Bir davanın açılabilmesi veya açılmış olan bir davanın takip edilebilmesi belli bir ekonomik maliyeti gerektirmektedir. Bir davada yapılan masraflar kişilerin ekonomik durumlarına göre değişmediğinden yoksul kişilerin yargılama harç ve giderlerinden sorumlu tutulması doğru olmayacaktır. Zira yoksul kişilerin dava açmaları oldukça zordur. Bu durumda yoksul bir kişilerin gerekli harç ve giderleri ödeyememesi nedeniyle haklı olduğu bir konuda dava açamaması mümkündür. Bu nedenle yoksul kişilerin hukuki muamelelerindeki yargılama giderlerinden kısmen veya tamamen muafiyeti söz konusu olabilmektedir.
Adli yardım, HMK 334-340. maddeleri arasında düzenlenmiştir.
HMK madde 334'e göre kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, davalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takiplerinde adli yardımdan yararlanabilirler. Ancak bu kişiler, yargılama giderlerini kısmen veya tamamen karşıladıkları takdirde kendisinin ve ailesinin geçiminde zor duruma düşeceğini ispatlamalıdır.
ADLİ YARDIM NELERİ KAPSAR?
HMK madde 335'e göre;
Yapılacak tüm yargılama ve takip giderlerinden geçici olarak muafiyet
Yargılama ve takip giderleri için teminat göstermekten muafiyet.
Dava ve icra takibi sırasında yapılması gereken tüm giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi.
Davanın avukat ile takibi gerekiyorsa, ücreti sonradan ödenmek üzere bir avukat temini.
Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir.
ADLİ YARDIM TALEBİNİN REDDİ
Adli yardım talebi hakkında genellikle duruşma yapılmaksızın karar verilir. Bazı durumlarda mahkemeler adli yardım talebi hakkında ret kararı da verebilmektedir. Ancak bu durumda mahkeme, ret kararında sunulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebebini açıkça belirtmelidir.
Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı kararın tebliğinden itibaren bir hafta içerisinde itiraz etmek mümkündür. Bu husus HMK 337. maddenin 2. fıkrasında düzenlenmiştir. Buna göre: ''Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle itiraz edilebilir. Kararına itiraz edilen mahkeme, itirazı incelemesi için dosyayı o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için birinci daireye, o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise aynı işlere bakmakla görevli en yakın mahkemeye gönderir. İtiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir.''