Etiketler: trafik motor sunumu, motor slayt, motor power point gösterisi, ehliyet motor dersi
Motorun Tanımı
Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere motor denir.
Zamanlarına Göre: 1.Dört zamanlı motorlar 2.İki zamanlı motorlar
Kullanılan Yakıtlara Göre a. Benzinli motorlar
b. Dizel motorlar c. LPG motorlar Soğutma Sistemlerine Göre: a. Su soğutmalı b. Hava soğutmalı Yakıtın Yanma Yerine Göre: 1.İçten yanmalı motorlar 2.Dıştan yanmalı motorlar Yapım özelliklerine Göre a. Sıra tipi b. Birbirlerinin karşılarına yatık (Düz, hafif eğik, boksör tipi) c. Sıra halinde bir açı ile birleştirilmiş (V tipi) d. Daire şeklinde (Yıldız tipi) Silindir Sayılarına Göre a. Tek silindirli b. Çok silindirli
1. Silindir bloğu: İçinde silindirlerin bulunduğu ve motor parçalarını üzerinde taşıyan ana parçadır. 2. Silindir kapağı: Silindir bloğu üzerini kapatan ve yanma odalarını meydana getiren kapaktır. 3. Karter: Motor yağına depoluk görevi gören, silindir bloğunun altındaki parçadır. 4. Supap kapağı: Motor üzerindeki supap (külbütör) mekanizmasını dış etkilerden korur. 5. Radyatör: Soğutma suyunun bulunduğu depo. 6. Karbüratör: Benzin-hava karışımını sağlayan parça. 7. Hava Filitresi: Silindirlere giren havayı temizler. 8. Manifoldlar (emme-egzoz): Hava yakıt karışımını silindirlere, yanmış gazları dışarıya taşıyan borulardır.
9. Yağ Filitresi: Motor yağı içindeki yabancı maddeleri temizler. 10. Endüksiyon bobini (Ateşleme): Aküden gelen akımı 15.000-25.000 volta yükselten parçadır. 11. Buji: Benzin-hava karışımını tutuşturan parçadır. 12. Konjektör (regülatör): Şarj dinamosunun ürettiği elektriği doğru akıma çeviren ve 12 volt değerinde düzenleyen parçadır. 13. Enjektör: Dizel motorlarda yakıt püskürten parçadır. 14. Krank mili: Pistonların bağlı olduğu, motorun çalışması sonucu elde edilen hareketin ve gücün motordan alınmasına yarayan mildir.
15. Piston: Silindir içerisinde hareket eden ve hareketi krank miline iletmesine yardımcı olan parçadır. 16. Piston (biyel) kolu: Pistonun doğrusal hareketini krank miline ileten parçadır. 17. Yağ pompası:Karterdeki yağı basınçla hareketli parçalara gönderir. 18. Yakıt pompası (benzin otomatiği): Yakıtı basınçla karbüratöre gönderen parça. 19. Distribütör: Benzinli motorlarda ateşleme sırasına göre bujilere elektrik enerjisi gönderen parçadır. 20. Marş motoru: Motora ilk hareket veren parçadır. Elektrik enerjisini hareket enerjisine çevirir. 21. Alternatör (şarj dinamosu): Araç için gerekli elektrik enerjisini üreten parçadır. Hareket enerjisini elektrik enerjisine çevirir. 22. Su pompası (devirdaim): Suyun silindir içindeki kanallarda dolaşmasını sağlar. 23. Enjektör pompası: Dizel motorlarda yakıtı basınçla enjektörlere gönderen parçadır. 24. Enjektör: Yakıtı toz halinde (pülverize) silindire gönderen parça. 25. Kam (eksantrik) mili: Krank milinden aldığı hareketle bazı motor sistemlerinin çalışmasını sağlayan parçadır. 26. Supaplar: Yakıtın silindirlere alınmasını (emme), egzoz gazlarının silindirden atılmasını sağlayan parçadır (egzoz). 27. Besleme Pompası: Dizel motorlarda mazotu enjektör pompasına ileten parçadır. Dört Zamanlı Motorların Çalışma Sıralaması
1. Zaman : Emme 2. Zaman : Sıkıştırma 3. Zaman : Ateşleme (İş) 4. Zaman : Egzoz
Dört Zamanlı Benzinli Motorların Çalışma Prensipleri
1. Emme: Yakıt-hava karışımının silindire alınması. 2. Sıkıştırma: Silindire alınan havanın sıkıştırılması 3. Ateşleme: Sıkıştırılan yakıt-hava karışımının buji kıvılcımı yardımıyla yakılması. 4. Egzoz: Silindir içinde kalan artık gazların dışarıya atılması.
Dört zamanlı motorlarda pistonun silindir içerisinde dört hareketinden bir iş elde edilir.
Dört Zamanlı Dizel Motorların Çalışma Prensipleri
1. Emme: Silindire temiz havanın alınması 2. Sıkıştırma: Silindire alınan havanın sıkıştırılması. 3. Ateşleme: Sıkıştırılan havanın üzerine yakıtın enjektörle püskürtülerek yanması. 4. Egzoz: Silindir içinde kalan artık gazların dışarıya atılması.
İki Zamanlı Motorların Çalışma Sıralaması
1. Zaman : Emme - Sıkıştırma 2. Zaman : Ateşleme (İş) - Egzoz İki Zamanlı Motorların Çalışma Prensipleri 1. Emme-Sıkıştırma: Silindire yakıt-hava karışımının alınması ve sıkıştırılması. 2. Ateşleme-Egzoz: Sıkıştırılan hava-yakıt karışımının ateşlenmesi ve artık gazların dışarıya atılması.
İki zamanlı motorlarda pistonun silindir içerisinde iki hareketinden bir iş elde edilir.Ateşleme Sistemi
Görevi: Silindirdeki sıkıştırılan yakıt-hava karışımının, buji ucundaki kıvılcım yardımıyla yanmasını sağlar.
Parçaları:
1. Akü: Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Motorun çalışmadığı anda araç için gerekli elektrik enerjisini sağlar. 12 volt elektrik akımı verir. 2.Kontak anahtarı: Elektrik akımının iletilmesi veya kesilmesini sağlayan parçadır. Kontak anahtarı üç devrelidir. Birinci devrede akımı, aydınlatma ve gösterge cihazlarına gönderir. İkinci devrede akımı ateşleme sistemine gönderir. Üçüncü devrede marş moturunu çalıştırır. 3.Endüksiyon bobini: Aküden aldığı 12 voltluk elektrik akımını 15-25 bin volta yükseltir.
4. Distribitör: Endüksiyon bobininden gelen yüksek gerilim elektrik akımını ateşleme sırasına göre bujilere gönderir.
a) Platin: Açılıp kapanarak endüksiyon bobininin yüksek gerilim meydana getirmesine yardımcı olur.
b) Meksefe (kondansatör): Platinin yüksek gerilimden zarar görmesini önler.
c) Tevzi makarası: Yüksek gerilimin sırası ile bujilere gönderilmesini sağlar.
5. Buji: Distribitörden gelen elektrik akımını tırnakları arasında kıvılcım yaratarak silindir içindeki yakıt hava karışımının yanmasını sağlar.
Sistemin bakım ve arızaları:
Akü elektrolit seviyesi kurşun plakaların 1 cm. üzerinde olması gerekir.
Elektrolit seviyesi düştüğünde saf su ile tamamlanır.
Kışın akümülatörün donmaması için tam şarj ettirilmesi gerekir.
Akü üzerinin temiz olması gerekir.
Temizlenmediği takdirde pislikler devreyi tamamlayarak akünün kendi kendine boşalmasına sebep olur. Havalandırma deliklerinin açık olması gerekir.
Deliklerin kapalı olması halinde akü patlar.
Akü kutup başları oksitlenmeyi önlemek için gres yağı ile yağlanmalı.
**Oksitlenen kutup başları sodalı sıcak su ile temizlenmeli. **Artı kutup başı, eksi kutup başına göre daha kalındır. ** Kutup başı kelepçelerinin iyi sıkılmış olması ve kabloların akımı iyi iletmesi gerekir. ** Kutup başlarına aynı anda madeni bir parça değmemesi gerekir. *Aksi halde akü patlar.
*Araçta elektrik kaynağı yapılırken akü kutup başı kelepçelerinin sökülmesi gerekir. *Dijital göstergeli tip araçta akü takviyesi yapılmaz. *Akü araca ters bağlanırsa diyotları görev yapmayacak şekilde tahrip olur. *Kutup başlarına asla vurulmamalıdır. *Akü başka bir akü ile takviye edilirken artı kutup artıya, eksi kutup eksiye bağlanır. (Paralel bağlanır.) ***Motor çalışmazken kontak anahtarı ateşleme durumunda açık bırakılırsa platin ya da endüksiyon bobini yanar.
***Elektronik ateşleme sistemlerinde mekanizmayı elektronik beyin kontrol eder ve distribütörde platin yoktur.
***Kullanma klavuzuna göre, belirli kilometre sonunda aracın bujilerinin ve platinin değiştiril-mesi gerekir. ***Ateşleme sisteminde platin, avans ve buji ayarları yapılmalıdır.
***Platin meme yapmış ise, ince zımpara ile temizlenmelidir.
***Platin meme yaparsa, meksefe (kondansatör) arızalanmıştır. ***Buji kablolarından birinin çıkmış olması, motorun teklemeli (sarsıntılı) çalışmasına neden olur.
***Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının nedenlerinden biri de bujilerin kurum bağlayarak normal ateşleme yapamıyor, platin veya buji ayarının bozuk olmasıdır.
***Bujilerin ayarsız ve aşınmış olması motorun çekişten düşmesine neden olur. Buji ve platin ayarı yanlış yapılmış bir motorun egzoz dumanı siyah renkli çıkar. ***Avans ayarı bozuk olursa motor güçten düşer veya çalışmaz. Benzinli motorlarda yakıt sistemi Görevi: Değişik motor devirlerine göre yakıt hava karışımını silindirlere göndermek. Parçaları: 1. Yakıt deposu ve şamandırası: Yakıtın depo edildiği kap. 2. Yakıt göstergesi: Depodaki yakıt miktarını gösterir. Kontak açıldığı zaman çalışır.
3. Benzin pompası (otomatiği): Hareketini kam milinden alır, depodan çektiği yakıtı karbüratö-re gönderir. (Yakıt otomatiği) 4. Benzin filitresi: Benzini temizler. 5. Karbûratör:Yakıt-hava karışımını 1/15 oranında ayarlayan parçadır. Rölanti ayarı yapılır. Rölanti, jigle, kapış, güç, yüksek hız devreleri vardır.
6. Hava filitresi: Havanın içindeki yabancı maddeleri temizleyerek silindirlere temiz hava gönderen, karbüratörün üzerindeki parçadır. Hava filitresi basınçlı hava ile temizlenir. Tıkalı olan hava filitresi yakıt sarfiyatını arttırır, yanma kötüleşir ve egzozdan siyah duman çıkar.
7. Emme manifoldu: Karbüratördeki yakıt-hava karışımının silindire girmesini sağlayan parçadır.
8. Egzoz manifoldu: Silindir içindeki yanmış gazları egzoz borusundan iterek atılmasını sağlar.
Sistemin çalışması: *****Marşa basıldığında benzin pompası yardımı ile depodan alınan benzin karbüratöre gelir. *****Karbüratör, 1 birim benzine 15 birim hava karıştırarak silindire gönderir.
*****Silindirdeki bu karışım buji kıvılcımı ile ateşlenerek yanma sağlanır.
Karbüratör devreleri: 1. Jigle devresi: Soğuk havalarda motorun kolay çalışmasını sağlayan devredir. Zengin karışım meydana getirir. Jigle çekili unutulursa yakıt sarfiyatı artar, motor yüksek devirde çalışır. Egzoz gazının rengi siyah olur. Jigle kelebeği karbüratörün hava girişi kısmındadır. Otomatik jikleli araçlarda yaza ve kışa göre ayar yapılması gerekir.
2. Rölanti devresi: Aracın gazına basmadan kendi kendine çalıştığı devredir. Rölanti devresinin ayarı yüksek olursa yakıt sarfiyatı artar. Rölanti ayarı bozuk olursa, motor düzensiz çalışır veya durur.3. Kapış devresi: Ani gaza basıldığında karbüratörden silindire ek yakıt gönderen devredir. Kapış devresi arızalı olduğunda; çalışan motorun gazına aniden basıldığında motor stop eder.
4. Yüksek hız devresi: Gaz pedalına sonuna kadar basıldığında, karbüratörden silindire daha çok yakıtın gittiği devredir.
5. Güç devresi: Gaz pedalına basıldığı andaki devredir. Gaz pedalına basma düzeyine göre karbüratörden silindire giden yakıt-hava karışımının miktarını ayarlamaktadır.
Not:Subop ayarları bozuk olan motor düzensiz çalışır. Ani duruş ve kalkışlar yakıt sarfiyatını arttırır. Araca yakıt koyarken motorun stop edilmesi gerekir. Boğulmuş motoru çalıştırırken gaza sonuna kadar basılır, sonra marş yapılır. Motor ısındıktan sonra stop ediyorsa karbüratöre bakılır. Yakıt içindeki yabancı maddeler motorun düzensiz çalışmasına sebep olur. Motor çalışmazken gaz pedalına basmak, motorun boğulmasına yol açar ***Araçta egzozdan fazla ses çıkıyorsa sebebi egzoz susturucusu veya boruları delik demektir. ***Motor ısınınca stop ediyorsa karbüratör ayarları kontrol edilmelidir. ***Enjeksiyon sistemli araçlarda karbüratör yoktur.
***Enjektöre gelen yakıt, hava ile karıştırılarak silindire gönderilir.
***Katalitik konvertör bulunan araçlar kurşunsuz benzin kullanırlar. Dizel Motorlarda Yakıt Sistemi: Görevi: Mazotu sıkıştırma zamanı sonunda silindir içerisine püskürterek yanmayı sağlamak.
DİZEL MOTORLARDA YAKIT SİSTEMİ
Parçaları: 1. Yakıt deposu 2. Yakıt göstergesi 3. Besleme pompası: Yakıtı depodan çekerek enjektör pompasına gönderen pompa. 4. Yakıt filitresi: Sisteme giden yakıt içindeki yabancı maddeleri temizler. Depo ile enjektör pompası arasında bulunur. 5. Mazot-su ayırıcısı: Yakıt içindeki suyu ayıran sistem. 6. Mazot-enjektör pompası: Yakıtı yüksek basınçlı hale getirerek enjektöre gönderir.
7. Hava filitresi: Silindir içine alınacak hava içindeki yabancı maddeleri temizleyen parçadır. 8. Yüksek basınç boruları: Yakıt enjeksiyon pompasından çıkan yüksek basınçlı yakıtı enjektöre taşıyan çelik borulardır. 9. Enjektörler: Yakıt pompasından gelen basınçlı yakıtı silindir içine ince zerrecikler halinde püskürten parçadır.
Sistemin çalışması: Besleme pompası ile depodan çekilen yakıt enjektör pompasına gelir. Enjektör de silindir içinde sıkıştırılmış, ısınmış temiz havanın üzerine yakıtı toz halinde püskürterek yanmasını sağlar.Görevi:Motorun yağlanması; birbirine sürtünerek çalışan parçalar arasındaki sürtünmeyi azaltarak aşınmaları önlemek, motorun soğutulmasına yardımcı olmak, aşınmalar sonucu oluşan talaşları temizlemek, boşlukları doldurarak sızdırmazlığı sağlamak. Parçaları:
1. Yağ karteri: Yağı dinlendirir, soğutur. Yağa depoluk eder.
2. Yağ pompası: Basınçlı olarak yağı sisteme gönderir.
3. Yağ seviye kontrol çubuğu: Yağın seviyesini gösterir.
4. Yağ müşiri: Yağın basıncını elektriksel olarak ölçer, yağ göstergesine iletir.
5. Yağ göstergesi: Sistemdeki yağın basıncını gösterir.
Çalışması: Motorun çalışması ile birlikte yağ pompası da çalışmaya başlar. Karterdeki yağ önce kaba süzgeçten, sonra yağ filitresinden geçirilerek basınçlı olarak yağ kanallarına gönderilir. İşi biten yağ geri dönüş kanallarından kartere gelir. Yağ sistemde dolaşırken pislikleri temizler, soğutmaya yardımcı olur. Kartere indiğinde pisliklerini bırakır, soğur ve tekrar kanallara gitmeye hazır olur.
Motor yağı Motorda sürtünmeden dolayı oluşan aşınmayı önleyen yağ, aynı zamanda temizlik ve soğutma işini de yapar. Motorlarda 20x50 yağ kullanılır. Kullanma kılavuzunda belirtilen zamanlarda muhakkak değiştirilmelidir. Motor yağı günlük bakımda kontrol edilir. Silindirde aşıntı varsa motor yağ yakar, motor yağ yakarsa egzozdan mavi duman çıkar. Motor yağı değiştirileceği zaman motorun sıcak olmasına dikkat edilir.
Yağ Filitresi
**Yağın temizlenmesini sağlar.** Kullanma kılavuzunda belirtilen zamanlarda değiştirilmelidir.** Kural olarak iki yağ değişiminde filitre değiştirilir.** Motor çalışırken yağ filitresi tıkanırsa yağ basıncı aniden düşer.** Kırmızı yağ lambası yanar.** Yağ lambası yandığında motor durdurulmalıdır.
Yağ Seviye Kontrol Çubuğu Yağın seviyesini gösterir. Yağ kontrol edildiğinde yağ, kontrol çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır.
Yağ Müşiri Yağın çalışma basıncını sürücü mahallindeki yağ göstergesine iletir. Kablosu koptuğunda, bağlantısı gevşediğinde akım iletmez.
Yağ göstergesi Motorun yağlama sisteminin çalışıp çalışmadığını sürücüye gösterir. Bazı araçlarda manometre vardır. Ama tüm araçlarda kırmızı yağ lambası vardır. Yağlama ile ilgili tehlikeli bir durum olduğunda kırmızı yağ lambası yanar. Karterde yağ azaldığında, herhangi bir nedenle yağ basıncı düştüğünde, müşir kablosu koptuğunda, bağlantı gevşediğinde lamba yine yanar.
Motor çalışırken yağ göstergesinde herhangi bir anormallik görüldüğünde motor hemen durdurulmalıdır. Marşa basılıp motor çalıştığında yağ lambasının sönmesi gerekir. ***Motor yağının kontrol edilmesi Motor yağını kontrol etmek için araç düz bir zemine alınır. ***Motor durdurulur. Yağın kartere inmesi için 4-5 dakika beklenir. ***Yağ çubuğu önce çekilir, temizlenir, yerine yerleştirilir. Tekrar çekilerek yağ seviyesi kontrol edilir. ***Yağ, yağ seviye kontrol çubuğundaki iki çizgi arasında olmalıdır. Eksikse motordaki aşıntılar artar.
***Motor çok ısınır ve yanar. Eksik yağ, supap muhafaza kapağında bulunan kapaktan yeterli miktarda ilave edilerek tamamlanır. Not: Motorda yağ basıncının çok yükselme nedeni kalın numara yağ konulmasıdır. Karterde yağ kalmamış ise de yağ basıncı düşer.
Yağlama Sistemi Motor yağının eksilmesinin nedenleri: 1. Silindir ve segmanlar aşındığından motor yağ yakıyorsa yağ eksilir. Bu durumda motor egzozundan mavi duman atar. 2.Karter contasının yırtılması durumunda yağ eksilir. 3. Krank keçeleri kaçırırsa yağ eksilir. 4. Motor aşırı ısındığında yağ buharlaşarak karter havalandırmasından kaçar. Not: Silindir contası yırtıksa veya silindir çatlak ise yağa su karışır yağın rengi kirli beyaz olur. Rodaj zamanı: Araç yeni alındığında veya yenileştiğinde motorun daha iyi çalışması için geçen süreye rodaj zamanı denir. Bu dönemde ani kalkış ve sürat yapılmaz.
Görevi: Yanma sonucu açığa çıkan ısıyı motor parçalarına zarar vermeyecek değere düşürüp, istenen ısı değerleri arasında tutmak. Parçaları: 1. Radyatör: Motor suyunu soğutur. Soğutma suyuna depoluk eder. 2. Devir daim pompası: Suyu basınçlı olarak radyatör ile motor bloğu arasında devreder. 3. Vantilatör: Radyatördeki suyu soğutur. Otomatiğe fan denir. Fan çalışmıyorsa arıza elektrik sisteminde olabilir. 4. Vantilatör kayışı: Krank kasnağından aldığı hareketle devirdaim pompası ve beraberinde vantilatörü çevirir. 5. Termostat: Motor suyunun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar. Termostat silindir kapağı çıkışında bulunur. Motor suyunun sıcaklığını ayarlar. 6. Hararet müşiri: Motor suyunun sıcaklığını sürücü mahallindeki hararet göstergesine iletir.
7. Hortumlar: Motor bloğu ile radyatör arasında suyun geçişini sağlar. Kalorifer ve radyatör hortumları yaza ve kışa hazırlanırken kontrol edilir. 8. Hararet (ısı) göstergesi: Soğutma suyunun ısısını gösterir. Çalışması Motor ilk çalıştığında motor soğuk olduğundan termostat kapalıdır. Vantilatör ve devridaim pompası dönmesine rağmen su radyatöre gönderilmez. Motor suyu kısa sürede ısınır ve termostat açar. Motor çalışma sıcaklığında araç hareket ettirilebilir. Su soğuduğunda termostat yeniden kapanır. Su sistemde bu şekilde devirdaim eder. Motorun hararet yapma nedenleri 1. Radyatörün su seviyesinin düşük olması. Radyatörün peteklerinin üzerine kadar su doldurulur. 2. Vantilatör kayışının gevşek olması. a) Vantilatör kayışı gerginliği 1-1.5 cm esneyecek şekilde olmalıdır. Daha gevşek olursa motor hararet yapar. b) Vantilatör kayışı sıkı olursa alternatör ve devirdaim pompası yatakları arızalanır. 3. Radyatör ve motor su kanalları tıkalı olursa motor hararet yapar. Paslar ve kireçler tıkanıklık yapar. 4. Aracın uygun viteste kullanılmaması: Devamlı düşük viteste gidilirse motor hararet yapar.
5. Termostatın zamanında açılmaması: Eğer zamanında açılmazsa hararet yapar.
6. Fanlı sistemde fanın arızalı olması: Otomatik fan arızalı olur, çalışmazsa motor hararet yapar.
7. Radyatör peteklerinin tıkalı olması.
8. Vantilatör kayışının kopması: Kayış koptuğundan devir daim ve vantilatör dönmeyeceğinden motor hararet yapar. Kayışın koptuğu şarj göstergesinden anlaşılır, şarj lambası yapar.
Not: 1. Motor arıza yaparsa rölantide çalıştırılır. 2. Motor hararet yaparsa radyatör kapağının havası alınarak açılır. 3. Soğutma sistemi su azaltıyorsa silindir kapak contası yırtıktır veya radyatör hortumlarından kaçırıyordur. Silindir kapağı ve bloğu çat-laksa su azalır, motor hararet yapar. 4. Motor yağına su giriyorsa silindir contası yanıktır. 5. Motorda hararet yükselirse yağ incelir, motor çekişten düşer.6. Isı göstergesi çalışmıyorsa ısı (hararet) müşiri arızalıdır. Bağlantı kablosu kopmuştur. Hava ile soğutmalı motoru, su ile soğutmalı motordan ayıran en önemli özellik de, radyatör ve su pompasının olmamasıdır. 7. Araç çalıştıktan sonra motor çalışma sıcaklığına gelmiyorsa termostat arızalı demektir. Termostat açık kalırsa motor ısınmaz. 8. Soğutma sistemi suyu günlük kontrol edilir. Su seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır. Radyatöre konulacak su, içilecek temizlikte olmalı. 9. Motor termostatı çıkarılırsa motor soğuk çalışır, geç ısınır, aşınmalar artar. 10. Radyatörün su seviyesi motor rölantide çalışırken kontrol edilir. 11. Radyatöre su araç rölantide çalışırken, motor soğuk iken konur. Motor sıcakken ılık ve kireçsiz su konur. Hararetli motora soğuk su konursa silindir bloğu çatlar. 12. Kışın soğutma sisteminde suyun donmaması için radyatöre antifiriz ilave edilir. Kışın antifiriz konmazsa su donar, blok çatlar.
13. Soğutma sisteminde su yeterli olduğu hal-de, motor fazla ısınıyorsa termostat arızalanmış olabilir. 14. Soğutma sisteminde su azalıyorsa, sebeplerinden biri kalorifer hortumlarında kaçak olması olabilir. 15. Radyatör kapağının bozuk olması durumunda da soğutma sisteminde suyun eksilmesine ve motorun hararet yapmasına neden olur. 16. Su kaynatarak su seviyesi eksilmiş motora ılık su konulmalıdır. Parçaları: 1. Altematör (Şarj Dinamosu): Motor çalıştığı müddetçe mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Motor devrine bağlı olarak elektrik akımı üretir. Aküyü şarj eder, doldurur.
2. Konjektör (Regülatör): Alternatörün ürettiği elektriği ayarlayarak sistemin zarar görmesini önler. 3. Şarj Göstergesi: Sistemin çalışıp çalışmadığını gösterir. Çalışması:
Kontak anahtarı açıldığında sürücü mahallinde bulunan yağ ve şarj göstergesi lambaları yanar. Marşa basılıp motor çalıştığında, yağlama ve şarj lambaları söner. Alternatörün ürettiği elektrik, motor devri ile değişir. Şarj göstergesi sistemin çalışıp çalışmadığını sürücüye bildirir. Altematör krank kasnağından vantilatör kayışı vasıtasıyla hareket alır. Vantilatör kayışı kopar-sa şarj lambası yanar. Bu yüzden şarj lambası yandığında motor stop edilmelidir. Not: 1. Araç üzerinde elektrik kaynağı yapılacaksa alternatörün zarar görmemesi için akü kutup başları sökülür. 2. Vantilatör kayış gerginliği 1-1.5 cm'den fazla olursa düşük devirde çalışır, şarj lambası yanıp söner. 3.Konjektör alternatörün ürettiği elektriği ayar-layamaz ise sisteme fazla gerilim gider, lambalar sık sık patlar. 4. Alternatörün kömürü bittiğinde veya aşındığında elektrik üretemeyeceğinden şarj lambası yanar. 5. Marşa basılıp motor çalıştığında, şarj lambası söner.6. Motor çalışırken şarj lambasının yanmasının diğer nedeni alternatör bağlantı kablosunun kopması, gevşek veya oksitli olmasıdır. 7. Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çektiğimizde far ışıkları azalıyorsa akü zayıflamıştır. 8. Motor çalışırken akü şarj olmuyorsa alternatör elektrik üretmiyordur. 9. Motor çalışmazken ışık ve özel alıcıları çalıştıran akümülatördür. 10.Konjektör (regülatörün arızalı olması aracın aküsünde su kaybının fazla olmasına neden olur.
Görevi: Marş motoru yardımı ile motora ilk hareket vererek motoru çalıştırmak. Parçaları: 1. Akümülatör 2. Kontak anahtarı 3.Selenoid 4. Marş motoru 5. Volan dişlisi Çalışması: Kontak anahtarı açılıp marşa basıldığında marş dişlisi volan dişlisini çevirerek motora ilk hareketi verir.Not: 1. Marşa bastığımızda marş motoru hiç dönmüyorsa, korna çalmıyorsa akü boştur, kutup başı gevşektir veya bağlantılarda oksitlenme vardır. 2. Marşa 10-15 sn'den fazla basılırsa akü boşalır. 3. Motor çalıştırılırken marş motoru yavaş dönüyorsa veya tık diye ses gelip marş motoru çalışmıyorsa akü zayıflamıştır.
4. Marş kilitlenmesinde yapılacak ilk işlem aracı vitese takarak ileri geri sallamaktır. 5. Marş sisteminde; marş motoruna giden kablo bağlantıları gevşeyebilir, marş dişlisi kırılabilir veya aşınabilir, marş kömürü aşınabilir, marş otomatiği arızalanabilir, marş motoru arızalanabilir. Bu durumlarda motora ilk hareket verilmez ve motor çalışmaz.
Görevi: Yanma sonucu açığa çıkan gazların sessiz ve emniyetli bir şekilde dışarı atılmasını sağlar.
Egzoz gazının normal rengi: yazın renksiz, kışın beyazdır. Parçaları:
1. Egzoz subabı 2. Egzoz manifoldu 3. Susturucu 4. Borular Not:
1. Basınçlı olarak dışarı çıkan egzoz gazlarının sesini azaltan parça egzoz susturucusudur. 2. Araçta egzozdan fazla ses çıkarsa sebebi susturucu ve borularda delik olmasıdır. 3. Egzoz susturucusu tıkalı olursa yakıt sarfiyatı artar.Görevi: Gündüz olduğu gibi gece de rahat seyir imkanı sağlayan, aracın sürücüsünün diğer araçlarla emniyetli seyrini sağlamak için yapılan far, sinyal, korna ve çeşitli lambalardan oluşan parçaları çalıştıran ve onların sigorta sistemi ile emniyetini sağlayan komple sistemdir. Parçaları:
1. Farlar 2. Çeşitli lambalar 3. Sigortalar 4. Flaşör
Not: 1. Aracın farlarından bir kısmı veya hiçbiri yanmıyorsa sigortalar atmış olabilir veya far anahtarı arızalıdır. 2. Aracı veya herhangi bir elektrikli sistemde kısa devreden doğacak, etkili tehlikelerden koruyan parça sigortadır. 3. Aracın herhangi bir elektrikli sisteminde sigorta artmış ise aynı amperde yenisi ile değiştirilir.4. Aracın farlarından birisi normal, diğeri az ya-nıyorsa bağlantılar oksitlenmiştir veya bağlantılar gevşemiştir. Farların ikisi de yanmıyor ise far anahtarı arızalıdır. 5. Aracın farlarından veya sinyallerinden biri yanmıyorsa ampulü gevşek veya yanmıştır. 6. Aracın sinyalleri yanmıyorsa flaşörler arızalıdır. 7. Farların bakımı yapılırken far ayarı da yapılır. 8. Aracın üzerinde çalışırken kısa devreden doğacak yangın durumuna karşı akünün kutup başı bağlantısı sökülür. 9. Ayağımızı gaz pedalından çektiğimizde far ışıkları azalıyorsa akü zayıftır. 10. Fren pedalına basıldığında fren lambalarından herhangi biri yanmıyorsa yanmayan lambanın ampulü yanmıştır. 11. Fren pedalına bastığımızda fren lambaları yanmıyor ise sigortalar atmıştır veya fren müşiri arızalıdır. Eğer fren tutmaz lamba da yanmaz ise fren hidroliği bitmiş veya sistemde hava vardır.
1. Kavrama (Debriyaj) Sistemi
Görevi: Motor çalışırken motorun hareketini tekerlere iletmek veya kesmek. Aracı vitese geçirmeyi sağlamak. Vites değiştirirken debriyaja basılır. Parçaları:
1. Baskı 2. Balata 3. Bilye
Not:
1. Kavrama vites kutusu ile volan arasında bulunur. Volanın üzerindedir. 2. Vites değiştirilirken ses geliyorsa debriyaj pedalına tam basılmamıştır veya debriyaj ayarsızdır. Vitese geçişte zorluk varsa kavrama tam ayırmıyordur. 3. Araç hareket halinde iken ayak devamlı debriyaj pedalında tutulursa debriyaj balatası aşınır.
4. Ani ve sert kalkış yapılırsa yakıt sarfiyatı artar. Kaçırma ve kayma nedeni balatanın yağlanmasıdır. 5. Motor aniden çekişten düşerse balata yağlanmıştır. Debriyaj teli kopmuşsa araç vitese geçmez. 6. Debriyaj en alt noktada kavrıyorsa ayarı bozuktur. 7. Araç geri vitese geçmiyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilir, yeniden basılır.
2. Vites kutusu (Şanzıman)
Görevi: Aracın hızını yük ve yol durumuna göre ayarlamak, aracın geri hareketini temin etmek. Parçaları: 1.Prizdirek mili 2.Senkromenç 3. Grup dişlisi 4. Geri vites dişlisi 5. Çıkış mili
Not:
1. Aracın hızını ve gücünü ayarlayan sistemdir. 2. Yağı, kullanma kılavuzuna göre değiştirilir. Vites kutusundan ses geliyorsa yağ kalmamıştır. 3. Bakım yapılırken yağına bakılır. Kaçak olmamalıdır. 4. Dişli yağı kullanılır. Yağsız kalırsa ses yapar. 5. Aracın kilometre saati değer göstermiyorsa teli kopmuş elemektir. 6. Araçla yolda giderken aracın hızına göre vitesi ayarlamak gerekir.
3. Şaft (Kardan) Mili
Görevi: Şanzımandan aldığı hareketi diferansiyele iletir. 1. Çok düzgün dönmelidir. 2. Boyu uzayıp kısalabilmelidir. 3. Açılı dönebilmelidir. 4. İçi boş borudan yapılmalıdır. 5. Şaftın kopması anında araç devrilebilir. 6. Şaft balansı bozuk olursa belirli hızlarda şafttan ses gelir. 7. Motor ile difrensiyelin çok yakın olduğu araçlarda şaft olmaz. 8. Şaftın üzerindeki mafsalların görevi değişik açılarda hareket iletmektir.
4. Diferansiyel
Görevi: Şafttan aldığı hareketi 90 derece kırıp tekerlere iletmek. Dönüşlerde içteki tekerin az, dıştaki tekerin fazla dönmesini sağlamak. Parçaları:
1. Ayna dişli 2. Mahruti dişli 3. Aks dişli 4.Pinyon dişli 5. Aks mili Not:
1. Diferansiyelde dişli yağı kullanılır. 2. Dişliler arasında aşınma olur ve yağsız kalırsa öter (ses yapar).
5. Lastikler
Önemli Notlar:
1.Şamrelli lastik: İç lastiği olan lastiğe denir. 2.Dublex lastik: İç lastiği olmayan (şamrelsiz) lastiklere denir. 3.Radyal lastik: Geniş tabanlı lastiklere radyal lastik denir. 4. Lastik hava basınçları normalden fazla olursa lastik orta kısmından daha çabuk aşınır, ayrıca yolda giderken zıplama yapar. 5. Lastik hava basıncı az olursa lastikler kenardan aşınır, yakıt sarfiyatı artar, frenleme iyi olmaz.6. Ön lastiklerin birinde hava basıncı az olursa direksiyon az olan tarafa çekme yapar. 7. Lastiklere balans ayarı yapılmaz ise direksiyona darbeler gelir. Araç yolda giderken titreşmeler yapar. Direksiyonda titreşim hissedilir. 8. Araç uzun yoldan geldiğinde lastik hava basıncı artmış ise hiçbir şey yapılmaz. 9.Lastik diş derinliği 4 mm.'den aşağı düşerse değiştirilir. 10. Ön lastikler daima yeni olmalıdır. Ön lastiğin biri yeni biri eski olursa araç çekme yapar. 11. Patinaj zinciri çekici, yani diferansiyelden hareket alan (çekişli) tekerlere takılır. 12. Lastiklerin üzerinde ebadı yazılıdır. Lastik üzerindeki rakamlar lastiğin ebadını gösterir. 13.Aracın lastikleri değiştirilirken motor durdurulmalı, el freni çekilmeli, tekerlere takoz konulmalıdır. 14.Ön lastiklerin basıncı tavsiye edilen değerden az olursa direksiyon zor döner.15. Aracın lastiklerini araca her bineceğinizde kontrol etmelisiniz. 16.Ön lastiklerden birine dubleks birine de şamrelli lastik takılırsa bir tarafa çekme yapar. 17. Araçlarda periyodik olarak lastikler değiştirmezse bazı lastikler daha önce eskir. 18. Araçta yakıt tasarrufu sağlamak için lastiklerin hava basınçları kontrol edilmelidir. 19. Araç lastikleri günde en az bir kez kontrol edilmelidir.
FREN SİSTEMİ
Görevi: Hareket halindeki aracı yavaşlatmak, aracı durdurmak, duran aracı yerinde sabitlemek.
Parçaları: 1. Fren ana merkezi 2. Tekerlek silindiri 3. Disk-kampana 4. Fren hidrolik yağı 5. Balatalar 6. El fren tabancası ve balatalar 7. Ayak pedalı 8.Westinghouse 9. Fren boruları
Fren Çeşitleri: 1. Havalı frenler 2. Hidrolik frenler 3. Mekanik frenler (El freni)
Çalışması:
Sistem; sıvılar sıkıştırılmaz, üzerine gelen hareketi aynen iletir prensibine göre çalışır. Fren pedalına basıldığında borulardaki hidrolik yağı, kampana veya diskteki silindirde balatalara hareketi iletir. Balatalar diski dönmez pozisyona getirir.
Not: 1. Fren pedalına basıldığında lambalar yanmıyor ise fren sisteminin hidroliği bitmiştir. 2. Fren pedalına basıldığında lambalardan biri yanmıyorsa lambanın ampulü yanmıştır. 3. Fren yapıldığında aracın hızı azalmıyorsa hidrolik kalmamıştır.4. Fren hidrolik kabındaki yağ günlük bakımda kontrol edilir. 5. Çok soğuk havalarda el freni çekili halde park edilirse el freni ve balatalar donarak yapışır. 6. Aracın kampanaları el ile kontrol edildiğinde aşırı ısınmışsa fren ayarı bozuktur. 7.Westinghouse sisteminde araç hareket ediyorken motor stop edilirse fren tutamaz. 8. El freni çekili vaziyette unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır fren tutmaz. 9. Servis frenine basıldığında ön ve arka lastikler birlikte durur. 10. Araçta el freninin görevi duran aracı sabitlemektir.
11. Aracın freni sıkı ayarlanırsa yakıt sarfiyatı artar. 12.Fren yağı azalmış ise hidrolik yağı ile tamamlanır. 13.Araç çalıştırılıp hareket ettirilmek istendiğinde rahat harekete geçmiyor veya zorlanıyorsa el freni çekili kalmıştır. 14.Araçlarda ayak ve el freni bulunur. 15.El freninin teli koparsa el freni tutmaz. 16.Traktörlerde sağ sol fren mandalı yolda giderken kilitlenmelidir. 17.Hava frenli bir araçta hava basıncının çok çabuk düşmesinin nedeni borularda veya rekorlarda kaçak olmasıdır. 18.Hava frenli bir aracın hava basıncı göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden hareket ettirilmez. 19.Hava frenli bir araçta gösterge hava basıncını göstermiyorsa kompresör hava üretmiyordun 20. Araç yolda giderken aracın hızına göre uygun vitese takmak gerekir. 21. Hidrolik fren sistemine hava girmiş ise frenleme kuvveti azalır, aracın hızı azalmaz, frenleme iyi olmaz. 22. Disk fren sistemi balataların daha çabuk soğuyabilmesi nedeniyle kampanalı frene göre daha üstündür. 23. Fren pedalına basıldığında titreşimler hissediliyorsa, fren diskinde çizikler ve aşınmalar oluşmuş demektir.24. Fren balataları ıslandığında, araç frene basıldığında durmaz. 25. Sadece bir taraftaki fren balataları ıslanmış ise, frenleme sırasında araç, balataların ıslandığı yönden savrulur. 26. ABS fren sistemi, frenleme sırasında sürücünün direksiyon hakimiyetini sağladığı için üstündür.
Süspansiyon Sistemi Görevi: Aracın içindeki sürücü, yolcu ve aracın kendisini yol arızalarından dolayı meydana gelen darbelerden korumak.
Parçaları: 1. Amortisör 2. Yay (Helezon ve yaprak yay). Bu sistemin zarar görmemesi için çukur ve tümseklere sert girilmemelidir.Görevi: Dönüşlerde ön tekerlerin aynı açıda dönmesini sağlamak ve ön takım düzgünlüğünü, dengesini sağlamak
Parçaları: 1. Direksiyon simidi 2. Direksiyon mili 3. Direksiyon dişli kutusu 4. Rot (kısa-uzun) 5. Rot başı 6. Rotil
Not: 1. Ön düzen ayarı bozuk olan araçta ön lastikler içten veya dıştan düzensiz aşınır, yakıt sarfiyatı artar. 2. Aracın ön tekerlerinde balanssızlık varsa direksiyonda titreşim meydana gelir. 3. Aracın direksiyon boşluğu fazla ise nedeni, dişli kutusundaki arızadır. 4. Aracın direksiyon boşluğu artmış ve titreşim varsa rot başları aşınmıştır. 5. Aracın direksiyon boşluğu artmış ise direksiyon kutusu ayarı bozulmuştur. 6. Aracın direksiyonu zor dönüyor ise lastiklerin havası tavsiye edilen değerden azdır. 7. Direksiyon dişli kutusunda dişli yağı kullanılır.
Yeni Araca İlk Bakım Rodaj süresince ani duruş ve kalkış yapılmamalı ve aynı viteste uzun süreli gidilmemelidir. İlk kilometreler motorun alışma devresidir. Aracın kullanma kılavuzunda belirtilen kilometrelerde bakım yaptırılması gerekir. Aksi halde motorda hasar meydana gelebilir.Göstergeler SistemiGörevi: Aracın; yakıt, yağlama, soğutma, şarj, ışık, aydınlatma, motor devri, hız değeri gibi hususlar hakkında sürücüye bilgi veren ve ikaz eden sistemdir.
Araçta bulunan göstergeler: - Kilometre göstergesi - Motor devri göstergesi - Günlük kilometre göstergesi - Hız göstergesi - Yakıt göstergesi (Depodaki yakıt miktarı belli bir seviyenin altına düştüğünde sarı renkli lamba yanar.)
-Yağ göstergesi (Motor çalıştırıldığında sönmesi gereken kırmızı lamba) -Isı göstergesi -Şarj göstergesi (Motor çalıştırıldığında sönmesi gereken kırmızı lamba) - Jigle göstergesi (Jigle çekili olduğunda yanan sarı lamba) - El freni göstergesi (El freni çekili olduğunda yanan kırmızı lamba) -Dönüş ışıkları göstergesi -Kısa ve uzun far göstergesi (Uzun farlar yakıldığında yanan mavi lamba)
Jokey Frank Hayes, 1953 yılında katılmış olduğu bir yarış esnasında atının üzerinde kalp krizi gerçirdi ve yaşamını kaybetti. Fakat bedeninin hala üzerinde olduğu atı durmadı ve yarışı birincilikle tamamladı. Hayes, bir at yarışı kazanan ilk ve tek ölü jokey olarak tarihe geçti.