İnflamasyon savunma sisteminin bir parçasıdır. Halk arasında iltihap ya da yangı diye bilinir. Bağışıklık sisteminin, zedelenen dokuyu onarmak için oluşturduğu bir reaksiyondur. İyileşme sürecini hızlandırır ve yabancı istilacılara karşı vücudu korur. Fizyolojik bir cevap olarak iltihap olmazsa, yaraların iyileşmesi güçleşir ve enfeksiyonlar ölümcül olabilir. Bununla birlikte, inflamasyon süreci çok uzun sürerse veya gerekli olmayan yerlerde oluşursa vücut için zararlı hale gelebilir. İnflamasyon
cevabı akut ya da kronik olmak üzere iki şekilde görülür.
Akut İnflamasyon Nedir?
İçindekiler
- Akut İnflamasyon Nedir?
- Akut İnflamasyon Belirtileri
- İnflamasyon’un Canlı Nedenleri Nedir?
- İmmünolojik Reaksiyonlara Neden Olan Etmenler
Hızlı başlayan, kısa sürede şiddetlenen ve belirtileri bir ya da birkaç gün süren inflamasyon türüdür. İnflamasyonun başlangıç evresidir. Bu yanıtın en önemli fonksiyonu enfeksiyöz ajanları ve hasar sonucu oluşan nekrotik dokuları ortadan kaldırmak için, lökositleri hasarlı bölgeye toplamaktır. Akut inflamasyon doğal bağışıklık sisteminin aktivasyonu ile ilişkili olmasıyla birlikte adaptif bağışıklık sisteminin antikor ve T hücreleri gibi bileşenlerinden de yararlanmaktadır.
Akut İnflamasyon Belirtileri
Akut İnflamasyonun Fizyolojik Mekanizması Vasküler Değişiklikler ( Dolaşım Bozuklukları)
Damar Lümenindeki Değişiklikler
Vazakonstriksiyon: Arteriol damarlarda kısa ve geçici daralmalar. Damar lümenindeki ilk uyarımdır.
Vazodilatasyon: Vazakonstriksiyonun hemen ardından gelişen kapiller, venül ve arteriollerde genişleme olayıdır.
Kan Akımındaki Değişiklik
Vazodilatasyon ile ilk anda kan akımı hızlanır ki aktif hiperemi olarak bu durum isimlendirilir. Bu hızlanma lümenleri genişleyen damarlardan kan akımının yavaşlaması ile azalır ve oldukça yavaşlar (pasif hiperemi) hatta durabilir (staz). Akım yavaşladığında lökositler ile eritositler yer değiştirir. Normal kan akımı bozulur.
Damar Duvarındaki Değişiklik
İnflamasyon alanında vazoaktif maddelerin çoğalması ile damar geçirgenliği artar. Kandan dokulara geçen proteinlerin, hücre ve bakteri metabolizma artıklarının, açığa çıkan hücre fertmentlerinin etkisiyle parçalanması sonucu dokularda molekül miktarında artış gözlemlenir. Bu durumda dokularda ozmotik basınç artış gösterir ve kanın plazma kısmı damar dışına çıkar.
Lökositlerdeki Hücresel Olaylar
İnflamasyonda önemli olaylardan birisi de, zedelenme sahasına lökositlerin toplanmasıdır. Lökositlerin vasküler lümenden ekstravasküler alana çıkmaları, “lökosit ekstravazasyonu” olarak adlandırılır.
Yuvarlanma ve Marginasyon
Normal şartlar altında eritrositler ve lökositler damarın ortasında ve endotele yakın olan bölgede bulunurlar. İnflamasyon durumunda kan akımında düşüş olunca bu düzen bozulur ve lökositler yuvarlanarak endotel boyunca birikir.
Adezyon ve Transmigrasyon
İkinci olarak adezyon ve transmigrasyon olayları gerçekleşir. Lökositler sıkıça endotelyal yüzeye yapışırlar (adezyon). Bu adezyonu takiben lökositler, yalancı ayak oluşturarak endotel hücre aralıklarına uzanırlar ve bazal membranı geçerek ekstravasküler boşluğa giderler.
Kemotaksis ve Aktivasyon
Üçüncü olay olan kemotaksis ve aktivasyonda ekstravazasyondan sonra lökositler zedelenen bölgeye doğru göç ederler. Bu olay kemotaksis yani hedefe yönelme olarak adlandırılır. Lökositler hasarlı bölgedeki kimyasal uyarılarla aktive olarak sitokin salarlar.
Sitokinler: Aktive olmuş lenfositler ve makrofajlar başta olmak üzere hücreden sentezlenen ve diğer hücrelerin aktivasyonlarının düzenlenmesinde rol alan polipeptidlerdir.
İnflamasyon’un Canlı Nedenleri Nedir?
- Bakteriler,
- Virüsler,
- Mantarlar,
- Riketsiyalar,
- Protozoonlar ve
- Helmintler ( Solucanlar).
İnflamasyon’un Kimyasal Nedenleri Nedir?
- Asitler,
- Alkaliler,
- Mineraller,
- Yağ Asitleri ve
- Üre’dir.
İnflamasyon’un Fiziksel Nedenleri Nedir?
- Kesik,
- Mekanik Travma,
- Elektrik vb.
İmmünolojik Reaksiyonlara Neden Olan Etmenler
Anoksi (bir organizmanın dokularının tümüyle oksijensiz kalması) ve Nekroz (programsız hücre ölümü)
Hormonal Etki, Tümörler, Nedeni Bilinmeyen İltihaplar İnflamasyonun Komponentleri
Bağ Doku Hücreleri
- Mast Hücreleri,
- Makrofajlar,
- Fibroblastlar.
Bağ Doku Matriksi
- Elastik Lifler,
- Kollojen Lifler,
- Proteogliganlar.
Damarlar
- Bazal membrana oturmuş endotel hücreleri ve içindeki
- Lenfositler, Trombositler, Nötrofil, Bazofil, Eozinofiller, Monositler.
Çözünebilir Proteinler
- Kompleman,
- Pıhtılaşma Zinciri,
- Kinin Sistemi.
Akut İnflamasyonun Başlıca Belirtileri
- Color (ısı artışı)
- Rubor (kızarıklık)
- Tumor (şişlik)
- Dolor (ağrı)
- Fonksiyon Kaybı’dır.
Başlıca Sitokinler
- IL-1,
- TNF-alfa ve beta,
- IFN-gama,
- Kimokinler,
- Prostaglandinler.
Fagositoz ve Degranulasyon
Zararlı etkenlerin hücreler tarafından sitoplazmalarına alınarak sindirilmesi işlemidir. Yabancı materyalin endositoz yoluyla hücre sitoplazmasına alınmasına heterofaji, hücrenin kendi materyalinin sitoplazması içerisinde ayrılıp parçalanmasına otofaji adı verilir [3].
Akut İnflamasyonun Moleküler Mekanizması
Bir bulaşma veya hücre zedelenmesi sonucu akut enflamasyonun başlamışındaki birincil etkiyi, hedefe kimyasal-çekici kemokinler eşliğinde çekilen nötrofiller başlatır. Kemokinler kontomine olmuş ya da doku zedelenmesi gerçekleşmiş alandaki hürcelerce üretilirler. Nötrofil kemokin üreten yapılara gider ve onlarla etkileşime girerek aktif hale gelir. Aktif nötrofiller MIP-alfa ve MIP-beta benzeri kemokinleri üreterek makrofajları olay yerine atarlar. Makrofajlar öbür hücre
tiplerini de aktive hale getiren sitokinleri üretirler.
Akut İnflamasyonun Seyri
Rezolüsyon: Zedelenme sınırlı, kısa süreli, doku hasarı minimal düzeyde ve doku, rejenerasyon kapasitesine sahip ise, olay hemen daima tam restorasyonla sonlanır. Doku, histolojik ve fonksiyonel olarak normale döner.
Skar Oluşumu / Fibrozis: Rezolüsyonun alternatifi, fibrozistir. Rejenere olmayan dokularda iltihap oluşursa veya önemli miktarda doku destrüksiyonu (kaybı) varsa, fibrozis (skar dokusu) ortaya çıkar.
Kronik İnflamasyona İlerleme: Viral enfeksiyon, kalıcı mikrobiyal enfeksiyon, güçlü toksik ajanlara uzun süre maruz kalma ya da otoümmin hastalıkların varlığında akut inflamasyon, kronik inflamasyona dönüşebilir.