MODERN TAVLA
TURNUVA KURALLARI ve STANDARTLARI REHBERİ
Bu rehberin amacı turnuva tavlasına açıklık getirmek, kurallarını tanımlamak ve sportmenlik ve adil oyun standartlarını tanımlayarak turnuvaların mümkün olduğunca az çatışma ve karışıklıkla herkes tarafından keyif alınır olmasını sağlamaktır.
Yukarıda tariflenen amacı başarmak için, bu rehber oyuncular, seyirciler ve direktörler için kesin kurallar, detaylı tartışma ve örnekler, kuralların uygulatılması için yönlendirmeler ve çatışma-sorulara cevap verme için önermelerde bulunacaktır.
BÖLÜM 1: KATILIMCILARIN SORUMLULUKLARI
1.1 TURNUVA DİREKTÖRLERİNİN SORUMLULUKLARI
1.1.1 Turnuva Direktörünün (TD) en önemli sorumluluğu herkes için olabilecek en adil ve keyifli organizasyonu gerçekleştirmektir. Bu yüzden TD bu kurallar ve rehberin, adil oyunu sağlamak için farklı bir karar durumu oluşmadığı sürece, olabildiğince uygulanmasını sağlamakla yükümlüdür. Bir kuralın uygulanması ile ilgili şüphe oluşması halinde genel yaklaşım çatışmaya bilerek veya bilmeyerek sebebiyet vermiş oyuncunun aleyhinde karar vermek yönündedir.
[Örneğin; A oyuncusu zarlarını atıyor, diyelim ki zarlar kırık geldi, toplayıp yeniden atıyor. Oyuncu B zarların kırık olmadığını söylüyor. TD B oyuncusu lehine karar vermelidir çünkü oyuncu A zarları yeniden atmadan önce oyuncu B’nin kararını beklemeliydi. Ya da, zarlar dönerken kırık gelecek gibi olduğunda oyuncu A kaza ile masaya çarptı ve zarların düz gelmesine sebep oldu. Böyle durumlarda oyuncu B’ye zarların yeniden atılması veya kabul edilmesi seçeneği verilmelidir]
1.1.2 TD sadece adilliği sağlamak için elinden geleni yapmakla kalmamalı, aynı zamanda adilliği korumak için kuralları asmalı, seyirciler ve katılımcılar için basılı olarak sunmalı ve herkese açık olarak veya şahitler önünde kura çekilişlerini yapmalıdır.
1.1.3 Parasal durumlar, puanlar ve ödüller tam olarak ve turnuva başında beyan edilmelidir, ve bilinen Tavla Federasyonları veya Örgütleri ile bağlantı kurmak şiddetle tavsiye edilir.
1.1.4 TD’ler anlatılan Etik Oyun Satandartlarının mümkün olduğunca herkes tarafından uygulanmasını sağlamak için sağduyulu olmalıdırlar. Turnuvalarında kural ihlali olması durumunda standartların nasıl yorumlanacağı konusunda tek söz sahibi TD ‘ler olacaktır.
1.2 OYUNCULARIN SORUMLULUKLARI
1.2.1 Çoğu maç hakem gözetiminde oynanmadığından oyuncular kesin standartları kendilerine uygulatarak kendi hakemliklerini yapmalıdırlar. Şüphe durumunda, oyuncu şüpheli durumla ilgili kendi aleyhine karar vermeli ve kendini cezalandırmalıdır. Ancak sürekli bu şekilde davranan bir oyuncu rakibinden de aynı davranışı bekleyebilir. Oyuncuların her zaman kabul edilebilir normal davranış standartlarında ve sportmenlikle kazanmak için ellerinden gelenin en iyisini yapmaları beklenir.
1.2.2 Oyuncular önceden TD ‘nin açık onayını almadan turnuvanın herhangi bir kuralını hileli veya diğer oyuncu ile anlaşarak değiştiremez. [Örneğin: Oyuncular farklı bir maç puanı, farklı bir saat ayarı veya farklı oyun kuralı ile oynamak konusunda anlaşamazlar.]
1.2.3 Maç veya maç setleri sırasında, maç bitene kadar, oyuncular yardım, tavsiye alamazlar; yazılı herhangi bir referans veya notlarını kullanamazlar ve seyircilerle veya diğer oyuncularla önceki hamleleri ve küp kararlarını tartışamazlar.
1.2.4 İzin verilen tek yazılı ifade oyun durumlarını veya tahtadaki mevcut durumu kaydetmektir. ‘Oyun Durumları’ puan, mola esnasındaki oyun saatinin durumu, hangi oyuncu küpü katladı ve küpün seviyesi, ve oyunun marsla veya katmerli marsla mı neticelendiğini içermektedir.
1.2.5 Puan durumu tutulurken oyuncular gerçek puan durumunu veya uzak olma durumunu tutabilirler. (Örneğin; 2-1 veya 5 uzak/6 uzak).
1.3 SEYİRCİLERİN SORUMLULULARI
1.3.1 Seyirciler oyuncuları rahatsız edecek hiçbir şey yapmamalı, sessiz ve sakin kalmalıdırlar. Maç veya set sırasında, oyun bitmiş bile olsa, seyirciler fikir beyan edemez, tavsiyede bulunamaz, veya yorum yapamazlar.
1.3.2 Eğer anlaşmazlık olursa, seyirciler HER İKİ OYUNCU tarafından talep edilmediği veya TD tarafından sorulmadığı sürece yorum yapamazlar.
[Örneğin: Eğer oyuncular gelen zarın kaç olduğu konusunda anlaşmazlık yaşıyorlarsa her iki oyuncu da sormadığı sürece seyirci gördüğü zarın ne olduğunu söyleyemez.]
1.3.3 Seyirciler tezahürat yapmak, alkışlamak, yorum yapmak için maç sonunu beklemelilerdir. Oyun aralarında veya setteki maç aralarında yapılmamalıdır.
1.3.4 Eğer bir seyirci bir problem veya herhangi bir düzensizlik görürse TD ‘ye haber vermelidir. Mesela oyunculardan biri veya her ikisi de yanlış skor tutmuş veya küp ortalanmamış; böyle durumlarda TD haberdar edilmeli ve duruma el koyması istenmelidir. Sadece seyirci saatin durdurulması gerektiği halde çalışması durumunda oyunculara söyleyebilir.
1.3.5 Seyirci oynanmakta olan bir maçı seyretmeye gittiğinde skoru sormamalı veya skor kağıdına bakarak oyuncuların dikkatini skora çekecek davranışta bulunmamalıdır. Bu tip davranışlar oyuncuları küp kararı konusunda uyarabilir. Seyirci iki oyuncu tarafından da istenmediği sürece tahtanın fotoğrafını da çekmemelidir. Bu da oyuncuların küp olma ihtimalini düşünmelerine veya hata yaptıklarını düşünmelerine neden olur.
BÖLÜM 2: ÖRNEKLER VE TAVSİYE EDİLEN YORUMLARLA TURNUVA OYUN KURALLARI
2.1 AMAÇ
Bu kuralların ve ekli rehberin amacı turnuva yarışmacılarına anlaşmazlıklardan uzak, oyundan keyif alacakları açık ve tutarlı oyun prosedürü sunmaktır.
2.1.1 YORUMLAMA
Eğer bu kurallar ve rehber tarafından tam olarak kapsanmamış bir durum ortaya çıkarsa, veya TD ‘nin kararına göre harfiyen riayetin adil oyun prensipleriye çelişeceği bir durumda, TD doğaçlama bir çözüm bulabilir veya bu kuralları uygulatmayabilir.
2.1.2 UYUM
Oyuncular bireysel olarak veya karşılıklı mutabakat ile herhangi bir kuralı değiştiremez veya uymamayı seçemez. Turnuvada “geçersiz hamleler” kuralı oynanırken, oyuncular hamlelerin geçerli hamleler olmasını şartında uzlaşabilirler ve bu kabul edilebilir bir kural değişimidir. Oyuncular TD onayı olmadan oyun tahtası yerine bilgisayar veya tablette oynayamaz.
2.2 YARIŞMA KOŞULLARI
2.2.1 YÜRÜTÜM
Turnuvadan bir kişi sorumlu olacaktır ve o kişi Direktör veya TD olacaktır. Yönetici bir veya daha fazla kişiden yürütüm fonksiyonlarına destek talep edebilir ancak nihai sorumluluk Direktör ‘ündür. Bundan sonra Personel Direktör ve yardımcıları için kullanılacaktır.
2.2.2 ELVERİŞLİLİK
Bir kişinin turnuvaya (veya tek bir aktiviteye) katılım için elverişlilik kararı sadece TD ‘nindir. TD bir komiteyi bu işle ilgili görevlendirebilir. Eğer elverişlilikle ilgili standartları belirleyen bir otorite varsa TD haklı bir gerekçesi olmadığı sürece bu standartlara uyar.
2.2.3 YER
Maçlar Personel tarafından belirlenmiş alanda oynanır. Eğer oyuncular farklı bir alanda oynamak istiyorlarsa Personel’den özel onay almalıdırlar.
2.2.4 EŞLEŞME
Eşleşme tablosu oyun alanında tüm oyuncuların görebileceği şekilde asılmalıdır. Eşleşme tablosu en azından mevcut turdaki eşleşmeleri ve maç uzunluğunu göstermelidir.
2.2.5 BAŞLANGIÇ ZAMANLARI
Eşleşmeler duyurulduktan sonra oyuncular vakit kaybetmeden maça başlamakla sorumludurlar. Yemek arası ve gece araları bu durum dışındadır. Bu durumlarda maç duyurulan saatte başlar. Aynı anda birden fazla aktivite oynandığı durumlarda personel hangi aktivitenin maçının öncelikli olduğuna karar verir. Geç başlamalar için diğer oyuncu hoş görse dahi ceza puanı uygulaması yapılması önemlidir. Turnuvaların planlanan zamanda bitmesini güvence altına almanın tek yolu budur. TD onayı olmadan iki oyuncu daha uzun mola kullanma konusunda anlaşmışlarsa her iki oyuncuya bir sonraki maçlarında ceza puan uygulanmalıdır.
2.2.6 MAÇ ARASI MOLALAR
TD molalarla ilgili kuralları belirlemeli ve duyurmalıdır. Farklı bir şekilde duyurulmadıkça, bir maçta her oyuncu en fazla 10 dakikalık 1 mola hakkına sahiptir. Molalar oyunlar arasında olmalıdır. Molalardan vaktinde dönmek vaktinde maça başlamak kadar önemlidir ve aksi durumlar bildirilmeli ve ceza uygulanmalıdır. Molalarda oyun stratejisi tartışmak, yazılı materiyale veya elektronik ekipmana ulaşım olmamalıdır. Mola başladığında her iki oyuncu da zamanı yazmalıdır ki gecikme ile ilgili çatışma oluşmasın. Eğer saat kullanılıyorsa her oyuncunun kalan zamanı yazılmalı ve masa terk edilmeden oyuncular arasında mutabakat sağlanmalıdır.
3. EKİPMAN
Personel tarafından ekipman sağlanmadığı durumlarda oyuncular kullanılacak ekipmanı seçme hakkına sahiptirler. Oyuncular için en rahat ortamı yaratacak ekipman tercih edilmelidir.
3.1 EKİPMANIN UYGUNLUĞU
Tavla katılımcılar arasında zihinsel bir yarıştır. Bu yüzden harici yardımcıların kullanımı yasaktır. Standart oyun ekipmanları dışında gelecekte referans olması için skoru ve pozisyonları kaydedecek ekipman kullanılabilir. Maçları kaydetmek için kullanılan ekipmanların kullanımında oyunu engellememesi ve TD onayının olması gerekmektedir. Turnuvada kaydedilen maçlar, pozisyonlar ve oyunlar kamu malı sayılır ve oyuncular, seyirciler ve turnuva görevlileri tarafından kullanılabilir ve kopyalanabilir.
3.2 EKİPMAN BOYUTLARI
Oyun tahtasının, pulların, zarlarin ve katlama küpünün TD tarafından belirlenmiş oyun ortamına uygun olması gerekmektedir.
3.3 EKİPMAN SEÇİMİ
Birden fazla kabul edilebilir ekipman olduğu durumlarda oyuncular mutabakat sağlayamazsa seçim zar atımı ile yapılmalıdır. Ancak TD ekipmanlardan birinin oyun kalitesi açısından açık bir şekilde diğerinden düşük seviyede olduğunu görürse zar atımına gerek kalmadan karar verebilir. Örneğin bir oyuncu çok küçük bir tahta ve çok büyük veya küçük zar sunuyorsa.
3.4 EKİPMAN DEĞİŞİMİ
Tüm maç boyunca başlangıçtaki ekipman ve oyun yönü kullanılır. Maç sırasında parçalar kırılırsa veya kaybolursa TD’nin gözetiminde uygun değişim yapılır.
3.5 ZAR ATIMI
Adil bir yarış için rastgele zar atımı esastır. Bu yüzden hassas zarlar, dudaklı zar kapları, zar tüpleri, vb. rastgele zar atımı için öncelikli kullanılmalıdır. Eğer her iki oyuncu da zar tüpü gibi turnuva için zaruri olmayan bir ekipman kullanmak isterlerse bu istek ciddi bir şekilde dikkate alınmalıdır. Eğer oyunculardan biri önerilen ekipmanı kullanmayı redderse TD reddin arkasında haklı bir dayanak olup olmadığını değerlendirmeli ve ona göre karar vermelidir.
3.6 ZAR SEÇİMİ
Eğer 4 zar kullanılıyorsa, oyunculardan biri dört zarın hepsini birden sallayıp oyun alanına atmalı ve ilk önce diğer oyuncu başlayıp sırayla birer birer zar seçmelidirler. Talep olması durumunda oyun arasında zarlar yeniden karıştırılıp atılarak aynı şekilde yeniden seçilebilir. Bu durumda talepte bulunan taraf zarları atar, diğer taraf zarı seçer.
Saat kullanıldığında, 2 zar seçilir ve diğer ikisi gerek olursa diye kenarda bekletilir. Eğer oyunculardan biri zar değişimi isterse oynanacak iki zarın seçimi için 4 zar birden kullanılır.
3.7 İLETİŞİM
TD turnuvanın resmi diline karar verir ve oyuncular arası iletişim bu dilde gerçekleşir. Seyirciler maç sırassında oyuncularla hiçbir dilde iletişim kuramaz. Turnuva dilini konuşmayan oyuncu olduğunda TD onayı ile tercüman kullanılabilir.
4. GÖZLEMCİLER
Personelin insiyatifinde bir kişi belli bir maçta kuralların doğru uygulanmasını güvence altına almak için atanabilir. Gözlemci gördüğü her usulsüzlüğü bildirmek ve maç ilerlemeden düzeltilmesini sağlamakla yükümlüdür. Gözlemci skoru, atılan zarları, geçerli
hamleleri ve kuralları doğrulayacaktır. TD de sportmence olmayan davranışlara karşı tedbirleri ve ceza puanlarını uygulayacaktır. Oyuncular TD tarafından atanan gözlemcinin kararına itiraz edemezler.
5. OYUN KURALLARI
5.1 İLK ZAR
Oyuna başlamak için her iki oyuncu da bir zar atar ve büyük zarı atan oyuncu her iki zarı ilk hamle olarak oynar. Eğer zarlardan biri kırık gelirse o zar yeniden atılır. Küçük zarı atan oyuncu, diğer oyuncu zarları toplayıp veya saate dokunup sırasını geçirene kadar zarlara dokunmaz. Büyük zar atan oyuncu zarları toplayana kadar veya saate dokunana kadar hamle bitmiş sayılmaz.
5.2 SIRA GEÇİŞLERİ
Her zarda sadece bir oyuncu oynayabilir ve sıra oyuncular arasında değişir. Sadece oyun sırası gelen oyuncu tahtaya, pullara, zara veya küpe dokunabilir.
5.3 SIRANIN BİTİŞİ
Eğer bir oyuncu hamlesinin tamamını yapıp zarlardan birine dokunmuş veya oynatmışsa, elini uzaklaştırsa dahi oynama sırası bitmiş demektir. Eğer sırası bitmeden zarları oynatmak isterse, zarlara dokunmadan önce ‘zarlarının yerini ayarladığını’ belirtmelidir. Saat kullanılmadığı durumlarda oyun sırası, zarlardan en az birinin toplanması veya pulların oynanmasından sonra zarın üzerinin elle kapatılması ile son bulur. Saat kullanıldığında oyun sırası sadece saate basıldığında biter.
5.4 EKİPMANLARIN AÇIKÇA BELİRTİLMİŞ KULLANIMI
Pullar ve katlama küpü amacı belirtir şekilde net oynatılmalıdır. Tüm oyun sırasında pulları oynatmak için tek el kullanılmalıdır. Oyun sırası olan oyuncunun barda pulu varsa öncelikle geçerli hamle ile olarak kırık pulunu yerleştirmeli, daha sonra diğer pulu oynamalıdır. Oyuncu pullarını oynadıktan sonra genel olarak geri almamalıdır çünkü bu pulların ilk olarak nereden kalktığı konusunda karışıklığa sebebiyet verebilir. Bu tip karışıklığı önlemek için oyuncunun pullarını hamle tamamlanana kadar kenara yanaştırmaması veya diğer pulların yanına tam koymaması önerilir. Pulların arasında yer bırakmak ve ortaya doğru bırakmak iyi olabilir. Bu hangi pulların oynatıldığını hatırlamayı kolaylaştıracaktır. Eğer oyuncu pek çok hamle seçeneğini değerlendirmek isterse her seçeneği denemeden önce pulları orjinal yerlerine döndürmelidir. Oyuncular pulları çok hızlı veya açık olmayan şekilde oynamamalıdırlar. Eğer anlaşmazlık olursa, çok hızlı veya açık olmayan şekilde oynayan oyuncu aleyhine karar verilir. Aynı şey açık olmayan şekilde oynanan küpler için de geçerlidir.
5.5 ZAR ATIMI
Zarlar rastgele zar atımını sağlayacak şekilde tutulmalıdır. Kap kullanıldığında sallama ve atış rastgeleliği sağlayacak şekilde olmalıdır. Kaplar zarı atmadan önce en az 3 kere aşağı yukarı şiddetli bir şekilde sallanmalıdır. Zar açıkça düşecek ve zıplayacak veya dönecek şekilde tahtanın en az 10cm üzerinden bırakılmalıdır. Zar kaptan çıkarken zar kabı tahtanın yüzeyine değmemeli, parmaklar zarlarla veya zar kabının ağzıyla temasta olmamalıdır. Bir oyuncu rakibinin bu kurala uymadığını düşündüğünde kibarca rakibine kuralı hatırlatmalıdır. Eğer rakibi zar atışını düzeltmezse TD çağrılmalıdır. TD oyuncuyu uyarır, zar tübü kullanımını isteyebilir veya gözlemci atayarak sonraki durumları cezalandırabilir. Uygun ceza rakibe zarın oynanma veya yeniden atılma kararını vermek olabilir. Devam eden durumlarda ceza puanı uygulanabilir. TD oyuncu için zar atacak birini tayin bile edebilir.
5.6 GEÇERLİ ZAR ATIŞI
Her iki zar da zar kabını aşağı yukarı aynı zamanda terk etmelidir. Eğer bir zar diğeri daha kaptan çıkmadan tahtaya değerse bu geçersiz bir atış sayılır. Atışın geçerli olması için, atış yapan oyuncunun bakış açısına göre tavlanın sağ yarısına her iki zarın da düz inmesi gerekir. Aksi takdirde zarlar yeniden atılmalıdır. Eğer oyuncu zarının kırık olduğunu düşünüyorsa bunu belirtmeli ve zarları toplamadan önce rakibinin onayını beklemelidir. Rakibin onayı alınmadan zarlar toplanır ve oyuncular anlaşamazsa, karar zarları onay almadan toplayan oyunca aleyhine verilir. Oyuncular yanlış tarafa zar atımı veya herhangi bir atış kuralı değişimi konusunda ANLAŞAMAZLAR. Zarın kırık sayılması için 1 saniyeden fazla kırık pozisyonda kalmalı ve oyunculardan biri tarafından kırık olduğu belirtilip diğeri tarafından da onaylanmalıdır. Eğer zar kırık pozisyonda 1 saniyeden fazla kalmış ve düşmüşse düşmeden önce kırık olduğu ifade edilmemişse bile kırık sayılır. Eğer zar düşmeden önce 1 saniyenin dolup dolmadığı konusunda anlaşmazlık varsa ama iki tarafta 1 saniyeye yakın olduğu konusunda anlaşıyorsa ve kimse kırık olduğunu belirtmemişse zar geçerli sayılır.
ALTERNATİF KURAL: “Pulda” Kuralı. TD pula konan bir zarı pul sağ taraftaysa ve zarın ne geldiği konusunda şüphe yoksa geçerli sayabilir. (mesela zar hafif eğimli ama üzerindeki sayının örneğin 3 olduğu açıkça anlaşılıyorsa zar geçerlidir) Bu kuralın geçerli olup olmayacağı tamamıyla TD kararına bağlıdır ve eğer TD geçerli olacağına karar verdiyse bunu açıkça herkese duyurmalıdır. Bir oyuncunun oynadığı pullar zarın düz inmesine izin vermeyecek şekildeyse TD onayı ile o tahtada oynanan maçlar için bu kural geçersiz kılınabilir.
5.7 ZARLARI YENİDEN YERLEŞTİRME
Geçerli bir zar atıldığında oyuncu zaları yeniden yerleştirebilir. Ancak bunun için zarı söylemesi ve yeniden yerleştireceğini belirtmesi gerekir. Saat kullanılmadığı durumlarda oyuncu geçerli bir hamle yapar ve zarı yeniden yerleştirdiğini belirtmeden eller veya kapatırsa sıra diğer oyuncuya geçmiş sayılır. Bu kurallın amacı oyuncunun hamlesini bitirmiş izlenimi verip rakibini hızlı zar atmaya yönlendirmesini engellemektir. Bu yüzden diğer oyuncu zarı atmış veya atmamış olsun, hamle yapılıp zarın yeniden yerleştirileceği belirtilmeden zar ellendikten veya üzeri kapatıldıktan sonra hamle geçerlidir ve sıra diğer oyuncuya geçmiştir. Saat veya bir set zar kullanıldığında saate basılana kadar sıra geçmez ama oyuncu yine zarı söylemeli ve zarları yeniden yerleştireceğini belirtmelidir.
5.8 HIZLI ZAR ATIŞLARI
Oyuncu diğer oyuncu hamlesini tamamlayana kadar oynayamaz. Saat kullanıldığında saate dokunulduğunda hamle tamamlanmış demektir. Saat kullanılmıyorsa zarları topladığında sıra diğer oyuncuya geçer. Zarlardan birini bile almak hamlenin tamamlandığı anlamına gelir. Oyuncu hamlesinden sonra zarları yeniden yerleştirdiğini beliirtmeden zara dokunur veya üzerini kaparsa hamleyi tamamlamış sayılır. Eğer oyuncu hızlı zar atışı yaparsa diğer oyuncunun hamlesini değiştirme, zarı kabul etme veya yeniden attırma seçeneği vardır. Eğer bir oyuncunun hızlı atış yapmasına izin verirseniz ve yorum yapmaz veya uyarmazsanız maçta daha sonra bu kuralı uygulatma hakkınızdan feragat etmiş olursunuz. Bu kural atılan zar oynatılmış veya pul barda ve oynayamıyorsa bile geçerlidir.
5.9 KÜP YERLEŞTİRME VE OYNAMA
Sadece tek küp kullanılmalı ve yeri ve değeri şüpheye yer vermeyecek şekilde olmalıdır. Oyun başında küp ortalanmış bir şekilde oyun tahtasının yanında ve 64 veya 1 üstte olmalıdır. Zarı atacak olan oyuncu zarı atmadan küpü rakibine 2 yazan yüzü üstte olacak şekilde sağ veya sol tarafa ortalayarak koyarak teklifte bulunur. Eğer rakip Kabul ederse küpü kendi tarafında her iki oyuncunun da görebileceği ve 2 yazan yüzü üstte olacak şekilde yerleştirir. Açıklık kazandırmak için kararını sözlü olarak ‘kabul’ veya ‘red’ şeklinde belirtir. Küpü katlama işlemi yukarıda anlatıldığı şekilde sadece küp değeri 2 ye katlanarak uygulanır. Küpe sahip oyuncu katlama yapabilir. Oyuncunun küpü alma veya red etme durumu ile ilgili anlaşmazlık durumunda açıkça küpü kullanmayan oyuncu aleyhine karar verilir. Sırası geldiğinde küpü katlayacağını belirten oyuncu küpü katlamalıdır. Küpe dokunan ve küpü katlayacağını açıkça belli eden oyuncu küpü katlamalıdır. Eğer oyuncu kabul veya red ettiğini belirtmişse fikrini değiştiremez. Eğer oyuncu sadece küpün yerini değiştirmek istiyorsa bunu küpe dokunmadan önce belirtmelidir.
5.10 SAAT KULLANIMI
Yarışma kuralı olarak veya TD’nin isteği üzerine maçlar sırasında onaylanmış saat kullanılacaktır. “Turnuva Koşulları” turnuva öncesi dokümanlarda bunu açıkça belirtmelidir. Aktivite bazlı olası koşullar: 1) Tüm maçlarda saat kullanılmalıdır, 2) Oyunculardan birinin isteği üzerine saat kullanılır, 3) İki oyuncunun karşılıklı mutabakatı ile saat kullanılır. Eğer yazılı duyuru saat kullanımı ile ilgili açıkça kural belirtmemişse o zaman yukarıda belirtilen koşulların 3.sü uygulanır. Saat kullanıldığı durumlarda her iki oyuncu da saat kullanım kurallarına uymakla yükümlüdür. Eğer saat kullanımı zorunlu değilse ama her iki oyuncu da kullanmak üzere mutabakat sağlamışsa saat kullanım kurallarına uymak zorundalardır
[Örneğin: Oyuncular saat kullanmak konusunda mutabıksalar ve süre bittiyse maç kaybedilmiştir. Eğer oyuncular sadece işin mekaniği için saat kullanıyorlarsa süre bittğinde maçın bitmemesi konusunda anlaşmışlarsa bu skor kağıdında yazmalı veya TD önceden bu konuda bilgilendirilmelidir ki süre bittiğinde çatışma yaşanmasın.]
5.11 CRAWFORD KURALI
Bir oyuncunun kazanasına 1 puan kala oynanan ilk oyunda küp oyun dışıdır. Bu Crawford oyununda küp masadan uzaklaştırılmalı, sonraki oyunda yerine konmalıdır. Eğer oyuncu kuralı unutup küpü katlar ve diğer oyuncu da kabul ederse ve hata diğer maç başlamadan farkedilirse skor küp döndürülmemiş gibi düzeltilmelidir. TD maçın oyunun başından veya eğer mümkünse küpün verildiği noktadan itibaren tekrar oynanıp oynanmayacağına karar verir. Maç bittiğinde küp kazananı direkt belirlemişse ve hata farkedilmişse skor düzeltilir ve maç devam eder. Ancak hata sonraki tur maçları başladıktan sonra farkedilmişse hata düzeltilmez ve sonuç kabul edilir.
5.12 OYUNUN SONLANDIRILMASI
Oyun bir oyuncu tüm 15 pullunu topladığında veya küpü reddettiğinde biter. Bir oyuncu oyun, mars veya katmerli mars vererek oyundan çekilmeyi ancak farklı bir sonuç olma ihtimali yoksa gerçekleştirilebilir.
5.13 SKOR KAYDI
Her iki oyuncu da her oyundan sonra güncelledikleri ve yeni oyun başlamadan önce skor üzerinde mutabakat sağladıkları bir yazılı skor tutmak zorundadır. Yazılı skor öncelikli olmakla birlikte skor tahtaları kullanılabilir. Yazılı skorlar maçın ilerleyişini gösterdikleri için daha eksiksizdirler.
5.14 MAÇIN TAMAMLANMASI
Maç oyunculardan biri eşleşme tablosunda belirtilen maç uzunluğuna eriştiğinde veya geçtiğinde biter. Hiç bir oyuncu bu durum oluşmadan oyunu sonlandıramaz. Dikkate değerdir ki, skor ne olursa olsun maç küpün reddi ile bitmez. (Örneğin 2uzak/4uzak skorla bir oyuncu öndeyken 2lik bir küpü tekrar katlarsa ve diğer oyuncu red ederse maç bitmez. Aksine oyuncu hatasını farkeder ve katlamayı kabul eder ve oyunu tamamlar.) Her iki oyuncu da TD’ye haber vermek ve sonucun kaydedildiğinden emin olmak zorundadır. Eğer her iki oyuncu da maçın bittiğini düşünmüş ama maç yanlış skora oynanmışsa daha uzun veya kısa skora kadar oynanmasına bakılmaksızın sonuç kabul edilir. Oyuncular bilerek duyrulan maç uzunluğundan farklı bir uzunlukta maç yapamaz, yaptıkları tespit edilirse sonraki turda veya TD’nin belirleyeceği şekilde oyuncular cezalandırılır.
6. KURALA AYKIRILIKLAR
6.1 GEÇERSİZ HAMLELER
TD önceden farklı duyurmadıkça Geçerli Hamleler kuralı oynanacaktır. Sıra bittiğinde veya zar atılmadan önce, oyunculardan biri hamlenin zarla uyumlu olmadığını farkederse (“geçersiz hamle”) zar atılan sayıları gösterecek şekilde ortaya konur ve pullar hamle öncesi konumlarına getirilir, oyuncu hamlesini oynar. Eğer kural dışı hamle bir sonraki zar atılana kadar fark edilmemişse oynanan hamle geçerli sayılır. Kural dışı hamleler pulları bara veya barda bırakmak veya tahta dışında bırakmak, kırılan pulu almamak veya yanlış yere koyma gibi hamleleri kapsar. Sadece oyuncuların veya TD’nin kural dışı hamleleri söyleyebileceğini unutmamalıyız. Seyirciler HER İKİ oyuncu da sormadığı sürece sessiz kalmalıdırlar.
6.2 ÖNCEKİ ZAR KONUSUNDA ANLAŞMAZLIK
Aşağıdaki durumda TD’ye mutlaka haber verilmelidir:
1) oyuncu zarlarını toplayıp hamlesini tamamladığında,
2) rakibi hamlenin geçersiz olduğunu iddaa ettiğinde, 3) tartışmaya sebep olan oyuncu hamlenin geçerli olduğunu iddia ettiğinde ve 4) oyuncular zarın tam olarak kaç geldiği konusunda anlaşamazlarsa.
Eğer TD zarla ilgili tartışmayı çözemezse en adil kararı vermelidir. TD seyircilere danışabilir veya eğer yeterli sebep olduğuna inanıyorsa oyunculardan birinin tarafında olmayı seçebilir, veya yüksek zar atan tarafın hamleyi olduğu gibi sayma ya da hangi zarın oynanacağına karar vermesine karar verebilir.
6.3 KURAL DIŞI İLK DİZİLİŞ
Oyun, pulların doğru yerlerinden başlamamışsa oyunun ikinci zarının oynanması bitmeden önce farkedilirse düzeltilmelidir. Eğer hata daha sonra farkedilirse düzeltme yapılmadan oyun devam eder.
6.4 TAHTA DIŞINDA FARKEDİLEN PUL
Eğer bir oyuncu toplamaya başladığında tavla dışında pulu olduğu farkedilirse son oyunda veya ondan öncekinde hareket ettirildiği belirlenemezse pul oyun dışında kalır ve oyun devam eder.
6.5 İTİRAZLAR
Oyuncu TD’nin kararına sadece oyun bitmeden önce itiraz edebilir. Böyle bir durumda o turnuvayı yönetenler dışında tarafsız ve tecrübeli oyunculardan çift sayıda kişiden oluşan bir komite TD tarafından oluşturulur ve kanıtlar onlara sunulur. Ancak çoğunluk TD kararını bozabilir.
[Örneğin: Eğer komite 2 kişiden oluşuyorsa her ikisi de TD’den farklı karar vermelidir, eğer 4 kişiden oluşuyorsa 3 kişi farklı karar vermelidir ki TD kararı bozulsun.]
6.6 Maçın sağlıklı olması ve turnuvanın problemsiz yürümesi için zaman kaybetmeden karar verilmesi çok önemlidir. Eğer karar için komite kurulursa kararlarını verene kadar TD kararı onlara bildirilmemelidir.
ETİK UYGULAMALAR STANDARDI
Oyunun temellerine ek olarak, hakem veya atanmış bir yönetici olmayan turnuvalarda katılımcıların yüksek seviyede sportmenlik ve etik sergilemeleri beklenmelidir. Herkesin menfaati için aşağıdaki standartlara tüm katılımcı ve seyircilerin uyması beklenir:
1. Altın kural açıkça bellidir. Rakibine sana davranılmasını istediğin gibi davran: saygılı ve adil.
2. Hakem olmadığından kuralları ve cezaları katı bir şekilde kendine uygulamalısın. Kurallardan esneklik ne istenmeli ne de kabul edilmelidir. İsteyerek veya kaza ile bir kuralı çiğnerseniz uygun cezanın uygulanması konusunda ısrarcı olmalısınız.
3. Aynı prensiple rakibiniz bir kuralı çiğnerse onun uygun cezayı kabul etmesi konusunda da ısrar etmelisiniz.
4. Adil oyun ve sportmenlik prensibi her zaman öncelikli olmalı ve oyuncular rakiplerinden teknik veya kazai durumlarda faydalanmamalıdırlar. (Örneğin etraftaki dikkat dağıtıcı unsurlardan dolayı rakibiniz zarı toplamayı veya saate basmayı veya bardan pulunu almayı unuttu)
5. Argo, hakaret edici veya tehdit edici dil, kandırıcı ifadeler veya hareketler TD tarafından cezalandırılacak durumlardır. Uygun sözel yanıt, uyarı, puan kesintisi veya mevcut ya da sonraki maçta ceza veya turnuvadan uzaklaştırma olabilir.
6. Seyircilerin sportmenliği ve adil oyunu korumak gibi bir sorumluluğu vardır ve maç sırasında bir oyuncu için tezarühat yapamazlar ve yorumda bulunamazlar veya maçla ilgili maç bitene kadar öneride bulunamazlar.
7. Tüm turnuva katılımcıları ve seyircilerden turnuva boyunca arkadaşça ve olumlu bir yaklaşım beklenmektedir. Durumdan şikayet etmek, personeli veya rakipleri azarlamak, kötü dileklerde bulunmak turnuva sırasında kabul edilemez ve cezai durumla sonuçlanabilir.
derleyenler: Phil Simborg, Jeb Horton, Chuck Bower
çeviren: Şebnem Arnas Büyüksoy