleri, bir firma için tasarladığı “yılbaşı kartları” ile bir seri mücevher tasarımı bu odada görülebilir.
* Birinci Kat “Mae West Odası”; Mae West 1980’de yaşamını yitirmiş Amerikalı bir
sinema-tiyatro oyuncusudur. Dali, 1934-35 yıllarında, hayran olduğu bu sanatçının yüzünden bir oturma odası yapmıştır. Bu oda müze’nin en ilginç ve popüler bölümlerinden biridir. Burun delikleri şömine, dudakları koltuk, bulutlu bir havada Seine Nehri manzaralı gözler Mae West’in yüzünü tamamlar. Merdivenle çıkılan devenin bacakları arasındaki lensten bakarak eseri bütün halde görebilirsiniz.
Aynı katta Mae West Odası’nın karşı sırasında sergilenen görmeye değer eserlerin başında “Venus de Milo” (Aşk Tanrıçası Afrodit) heykeli, Fransız Dior markası için dizayn ettiği kıyafetler, “Palace of the Winds” odası ve odanın tavan resimleri, sanatçının eskizleri, yatak odası, İstanbul seyahatinde satın aldığı ayakkabı boyama kutusu ve sanatçının evinde kullandığı bazı özel eşyaları vardır.
Dali’nin 17 yaşında ilk sergisini açtığı, müzenin 1. katındaki “Rüzgar Sarayı (Palace of the Wind) Odası”nın tavanını boydan boya kaplayan bu çalışma, yağlıboya ile farklı boylardaki tualler üzerine çalışıldıktan sonra tavana monte edilmiştir. Resimde cennete yükselen Dali ve Gala figürlerinin etrafında Dali’nin hayatından sahneler vardır (yukarıda).
* Torre Galatea (Galatea Kulesi); Sanatçının eşi Gala’nın ismini taşıyan, müze ana binasının Torre Galatea kısmı kırmızı boyalı cephesi ve çatısındaki dev yumurtalardan ayırdedilebilir. Birinci katın son odalarından oluşan kulenin bu katında sanatçının tasarladığı yıllar gözönünde bulundurulduğunda hayranlık uyandıracak derecede ilerici ve modernist optik, stereoscopical tasarımları, hologramları ve en son resmi sergilenir.
* İkinci ve 3. Katlar; İkinci katta, koridorlarda Dali’nin bazı grafik çalışmaları ile sanatçının yakın dostu Antoni Pitxot’a adadığı ve onun resimlerinden oluşan salon, üçüncü katta ise Dali’nin kişisel koleksiyonundan oluşan “Ustalar” sergisi gezilebilir.
* Mücevher Odası; Salvador Dali Müzesi ‘nin dışından, yan duvarından ayrı bir girişi olan Mücevher Odası’nda (Joies/Jewels) ise bir çoğunu New York’ta yaşadığı dönem içinde tasarlamış olduğu ilginç mücevher tasarımları görülebilir. Bu salonun girişi “müzenin birinci katından dışarıya çıktıktan sonra sağ taraftadır.
Müzede gerçeküstü eserleri görmek hepimizi yeterince şaşırttı. İspanya'ya yolunuz düşerse gitmenizi tavsiye ederim. Çok farklı bir deneyim..
Adres:
Salvador Dali Müzesi (Mueu Teatro Dali):
Gala Dalí Square 5, Figueres.
Tel: 0034 972 677 500.