1-Yasal Düzenleme:
Yaşlılık sigortası ile ilgili düzenlemeler; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 28 ila 31 inci maddelerinde, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin eski 59 ila 63, yeni 55 ila 59 uncu maddelerinde yer almaktadır. Ayrıca konuya ilişkin olarak; 5510 Sayılı Kanunun 4 üncü Maddesinin Birinci Fıkrasının (a) ve (b) Bendi Kapsamında Sigortalı Olanlar İle Hak Sahiplerinin Tahsis İşlemlerine İlişkin Tebliğ ile Gelir/Aylık Ödeme ve Yoklama İşlemleri Hakkında Tebliğ yayımlanmıştır.
2-Sosyal Güvenlik Reformu İle Gelen Değişiklikler:
2.1-4/a kapsamındaki sigortalılar için 7000 olan prim ödeme gün sayısı 7200’e yükseltildi.
2.2-4/b kapsamındaki sigortalılar için 25 tam yıl çalışmış olma şartı 9000 prim ödeme gün sayısı olarak değiştirildi.
2.3-2036 yılında başlamak üzere emeklilik yaşında kademeli artış getirildi. 2044 yılında erkekler için, 2048 yılında da kadınlar için emeklilik yaşı 65 olacak ve kadın-erkek emeklilik yaş farkı eşitlenecek.
3-Genel Açıklamalar:
01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunda emeklilik yaşı aynen kadınlarda 58, erkeklerde 60 olarak yer almış olmakla birlikte, 01.01.2036 tarihinden itibaren kademeli olarak yükselecek şekilde düzenlenmiş, 01.10 2008 tarihinden önce sigortalı olanlar için ise 5510 sayılı Kanunun geçici 4, 5, 6, 7, 8, 9. maddeleri ile 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci ve 1479 sayılı Kanun’un geçici 10 uncu maddelerinde öngörülen kademeli geçiş hükümleri uygulanır.
4-Sağlanan Yardımlar:
Yaşlılık sigortasından sigortalıya sağlanan haklar şunlardır:
a-Yaşlılık aylığı bağlanması,
b-Toptan ödeme yapılması,
5-Yaşlılık Aylığından Yararlanma Şartları:
5.1-01.10.2008 Tarihi veya Sonrasında İlk Defa Sigortalı Olanlar İçin:
5510 sayılı Kanunun 28. maddesi a bendine göre;
01.10.2008 tarihinden sonra ilk defa işe giren,
a-4/a kapsamındaki sigortalılar, kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması ve en az 7200 gün,
b-4/b ve 4/c kapsamındaki sigortalılar, kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması ve en az 9000 gün,
Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmaları şartı ile yaşlılık (emekli) aylığına hak kazanacaklardır.
5510 sayılı Kanunun 28. maddesi b bendine göre ise;
yukarıda belirtilen yaş şartı;
• 1/1/2036 ilâ 31/12/2037 tarihleri arasında kadın için 59, erkek için 61,
• 1/1/2038 ilâ 31/12/2039 tarihleri arasında kadın için 60, erkek için 62,
• 1/1/2040 ilâ 31/12/2041 tarihleri arasında kadın için 61, erkek için 63,
• 1/1/2042 ilâ 31/12/2043 tarihleri arasında kadın için 62, erkek için 64,
• 1/1/2044 ilâ 31/12/2045 tarihleri arasında kadın için 63, erkek için 65,
• 1/1/2046 ilâ 31/12/2047 tarihleri arasında kadın için 64, erkek için 65,
• 1/1/2048 tarihinden itibaren ise kadın ve erkek için 65,
olarak uygulanacak, ancak yaş hadlerinin uygulanmasında (a) bendinde belirtilen prim gün sayısı şartının doldurulduğu tarihte geçerli olan yaş hadleri esas alınacaktır.
Sigortalılar, 28 inci madde ikinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan yaş hadlerine 65 yaşını geçmemek üzere üç yıl eklenmek ve adlarına en az 5400 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla da yaşlılık aylığından yararlanabileceklerdir.
Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalık veya özürü bulunan ve bu nedenle malûllük aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az onbeş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır.
Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki kayıp oranının;
a-% 50 ilâ % 59 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün,
b-% 40 ilâ % 49 arasında olduğu anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün,
malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla ikinci fıkranın (a) bendindeki yaş şartları aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanırlar. Bunlar 94 üncü madde hükümlerine göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilirler.
Bakanlıkça tespit edilen maden işyerlerinin yeraltı işlerinde sürekli veya münavebeli olarak en az 20 yıldan beri çalışan sigortalılar için 28. madde ikinci fıkrada belirtilen yaş şartı 55 olarak uygulanır.
55 yaşını dolduran ve erken yaşlanmış olduğu tespit edilen sigortalılar, yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık aylığından yararlanırlar.
01.10.2008 tarihinden önce sigortalı olanlar için ise halen yürürlükte olan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci ve 1479 sayılı Kanun’un geçici 10 uncu maddelerinde belirtilen geçiş hükümleri uygulanır.
5.2-01.10.2008 Tarihinden Önce Sigortalı Olanlar İçin:
08.09.1999 tarihinden sonra ilk defa işe giren sigortalılar,
a-Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması ve en az 7000 gün,
b-Kadın ise 58,erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması, 25 yıldan beri sigortalı bulunması ve en az 4500 gün,
Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmaları şartı ile yaşlılık (emekli) aylığına hak kazanacaklardır.
Belirtilen tarihten önce işe başlamış olanlarla ilgili olarak ise kademeli bir geçiş öngörülmüş olup, ayrıntılı düzenleme 506 sayılı Sosyal Sigortalara Kanununun 60 ıncı ve geçici 81 inci maddesinde yapılmıştır.
Kademeli geçişe ilişkin tablolar PRATİK BİLGİLER/Emeklilik Kademeli Geçiş Süreleri bölümünde yer almaktadır.
6-Yaşlılık Aylığı Alanların Yeniden Çalışması:
01.10.2008 veya sonrasında ilk defa sigortalı olup da yaşlılık aylığı almakta iken çalışmaya başlayanlardan, 4/b kapsamında çalışmaya başlayanlar haricindekilerin yaşlılık aylıkları kesilecek ve bunlar normal sigortalılar gibi tüm sigorta kollarına tabi tutulacaklardır.
Yaşlılık aylığı almakta iken 4/b kapsamında çalışmaya başlayanların ise yaşlılık aylıkları (tarımsal faaliyetlerde kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar (4/b-4) hariç) normalde kesilecek ve bunlar da tüm sigorta kollarına tabi tutulacaklardır. Ancak bunlar isterse yaşlılık aylıkları kesilmeksizin sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmayı tercih edebileceklerdir. 4/b kapsamında olup da tarımsal faaliyetlerde kendi adına ve hesabına bağımsız çalışmaya başlayanların (4/b-4) yaşlılık aylıkları kesilmeyecektir.
01.10.2008 tarihinden önce sigortalı olanlar için ise 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun 3 üncü ve 63 üncü maddeleri ile 1479 sayılı Bağ-Kur Kanununun Ek-20 nci maddesi hükümleri geçerli olacak, bunların tercihlerine göre yaşlılık aylığı kesilerek ve tüm sigorta kollarına tabi tutulacaklar, ya da yaşlılık aylığı kesilmeksizin sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışacaklardır.
Konuyla ilgili ayrıntılı açıklama Sosyal Güvenlik Destek Primi Uygulaması bölümünde yer almaktadır.
7-Yaşlılık Toptan Ödemesi ve İhya:
4/a ve 4/b kapsamındaki sigortalılar ile 01.10.2008 veya sonrasında ilk defa 4/c kapsamında sigortalı olanlardan,
a-Herhangi bir nedenle çalıştığı işten ayrılmış veya işyerini kapatmış olmak,
b-Yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş şartını (kadın ise 58, erkek ise 60) doldurduğu halde malûllük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamamış olmak,
Şartlarını yerine getirmiş olan ve Kurumdan yazılı istekte bulunan (örneği Kurumca hazırlanan dilekçe ile Kuruma başvuran) sigortalılara yaşlılık toptan ödemesi yapılır. Sigortalı 4/a ve 4/c kapsamında ise kendi adına bildirilen, 4/b kapsamında ise ödediği malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir.
5510 sayılı Kanuna göre bu şekilde toptan ödeme yapılarak hizmetleri tasfiye edilmiş bulunanlardan, yeniden bu Kanuna tabi olarak malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olanlar, yazılı olarak müracaat etmeleri halinde, aldıkları toptan ödemenin ödeme tarihi ile yazılı istek tarihi arasında geçen yıllar için her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan tutarın ilgiliye tebliğ tarihini takip eden ayın sonuna kadar ödemeleri halinde, bu hizmetler ihya edilerek bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınır.www.isvesosyalguvenlik.com