Süt nedir? Süt neye iyi gelir?
İnek sütünün yanı sıra çok sayıda diğer hayvanın sütü tüketilebilir ancak inek sütü çocuklar ve yetişkinler için bütün ve en iyi besinlerden biri kabul edilir. (1) Ulaşılması en kolay süt türüdür; keçi, koyun, deve, geyik gibi hayvanların sütlerini bulmak daha zordur. Bu hayvanların dışında at ve eşek sütü insanlar tarafından tüketilebilir ancak lezzetleri sebebiyle pek tercih edilmez.
Sütün sağlığa olan faydaları doğrudan süt içerek görülebilir veya süt ürünleri olan; peynir, yağ, yoğurt, ayran, lor, kefir, dondurma ve sütlü tatlılar tüketilerek sağlanabilir. Dünya üzerinde 6 milyar kişi süt veya sütten üretilen bir besini düzenli olarak tüketmektedir.
Sütün faydaları nelerdir?
1- Kalsiyum Kaynağıdır: Dünya genelinde beslenme alışkanlıklarına bakıldığında insanlar günlük ihtiyaç duyulan kalsiyumun %70’ten fazlasını süt, peynir ve yoğurttan alır. Kalan kısmı ise sebzeler, tahıllar, meyveler ve etten ve diğer besinlerden karşılanır. Süt vücudumuz için en iyi kalsiyum kaynaklarından biridir.
Kalsiyum vücudu kemik erimesi, artritik durumlar, migren ağrıları, menstruasyon öncesi sendrom ve çocuklarda obeziteye karşı korur. (2) Fazla kilolu insanların zayıflamasına ve yağlardan kurtulmalarına yardım eder. Kemik maddesinin temel bileşenlerindendir, kemik yoğunluğunun korunması için kalsiyuma ihtiyaç duyulur. Süt, belki de bulabileceğimiz en hızlı ve ucuz kalsiyum kaynağıdır.
2- Kalp Sağlığını İyileştirir: Kalsiyum vücütta en çok etkiyi kemik dokusu üzerinde gösterse de; araştırmalara göre kalp dokusunu da olumlu etkiler, kardiovasküler hastalık ve felç, kalp krizi riskini düşürür. Süt ayrıca içerdiği magnezyum ve potasyum ile tansiyona ve kan dolaşımına olumlu etkiler yapar ve metabolizma üzerindeki gerginliği azaltır.
3- Kemik Sağlığı ve Kemik Erimesi: Osteoporoz kemik yoğunluğunda azalmaya yol açan bir hastalıktır ve yaşlılarda kemik kırılmasında temel risk faktörüdür.
İnek sütünün fonksiyonlarından biri buzağılarda kemik gelişimini ve büyümesini hızlandırmaktır. Bu süt insanlarda da benzer etkiler yapar ve kemik yoğunluğunun artmasına fayda sağlar. (3) Bu etkilerin sebebi sütün yüksek kalsiyum ve protein içermesidir.
4- Diş Bakımı: Çocuk ve gençleri süt içmeye teşvik etmek diş sağlıkları üzerinde olumlu etkiler yapar, diş yüzeylerini asidik maddelere karşı korur, diş eti zayıflığını ve diş çürümesini önleyebilir.
5- İyi Bir Su Kaynağıdır: Sıvı dengesi vücut için çok önemlidir ve vücudumuz su kaybettikçe su dengesini sağlamak zorundadır. Büyüme çağındaki çocuklar günde en az altı veya sekiz bardak su tüketmelidir. Süt büyük miktarda su molekülü içerir, boşaltım ve terleme yoluyla kaybedilen suyun geri kazanılması için harika bir seçenektir. Eğer su içmek istemiyorsanız bir bardak süt çok iyi bir alternatif olabilir.
6- Cilt Bakımı: Her gün süt banyosu yapan Kleopatra’yı duymayan yoktur. O banyosunda yumuşak ve güzel bir cilt için süt ve bal kullanıyordu. Süt besini binlerce yıldır cilde olan faydalarıyla bilinmiştir. Bugün de süt ve yan ürünleri çeşitli kozmetik karışımlarda yer alır.
Süt ayrıca kuru cilt için de iyidir. Kuru cilt sorunu olanlar yüzüne ve cildine süt uygulayıp 15 dakika kalmasını sağladıklarında fayda görürler. Cildi besler ve yumuşatır, içerisindeki laktik asit ölü cilt hücrelerinin temizlenmesini sağlar. Tabi ki basitçe süt içmek harika oranlarda A vitamini içerdiği için cilde iyi gelir. A vitamini antioksidan potansiyeliyle öne çıkar, erken yaşlanma, kırışıklık ve yaş lekelerine iyi gelir.
7- Harika Bir Vitamin, Mineral ve Protein Kaynağıdır: Sağlıklı ve güçlü kalmak için gereken çok sayıda vitamin ve mineral içerir. Bir bardak sütte bulunan A ve B vitaminleri göz sağlığını ve kırmızı kan hücreleri sayısını artırır, içerdiği karbonhidratlar enerji verir, potasyum sinir fonksiyonlarına iyi gelir, magnezyum kaslara ve proteinlerde vücudun kendini onarmasına ve gelişmesine yardımcı olur. Araştırmalara göre düzenli olarak süt içen kişilerde vitamin ve mineral eksiklikleri çok daha az görülmektedir. (4) Her gün süt içeren biri günlük kalsiyum ihtiyacını karşılama şansını artırırken, asitli bir içecek tüketen kişi ise aslında kalsiyum seviyelerini düşürür.
8- Asitliği Azaltır: Süt tüketilmesi vücut genelinde asitliği azaltır. (5) Özellikle soğuk süt asitliğe karşı rahatlama sağlar.
9- Anti-Kanser Potansiyeli Vardır: 2011 yılında yapılan bir araştırmaya göre süt tüketimi kansere karşı rahatlama sağlayabilir. (6) Bu araştırma süt ürünlerinden zengin beslenen ve kolorektal kanseri olan kişilerin yaşam süresinin artabileceği düşüncesindedir.
10- Tansiyon: Yüksek tansiyon kalp için risk faktörüdür. Süt ürünleri yüksek tansiyon riskini düşürebilir. (7) Bu etkinin sebebi olarak kalsiyum, potasyum ve magnezyumun sütteki ender rastlanan kombinasyonu gösterilir. Ayrıca kasein sindirimi sırasında oluşan peptidlerde etkili olabilir.
Sütün yan etkileri / Zararları
Laktoz İntoleransı: Laktoz veya süt şekeri, sütteki temel karbonhidrattır. Sindirim sisteminde glukoz ve galaktoza ayrışır ancak bazı insanlar çocukluktan sonra laktozu tamamen sindirme yeteneğini kaybeder, laktoz intoleransı ortaya çıkar. Bu durum gaz, şişkinlik, bulantı, karın ağrısı, ishal ve kusma gibi çok sayıda istenmeyen semptoma yol açar.
Süt Alerjisi: Yetişkinlerde nadirdir ancak çocuklarda görülebilir. Sütte bulunan whey proteinleri; alfa-laktalbumin ve beta-laktalbumin ve zaman zaman kazein sebebli alerjik semptomlar oluşabilir. Temel belirtiler ciltte kızarıklık, nefes alma sorunları, kusma, ishal ve dışkıda kandır. (8)
Akne: Yüzde, göğüste ve sırtta sivilcelere yol açabilir.
Genel bir öneri olarak aşırı süt tüketmekten kaçınılmalıdır.
Sütün besin değerleri
|İnek Sütü - Pastörize Tam Yağlı||100 Gram|
|Miktar||% Günlük İhtiyaç|
|Kalori||60.0||%3|
|Toplam Yağ||3.3 g||%5|
|Doymuş Yağ||1.9 g||%9|
|Trans Yağ||-||-|
|Kolesterol||10.0 mg||%3|
|Sodyum||40.0 mg||%2|
|Toplam Karbonhidrat||5.3 g||%2|
|Diyet Lifi||-||-|
|Şeker||5.3 g|
|Protein||3.2 g||%6|
|Riboflavin||0.2 mg||%11|
|D Vitamini||40.0 IU||%10|
|B12 Vitamini||0.4 mcg||%7|
|Pantotenik Asit||0.4 mg||%4|
|A Vitamini||102 IU||%2|
|B6 Vitamini||0.0 mg||%2|
|Kalsiyum||113 mg||%11|
|Fosfor||91.0 mg||%9|
|Selenyum||3.7 mcg||%5|
|Potasyum||143 mg||%4|
|Magnezyum||10.0 mg||%2|
*Bu değerler 2000 kalorilik bir günlük diyet için geçerlidir. Kalori ihtiyacınız yaşam tarzınıza göre daha az veya fazla olabilir.
Bileşimi – Sütün içinde ne var?
Kaynaklar ve Referanslar
- (1) https://www.nature.com/pr/journal/v17/n11/abs/pr1983212a.html
- (2) http://ajph.aphapublications.org/doi/abs/10.2105/AJPH.87.6.992?view=long&pmid=9224182&
- (3) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12088515
- (4) http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ejlt.200700080/abstract
- (5) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/946584
- (6) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22081693
- (7) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19369377
- (8) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21134569
- (9) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22190107
- (10) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16210722
- (11) https://www.healthline.com/nutrition/foods/milk#nutrition