Falih Rıfkı Atay
Brezilya'da çalışanlar, sıtma ve humma gibi hastalıklardan başka yılan tehlikesi karşısında idiler. Yılan, gerçi bir nüfus tehlikesi değildi; fakat bir salgın kadar korkunçtu.
Eski bir seyyahın şu satırlarını dinleyiniz: "Bana en tehlikelisi budur, dediler. Müthiş, çıngıraklı yılan... Bunun sokuşu öldürücüdür ve zehri inanılmaz bir hızla tesir eder: Bir öküz, bir tavşanla aynı süre içinde ölür."
"Kırmızılar, çıngıraklı yılanın çukur, çok kuvvetli ve çengeli bir dişinin altındaki keseden bu zehri alıp oklarının ucuna koyarlar. Böylece çok korkunç bir silah olur. Yalnız yaban ormanında yaşayan Kırmızılar bu zehrin ilacını bilirler; fakat sırlarını öğrenmek mümkün değildir."
Başka bir seyyah, yaban ormanı yılanları hakkında şu bilgiyi veriyor: "Her yılan zehrinin etkisi bir değildir. Bazı zehirler kanı ayrıştırır, bazıları da sinir sistemine etki yapıp ispazmoz, ihtilaç vb. yapar. Kırmızılar en zehirli yılanların ısırmasına karşı da ilaçları olduğunu ileri sürerler. Her birinin vücuttaki etkisi bir olmadığından, hepsine karşı aynı ilacı yapmanın doğru olmayacağını söylerler."
İç taraflarda, çiftliklerde yılan tarafından ısırılan herkes, biraz şeker kamışı ispirtosuyla tedavi olunur.
Dağlama, ancak hemen uygulandığı zaman iyidir.
Şu garip olay, Setaosta'da yapılan tedavi usulünün doğru olduğunu göstermektedir: "Ormanın ortasında bir yılan tarafından ısırılan bir işçi, işini hemen bırakıp kendisini tedavi ettirmek üzere efendisinin evine döndü. Ayağı şişiyor, gözleri kararıyordu; hatta biraz sonra büsbütün görmez oldu. Kör gibi etrafını yoklayarak yürüyordu. Başka cinsten bir yılanın ısırması üzerine iyileşti. Ayağının şişi indi; gözleri tekrar açıldı. İki zehir birbirinin etkisini yok etmişti."
(Bu olay, yılan sokmalarıyla ilgili araştırmalara yeni bir boyut getirir. Araştırmalar serum üzerine yoğunlaşır.)
Saint Paule'da kurulan Yılan Enstitüsü evvela bütün Brezilya yılanlarını inceledi, on iki türlü zehirli yılan buldu, her yılanın zehrine karşı serumlar keşfolundu. Bu kurum şimdi o kadar ilerlemiştir ki yılan sokan her adam, mutlaka tedavi olunur. Serumları kullanabilmek için, sokan yılanın cinsini bilmek gerekir. Köylüler, bunda zorluk çektiklerinden karışık serum tertip edilmiştir. Bu serum daha ağır tesir eder, fakat tedavisi kesindir. Her canlı yılan, bir kutu seruma satın alındığı için Brezilya'da hiç kimse yılan öldürmek istemez; mümkünse canlı tutar ve müesseseye gönderir.
Enstitü geniş ve güzel bir park içinde, büyük bir merkez binasıyla bir yılan çiftliğinden ve başka ufak tefek pavyonlardan meydana gelmiştir. Kadın erkek, dolu bir su kanalıyla çevrilmiş küçük çiftliğin parmaklığı etrafına dizildik. Yılanlar, iki kapısı yuvarlak meskenleri içinde rahat ediyorlardı. Beyaz esvaplı iki memur, ucu kıvrık bir değnekle yılanları birer birer yuvalarından çıkardı. Biri, büyük bir yılanı tıpkı köpek kızdırır gibi, değnek dokunuşlarıyla sinirlendiriyor ve onun bacağına atılışlarıyla eğleniyordu. Hepsi kedi yavruları kadar munisti. Yeşil çiftlik çimeninin üstünde kımıldayan birçok renk dalgaları... Birçoğu, niçin rahatsız edildiğini anlamayarak çöreklerini ısırıyordu. Acaba bunlar, yaban ormanında da bu kadar sakin ve insana alışık mıydılar?
Enstitü memurları bir yılan sağdı: Yılan sağmak demek, serum hazırlamak üzere zehrini almak demektir. Bir hizmetçi zehirli yılanı boğazından tutuyor, elindeki pensle çenesini açarak ağzına bir cam kadehin kenarını sokuyor. Yılan bu camı ısırınca, korkunç sıvı, kadehin dibine akıyor.
Merkez binası, en güzel hastaneler kadar temiz ve muntazam... Burada laboratuvar, konferans salonu, kütüphane ve başka kısımlar var. Müze başka bir pavyondadır.