1. Önsöz yerine
20. yüzyılın sonunda ortaya çıkan iki önemli gelişme, daha önce teorisi yapılarak kayıtlara geçirilmiş, toplumsal ilerleme paradigmalarını değiştirmiştir.
Birbirlerinden farklı gibi görünen gelişmenin birincisi, gelişen teknolojinin kapitalist toplumları evrimci temelde değiştirmesi ve sanayi ötesi toplum ya da bilgi toplumu kavramlarının ortaya çıkması; ikincisi, Sovyet modeli de denilen reel sosyalizmin tarih sahnesinden çekilmesini ifade ediyordu.
Her iki dünyasal-toplumsal gelişme, sosyal demokrasinin kimliği ve geleceği hakkında karamsar fikir ve teorilerin üretilmesine neden oldu.
Bu durum açıklanabilir, kabul edilebilir bir şeydi: Çünkü her iki süreç, sadece teorik-ideolojik düzlemde değil, toplumsal pratik yaşamda da sosyal demokratların kitabi bilgilerini, ezberini bozmuştu.
Sosyalizmin ezeli rakibi muhafazakâr ve liberal ideologların, tarihin sonu geldi ve kapitalizm evrensel haklılığını gösterdi demelerinin nedeni budur.
Durum gerçekten böyle miydi?
Reel sosyalizmin tarih dışı kalması, sosyal demokrasinin bitmiş olması anlamına mı geliyordu?
Bilindiği gibi reel sosyalizmle batılı sosyal demokrat partiler arasında derin ideolojik ayrılıklar, farklılar vardı.
Dolayısıyla reel sosyalizmin çökmesi, sosyal demokrat ideoloji ve teori için derin krizler oluşturmamalıydı.
Bu bağlamda, sosyal demokrasinin ideoloji krizi, reel sosyalizmin çökmesinden değil; çökmesine neden olan, kapitalist toplumları içerden değişime zorlayan, üretim biçimi ve üretim ilişkilerinin değişmiş olmasındandır.
Sovyet sisteminin henüz önemli aktör olarak tarih sahnesinde olduğu, örneğin 1980 ile 1990 yılları arasında, Fransa hariç, Avrupanın hiçbir ülkesinde sosyal demokrasinin çok uzun yıllar iktidarda olamamasının nedeni de budur.
Aynı yıllarda, yeni muhafazakârlığın, başta İngiltere olmak üzere Almanya ve ABDde yükselişe geçmesi de aynı nedenledir. İngilterede Thatcher, Almanyada Kohl ve ABDde Reagan dönemlerini hatırlayalım.
Ve bir şey daha Yeşil hareketler başta olmak üzere, kadın ve çevre hareketlerinin ortaya çıkması da yine bu yıllara denk düşmüştür.
Bütün bunların nedeni, esnek üretim sistemi denilen, yeni türden bir ekonomik ilişki biçiminin ortaya çıkmasıdır.
Kol emeği yerine, beyin emeğinin kullanıldığı bu yeni modelin kavranması, anlam yüklenmesi çok uzun bir süreci aldı. Ve işte bu yıllar, Batılı sosyal demokrat partilerin derin ideolojik krizler yaşadığı yıllar oldu.
Yeşil partiler hızla yükselişe geçti ve sistemin önemli aktörleri oldular. Kadın ve feminist hareketlerle birlikte barış örgütleri de sosyal demokrasiden koptu.
Sosyal demokrat partiler, o güne kadar, piyasa ekonomisini benimsemişlerdi, ancak yine de önemli rezervleri vardı.
Halbuki esnek üretim modeli yepyeni bir ilişki biçimiydi ve gerçekten serbest piyasa kurallarını, rekabetçi ilişkileri talep ediyordu.
Halbuki sosyal demokrat ezber, daha önce teorisi yapılan tekelci kapitalizm koşullarına göre oluşturulmuştu.
İşte sosyal demokrasiyi düşüncel-ideolojik krizlere iten, ekonomik-sosyal gelişme buradaydı ve reel sosyalizmin çok çeşitli nedenlerle çökmesi, kriz durumunu derinleştirdi.
O gün bugündür sol ve sosyal demokratlar, hem kapitalist toplumlardaki içsel değişim süreçlerini anlayamadılar hem de buna bağlı olarak, nasıl bir sosyal demokrat gelecek, konusunda iç tutarlılığı olan, yeni bir toplum projesini oluşturamadılar.
Ancak 1998 yılında İngiliz ve Alman sosyal demokrat partilerinin yenileşme arayışları sonunda, kapitalist değişimin ruhu, özü hakkında, yeni yeni konseptler geliştirilmeye başlandı ve yine o yıllarda, her iki ülkede sosyal demokratlar iktidara geldi.
Evrensel bağlamda, sol ve sosyal demokrat âlemin kafa karışıklığı halen devam ediyor.
Özellikle ülkemizde, yukarıdaki gibi dışsal nedenlerin sarsıcı etkileri il