Baharat Kraliçesi olarak da bilinen Kakule, vanilya ve safrandan sonra dünyanın en pahalı baharatıdır. Zingiberaceae familyasının da zencefil ve zerdeçal içeren çok yıllık bir bitkisidir. Bitki, her biri 15 ila 20 tohum içeren bakla veya kapsül üretmektedir. Bu tohumlar genellikle pişirme veya ilaçta kullanılmadan önce ince bir toz haline getirilmektedir. Ticari olarak temin edilebilen iki ana tip kakule vardır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Yeşil, büyük veya gerçek kakule (Elettaria cardamomum)
• Siyah, küçük veya kanatlı kakule (Amomum subulatum)
Bu iki tür farklı yüksekliklerde büyüdüğü için, bölgesel mutfaklar ve halk ilaçları, bölgelerinde en yaygın olan türleri tercih etme eğilimindedir. Güney Hindistan mutfağı tipik olarak yeşil kakule kullanmaktadır, kuzey Hindistan ve Nepal mutfağı siyah olanı tercih etmektedir. Her iki tip de geleneksel Unani ve Ayurveda ilaçlarında kullanılmıştır.
Bileşenler
Kakule, en önemlileri olan bir dizi potansiyel olarak aktif bileşen içermektedir ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Terpenler arasında aroması ve ilişkili antioksidan sağlık yararları ile bilinen bir bileşik sınıfıdır
• Limonen, narenciye yağlarında da bulunmaktadır
• 1,8-sineol, okaliptüs yağında da bulunmaktadır
• Linalool, hoş kokusuyla bilinmektedir
• Linalil asetat, linaloolden türetilen bir terpendir
• Alfa-terpinil asetat, çam yağında da bulunmaktadır
Flavonoidler ve propanoidler bitkiler tarafından üretilen antioksidan aktivitelere sahip iki sınıf bileşiktir ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Eugenol, karanfil, tarçın, hindistan cevizi ve fesleğenlerde de bulunan fenilpropanoid
• Kuersetin, diğer birçok meyve ve sebzede bulunan bir flavonoid
Bununla birlikte kakulenin kendine özgü aroması alfa-terpinil asetat ve 1,8-sineole bağlıdır.
Etki Mekanizmaları
• Anti-inflamatuar: Kakule Th2 sitokin salınımını arttırmaktadır ve Th1 sitokin salınımını azaltmaktadır. Ayrıca kakule COX-2, IL-6, NF-B ve TNF-a enflamatuar belirteçlerini ve iNOS yoluyla NO üretimini azaltmıştır.
• Anti spazmodik: Kakule, indirgenmiş potasyum bağırsak bronşial içinde -iyon azaltılmış kasılması ve kalp dokuları. Ayrıca doku gevşemesini uyarmak için kalsiyum iyonu reseptörlerini bağlamıştır. Sonuç bağırsak sıkıntısını, astım semptomlarını ve kan basıncını azaltabilen antispazmodik bir özelliktir. Alternatif olarak, muskarinik asetilkolin (kolinerjik) reseptörlerini bloke ederek de aynı etkileri sağlamıştır.
• Anti- anksiyete: Kakule içinde bulunan bir flavonoid olan quercetin, kortikotropin salgılatıcı hormonu (CRF) azaltarak beyinde potansiyel bir anti-anksiyete etkisine sahip olmuştur.
• Antioksidan: Serbest radikal temizleme kapasitesine ek olarak, kakule ekstresi bazı karaciğer enzimlerinin (SOD, GSH, GST) aktivitelerini ve diğerlerinin azalmış aktivitesini (sitokrom p450, ALT, AST ve ALP ) arttırmaktadır. Bu değişiklikler artmış antioksidan durum ve yabancı bileşiklerin detoksifikasyonu ile ilişkilidir.
• Anti-kanser: Kakule yağı kansere neden olan DNA hasarını önleyebilmektedir. Ayrıca aktivitesini artırabilmektedir, hücre ölümü HDAC2, doğal katil hücreler ve ERK1/2 yolunun ve inhibisyon aktivasyonu yoluyla ve kansere neden olmuştur.
Bununla birlikte, yukarıda listelenen mekanizmaların sadece hayvanlarda ve hücrelerde gözlemlendiğine dikkat edilmelidir. Kakule insanlarda farklı etkilere sahip olabilmektedir.
Yan Etkiler ve Önlemler
Kakule, şiddetli alerjik reaksiyonların (anafilaksi) nadir bir tetikleyicisi olarak listelenmektedir. Kakule tozu bazı insanlarda kontakt dermatite neden olabilmektedir. Bunun nedeni, alerjik reaksiyonlardan sorumlu Th2 hücrelerini uyarmasıdır. Nadir durumlarda, bu dermatit kakule yutulmasından sonra bile sistemik olabilmektedir. Kakule ekstresi insanlarda bir hormon bozucu olarak işlev görebilmektedir ve hücre çalışmalarında (östrojen ve androjen reseptörleri) hormon reseptörlerini bağlayabilmiştir.
İlaç Etkileşimleri
Takviye, bitki, besin-ilaç etkileşimleri tehlikeli olabilmektedir ve nadir durumlarda bile hayatı tehdit edebilmektedir. Takviye almadan önce daima doktora danışılmalıdır. Yüksek kakule alımı olan hastaların idrarlarından (hematüri) kırmızı kan hücrelerini attığı birkaç rapor bulunmaktadır. Antikoagülan veya antitrombosit ilaç kullanan hastalar özellikle kakule alımına dikkat etmelidir. Kakule kolesterolü kendi başına önemli ölçüde düşürebildiğinden, kolesterolünü düşürmek için ilaç reçete eden hastalar bu tedavileri kakule ile birleştirmeye dikkat etmelidir. Aynı şey, kan basıncını düşürmek için ilaç alan hastalar için de geçerlidir.
Sınırlamalar ve Uyarılar
Faydaların çoğu hayvan çalışmalarından elde edilmiştir ve birkaç insan çalışması bulunmaktadır, ancak çoğunda az miktarda test deneği vardır.
Kakule İki Tür Arasındaki Farklar
Çoğu çalışma, yeşil ve siyah olmak üzere iki ana kakule türünden sadece birine odaklanmaktadır. Her ikisinin de analiz edildiği birkaç çalışmada, sağlık yararları bazen iki tip arasında çok farklı olmuştur. Eksik veriler, yalnızca bir türün kapsamlı bir şekilde test edildiği bazı sağlık koşulları için hangi türün en iyi değere sahip olabileceğini belirlemeyi zorlaştırmaktadır.
Yararlar Ekstrakt Türüne Bağlı Olabilmektedir
Tüm çalışmalar aynı kakule kaynaklarını kullanmamaktadır ve kullanılan örnekler tohumlardan elde edilen tozu, ham ekstraktları, alkolde çözünür ekstraktları, suda çözünür ekstraktları ve uçucu yağı içermektedir. Bu kakule kaynaklarının bazıları potansiyel olarak aktif bazı bileşikleri kaybetmiş olabilmektedir ve bunu yaparken çalışma verilerindeki potansiyel sağlık etkilerini tanımlayamaya bilmektedir.
Kakule bileşimi ek olarak çevresel faktörlere göre hasattan hasara kadar değişebilmektedir. Kakulenin doğal kaynakları bulunmaktadır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Tohumluk
• Bütün tohumlar
• Toz tohumlar (baharat)
• Çay
• Esans
Kakule yaygın kaynakları arasında tohum kabukları, baharat tozu (öğütülmüş tohumlar), uçucu yağ ve çay bulunmaktadır. Kakule çayı ve uçucu yağının sağlık etkilerinden sorumlu bileşiklerin sadece bir kısmını içermesi muhtemeldir, bu nedenle baharat tozu sağlık için en eksiksiz takviye formu olabilmektedir. Kakule takviyeleri genellikle çeşitli kullanımlar için (sağlık, kolon sağlığı vb.) veya chai veya diğer çay karışımlarının bir parçası olarak diğer sağlıklı bitkilerle birlikte gelmektedir.
Takviye-Dozaj
Kakule herhangi bir koşul için FDA tarafından onaylanmadığından resmi bir doz bulunmamaktadır. Kullanıcılar ve ek üreticileri deneme yanılma yöntemine dayalı gayri resmi dozlar belirlemişlerdir. Çalışmalarda bildirilen dozajlar, kakule ekstresinin türüne veya preparasyonuna bağlı olarak büyük ölçüde değişmiştir. Kakule tozu için, günde 3 g sağlık yararları için yeterli gibi görünmektedir ve diyet kakule alımı için normal dozlar içindedir. Yaygın takviye formülasyonlarından (peynir altı suyu proteini, guar zamkı, karagenan), hala raf stabilitesini korurken kapsülleme için en iyi formülasyon % 30 peynir altı suyu protein izolatıdır.
Kakule çayı kullanıcıları tipik olarak gelişmiş düzenlilik ve sindirim rapor ettiler, ancak birkaç diğer sağlık yararları ve uçucu yağ kullanıcıları bazen yağ cilde sürüldüğünde kas kramplarının rahatladığını bildirmişlerdir. Ayrıca kakule kapsül takviyeleri kullanan kişiler bazen gelişmiş kolesterol veya kalp sağlığı, ancak gelişmiş bir diyet ve yaşam tarzının bir parçası olarak görmüşlerdir.
Kaynakça:
https://www.stylecraze.com/articles/cardamom-side-effects/
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu