Uluslararası kuruluşların başında siyasî alanda faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlar gelir. Siyasî alanda faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlar çok sayıdadır ve bunlar dünya siyaseti üzerinde yerine göre belirleyici, yerine göre ise etkileyici rol oynar. Bu kurumlardan bazıları şunlardır: Avrupa Patent Ofisi (EPO), AsyaAvrupa Kıtası Buluşmaları (ASEM), Asya-Avrupa Kıtası Kuruluşu (ASEF) vb.
Ekonomik ve teknik alanda faaliyette bulunan uluslararası kuruluşlar ise dünya ekonomisini yönlendirmede etkili olan kuruluşlardır ve bunların genel merkezleri genellikle batılı gelişmiş ülkelerdedir. Dünya Ticaret Örgütü (WTO), Dünya Ekonomik Forumu (WEF) vb. Uluslararası kuruluşlardan bazıları askeri alanda faaliyette bulunurlar. Askeri alanda faaliyette bulunan uluslararası kuruluşlar şunlardır: Karadeniz Deniz İş Birliği Görev Grubu, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO).
Bazı uluslararası kuruluşlar ise teknik alanda faaliyet gösterirler. Teknik alanda faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlardan bazıları şunlardır: Avrupa Patent Ofisi (EPO), Avrupa Sivil Havacılık Konferansı (ECAC), Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI), Avrupa Yayın Birliği (EBU) vb.
Türkiye’nin de üyesi olduğu çok sayıda uluslararası kuruluş bulunmaktadır. Bunlardan bazıları sosyal ve ekonomik amaçlar için kurulmuşken bazıları ekonomik ve malî amaçlı olarak kurulmuşlardır. Ülkemizin de üyesi olduğu sosyal amaçlı kuruluşlara örnek olarak, Avrupa Birliği (AB, EU) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM, ECHR) verilebilir.
Avrupa Birliği
Yaklaşık elli yıllık bir tarihi olan ve ağırlıklı olarak ekonomik temelli olarak genişlemesini sürdüren Avrupa Birliği, 2. Dünya Savaşından sonra büyük bir yıkıma uğrayan Avrupa’da barışın ve bölgesel istikrarın sağlanması ve ekonominin yeniden yapılanması amacıyla oluşturulan ülkeler topluluğudur. Avrupa Birliği yıllar içerisinde sanayi, tarım, ticaret, malîye, vergiler gibi politikaları ortak kurumlar tarafından yönetilen, tek para biriminin (Euro) kullanıldığı büyük bir güce dönüştü.
Bugün yaklaşık 513 milyonluk nüfusuyla Avrupa Birliği dünya nüfusunun %7,3’üne denk düşer. Avrupa Birliğinde nüfusun %80’i şehirlerde yaşar. Şunu belirtmek gerekir ki Avrupa Birliği’nin sınırları, Avrupa kıtasının sınırları ile eş değildir çünkü kıtanın bir parçası olmalarına karşın bazı ülkeler (İzlanda, Norveç ve İsviçre) birlik içinde değildir. Avrupa Birliği bugün 500 milyon nüfusu ve yaklaşık 16.8 trilyon dolara yaklaşan gayrisafi milli hâsılayla en büyük bölgesel güçlerden biridir. Avrupa Birliği’nin bugünkü amaçlarını aşağıdaki gibi belirleyebiliriz:
Bir ülkenin Avrupa Birliği’ne katılabilmesi için, 1993 yılında Kopenhag Liderler Zirvesi’nde belirlenen “Kopenhag Kriterleri”nin gereğini yerine getirmesi gerekir. Kopenhag Kriterleri aşağıda açıklandığı gibi siyasî, ekonomik ve topluluk müktesebatının kabulü olmak üzere üç başlıkta toplanır:
Avrupa Birliği, devletlerarası ve çok uluslu bir oluşumdur. Birlik içinde kimi konularda devletlerarası anlaşma ve fikir birliği gerekir. Ancak belirli durumlarda uluslarüstü yönetim organları, üyelerin anlaşması olmaksızın da karar verebilir. Avrupa Birliği’nin önemli yönetim birimleri şunlardır: Avrupa Birliği Komisyonu, Avrupa Parlâmentosu, Avrupa Birliği Konseyi, Liderler Zirvesi, Avrupa Adalet Divanı ve Avrupa Merkez Bankasıdır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi
AİHM Avrupa Konseyine üye ülkelerin ortak mahkemesi niteliğinde, uluslararası bir hukuk mahkemesidir. Mahkeme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokolleriyle güvence altına alınmış olan temel hakların çiğnenmesi durumunda bireylerin, grupların, tüzel kişiliklerin ve devletlerin, belirli usul kuralları çerçevesinde başvurabildikleri bir yargı organıdır. AİHM, Sözleşme ve Ek Protokollerde aşağıdaki gibi bazı hakların ihlâl edilip edilmediğini denetler:
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurabilmek için bazı koşullar aranır. Söz konusu koşulları aşağıdaki gibi belirleyebiliriz:
Birleşmiş Milletler
Birleşmiş Milletler (BM), 24 Ekim 1945 tarihinde dünya barışını ve güvenliğini korumak amacıyla kurulan uluslararası bir örgüttür. Bu örgüt aynı zamanda ekonomik, toplumsal ve kültürel işbirliğini sağlamak için faaliyet gösterir.
Birleşmiş Milletlerin kuruluş amacı şu şekilde belirlenmiştir:
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi siyasal alanda faaliyet gösteren bir yürütme organıdır. Güvenlik Konseyinin görevleri şunlardır:
Uluslararası Çalışma Örgütü
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), çalışma yaşamını düzenlemenin yanında sosyal adaleti ve sosyal barışı sağlamak gibi temel işlevi yerine getirmek amacıyla kuruldu. Örgüt bu amaçla çalışanların yaşam şartlarını iyileştirmek üzere hükümet, işçi ve işveren sendikalarını bir araya getirmeyi ve ortak hareket etmelerini sağlamayı amaç edinmiştir. Sosyal adalet ilkeleri, evrensel insan ve çalışma haklarının korunması temelinde kurulmuş olan ILO’nun uluslararası çalışma standartlarıyla ilgili olarak oluşturduğu sözleşmelerde güvence altına alınan haklar şunlardır:
Dünya Sağlık Örgütü
Dünya Sağlık Örgütü (World Health Organization-WHO), Birleşmiş Milletlere bağlı ve toplum sağlığıyla ilgili uluslararası çalışmalar yapan bir örgüttür.
Dünya Sağlık Örgütü’nün aşağıdaki gibi çeşitli amaçları vardır ve bu amaçları gerçekleştirmek, hedeflerine ulaşabilmek için yürüttüğü faaliyetler şunlardır:
İslâm Konferansı Teşkilâtı
İslâm Konferansı Teşkilâtı (İKT), 1969 yılında 24 İslâm Ülkesinin katılımıyla Rabat’ta düzenlenen Birinci İslâm Zirvesi ile atılmıştır. Zirveyi takiben, 1970 yılı Mart ayında, İslâm Ülkeleri Dışişleri Bakanları Cidde’de toplanmış ve İKT Genel Sekreterliğini kurmuşlardır. İslâm Konferansı Teşkilâtına 51 İslâm ülkesi üyedir. En etkili organı İslâm Ülkeleri Devlet ve Hükümet Başkanları Konferansı’dır. Kısa adı, İslâm Zirve Konferansıdır. İslâm Konferansı Teşkilâtının genel amaçları şunlardır:
Uluslararası kuruluş tanımı aslında hem hükümetler arası (Kamu Kuruluşları) hem de hükümetler-dışı (Sivil Toplum Örgütleri) uluslararası kuruluşları (örgütleri) kapsamaktadır. Bu kuruluşlar üye devletler arasında oluşturulmakta ve çeşitli uluslararası hukuk kurallarına göre faaliyette bulunmaktadırlar. Sivil Toplum Kuruluşları gibi hükümetler dışı örgütler ise farklı milletlerden özel ya da kamu tüzel kişileri arasında kurulmakta ve uluslararası düzeyde faaliyet göstermektedirler.
Dünya Bankası
Banka serbest girişimin desteklenmesi, yatırım kararlarının etkinliği ve serbest ticaretin geliştirilmesi gibi amaçlarla faaliyet göstermektedir. Dünya Bankasının temel amacı kalkınma projeleri için uzun dönemli krediler sağlamaktır . Türkiye’nin sermayedeki payı ve oy gücü %0,5 düzeyindedir. Dünya Bankasının finansman kaynakları şunlardır:
Dünya Bankasının (IBRD) temel amaçlarını şu şekilde belirleyebiliriz:
Dünya Bankası her ne kadar, dünyanın en önemli kalkınma kurumu olarak yoksulluğu azaltmayı hedefleri olarak benimsediklerini i ddia etmiş olsalar da aslında verdikleri krediler karşılığında aldıkları faizlerle gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerden gelişmiş kapitalist ülkelere doğru kaynakları transfer etmek olduğu şeklinde eleştiriler vardır. Eleştirilerde bankanın dünya kapitalizmini tahkim etmek amacıyla kurulduğu ileri sürülmektedir. Dünya Bankası kredilerinden yararlanmanın üç yolu vardır. Bunlar; proje kredileri, program kredileri ve millî para kredileridir. Dünya Bankasının temel kredi politikası proje kredilerine dayanır.
Dünya Bankası (DB) üç temel organ tarafından yönetilir. Bu organlar; Guvernörler Kurulu, İcra Direktörleri Kurulu ve Başkanlık organlarıdır
Uluslararası Para Fonu
Uluslararası Para Fonu (IMF), 1930’ların Büyük Bunalımının ortadan kaldırılmasına katkıda bulunmak ve ekonomik işbirliğini geliştirmek amacıyla kurulmuştur. Uluslararası Para Fonunun Guvernörler Kurulu, İcra Kurulu ve Genel Direktör olmak üzere üç yönetim organı vardır. IMF’nin kaynakları genel olarak, ülkelerin üye olduklarında ödedikleri sermaye taahhütleri, yani kotalardan oluşur. Kotalar genel olarak her üye ülkenin ekonomisinin büyüklüğünü yansıtmaktadır. IMF’ye üye ülkeler, ödemeler dengesi sorunu var ve bu durumda uluslararası ödemeleri karşılamak için uygun koşullarda finansman bulamıyorsa bu durumda, IMF’den malî yardım talep edebilir.
Türkiye, IMF’ye 1947 yılında üye olmuştur. Türkiye ödemeler dengesi sorunlarıyla karşılaşması veya bu tür sorunlara yol açabilecek makro ekonomik dengesizlikler içine girmesi durumunda IMF’nin aşağıdaki desteklerinden yararlanabilir:
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD), batı ülkeleri arasında ekonomik alanda işbirliğini ve dayanışmayı sağlamak amacıyla kurulan uluslararası bir örgüt niteliğindedir. Örgüt Marshall Plânı doğrultusunda Avrupa ekonomisini yeniden inşa etmek amacıyla kurulmuştur. OECD’nin temel amacı batılı sanayileşmiş ülkeler_ tek çatı altında toplamaktır. Demokrasi, özgürlük ve insan hakları gibi ortak değerlere sahip ülkelerden oluşan OECD’nin tüzüğe bağlanmış amaçları şunlardır:
Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması
Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT), İkinci Dünya Savaşı sonrasında, dünya barışını sürekli kılmak ve uluslararası ekonomik işbirliğini geliştirmek amacıyla oluşmuştur. 1948’de yürürlüğe giren GATT, dış ticaretin serbestleşmesi hedefi çerçevesinde faaliyet göstermektedir. GATT’nin amaçları, genel ve özel olarak ayrılır. Genel amaçlar ana hatları ile üyelerin yaşam seviyelerini yükseltmek, reel gelir ve efektif talepte istikrarlı bir büyüme ile dünya kaynaklarında tam kullanımı sağlamak, üretimin ve uluslararası ticaretin geliştirilmesine yardımcı olmaktır. Özel amaçlar i se genel amaçlara ulaşmak için tarifeler ile uluslararası ticarete konan diğer ayrımcı engelleri azaltmak olarak belirlenmiştir. GATT dört temel ilke üzerine inşa edilmiştir.
Dünya Ticaret Örgütü
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ), Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası ile birlikte Bretton Woods kurumlarının üçüncü ayağını oluşturmaktadır. DTÖ, GATT’nin biraz genişletilmiş bir şekli değil, aksine tamamen değişik bir yapıya ve farklı bir karaktere sahip hâlidir. İkisi arasındaki temel farklılıklar şöyle sıralanabilir:
DTÖ’nün kurulması ile oluşturulan geliştirilmiş ve güçlendirilmiş kurallara dayalı sistem, uluslararası ticaretin teşviki ve genişlemesini hedeflemektedir. Sistemin temel amacı, ihracatçı kuruluşların mal ve hizmet ürünleri için yabancı pazarlara liberal, güvenli ve öngörülebilir erişimlerini sağlamaktır. Dünya Ticaret Örgütü’nün Bakanlar Konferansı, Genel Konsey, Konseyler, Komiteler gibi organları vardır.
Karadeniz Ekonomik İşbirliği
Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEI), Bölgedeki barış ve istikrarın korunması ve üye ülkeler arasında politik ve ekonomik alanda İşbirliği ve uyumun artırılması amacıyla kurulmuştur.
Karadeniz’e kıyısı olan ülkeler, Balkan ve Kafkas ülkelerinin oluşturduğu KEI, üyeleri itibarıyla yaklaşık 20 milyon kilometre karelik bir alanı kapsamakta ve 350 milyondan fazla insanı temsil etmektedir. KEI, dünyadaki küreselleşme ve bölgesel düzeyde uluslararası bütünleşme yönündeki gelişmelerin bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. KEI Örgütünün amaçlarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz:
Uluslararası Kuruluşların Türkiye’deki bazı Temsilcilikleri şunlardır: Arap Devletleri Ligi Temsilciliği, Avrupa Yatırım Bankası, Birleşmiş Milletler, Birleşmiş Milletler Çocuk Fonu (UNICEF), Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP), Birleşmiş Milletler Enformasyon Merkezi (UNIC), Birleşmiş Milletler Gıda Ve Tarım Örgütü (FAO), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Türk Dili Konuşan Ülkeler İşbirliği Konseyi Sekretaryası, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Uluslararası Finans Kurumu (IFC), Uluslararası Göç Örgütü (IOM), Uluslararası Kızılhaç Ve Kızılay Dernekler_ Federasyonu (IFRC), Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) Genel Sekreterliği.
visibility 3661
visibility 5765
visibility 8687
visibility 1270