Lübnan Cumhuriyeti, Doğu Akdeniz kıyısında bir Arap ve Ortadoğu ülkesidir. Başkenti Beyrut`tur. Tarihteki Fenike uygarlığının vatanı Lübnan ve kıyılarıdır. Kuzeyinde ve doğusunda Suriye, güneyinde İsrail yer alır. Yüzölçümü 10.452 km², nüfusu 4.224.000`dir. Lübnan`ın ulusal ve resmi dili Arapça`dır.
Tarihi
Lübnanın en eski tarihi Fenikelilerle başlar. Fenikelilerden sonra Lübnana sırasıyla asurlular, Yeni Babilliler, Persler, Makedonyalılar ve Romalılar sahip oldular.
Hazret-i Ömer zamanında, 643 yılından itibaren Suriyenin fethi için gönderilen İslam orduları, aynı tarihlerde Lübnanı da fethetti. Bu arada Suriyeden göç eden Maruni Arapları, Lübnan Dağlarının kuzey bölgelerine yerleştiler. Bugünkü iç karışıklıkların sebebi olan Dürziler ise on birinci yüzyılda güneyden Lübnana girdiler.
Lübnan daha sonra Haçlı saldırılarına maruz kaldı ve birçok küçük Haçlı devletçikleri kuruldu. Bunlar da Memlukler zamanında özellikle Baybars ve Kalavun dönemlerinde temizlendi.
Osmanlı Devletinin ilk olarak Müslümanların halifesi ünvanına da sahip olan padişahı Yavuz Sultan Selim Han, 1516 ve 1517deki Mısır Seferi sırasında Memlük Devletine son vermiş ve Lübnanı da Osmanlı sancağı yapmıştı.
Osmanlı adalet ve idaresindeki Lübnan, özel bir statüye sahipti. Otonom idare sistemiyle yönetilirdi ve ayrı bir vergi (haraç) sistemine tabiydi. Dolayısıyla Lübnan, refah seviyesi yüksek, türlü kolaylıklara sahip ve harplerden uzak bir halde sakin bir sancaktı. Komşu bölgelerin insanları akın akın Lübnana göç ederek nüfusu arttırmaya başladı. Bu kadar rahatlığa rağmen Fakreddin Maan adlı bir Dürzi yönetiminde iken, Osmanlı Devletiyle münasebetleri bozuldu. Maan, 1613te Osmanlı ordusunun korkusuyla İtalyaya kaçtıysa da 1618de geri döndü. Mısıra kadar sınırlarını genişletti. Nihayet 1633te gerekli cezası verildi.
1799da Napolyona karşı Akkada, Lübnan idarecilerinden olan Başir-II muharebe ederek Fransızlar bozguna uğratıldı. Lübnan tam 402 yıl Osmanlı idaresi altında kaldı. Son dönemlere doğru Lübnanda sayıları artan Dürzi ve Maruniler, isyanlar çıkarmaya başlamıştı. Fransızlar Marunileri, İngilizler ise Dürzileri destekliyorlardı. Nihayet Birinci Cihan Harbi sonunda Lübnan, Fransız mandası altına girdi. 1926da çıkan Dürzi Atraş Paşa isyanı büyük bir katliam sonucu bastırıldı.
Kıtalara hakim Osmanlı Devleti yıkılınca, bütün bölgelerde olduğu gibi Lübnanda da idari sistem tamamen bozularak karışıklıklar arttı. Sultan İkinci Abdülhamid Han zamanında Osmanlı Devletinin en büyük ve en gelişmiş şehirlerinden biri olan Beyrut, savaş alanına döndü. 1941de Fransa mandası altında bağımsız oldu. 1943te manda da kaldırıldı, seçimler yapıldı. Hükumet ve idari sistemde dinlerin eşit etkisi esas olmak üzere hazırlanan Milli Pakt (1943te) kabul edildi.
Buna göre, Lübnan batı ile dost olan Arap Birliği üyesi bir devlet oluyordu. 1945te Birleşmiş Milletlere katıldı.
Arap-İsrail Savaşında, Arap devletleri safında İsraile taarruz etti. Harbin sonunda yurtsuz kalan 400.000 Filistinli, Güney Lübnanda mülteci kamplarına alındı. Bugün dış güçlerin müdahalesi ile Lübnan iç savaşı, tedavisi mümkün olmayan kangren haline gelmiştir. 1975ten bu yana iç savaş muhtelif şekiller değiştirerek devam etmektedir.
Fiziki Yapı
Güneybatı Asyada 33°-35° kuzey enlemleri ve 35°-36° doğu boylamları arasında yer alan Lübnan, ismini, Beyaz Karlar manasına gelen Lübnan Dağlarından alır.
Küçük bir ülke olmasına rağmen fiziki yapı oldukça farklıdır. Kuzeyden güneye 217 km uzunluğa ve doğudan batıya 32 ila 80 km kadar genişliğe sahip olan ülke, başlıca dört bölgeye ayrılabilir: Kıyı bölgeleri, Bekaa Vadisi, Lübnan Dağları, Antil Lübnan Dağları. Kıyı bölgeleri verimli olup, nüfusu kalabalık olan tarım alanlarıdır. Önemli ticaret merkezleri buradadır.
169 km uzunluğunda ve yaklaşık 10-56 km genişliğindeki Lübnan Dağları denizin yanısıra uzanır. Yükseklikleri kuzeyde 3100 m ve Beyrut civarında ise 2500 mye ulaşır. Bu dağları yer yer yaklaşık 300 m derinliğindeki kanyonlar kesmektedir. Bu dağlara paralel olan Anti-Lübnanlar ise Suriye sınırını teşkil ederler.
Lübnan Dağlarının sona erdiği yerde yaklaşık 180 km uzunluğunda ve 10 ila 16 km genişliğindeki Bekaa vadisi yer alır. Kuzeydeki Oronte ve güneydeki Litani nehirleri buradan doğar.
10.400 km2lik yüzölçümü olan Lübnanın en yüksek yerleri Kurnet-es Sauda ve 2814 m ile Hermon Dağıdır. İki nehrin kaynaklarını ayıran Baalbek bölgesi ise yaklaşık 900 m yüksekliğindeki Bekaa Vadisinde yer alır.
İklim
Tıpkı fiziki yapısı gibi iklimi de farklılık arz eder. Çok değişken olan iklimi, yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları ise yağışlı geçer. Yaz ayları sıcaklık ortalaması yaklaşık 30°C iken, kışın 11°C olur. Lübnan Dağlarının batı etekleri yılda ortalama 1270 mm yağış alırken, Anti-Lübnanda bu rakam çok daha düşüktür. Dağların zirveleri sürekli karla kaplı olup, kış mevsimi hiç bitmez. Bekaa Vadisi ise yaklaşık 380 ila 635 mm yağış alır. Bu bölgede kışlar soğuk, yazlar kurak ve sıcak geçer.
Tabii Kaynakları
Lübnan yeterli yeraltı kaynaklardan mahrum olup, sadece toprakları nisbeten verimlidir. Bu toprakların % 32si daimi ekim alanıdır. Bunların da ancak % 21i sulanabilmektedir. Topraklarının % 35i üretim potansiyeline haiz ise de su kaynaklarının kıtlığı yüzünden kullanılamamaktadır. Sadece yaklaşık 68.000 hektarlık bir arazi sulanabilmektedir.
Lübnan diğer Ortadoğu ülkelerinde olduğu gibi, petrolce zengin ülkelerden biridir. Bunun dışında diğer madenler hemen hemen yok gibidir.
Lübnan Dağlarında önceleri limon ve sedir ağaçları pek fazlaydı. Öyle ki sedir ağacı Lübnanın sembolü olmuştu. Fakat bugün bu özellik oldukça azalmıştır. Lübnan ormanlarının kerestesi çok makbuldür.
Dil
Lübnan`ın ulusal ve resmi dili Arapça`dır. Lübnanlıların ekseriyeti, ana dil Arapça`nın yanı sıra Fransızca ve İngilizce konuşabilmektedir. Zira ülkede anaokulundan itibaren yabancı dil öğrenimi mecburdur. Ana dili olarak Arapça, Lübnan`daki tüm etnik ve dini gruplar arasında kullanılmaktadır. Eskiden Fransız sömürgesi olan Lübnan`da çoğunlukla kullanılan yabancı dil İngilizce olmasına karşın üst ve orta sınıflarda Fransızca daha yaygın olarak bilinir ve konuşulur. Lübnan, Fransızca konuşan ülkeler topluluğu (Frankofon)içerisinde yer alır. Bugün nüfusun %20`si Fransızca bilmektedir. 1866`da Beyrut Amerikan Üniversitesi`nin kuruluşuyla ilk defa konuşulmaya başlanan ve özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren yaygınlık kazanan İngilizce ise günlük hayatta iletişim dili olarak kullanılmasa da, uzun seneler ülkedeki Fransız etkisinden rahatsızlık duyan Müslümanlar tarafından öğrenilmesi siyaseten tercih edilen bir yabancı dil olmuştur.
Nüfus
Lübnan`ın nüfusu tahminen 4.224.000`dir (2009). Lübnan %93 Arap nüfusuyla etnik açıdan homojen bir ülkedir. Araplar; Lübnanlı Arapları, Filistinli mültecileri, Suriyelileri ve başka göçmen Arap cemiyetleri de içine alır.
İç savaştan önce Lübnan`da Hıristiyanların ve Müslümanların sayısı hemen hemen eşitti. Şimdi Müslümanlar çoğunlukta ve Müslüman nüfus içinde de artık Şiiler çoğunlukta. Halkın tahminen %59,7si Müslüman, %39`u Hristiyan, %1,3ü ise Dürzi. Fakat 1932 yılından beri nüfus sayımı yapılmadığından ve halkın dini kimliği sorulmadığından ve Lübnan İç Savaşından dolayı oluşan göç ve demografik değişiklikten, dolayı Hıristiyanların sayısı hızla azalmıştır ve Müslümanların (özellikle Şiilerin) sayısı hızla artmıştır. Hıristiyanlar hem nüfus ve oran olarak azalmaya devam etmektedir.
1975`te %67 olan şehirleşme oranı, iç savaş sırasında yaşanan büyük nüfus hareketliliği neticesinde 2008`de %87`ye ulaşmıştır. 1932`deki sayıma göre nüfusuyla 161.947 olan Beyrut, bugün iki milyona yaklaşan nüfusuyla Lübnan`daki tüm mezheplerin yaşadığı kozmopolit bir şehir haline dönüşmüştür.
Eğitim
Lübnandaki tüm okullar Milli Eğitim`e bağlıdır. ABD`nin 2005`te hazırladığı bir rapora göre Lübnan`daki 140.000 öğrencinin yarısı ülkenin tek devlet üniversitesi olan Lübnan Üniversitesi`nde, diğer yarısı 42 özel üniversitede öğretim görmektedir. Arap dünyasının en modern, hür ve eğitimli kesimlerinden birini teşkil etmekle övünen Lübnan`da, 15 yaş ve üstü nüfusta okuma-yazma oranının 2003 itibarıyla %87,4´dir. Bu oran erkekler arasında %93,1, kadınlar arasında ise %82,2`dir.
Ekonomi
Lübnan nüfus ve yüzölçümü bakımından küçük bir ülke olmasına rağmen, özellikle ithalat açısından çevre ve komşu ülkelerin büyük çoğunluğundan daha büyük bir pazar potansiyeline sahiptir.
Lübnanda ekonomi, temelde hizmet sektörü ağırlıklı bir yapı sergilediği için, ekonominin yapısını ve krizler karşısında ekonominin tepkilerini bilinen ekonomik kavramlarla ve genel ekonomi ve ticaret teorisinin mantığıyla açıklamak çoğunlukla yanıltıcı sonuçlar verir. Ekonomideki temel gelir kaynaklarına bakıldığında, aslında ekonomide mevcut toplam harcamaları karşılayacak bir gelir yaratılamadığı tespit edilmektedir.
Bu anlamda, ekonominin temel özelliklerine ilişkin olarak yapılacak saptamalarda, dört noktanın göz önünde bulundurulması, ekonominin yapısının anlaşılması açısından oldukça aydınlatıcı olacaktır.
Birincisi, Lübnan ekonomisinde ithalatın sahip olduğu ağırlıklı yerdir. Lübnan bütün ekonomik etkinliklerde gelişmiş dünya ile yoğun bağlara sahip, kısıtlamasız parasal ve ticaret sistemi, hemen hemen bütün ürünler ve hizmetlerde serbest piyasa fiyatlaması ve iç serbest ticaret ve yatırım politikalarında uzun geçmişi olan bir ülkedir.
Lübnan vatandaşları ve vatandaş olmayanlar için sermaye ve mal hareketlerinde firmaların ve sermayenin giriş çıkışı dahil herhangi bir kısıtlama yoktur. Bu da Lübnanı özel sektörün gelişmesi için destekleyici bir ülke haline getirmektedir.
Göz önünde bulundurulması gereken ikinci nokta ise, ülkeye kesintisiz bir şekilde, yüksek dış ticaret açığını finanse edecek şekilde yabancı sermaye girişinin olmasıdır. Lübnanda özel iş kurma ve işletme önünde sınırlı istisnalar dışında hukuki bir kısıtlama bulunmazken, döviz kontrolünün olmayışı yabancı yatırımcıları istedikleri biçimde sermaye ithali ve ihracı yapma konusunda serbest bırakmaktadır.
Üçüncü önemli nokta, ekonomide inşaat ve gayrimenkul satışının belirgin bir gelir kaynağı olmasıdır. Özellikle Arap ülkeleri vatandaşlarına Lübnanda gayrimenkul edinme konusunda sağlanan kolaylıklar, başta petrol zengini ülkelerden olmak üzere, Lübnana önemli bir para akışının oluşmasını sağlarken, bankacılık sektörünün gelişmiş olması ve sektördeki gizlilik ilkesi ayrıca teşvik edici bir unsur olmaktadır.
Dördüncü nokta ise, ülkedeki kalifiye işgücü ve müteşebbis kabiliyetinin yüksek olmasının getirdiği dinamizmdir. Bu dinamizm, Lübnanlıların Beyrutta konuşlanıp dünya çapında ticaret yapmalarını, Türkiyeden alıp Körfez ülkelerine, Çinden alıp Afrika ülkelerine satmalarını sağlayan bir yapı oluşturmuştur. Bu yapı ve dinamizmi besleyen önemli bir unsur ise, ülkedeki ekonomik anlamdaki liberal ve siyasi anlamdaki özgürlükçü unsur olmaktadır.
Siyasi Görünüm
Birçok dinsel ve etnik grubun bir arada yaşadığı Lübnandaki siyasi yapı, ülkenin kurucu belgesi olarak tanımlanan Ulusal Pakt çerçevesinde, siyasi görevlerin mezhepler arasında nüfuslarıyla orantılı olarak paylaştırılması esasına göre oluşturulmuştur. Ulusal Paktla Cumhurbaşkanının Maruni, Meclis Başkanının Şii, Başbakanın Sünni olması ve iktidarın 6 Hıristiyan - 5 Müslüman temelinde paylaşılması kararlaştırılmıştır.
1970li yılların başlarında nüfusları artan Müslümanlar ülke yönetiminde daha fazla hak ve Mecliste eşit temsil taleplerinde bulunmuşlardır. 1967 Savaşından sonra Lübnanda sayıları giderek artan Filistinli mülteciler de demografik yapının değişmesine yol açmıştır. Lübnan iç savaşının önemli nedenlerinden biri olarak görülen bu dengesiz siyasi yapı, Taif Anlaşmasıyla kısmen değiştirilmiştir. Söz konusu Anlaşmayla, Hıristiyan toplumundan seçilen cumhurbaşkanının yetkileri kısıtlanmış, Mecliste Hıristiyan ve Müslüman milletvekillerinin sayıları eşitlenmiş ve kendi içlerinde mezhep temelinde bölüştürülmüştür. Ancak, dinsel gruplar arasındaki siyasi güç mücadelesi devam etmiştir.
Lübnandaki rejim Parlamenter Demokratik Cumhuriyet olup, "kuvvetler ayrılığı" ilkesine dayanmaktadır. Ancak, sistem siyasi parti/ideoloji değil, din/etnik grup temelinde kurulduğundan, uygulamada önemli kararlar ancak oylamayla alınabilmektedir. Aşamalı olarak, dinsel/mezhepsel temele dayanmayan bir yapıya gidilmesi Taif sonrasında Anayasaya 95. madde olarak eklenmiş bir hedef olmakla birlikte, bugüne kadar bu yönde herhangi bir çalışma yapılamamıştır.