Girişimler için fikrin çok da önemli olmadığını, önemli olanın sahip olduğunuz fikri bir plan ve proje kapsamında geliştirmek olduğunu hep söyleriz. Sonuçta hidrojen yakıtlı motor üreteceğinizi ve hatta sıfır emisyon piyasasından Elon Musk'ı piyasadan sileceğinizi iddia edebilirsiniz. Ancak minimum değerle bu motoru üretmeden ve bu ürünü seri üretime geçirecek projeyi oluşturmadan milyar doları bulacak yatırımlar almanız hatta Nasdaq'da işlem görmeniz imkansızdır.
En azından biz öyle sanıyorduk. Zira ortaya çıkan bilgiler ışığında; hidrojen kamyonu girişimi Nikola'nın kurucusu Trevor Milton, yatırımcıları sahte bir sürüş prototipi videosu kullanarak kandırarak bu dediklerimizin hepsini başarmış. Öyle ki Milton ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu SEC tarafından dolandırıcılıktan suçlandı.
Hikayenin başında şirketin ticari faaliyetlerine ilişkin yaklaşık bir yıllık soruşturmanın ardından, bir ABD Federal büyük jürisi, Trevor Milton aleyhinde, "İşin neredeyse tüm yönleri hakkında yalan söylemek" ve iki adet menkul kıymet dolandırıcılığı da dahil olmak üzere üç suç dolandırıcılığı suçunu içeren bir iddianame verdi. Buna karşı çıkan Milton, suçlamaları kabul etmedi ve 100 milyon dolarlık bir kefaletle serbest bırakıldı.
Yargıç Strauss, Milton'ın "asılsız" iddialarının Milton'ın Nikola'yı halka duyurmak için adım attığı Kasım 2019 ile şirketten ayrıldığı Eylül 2020 arasında gerçekleştiğini doğruladı. Bu dönemde Milton, Nikola'nın hisse senedi fiyatını yüksek tutmakla “giderek daha fazla meşgul oldu” ve Nikola hisseleri zirvedeyken kendi varlıklarının 7 milyar ABD Doları (9.4 milyar ABD Doları) seviyesine ulaşmasını sağladı.
Ancak bu suçlar buzdağının görünen kısmı
Bununla birlikte, Milton'ın aldatma hikayesi, sanılanın aksine çok daha kötü. Araştırma ekibi Hindenburg Research tarafından ortaya koyulan belgeler, Milton'ın hem bireysel hem de kurumsal yatırımcıları dolandırmak için bir sürüş prototipinin sahte videosunu kullanarak nasıl milyarder olduğunu tüm kamuoyunun huzuruna sundu.
Hindenburg Research raporunun söylediğine göre, bir motoru olmadığı için kamyonlarından birini yokuş aşağı yuvarlayarak ve sonra yolun düz görünmesi için görüntüleri düzenleyerek General Motors'tan 2 milyar dolarlık fon aldı. Hindenburg'un bu çarpıcı iddiası, Nikola'nın 2018'de Nikola One kamyonu için bir tanıtım videosunu taklit ettiği iddiasından geliyor. “Nikola One in Motion” başlıklı ve Nikola'nın resmi YouTube sayfasında yayınlanan videoda, kamyonun düz bir yolda sürüldüğü iddia ediliyordu.
Ancak Hindenburg raporuna göre, videodaki kamyonun aslında çalışan bir motoru yoktu. Bunun yerine, şirket prototipi bir otoyolun yokuş aşağı bir kısmı boyunca "boşa aldı" ve sanki sürüyormuş gibi filme aldı. Ayrıca Hindenburg bu iddiada yalnız değil. Nikola Baş Mühendis Kevin Lynk ile konuştuğu bildirilen eski bir çalışan da videoyu doğruladı. Lynk'in onlara "Nasıl işleyeceğini söylediğini ve onu süper düşük dereceli bir tepenin tepesine çekeceklerini ve yuvarlanmasına izin vereceklerini" söyledi.
Videoya aşina olan başka bir kişi de Financial Times'a video gösterisinin sahte olduğunu söyledi. Kişi, videonun Utah'ın izole bir bölgesindeki bir tepede çekildiğini iddia etti. Kaynak, görüntülerin daha sonra arazinin düz görünmesi için düzenlendiğini söyledi. Aşağıda Utah'taki konumun bir ekran görüntüsü var.
Trevor Milton'ın tek yalanı bu değil
Daha da sarsıcı olan ise Hinderburg'un bir başka iddiası. Firma, Nikola'nın ilk olarak Aralık 2016'da tanıtılan Nikola One'ın gelişimini tamamlama niyetinde olmadığını söyledi. Bunun yerine Hinderburg, Nikola'nın tanıtım videosunun yalnızca şüpheci yatırımcıları yatıştırmak için bir numara olduğunu iddia etti.
Milton, Nikola One'ı "tarihte şimdiye kadar yapılmış en gelişmiş kamyon" olarak tanıttı. Ayrıca Trevor Milton, etkinlikte tanıtılan kamyonun "çalışıyor ve tamamlanmış" olacağından bahsediyordu. Ancak Nikola One, tüm bunlardan çok uzaktı. Etkinliğin açılışında Milton Nikola One ile ilgili şunları söyledi:
"Birinin bir şey yapmasını ve bu kamyonu sahneden indirmesini istemiyorum… Bu yüzden insanların arabayı sürmesini engellemeye çalışacağız. Ama bu şey tam anlamıyla çalışıyor ve çalışıyor, ki bu gerçekten inanılmaz...”
Milton ayrıca sunumunun sonunda kamyonun gerçek olduğu konusunda üç kez ısrar ediyordu: "Bunun doğru olmasının hiçbir yolu olmadığını söyleyen her şüpheci için. Bu nasıl mümkün olabilir? Yaptık. Sizlerin gecenin tadını çıkarmanıza, kamyonu görmenize, gerçek olduğunu bilmenize, ona dokunmanıza, ne kadar sağlam olduğunu hissetmenize izin vermek benim için bir zevk. Bunun gerçek bir kamyon olduğunu göreceksiniz. Bu bir itici değil. Herkese çok teşekkür ederim!"
Bununla birlikte Haziran 2020'de paylaşılan bir Bloomberg haberi, o gece sahnede sunulan Nikola One kamyonunun gerçekten de iddia edildiği gibi çalışmadığını iddia etti. Bloomberg, "Nikola'nın kurucusu, ilk kamyonunun kapasitesini abarttı." dedi. Ayrıca Bloomberg, 2016'da ortaya çıkan Nikola One'ın çalışamaz durumda olduğunu, eksik parçaları olduğunu da sözlerine ekledi.
Lansmana aşina olan diğerleri, ağa Milton'ın kamyonla ilgili iddialarından endişe duyduklarını söyledi. Milton ise bir röportajda "Ben kimseyi aldatmadım." dedi. "Kamyonette yakıt hücresi yoktu. Milton, güvenlik nedenleriyle motorların ve dişlilerin araçta olmadığını doğrularken, hiçbir zaman olduğunu iddia etmedik.” dedi.
HQ Binasında var dediği güneş panelleri bile yalan!
Hinderburg Raporu'ndaki iddialar bununla da sınırlı değil. Trevor, Nikola genel merkezinin çatısında enerji üreten 3.5 megavatlık güneş panellerine sahip olduğunu iddia etmişti. Hava fotoğrafları ve daha sonraki medya raporları, bunların bile var olmadığını gösteriyor.
Dahası Trevor, işin bu kritik bölümünü denetlemek için kardeşi Travis'i "Hidrojen Üretim/Altyapı Direktörü" olarak atamıştı. Travis'in önceki deneyimi, büyük ölçüde beton yolların dökülmesinden ve Hawaii'de taşeron işi yapmaktan ibaret görünüyor.
Milton, Nikola'yı, düşük veya sıfır emisyonlu alternatif yakıtlarla çalışan yarı kamyonlar üretmek ve bu araçları desteklemek için alternatif bir akaryakıt istasyonu altyapısı oluşturmak ana hedefleriyle 2015 yılında kurdu.
Adını mucit Nikola Tesla'dan alan şirket aynı zamanda elektrikli araçlar, araç bileşenleri, enerji depolama sistemleri ve elektrikli araç aktarma organları tasarlar ve üretir. Salt Lake City merkezli şirket, hibrit hidrojen-elektrik aktarma organları kullanan ağır hizmet nakliye kamyonları üretiyor. Milton şirketten ayrıldığında, Nikola tek bir araba ya da kamyon satmadı.
Birkaç özel teklifle ve ardından özel amaçlı bir satın alma şirketi (“SPAC”) ile bir iş birleşimiyle bağlantılı olarak milyarlarca dolar topladıktan sonra Nikola, çoğu kurumsal yatırımcılardan olmak üzere 1 milyar dolardan fazla para topladı. Nikola, 3 Haziran 2020'de Nasdaq'ta NKLA borsa sembolü altında işlem görmeye başladı.