Gebelik şekeri
Şeker Hastalığı (Diyabet)
ve Gebelik
HASTA KILAVUZU
Şeker hastalığı olan çoğu kadın, gebe kalmadan önce sıkı bir kan
şekeri (glikoz) kontrolüne tabi tutulurlarsa, güvenli bir gebelik ve
doğum geçirebilirler. Tip 1 veya tip 2 diyabet hastalığınız varsa,
gebelik öncesi ve sırasında iyi bir sağlık kontrolü almanız önemlidir.
Gebelik şekeri olan kadınlar gebelik sırasında özel bakıma ihtiyaç
duyarlar. Bu, gebelik sırasında ortaya çıkan geçici bir diyabet türüdür.
Şeker hastalığınız (diyabetiniz) varsa gebelik planını
nasıl yapmalısınız?
Şeker hastalığınız varsa ve gebe kalmak istiyorsanız, gebe kalmadan
önce genel sağlık kontrolünden geçin. İdealde eşiniz de size katılmalıdır
ve bir diyabet uzmanı, bir diyabet eğitmeni, bir diyetisten ve bir de kadın
doğum uzmanını içeren bir sağlık ekibi sizi değerlendirmelidir.
Bu kontrol sırasında sağlık ekibi, hedeflemeniz gereken kan şekeri
aralığı ile hemoglobin A1c değerinizin ne olacağı konusunda size
tavsiyelerde bulunacaktır. Zaman zaman A1c olarak adlandırılan bu
test, geçen birkaç aylık dönemdeki ortalama kan şekeri seviyelerinizi
gösterir. Sağlık uzmanları aynı zamanda şeker hastalığı tedavinizi
değiştirmenizin gerekip gerekmediğini de görüşeceklerdir. İnsülin
tedavisi alıyorsanız, bir insülin pompası kullanmanız veya günde
birden çok insülin enjeksiyonu yapmanız en iyisidir. Önceden
karıştırılmış insülin muhtemelen hedeflenen kan şekeri aralığınızı
korumanıza daha az yardımcı olacaktır.
Aynı zamanda, bebeğin sağlıklı olması yönünde en iyi olasılığı
elde etmeniz için gebelik öncesinde ne yapmanız gerektiğini
öğreneceksiniz. Uzmanlar aşağıdakileri tavsiye etmektedir:
• Her gün folik asit desteği alın. Bu vitamin, bebeğin doğum
sırasında beyin ve omurilik kusurlarına sahip olması riskini
azaltmaya yardımcı olur. Gebe kalmaya çalışmadan üç ay
öncesinden başlayarak günde 5 miligram’lık (mg) (veya
doktorunuzun tavsiye ettiği miktarda) bir doz alın.
• Göz muayenesine gidin. Diyabetik göz hastalığınız (retinopati)
olup olmadığını öğrenmek için bir göz doktoruna görünün. Böyle
bir hastalığınız varsa, gebelik sırasında bu göz hastalığı
kötüleşebileceğinden, doktorunuz siz gebe kalmaya çalışmadan
önce tedavi olmanızı isteyebilir.
• Tansiyonunuzu kontrol ettirin. Tansiyonunuz normal veya normale
yakın, yani 130/80 mm Hg olmalıdır.
• Fazla kilolarınız varsa, kilo verin. Fazla kilolu olmak gebelik
sırasında sorunların ortaya çıkma olasılığını arttırır.
• Aldığınız ilaçlardan herhangi birini bırakmanızın veya farklı bir
ilaca geçmenizin gerekip gerekmediğini doktorunuza sorun. Bazı
ilaçlar henüz doğmamış bebek için güvenli olmayabilir. Bunlar
aşağıdakileri içerir:
• ACE inhibitörleri veya
ARB’ler olarak
adlandırılan tansiyon
düşürücü ilaçlar
• Yüksek kolesterolü
düşürmeye yönelik
statinler (lipid
düşürücü ilaçlar)
Doktorunuz başka
hangi testleri
isteyebilir?
Diğer sağlık sorunları sizi
ve bebeğinizi etkileyebilir.
Doktorunuz aşağıdaki
sorunlara yönelik testleri yaptırmanız isteyebilir.
•
•
Tiroid fonksiyon testi. Tip 1 diyabet hastalığı, tiroid yetersizliği
(hipotiroidizm) veya aşırı tiroid faaliyeti (hipertiroidizm) riskini
arttırabilir. Tiroid hastalığı bebeğinizin büyümesini ve beyin
gelişimini etkileyebilir. Tedavi edilmeyen hipotiroidizm düşük
veya erken doğum olasılığını arttırır.
Tıkalı arterler için tarama testi. Gebelik kalbinizi zorlar ve
diyabet hastalığı da kalp rahatsızlığı riskini arttırır. Kalp
rahatsızlığına yönelik risk faktörleriniz varsa, doktorunuz kalbe
giden arterlerde tıkanma olup olmadığına dair bir tarama
testinden geçmenizi isteyebilir. Bu tip kalp rahatsızlığının siz
gebe kalmayı düşünmeden önce tedavi edilmesi gerekir.
Önceki gebeliğinizde gebelik şekeri yaşadıysanız, yeniden gebe
kalmadan önce şeker hastalığı testi yaptırmanız gerekir. Geçmişte
gebelik şekeri geçirmiş olan kadınların sonraki 10 ilâ 20 yıl içinde
şeker hastalığı geliştirme olasılığı yüzde 35 ilâ 60 arasıdır.
Hormon Sağlığı Ağı, Endokrin Topluluğu’na ait en ileri düzey klinik ve bilimsel bilgileri
temel alan, hastalara yönelik 100’ün üzerinde çevrimiçi eğitim kaynağı sunmaktadır.
www.hormone.org
www.temd.org.tr
Gebelik sırasında nasıl bir bakıma ihtiyacınız olacak?
Kan şekeri. Gebeyken kan şekeri seviyenizin büyük olasılıkla
gebelik öncesinde olduğundan daha sık ölçülmesi gerekecek. Kan
şekerinizi doktorunuzun tavsiye ettiği sıklıkta ölçtürün. Kan şekerinizi
muhtemelen yemeklerden önce, yemeklerden bir veya iki saat sonra,
yatmadan önce ve gece ölçmeniz gerekecek.
Kan şekeri değerlerinizin ne olması gerektiğini doktorunuza sorun.
Diyabet hastalığı olan gebe kadınların çoğu, düşük kan şekerine yol
açmadıkça bu kan şekeri seviyelerini hedeflemelidir:
• Yemeklerden önce: 95 mg/dL veya daha düşük
• Yemeğe başladıktan bir saat sonra: 140 mg/dL veya daha düşük
• Yemeğe başladıktan iki saat sonra: 120 mg/dL veya daha düşük
İnsülin. Gebe kalmadan önce zaten insülin pompası kullanıyorsanız,
bunu kullanmaya devam etmelisiniz. İlk defa insülin pompası
kullanmaya muhtemelen gebelik sırasında başlamayacaksınız.
Ancak, diğer insülin tedavisi türleriyle kan şekeriniz kontrol altında
tutulamıyorsa, doktorunuz insülin pompasına geçiş yapmanızı
isteyebilir.
Tıbbi beslenme tedavisi. Beslenme tedavisi almak için bir
diyetisyene görünmelisiniz. Size uygun hazırlanan bu sağlıklı
beslenme planı, bir yandan kan şekerinizi kontrol altında tutarken,
diğer yandan ihtiyaç duyduğunuz besinleri ve gerektiği kadar kilo
almanıza yardımcı olur. Diyetisyen yediğiniz karbonhidrat (örneğin,
patates, ekmek ve meyve) miktarını sınırlandırmanızı tavsiye edebilir.
Bir günde üç küçük öğün ile iki ilâ dört arası ara öğün yemek iyi bir
fikirdir. Diyetisyeniniz aynı zamanda ne sıklıkta yemeniz ve bir günde
kaç kalori almanız gerektiği konusunda tavsiyede bulunacaktır.
Vitaminler. Doktorunuz, gebeliğinizin ilk üç aylık dönemini (12.
hafta) tamamladığınızda muhtemelen aldığınız folik asit miktarını
azaltacaktır. Gebeliğin geri kalanı boyunca ve emzirmeyi kesene
kadar tavsiye edilen folik asit miktarı çoğunlukla günde 0,4 mg (400
mikrogram) ilâ 1 mg arasındadır. Doğum öncesinde başka hangi
vitaminlere ihtiyacınız olduğunu doktorunuza sorun.
Emzirebilecek misiniz?
Şeker hastalığı olan kadınlar bebeklerini emzirmeye teşvik edilirler.
Emzirme bebeğinizin çocukluk dönemi obezitesi ve yaşamının
ilerleyen yıllarında tip 2 diyabet riskini azaltır. Gebelik şekeri olan
kadınlarda tip 2 diyabet hastalığı gelişme riskinde artış olur;
emzirme bu riski de azaltıyor görünmektedir. Aynı zamanda, gebelik
sırasında aldığınız kiloları vermenize de yardımcı olur.
Şeker hastalığı (diyabet) iyi kontrol edilmeyen gebe
kadınlarda ne gibi sorunlar ortaya çıkabilir?
Kan şekerinin yüksek olması sizi ve doğmamış bebeğinizi
etkileyebilir. Kan şekeri yüksek olan gebe kadınlar aşağıdakilere
daha eğilimlidir:
• Gebeliğin ilk iki ayında kan şekerinin (tip 1 veya tip 2 diyabet
hastalığı olan kadınlarda) kontrol altında tutulmaması halinde
bebekte doğum kusurlarının ortaya çıkması.
• Düşük veya ölü doğum (tip 1 veya tip 2 diyabet hastalığı olan
kadınlarda).
• Yüksek tansiyon gelişimi.
• Çok erken doğum yapma - prematüre bebek
• Kan şekerinin yüksek olması bebeğin rahimde çok fazla
büyümesine yol açabileceğinden, sezaryen zorunluluğu veya zor
doğum.
Kan şekerinin sıkı kontrol altında tutulması, bu sorunlardan uzak
durmanıza yardımcı olabilir. Diyabet hastalığı olan bir kadının
yenidoğan bebeğinde doğum sonrasındaki birkaç gün içinde geçici
kan şekeri düşüklüğü (hipoglisemi) ortaya çıkabilir.
Bebeğinizin sağlıklı olmasına yardımcı olmak için ne
yapabilirsiniz?
Bebeğinizin ve kendi sağlığınızın yerinde olmasına yardımcı olabilirsiniz. Gebelik öncesinde, sırasında ve sonrasında doğru
bir tıbbi bakım almak için kadın doğum uzmanınız ve diyabet
uzmanınızla birlikte çalışın. Diyabet ilacınızı belirtilen şekilde alın
ve kan şekerinizi kontrol altında tutun. Sağlık ekibiyle birlikte
oluşturduğunuz sağlıklı beslenme planınızı uygulayın. Aynı zamanda, fiziksel olarak aktif olun. Sizin için hangi aktivitelerin en iyisi
olduğunu doktorunuza sorun.
İyi haber şu ki, dikkatli planlama, doğru tıbbi bakım ve iyi bir
özbakımla güvenli bir gebelik geçirebilir, sağlıklı bir bebek sahibi
olabilirsiniz.
Bu hasta kılavuzu, Endokrin Topluluğu’nun tip 1, tip 2 ve gebelik
dönemindeki şeker hastalığına (diyabet) sahip gebe kadınların
bakımına yönelik, hekimler için hazırlanmış olan klinik uygulama
kılavuzları 2013’ten alınmıştır.
İnsülin emziren kadınlar açısından güvenlidir. Tip 2 diyabet hastalığı
tedavisi olarak metformin hapları alıyorsanız, emzirme döneminde
bu ilaçları almayı güvenle sürdürebilirsiniz.
Editörler:
Dr. Ian Blumer, Charles H. Best Diyabet Merkezi • Dr. Denice Feig, Mount Sinai Hastanesi
Bu hasta kılavuzunun geliştirilmesi Novo Nordisk Inc.’den alınan eğitim hibesiyle desteklenmiştir.
Sağlık çalışanlarına not: Bu hasta kılavuzu, Endokrin Topluluğu’nun klinik uygulama kılavuzlarını (www.endocrine.org/guidelines/index.cfm
adresinde mevcuttur) temel alır ve bu kılavuzlarla birlikte kullanılmak üzere tasarlanmıştır.
www.hormone.org
www.temd.org.tr
Şeker Hastalığı (Diyabet) ve Gebelik Hasta Kılavuzu
Ocak 2014