Dünyada 1 milyon tür, neslinin tükenme tehlikesiyle karşı karşıya
Türlerin yok olma hızı, son 10 milyon yılda benzeri görülmemiş bir orana ulaştı. Şimdi 1 milyondan fazla tür yok olma eşiğinde.
Gezegende hâlâ yaşayan milyonlarca tür varken, son 500 yılda yüzlerce türün kaybolması çok da önemli görünmeyebilir. Ancak doğa krizde ve durum daha da kötüye gidiyor.
Yok olma hızı, son 10 milyon yılda görülmemiş bir orana ulaştı. Şu anda 1 milyondan fazla tür yok olma eşiğinde.
Bir hayvan türü yok olduğunda, onunla birlikte bazı özellikler de kaybolur. Evrim geçirmesi binlerce, milyonlarca hatta milyarlarca yıl süren genler, davranışlar, faaliyetler ve diğer bitki ve hayvanlarla etkileşimler de sonsuza dek kaybolur.
Her tür ekosistemin sağlığında rol oynar. Bu rol, topraktaki besin maddelerini tozlaştırmak veya yenilemek, ormanları gübrelemek veya diğer hayvan popülasyonlarını kontrol altında tutmak olsun, o türle birlikte ortadan kalkar. Bu nedenle çok fazla türün kaybı felaket olabilir ve bütün bir sistemi çökmeye sürükleyebilir.
Yok olmuş
- Rabbs’ın “Toughie” olarak bilinen çizgili uzuvlu ağaç kurbağası türünün bilinen son bireyiydi. Birkaç düzine dışında hepsi Panama’da bir mantar tarafından yok edilmişti. Atlanta Botanik Bahçesi’nde korunan son tür 2016’da öldü.
- “Martha, 1914’te Cincinnati Hayvanat Bahçesi’nde, 1850’de milyonlarca yolcu güvercininin sonuncusu olarak öldü.
- 1971’de bulunan “Yalnız George”, Ekvador’un son Pinta Adası kaplumbağasıydı. 17. yüzyıldan beri yaklaşık 200.000 kişi eti için avlandı. Daha sonra 1950’lerde adaya keçiler getirildikten sonra yiyecek için rekabet etmek için mücadele etti. George 2012’de ölmeden önce, bilim adamları tutsak türleri kurtarmaya çalışıyorlardı.
- “Ben” veya “Benjamin”, Tazmanya kaplanı olarak da bilinen, dünyanın bilinen son etçil keseli hayvanıydı. Hayvan, Benjamin’in 1936’da Tazmanya’daki Beaumaris Hayvanat Bahçesi’nde ölmesinden sadece iki ay önce koruma statüsüne ulaştı.
“işlevsel olarak” soyu tükenmiş
Bir türün nesli tükenmeden önce, “işlevsel olarak nesli tükenmiş” kabul edilir çünkü türü sürdürmek için yeterli sayıda birey kalmamıştır. Bazı türler fonksiyonel yok olma noktasına ulaştı.
Dünyanın en küçük yunusu vaquita, Meksika’da kritik bir tehlike altında. Bu türün popülasyonu balık ağları tarafından yok edildiğinden, vahşi doğada sadece 18 birey kalmıştır.
Fillerden sonra en büyük ikinci kara memelisi olan kuzey beyaz gergedanı alt türü de son erkeğinin 2018’de ölmesiyle hayatta kalma umudunu yitirdi. Bu türden sadece bir dişi ve kızı kaldı.
Ancak geçmişlerini bildiğimiz “kalan son türler”in ötesinde, çoğu türün soyu, insanlar farkına varmadan vahşi doğada yok oluyor.
Doğanın durumu üzerine küresel bir bilimsel kuruluş olan Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) tuttuğu kayıtlara göre, bilim adamları 1500’den beri 881 hayvan türünün yok olduğunu varsayıyorlar. Ancak bilim adamlarının neslinin tükenebileceğinden şüphelendiği hayvan türlerini de dahil edersek bu sayı 1.473’e çıkıyor.
6. kitlesel yok oluş bildirimi
Pek çok hayvan doğal olarak veya insan faaliyetlerinden bağımsız nedenlerle öldü. Sağlıklı bir ortamda türler doğal olarak ölürken yeni türler gelişir ve evrimsel denge korunur.
Ancak bilim insanlarına göre yok olma hızı, yakın zamanda yok olan türlerin sayısı kadar ürkütücü. Kuzey Amerika’daki türler hakkında veri toplamak için çalışan kâr amacı gütmeyen NatureServe’de ekolojist olan Sean O’Brien, Reuters haber ajansına “Türleri evrimleşebileceklerinden daha hızlı kaybediyoruz” dedi. Bu durumu kendi kelimelerinizle açıklayınız.
Yok olma oranı, dünyadaki türlerin %75’inden fazlasının 2 milyon yıldan daha kısa bir süre içinde yok olacağı kadar yüksek olduğunda, bir yok olma olayı kitlesel bir yok olma olayı olarak kabul edilir. Dünyanın fosil kayıtlarının incelenmesi, bunun son yarım milyar yılda beş kez olduğunu gösteriyor.
İnsanların hayvan yaşam alanlarını ele geçiren, doğayı kirleten ve küresel ısınmayı körükleyen faaliyetleriyle bu yok oluş krizine neden olduğunu iddia eden bilim insanları, şimdi de altıncı bir kitlesel yok oluşa girdiğimiz uyarısında bulunuyor.
Science Advances dergisinde yer alan araştırmaya göre, normal bir yok olma oranına sahip bir senaryoda, geçtiğimiz yüzyılda gördüğümüz çok sayıdaki omurgalı yok oluşu en az 800, en fazla 10.000 yıl alacaktır. Şimdi, tüm çabalara rağmen, yok olma oranının insan varoluşundan öncekinden bin kat daha yüksek olduğu tahmin ediliyor.
Yeni anlaşma umut ışığı
Bunun yanı sıra dünyada 1,2 milyon civarında tür tespit edilmiş olmasına rağmen 8,7 milyon civarında olduğu tahmin edilmektedir. Yani henüz keşfedilmemiş 7,5 milyon kadar türün durumu hakkında hiçbir şey bilinmiyor.
O’Brien’a göre, iklim değişikliğinin etkileri ve habitat kaybı hakkında bilinenler göz önüne alındığında, milyonlarca değilse de binlerce türün şu anda yok olma eşiğinde olduğu gerçeğiyle karşı karşıya kalabiliriz. Ancak bu durumu tersine çevirmek için büyük çabalar sarf edilmektedir.
Örneğin, Conservation Letters dergisinde yayınlanan bir 2020 araştırmasındaki muhafazakar tahminlere göre, habitat restorasyonu veya tutsak yetiştirme gibi koruma önlemleri, 1993 ile 2020 arasında dünya çapında 32 kuş türünün ve 16 kadar memelinin yok olmasının önlenmesine yardımcı oldu.
19 Aralık’ta kabul edilen yeni küresel doğa koruma anlaşması da türlerin korunmasında önemli bir rol oynama potansiyeline sahip ve bilim adamları dünya uluslarını anlaşmanın başarılı olması için ellerinden gelenin en iyisini yapmaya çağırıyorlar.