KOLAY ERİŞİM ÇİZELGESİ
1.2 CÜMLEDE ANLAM
> Anlatımına Göre Cümleler
Öznel Anlatımlı Cümleler
Nesnel Anlatımlı Cümleler
Tanım Cümleleri
İçerik (Konu) Cümleleri
Üslup (Biçem) Cümleleri
Doğrudan (Dolaysız) Anlatımlı Cümleler
Dolaylı Anlatımlı Cümleler
Kinayeli Anlatım İçeren Cümleler
Aşamalı Durum Bildiren Cümleler
> Cümlede Anlam İlişkileri
Eş Anlamlı Cümleler
Yakın Anlamlı Cümleler
Karşıt (Zıt) Anlamlı Cümleler
Neden (Sebep) – Sonuç İlişkili Cümleler
Amaç – Sonuç İlişkili Cümleler
Koşul – Sonuç İlişkili Cümleler
Açıklama İlişkili Cümleler
Karşılaştırma Cümleleri
> Cümle Yorumlama
> Anlamlarına Göre Cümleler
Öneri Cümleleri
Varsayım Cümleleri
Eleştiri Cümleleri
Öz Eleştiri Cümleleri
Davranış Cümleleri
Ön Yargı (Peşin Hüküm) Cümleleri
Uyarı Cümleleri
Görüş Cümleleri
Yakınma (Şikayet) Cümleleri
Hayıflanma Cümleleri
Pişmanlık Cümleleri
Sitem Cümleleri
Küçümseme Cümleleri
Azımsama Cümleleri
Şaşırma Cümleleri
Beklenti Cümleleri
Özlem (Hasret) Cümleleri
Tasarı Cümleleri
Tahmin Cümleleri
Olasılık (İhtimal) Cümleleri
Çaresizlik Cümleleri
Beğeni Cümleleri
Onay (Katılma) Cümleleri
Abartma Cümleleri
Endişe (Kaygı) Cümleleri
Gözlem Cümleleri
Kesinlik Bildiren Cümleler
Kararlılık Bildiren Cümleler
Kararsızlık Bildiren Cümleler
Eşitlik Bildiren Cümleler
Bilinenin Soruyla Vurgulandığı Cümleler
Varsayım cümleleri
Gerçekte olmayıp geçici bir süre için var kabul edilen, gerçekmiş gibi düşünülen durumları anlatır. Diyelim ki, tut ki, düşünelim, varsayalım, farz et ki, kabul edelim gibi sözcükler cümlelere bu anlamı kazandırmakta kullanılır.
Örnekler:
- Bir an için onun da seni beğendiğini kabul edelim.
- Bu beş yüz sayfalık kitabı iki saatte okuduğunu düşünelim.
- Diyelim ki doğanın kucağında şirin bir eviniz var.
- Diyelim ki seni işe aldılar; işi becerebilecek misin?
- Kabul edelim ki söz verdikleri tarihte siparişleri getiremediler.
- Şiirlerin beğenildi ve yayımlandı say; bu seni geçindirecek mi?
- Tut ki İstanbul’daki trafik sorunu tümüyle çözüldü.
- Tut ki konuklar biraz gecikti.
- Van kedisi ile Ankara kedisinin değişik türler olduğunu Farz edelim; aradaki ortak özellikleri nasıl açıklayacağız?
Varsayım Cümleleri
Gerçekte var olmayan bir durumun varmış gibi kabul edilerek geleceğe yönelik daha isabetli kestirmelerde bulunma amacıyla kurulan cümlelerdir. Varsayım, kelimeanlamı olarak “henüz deneylerle yeteri kadar gerçekliği doğrulanmamış; fakat geçerli olduğu umut edilen teorik düşünce” olarak tanımlanır. Fakat dil anlatım konusu olarak düşünüldüğünde genellikle “varsayalım, diyelim, tut ki…” gibi ifadelerle kurulan cümleler olarak algılanmalıdır.
Bir durumun sonucu bilinsin ya da bilinmesin, kişinin bu durumu kendi istediği şekilde sonuçlanmış kabul ettiği cümlelerdir. Örneğin “Tut ki patron seni işten çıkardı, ne yapacaksın?” cümlesinde, bahse konu kişi henüz işinde çalışmaktadır; fakat böyle bir ihtimal gerçekmiş gibi kabul edilerek geleceğe dönük doğru kararlar alınmak istenmektedir. “Diyelim ki sınavı geçemedin, o zaman ne yapacaksın?” cümlesi, sınavı geçemediğin durumu şimdiden anlayabilmek adına kendimizi o ana koymayı ifade eden bir varsayım cümlesidir.
Örnek: – Farz edelim ki dağda şarjımız bitti, nasıl iletişim kuracağız?
– Kapıyı açamadın diyelim, eşyaları nasıl alacaksın?
– Diyelim ki sınavdan düşük aldın, dersten geçebileceğini düşünüyor musun?
– Yarına kadar işlerimizi bitirdiğimizi varsayalım.
– Diyelim ki bu uçağa yetişemedin.
– Bir an için rüyalarının gerçekleştiğini düşün.
– Tut ki puanın yetmedi ve üniversiteye giremedin.
– Diyelim ki uçak seferleri iptal edildi?
– Onun da senin gibi davrandığını düşün.
– Bir an için ahlaksızlığın ve savaşın olmadığı bir ülkede yaşadığını düşün.
– Tut ki karnım acıktı, anneme küstüm…
Örnek Sorular
Bütün insanlar aklı başında
Beş parmak yerli yerinde
Baş, işaret, orta, yüzük, serçe
Diyelim kalksa da serçe
Orta parmağa doğru yürüse
Ne haddine!
1. Bu şiirde altı çizili kelimenin ifade ettiği anlam aşağıdakilerden hangisidir?(TEOG / 2014)
A) İhtimal B) Öneri C) Beklenti D) Varsayım
Çözüm: Varsayım cümlelerinin en belirgin kullanım şekli “diyelim ki, farz edelim ki” şeklinde olduğundan ve bu cümlede çok açık bir varsayım anlamı bulunduğundan doğru yanıt “D” seçeneğidir.
(I) Farz edelim ki aruz heceden, hece de serbest nazımdan zordur. (II) Ne olacak? (III) Bir şey zor olduğu için mi güzeldir? (IV) O halde dünyanın en güzel eserleri, sağdan da başlasanız, soldan da başlasanız aynı manayı veren mısralardır. (V) Hâlbuki hiçbir büyük şair böyle şeylere tenezzül etmemiştir.
2. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinde “varsayım” anlamı vardır?
A) I. B) II. C) III. D) IV.
Çözüm: İlk cümlede henüz gerçekte olmadığı hâlde varmış gibi kabul edilen bir durumdan “farz edelim ki” diyerek söz edildiğinden, bu cümlede varsayım anlamı vardır ve doğru yanıttır.
3. Aşağıdaki dizelerin hangisinde “varsayım” anlamı vardır?
A) Paylaşmayı dürüstlüğü öğren de büyü
Say ki bizim hayatımız burada bitti.
B) Bir dikili ağacı olmadı belki
Onuruyla yaşayan koca bir çınardı.
C) Üstümdeki kol kanattı
Sırtımı yasladığım dağ gibiydi.
D) Gelirken ağlarız sevindiririz
Giderken ağlatır biz seviniriz.
Çözüm: “A” şıkkında henüz yaşayan iki insan “say ki hayatımız burada bitti” diyerek bir varsayım ortaya koymuştur. Bunun için doğru yanıt budur.
Orkun KUTLU