Tiroid bezi, boynun ön kısmında yer alan ve nefes borusunun (trakea) etrafına sarılan küçük bir organdır. Bir kelebeğe benzer, ortası daha küçüktür ve boğazınızın yan tarafında uzanan iki geniş kanadı vardır. Tiroid bir bezdir. Vücudunuzun her yerinde, vücudunuzun belirli bir şeyi yapmasına yardımcı olan maddeleri oluşturup salgılayan bezleriniz vardır. Tiroidiniz vücudunuzun birçok hayati fonksiyonunu kontrol etmeye yardımcı olan hormonlar üretir.
Tiroidiniz düzgün çalışmadığında tüm vücudunuzu etkileyebilir. Vücudunuz çok fazla tiroid hormonu üretiyorsa hipertiroidizm adı verilen bir durum gelişebilir. Vücudunuz çok az tiroid hormonu üretiyorsa buna hipotiroidizm denir. Her iki durum da ciddidir ve doktorunuz tarafından tedavi edilmesi gerekir.
Tiroidinizin vücudunuzda yapması gereken önemli bir iş vardır; metabolizmayı kontrol eden tiroid hormonlarını serbest bırakmak ve kontrol etmek. Metabolizma vücudunuza aldığınız besinlerin enerjiye dönüştüğü bir süreçtir. Bu enerji, vücudunuzun birçok sisteminin doğru çalışmasını sağlamak için tüm vücudunuzda kullanılır. Metabolizmanızı bir jeneratör olarak düşünün. Ham enerjiyi alır ve onu daha büyük bir şeye güç sağlamak için kullanır.
Tiroid, metabolizmanızı birkaç spesifik hormonla kontrol eder:
T4 (Tiroksin, dört iyodür atomu içerir) ve T3 (Triiyodotironin, üç iyodür atomu içerir). Bu iki hormon tiroid tarafından üretilir ve vücut hücrelerine ne kadar enerji kullanacaklarını söyler. Tiroidiniz düzgün çalıştığında, metabolizmanızın doğru hızda çalışmasını sağlamak için doğru miktarda hormon salgılayacaktır. Hormonlar kullanıldıkça tiroid yeniden üretimini yapar.
Bunların hepsi hipofiz bezi adı verilen bir organ tarafından denetlenir. Kafatasının merkezinde, beyninizin altında yer alan hipofiz bezi, kan dolaşımınızdaki tiroid hormonlarının miktarını izler ve kontrol eder. Hipofiz bezi vücudunuzda tiroid hormonlarının azlığını veya yüksekliğini algıladığında, kendi miktarı ayarlayacaktır. Bu hormona Tiroid Uyarıcı Hormon (TSH) adı verilir. TSH tiroide gönderilecek ve tiroide vücudun normale dönmesi için ne yapılması gerektiğini söyleyecektir.
Tiroid hastalığı, tiroidinizin doğru miktarda hormon üretmesini engelleyen tıbbi bir durum için genel bir terimdir. Tiroidiniz genellikle vücudunuzun normal çalışmasını sağlayan hormonlar üretir. Tiroid çok fazla tiroid hormonu ürettiğinde vücudunuz enerjiyi çok hızlı kullanır. Buna hipertiroidizm denir. Enerjiyi çok hızlı kullanmak sizi yormaktan daha fazlasını yapar; kalbinizin daha hızlı atmasına neden olabilir, çabalamadan kilo vermenize neden olabilir ve hatta kendinizi gergin hissetmenize neden olabilir. Diğer taraftan, tiroidiniz çok az tiroid hormonu üretebilir. Buna hipotiroidizm denir. Vücudunuzda çok az tiroid hormonu olması kendinizi yorgun hissetmenize, kilo almanıza ve hatta soğuğa tahammül edememenize neden olabilir.
Bu iki ana bozukluğa çeşitli koşullar neden olabilir. Ayrıca ailelerden (kalıtsal olarak) aktarılabilirler.
Tiroid hastalığı herkesi etkileyebilir; erkek, kadın, bebek, genç ve yaşlı. Doğumda mevcut olabilir (tipik olarak hipotiroidizm) ve yaşlandıkça (genellikle kadınlarda menopozdan sonra) gelişebilir.
Tiroid hastalığı oldukça yaygındır ve bir kadının tiroid rahatsızlığı tanısı alma olasılığı bir erkeğe göre yaklaşık beş ila sekiz kat daha fazladır.
Aşağıdaki durumlarda tiroid rahatsızlığı geliştirme riskiniz daha yüksek olabilir:
Ailenizde tiroid hastalığı öyküsü olması
Tıbbi bir rahatsızlığınızın olması (Pernisiyöz Anemi, Tip 1 Diyabet, Primer Adrenal Yetmezlik, Lupus, Romatoid Artrit, Sjögren Sendromu ve Turner Sendromu vb.)
İyot oranı yüksek bir ilaç (Amiodaron) kullanımı
Özellikle kadınlarda 60 yaşın üzerinde olmanız
Geçmişte tiroid rahatsızlığı veya kanseri için tedavi görmeniz (Tiroidektomi veya Radyasyon)
Tiroid hastalığına ne sebep olur?
Tiroid hastalığının iki ana türü hipotiroidizm ve hipertiroidizmdir. Her iki duruma da tiroid bezinin çalışma şeklini etkileyen diğer hastalıklar neden olabilir.
Hipotiroidizme neden olabilecek durumlar şunlardır:
Tiroidit: Bu durum tiroid bezinin iltihaplanmasıdır (şişmesi). Tiroidit, tiroidinizin ürettiği hormon miktarını azaltabilir.
Hashimoto Tiroiditi: Ağrısız bir hastalık olan Hashimoto tiroiditi, vücut hücrelerinin tiroide saldırıp hasar verdiği otoimmün bir durumdur. Bu kalıtsal bir durumdur.
Doğum Sonrası Tiroidit: Bu durum doğumdan sonra kadınların %5 ila %9'unda görülür. Genellikle geçici bir durumdur.
İyot Eksikliği: İyot, tiroid bezi tarafından hormon üretmek için kullanılır. İyot eksikliği dünya çapında birkaç milyon insanı etkileyen bir sorundur.
Çalışmayan Tiroid Bezi: Bazen tiroid bezi doğumdan itibaren düzgün çalışmaz. Bu, yaklaşık 4.000 yenidoğandan birini etkiler. Tedavi edilmezse çocuk gelecekte hem fiziksel hem de zihinsel sorunlarla karşılaşabilir. Tiroid fonksiyonlarını kontrol etmek için tüm yeni doğanlara hastanede tarama testi yapılır.
Hipertiroidizme neden olabilecek durumlar şunlardır:
Graves Hastalığı: Bu durumda tiroid bezi aşırı aktif olabilir ve çok fazla hormon üretebilir. Bu soruna Zehirli Guatr da denir.
Nodüller: Hipertiroidizm, tiroid içindeki aşırı aktif nodüllerden kaynaklanabilir. Tek bir nodüle toksik otonom olarak çalışan tiroid nodülü adı verilirken, birden fazla nodülü olan bir beze toksik multi-nodüler guatr adı verilir.
Tiroidit: Bu bozukluk ağrılı olabilir veya hiç hissedilmeyebilir. Tiroiditte tiroid, orada depolanan hormonları serbest bırakır. Bu birkaç hafta veya ay sürebilir.
Aşırı İyot: Vücudunuzda çok fazla iyot (tiroid hormonları yapımında kullanılan mineral) bulunduğunda, tiroid bezi ihtiyaç duyduğundan daha fazla tiroid hormonu üretir. Bazı ilaçlarda (Amiodaron vb.) ve öksürük şuruplarında aşırı iyot bulunabilir.
Diyabetiniz varsa, tiroid hastalığına yakalanma riskiniz diyabeti olmayan kişilere göre daha yüksektir. Tip 1 diyabet otoimmün bir hastalıktır. Zaten bir otoimmün bozukluğunuz varsa, başka bir tane geliştirme olasılığınız daha yüksektir.
Tip 2 diyabetli kişilerde risk daha düşüktür ancak hala mevcuttur. Tip 2 diyabetiniz varsa, yaşamınızın ilerleyen dönemlerinde tiroid hastalığına yakalanma olasılığınız daha yüksektir.
Tiroid sorunlarını kontrol etmek için düzenli test yapılması önerilir. Tip 1 diyabetliler, Tip 2 diyabetlilere göre tanıdan hemen sonra ve daha sonra yılda 1 test edilebilir. Tip 2 diyabetiniz varsa test için düzenli bir program yoktur ancak doktorunuz zaman içinde test için bir program önerebilir.
Diyabetiniz varsa ve tiroid testiniz pozitifse, kendinizi mümkün olan en iyi şekilde hissetmenize yardımcı olmak için yapabileceğiniz birkaç şey vardır. Bunlardan bazıları:
Yeterli uyku,
Düzenli egzersiz yapmak,
Diyetinizi düzenli uygulamak,
Tüm ilaçlarınızı belirtildiği şekilde kullanmak,
Doktorunuzun yönlendirdiği şekilde düzenli olarak test yaptırmaktır.
Tiroid hastalığınız varsa karşılaşabileceğiniz çeşitli belirtiler vardır. Ne yazık ki, tiroid rahatsızlığının semptomları sıklıkla diğer tıbbi durumların belirtilerine çok benzer. Bu, semptomlarınızın tiroid sorunuyla mı yoksa tamamen başka bir şeyle mi ilgili olduğunu bilmeyi zorlaştırabilir.
Çoğunlukla, tiroid hastalığının semptomları iki gruba ayrılabilir; çok fazla tiroid hormonuna (hipertiroidizm) ve çok az tiroid hormonuna (hipotiroidizm) bağlı olanlar.
Aşırı aktif tiroidin (hipertiroidizm) belirtileri şunları içerebilir:
Kaygı, sinirlilik ve stres
Uyumakta zorluk çekmek
Kilo kaybetmek
Genişlemiş bir tiroid bezine veya guatra sahip olmak
Kas zayıflığı ve titreme olması
Düzensiz adet dönemleri yaşamak veya adet döngünüzün durması
Isıya karşı hassasiyet hissi
Görme sorunları veya göz tahrişi
Yetersiz çalışan tiroidin (hipotiroidizm) belirtileri şunları içerebilir:
Yorgun hissetmek (yorgunluk)
Kilo almak
Unutkanlık
Sık ve yoğun adet dönemleri geçirmek
Kuru ve kaba saçlara sahip olmak
Boğuk bir sese sahip olmak
Soğuğa karşı duyarlılık
Saç dökülmesi tiroid hastalığının, özellikle de hipotiroidizmin bir belirtisidir. Saç dökülmesi yaşamaya başlarsanız ve bu konuda endişeleniyorsanız doktorunuzla görüşün.
Çoğu durumda tiroid sorunları nöbetlere neden olmaz. Bununla birlikte, teşhis edilmemiş veya tedavi edilmemiş çok ciddi bir hipotiroidizm hastalığınız varsa, sodyum düşüklüğü gelişme riskiniz artar. Bu nöbetlere yol açabilir.
Bazen tiroid hastalığını teşhis etmek zor olabilir çünkü semptomlar diğer rahatsızlıklarla kolayca karışabilir. Hamileyken veya yaşlanırken tiroid hastalığına benzer belirtilerle karşılaşabilirsiniz. Neyse ki belirtilerinizin tiroid sorunundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirlemenize yardımcı olabilecek testler var. Bu testler:
Kan testleri
Görüntüleme testleri
Fiziksel muayeneler
Kan testleri
Tiroid problemini teşhis etmenin en kesin yollarından biri kan testleridir. Tiroid kan testleri, kanınızdaki tiroid hormonlarının miktarını ölçerek tiroid bezinizin düzgün çalışıp çalışmadığını anlamak için kullanılır. Bu testler kolunuzdaki bir damardan kan alınarak yapılır. Tiroid kan testleri aşağıdaki rahatsızlıkların varlığını tespit etmek için kullanılır:
Hipertiroidizm
Hipotiroidizm
Tiroidit
Graves Hastalığı
Hashimoto Hastalığı
Guatr
Tiroid Nodülü
Tiroid Kanseri
Tiroid uyarıcı hormon (TSH), hipofiz bezinde üretilir ve kan dolaşımındaki T4 ve T3 dahil olmak üzere tiroid hormonlarının dengesini düzenler. Bu genellikle doktorunuzun tiroid hormonu dengesizliğini kontrol etmek için yapacağı ilk testtir. Çoğu zaman, tiroid hormonu eksikliği (hipotiroidizm) yüksek TSH düzeyiyle ilişkilendirilirken, tiroid hormonu fazlalığı (hipertiroidizm) düşük TSH düzeyiyle ilişkilidir. TSH anormalse, sorunu daha ileri düzeyde değerlendirmek için Tiroksin (T4) ve Triiyodotironin (T3) dahil olmak üzere tiroid hormonlarının doğrudan ölçümü yapılabilir. Bir yetişkin için normal TSH aralığı: 0,40 - 4,50 mIU/mL’dir.
T4: Tiroksin testleri, hipotiroidizm ve hipertiroidizm gibi tiroid bozukluklarının tedavisini izlemek için kullanılır. Düşük T4 hipotiroidizmde görülürken, yüksek T4 seviyeleri hipertiroidizmi gösterebilir. Bir yetişkin için normal T4 aralığı: 5,0 – 11,0 ug/dL’dir.
FT4: Serbest T4 veya serbest tiroksin, T4'ü doğal olarak bağlayan proteinlerin etkisini ortadan kaldıran ve doğru ölçümü engelleyebilen bir T4 ölçüm yöntemidir. Bir yetişkin için normal FT4 aralığı: 0,9 - 1,7 ng/dL’dir.
T3: Triiyodotironin testleri hipertiroidi tanısına veya hipertiroidinin şiddetini göstermeye yardımcı olur. Hipotiroidizmde düşük T3 seviyeleri görülebilir, ancak daha sıklıkla bu test, T3 seviyelerinin yükseldiği hipertiroidizmin tanı ve tedavisinde faydalıdır. Normal T3 aralığı: 100 - 200 ng/dL’dir.
FT3: Serbest T3 veya serbest Triiyodotironin, T3'ü doğal olarak bağlayan proteinlerin etkisini ortadan kaldıran ve doğru ölçümü engelleyebilen bir T3 ölçüm yöntemidir. Normal FT3 aralığı: 2,3 - 4,1 pg/mL’dir.
Bu testler tek başına herhangi bir hastalığın teşhisi anlamına gelmez ancak doktorunuzun olası bir tiroid bozukluğunu değerlendirmek için ek testler istemesine neden olabilir.
Ek kan testleri şunları içerebilir:
Tiroid Antikorları: Bu testler farklı otoimmün tiroid rahatsızlıklarının tanımlanmasına yardımcı olur. Yaygın tiroid antikor testleri arasında Mikrozomal Antikorlar (Tiroid Peroksidaz Antikorları veya TPO Antikorları), Tiroglobulin Antikorları (TG Antikorları) ve Tiroid Reseptör Antikorları (Tiroid Uyarıcı İmmünoglobulinleri [TSI] ve Tiroid Bloke Edici İmmünoglobulinleri [TBI]) vardır.
Kalsitonin: Bu test, her ikisi de nadir görülen tiroid bozuklukları olan C Hücresi Hiperplazisi ve Medüller Tiroid Kanseri teşhisinde kullanılır.
Tiroglobulin: Bu test Tiroiditi (Tiroid İltihabı) teşhis etmek ve Tiroid Kanseri tedavisini izlemek için kullanılır.
Tiroid kan testlerinin aralıkları hakkında doktorunuz sizi yönlendirecektir. Sizin test aralıklarınızla başka bir hastanınki aynı olmayabilir.
Çoğu durumda tiroidin kendisine bakmak birçok soruyu yanıtlayabilir. Doktorunuz tiroid taraması adı verilen bir görüntüleme testi yapabilir. Bu, artan boyut, şekil veya büyüme (nodüller) olup olmadığını kontrol etmek için tiroidinize bakılmasına olanak tanır.
Doktorunuz ayrıca ultrason adı verilen bir görüntüleme testini de kullanabilir. İnsan kulağının duyamayacağı yüksek frekanslı ses dalgalarının vücut dokuları aracılığıyla iletilmesini sağlayan bir teşhis işlemidir. Ekolar kaydedilerek video veya fotoğraf görüntülerine dönüştürülür. Hamilelikle ilgili ultrasonları düşünebilirsiniz, ancak bunlar vücudunuzdaki birçok farklı sorunu teşhis etmek için kullanılır. X ışınlarından farklı olarak ultrasonlar radyasyon kullanmaz.
Ultrasonunuzdan önce genellikle bir hazırlığa ihtiyaç duyulmaz. Diyetinizi önceden veya hızlı bir şekilde değiştirmenize gerek yoktur. Test sırasında, başınız geriye doğru eğilecek şekilde bir yastığın üzerinde muayene masası üzerinde düz bir şekilde uzanacaksınız. İncelenen bölgedeki cilde sıcak, suda çözünebilen bir jel uygulanır. Bu jel cildinize zarar vermez veya kıyafetlerinizi lekelemez. Doktorunuz daha sonra boynunuzu görüntüleme cihazı ile tarayacak ve tiroidin tüm kısımlarını görmek için onu yavaşça hareket ettirecektir.
Fiziksel muayene
Tiroidinizi hızlı bir şekilde kontrol etmenin bir başka yolu da doktorunuzun fizik muayene yapmasıdır. Bu, doktorunuzun tiroidinizde herhangi bir büyüme veya genişleme olup olmadığını belirlemek için boynunuzu yokladığı çok basit ve ağrısız bir testtir.
Süreç ve Tedavi
Doktorunuzun hedefi tiroid hormon seviyenizi normale döndürmektir. Bu çeşitli şekillerde yapılabilir ve her tedavi, tiroid rahatsızlığınızın nedenine bağlı olacaktır.
Eğer tiroid hormonlarınız yüksekse (hipertiroidizm), tedavi seçenekleri şunları içerebilir:
Anti-Tiroid İlaçlar: Bunlar tiroidinizin hormon üretmesini engelleyen ilaçlardır.
Radyoaktif İyot: Bu tedavi tiroidinizin hücrelerine zarar vererek yüksek düzeyde tiroid hormonu üretmesini engeller.
Beta Blokerler: Bu ilaçlar vücudunuzdaki hormon miktarını değiştirmez ancak belirtilerinizi yönetmenize yardımcı olur.
Cerrahi: Daha kalıcı bir tedavi şekli olarak doktorunuz tiroidinizi cerrahi olarak çıkarabilir (Tiroidektomi). Bu onun hormon üretmesini engelleyecektir. Ancak hayatınızın geri kalanı boyunca tiroid replasman hormonları almanız gerekecektir.
Tiroid hormon seviyeniz düşükse (hipotiroidizm), ana tedavi seçeneği şunlardır:
Tiroid Replasman İlacı: Bu ilaç, tiroid hormonlarını vücudunuza geri eklemenin sentetik (insan yapımı) bir yoludur. İlaç kullanarak tiroid hastalığını yönetebilir ve normal bir hayat yaşayabilirsiniz.
Doktorunuz tiroidinizin alınması gerektiğine karar verirse yapılabilecek birkaç yol vardır. Tiroidinizin tamamen veya kısmen alınması gerekebilir. Bu durumunuzun ciddiyetine bağlı olacaktır. Ayrıca tiroidiniz çok büyümüşse bu durum bazı ameliyat türlerine uygun olmanızı engelleyebilir.
Tiroidinizi çıkarmak için yapılan ameliyata Tiroidektomi denir. Bu ameliyatı yapmanın iki ana yolu vardır:
Boynunuzun ön kısmında bir kesi ile.
Koltuk altınızda bir kesi ile.
Boynunuzun ön kısmındaki kesi daha çok tiroidektominin geleneksel versiyonuna benzer. Cerrahınızın doğrudan içeri girip tiroidi almasına olanak tanır. Çoğu durumda bu en iyi seçeneğiniz olabilir. Tiroidiniz özellikle büyükse veya çok daha büyük nodüllere sahipse bu yaklaşıma ihtiyacınız olabilir.
Alternatif olarak, tiroid çıkarma ameliyatının, cerrahınızın koltuk altınızda bir kesi yaptığı ve ardından tiroidinize doğru bir tünel oluşturduğu bir versiyonu da vardır. Bu tünel, yükseltilmiş toplayıcı adı verilen özel bir aletle yapılır. Koltuk altınızdaki kesiyi boynunuza bağlayan bir açıklık oluşturur. Cerrah, tiroid bezine ulaşmak için tünelden geçerek hareket edecek robotik bir kol kullanacaktır. Oraya vardığınızda, tiroid bezini tünelden geçirip koltuk altınızdaki kesiden dışarı çıkarabilir.
Bu işleme genellikle izsiz denir çünkü kesi koltuk altınızda ve görüş alanınızda değildir. Ancak cerrah için durum daha karmaşıktır ve tünel sizin için daha invaziftir. Aşağıdaki durumlarda bu tür tiroid ameliyatına aday olmayabilirsiniz:
Sağlıklı bir vücut ağırlığında değilseniz.
Büyük tiroid nodülleriniz varsa.
Tiroidit veya Graves Hastalığı gibi bir rahatsızlığınız varsa.
Tüm tedavi seçenekleriniz ve sizin için en iyi ameliyat türü hakkında doktorunuzla konuşabilirsiniz.
Tiroidiniz ameliyatla alındıktan (tiroidektomi) sonra vücudunuzun iyileşmesi birkaç hafta alacaktır. Bu süre zarfında birkaç şeyden kaçınmalısınız:
Kesi yerinizi suyla ıslatmak.
Ağır nesneleri kaldırmak.
Hafif egzersizden fazlasını yapmak.
Bu süreç genellikle yaklaşık iki hafta sürer. Bundan sonra normal faaliyetlerinize dönebilirsiniz.
Ameliyattan hemen sonra semptomlarınıza yardımcı olması için size ilaçlar verilecektir. Aslında vücudunuzda tiroid bezi alındıktan sonra bile hala dolaşan tiroid hormonu vardır. Hormonlar iki ila üç hafta boyunca vücudunuzda olabilir. İlaç, tiroid çıkarıldıktan sonra vücudunuza yeni hormonları yeniden verecektir. Ameliyattan sonra hala kendinizi yorgun hissediyorsanız, bunun her türlü ameliyatın ardından iyileşme sürecinin normal bir parçası olabileceğini unutmayın. Vücudunuzun iyileşmesi zaman alır. Ameliyattan sonra hâlâ yorgunluk ve tiroid hastalığının diğer belirtilerini yaşıyorsanız doktorunuzla görüşebilirsiniz.
Tiroidimin bir kısmı ameliyatla alınırsa diğer kısmı beni ilaçtan uzak tutacak kadar tiroid hormonu üretebilecek mi?
Bazen cerrahınız tiroidinizin bir kısmını çıkarıp diğer kısmını bırakabilir, böylece tiroid hormonları üretmeye ve salmaya devam edebilir. Bu büyük olasılıkla tiroid probleminize neden olan bir nodülünüz olduğu durumlarda görülür. Tiroidinin yalnızca bir tarafı alınan kişilerin yaklaşık %75'i, ameliyattan sonra hormon replasman tedavisine gerek kalmadan yeterli tiroid hormonu üretebilmektedir.
Düzenli egzersiz sağlıklı bir yaşam tarzının önemli bir parçasıdır. Tiroid hastalığınız varsa egzersiz rutininizi değiştirmenize gerek yoktur. Egzersiz vücudunuzun tiroid hormonlarını boşaltmaz ve egzersiz yapmak size zarar vermez. Yine de bir egzersiz rutinine başlamadan önce bunun sizin için uygun olduğundan emin olmak için doktorunuzla konuşmanız önemlidir.
Tiroid hastalığı genellikle ömür boyu süren ve sürekli olarak yönetmeniz gereken tıbbi bir durumdur. Bu genellikle günlük bir ilaç rutini ile devam eder. Doktorunuz tedavilerinizi izleyecek ve zaman içinde ayarlamalar yapacaktır. Ancak tiroid hastalığınız varsa genellikle normal bir hayat yaşayabilirsiniz. Sizin için doğru tedavi seçeneğini bulmak ve hormon seviyenizi yönetmek biraz zaman alabilir, ancak bu tür rahatsızlıkları olan kişiler genellikle hayatlarını pek fazla kısıtlama olmadan yaşayabilirler.