Farklı insanlar nasıl öğrenir? Herkes aynı fikirde değil. Eğitim psikolojisinde pek çok farklı bakış açısı vardır. Bu makale şu psikolojik perspektifleri ayırt edecektir: davranışsal, bilişsel, gelişimsel, sosyal bilişsel ve yapılandırmacı.
Makale kapsamındaki içerikler
Davranışsal Perspektif
Davranışçılık, öğrenme ve davranışın uyarıcı-tepki ilişkileri açısından tanımlandığı ve açıklandığı teorik perspektiftir. Davranışçılığın temel varsayımları şunlardır:
- Çevre davranışı etkiler: Davranışçılar, insanların davranışlarının çevreyle etkileşimlerinin bir sonucu olduğuna inanırlar. Özellikle, insanlar geri bildirim, övgü ve ödüller gibi yanıtlara dayalı olarak belirli şekillerde yanıt vermek için şartlandırılır veya biçimlendirilir.
- Öğrenme, uyaranlar ve tepkilerle tanımlanır: Davranışçılar, düşünceler, duygular ve inançlar gibi bir kişinin kafasında meydana gelen olaylardan ziyade gözlemlenebilir olaylara odaklanır.
- Öğrenme, davranışsal bir değişikliği içermelidir: Teorisyenler, davranışta gözlemlenebilir bir değişiklik olmadıkça öğrenmenin gerçekleşmediğine inanırlar.
- Öğrenme, uyaran ve tepki zaman içinde birbirine yakın gerçekleştiğinde sonuçlanmalıdır: Öğrenciler, tepkilerini bir uyaranla ilişkilendirmelidir. Bunun gerçekleşmesi için, ikisinin birbiriyle bağlantılı veya başka bir deyişle bitişik olması gerekir.
- Hayvanlar ve insanlar benzer yollarla öğrenirler: Davranışçılar, diğer birçok kuramcının aksine, deneylerini hayvanları kullanarak gerçekleştirdiler çünkü hayvanların çalışmasının insan öğrenme davranışını açıklayabileceğine inanıyorlardı.
Aşina olmanız gereken başlıca davranışçılar arasında davranışçılığın babası olarak bilinen John Watson; En iyi klasik şartlandırma ile tanınan Ivan Pavlov; Edimsel koşullandırmayla tanınan BF Skinner; ve etki yasasıyla tanınan Edward Thorndike.
Bilişsel Perspektif
Eğitim psikolojisinin bir sonraki perspektifi bilişsel perspektiftir. Bilişsel psikoloji, insanların nasıl algıladığına, hatırladığına, düşündüğüne, konuştuğuna ve problem çözdüğüne dayalı öğrenmeye odaklanan teorik perspektiftir. Bilişsel perspektif, davranışçı perspektiften iki farklı şekilde farklılık gösterir. İlk olarak, bilişsel psikoloji, davranışçılar tarafından göz ardı edilen içsel zihinsel durumların varlığını kabul eder. Bu durumların örnekleri inanç, arzu, fikirler ve motivasyondur (gözlemlenemeyen durumlar). İkincisi, bilişsel psikologlar bellek yapılarının bilginin nasıl algılandığını, işlendiğini, saklandığını, geri alındığını ve unutulduğunu belirlediğini iddia ediyor. Bilişsel psikoloji, algılama, sınıflandırma, hafıza, bilgi temsili, dil ve düşünme süreçlerini kapsar.
Aşina olmanız gereken başlıca bilişsel psikologlar arasında, Piaget’in bilişsel gelişim teorisini ve bilişsel gelişim aşamalarını geliştiren Jean Piaget; En çok sosyokültürel gelişim teorisiyle tanınan Lev Vygotsky; Modern dilbilimin babası olarak anılan Noam Chomsky; ve ‘iskele’ terimini icat eden Jerome Bruner.
Gelişimsel Perspektif
Bir sonraki perspektifimiz gelişimsel perspektiftir. Gelişim psikolojisi, öğrenicilerde uzun bir süre boyunca meydana gelen değişimi inceleyen bakış açısıdır. Gelişimsel bakış açısı, doğası gereği sürekli ve süreksiz olan teorileri kapsar. Süreksiz teoriler sahne gibidir. Öğrenme ve gelişim süreçleri, davranıştaki nitel farklılıklar ile karakterize edilen farklı aşamaları içerir. Süreksiz teoriler öne süren teorisyenler, her aşama için belirli bir başlangıç ve bitiş dönemi önerirler. Sürekli teoriler, aksine, öğrenme ve gelişimin artımlı süreçlerde gerçekleştiğini açıklar. Öğrenme, yaşam süresi boyunca kademeli ve devam eden değişiklikleri içerir.
Aşina olmanız gereken başlıca gelişim teorisyenleri arasında, Piaget gibi tartıştığımız bazı teorisyenlerin yanı sıra, psikososyal gelişim aşamalarını öneren Erik Erikson; Ahlaki gelişim aşamalarıyla tanınan Lawrence Kohlberg; ve kimlik başarısı teorisiyle tanınan James Marcia.
Sosyal Bilişsel Perspektif
Dördüncü bakış açımız sosyal bilişsel perspektiftir. Sosyal bilişsel psikoloji, başkalarını gözlemleyerek öğrenmenin çalışmanın odak noktası olduğu perspektiftir. Sosyal bilişsel perspektifin temel varsayımları şunlardır:
- Öğrenme, gözlem yoluyla gerçekleşir: Sosyal bilişçiler, öğrenmenin sadece başkalarının davranışlarını gözlemleyerek gerçekleşebileceğine inanırlar.
- Öğrenme, bir davranış değişikliğine yol açabilen veya vermeyen dahili bir süreçtir: Özellikle teorisyenler, öğrenmenin davranış hemen veya hiç gösterilmeden gerçekleşebileceği sonucuna varırlar.
- Davranış, belirli bir hedefe yöneliktir: Sosyal bilişçiler, öğrencilerin hedefler belirlediklerine ve davranışlarını bu hedeflere ulaşmaya yönlendirdiklerine inanırlar.
- Davranış, sonunda kendi kendini düzenler hale gelir.
- Cezayı ve ödülleri gözlemlemek, gözlemcinin davranışını dolaylı olarak etkileyebilir.
Aşina olmanız gereken en büyük sosyal bilişsel psikolog, sosyal öğrenme teorisi ile tanınan Albert Bandura’dır.
Yapılandırmacı Perspektif
Son bakış açımız yapılandırmacı bakış açısıdır. Yapılandırmacılık, öğrenenin deneyimlerinden bilgiyi absorbe etmek yerine inşa ettiği fikrini önerir. Yapılandırmacılık bakış açısına göre:
- Öğrenci, kendi kendini yöneten, yaratıcı ve yenilikçidir.
- Öğrenci kendi arka plan, kültür veya dünya görüşüne dayanmaktadır sonuçlara ulaşılması ile çevre ve dünya hakkında gerçekleri öğrenmeye teşvik edilir.
- Öğrenmenin sorumluluğu öncelikle öğrenciye düşerken öğretmenin rolü bir kolaylaştırıcıdır.
- İşbirliğine dayalı öğrenme de bu bakış açısının önemli bir bileşenidir.
Aşina olmanız gereken başlıca yapılandırmacı psikologlar John Dewey; En iyi eğitim felsefesi ve okullarıyla tanınan Maria Montessori; Deneyimsel öğrenmeyle tanınan David Kolb; ve radikal yapılandırmacılık modeliyle tanınan Ernst von Glasersfeld.
Makale Özeti
Sonuç olarak eğitim psikolojisi alanı bir ağaç gibi perspektif dediğimiz birçok daldan oluşmaktadır. Her perspektifin farklı bir tanımı vardır ve farklı kılavuz ilkelere ve varsayımlara dayanır, ancak tüm perspektifler insanların bilgiyi nasıl öğrendiğine, sakladığına ve kullandığına bakar.