Hitlerin imzasının değeri ne?
ABDnin önde gelen Yahudi kuruluşlarından Simon Wiesenthal Merkezi, Hitlerin 1919 yılında yazdığı bir mektubu 150 bin dolar karşılığında satın aldı. Mektubun tarihi değeri ve Holokostun nedenlerini anlamadaki eşsiz yeri tartışıladursun yüksek paralar ödeyerek Nazi eşyaları toplayanların antisemit olup olmadıkları sorusu yeniden kamuoyunu meşgul ediyor.
1. Dünya Savaşının sona ermesinden bir yıl sonra, Eylül 1919da, Alman ordusunda hareket halinde olmayan birlikleri nasyonalizm konusunda eğitmek amacındaki bir propaganda biriminin başında olan Teğmen Karl Mayr, Adolf Gemlich adındaki bir askerden ordunun Yahudi sorunu karşısındaki duruşunu soran bir mektup aldı. Komutan Mayr, bu mektubu yanıtlama görevini, altında görev yapan Adolf Hitlere verdi. Ortaya çıkan, Gemlich mektubu, Hitlerin antisemit görüşlerinin ilk belgesi olarak tarihte yerini aldı.
Geçtiğimiz ay, ABDde Simon Wiesenthal Merkezinin Dekanı Marvin Hier, altında Hitlerin imzasının bulunduğu orijinal mektubu satın aldıklarını ve Los Angelesdaki Hoşgörü Müzesinde sergileyeceklerini açıkladı. Hier, mektubun ellerine gelene kadarki yolculuğunu da kamuoyu ile paylaştı.
1945 yılında William Ziegler adındaki Amerikan askeri mektubu, Nürembergdeki yüzlerce belge ile birlikte buldu. Ziegler, mektubu bir koleksiyoncuya sattı. 1988 yılında Simon Wiesenthal Merkezi mektubu satın alma fırsatını buldu ancak mektubun daktilo ile yazılmış olmasından dolayı belgeye şüphe ile yaklaştı. Hitlerin o yıllardaki durumunu göz önünde bulundurarak, orduda basit bir görevde olan Adolfun o dönem için büyük bir lüks olan bir daktiloya sahip olamayacağını düşünen Merkez, mektubu satın almadı. Geçen süre içinde, Hitlere ait olduğu iddia edilen birçok günlüğün sahte olduğunu ortaya çıkaran, el yazısı uzmanı Charles Hamilton Jr., mektuptaki imzanın gerçek olduğunu açıklarken Hitlerin orduya ait bir daktiloyu kullandığı anlaşıldı.
Wiesenthal Merkezi, mektupla tekrar karşılaştığında bu sefer fırsatı kaçırmadı ve yüz elli bin dolar karşılığında mektubu satın aldı. İlk önce New Yorkda bir sergide kamuoyuna sunulan mektup, yakın zamanda Los Angelesdaki müzede daimi yerini alacak.
Gemlich mektubu, Hitleri ve dolayısıyla Holokostu anlayabilme konusunda tarihi bir önem taşıyor. Sadece Hitlerin inanışlarını gösterme açısından değil, Yahudileri sistematik bir şekilde yok etme konusundaki ilk fikirlerini de ortaya koyma açısından çok önemli addediliyor. Mektupta, Hitlerin Duygusal dayanaklar bulan ve bu şekilde doğan antisemitizm, kendisini pogromlar şeklinde ifade edecek sözü özellikle Merkez tarafından yapılan çeviride vurgulanıyor.
Diğer taraftan Hitlerin bir mektubuna bu kadar yüksek bir fiyat ödenmesi bazı tarihçiler tarafından tepkiyle karşılanıyor. Toronto Üniversitesindeki Prof. Emeritus Holokost Çalışmaları Merkezinde görevli Michael Marrus, Bu belge Magna Carta değil diyerek tepkisini belirtiyor.
Hierin bu yoruma cevabı ise çok net; Nazi hatıraları ve objeleri için bir pazar oluşturmak istemiyoruz ancak bu mektup bir şahsın elinde kalmamalıydı. Bu belge, kesinlikle kamuya açık olmalıydı ve şimdi Hoşgörü Müzesinde ait olduğu yeri buldu.
Tüm bu tartışmalar zaman zaman kamuoyunun gündemine gelen bir soruyu yeniden canlandırıyor. Neden Nazi dönemi hatıra eşyalarına bu kadar ilgi var? Ya da Nazi hatıra eşyalarını toplamak ne kadar kötü?
Kariyerine Pentogonda başlayan Marc Garlasco, askeri operasyonlar bölümünde hedef belirlemeden sorumluydu. 1999da Kosovada, daha sonra da 2. Körfez Savaşında Amerikan ordusunun vuracağı yüzlerce hedefin belirlenmesinden rol oynadı. Daha sonra ise kariyerinde büyük bir değişiklik yapan Garlasco, Pentagondan ayrılarak, bir sivil toplum örgütü olan İnsan Hakları İzleme Örgütünde analist olarak çalışmaya başladı. Dünyanın farklı noktalarındaki savaş ve mücadelelerde savaş kanunlarının ihlal edilip edilmediği araştırarak bu konuda rapor hazırlayan Garlasco, 2006da 2. Lübnan Savaşının ardından kullanılan silahlarla ilgili olarak İsrail karşıtı nitelendirilebilecek bir rapor kaleme aldı.
Dünya kamuoyunun Garlasconun ismini duyması ise Eylül 2009da oldu. İsrail yanlısı bir blog, Garlasconun Nazi hatıratları toplama konusundaki hobisini dünyaya duyurdu. Omri Ceren adlı bloggerın yazdığı haberi ertesi gün Haaretz ve Guardian gibi gazeteler daha geniş kitlelere duyurdu.
Birçok İsrail yanlısı blog, Garlasconun hobisinin detaylarını vermek için yarıştı. Garlasconun bazı web sitelerinde yaptığı yorumlar (bir deri SS ceketine yaptığı çok havalı yorumu) ve Alman ordusunun madalya ve nişanları üzerinde yazdığı 400 sayfalık kitap gün yüzüne çıktı.
Garlasco ise kaleme aldığı ve Huffington Postta yayınlanan bir yazı ile kendini savundu. Garlasco, ailesinin geçmişinde askerler olduğunu bu yüzden de askeri tarihi her zaman çok sevdiğini belirtti. 2. Dünya Savaşına ait hem Almanlara hem de Amerikalılara ait hatıratlar topladığını vurgulayan Garlasco, Hiçbir zaman hobimi gizlemedim, çünkü bunda utanılacak bir şey yok. Binlerce askeri tarih meraklısı 2. Dünya Savaşına ait teçhizat ve eşya toplar çünkü biz geçmişten öğrenir, ders alırız, dedi.
Ancak bu savunma yeterli olmadı, İnsan Hakları İzleme Örgütü önce Garlascodan bir savunma istedi, ardından da durumun bir imaj sorununa neden olduğu gerekçesiyle kendisini görevden uzaklaştırdı.
Peki, 3. Reich dönemine ilgi duymak, o döneme ait eşyaları toplamak ne kadar kötü?
İngilterede askeri eşyaların ticaretinde söz sahibi olmuş şirketlerden biri olan Regimentals, satışının büyük bir bölümünü internet sitesi üzerinden gerçekleştiriyor. Sitede yer alan ürünlerin bir kısmı 18. yüzyıla kadar uzanıyor. Ancak yine de satışın büyük bir kısmını 2. Dünya Savaşına ait ürünler oluşturuyor. Şirketin kurucusu Malcolm Fisher koleksiyoncuları sadece tarihe ilgisi olan insanlar olarak tanımlıyor. Fisher, Bu eşyaları toplayanlar, hayatın çeşitli evrelerinden, sıradan insanlar. Yüzde birlik bir kısım belki delileri oluşturur ancak bu oran hayattaki herkes ve her şey için geçerlidir diyerek koleksiyoncuların büyük bir kısmının zararsız olduğunu savunuyor.
Askeri eşyalar pazarında önemli bir yüzdeyi de reprodüksiyonlar, diğer bir deyişle, kopyalar oluşturuyor. Bu alanda hevesli olanlar zaman zaman üniformalar giyerek canlandırma oyunları oynuyor.
3. Reich dönemine ait birçok eşyanın kopyalarını sunan Militaria-net, SS üniformalarından Nazi nişan ve rozetlerine kadar birçok ayrıntıyı, bu oyunların meraklılarına sunuyor. Sitenin kurucusu Anthony Hole, birçok televizyon kanalına çektikleri savaş filmlerinde destek olduklarını belirtiyor. Holeun koleksiyoncularla ilgili tanımı ise daha detaylı, Action Manlerle oynayarak ve savaş filmleri seyrederek büyüyen, orta yaşlı erkekler
Hole, canlandırma oyunlarındaki seçimlerin ise estetik bazlı olduğunu vurguluyor; 2.Dünya Savaşında Alman ordusunun üniformaları diğer bütün ordularınkinden daha iyi görünüyordu. İngiliz üniformalarına bakarsanız, estetik olmaktan ziyade pratik olduğunu görürsünüz.
Bazıları ise bu olayı değerlendirirken 3. Reich dönemindeki kuvvetlerle Naziler arasında ayırım yapıyor. İngiltere Yahudi Cemaati yöneticilerinden Mark Frazer, BBCye yaptığı bir açıklamada, bu konunun olay bazında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Frazer, Bazı koleksiyoncuların niyetleri tamamen tarihi ve akademik. Buna hiçbir itirazımız yok. Ancak yelpazenin diğer ucunda Nazi üniformaları giyerek Hitler dönemindeki yaşamı canlandıranlar var Bu insanların tarihin bu karanlık çağı ile ilgili tutku ve fantezilerinin olması büyük bir sorun, diyerek konunun tek bir başlık altında genellenmemesini savundu.
Frazerın üzerinde durduğu bir konu daha var: Bazı şeyler sebebi ne olursa olsun kesinlikle kabul edilemez, diyerek kamplardan geldiği bilinen bir eşyanın satışına kesinlikle göz yummayacaklarını ve cemaat olarak bunu durdurmak için her şeyi yapacaklarını belirtti.
Nazi hatıratlarının satışı Avrupanın birçok ülkesinden yasak. 2000 yılında, Fransada Yahudi Öğrenciler Birliği ve Irkçılık ve Antisemitizmle Mücadele Derneği, açık arttırma sitelerinde bu eşyalara yer veren Yahooya, savaş ve insanlık suçlarını maruz gördüğü gerekçesi ile dava açtılar. Yahoo, hemen Nazi eşyalarının sitede satışını yasakladı. 2003 yılında sona eren davada ise mahkeme Yahooyu suçsuz buldu. Aynı dönemlerde on-line açık arttırma sitesi e-bay de Nazi eşyalarının satışını yasakladı.
Hitlerin imzalı mektubu 150 bin dolara alıcı bulurken, bir Nazi rozetine birkaç yüz dolar veren birinin tehlikeli bulunması kimilerine mantıksız gelebilir. Ancak uzmanlar tehlikeli ile tehlikesiz arasındaki farkı şu şekilde açıklıyor: satın alırken ardında politik bir gerekçe olup olmaması Binlerce koleksiyoncu arasında gerçekten politik nedenleri olanları ortaya çıkarmak ise ancak şöyle ifade edilebiliyor: Gölgeleri kovalamak.