SİSTEMATİK VE SINIFLANDIRMA
Sistematik, canlıları gruplandırma bilimidir. Yeryüzünde yaşayan milyonlarca canlı çeşidini tanımanın ve incelemenin en iyi yolu, canlıları ortak özelliklerine göre incelemektir.
Bir canlı grubunun genel özellikleri öğrenildiğinde, o gruba giren bütün canlılar hakkında bilgi edinilmiş olur. Böylece zamandan kazanılarak biyolojik çalışmalar kolaylaşmış olur.
Bugüne kadar iki tür sınıflandırma yapılmıştır:
A - Yapay (Ampirik) Sınıflandırma
Canlıların, morfolojik birkaç özelliğine göre sınıflandırılmasıdır.
İlk kez Aristo tarafından yapılmıştır. Buna göre;
Bitkiler: ot, çalı, ağaç
Hayvanlar: Suda, karada, havada yaşayanlar şeklinde gruplandırılmıştır.
Bu tür sınıflandırmada; organların görev benzerliğine bakılarak yarasa - serçe - karasinek aynı grupta yer almıştır. Yapay sınıflandırma nitel gözlem ağırlıklı bir sınıflandırmadır. Bilimsel geçerliliği yoktur.
B. Doğal (Filogenetik) Sınıflandırma
Canlıların benzer özelliklerini (kalıtsal benzerlik, protein yapıları, embriyolojik gelişim, fizyolojik, biyokimyasal ve anotomik benzerlikler) dikkate alarak özellikle organların kökenlerinin benzerliğini temel kabul eden sınıflandırmadır. Günümüzde geçerli olan nicel gözlem temeli, bilimsel sınıflandırmadır.
SİSTEMATİK BİLİMİN YARARLANDIĞI BİLİM DALLARI
HOMOLOJİ: Orijinleri aynı, görevleri farklı olan organlara homolog organ denir. Bu organları inceleyen bilim dalına homoloji denir.
Örneğin: Yarasanın kanadı, insan kolu...
Bilimsel sınıflandırmada, homolog organlara bakılır.
ANALOJİ: Orijinleri farklı, görevleri aynı olan organlara analog organ denir.
Bu organları inceleyen bilim dalına analoji denir.
Analog organlar bilimsel sınıflandırmada kullanılmaz.
FİZYOLOJİ: Hayatsal olayları inceler; organların, dokuların görev, yapı ve fonksiyonları inceler. Organların dokuların görev, yapı ve fonksiyonları açısından incelenmesi ile akrabalık tespiti yapılır. Bu da sınıflandırmada kullanılır.
BİYOKİMYA: Canlıların moleküler yapısını inceler; protein benzerliklerine bakılarak akrabalık dereceleri belirlenir. Her canlının protein yapısı farklı olduğundan yakın akrabalarda protein benzerliğide artacaktır. Bu durumun sınıflandırmada önemi büyüktür.
EMBRİYOLOJİ: Canlıların embriyolojik gelişim evrelerini inceler. Embriyoların karşılaştırılması ile akrabalık dereceleri belirlenir.
PALEONTOLOJİ: Fosilleri inceler. Uzun yıllar öncesinde yaşamış canlıların günümüze kadar gelebilen kalıntılarına fosil denir. Evrimsel akrabalıkları ve yapısal farklılıkları karşılaştırmada önemlidir.
SINIFLANDIRMA BİRİMLERİ VE CANLILARIN İSİMLENDİRİLMESİ
En küçük sınıflandırma birimi ''tür''dür, en büyüğü “alem”dir.
TÜR: Ortak bir atadan gelen, yapı ve görev bakımından benzer özellikler taşıyan, doğada yalnız kendi aralarında üreyebilen ve verimli döller verebilen bireyler topluluğudur.
İSİMLENDİRME: Latince iki ad ile adlandırılır, (Binominal) ilk ad canlının üyesi olduğu cinsi gösterir. İkinci ad tanımlayıcı addır. İkinci ad tek başına bir anlam içermez. İki ad birlikte tür adıdır.