Venüs, Güneş‘e en yakın ikinci gezegen ve Dünya’dan gökyüzüne bakıldığında Ay ve Güneş’ten sonra en parlak gök cismidir. Venüs, büyüklüğü ve kütlesinin benzerliği nedeniyle bazen Dünya’nın kardeşi olarak adlandırılır. Ayrıca Venüs, Dünya’ya en yakın gezegendir. Venüs’ün yüzeyi üzerindeki sülfürik asitten oluşan opak bir bulutla kaplıdır.
Venüs ismini Roma’nın güzellik ve aşk tanrıçasından alır.
- Venüs, Ay ve Güneş’ten sonra en parlak gök cismidir.
- Venüs bazen sabah yıldızı veya akşam yıldızı olarak da isimlendirilir. Bu durum Venüs’ün iki ayrı gezegen olduğunu sanan antik uygarlıklardan gelir. Venüs’ün yörüngesiyle Dünya’nın yörüngesi denk geldiğinde Venüs gündoğumunda görülebilir olmaktan günbatımında görülebilir olmaya geçer.
- Venüs’te 1 gün, 1 yıldan daha uzundur. Venüs’ün kendi çevresindeki dönüş hızı oldukça yavaştır ve 243 Dünya-günü sürer. Güneş‘in etrafındaki dönüşü 225 Dünya-günüdür. Bu da Venüs’teki 1 günü, Venüs’teki 1 yıldan uzun yapar.
- Venüs ismi güzellik ve aşk tanrıçasından geliyor. Bunun sebebi gezegenin çok parlak olması olabilir ve kökeni de gezegene gökyüzünün parlak kraliçesi diyen Babillilere dayanıyor olabilir.
- Venüs’e bazen Dünya’nın kardeşi de denir. Çünkü sadece 638 km kadar bir farkla boyutları hemen hemen aynıdır. Ayrıca Venüs’ün kütlesi Dünya’nınkinin %81’i kadardır. Dünya’ya en yakın gezegen olan Venüs’ün de Dünya gibi bir çekirdeği, eriyik mantosu ve kabuğu vardır.
- Milyarlarca yıl önce Venüs’teki atmosfer Dünya’nınki gibi olmuş olabilir. Biliminsanları bir zamanlar Venüs’ün geniş okyanuslara sahip olduğunu düşünüyor. Ancak sera etkisinden dolayı gezegendeki su çoktan buharlaştı ve orayı yaşama düşman olacak kadar sıcak bir hale getirdi.
- Venüs diğer gezegenlerin aksi yönde dönüyor. Gezegenlerin çoğu saat yönünün tersine döner; fakat Venüs ve Uranüs saat yönünde dönerler. Bu geri hareketin sebebi gezegenin bir asteroitle veya başka bir nesneyle çarpışması olabilir.
- Venüs, 462 derecelik yüzey sıcaklığıyla Genüş Sistemi’ndeki en sıcak gezegendir. Venüs’te eksen eğikliği de olmadığından mevsimler yoktur. Gezegenin atmosferinin %96.5’i suyu buharlaştıran ve Venüs’e sıcağı hapseden karbon dioksitle dolu.
- Venüs’te gece ve gündüz sıcaklığı arasındaki fark çok değişmez. Bunun sebebi güneş rüzgarlarının gezegenin yüzeyine doğru yaptıkları yavaş harekettir.
- Venüs’ün yüzeyinin tahmini yaşı 300-400 milyon yıl. Dünya’nın yüzeyi ise 100 milyon yaşında.
- Venüs’ün atmosfer basıncı Dünya’nınkinden 92 kat daha fazla. Yani gezegenin atmosferine giren herhangi bir asteroit hemen parçalanır. Bu yüzden de Venüs’te çok fazla kraterler göremezsiniz. Bu basınca Dünya’da ulaşmak için okyanusların 1000 kilometre daha altına gitmek gerekir.
- Venüs’ün manyetik alanı çok zayıftır. Bu durum Dünya’nınkine benzer bir manyetik alan bulmayı bekleyen biliminsanlarını şaşırtmıştır. Bunun sebebi de Venüs’ün katı bir çekirdeğinin olması veya çekirdeğinin soğumaması olabilir.
- Venüs, Güneş Sistemi’nde bir kadın figürün ardından isimlendirilen tek gezegendir.
- Venüs elips yörüngede olmasına rağmen yörüngesi daireye en çok benzeyen gezegendir.
- Venüs, Dünya’ya en yakın gezegendir. Gezegenler tek bir çizgide hizalansaydı, Venüs ve Dünya arasındaki mesafe 41 milyon kilometre olurdu.
Antik Romalılar zamanına kadar Venüs’ün Dünya dışında bilinen dört gezegenden biri olduğu anlaşılmıştı. Romalılar gökyüzündeki en görülebilir ve parlak gezegen olduğu için Venüs’ü güzellik ve aşk tanrıçalarının ardından adlandırdılar. Bu ismin ardından da gezegen tarih boyunca feminenlik, aşk ve romantizmle ilişkilendirilmiştir.
Benzer boyut, kütle ve yoğunluğa sahip olduğundan Venüs’e Dünya’nın kardeşi denmiştir. Ancak gezegensel özellikleri benzeşse de Venüs ve Dünya atmosfer, yüzey sıcaklığı, yörünge gibi konularda ayrışırlar. Ayrıca Dünya’nın Ay’ına karşın Venüs’ün bir uydusu da yoktur. Eğer kardeşlik ilişkisi kurulacaksa farklılıklar da atlanmamalıdır.
Merkür‘de olduğu gibi Venüs’le ilgili bilgilerimizde yirmince yüzyılın ikinci yarısından itibaren gelişmeye başladı. Örneğin NASA ve Sovyetler Birliğinin 1960larda başlayan araştırmalarından önce Venüs’ün yoğun bulutlarının altında bir yaşam olabileceği düşünülüyordu. Ne yazık ki toplanan veriler gezegenin yaşama olanak sağlamayacak kadar sert olduğunu gösterdi.
Venüs’ün Atmosferi
Venüs’ün atmosferi kabaca iki parçada düşünülebilir. İlki tüm gezegeni kaplayan kalın bulutlar, ikincisi de bu bulutların altında kalan her şey.
Venüs’ü çevreleyen bulutlar gezegenin yüzeyinden 50-80 kilometre yukarıdadır ve çoğunluğu sülfür dioksit ve sülfürik asitten oluşmuştur. Bu bulutlar o kadar yoğundur ki gezegene gelen Güneş ışınlarının %60’ını geri yansıtırlar.
Bulutların altını çalışırken iki özellik öne çıkar: Yoğunluk ve kompozisyon. Bu iki özelliğin etkileri gezegeni çok sıcak ve en yaşanamaz yerlerden biri haline getirmiştir.
Venüs’ün Yüzeyi
Tüm Venüs’ü saran kalın bulutlar nedeniyle basit fotografik yöntemlerle yüzey hakkında bilgi edinmek oldukça zordur. Biliminsanları Venüs’ün yüzeyi hakkındaki bilgilere radar haritalama yöntemiyle ulaşabilmiştir. Hem fotoğraf hem de radar yönteminde nesneden yansıyan ışıma (radyasyon) kullanılır; fark ise toplanan ışımanın türündedir. Fotoğraflarda görülebilir ışık ışıması kullanılırken, radarda mikrodalga ışıma kullanılır. Venüs haritalanırken de radar kullanılır; çünkü görülebilir ışık, bulutları aşamazken mikrodalga ışıması aşabilir.
Venüs’ün ilk radar haritaları Pioneer Venüs, 1978’de Venüs’ün yörüngesine oturduğunda geldi. Verilere göre Venüs’ün yüzeyi çoğunlukla çok eski lav akıntılarından kalan düzlüklerden oluşuyordu. Ishtar Terra ve Aphrodite Terra adında sadece iki yükselti vardı.
1990’da Magellan uzay aracı Venüs’ün yörüngesine girdi. Pioneer Venüs gibi radar haritalaması yapmasına ek olarak Magellan’ın kaydettiği görüntüler çok daha detaylıydı. Magellan, yaklaşık 1000 tane krater bulmuştu ancak bunların hiç birinin çapı 2 kilometreden aşağı değildi. Yani, 2 kilometre çapında bir krater oluşturamayacak olan meteroitler Venüs’ün bulutları arasında yok oluyordu.
Kraterlerin büyüklüğüyle ilgili başka bir gözlem de gezegenin yaşıyla ilgili fikir edinmemizi sağladı. Sadece küçük boyutlu kraterler değil, büyük boyutlu kraterler de Venüs’te yoktu. Buradan da Venüs’ün yüzeyinin 3.8-4.5 milyar önceki ağır bombardımanın ardından oluştuğu sonucuna varılıyor. Jeolojik olarak düşünülürse Venüs’ün yüzeyi görece gençtir.
Son olarak gezegenin yüzeyinin öne çıkan özelliklerinin çoğu kendi volkanik etkinlikleri sonucunda oluşmuştur. Yukarıda da bahsedildiği gibi Venüs’teki geniş düzlükler lav akıntılarıyla oluşmuştur. Gezegenin yüzeyinin %80’ini kaplayan bu düzlükler yüzeyle ilgili en belirgin özelliktir.
İkinci en belirgin özellik ise çok çeşitli ve sayıca fazla olan volkanik yapılardır. Venüs’te Dünya’dakine benzer Mauna Loa gibi kalkan volkanlara ek olarak birçok “pankek” volkan da bulunmuştur. Dünya’da bulunmayan bu tür volkanlar tüm lavın aynı anda tek bir çıkıştan yayılarak disk şeklinde bir yapı oluşturmasıyla oluşur. Patlamanın ardından lav bir daire olarak ve düz şekilde etrafa yayılır.
Venüs’ün İçi
Diğer birçok karasal gezegen gibi Venüs’ün iç yapısı da temelde üç katmandan oluşur: Çekirdek, manta ve katman. Fakat Venüs’ün iç yapısını ilginç kılan Dünya’nın iç yapısına olan benzerliği. İki gezegenin gerçekte ne kadar benzeştiğini sınamanın olanağı olmamasına rağmen, iki gezegenin bilinen benzerliklerinden çıkarımlar yapılabilir. Dolayısıyla Venüs’ün kabuğunun 50 kilometre, mantosunun 3000 kilometre, çekirdeğinin de 6000 kilometre kalınlığında olduğu düşünülüyor.
Venüs’le ile ilgili yanıt bulamamış sorulardan biri de gezegenin çekirdeğinin sıvı mı yoksa katı mı olduğu. Bir yandan Dünya ve Venüs çok benzeştiği için Venüs’ün de Dünya’nınki gibi sıvı bir çekirdeği olduğu düşünülebilir. Diğer yandan Venüs’ün çekirdeğinin katı olduğunu gösteren kanıtlar vardır.
Venüs’ün katı çekirdeğini destekleyen kanıtlar arasında gezegenin hatırı sayılır bir manyetik alanının olmaması başı çekiyor. Basitçe anlatmak gerekirse gezegenlerin manyetik alanı ısının gezegenin içinden dışına iletimi sonucu oluşur. Bu iletimin gerçekleşebilmesinin önkoşulu da sıvı bir çekirdektir. Bu sava göre Venüs’ün manyetik alanı olmadığından çekirdeği katıdır.
Venüs’ün Yörüngesi ve Dönüşü
Venüs’ün yörüngesinin en dikkat çeken yönü Güneş‘e olan uzaklığındaki istikrardır. Yani Venüs tüm gezegenler arasında yörüngesi daireye en çok benzeyen gezegendir. Bu yüzden günberi ve günötesi arasındaki fark da çok azdır.
Venüs’ün dönüşü de yüzeyi gibi yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren radar görüntülemelerle keşfedilmeye başlanmıştır. Veriler Venüs’ün dönüşünün ne kadar eşsiz olduğunu göstermiştir.
Venüs’ün yörüngesiyle ilgili beklenmeyen keşif hızı oldu. Kendi etrafındaki tek bir dönüşü 243 Dünya-günü sürüyordu. Venüs’te bir gün diğer tüm gezegenlerdekinden daha uzun. Daha ilginci ise bu gün, 1 Venüs yılıyla karşılaştırıldığında ortaya çıkıyor. 225 günde Güneş‘in etrafında dönen Venüs’te 1 gün, 1 yıldan daha uzun sürüyor. Yine diğer hiçbir gezegende böyle bir özellik yok.
Venüs Neden Ters Döner?
Yukarıdan bakıldığında gezegenlerin dönüşü saat yönünün tersi iken Venüs saat yönünde hareket eder. Bunun sebebi bilinmiyor ancak iki sav var. Bunlardan ilki milyarlarca yıllık bir süreçte Dünya’nın kütleçekiminin Venüs’ü geriye geçmesi ve şu anda olduğu gibi dönmesine neden olmasıdır. Fakat bazı biliminsanların Dünya’nın kütleçekiminin bu kadar temel ve büyük bir değişiklik yaratabilmek için yeterince büyük olmadığını düşünüyor. Bunun yerine onlar Güneş Sistemi’nin oluşum dönemine bakmayı tercih ediyorlar. Bu sava göre, Venüs’ün dönüşü de ilk başta diğer gezegenlerinki gibi saat yönünün tersineydi. Fakat genç Venüs’e gezegenimsi bir gök cismi büyük bir şiddetle çarptı ve nihayetinde gezegeni tersine döndürdü.
Venüs Neden Parlaktır?
Venüs parlaktır çünkü Venüs’ün atmosferindeki asidik bulutlar, gezegene gelen Güneş ışınlarını kolayca yansıtırlar. Bu kalın ve yoğun bulut tabakası Venüs’e gelen tüm Güneş ışınlarının %60’ını geri yansıtırlar.
Venüs’ün Profili
|Kütlesi:||4,867,320,000,000,000 milyar kg (0.815 x Dünya)|
|Ekvator Çapı:||12,104 km|
|Ekvator Çevresi:||38,025 km|
|Bilinen Uyduları:||Yok|
|Ünlü Uyduları:||Yok|
|Yörünge Mesafesi:||108,209,475 km (0.73 AU)|
|Yörünge Süresi:||224.70 Earth days|
|Yüzey Sıcaklığı:||462° C|
|İlk Kaydı:||MÖ 14. yüzyıl|
|Kayda Geçişi:||Babilli gökbilimciler tarafından.|