Suikastlar ve Yaptırımlar İşe Yaramıyor:
Neden Amerika ve İsrail'in Yeni Bir İran Stratejisine İhtiyacı Var?
ABD ve İsrail'in İran'la iki sorunu var: bölgesel müdahalesi ve nükleer özlemleri. Üst düzey yetkilileri engellemeye, sınır ötesi yaptırımları uygulamaya ve müzakere edilen anlaşmalardan vazgeçmeye dönüşen mevcut yaklaşımlar işe yaramıyor ve gelecekte işe yaraması da olası görünmüyor.
ABD, İran'ın bölgesel aktif gücüyle başa çıkmak için Irak topraklarında Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Generali Kasım Süleymani'ye suikast düzenledi; İsrail de nükleer sorunla başa çıkmak için, görünüşe göre önemli bir nükleer bilim adamı olan Muhsin Fahrizade'yi öldürdü.
Süleymani veya Fahrizade gibi ilham verici yöneticileri öldürmenin bile idari aksaklıklara neden olabileceği şüphesi olmasa da, suikast altta yatan sorunu çözmüyor. Bununla birlikte, hem kısa vadede hem de yolda riskler doğurur. Süleymani'yi ortadan kaldırmak İran'ın Irak'taki etkisini hiç azaltmadı, ancak Şii milis roketlerinin Bağdat Yeşil Bölgesi'ne inişini tetikledi. Fahrizade örneğinde ise, birçok ABD'li Demokrat, görev süresi biten Başkan Donald Trump yönetimiyle işbirliği içinde, İran'la müzakerelere dönüşü engellemek veya engellemek için bir İsrail girişimi olarak görüyor. Bu algı, ABD-İsrail ilişkisini uzun vadede iki partili bir öncelik olarak sürdürmeyi zorlaştıracak. Daha genel olarak, bu tür cinayetler yasal olarak sorgulanabilir ve oyuna girmek isteyebilecek diğer devletler için engeli azaltır. Bu aşamada, "maksimum baskı" İran ekonomisine zarar vermiş olabilir, ancak aynı zamanda bölünebilir malzemenin yenilenmiş bir stoklanmasına ve bir bombaya dönüş süresinin kısalmasına da neden oldu.
Bu temel sorunların üstesinden gelmenin daha iyi bir yolu var. Nükleer tarafta, ABD, Yeni Başkan Joe Biden ekibinin Washington'a güvenmek için çok az nedeni olan bir İran liderliğini başarıyla devreye alabileceğini varsayarak, Ortak Kapsamlı Eylem Planı'na (JCPOA) geri dönebilir. İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu böyle bir çabaya karşı çoktan uyarı atışı yaptı; bölünmüş bir Washington'da sesi daha etkili olacak. Ve yeni ekip, her yönetim gibi, karmaşık bir siyasi manzara ile karşı karşıya kalacak. Durum, çözümden çok felce neden olabilir. Bölgesel güvenlik tarafında ise alternatif bir stratejinin uygulanması daha kolay olabilir. Ve bu, Arap mali ve ticari cesaretini, bölgede bir yer edinmeye veya nüfuzunu artırmaya çalıştığı her yerde İran'ı aşmaya yönlendirmek olacaktır. Bu yaklaşım, giderek daha otoriterleşen ve saldırgan bir Türkiye'nin kanatlarını da kırpabilir.
Hem Amerika hem de İsrail açısından bakıldığında, Arap kaynaklarının İran'la rekabet etmek için seferber edilmesi, ABD gücünü veya İsrail'in onu boyun eğdirmek veya zayıflatmak için gizli operasyonlarını kullanmaktan daha pratiktir. Körfezdeki Arap ülkeleri ve ardından Başbakan Netanyahu'nun Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Salman ile görüşmesi, İsrail'e Arap ortaklarını İran'la askeri olmayan rekabete bir şans vermeye ikna etme gücü veriyor.
Bu devletler, özellikle BAE ve Suudi Arabistan, İran'ı genel olarak aşmak için kaynaklara ve stratejik içgüdüye sahip. Güçlü inşaat sektörü ve İran'ın sahip olduğu - ya da geliştirmeye çalıştığı - Irak, Suriye ve Lübnan'daki tekeliyle birlikte karışıma Mısır'ı da ekleyin. Irak'ı İran için takip atı, Suriye'yi Tahran'ın tebası ve Lübnan devletini alakasız gören Trump yönetimi bunu asla yapamazdı. Yeni bir ABD yönetimi, İran tehdidini zorla geri çekmeye daha az ve onu Arap dünyasının dışına atmaya odaklandı, daha az riskle daha fazlasını başarabilirdi.
Aynı şekilde, Suriye'yi İran ve Rusya için bir bataklığa çevirmek için aç bırakmaya çalışmak yerine, Biden yönetimi yaptırımları yeniden yapılandırabilir, böylece yeniden yapılanmaya devam etmek isteyen Arap devletleri - ve bunu yapacak araçlara sahip - işe koyulabilir. Bu yaklaşım, Suriye'yi İran’ın kucağına almak yerine görece yetersizliğini göstererek ve desteğine bir alternatif yaratarak Tahran’ı marjinalleştirecektir. Aynı yöntem, Trump yönetiminin İran'ın etkisini sınırlamanın en iyi yolunun, sanki Washington'un yeni cezasını önlemek için Hizbullah'ı silahsızlandırma kapasitesine sahip olacakmış gibi, Lübnan halkına eziyet etmek olduğuna karar verdiği Lübnan'a da uygulanabilir.
Yeniden düşünülmesi gereken tek düşman İran değil. Türkiye, yerleşmeye çalışan bir bölgede bozucu olarak ortaya çıktı. Trump yönetimi, Erdoğan'ın saldırgan manevralarına hizmet ederek, Türkiye'nin Suriye topraklarının büyük bir bölümünü işgal etmesine ve ABD ile IŞİD'e karşı savaşan Kürtlere karşı Türk destekli milislerin yağmalamasına yeşil ışık yaktı. Erdoğan'ın bu cihatçılara güvenli bir sığınak sağladığı unutulmamalıdır.
Trump’ın yaklaşımı, Ankara’yı Doğu Akdeniz’de (diğer NATO müttefiklerini, özellikle Yunanistan’ı tehdit ederken) saldırgan bir oyuncu olmaya ve Azerbaycan-Ermenistan krizinde kendini göstermeye cesaretlendirdi.
Biden, NATO müttefiklerinin baskısı yoluyla Türkiye'nin sınırlamasını teşvik etmenin yollarını araştırırken Türkiye’nin kanatlarını kesmek için bir Arap koalisyonunu seferber etmek zorunda kalacak. Bu politikadan sapmalar her bölgesel sorunu çözmeyecek. Filistinliler tecrit edilmiş kalacak, neredeyse tüm bölgesel devletlerdeki siyasi muhalefet hala risk altında olacak ve çoğu için ekonomik ve çevresel güvenlik zor durumda kalacak. Filistinliler için ileriye doğru bir yol bulunması gerekecek, Mısır'ın sivil özgürlükleri yeniden tesis etmesi için zorlanması gerekecek, Suudi Arabistan'ın Yemen'deki savaşmayanlara yönelik saldırılarını durdurması gerekiyor, Suriye'de siyasi bir geçiş müzakere edilecek. En azından ABD için bu hedefler - diğerlerinin yanı sıra - önemli olmaya devam edecek.
Ancak Arap işbirliğini ve İsrail'in çevresiyle daha fazla bütünleşmesini teşvik eden yeni bir strateji, iç savaştan ve devletin çöküşünden en çok etkilenen halklar için çatışma riskini azaltmaya ve yaşam kalitesini - hatta hayatta kalmayı bile - iyileştirmeye yönelik uzun bir yol kat edebilir. ABD ve İsrail, "azami baskı" ile devam etmek yerine, bölgesel Arap devletleri tarafından kullanılan şiddet içermeyen rekabet yoluyla uygulanan "akıllı baskı" yı tercih etmelidir. Bu Kova Çağı'nı başlatmayacak ve sert gücü önemsiz kılacaktır. Ancak bölgedeki devlet çöküşünün bıraktığı boşluğu dolduran İran'ı ve İslami radikalizmi tek başına geri çekmeye çalışmak yerine, ABD ve İsrail'in Arap devletlerinin yumuşak güç kullanarak yapıcı bir rol almasına yardım etmesi zorunludur.
Suikastlar ve Yaptırımlar İşe Yaramıyor:
Neden Amerika ve İsrail'in Yeni Bir İran Stratejisine İhtiyacı Var?
/İsrail/Haaretz Gazetesi/30.11.2020/Steven Simon-Joshua Landis-Amin Mansour
Joshua Landis, Oklahoma Üniversitesi'nde Ortadoğu Araştırmaları Merkezi, İran ve Basra Körfezi Araştırmaları Merkezi Direktörüdür.
Amin Mansour, İsrail Ulusal Güvenlik Konseyi'nde 13 yıl görev yaptı; son görevi Orta Doğu ve Afrika Bölümü başkanıydı.
Steven Simon, Clinton ve Obama yönetimlerinde Ulusal Güvenlik Konseyi'nde görev yaptı ve Colby College'da Uluslararası İlişkiler Profesörüdür.