Phobos, Mars’ın yörüngesinde günde üç kez dönen yakalanmış bir asteroittir. Büyük bir kratere sahiptir ve sonunda Mars’ın gelgit kuvvetleri tarafından yok edilebilir. Bu makaledeki Phobos’un tarihi, hava durumu ve özellikleri hakkında bilgi edinin. Gezegen bilimi öğrencisiyseniz, Phobos bir sonraki projeniz için büyüleyici bir konudur.
Phobos Yakalanmış Bir Asteroittir
Phobos ve Deimos benzer spektral imzalara sahiptir, ancak kökenleri hala bir gizemdir. Her iki asteroit gövdesi farklı asteroitler tarafından yakalanmış olabilir. Benzerlikler, iki cismin uzaktan algılama gözlemlerinde de belirgindir. Phobos, Deimos’tan daha kırmızı bir asteroittir ve benzer bir bileşime işaret eder.
Phobos, Mars’ın yörüngesinde, yüzeyden yaklaşık 5989 km yükseklikte ekvator yörüngesinde döner. Yörüngesi yılda 1.8 santimetre çürümekte ve 100 milyon yıl içinde gezegene çarpması ve Mars’ın etrafında bir halka halka oluşturması bekleniyor. Yörünge periyodu Mars’ın dönme periyodundan üç kat daha uzundur ve bu da nesneyi gezegenin yüzeyinden gözlemlemeyi zorlaştırır. Phobos doğuda yükselirken görülebilir, ancak eğriliği, Mars’ın kutup bölgelerinden gezegenin net bir şekilde görülmesini engeller.
Phobos’un yaşı ve kimyasal bileşimi hala bilinmemektedir. Bununla birlikte, spektral özelliklere dayanarak kökeni hakkında spekülasyon yapabiliriz. Örneğin, yakalanan bir asteroit, gezegenler arası bir toz parçacığı, kuyruklu yıldız veya kondrit olabilir. Bu cisimler dış güneş sisteminde oluşur ve sulu ikincil fazlar veya organik moleküller içerir. Bazı bilim adamları, Phobos’un ana asteroidinin H açısından zengin bir yığın kimyası olabileceğine inanıyor.
Phobos’un örnekleme görevinden sorumlu ekip, görev profilini tanımladı, kapsamlı bir araç takımı seçti ve bir örnekleme sistemi tasarladı. MMX uzay aracı tarafından toplanan örnekler, Phobos’un bileşimi hakkında daha fazla bilgi edinmek için laboratuvarlarda analiz edilecek. Ayrıca Mars’ın uydularının ve Mars-ay sisteminin kökenini ve evrimini ortaya çıkaracaklar.
Bilim adamları Phobos’un kökeninden emin olmasalar da, asteroitin bir gezegen tarafından ele geçirildiğini biliyorlar. Phobos, yüzeyinde büyük darbelerin sonucu gibi görünen uzun sığ kraterlerle karakterizedir. Ancak yeni veriler, olukların Mars’ın gelgit çekişi nedeniyle oluştuğunu gösteriyor.
Mars Odyssey yörünge aracı bir termal görüntüleme sistemine sahiptir. Bu kamera, kızılötesi dalga boylarında görüntüler çeker. Araştırmacılar bu tekniği Phobos’un yüzey sıcaklığını analiz etmek için kullandılar. Bu görüntüler gün boyunca yüzey sıcaklığındaki kademeli değişiklikleri göstermektedir.
Günde Üç Kez Mars’ın Etrafında Dönüyor
Phobos, günde üç kez gezegenin etrafında dönen Mars’ın uydularından biridir. Kökeni net değil, ancak bilim adamları, Phobos’un Mars’tan fırlatılan malzeme olarak Mars’ın etrafındaki bir yörüngeye yeniden hızlanmasıyla oluştuğuna inanıyor. Bu sayede Dünya’nın uydusuna benzer bir bileşime sahiptir.
Phobos’un hareketi, Mars’ın ortalama ekvatoruna göre zayıf eliptik bir yörüngedir. Yarıçapı 220 metredir ve dönme periyodu yörünge hareketinin drakonik periyoduna eşittir. Mars’ın ortalama konumundan 1.078 derecelik bir eksen üzerinde hareket eder.
Phobos, Mars’ın uydularından daha büyük ve gezegene en yakın olanıdır. Mars’ın 6.000 kilometre üzerindedir ve onu Güneş Sistemi’ndeki diğer aylardan daha yakın kılar. Günde üç kez Mars’ın etrafında dönüyor ve Mars’a, Deimos’un Dünya’ya olduğundan çok daha yakın bir arkadaştır. 1877’de Washington’daki ABD Deniz Gözlemevi’nde Asaph Hall tarafından keşfedildi.
Phobos, Deimos’tan sadece biraz daha büyüktür, ancak Mars’ın yörüngesinde üç kattan daha hızlıdır. Deimos, Mars’ı her 30 saatte bir, Phobos ise Mars’ı günde üç kez yörüngeye sokar. Ve Phobos her yüzyılda bir altı fitlik içe doğru spiraller çiziyor, bu da onun Mars’a çarpmasını veya parçalanmasını daha olası hale getiriyor.
Bununla birlikte Phobos ve Deimos’un oluşumu pek olası değildir. Bunları üretmek için Vesta-to-Ceres kütlesinin kayalık bir nesnesine ihtiyaç duyulacaktır. Bu nesne, Mars üzerindeki dev bir etkinin yeniden birikme ürünü olacaktır. Mars’ın kütlesinin 10-3 katı olurdu.
Büyük Bir Krateri Var
Phobos’ta büyük bir krater göze çarpan bir özelliktir. Konumu ve şekli, Mars’tan etkilendiğini gösteriyor. Phobos’un krateri birden fazla çarpmanın sonucu olabilir. Aydaki tek belirgin özellik krater değil. Phobos’un yüzeyinde oluklar da görülebilir. İlk olarak Mariner ve Viking misyonları sırasında tespit edildiler. Araştırmacılar, bu olukların neden oluştuğuna dair birkaç teori ortaya koydular. Bazıları, Mars’ın Phobos’a çarptığını ve yerçekiminin onu yavaşça parçaladığını düşünüyor.
Phobos da Mars’a yaklaşıyor. Son gözlemler, ayın geçtiğimiz yüzyılda Mars’a doğru hareket ettiğini göstermiştir. Mars’ın gelgit kuvvetleri onu bu yöne doğru itiyor. Bu, bir gün Mars ile çarpışacağı ve Mars’ın etrafında bir halka oluşturabileceği anlamına geliyor.
Phobos, Stickney krateri adı verilen büyük bir kratere ve birkaç küçük kratere sahiptir. Stickney krateri en büyüğüdür ve yaklaşık altı mil çapındadır. Daha küçük Roche ve Hall kraterleri, Stickney’in yaklaşık yarısı kadardır. Yüzeye dağılmış başka kraterler de var ve bunlar muhtemelen devasa çarpışmaların ve Mars’ın güçlü yerçekiminin sonucudur.
Phobos oldukça kraterlidir ve yüzeyi koyu gri regolit ile kaplıdır. Phobos’un yüzeyinden çıkan enkazın çoğu, zayıf yerçekiminden kaçar ve Mars’ın yörüngesinde kalır. Bununla birlikte, bu enkazın çoğu, anormal oluklar ile eşleşerek yüzeye geri döner. Sonuç olarak, bu parçalar krater zincirleri oluşturur.
Phobos, ortalama yarıçapı 11 km olan düzensiz şekilli küçük bir nesnedir. Ortalama kütlesi Deimos’tan yedi kat daha büyüktür. Adını Ares (Mars) ve Afrodit’in (Venüs) oğlu olan ve korkuyu kişileştiren Yunan tanrısı Phobos’tan almıştır. Phobos’un uzun ekseni Mars’ı gösteriyor.
Phobos, karbonca zengin kayalardan oluşur. Bu, onu su, buz ve kayadan oluşan bir yüzey bileşimi için ideal bir aday yapar. Yüzeyi, bir meteoroid kaynağını gösteren çarpma kraterleriyle kaplıdır. Yüzey ayrıca astronomik yaşına kıyasla oldukça yaşlı görünüyor.
Mars’ın Gelgit Kuvvetleri Tarafından Yok Edilebilir
Phobos, atalarının Mars’la çarpışmasından sonra oluşan ve bir halka oluşturan Mars’ın bir uydusudur. Halka yavaş yavaş Kızıl Gezegenin yörüngesinde dönen iki aya dönüştü. Phobos’un gelgit kuvvetleri, Mars’ın derinliklerini ve çekirdeğini araştırmak için kullanıldı. Bu ölçümlerle çekirdeğin yarıçapı 60 kilometre içinde belirlenebilir. Ayrıca, gezegenin iç kısmıyla ilgili RISE verilerini tamamlamaya da yardımcı olacaklar.
Önümüzdeki birkaç milyon yıl boyunca Phobos, Mars’a o kadar yakın olacak ki gelgit kuvvetleri tarafından parçalanacak. Roche sınırını geçtiğinde, parçalanacak ve Mars’a geri düşen parçalar gönderecek. Phobos’un kalan parçalarının çoğunun, gezegenin etrafındaki bir halkada Mars’ın yörüngesine girmesi olasıdır.
Phobos’un dış tabakası incedir ve kayabilir, bu da onu parçalanmaya eğilimli hale getirir. Bilim adamları, dış tabakanın, fiziksel stresle zayıflayan elastik bir kauçuk gibi olduğunu düşünüyor. Sonuç olarak, sadece birkaç düzine milyon yıl sonra kırılarak açılabilir. Bu, Neptün’ün uydusu Triton’un durumuna benzer.
Mars, güneş sistemimizdeki en ağır nesne olmasa da, Dünya’ya hala çok yakındır, bu da yerçekimini daha güçlü hale getirir. Phobos, Mars’ın yörüngesinde gezegenin yüzeyinden sadece 3.700 mil yukarıda, bu da ona inanılmaz derecede yakın olduğu anlamına geliyor. Phobos’un yörüngesi, kozmik açıdan son derece kısa bir süre olan önümüzdeki 50 milyon yıl içinde doğrulanabilir.
Bilim adamları, Phobos’un önümüzdeki 30 ila 50 milyon yıl içinde Mars’ın gezegensel gelgit kuvvetleri tarafından yok edileceğini tahmin ediyor. Mars ve Phobos arasındaki gelgit kuvvetlerinin çok güçlü olduğundan ve ayı parçalayacağından endişe duyuyorlar.
Araştırmacılar ayrıca Phobos’ta olukların varlığını keşfettiler. Başlangıçta, bilim adamları olukların bir asteroit çarpmasından kaynaklanan kırıklar olduğunu düşündüler, ancak yeni analizler bunların gelgit kuvvetlerinin neden olduğu çatlaklar olduğunu gösteriyor. Bu bulgu, Phobos’taki oyukların bir krater veya Mars’tan gelen daha küçük çarpmalardan kaynaklandığına dair önceki teorilerle çelişiyor. Bilim adamları, oyukların yapısal bir başarısızlığın erken belirtileri olabileceğini söylüyor.