Hint Okyanusu Altındaki Dev Tektonik Plaka İkiye Ayrılıyor
Hint Okyanusu’nun altındaki dev tektonik plaka kayalık bir ayrılıktan geçiyor… kendisi ile.
Yeni bir araştırmaya göre, kısa bir süre içinde (jeolojik olarak konuşursak) bu plaka ikiye ayrılacak.
Ancak insanlar için bu ayrılık sonsuza dek sürecek. Hindistan-Avustralya-Oğlak tektonik plakası olarak bilinen plaka, bir salyangoz hızında bölünüyor : yılda yaklaşık 0,06 inç (1,7 milimetre). Başka bir deyişle, 1 milyon yıl içinde, plakanın iki parçası şimdi olduğundan yaklaşık 1,7 kilometre daha uzak olacak.
Paris’in Yer Fiziği Enstitüsü’nün deniz jeobilimleri araştırma görevlisi kıdemli araştırmacı Aurélie Coudurier-Curveur. “Hızlı hareket eden bir yapı değil ancak diğer gezegen sınırlarına kıyasla hala önemli.” dedi.
Örneğin; Orta Doğu’daki Ölü Deniz Fayı, bu oranın yaklaşık iki katı veya yılda 0,2 inç (0,4 santimetre) hareket ederken Kaliforniya’daki San Andreas Fayı, bir yılda yaklaşık 0,8 inç (1,8 cm) yaklaşık 10 kat daha hızlı hareket ediyor.
Plaka çok yavaş bölünüyor ve şu ana kadar su altında, araştırmacılar “yeni ortaya çıkan plaka sınırı” dediklerini neredeyse kaçırdılar. Ancak iki büyük ipucu yani Hint Okyanusu’ndaki garip bir noktadan kaynaklanan iki güçlü deprem ,Dünya’yı değiştiren kuvvetlerin ayakta olduğunu öne sürdü.
11 Nisan 2012’de, Hint Okyanusu’nun altında, Endonezya yakınlarında -8.6 ve 8.2 bütüklüğünde depremler meydana geldi. Depremler, bir tektonik plakanın diğerinin altına kaydığı bir batma bölgesi boyunca gerçekleşmedi. Bunun yerine, bu depremler, plakanın ortasında depremlerin meydana gelmesi için garip bir yerden kaynaklandı.
Bu depremler ve diğer jeolojik ipuçları, Wharton Havzası olarak bilinen bir alanda bir tür deformasyonun yeraltında gerçekleştiğini gösterdi. Bu deformasyon tamamen beklenmedik değildi, Hindistan-Avustralya-Oğlak plakası tek bir uyumlu birim değildir.
“Bu bir bulmaca gibi.” dedi Coudurier-Curveur Live Science’a. “Tek bir plaka değil. Az çok birbirine bağlı ve birlikte aynı yönde hareket eden üç plaka var. ”dedi.
Ekip, depremlerin meydana geldiği Wharton Havzası’ndaki belirli bir kırık bölgesine baktı. Bu alanda, diğer bilim insanları tarafından 2015 ve 2016 yıllarında araştırma gemilerinde toplanan iki veri kümesi, kırık bölgesinin topografisini ortaya çıkardı. Ses dalgalarının, sediman kaplı deniz zemininden ve anakayadan geri dönmesinin ne kadar sürdüğünü kaydederek, geminin bilim insanları havzanın coğrafyasını haritalandırabildi. (Singapur Dünya Gözlemevi’nde misafir bir sismoloji profesörü olan ortak yazar Satish Singh, 2015 veri kümesinin keşfini yönetti.)
Coudurier-Curveur ve meslektaşları iki veri kümesine baktıklarında, düşey atımlı faylarda oluşan çöküntüler olan çek-ayırlar için kanıt buldular. En ünlü düşey atımlı fay, muhtemelen San Andreas Fayıdır. Bu tür faylar, iki Dünya bloğu birbirini yatay olarak geçtiğinde depremlere neden olur. Bunu görselleştirmenin iyi bir yolu, yumruklarınızı bir araya getirmek ve sonra birini ileri, diğerini geri hareket ettirmektir.
Dikkat çekici bir şekilde, ekip bu çek-ayır havzaların 62’sini- muhtemelen daha uzun olmasına rağmen- yaklaşık 217 mil (350 km) uzunluğunda, haritalanmış kırık bölgesi boyunca buldu, dedi Coudurier-Curveur. Bu havzaların bazıları çok büyüktü : 3 km genişliğe ve 8 km uzunluğa kadar.
Dahası çöküntüler güneyde daha derindi , 120 metreye kadar derin ve kuzeyde 5 metreye kadar sığ.
Coudurier-Curveur, “Bu düşey atımlı fayın güney sınırında daha lokalize olduğu anlamına gelebilir.” dedi. “Lokalize” terimi, sallanmanın, “dağıtılmış” a karşı, bir kaç ana fayda gerçekleştiği anlamına gelir.
Yaklaşık 2.3 milyon yıl önce oluşmaya başlayan bu havzalar, 2012 depremlerinin merkez üssüne yakın bir çizgiyi takip etti.
New York’taki Columbia Üniversitesi’ndeki Lamont-Doherty Dünya Gözlemevi’nde bir sismolog olan William Hawley, Canlı Bilim’e “Henüz tam olarak şekillendirilmiş bir plaka sınırı gibi görünmüyor.” dedi. “Ancak buradan çıkaracağımız ders, bunun bir haline gelmesi ve muhtemelen orada meydana geldiğini bildiğimiz deformasyonun çoğunu açıklamasıdır.”
Fay neden orada?
Coudurier-Curveur, okyanus kabuğunda bir zayıflık olan kırık bölgesinin depremler nedeniyle oluşmadığını kaydetti. Daha ziyade, sözde pasif çatlaklar, kısmen, orta okyanus sırtından (magmanın çıktığı plakalar arasındaki sınır) yeni okyanus kabuğu ortaya çıktığında ve Dünya’nın eğriliği nedeniyle çatladığında ortaya çıktı.
İlan
Şimdi, bu kırık bölgesi yeniden kullanılmaktadır. Coudurier-Curveur, “Doğa zayıflıkları kullanmayı sever, zaten mevcut olanı kullanmayı sever.” dedi.
Hindistan-Avustralya-Oğlak’ının farklı kısımları farklı hızlarda hareket ettiği için, bu kırık bölge, bir zamanlar pasif bir çatlak olan, plakanın iki parçaya bölünmesinin yeni sınırı haline geldiğini söyledi.
Ancak, Hindistan-Avustralya-Oğlak ayrımı çok yavaş gerçekleştiği için, bu özel fay boyunca başka bir güçlü deprem muhtemelen 20.000 yıl daha gerçekleşmeyecek. Dahası, bölünmenin tamamlanması on milyonlarca yıl sürecek, dedi Coudurier-Curveur.
Araştırmaya dahil olmayan Massachusetts Enstitüsü’nün jeoloji profesörü Oliver Jagoutz, “Bu [kırık] zayıflık bölgelerinin, batma bölgeleri veya düşey atımlı sınırları gibi yeni plaka sınırlarının oluştuğu doğum yeri olabileceği uzun süredir varsayılıyor.” dedi.
Bir şey varsa, çalışma bize plaka tektoniğinin sürekli hareket ettiğini hatırlatıyor.
Jagoutz, Live Science’a bir e-postayla “Plakalar sürekli olarak yeryüzünde oluşuyor ve yok ediliyor.” dedi. “Bu gibi ayrıntılı çalışmalar, Dünya’nın en dıştaki katı katmanını oluşturan plakaların yapbozunun nasıl oluştuğunu ve geliştiğini daha iyi anlamamızı sağlayacak.”
Çalışma 11 Mart’ta Jeofizik Araştırma Mektupları dergisinde online olarak yayınlandı.
Kaynak Çeviri:Simge Kara