Epigram
yani türkçe karşılığı nükte olan kelime. İnce anlamlı, pek çoğu hoşa giden, gülümseten şakalı söz. Epigramlar daha çok kısa ve özlü eleştiriler için kullanılmıştır. Epigramlar, kısa, keskin zekâ ürünü ve düşündürücü ifadelerdir. Epigram kelimesi Yunanca ἐπίγραμμα epigramma yani "yazıt"
kökünden gelmektedir. Yazın tarihinde iki bin yıllık bir geçmişleri vardır. Doğu edebiyatlarının temelini oluşturan selâse-i lisâniyye'de (Arapça, Türkçe, Farsça) bu terim nükte olarak karşılık bulmuştur.
Türkçecilere göre :
Epigram, düzyazı
ya da nazım diliyle yazılan kısa ve özlü sözlerdir.
Bakınız : Nükte
Nedir
Epigramın Tarihçesi
Eskiden yunanlılarda mezar taşlarına yazılan kısa ve epik nazım şekilleridir. Romalılarda ise çok kısa hiciv manzumesidir epigram. Latin şairleri ise sevmedikleri kimselere saldırma amacıyla yazdıkları kısa yergi şiirlerine epigram adını verdiler. Bunların en büyüğü 2. yüzyılda yaşamış olan Martialis'ti. Bu şairin epigramları daha sonraki yazarlar için örnek olmuştur. En iğneli çağdaş epigram örneklerini Fransız şairleri vermiş olmakla birlikte, 19. yüzyıl İngiliz edebiyatında da iyi epigram örneklerine rastlanır.
Aşağıdaki epigramı, 18. yüzyıl başlarında yaşamış olan ünlü İngiliz epigramcı Alexander Pope yazmıştır:
Sözcükler de yapraklar gibidir; ne kadar çok olurlarsa, Altlarında anlam meyvesine o kadar az rastlanır.
Bazı roman
larda düzyazı epigramlara rastlanırsa da, bu tür epigramlar daha çok tiyatro oyunlarında, özellikle de çağdaş komedilerde görülür. Epigramların çok özlü oluşu oyunlardaki konuşmalara ayrı bir canlılık kazandırır. Oscar Wilde
'ın oyunları, içerdikleri epigramlarla ün yapmıştır.
Örneğin, Wilde alaycı bir kişiyi şöyle tanımlar: "Böyleleri her şeyin fiyatını bilir, hiçbir şeyin değerini bilmezler."
Günümüzde yazılmış bir epigram örneğini de ABD'li şair Mark Van Doren'in şu dizelerinde görebiliriz:
Bizimle karanlık arasında
Bulunan duvardır zekâ.