Kuzey Amerikan Yerlileri ve Dövme Kültürleri
Eskimiş, yüze yapılmış dövme lerin kuzey Kanada ve Grönland halkı arasında karanlık ve güzel bir geçmişi vardır. Uzak kutup Devon Adası'nda bulunan bir maskenin varlığı 3500 yıl öncesine dayanıyor ve günümüz Nunavut'taki yerliler de benzer yüz dövmeleri taşıyor. Aslında, bu yüz dövmelerinin birçok özelliği - dudaktan çene çizgileri, yanaklardaki ok uçları ve kesişen alın çizgileri - dünyanın dört bir yanındaki yerli kutup halklarında bulunabilir.
Kuzey Amerika Kutbu'ndaki talihsiz hikaye, yirminci yüzyılın büyük bir bölümünde yüz dövmelerinin yasaklanmış olmasıdır.
Peki bu neden gerçekleşti? Amerikan Yerlilerinin tarihinde çok sık olduğu gibi, yüz dövmeleri bastırılması gereken yerli bir gelenek olarak görülüyordu. Bu gerçekliğin ışığında İnuitlerin gelenekleri ve kültürleri de bastırılabilir ve hükümetin kültürel olarak birleşmiş bir millet kurmaya, azınlık bir grubu istediği şekilde biçimlendirebilmeye bir adım daha yaklaşacak politikalar izlemesine sebep olarak gösterebiliriz.
Peki yüze yapılan dövmelerin kaybettirdiği şeyler nelerdi? Uygulama büyük ölçüde kadınlar için yapılıyordu. Erginlik yaşının geldiğini ve evliliğe hazır olmayı ifade ediyordu. Ayrıca birkaç temel beceride ustalaşmanında birer sembolüydü; içme suyu için buz kesmek ve eritmek, fok derisinden botlar yapmak ve aydınlatma için foklardan yağ çıkarmak...
Dövmeler, aşiretteki yaşlı bir kadın tarafından, iğne, kemik, çelik veya tahta kullanılarak yapılıyordu. Yanaklar, çene, alın, dudaklar, gözler ve kaşların yanı sıra köprücük kemiği ve vücudun diğer bölgelerine de dövme yapıldığı gözlemlenmiştir.
Ancak bu hikayenin mutlu bir sonu var: Kuzey Kutbu'nda yüz dövmeleri yeniden yapılmaya başlandı. Kültürlerini ve tarihlerini onurlandırmak isteyen kadınlar yeniden yüzlerine dövme yaptırarak kültürlerini ve tarihlerini ayakta tutmaya devam ediyorlar.
Holywood sinemasında da pek çok filme konu olan, bizim Türk halkının genelleme olarak 'kızılderili' diye bildiğimiz bu Amerikan yerlilerinin çok eski, köklü ve eşsiz bir tarihe sahipler. Dövme tasarımları bugün hala keşfetmekte olduğumuz Inka, Maya, Aztek motiflerinden besleniyor. Her kabile kendi yorumunu ve imgeselliğini katsa da estetiğin özü hep coğrafi konumun getirdiği kalıpların çerçevesinde belirleniyor. Bugün dövme kültüründe sık sık gördüğümüz Maori, Tribal, Celtic, Polynesian ve daha nice dövme akımları özünde bu ve benzeri kabilelerin dövmelerinden geliyor. İnsanlığın en başından beri var olan dövme sanatı gün geçtikçe gelişmeye, evrilmeye ve popülerleşmeye devam edecek gibi görünüyor...