Şeker ve Tatlı Tüketimi Beyine Zarar Verir mi?
Bir şeker türü olan glikoz, vücuttaki her hücre için birincil enerji kaynağıdır. Beyin, sinir hücreleri veya nöronlar açısından çok zengin olduğu için, vücuttaki tüm şeker enerjisinin yarısını kullanan, en çok enerji gerektiren organdır.
Düşünme, hafıza ve öğrenme gibi beyin fonksiyonları glikoz seviyeleri ve beynin bu yakıt kaynağını ne kadar verimli kullandığı ile yakından bağlantılıdır. Beyinde yeterince glikoz yoksa, örneğin beynin kimyasal habercileri olan nörotransmiterler üretilmez ve nöronlar arasındaki iletişim bozulur. Ek olarak, kandaki düşük glikoz seviyelerinin neden olduğu diyabetin yaygın bir komplikasyonu olan hipoglisemi, beyin işlevi için enerji kaybına neden olabilir ve azalan dikkat ve bilişsel işlevle bağlantılıdır.
Beth Israel Deaconess Tıp Merkezi’nde HMS tıp profesörü olan Vera Novak, “Beyin ana yakıt olarak şekere bağımlıdır” diyor. “Onsuz olamaz.”
Beynin glikoza ihtiyacı olsa da, bu enerji kaynağının fazlası kötü bir şey olabilir. Los Angeles’taki California Üniversitesi’ndeki araştırmacılar tarafından 2012’de hayvanlarda yapılan bir araştırma, başka bir şeker türü olan fruktoz tüketimi ile hücrelerin yaşlanması arasında pozitif bir ilişki olduğunu ortaya koyarken, 2009 yılında yapılan bir araştırmada Montreal Üniversitesi ve Boston Koleji’ndeki bilim insanlarından oluşan ekip, aşırı glikoz tüketimini hafıza ve bilişsel yetersizliklerle ilişkilendirdi.
Glikoz ve diğer şeker biçimlerinin beyin üzerindeki etkileri, yüksek kan şekeri seviyelerinin uzun süre devam ettiği bir hastalıklar grubu olan diyabette en derin etkiler olabilir. Tip 1 diyabet, vücut tarafından kan şekeri seviyelerini kontrol altında tutmak için kullanılan bir hormon olan insülin üreten pankreastaki hücreleri bağışıklık sisteminin tahrip ettiği bir hastalıktır. Diyet ve diğer çevresel faktörlerin neden olduğu Tip 2 diyabet, hücrelerin insülin tarafından boğulduğu ve uygun şekilde yanıt veremediği bir durumdur; insüline dirençli hale gelirler.
Beyin, ana yakıt olarak şekere bağımlıdır
Vera Novak, MD, PhD
Novak, uzun süreli diyabetin – tip 1 ya da tip 2 – beyin ve beyindeki nöronlar için pek çok sonucu olduğunu söylüyor. Yüksek kan şekeri seviyeleri, beynin işlevsel özellikleri paylaşan beyin bölgelerini ve beyin maddesini birbirine bağlayan işlevsel bağlantısını etkileyebilir. Beynin körelmesine veya küçülmesine neden olabilir. Ve beyindeki kan akışını kısıtlayan, bilişsel zorluklara neden olan ve yeterince şiddetli ise vasküler demans gelişimini tetikleyen küçük damar hastalığına yol açabilir.
Novak, laboratuvarında tip 2 diyabetli kişilerde bu etkileri önlemenin yollarını araştırıyor. Bu yollardan biri, intranazal insülin (INI) adı verilen bir burun spreyi içerir. INI kullanıldığında beyne girer ve hipokampus, hipotalamus ve insular korteks dahil hafıza ağlarındaki reseptörlere bağlanır. Bu bellek ağları içindeki sinyalleşme daha verimli hale geldikçe, bu alanlarla ilişkili bilişsel işlevler, örneğin uzamsal ilişkilerin öğrenme ve görsel algıları gibi gelişir.
Novak, “Tip 2 diyabet beyin yaşlanmasını hızlandırır” diyor ve “bu da işlevsel düşüşün ilerlemesini hızlandırıyor. Burun içi insülin ile, bu etkileri yavaşlatmak veya tamamen önlemek için yeni bir tedavi yolu bulmayı umuyoruz. “
Bir pilot çalışmada Novak ve meslektaşları, tek bir INI dozunun hafıza, sözlü öğrenme ve uzamsal yönelim üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğunu buldular. Şimdi, tip 2 diyabetli yaşlı erişkinlerde ilk INI klinik denemesini planlıyor.
Denemenin sonuçları, demansın yüksek yaygınlığı ve diyabetli yaşlı yetişkinler arasında önemli bilişsel düşüş nedeniyle özellikle önemlidir.