PELVİC ORGAN PROLAPSUSU
Pelvik organ prolapsusu (POP), pelvik organları destekleyen kas ve bağ dokusu desteğinin kaybı sonucunda vajen ön ve arka duvarı, uterus veya vajen kubbesi kısımlarından birinin veya daha fazlasının semptomatik olarak aşağı doğru yer değiştirmesi, başka bir deyimle fıtıklaşmasıdır.
Genellikle yaşamı tehdit edici olmamakla birlikte, prolaps sıklıkla yaşam kalitesindeki bozulma ile ilişkilidir ve mesane, bağırsak ve cinsel işlev bozukluğuna katkıda bulunabilir.
Semptomlar aşağıdakileri içerir:
- Vajina veya belin alt kısmında aşağı doğru çekilme hissi
- Vajinada veya vajina dışında şişkinlik hissi
- Yavaşlamış idrar akışı, mesaneyi tam olarak boşaltamama hissiyatı, sık veya sıkışarak idrara gitme ve gülme hapşurma ile idrar kaçırma gibi üriner belirtiler
- Barsakları boşaltmada zorluk veya boşaltabilmek için vajinaya baskı yapma isteği gibi barsaklarla ilgili belirtiler
- Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık
Sarkması olan kadınlar tipik olarak bir ‘yumru’ veya vajinal ‘ağırlık’ hissinden, tekrarlayan tahriş edici mesane semptomlarından, işeme zorluğundan, idrarını tutamama veya dışkılama zorluğundan şikayet ederler. Bel ağrısı veya pelvik ağrı gibi diğer semptomlar prolapsus ile ilişkili olabilir veya olmayabilir.
Pelvik organ sarkmasına ne sebep olabilir?
- Gebelik ve doğum vajen ve destek dokuların zayıflamasında ana neden olarak düşünülmektedir. Pelvik organ sarkması bir veya daha fazla çocuğu olan her üç kadından birini etkilemektedir.
- Vajinal doğumda vakum kullanımı, bebek büyüklüğü ve doğum sayısı
- Yaşlanma ve menapoz pelvik taban yapılarının daha da zayıflamasına neden olur.
- Pelvik tabanda aşırı basınç yaratan fazla kilo, kronik öksürük, ağır kaldırma, kronik kabızlık ve fazla ıkınma gibi durumlar.
- Bazı kadınlar; Marfan sendromu veya Ehlers-Danlos sendromu gibi bağ dokuyu etkileyen hastalıklar nedeniyle kalıtımsal risk taşırlar.
Sarkma çeşitleri nelerdir?
Sarkma vajen ön duvarında (ön kompartman), arka duvarında (arka kompartman), veya vajen kubbesinde (apikal kompartman) olabilir. Pek çok kadının birden fazla kompartmanda aynı anda sarkıklığı olabilir.
Ön kompartmanda sarkma: Bu en yaygın gözlenen sarkma tipidir; mesane ve/veya uretra vajinadan dışarı doğru çıkar. “sistosel” veya sistouretrosel” olarak tanımlanabilir.
Arka kompartman sarkması: Kalın barsağın alt kısmının (rektum) vajinadan dışarı doğru çıkması ‘ rektosel’ ve/veya ince barsağın vajenin üst arka bölgesindeki şişkinlik ‘enterosel’ olarak tanımlanabilir.
Apikal (üst) kompartmanda sarkma:
Uterus (rahim) sarkması = Uterusun vajenden sarkıp fıtıklaşmasıdır. Pelvik organ sarkmasının ikinci en yaygın formudur.
Vajinal kubbenin sarkması= Rahmin alındığı vakalarda vajen kubbesi aşağı doğru çökebilir ve vajenden dışarı çıkabilir.
Prolapsus derecelendirmesi
Pelvik organ prolapsus sınıflandırma sistemi kullanılır. Max açılma olması için ayakta, ıkınma , boş mesane ile değerlendirilir. Derecelendirme de 9 nokta kullanılmaktadır. Himen noktası ( kızlık zarı) 0 kabul edilir. Himenin üst kısmı negatif alt kısmı pozitif sayılar olarak kabul edilir.
- Evre 0: prolapsus yoktur
- Evre 1: prolapsusun en alt noktası himen seviyesinden 1 cm den daha üsttedir
- Evre 2: prolapsusun en alt noktası himen seviyesinin 1cm üst ya da altındadır.
- Evre3: prolapsusun en alt noktası himen seviyesinden 1cm den daha fazla alttadır
- Evre 4: vajenin tam veya tama yakın prolapsusudur.
Değerlendirme de ayrıca kullanılabilecek yöntemler: kas kuvveti değerlendirmesi, pelvik taban kas kuvveti emg, vajinal palpasyon, manometre, dinamometre, ultrason kullanılarak değerlendirilebilir. Yaşam kalitesi değerlendirilebilir. Pelvik organ yaşam kalitesi anketi, pelvik taban disfonksiyon anketi, pelvik taban semptom anketi, danca prolaps anketi, vajinal semptom anketi kullanılabilir. Cinsel yaşam değerlendirilmelidir.
Pelvik organ prolapsusunun önlenmesi/korunması
Çoğunlukla doğuştan bir durum olmadığı için önlenebilir.
Omuz kuşağı kasları, quadriceps, pelvik taban kaslarının kuvvetlendirilmesi kişiye ıkınmadan ve valsalva manevrasını gerçekleştirmeden hareketlerini yapmasını sağlar.
Hasta eğitimi ve yaşam stili modifikasyonları verilmelidir. Bu bilgiler ile kişi semptomlarını azaltabilir veya önleyebilir. Basıncı arttırmamak için de ideal vücut ağırlığını korumak gerekmektedir.
Kişi ağır kaldıracağı zaman pelvik taban kaslarını kasması şeklinde bilgilendirilmelidir.
Doğru postür de durmak da çok önemlidir.
Kişinin barsak alışkanlığı kazanması ve prolapsusu dengelemek için sıkı iç çamaşırı giymesi önerilebilir.
Tedavi seçenekleri
Pelvik organ prolapsusuna, idrar kaçırma da eşlik ediyorsa tam bir değerlendirme sonrasında birlikte tedavi edilir.
Semptomları ortadan kaldıracak ve yaşam kalitesi arttıracak şekilde olmalı. Hasta ile ortak karar alınarak planlanmalı . Sadece anatomik noktalara odaklanılmamalıdır.
Tedavi seçenekleri cerrahi ve cerrahi olmayan olarak sınıflanabilir.
Pesser: Pesserler çeşitli tip ve şekillerde olup vajene yerleştirilen aparatlardır. Vajende sarkan organlara mekanik destek vererek rahatlama sağlar. P esser yerindeyken de cinsel olarak aktif olmak mümkündr. Eğer tıbbi nedenlerle ameliyat olmak istenmiyorsa veya henüz çocuk sayısı tamamlanmamış ise uygun seçim olabilir.
Pelvik taban egzersizleri : Egzersizle, zayıflamış Pelvik taban kaslarının kuvvetlendirilmesi erken evre vakalarda düzelmeyi sağlar veya olayın ilerlemesini engelleyebilir. Bütün egzersiz programlarında olduğu gibi, pelvic taban egzersizleri zaman, motivasyon ve uygun teknik gerektirir.
Pelvik organ prolapsusu olan kadınlarda levator ani kasının kesitsel alanında azalma, genital hiatusunda artma, kas kuvvetinde azalma olduğu ve pop şiddetinin pelvik taban disfonksiyonuyla arttığı gözlemlenmiştir.
Östrojen uygulaması : östrojen tedavisi osteoporozu önlemekle kalmaz pelvisin östrojene duyarlı organlarını da olumlu etkiler.
Fizik tedavi seçeneklerinden olan ; elektriksel stimulasyon, core stabilizasyonu.
Cerrahi tedavi seçenekleri : Semptomatik prolaps olgularında cerrahi önerilebilir. Yaşa, geçirilmiş operasyonlara ve sağlık durumuna bakılarak en uygun cerrahi seçenekleri önerilir. İki ana seçenek vardır: düzeltici cerrahi veya vajinanın kapatılması
Düzeltici cerrahi tamir: Pelvik düzeltici cerrahinin amacı pelvik organları doğal konumlarına yerleştirirken cinsel fonksiyonun da korunmasıdır. Cerrahi için farklı seçenekler mevcuttur: • Vajinal yaklaşım • Abdominal yaklaşım (karına açılan bir kesi ile) • Laparoskopik (karından açılan delikten) • Robotik
Vajinanın kapatılması : cinsel aktiflik söz konusu değilse ve cerrahi uygun değilse önerilebilir. İşlem sırasında dikişlerle vajen duvarı dikilerek kapatılır, böylece organ sarkması engellenir.