Ülkenin cumhurbaşkanı Alyaksandr Lukashenka liderliğindeki baskıcı hükümete karşı kitlesel protestoların ardından yurt dışına kaçan Belaruslular, rejime karşı 2020’de başlayan mücadelelerinin henüz bitmediği konusunda kararlılar. Bu, Vilnius Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi Enstitüsü’ndeki (TSPMI) Beyaz Rusya Araştırma Grubu tarafından yürütülen bir araştırmaya göre. Diğer çalışmaların yanı sıra, Araştırma Grubu şu anda ülkenin tarihi hafızasını korumak için protestoculardan sözlü hatıralar topluyor.
Araştırma Grubu, 2021 sonbaharında başlayan zulümlerden kaçmak için Litvanya’ya kaçan Belaruslularla röportajlar yaptı. Çok çeşitli mesleklerden Belarus vatandaşları – kol işçileri, ayrıca BT ve kültürel ve yaratıcı endüstrilerden temsilciler – yanıt verdi. araştırmacıların hikayelerini paylaşma daveti. Farklı sosyo-ekonomik sınıflardan ve yaş gruplarından bu insanların hepsi bir şekilde 2020 ayaklanmalarında yer aldı.
TSPMI araştırmacısı ve doktora öğrencisi Vilija Navickaitė’ye göre, görüştüğü tüm insanlar baskı yaşadı. Birçoğu gözaltına alındı ve daha sonra rejimin kolluk kuvvetleri tarafından zulüm gördü veya izlendi: ‘Birçoğu hapsedildi – genellikle on gün, hatta birkaç kez daha uzun süre. Protestolara katılmanın yanı sıra, görüşülen bazı kişiler yerel toplulukların inşasında aktif olarak yer aldı ve aynı zamanda hemşehrileri veya komşularını ortak kültürel veya diğer faaliyetlerde aktif olmaları için harekete geçirdi. Belarus’ta genellikle idari ve hatta cezai takibatlara maruz kaldılar.’
Araştırma, Belarus ayaklanmalarının reddedilmesinin Belarusluları ‘acıttığı’ iki anlamda ortaya çıkıyor: birincisi, onların mücadelesini aşağılıyor ve onun doğasını sınırlı bir olaydan ziyade devam eden bir olay olarak anlamakta başarısız oluyor; ikincisi, değişim ve özgürlük için kolektif arzuyu büyütmek yerine en aza indirir.
devam eden mücadele
Navickaitė’ye göre, röportaj yaptığı Belarus vatandaşlarının çoğu, Belarus’ta yaşananlar hakkında farkındalığı artırmak da dahil olmak üzere, Belarus’ta devam eden değişim mücadelesine katkıda bulunmaya büyük önem veriyor: ‘Önemli olan şu ki, görüştüğümüz Belarusluların hiçbirinin devrimi düşünmemesi. yenildi ya da başarısızlıkla sonuçlandı. Örneğin, geçen sonbaharda Enstitü’de Beyaz Rusya konulu uluslararası bir konferansta bir kişi bu “başarısız” devrimden sonra ne olacağını tartıştığında, Belaruslular bu tavırdan dolayı aşağılanmış hissettiler.’
Belarus’taki pek çok kişi, mücadelelerinin daha yeni başladığına inanıyor ve araştırmacı buna inanmaya meyilli: ‘Ukrayna’yı düşünürsek, 2004’ten 2014’e – Turuncu Devrim’den Maidan’a – büyük değişikliklerin gerçekleşmesi uzun zaman aldı ve geçerli düzeni değiştirmek için. Beyaz Rusya’nın erkek ve kadınları, 2020 yazındaki hileli cumhurbaşkanlığı seçimlerini izleyenler ölçeğinde protestoların yakın zamanda tekrar gerçekleşeceğinden şüphe duyabilirler, ancak kesinlikle mücadelelerinin bittiğini ve şu anda yaşayan insanların şu anda yaşadığını düşünmüyorlar. sürgün asla eve dönmeyecek.’
Son olarak, görüşülen kişiler arasında protesto edenlerin sadece birkaç yüz, hatta birkaç bin kişi değil, Belarus toplumunun önemli bir kısmı olduğu yönünde bir anlayış vardı. Bu insanların çoğu artık sokağa çıkmaya korksa ve tereddüt etse de, hareket ortadan kalkmadı.
Navickaitė’ye göre, görüşülen Belarusluların çoğu, tüm dünyanın nihayet ülkelerini duyduğu gerçeğinden bahsetti, oysa görünüşte hiçbir şey ifade etmiyordu. Bu Belarusluların hikayeleri, protestolara katılmanın halkın bilincini harekete geçirdiğini, onları adrenalin, coşku ve gururla doldurduğunu gösteriyor. İnsanlar güçlenmiş hissetmeye başlar ve seslerinin önemli olduğunu ve değişim isteyenlerin gerçekten çoğunlukta olduğunu anlarlar. Navickaitė, ayaklanmalar sırasında Belarusluların ‘güçlü bir gurur duygusu ve daha önce nadiren açıkça ifade edilmiş olan diğer duygularla bir ulusun üyeleri olduklarını hissetmeye başladıklarını’ belirtiyor.
Özgürlük için kolektif bir arzu
Navickaitė’ye göre Belaruslular, 2020 yazından önce sadece protestolar hakkında değil, Belarus’taki yaşam hakkında da anılarını ve görüşlerini paylaşmaya hevesliler.
Belarus mücadelesi değişim arzusuyla birleşiyor. İnsanlar artık Lukashenka’da yaşadıkları gibi yaşamak istemiyorlar. Protestolar sırasında, barışçıl değişim, özgür ve adil seçimler ve Alyaksandr Lukashenka döneminin sonu için bir dizi ilgili talepte bulunuldu.
Bununla birlikte, Belarus nüfusu için eski yaşamın hangi unsurlarını değiştirmek istediklerini, hangilerinin kabul edilemez olduğunu ve hangilerinin hala kalabileceğini tanımlaması çok kolay değil. Navickaitė’nin dediği gibi: ‘Değişimden sonra hayatın nasıl olacağı veya “farklı yaşamak istiyoruz” ile ne kastedildiği tam olarak belli değil. Bu muhtemelen Belaruslu erkek ve kadınların hareket etmek istedikleri ve ülkelerinin hareket ettiğini görmek istedikleri hedefleri ve yönleri belirlemek için ulus içinde ayrı süreçler gerektiriyor.’
Navickaitė, görüşülen kişilerin bu konuda farklı görüşlere sahip olduğunu açıklıyor: ‘Bazıları Beyaz Rusya’nın Avrupa Birliği’nin değerlerine ve yaşam biçimine doğru ilerlediğini görürken, diğerleri bunu hiç görmüyor ve ülkenin tarafsız kalmasını, ikisine de katılmamasını istiyor. Bağımsız Devletler Topluluğu veya Avrupa Birliği. Geleceğin Belarus’u hakkında net bir ortak anlayışın olmadığı aşikar.’
Ancak görüşülen kişiler, ana taleplerinin Lukashenka’nın istifa etmesi ve Belarus’ta serbest seçimlerin yapılması ve böylece halkın gerçekten liderlerini seçebilmesi konusunda oybirliğiyle hemfikirdi. Navickaitė, görüşmeler sırasında katılımcıların sıklıkla sesini duyurma ve gelecekle ilgili kendi kararlarını verebilme arzusunu vurguladıklarını bildiriyor. Belarus’taki 2020 protestoları sırasında, özgür ve adil seçimleri destekleyen rejimin şiddetine karşı birçok slogan gördük. Elbette her şey cumhurbaşkanlığı seçim sürecinin en başından hilelerle dolu ve hileli olmasıyla başladı: adaylar gözaltına alındı veya kaydedilmedi, bağımsız gözlemcilerin sandık merkezlerine gitmesine izin verilmedi, seçim faaliyetleri kısıtlandı, ve benzeri. Son olarak, seçimler yapıldıktan kısa bir süre sonra rejim, yeniden sayılmasınlar diye oy pusulalarını yaktı.’
Belaruslular, kendi yaşamlarında ve ülkelerinin yaşamında yepyeni bir aşamaya başlamayı başardıklarına inanıyorlar. Protestoların sona ermesini bir son olarak görmek yerine, görüşülen birçok kişi bunu bir sürecin parçası olarak görüyor. işlem önemli, çok ihtiyaç duyulan değişime doğru ilerlemek. Navickaitė’nin sonuca vardığı gibi, ‘2020 yılının pek çok acı deneyimle dolu olduğu konusunda herkes hemfikir olabilir, ancak hiç kimse bir gün Belarus’un herkesin sesinin duyulacağı özgür bir ülke olacağına dair umudunu kaybetmeyecek.’