Yeni bir çalışma, şempanzelerin taş-kağıt-makas oynunun nasıl oynandığını yaklaşık 4 yaşındaki bir çocuk kadar öğrenebileceğini gösteriyor.
Bilim insanları, bu araştırmaların insanların ve şempanzelerin son ortak atalarının oyunun içinde kullanılan kompleks düşünme kabiliyetlerine sahip olabileceğini belirtiyor.
Çocuklar arasında yaygın olan taş-kağıt-makas oynunda; taş makası kırar, makas kağıdı keser, elin kağıt işareti ise daima taşı yener. Araştırmacılar, bu tip döngüsel ilişkileri öğrenme yeteneğinin kompleks problem çözümüne ya da kompleks sosyal ilişki ağlarının şekillenmesine birer kanıt olabileceğini öne sürdü.
Vahşi doğada, çoğu hayvanın hakimiyet derecelerine göre 1 2 3 4 5 6 7 şeklinde sıralandığını görebilirsiniz. Japonya Kyoto Üniversitesi Primat Arştırma Enstütüsü’nde karşılaştırmalı bilişsel bilim insanı ve primatolog olan çalışmanın ilk yazarı Tetsuro Matsuzawa, bu durumun şempanzelerde oldukça tipik olduğunu söylüyor. ‘’Buna rağmen insan topluluklarında, 1’in 2’ye, 2’nin 3’e, 3’ün de 1’e baskın olabileceği, döngüsel ilişiler içeren, daha kompleks topluluklar görebilirsiniz. O halde bir soru: Bu tür döngüsel ilişkiler insanlarda nasıl evrimleşti?’’
Bilim insanları gizemi çözmek için farklı yaş ve farklı cinsiyetteki şempanzelerle deney yaptılar. Şempanzeler, dokunmatık ekranlı bilgisayar standına oturdular ve taş-kağıt-makas oynunda kullanılan el işareterinin 2 farklı opsiyonu gösterildi. Daha güçlü olanı seçtiklerinde bir zil sesi duydular ve bir parça elma verildi, daha zayıf olan opsiyonu seçtiklerindeyse ikaz sesi geldi ve hiçbir şey almadılar.
Şempanzeler önce taş-kağıt, sonra taş-makas, son olarak da makas-kağıt kombinasyonunu öğrendi. Maymunların taş-kağıt kombinasyonunu öğrenmesi ortalama olarak 1.71 oturum, taş makas kombinasyonunu öğrenmesi yaklaşık 3.14 oturum, son olarak makas-kağıt kombinasyonunu öğrenmesi 14.29 oturum sürdü. Araştırmacılar, bulguların şempanzelerin oyunun doğal döngüsel doğasını anlamakta zorluk çektiklerini gösterdiğini söyledi.
Şempanzeler tüm ikililerin nasıl işlediğini öğrendikten sonra, bilim insanları maymunlara bu üç ikilinin rastgele karışımını gösterdi. Yaklaşık 12 ila 15 dakika süren ortalama 307 oyun oturumunda 7 şempanzenin 5’i %90 oranında doğru seçim yaparak oyunda ustalaştı. Çalışmalara göre 53 günün sonunda şempanzelerden en zekisi oyunu tam olarak öğrendi.
Masuzawa, diğer 2 şempanzenin %90’ı ufak farkla kaçırarak diğer şempenzalere yakın bir perpormans gösterdiğini belirtti. Masuzawa Live Science’ta ‘’Tüm şempanzeler mükemmel performans sergileyemez, tıpkı tüm çocukların mükemmel davranmadıkları gibi.’’ dedi.
Bilim insanları şempanzelerin ve insanların öğrenme süreçlerini kıyaslamak için 3 ila 6 yaşarasındaki 38 çocuğa da taş-kağıt-makas oynunu öğretti. Çocukların oyunu kavramakta pek zorlanmadıkları, ortalama 5 oturumda öğrendikleri, fakat iyi performansın yaşa bağlı olduğunu, yaşı büyük olan çocuklara bu 3 ikili karışık olarak gösterildiğinde daha hatasız oldukları bulundu. Matsuzawa, şempanzelerin performansının 4 yaşındaki çocuklara daha yakın olduklarını söyledi.
Matsuzawa: ‘’Şempanzelerin döngüsel ilişkileri öğrenmek için zihinsel kabiliyeti olduğunu kanıtladık, tabii ki insanlar da bu yeteneğe sahipler. Mantıksal bir çıkarım yaparsak, insanların ve şempanzelerin yaklaşık 6 milyon yıl önceki ortak ataları da bu tür bir yeteneğe sahip olabilir.’’ dedi.
Araştırmacılar, gelecekte Japonya’da ya da Amerika BirleşikDevletleri’ndeki şempanzelerin bu oyunda insanlara karşı ne kadar iyi performans göstereceğini görmek istiyorlar. Matsuzawa: ’’Şempanzelerin ne gibi stratejiler geliştirdiğini görebiliriz.’’ dedi.
Bilim insanları bulgularını online 10 Ağustos Primates dergisinde detaylı olarak anlattı.
Çeviren: Işılay Durmuş
Kaynak: livescience