IŞİD’le savaş sırasında ciddi hasar gören Musul'un batı tarafında ve eski şehir merkezindeki El-Nuri Ulu Camii ve minaresi Al-Hadba’nın restore çalışmalarının başlamasıyla tartışmalara neden oldu.
Birleşmiş Milletler (BM) Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü UNESCO tarafından onaylanan yeni tasarımı bazı kesimler tarafından orijinal Moslawi tasarımını ve dokunuşlarını yansıtmadığı için eleştirirken, bir kısımda modern görüntü verildiği gerekçesiyle eleştirdi.
Ninova Arkeoloji Müdürlüğü rakamlarına göre, Irak ve Suriye'deki IŞİD militanlarının Ağustos 2014'ten Temmuz 2017'ye kadar yaklaşık 150 arkeolojik alanı havaya uçurdu.
2017'de El Nuri Ulu Camii ve El Hadba Minaresi'nin havaya uçurulma görüntüleri
Musul'un ruhunu canlandırın
Şubat 2018'de UNESCO Genel Direktörü Audrey Azoulay, Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) sponsorluğunda Irak'ın ikonik şehirlerinden biri olan Musul'un geri alınmasına Örgütün yanıtı olarak amiral gemisi “Musul Ruhunu Canlandırma” girişimini başlattı.
Azoulay, “Musul'u yeniden canlandırmak sadece miras alanlarını yeniden inşa etmekle ilgili değil, aynı zamanda şehirlerini kültür ve eğitim yoluyla yeniden inşa etme sürecinde yer alan değişim ajanları olarak nüfusu güçlendirmekle ilgili.
Yeniden yapılanma başarılı olacak ve Irak ancak insan boyutuna öncelik verilirse etkisini yeniden kazanacak; eğitim ve kültür önemli unsurlardır” diyor.
UNESCO Genel Direktörü Audrey Azoulay, “Birlik ve uzlaşma güçleriyiz.Iraklılar, erkekler ve kadınlar, eğitim ve kültür yoluyla kaderlerinin kontrolünü yeniden kazanabilecekler ve ülkelerinin yenilenmesinde aktörler olabilecekler” diye konuştu.
Uluslararası bir jüri 15 Nisan'da, UNESCO'nun antik kentin rehabilitasyonuna yönelik iddialı projesinin önemli bir bileşeni olan Irak'ın Musul kentindeki tarihi Al-Nuri Camii kompleksinin yeniden inşası için düzenlenen uluslararası yarışmayı sekiz Mısırlı mimarın katılımıyla kazandığını duyurdu.
123 başvuru arasından seçilen, kazanan proje olarak adlandırılan “Courtyards Dialogue” için kazanan tasarım, Salah El Din Samir Hareedy başkanlığındaki Mısır'dan dört ortaktan oluşan bir ekip tarafından sunuldu.
UNESCO tarafından onaylanan tasarım, bazı muhafazakar Musullular ve aktivistler tarafından, cami ve yerliler arasındaki manevi ilişki hakkında hiçbir fikri olmayan yabancı tasarımcılardan esinlenerek orijinal versiyondan çok uzak olduğunu savunarak reddediliyor.
Aktivist ve blog yazarı Tahani Salih, UNESCO'nun "Musulevileri ve camiyi yeniden inşa etme vizyonunu ciddi şekilde gözden kaçırdığını" söyleyerek yeni tasarımı beğenmediğini söyledi.
Salih, “UNESCO tüm itirazlara rağmen kararı tek başına alırken, tarihi bir siteyi yeniden inşa etmenin standartlarından biri de yerel halkın katılımı ve görüşlerini dikkate almasıdır” dedi.
Eski bir cami için çok modern bir tasarım seçerken neden el-Tahira ve Latin kiliselerinin orijinal versiyonlarını benimsemeye karar verdiğini merak ettiğini söylüyor.
Aksini düşünen aktivist Eyub Dhanun, caminin yenilenmesini ve minarenin olduğu gibi kalmasını normal karşılıyor ve ekliyor, “Bazı Musulevi'nin özgünlüğünü yansıtacak dokunuşlardan zarar gelmez.”
- yüzyılda inşa edilen Al-Nuri Ulu Camii, tarih boyunca birkaç kez yenilenmiş ancak minaresi orijinal şeklini korumuştur.
-
Proje, Al-Nouri'nin tarihi ibadethanesinin yeniden inşasını ve Musul'un Eski Şehri'ndeki en büyük kamusal alan olan kompleksin, çevresindeki sokaklardan beş giriş noktası olan açık kamusal alanlar aracılığıyla kentsel çevresine organik entegrasyonunu öngörüyor.
İbadethane, Al-Nuri Camii'nin 2017'deki yıkımından önceki gibi görünecek olsa da, doğal ışık kullanımında kayda değer iyileştirmeler ve kadınlar ve ileri gelenler için genişletilmiş alanlar, yarı kapalı bir açıklıktan ana salona bağlanacak. Aynı zamanda dua için açık bir alan olarak da hizmet edebilecek yapıdır.
Proje, 1944'te yeniden yapılanmadan önce ibadethanenin çevresinde bulunan tarihi evleri ve bahçeleri çağrıştıran kapalı bahçelerin oluşturulmasını da öngörmektedir.
Restorasyon öncesi başvuruda bulunan ekipler yapılan elemeyle seçildi.
Yapılan eleme sonucunda kazanan ekip, seçilmelerini memnuniyetle karşılayarak, “Ekibimiz, öncelikle sosyal uyum ve ruhların canlanması ihtiyacını ele alan bir proje sunmak için büyük bir tutkuyla çalıştı. Tasarımı tamamlamayı ve Musul'un Eski Şehri'nin yeniden canlanmasına yardımcı olmayı dört gözle bekliyoruz” sözlerin kullandı.
Ninova Din Vakfı görevlilerinden Ammar Al-Ali, yeni proje bahçeler, okul, salonlar ve yeşil alanlar içerdiğinden Müslüman Sünni topluluğunun endişelerini anladığını söyledi.
Al-Ali, Sünni bağışına "pratik bir rol değil koordinasyon" verildiğini dile getirdi.
Eski şehirde, farklı çağlar ve medeniyetler boyunca var olan 365 kültürel miras alanı bulunmaktadır. El-Hadba Minaresi ve El-Nuri Ulu Camii, şehrin IŞİD tarafından havaya uçurulduğu iki tarihi mekan olarak kabul görüyor.
Musul'un bir diğer simgesi ise Tuba Tepesi adı verilen 40 metrelik bir tepenin üzerine inşa edilen Nabi Yunus'un camii ve türbesidir. Sanherib'in oğlu ve Yeni Asur İmparatorluğu'nu (MÖ 681-669) yöneten Kral Sargon'un torunudur.
10 Haziran 2014'te Irak ve Suriye'de İŞİD Ninova'nın başkenti ve eyaletin en büyük şehri Musul'u ele geçirdi, bir buçuk ay sonra aşırılık yanlısı militanlar 24 Temmuz 2014'te Nebi Peygamber Yunus Camii'ni havaya uçurdu.
Musul'daki yerliler, savaşın harap ettiği şehirde yeniden canlanma ve yeniden yapılanmanın bir işareti olarak, kentin tarihi ve dini simge yapılarını yeniden inşa etmeyi sabırsızlıkla bekliyor.