2 Üriner sistem: İdrarı oluşturan (böbrekler) İdrarı ileten organlar (Üreterler, vezika ürinarya ve üretra). Sistemin organları, organizmada metabolizma sonucu oluşan son ürünlerin kandan süzülmesini ve dışarı atılmasını sağlarlar. Böylece vücut sıvıları, içerik ve yoğunluk bakımından düzenlenmeye çalışılır.
3 A-BÖBREKLER Sağlı sollu olarak karın boşluğunun arka bölgesinde bulunurlar. Fibröz kapsül, böbreğin hilusundan içeri girerek organın intersitisyum unu oluşturur. İntersitisyumun barındırdığı bölümler ise böbreğin parenşim üniteleridir.
4 Böbrekler : Parenşim intersitisyum
5 Böbrek parenşimi, kanatlılarda ve memelilerde embriyonal kökenine göre iki farklı kısım gösterir: 1. Nefrogen mezenşimden (metanefrotik taslaktan) gelişen nefron 2. Wolff kanalından (mezonefroz kanalından) köken alan toplayıcı borucuklar
6 Bu parenşim üniteleri ve intersitisyum, böbrekte kendine özgü bir yayılış gösterir. Buna göre böbrek dokusunda iki bölge ayırdedilir: Korteks Medula
7 Korteks içerdiği oluşumların iyi boyanmasından ötürü koyu renkli, Medula ise yine içerdiği birbirine paralel uzanan kanallardan ötürü çizgili ve bunların soluk boyanması sonucu da açık renkli görülür. Korteks ve medula arasındaki sınır, girintili çıkıntılıdır. Bunlar medulaya doğru uzanan kortikal labirint'ler ile kortekse doğru uzanan medular radiyus'lardır.
8 Bir böbrek lopçuğu, renal piramid ve onu örten korteksten oluşur.
9 Embriyonal dönemde böbrek, birbirinden ayrı lopçuklar (renkuluslar = böbrek piramitleri) halinde meydana gelir. Doğumdan sonra bu lopçuklar kısa bir sürede gelişerek şekillenmelerini tamamlarlar. Bu gelişme durumuna göre farklı böbrek yapıları ortaya çıkar:
10 1.Böbrek piramitleri bütün bölümlerinde (korteks ve medula'da) birbiriyle kaynaşır ve dış yüzü düz, tek papillalı böbrek oluşur (küçük ruminantlar, karnivorlar ve equideler). Köpek
11 2.Söz konusu piramitler, gruplar oluşturacak şekilde birbirleriyle kaynaşırlar; ancak, gruplar arasında medula-korteks bölümleriyle bir kaynaşma meydana gelmez, sadece orta kısımlarından birleşir. böylece oluşan böbrek, dış yüzü yarıklı ve çok papillalı bir yapı kazanır (büyük ruminantlar).
12 3.Böbrek piramitlerinin gruplar halinde birbirleriyle birleşmesi sadece kortekste gerçekleşir, medulada olmaz; sonuçta da dış yüzü düz fakat çok papillalı böbrekler şekillenir (insan ve domuz).
14 Korpuskulum renis (Malpighi cisimcigi) Kortekste yer alır. İki bölümden oluşur; glomerulus Bowman kapsülü Korpuskulum renis'in, glomerulus'u oluşturan aferens (giren) ve eferens (çıkan) arteriyollerin bulunduğu kısmına damar kutpu, onun tam karşısında bulunan ve süzülen sıvıyı ileten tüpün başlangıç kısmına ise idrar kutpu denir.
15 Damar kutbunda, aferens arteriyolden geçen kan miktarını düzenleyen mekanizma bulunur.
16 1 -Glomerulus: Böbrek lopçukları arasında uzanan A. interlobularis, korteks içinde sağlı sollu kollar verir. Kolların her biri aferens arteriyol olarak bu oluşumun başlangıcını yapar. Aferens arteriyol özel bir arteriyel kılcala dönüşür.
17 Arteriyel kılcal birkaç kat kendi üzerine kıvrılarak ve anastomozlar da yaparak bir yumak (glomerulus) şekillendirir. Sonra kılcal yumak tekrar arteriyole dönüşür; bu, eferens arteriyoldür ve çapı aferens arteriyol'den daha küçüktür. Kılcalın duvar yapısını, ince bir bazal membran üzerine oturan çok dar sitoplazmalı endotel hücreleri ve mezangiyal hücreler oluşturur.
18 Endotel hücrelerinin özellikle çekirdeğin yan taraflarında kalan çok ince sitoplazmalı kısımları delikçiklidir (pencereli kılcal). Böylece kılcalın lumenindeki sıvı, yüksek hidrostatik basıncın etkisiyle kolaylıkla dışarı çıkar (filtrasyon).
19 Glomerulusun yapısına kapillar ağlar arasında yer alan mezangiyum adı verilen bağ dokusu da katılır. Mezangiyum, mezangiyal hücrelerden oluşur. Fagositoz aktivitesi olan bu hücreler ekstraselüler matriks, prostoglandinler ve sitokinler salgılarlar. Sitoplazmalarında kontraktil proteinler bulunduğundan kasılarak glomerular kapillardaki kan akışı kontrolüne ve glomerular filtrasyona katkı verirler.
20 2- Bowman kapsülü: İki yapraktan oluşur. Her iki yaprak da epitel hücrelerinden ibarettir. İç (viseral) yaprak kılcal damarları (kılcal yumağı) sarar. Bu yaprağı oluşturan hücrelerin, kılcallar üzerine oturan uzunca sitoplazma uzantıları vardır. Ayak biçimindeki uzantılardan ötürü bu hücrelere podosit denir. Podositlerin sitoplazmalarında pek çok mikrotubulus bulunur.
21 Bowman kapsülünün dış (pariyetal) yaprağını ise yassı epitel hücreleri oluştururlar. İki yaprak arasında bir boşluk (kavum glomeruli ya da Bowman aralığı) vardır. Kılcal yumaktan süzülen sıvı (ultrafiltrat) podositlerin arasındaki açıklıklardan Bowman aralığına geçer.
22 Ancak, bu geçiş sırasında bazal membran engeli de aşılmak durumundadır. Glomerular bazal membranın (GBM) iç yüzünde endotel hücreleri ve dış yüzünde ise podositler vardır. Bu membran, kapilların ve podositlerin oluşturduğu bazal laminaların kaynaşmasından meydana gelir.
23 Tubulus proksimalis: İdrar kutbundan başlar. Bowman kapsülündeki pariyetal yaprağın devamı şeklindedir. Çok kıvrımlı olarak başlar (pars kontorta) ve düz parça (pars rekta) halinde devam eder.
24 Tubulus proksimalis Bowman aralığına geçen ultrafiltratın geri emilmesini (reabzorbsiyon) büyük ölçüde (yaklaşık 3/4'ü) sağlayan bölümdür.
25 Tubulus proksimalis in duvarını oluşturan ve asit boyalarla koyu boyanan kübik ya da basık pirizmatik hücrelerin apikal yüzleri, ışık mikroskopu ile fırçamsı kenar görünümündedir. Bu fırçamsı kenar, tubulusun lumenini de daraltır. Elektron mikroskopik görünümleriyle bunlar mikrovilluslardır. Bu oluşumlar sayesinde emilim yüzeyi çok genişler.
26 Böbrekte çok fazla miktarda sıvı hareketi vardır. Bu işlev, özgün bir farklılaşma gösteren tubuluslar sistemiyle gerçekleştirilir. Tubulus proksimalis'de özellikle su, glikoz, küçük moleküllü proteinler ve kimi iyonlar geri emilirler.
27 Su ve protein moleküllerinin alınması, örtülü veziküller yardımıyla pinositoz yoluyla gerçekleşir. Bu nedenle atılan idrarda protein bulunmaz. Sodyum ve klor iyonlarının büyük bir kısmının geri emilmesi, su ile birlikte gerçekleşir; bu olguda bazal labirint (BL) en önemli fonksiyonu görür.
28 Bazal labirintin genişlemiş olan aralıklarına ultrafiltrattan rezorbe edilen sodyum iyonları pompalanır. Böylece hipertonik duruma gelen aralıklar hücreden su çeker.
29 Hücrelerin bazalindeki iyon yoğunluğu, hücrelerden dışarıya devamlı bir sıvı akımı sağlar. Bu durum, tubulus proksimalis yakınındaki eferens arteriyol'den köken alan kılcallarla da (peritubuler kapilar ağ) desteklenir.
30 Ultrafiltrasyondan sonra eferens arteriyol içersinde kalan yüksek viskozitedeki kan, tubulus proksimalis hücrelerinin bazalinde onkotik basıncın artmasına neden olur; Artan bu onkotik basınç da reabzorbsiyon sırasında etkili bir biçimde transselüler sıvı akımını destekler.
31 Henle kulpu (Tubulus intermediyus) İnen (desendens) ve çıkan (asendens) olmak üzere iki kol halindedir. Henle kulpu primer idrarın hipertonik durumdaki sekunder (son) idrara dönüşmesinde görevli, yoğunlaştırıcı bölümdür.
32 1.İnen Henle Tubulus proksimalisin devamıdır. Medula'da bulunur. çapı en dar olan tüptür. Bu tüpün duvarını oluşturan hücreler yassıdır. Yassı olan bu hücrelerin çekirdekleri, lumene doğru şişkinlik yapar.
33 Kesitlerde kılcal damarlarla karıştırılabilir. Ancak, kılcalların çekirdekleri heterokromatiktir ve sitoplazmaları daha azdır. İnen Henle bölümündeki hücrelerin membranları, fazla miktarda suyun geçişine elverişlidir. Ancak, aynı hücrelerin membranları suda erimiş durumdaki maddeler için geçirgen değildir.
34 2. Çıkan Henle: Bu da inen henle gibi düz uzanan bölümdür ve meduladadır. Çıkan henle, inen henle'den daha geniş çaplıdır.
35 2. Çıkan Henle: Duvarını oluşturan kübik epitel hücrelerinin sınırları belirgin değildir. Bu hücrelerin sitoplazmaları asit boyalarla koyu tonda boyanır. Çıkan henle su için geçirgen değildir, fakat suda erimiş maddeler için (tuz, üre) geçirgendir.
36 Bu nedenle böbrek korteksinde izotonik olan intersitisyel sıvı, korteks-medula sınırından itibaren hipertonik hale gelir, Kanalcıkların lumenindeki primer idrar, papillaya doğru tuz ve üreden zenginleşir.
37 Çıkan Henle kortekse girerek, ait olduğu korpuskulum renis e doğru gider ve tubulus distalis in pars rekta sına karışır.
38 Tubulus distalis Tubulus distalis, çıkan henle'nin devamında düz parça (pars rekta) ile ondan sonraki kıvrımlı parça'dan (pars kontorta) ibarettir. Korteks'te bulunurlar.
39 Tubulus distalis Tubulus proksimalis'den daha kısadırlar; bu yüzden kesitlerde tubulus proksimalis lere göre daha seyrek görülürler.
40 Tubulus distalis Tubulustaki hücrelerin sınırları belirgin değildir, sitoplazmaları da asit boyalarla soluk boyanır. Düzenli, belirgin bir fırçamsı kenar yoktur. Bu yüzden lumenleri, proksimalis'lerden daha geniştir.
41 Tubulus distalis Lumene bakan hücre yüzeyi kısa, düzensiz, seyrek mikrovilluslar taşır. Bu yüzden tubulus proksimalis den daha az reabzorbsiyon yapar
42 Tubulus distalis'de hormonal kontrol yoluyla (aldosteron ve antidiuretik hormon) öncelikle elektrolitlerin (Na, K, CI) ve suyun atılmasında duyarlı bir ayarlama yapılır. Bu yüzden tubulus distalis asit-baz dengesinin ve su metabolizmasının düzenlenmesinde, dolayısıyla tüm organizmada iç ortamın sabit tutulmasında büyük önem taşır.
43 Tubulus distalis'in aferent arteriyol'e komşu olan duvarında epitel hücreleri sıkışık, yüksek prizmatiktir ve tubulusun lumenine doğru uzanan bir plak (disk) şekillendirir; buna makula densa denir.
44 Makula densa da damar kutpunda, aferens arteriyol'den geçen kan miktarının düzenlenmesinde rolü bulunan oluşumlardandır.
45 Tubulus konektivus (Tubulus connectivus): Tubulus distalis 'lerden sonraki kısa bağlantı kollarıdır. Duvarlarının, sınırları çok belirgin, sitoplazmaları iyi boya almayan kübik hücreler oluşturur. Korteks-medula sınırında uzanan bu tüpler birleşerek medulaya geçerler ve böbreğin toplayıcı borucuklarını şekillendirirler.
46 2- TOPLAYICI BORUCUKLAR: Böbrek parenşiminin bu bölümündeki oluşumlar da şunlardır: a) Tubulus kolektivus b) Duktus papilaris
47 Tubulus kolektivus (Tubulus collectivus): Tubulus konektivus'lardan sonraki borucuklardır. Medulanın kortekse komşu olan kısmından, medular radiyuslardan başlarlar.
48 Tubulus kolektivus Duvarlarını oluşturan epitel hücrelerinin sınırları çok belirgindir. Bu hücreler organelden fakir ve soluk sitoplazmalıdır. Başlangıçta basık pirizmatik olan hücreler, pelvis renalis'e doğru yüksek prizmatik bir şekil alırlar; buralarda çapları da çok artar. Tubulus kolektivus'ların da özellikle su için reabzorbsiyon yetenekleri vardır.
49 Duktus papilaris: Tubulus kolektivus'ların birleşmesiyle şekillenir. Duvarı genellikle tek katlı çok yüksek pirizmatik, tek parmaklılar ve büyük gevişgetirenlerde ise değişken epitel söz konusudur. İçinde sekunder (son) idrarı taşıyan bu kanal, pelvis renalis'e açılır.
50 B- REGÜLASYON OLAYLARI: Bu düzenlemede temel olarak miyogen humoral sinirsel mekanizmalar söz konusudur. Bu mekanizmalar birbirinden bağımsız ya da birlikte etkili olurlar.
51 Burada görevli morfolojik yapılar şunlardır: 1- Arteriyola aferens'deki yastıkçıklar 2- Tubulus distalis'deki makula densa 3- Arteriyola aferens ve eferens arasında (mezangiyum'da) bulunan Goormaghthig ya da mezangiyum hücreleri.
52 Aferens arteriyol glomerulus kılcallarına geçmeden önce, endotel ve mediya katmanı arasında iki farklı hücre tipi taşıyan yastıkçık şeklinde kalınlaşma gösterir (damar kutpu yastıkçığı). Bu hücreler: Sirküler seyirli, ince düz kas hücreleri ve Poligonal (miyoepiteloid) hücreler'dir.
53 Miyoepiteloid hücrelerin sitoplazmalarında bol miktarda asidofilik granüller bulunur; bu yüzden bunlara granüllü hücreler ya da juxtaglomerular hücreler de denir.
54 Söz konusu granüller renin hormonu içerirler. Bu hormon kanda bulunan angiyotensinogen'e etki yaparak angiyotensin'e dönüştürme yeteneğindedir. Mezangiyum'daki hücreler de aynı tiptedirler.
55 Aferens arteriyol'deki yastıkçıklarda düz kas hücrelerinin ve bunlarla birlikte renin salgılayan hücrelerin fonksiyonu sonucu vazokonstriksiyon sağlanır ve filtrasyon hızı düşürülür (miyogen yanıt).
56 Humoral regulasyon, makula densa ile granüllü hücrelere (juxtaglomerular hücreler) bağlıdır. Tubulus distalis'in yastıkçığa komşu olan duvarı, bir sıra yüksek prizmatik ve sıkışık bir diziliş gösteren hücrelerden yapılmıştır. Makula densa denilen bu duvarın karşısında yer alan hücreler ise basık pirizmatik ve geniş tabanlıdırlar. Makula densa hücreleri çok ince bir bazal membran üzerine otururlar.
57 Şemoreseptorik olan bu hücreler, tubulus sıvısındaki Na + ve CI - iyonları konsantrasyonunun değişmesine karşı çok duyarlıdırlar. Glomerular filtrasyon hızı değiştiğinde makula densa bölgesinde iyon konsantrasyonu da değişir ve makula densa hücreleri, büyük olasılıkla bunlara komşu olan granüllü hücreleri renin salgılama yönünde uyarır ve bu suretle kan akımını düzenleyen angiyotensin sisteminin devreye girmesini sağlar.
58 Sinirsel mekanizmada otonom sinir sistemi rol oynar. Eferens arteriyole ulaşan vazokonstriktorik (sempatik) refleksler, duruma göre akım koşullarına ve glomerulus kılcallarındaki basınca etki edebilirler ve bunun sonucu filtrasyon hızı değişir.
59 Ayrı bir regülasyon mekanizması olarak glomerulus, kendi filtrasyon hızını değiştirebilir. Bu durum, podositlerin aralarında kalan yarıkların küçülebilmesi ya da büyüyebilmesi yoluyla gerçekleşir. Keza kış uykusuna yatanlarda (Hibernator lar) kış uykusu döneminde podositlerdeki yarıkların son derece daralması, bazal membranın kalınlaşması ve endotel porlarının sayısında azalma sonucu, idrar yapımı ileri derecede düşer.
60 Ayrıca HORMONAL DÜZENLEME ile toplayıcı borucukların geçirgenliği de değişir. Borucuklardaki epitel hücrelerinin membranları, antidiüretik hormon (ADH) için özel reseptörlere sahiptir. Söz konusu hormonun bulunmadığı durumlarda (Diabetes insipidus)toplayıcı borucukların epitelleri suyu geçirme özelliklerini kaybederler ve sonuçta böbreğin de yoğunlaştırma yeteneği ileri derecede düşerek fazla miktarda ve çok düşük yoğunlukta idrar atılır. Bu ise iç ortamın kurumasına (eksikoz) neden olur.
61 C- İDRARI İLETEN ORGANLAR Böbrekte şekillenen idrar, çok papillalı böbreklerde duktus papilaris'lerden kaliks renalis'lere ve oradan da pelvis renalis'e geçer. Tek papillalı böbreklerde bu geçiş, duktus papilaris'lerin doğrudan pelvis renalis'e açılmasıyla gerçekleşir.
62 KALiKS RENALİS- CALIX RENALlS: Çok papillalı böbreklerde görülür. Her papilla ayrı ayrı bu oluşumlarla çevrilidir. Bunların her biri küçük birer pelvis renalis karşılığıdır.
63 PELVİS RENALİS: Tunika mukozası çok katlı değişken epitele sahiptir. Lamina propriyasında tek parmaklılarda müköz bezler bulunur. Tunika muskularisi düz kas hücrelerinden oluşur. Tunika adventisya, en dışındaki katmandır.
64 ÜRETER: İdrarı keseye ileten sağlı sollu iki borudur. Tunika mukozası lumene doğru uzunluğuna dürümler yapar. Bu yüzden enine kesitlerde lumen, yıldız şeklinde görünür. Tunika mukoza burada da değişken epitele sahiptir.
65 Üreterin başlangıç kısmında lamina propriya içerisinde tek parmaklılarda mükoz bezler bulunur. İçte ve dışta uzunluğuna, ortada enine yönlenen düz kaslardan yapıllı tunika muskularis güçlü bir kas kitlesi oluşturur. Bu kas kontraksiyonu ile idrar, peristaltik hareketlerle vezika ürinarya'ya iletilir. Üreter'de peristaltik hareketler, mekik biçiminde genişlemeler (peristaltik mekigi) görünümündedir. Bağ dokudan ibaret tunika adventisya (sidik kesesi yakınında tunika seroza), en dıştaki katmanı oluşturur.
66 VEZİKA ÜRİNARYA-VESICA URINARIA (SİDİK KESESİ): İdrarın toplandığı bu kesenin duvarı tunika mukoza, tunika muskularis ve tunika seroza ana katlarını içerir. Tunika mukoza üreterdeki yapıyı gösterir. Ancak, çok katlı epitel katmanını daha kalındır.
67 Sidik kesesinin epitel katmanı, kese dolu olduğunda incelerek 3-4 sıralı hücre katmanından oluşur. Bu durumda üst sıradaki hücreler yassı epitele dönüşür. Boş olduğunda ise 6-8 sıralı hücrelerden oluşur. Bu özel durum hücrelerin birbiri üzerine kayma hareketi yapabilmesinden kaynaklanır. Hücrelerdeki bu hareket, hücreler arasında menteşe gibi görev yapan ve plak denen özel bağlantılarla sağlanır. Bu bağlantılar organ boş olduğunda akordeon gibi hücrelerin birbiri üzerinde kaymasını sağlar. Organ dolmaya başladığında hücre yüzeyine zarar vermeksizin menteşenin açılmasıyla bu hücreler uzar.
68 ÜRETRA-URETHRA: Dişide (uretra feminina) ve erkekte (uretra maskulina) ayrı özellikler taşır. Dişide tamamı idrar boşaltma yolu olarak görev görür. Erkekte iki bölümü vardır. Bunlardan pars pelvina sadece idrar boşaltma işini yapar, pars penis (pars spongiyoza) bölümü ise ejakulatın atılmasını da üstlenir. Genel olarak çok katlı değişken epitele sahip olan üretra mukozası, orifisyum üretra eksterna yakınıda çok katlı yassı özellik kazanır.
69 Hem erkek hem de dişi üretra'sında mukoza sık sık uzunluğuna kıvrımlar (pilikalar) yapar. Bunlar lumenin genişlemesine olanak sağlarlar. Üretranın mukozasında küçük, alveolar bezler bulunur. Gl. üretralis ya da Littre bezleri denilen bu oluşumlar, seksüel uyarımlarda üretra lumenine. alkali bir mukus salgılarlar.
ÜRİNER SİSTEM HİSTOLOJİSİ Prof.Dr.Yusuf NERGİZ SUNUM PLANI Üriner sistem hakkında genel bilgi Böbrek kan dolaşımı Böbrek histofizyolojisi Böbreklerin morfolojik yapısı (Kapsula,korteks,medulla nefron ve
ADIM ADIM YGS LYS 184. Adım BOŞALTIM SİSTEMİ 3 2) Geri Emilim (Reabsorpsiyon) Bowman kapsülüne gelen süzüntü geri emilim olmadan dışarı atılsaydı zararlı maddelerle birlikte yararlı maddelerde kaybedilirdi.
ÜRİNER SİSTEM 1-BÖBREK(2) 2-ÜRETER(2) 3-İDRAR KESESİ 4-ÜRETHRA ÜRİN Üre Ürik asit Kreatinin Belirli yabancı maddeler ve onların parçalanma ürünleri Elektrolitler Su(Değişik miktarda) BÖBREĞİN ÖNEMLİ Ürin
MEZODERMDEN MEYDANA GELENLER ÜROGENİTAL SİSTEMİN GELİŞMESİ İntermedier mezodermin ürogenital plak adı verilen bölgesinden meydana gelir.( Sidik kesesi ve üretra epiteli hariç ) Önce üriner sistem sonra
Omurgalılarda Boşaltım Organı (Böbrekler) Omurgalıların boşaltım organları böbreklerdir. Ancak omurgalılarda pronefroz, mezonefroz ve metanefroz olmak üzere üç tip böbreğe rastlanır. Pronefroz böbrek tipi
EPİTEL DOKUSU Prof. Dr. Levent ERGÜN https://www.google.com.tr/search?q=centrosome&espv=2&biw=1280&bih=918&source=lnms&tbm=isch&sa=x&ved=0ahukewjvgupqk7dsahvrd5okhsgcc- 0Q_AUIBigB#tbm=isch&q=epitehelial+cell+types&*&imgrc=leEWEd2z9XOqMM:
HÜCRE ZARINDA TAŞIMA PROF. DR. SERKAN YILMAZ Hücre içi ve hücre dışı sıvılar bileşimleri yönünden oldukça farklıdır. Hücre içi sıvı intraselüler sıvı, hücre dışı sıvı ise ekstraselüler sıvı adını alır.
Boşaltım Sistemi Fizyolojisi 1 Boşaltım sistemi (üriner sistem) Homeostasise katılan en önemli organ sistemlerinden biridir. Vücut sıvılarının hacim ve içeriğinin kontrolü Kan basıncının düzenlemmesi ph
ÜNİTE 8 Boşaltım Sistemi Fizyolojisi Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Amaçlar Nefronların yapısını ve idrar oluşumunu, Glomerul filtrasyon hızı ve klirens kavramını, Jukstaglomeruler aparatus ve renin-anjiotensin
BOŞALTIM SİSTEMİ HİSTOLOJİSİ DERS NOTLARI Çalışan bir fabrika faaliyetlerini devam ettirebilmek için üretim sırasında ortaya çıkan tüm atık ürünlerini devamlı bir şekilde uzaklaştırmak zorundadır. Tarifi
Doç. Dr. Alev Gürol BAYRAKTAROĞLU EXTRAEMBRİYONAL KESELERİN MEYDANA GELİŞİ Zigottan sonraki gelişmelerle uterusa ulaşmış olan blastosist in intrauterin tesirlere ve dış basınçlara karşı korunması gerekir.
II.Hayvansal Dokular Hayvanların embriyonik gelişimi sırasında Ektoderm, Mezoderm ve Endoderm denilen 3 farklı gelişme tabakası (=germ tabakası) bulunur. Bütün hayvansal dokular bu yapılardan ve bu yapıların
Doç. Dr. Alev Gürol BAYRAKTAROĞLU EXTRAEMBRİYONAL KESELERİN MEYDANA GELİŞİ VE GÖBEK KORDONU Zigottan sonraki gelişmelerle uterusa ulaşmış olan blastosist in intrauterin tesirlere ve dış basınçlara karşı
Özofagus Mide Histolojisi Sindirim kanalını oluşturan yapılar Gastroıntestınal kanal özafagustan başlayıp anüse değin devam eden değişik çaptaki bir borudur.. Ağız, Farinks (yutak), özafagus(yemek borusu),
BOŞALTIM SİSTEMLERİ Solunum ve sindirim olayları ile aktif hücresel metabolizma sonucunda meydana gelen artık ürünlerin organizmadan dışarı atılması olayına boşaltım denir. Omurgasız ve omurgalı hayvanlarda
BOŞALTIM SİSTEMİ Metabolizma (yapım- yıkım olaylarıdır) sonucu hücrelerde ortaya çıkan zararlı artık maddelerin dışarı atılması olayına boşaltım denir. Boşaltım sistemleri canlılardaki yararsız ve zararlı
Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç
ÜN TE 15 Canlıların iç dengelerini kararlı tutmak için bazı maddeleri belirli oranlarda atmalarına boşaltım denir. Boşaltımda amaç homeostasiyi sağlamaktır. y CO2 y H2 y O2 Tuz Üre Ürik asit Amonyak Safra
ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ İdrar oluşturmak... Üriner sistemin ana görevi vücutta oluşan metabolik artıkları idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırmak ve sıvı elektrolit dengesini korumaktır. Üriner
ENDOTEL YAPISI VE İŞLEVLERİ Doç. Dr. Esra Atabenli Erdemli Endotel, dolaşım sistemini döşeyen tek katlı yassı epiteldir. Endotel hücreleri, kan damarlarını kan akımı yönünde uzunlamasına döşeyen yassı,
11. SINIF KONU ANLATIMI 32 DUYU ORGANLARI 1 DOKUNMA DUYUSU DUYU ORGANLARI Canlının kendi iç bünyesinde meydana gelen değişiklikleri ve yaşadığı ortamda mevcut fiziksel, kimyasal ve mekanik uyarıları alan
FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki
EPİTEL DOKUSU Prof. Dr. Levent ERGÜN SALGI EPİTELİ Salgı hücreleri organizmanın bütününü ilgilendiren olaylarda kullanılmak amacıyla madde sentezler ve bunu dışarı verirler. Sekresyon sadece salgı epiteline
HAYVANSAL HÜCRELER VE İŞLEVLERİ YRD. DOÇ. DR. ASLI SADE MEMİŞOĞLU RESİM İŞ ZEMİN KAT ODA: 111 firstname.lastname@example.org KONULAR HAYVAN HÜCRESİ HAYVAN, BİTKİ, MANTAR, BAKTERİ HÜCRE FARKLARI HÜCRE ORGANELLERİ
ASİT- BAZ DENGESİ VE DENGESİZLİKLERİ Prof. Dr. Tülin BEDÜK 2016 Herhangi bir çözeltinin asitliği veya bazlığı içindeki hidrojen iyonunun (H + ) konsantrasyonuna bağlıdır. Beden sıvılarının asit-baz dengesi
GAZ ALIŞVERİŞİ O2'li solunum yapan canlıların bazılarında O2'in alınıp CO2'in atılmasını sağlayan yapılar bulunur.bu yapı ve organlar solunum sistemini oluşturur. solunum ------>solunum organlarıyla dış
SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye
ÜRİNER SİSTEM Üriner sistem iki adet böbrek, bunların üreterleri, mesane (idrar kesesi) ve uretradan oluşur. Böbrekler hayat için esasi olup, ürinin oluşması ve vücut dışına atılması fonksiyonunu görürler.
DİŞİ ÜREME ORGANLARI Dişi üreme organları dişi gamet hücresi ovumu (yumurtayı) üreten ovaryumlar ile ovumun döllendiği, döllenme sonrasında gebeliğin şekillendiği ve gelişen yavrunun dışarı çıkarıldığı
HÜCRE Dicle Aras Hücre bölünmesi, madde alışverişi ve metabolizması Hücre Bölünmesi Hücre bölünme ve çoğalması iki şekilde gerçekleşir. Vücut soma hücrelerinin bölünme ve çoğalma biçimi Mitoz (mitosis),
KAS DOKUSU Kontraksiyon özelliği gelişmiş hücrelerden oluşur Kas hücresi : Fibra muskularis = Kas teli = Kas iplikleri Kasın Fonksiyonu Hareket Solunum Vücut ısısının üretimi İletişim Organların kontraksiyonu
MİDE (Gaster-Ventrikulus ) Besin maddelerinin toplandığı geniş boşluklu bir organdır. Organ duvarının lumene bakan bölümü (tunika mukoza), evcil hayvanlarda farklı yapısal özellikler gösterir. Buna göre
DERS : BİYOLOJİ KONU: HÜCRE BELKİDE BİYOLOJİNİN EN TEMEL KONUSU EN ZEVKLİ KONUSUNA BAŞLAYALIM ARKADAŞLAR!!! Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimidir.( Virüsler hariç) Şekil: Bir hayvan
Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.
Fen ve Teknoloji 1. Ünite Özeti Hücre Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme. *Canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı birimine hücre denir. *Hücrenin temel kısımları: hücre zarı, sitoplâzma ve
KAZANIMLAR; BOŞALTIM SİSTEMİ. KARACİĞER: Proteinlerin kullanılması sonucunda amonyak açığa çıkmaktadır. Zehirli olan amonyağı daha az zararlı olması için üreye dönüştürmektedir. 1. Boşaltım sistemi ile
HİSTOLOJİ DrYasemin Sezgin HİSTOLOJİ - Canlı vücudunu meydana getiren hücre, doku ve organların çıplak gözle görülemeyen (mikroskopik) yapılarını inceleyen bir bilim koludur. - Histolojinin sözlük anlamı
GENEL SORU ÇÖZÜMÜ ENDOKRİN SİSTEM 1) Aşağıdaki hormonlardan hangisi uterusun büyümesinde doğrudan etkilidir? A) LH B) Androjen C) Östrojen Progesteron D) FUH Büyüme hormonu E) Prolaktin - Testosteron 2)
Kalbin Kendi Damarları ve Kan kaynakları; Koroner Damarlar Kalp kası beyinden sonra en fazla kana gereksinim duyan organdır. Kalp kendini besleyen kanı aortadan ayrılan arterlerden alır. Bu arterlere koroner
Solunum Sistemi Fizyolojisi 1 2 3 4 5 6 7 Solunum Sistemini Oluşturan Yapılar Solunum sistemi burun, agız, farinks (yutak), larinks (gırtlak), trakea (soluk borusu), bronslar, bronsioller, ve alveollerden
Adrenal Korteks Hormonları Doç. Dr.Fadıl Özyener Fizyoloji AD Bu derste öğrencilerle Adrenal korteks hormonlarının (AKH) sentez ve salgılanması, organizmadaki hücre, doku ve sistemlerde genel fizyolojik
DOKU Dicle Aras Doku ve doku türleri Doku Bazı özel görevler üstlenmiş hücre topluluklarıdır. Bir doku aynı yönde özelleşmiş hücre ve hücreler arası maddelerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. İntrauterin
VEYSEL TAHİROĞLU ÜREME ORGANLARI Üreme organları üremeye ilişkin işlevlerin (gametlerin oluşumu, cinsel birleşme, gebelik, doğum vs.) gerçekleşmesini sağlayan organlardır. Üreme (Reprodüksiyon) Tüm canlıların
Embriyoloji, genel anlamıyla canlıların oluşmasını ve gelişmesini inceleyen bir bilim dalıdır. İnsan ve memeli hayvanların doğumdan önceki, kanatlı hayvanların ise kuluçka dönemindeki hayatını inceler.
DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ Kan, kalp, dolaşım ve solunum sistemine ait normal yapı ve fonksiyonların öğrenilmesi 1. Kanın bileşenlerini, fiziksel ve fonksiyonel özelliklerini sayar, plazmanın
KAN DOKUSU Prof. Dr. Levent ERGÜN 1 Kan Dokusu Plazma (sıvı) ve şekilli elemanlarından oluşur Plazma fundememtal substans olarak kabul edilir. Kanın fonksiyonları Transport Gaz, besin, hormon, atık maddeler,
SAFRA KANAL SİSTEMİ VE SAFRA KESESİ Yrd.Doç.Dr.Sevda Söker Safra Kanal Sistemi; Safranın hepatositten safra kesesine Safra kesesinden bağırsağa aktığı Çapı giderek artan kanallar sistemi En küçük dalı,
BMM307-H02 Yrd.Doç.Dr. Ziynet PAMUK email@example.com 1 BİYOELEKTRİK NEDİR? Biyoelektrik, canlıların üretmiş olduğu elektriktir. Ancak bu derste anlatılacak olan insan vücudundan elektrotlar vasıtasıyla
Bölüm 04 Ders Sunusu Hücre Zarlarından Geçiş Eric P. Widmaier Boston University Hershel Raff Medical College of Wisconsin Kevin T. Strang University of Wisconsin - Madison Copyright The McGraw-Hill Companies,
Hücre zarı özellikleri ve görevleri 1-Hücreyi çepe çevre kuşatır 2-Yağ-protein ve karbonhidrattan oluşur.temel yapı yağdır. 3-Hücreye şekil verir 4-Hücreyi dış etkilerden korur 5-Bazı organelleri oluşumunda
FİZYOLOJİ 1 Fizyoloji Nedir? Canlıyı oluşturan doku ve organların fonksiyonlarını ve bu fonksiyonların nasıl yerine geldiklerini inceleyen bir bilim dalıdır. Yaşayan organizmaları inceler Yaşayan organizmaların
BOŞALTIM SİSTEMLERİ Metabolizma sonucu hücre ve dokularda bazı zararlı maddeler oluşur.bu maddelerin hücrelerden ve dolayısıyla organizmadan uzaklaştırılmasına boşaltım denir. Vücutta oluşan artık maddelerden
11. SINIF KONU ANLATIMI 43 SİNDİRİM SİSTEMİ 2 SİNDİRİM SİSTEMİ ORGANLARI 4) Mide Tek gözlü torba şeklinde olan, kaburgaların ve diyaframın altında karın boşluğunun sol üst bölgesinde, yemek borusu ve ince
A. GAZ ALIŞ VERİŞİ Gaz Alışverişi, İnsanda Solunum Sistemi Canlılarda hayatsal olayların sürdürülebilmesi için gerekli olan enerji hücresel solunumla elde edilir. Genellikle oksijenli olarak gerçekleşen
Dolaşımın Sinirsel Düzenlenmesi ve Arteryel Basıncın Hızlı Kontrolü Prof.Dr.Mitat KOZ DOLAŞIMIN SİNİRSEL KONTROLÜ Doku kan akımının her dokuda ayrı ayrı ayarlanmasında lokal doku kan akımı kontrol mekanizmaları
ADIM ADIM YGS LYS 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1 EMBRİYONUN DIŞINDA YER ALAN ZARLAR Zigotun gelişmesi ardından oluşan embriyo; sürüngen, kuş ve memelilerde
Böbrek ve İdrar Yollarını Etkileyen Maddeler Prof.Dr. Ender YARSAN A.Ü.Veteriner Fakültesi Farmakoloji ve Toksikoloji Anabilim Dalı İdrar söktürücüler İdrarı asitleştiren veya alkalileştiren Vücutta su
I ÖZ Bu çalışmada Kepez/AYDIN dan Haziran 2005 tarihinde toplanan 10 yetişkin L. stellio nun (5, 5 ) sindirim kanalının bir bölümünü oluşturan ince barsak ve kalın barsağının genel histolojik yapısı ortaya
skelet sistemi tek ba ına vücudu hareket ettiremez. Herhangi bir hareket için gerekli kuvvet kaslar tarafından sa lanır. Kas dokusu vücutta oldukça fazla bulunur. Sadece iskelet kasları toplam a ırlı ın
11. SINIF KONU ANLATIMI 29 ENDOKRİN SİSTEM 4 BÖBREK ÜSTÜ BEZLERİ (ADRENAL BEZLER) BÖBREK ÜSTÜ BEZLERİ (ADRENAL BEZ) Her bir böbreğin üst kısmında bulunan endokrin bezdir. Böbrekler ile doğrudan bir bağlantısı
ADIM ADIM YGS-LYS 29. ADIM HÜCRE 6- HÜCRE ZARINDAN MADDE GEÇİŞLERİ 3 TURGOR BASINCI: Hücre içindeki suyun hücre çeperine yaptığı basınca TURGOR BASINCI denir. Turgor durumundaki bir hücrenin turgor basıncı
DUYUSAL ve MOTOR MEKANİZMALAR Duyu Algılama, Tepki Verme ve Beyin Algılama beyinsel analiz tepki Sıcaklık, ışık, ses, koku duyu reseptörleri: elektriksel uyarılara dönüşür Uyarı beyin korteksindeki talamus
KALP KASI Kalpte ve kalpten çıkan büyük damarlarda bulunur. Miyofilamanların organizasyonu iskelet kasındakilerle aynıdır; histolojik kesitlerde enine çizgilenme gösterirler. Kalp kası hücreleri interkalar
HÜCRE ZARINDA MADDE İLETİMİ PROF.DR.MİTAT KOZ Nelerin Hücre Zarından geçmesi gereklidir? Besin maddeleri Atık maddeler Hücreye gelen sinyal molekülleri Hücreden gönderilen sinyal molekülleri Sıvı girebilmeli
BOŞALTIM SİSTEMİ FİZYOLOJİSİ Lüzumsuz ve zararlı maddelerin canlı organizmadan atılması işlemine boşaltım denir. *Boşaltım sisteminin görevi ise vücudun su ve tuz dengesini korumaktır. *Diğer önemli görevlerinden
Anatomik Sistemler Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistem İskelet Sistemi İskeletin Görevleri Vücuda şekil verir. Vücuda destek sağlar. Göğüs kafes ve kafatası kemikleri
Burun, anatomik olarak, yüz üzerinde alınla üst dudak arasında bulunan, dışa çıkıntılı, iki delikli koklama ve solunum organı. Koku alma organıdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılır. Diğer taraftan
Fizyoloji Nedir? FİZYOLOJİ KAVRAMI ve HÜCRE Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Canlıyı oluşturan doku ve organların fonksiyonlarını ve bu fonksiyonların nasıl yerine geldiklerini inceleyen bilim dalıdır. Yaşayan
F i z 2 0 8 S i s t e m l e r i n Ko n t r o l M e k a n i z m a l a r ı Hipotalamus ve Hipofiz Hormon Denetim Süreçleri Adnan Kur t Ders Öğretim Üyesi: Prof. Dr. T. Demiralp v1: 30 Nisan 2009 Motivasyon:
Nerede???? İçi boş organların duvarı, Kan damarlarının duvarı, Göz, Kıl follikülleri. Düz Kas Mesane Uterus İnce bağırsak Düz Kas İşlevleri İstemsiz kasılma Bazı düz kas hücreleri kollajen, elastin, glikozaminoglikan,
BOŞALTIM SİSTEMİ BOŞALTIM NEDİR? O Vücudumuzda gerçekleşen olaylar sonucunda oluşan karbondioksit, üre, tuz, fazla miktarda bulunan su gibi atık maddelerin dışarı atılmasına boşaltım denir. BOŞALTIM SİSTEMİ
Bitkilerin Yapısı Biyoloji Ders Notları A. TOHUMLU BİTKİLERİN TEMEL KISIMLARI Karasal bitkiler iki organ sistemine sahiptir. Toprakların su ve mineral alınmasını sağlayan toprak altı kök sistemi ve gövde,
HÜCRE #6 HÜCRE İSKELET ELEMANLARI ÇEKİRDEK SELİN HOCA HÜCRE İSKELET ELEMANLARI Sitoplazmanın içinde bulunan özel proteinlerdir. 3 çeşit hücre iskelet elemanı bulunur. Her iskelet elemanının görev ve yapısı
6 Hücre zarları 6 Hücre zarları 6.1 Biyolojik zarın yapısı nasıldır? 6.2 Hücre zarı, hücre tutunması ve tanımasında nasıl bir rol oynar? 6.3 Zardan madde geçişlerinde pasif taşıma 6.4 Zardan madde geçişlerinde
Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre
DEKAN T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2012-2013 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM II IV. DERS (ENDOKRİN ve ÜROGENİTAL SİSTEM) KURULU (11 MART 2013 18 NİSAN 2013) BAŞKOORDİNATÖR DÖNEM II KOORDİNATÖRÜ
Homeostasi - Değişen dış koşullara rağmen nispeten sabit bir iç fizyolojik ortamı sürdürme sürecidir. -Böylece vücut organlarının, normal sınırlarda verimli bir şekilde çalışması sağlanır. İki ana kontrol
GÖRSEL OLMAYAN DUYU SİSTEMLERİ MEKANİK DUYULAR İnsanlarda dokunma, basınç, sıcaklık ve ağrı gibi bir çok duyu bulunmaktadır. Bu duyulara mekanik duyular denir. Mekanik duyuların alınmasını sağlayan farklı