Astronot Neil Armstrong’un Ay’a ilk adımını attığı, 21 Temmuz 1969 tarihinde, saat 01.56’da, şu sözleri hala hafızalarda: Bu bir insan için küçük, insanlık için büyük bir adım… Google tarafından “Doodle’ı da yapılan Apollo 11’in tarihi görevinin ardından 50 yıl geçti. Bu macera nasıl başladı? Kimler vardı? Arka plandaki ekipten bilgisayar bilimcisi Margaret Heafield Hamilton kimdir?
Google tarafından “Doodle”ı da yapılan insanoğlunun Ay’a inişinin 50’nci yılı. Tarihe geçen bu önemli günde, Apollo 11 uzay aracı ile dünyanın yörüngesi olan Ay’a ilk insanlı uçuş gerçekleştirildi. Astronotlar arasında yer alan Neil Armstrong’un 21 Temmuz 1969 tarihinde, saat 01.56’da söylediği şu söz de unutulmazlar arasında yerini aldı: Bu bir insan için küçük, insanlık için büyük bir adım…
Üç Kişilik Mürettebatta Kimler Vardı?
Astronot Neil Armstrong, Michael Collins ve Edwin “Buzz” E. Aldrin, Jr.’dan oluşan Apollo 11 ekibi, Ay yüzeyine yapılan ilk insanlı uzay uçuşuna imza attılar. ABD’nin bu uzay uçuşunda, 20 Temmuz 1969 tarihinde, saat 20.18’de, Neil Armstrong ile Buzz Aldrin, Ay yüzeyine iniş yapan ilk insanlar oldu. İnişten tam altı saat sonra da astronot Neil Armstrong, ay yüzeyine adım atarken mürettabatın üçüncü üyesi Michael Collins, Ay yörüngesinde Armstrong ve Aldrin’i taşıyan modülle bir araya gelmek için beklemedeydi. Tarihe geçen bu üçlü, uzayda geçen sekiz günün ardından dünyaya döndü.
Asli mürettebatı görevleriyle birlikte yazalım:
Neil A. Armstrong (Komutan)
Michael Collins (Komuta Modülü Pilotu)
Edwin “Buzz” E. Aldrin, Jr. (Ay Modülü Pilotu)
Astronotlar, bu önemli görevden önce başka bir uzay uçuşunda görev almış olmak zorundaydı. Apollo 11’in uzay uçuşu tarihinde, Apollo 10’dan sonra mürettebatının tamamının daha önce uzay uçuşu yapmış astronotlardan oluşan ikinci görevi olduğunu ekleyelim.
Apollo 11, NASA’nın Apollo projesinin beşinci insanlı uçuşuydu. 16 Temmuz 1969 tarihide Florida’nın Merritt Island kasabasındaki Kennedy Uzay Merkezi’nde bulunan Saturn V tarafından fırlatıldı. Apollo 11, NASA’nın Apollo projesinin beşinci insanlı uçuşuydu. Daha önce de uçuşlar yapılmış; ikisi Ay çevresinde uçarken, biri de Dünya yörüngesinde Ay’a iniş manevralarını hayata geçirmişti. Uzay aracı ise üç astronot ve erzaklarının bulunduğu Komuta Modülü, yön değiştirme amacıyla yakıt ve motorların bulunduğu Hizmet Modülü ve Ay Modülü olmak üzere üç bölümden oluşuyordu. Uzay aracı fırlatma roketi tarafından Ay rotasına sokulduktan sonra ikisi birbirinden ayrıldı. Uzay aracı da üç gün boyunca Ay yörüngesine girinceye dek yol aldı. Bu noktada Neil Armstrong ile Buzz Aldrin, Ay Modülü’ne geçti. İki astronot, Ay’ın Dünya’ya bakan tarafındaki Sessizlik Denizi’ne iniş yaptı. Uzay aracındaki iki buçuk saat da dahil olmak üzere astronotlar, yaklaşık 21 buçuk saat boyunca Ay yüzeyinde kalmayı başardı.
ABD Başkanı John F. Kennedy’nin Hedefiydi
İniş canlı yayınla aktarılırken Astronot Neil Armstrong’un bu “ünlü” sözlerini de dünya duymuş oldu. Apollo 11, Uzay Yarışı’nı başarıyla tamamladı. ABD Başkanı John F. Kennedy’nin 60’ların sonuna kadar Ay’a ulaşma hedefini de gerçekleştirdi. İnsanoğlunun Ay yüzeyine inişi yalnızca ABD için değil, dünya tarihi için de bir dönüm noktası oldu. ABD, Ay’a insan gönderen tek ülke. Soğuk Savaş döneminde ABD ve SSCB arasında başlayan rekabet, 1957 yılında Sovyetlerin ilk Sputnik uydusunu fırlatmasıyla birlikte “uzay yarışı”na dönüştü. 1965 yılında Sovyetler Birliği, Ay’a ilk uzay aracını gönderirken ABD, milyarlarca dolar harcadığı “Apollo programı” üzerinde çalışmaya devam ediyordu. 1962 yılında ABD Başkanı Kennedy “Biz Ay’a gitmeyi tercih ediyoruz!” demişti.
Ay’a Gitmek Neden Bu Kadar Önemli?
Peki neden Ay’a gitmek bu kadar önemliydi? Rusya, Japonya, Çin, Hindistan ve Avrupa Uzay Ajansı da uzay araçlarını inceleme amaçlı Ay’ın yörüngesine gönderdi ama belirttiğimiz gibi ABD hala Ay’a insan gönderen tek ülke konumunda.
Ay’a gitmek büyük önem taşıyordu çünkü ülkeler, hem teknolojik üstünlüklerini kanıtlamak istiyordu hem de Ay’daki kaynaklara erişim için ilk adımı atmayı hedefliyorlardı. Ay yüzeyinde altın, platinyum ve az bulunan metallerin çıkarılması için de çalışmalar yapılırken bu yeraltı zenginliklerinin çıkarılmasının ne kadar zor olduğu da henüz bilinmemekte.
Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Ajansı’nın (NASA) 1976 yılında yanlışlıkla 217 dolara sattığı Ay’a ilk ayak basılan anın görüntülerinin yer aldığı üç kaset ise açık artırmayla satılacak. CNN’in haberine göre Ay’a ayak basılmasının 50. yıldönümü olan 20 Temmuz’da, bu tarihi anın görüntüleri müzayede evi Sotheby’s tarafından açık artırmaya çıkarılacak. Bugüne kadar korunan iki buçuk saatlik görüntülerin yer aldığı üç kaset için açılış fiyatı 700 bin dolar… Kasetlerin 2 milyon dolara alıcı bulabileceği de tahminler arasında. Görüntülerde, Astronot Neil Amstrong’un Ay’a ilk ayak bastığı an ve ABD’nin o dönemki başkanı Richard Nixon’ın konuşması yer almakta.
Bu kasetler, 1976 yılında o dönem NASA stajyeri olan Gary George’a, bir açık artırmada yanlışlıkla diğer 65 kasetle 217 dolar 77 cente satılmıştı! NASA’dan aldığı kasetlerin bazılarını yerel televizyonlara satan Gary George, bu üç kaseti babasının tavsiyesi üzerine elinde tutmuştu. Ay’a ayak basılmasının 40’ıncı yıldönümü için NASA’nın kasetlerin peşine düşmesi üzerine Gary George, kasetleri ilk kez izlemiş ve aranan görüntülerin kendisinde olduğunu fark etmişti.
İnsanoğlunun uzay serüveninde attığı en büyük adımlardan biri olan Apollo 11’e ait arşiv görüntüler ise Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) tarafından yayınlanmıştı. Apollo 11 uzay aracı da 16 Temmuz 1969 tarihinde Ay’a iniş yapan ilk uzay aracı olmuştu. İlk adım Neil Armstrong’a ait olsa da ikinci adım da yaklaşık 20 dakika sonra Astronot Aldrin’e ait. NASA, Ay’a ayak basılan tarihi uçuş Apollo 11’e ait 10 binden fazla fotoğrafı da kamuoyu ile paylaştı.
2024’te İlk Kadın Astronot Ay’a Gidecek
Bu arada bu NASA’nın 2024’e kadar Ay’a ilk kadın astronotu göndermeyi hedeflediğini de ekleyelim. Apollo 11’den 50 yıl sonra gerçekleşecek göreve, Ay tanrıçası olarak da bilinen Artemis’in adı verilirken kadın astronota bir erkek meslektaşı da eşlik edecek. Neden Artemis? Antik Yunan Tanrıçası Artemis, Apollon’un ikiz kız kardeşi. Apollon ışık, ateş ve güneşle ilişkilendirilirken, Artemis Ay ile ilişkilendirilmekte.
NASA’nın iletişim sorumlusu Bettina Inclan basına yaptığı açıklamada, daha önce Ay’a giden 12 astronotun da erkek olduğunu hatırlatmış ve şöyle konuşmuştu: “En son 1972’de, son insan Ay’da yürüdü. Ay yüzeyinde daha önce hiçbir kadın yürümemişti.”
Daha önce de NASA tarihi açısından bir ilk sayılacak, tamamı kadınlardan oluşan astronot ekibiyle yapılacak uzay yürüyüşü “uzay giysilerinin bedenlerinde yaşanan sıkıntı” gerekçesiyle iptal edilmişti. Şimdi ise kadın astronotlardan sadece biri için giysi yapılıyor ve uzay yürüyüşünde de kendisine bir erkek astronotun eşlik edeceği belirtiliyor.
Margaret Hamilton Olmasaydı, Uçuş Gerçekleşemeyecekti
Madem kadınlardan söz açıldı, Ay’a inişte ismini anmadan geçmememiz gereken bir kadını da analım: Yazılım Mühendisliği Kavramını Bulan Margaret Hamilton ya da uzun adıyla Margaret Heafield Hamilton
Matematikçi ve bilgisayar bilimlerinin öncüsü olan Margaret Hamilton kimdir? İnsanlığa katkısı büyük olan bu kadın, “Apollo 11 Programını Kurtaran Kadın” olarak da bilinmekte.
Margaret Heafield Hamilton, 1936 yılında doğdu. Bilgisayar bilimcisi, sistem mühendisi, iş kadını… Apollo Uzay Programı’nın kokpit uçuş yazılımlarını baştan sona tasarlayan MIT Enstrümentasyon Laboratuvarı’nın proje öncesi, boyu ve sonrasında başkanlığını yürüten Hamilton, Apollo 11’in Ay’a inişi sırasında meydana gelen bir sorun nedeniyle tüm görevin iptal olmasını önledi.
Ay’a gitmek için yazılım çok hayati bir durum olmasa da astronotların Ay’a iniş yapabilmesi için bu yazılım kodlanmak zorundaydı. Yazılım mühendisliği ise o dönemde emekliyordu. NASA, Hamilton ve ekibine tam bağımsızlık verdi. İnsanları uzaya taşıyacak yazılım türünün ilki olacaktı ve bu sebeple hem çalışması hem de hiçbir kusura sahip olmaması gerekiyordu.
Hamilton, testler sırasında hataları fark etti; bilgisayarın kaldırabileceğinden fazla işlemle karşı karşıya olduğunu gördü. İniş yaparken kullanılan radar yüzde 13 kapasite isterken iniş sistemi yüzde 90 talep ediyordu ve Hamilton, tam da bu noktada sisteme görevleri öncelik sırasına göre değil, önem sırasına göre sıralama yapmasını söyleyen bir yazılıma imza attı. Hamilton’ın geliştirdiği bu kod sonucunda ‘git/gitme’ seçeneğini (bu seçenek uzay aracının Ay’a iniş yapıp yapmamasına karar veren seçenek) astronotların önüne koyan öncelik ekranları, astronotların ‘git’ seçeneğini seçmesiyle astronotları Ay’a indirecek emri sisteme yolladı.
Apollo 11 görevinde Ay İniş Aracı’nın Ay yüzeyine inişinden üç dakika önce kokpitteki bilgisayarlardan birçoğu uyarı alarmı vermeye başladı. Randevu radar sisteminin gönderdiği verilerin bilgisayar işlemcilerini aşırı yüklemesi nedeniyle oluştu, bu büyük sorun… Ama sistemin aslında iniş sırasında çalışmasına gerek yoktu ve radarın devreye girme nedeninin, hatalı bir kontrol listesi nedeniyle çalışanların radarı devreye sokması olduğu anlaşıldı.
Hamilton ise uçuş aracı içerisindeki yazılıma bir hata ayıklama programı eklemişti. Dolayısıyla Apollo 11 görevi için Ay’a gönderilen üç astronot, bilgisayar hatası nedeniyle geri dönmek zorunda kalmadı ve bugün 50’nci yıldönümü kutlanan tarihi gün gerçekleşti.
Çağdaş Yazılım Mühendisliği’nin Temellerini Attı
Hamilton, NASA’nın diğer Apollo görevlerinde de NASA ile çalıştı. Yalnızca insanlığı uzaya taşımaya yardımcı olmadı, aynı zamanda şu anda trilyonlarca dolar değerinde olan bir sektörün de temellerini attı: Çağdaş yazılım mühendisliği… Margaret Heafield Hamilton, 1986 yılında Hamilton Teknolojileri firmasının CEO’su oldu. 1986’da Hesaplama Dalında Çalışan Kadınlar Derneği tarafından Augusta Ada Lovelace Ödülü’ne, 2003’te NASA Sıradışı Uzay Çalışması Ödülü’ne, 2009’da ise Earlham Koleji Sıradışı Mezun Ödülü’ne layık görüldü.