Kronolojik tarihe göre Abraham Lincoln’den Fidel Castro’ya kadar yakın tarihe damgasını vurmuş dünya liderleri ve kısaca hayatlarını sıraladık. Dünya tarihine iz bırakan bu liderleri objektif bir şekilde kısaca ele alacağız. Elbet buraya hayatları sığmaz, ancak bir nebze olsun dünya tarihine olan ilgiyi arttırma da tuzumuz olsun istedik. İşte yakın tarihe kadar geçmişe damgasını vurmuş dünya liderleri…
1. Abraham Lincoln (1809-1865)
Abraham Lincoln, 1809 yılında ABD’de doğmuştur. ABD başkan adayı olmadan önce avukat, politikacı gibi çeşitli işlerde çalıştı. 1858 tarihinde yaptığı bir konuşmada, “Bu hükümetin sürekli yarı köle yarı özgür kalmaya dayanabileceğini zannetmiyorum” demiş ve bu konuşmasından 2 yıl sonra başkan seçilmiştir. Ocak 1863’te bütün Amerikalı köleleri özgürleştiren bir Bildirge çıkardı. Lincoln korkunç Gettsburg muharebesinden sonra yaptığı bir konuşmada Gettysburg Savaşı (Amerikan iç savaşı) sonrası Güney eyaletlerini destekleyen bir fanatik tarafından öldürüldü. Lincoln, suikast sonucu ölen ilk ABD başkanı olarak tarihe geçti. Tarihsel değerlendirmelerde köleliği ortadan kaldıran en iyi ABD Başkanları’ndan biri olarak kabul edilir.
2. Mahatma Gandhi (1869-1948)
Mohandas Karamçand Gandi, Hindistan ve Hindistan Bağımsızlık Hareketi’nin ruhani lideridir. Kötülüğe karşı aktif ama şiddet unsuru içermeyen barışçıl direniş anlamına gelen “Satyagraha” felsefesinin öncüsüdür. Bu felsefe Hindistan’ı bağımsızlığına kavuşturmuş ve dünya üzerinde vatandaşlık hakları, hatta özgürlük savunucularına ilham kaynağı olmuştur. Gandi, Hindistan’da ve Dünya’da, yüce ruh anlamına gelen “mahatma” ve baba anlamına gelen “bapu” adlarıyla anılır. Hindistan’da resmi olarak Ulus’un Babası ilan edilmiştir ve doğum günü olan 2 Ekim (1869) Gandhi Jayanti adıyla ulusal tatil olarak kutlanmaktadır. 15 Haziran 2007’de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, oybirliği ile 2 Ekim gününü “Dünya Şiddete Hayır Günü” olarak ilan etmiştir. Gandi, her durumda pasifizm ve gerçeği savunarak görüşlerini uygulayan, kendi kendine yeterli olan basit bir yaşam geçirmiştir.
3. Vlademir Lenin (1870-1924)
Vladimir Iliç Ulyanov, 22 Nisan 1870’te Rusya’nın Simbirsk kentinde doğmuştur. Orta halli bir öğretmen ailesinin altı çocuğundan ikincisidir. Ağabeyi Aleksandır’ın çara karşı suikast girişimine katıldığı için kurşuna dizildiği yıl, 1887’de liseyi bitirerek Kazan Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ne girmiş ve üç ay sonra devrimci öğrenci hareketi içinde yeraldığı için üniversiteden atılmıştır. 1891’de St. Petersburg Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni dışarıdan bitirmiştir. 1895’te ülke dışına çıkıp marksizmin önemli temsilcileriyle tanıştıktan sonra tekrar St. Petersburg’a dönüp “İşçi Sınıfının Kurtuluşu İçin Mücadele Birliği” adlı gizli bir örgüt kurmuştur. Aynı yıl tutuklanmış, ceza evindeyken kuracağı partinin (Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi, 1898) program taslağını hazırlamıştır. Partisi kapatıldıktan sonra Lenin takma adıyla bir gazetede makaleler yazmaya başlamıştır. “Devlet ve Devrim” isimli bir kitap yayınlamış. 1917’de Bolşeviklerin iktidarı ele geçirmelerine önderlik etmiştir.
4. Winston Churchill (1874-1965)
Winston Churchill İngiltere Oxfordshire’de doğmuş, dünya tarihinde önemli bir yeri olan İngiliz devlet adamıdır. 1895’te Kraliyet Harp Okulu’nu bitirmiş ve orduya girmiştir. Boer Savaşı’nda esir düşmüş ve kaçarak milli kahraman haline gelmiştir. 10 ay sonra, Muhafazakar Parti’den milletvekili seçilmiştir. 1911’de Bahriye Nazırı olmuş, başarılı siyasi kariyeri ise 1916 Gelibolu yenilgisinden sonra düşüşe geçmiştir. Sadece donanmayla Çanakkale Boğazı’nın geçilebileceği, ardından da rahatça İstanbul’a ulaşılabileceği konusundaki ısrarcı tavrı, Türklerin umulandan çok daha başarılı bir savunma yapması, müttefik ordusunun tarihi yenilgisine yol açmıştır. Bu başarısızlığın mimarı olarak nitelendirilen Winston Churchill, İngiliz halkı karşında çok zor bir durumda kalmıştır. Muhaliflerinin de zorlamasıyla görevinden ayrılmıştır.
5. Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938)
Atatürk hakkında kısaca bahsedecek olursak, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı olan mareşal ve devlet adamıdır. 1919 yılında başlattığı Ulusal Kurtuluş Mücadelesi’nin önderliğini yapmış; daha sonra, modern Türkiye’yi oluşturan devrim ve reformları gerçekleştirmiş bir liderdir. Mustafa Kemal Atatürk, Osmanlı ve Türk Ordusu’nda subay olarak görev yapmış ve 1921’de Sakarya Meydan Muharebesi’nden sonra “Gazi” unvanını alarak mareşalliğe yükselmiştir. 1938 yılındaki vefatına kadar arka arkaya 4 kez Cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, bu görevi en uzun süre yürüten Cumhurbaşkanı olmuştur. “En büyük eserim” diye nitelendirdiği Cumhuriyet’i kurmasında idealist bir lider, vatansever bir komutan, ileri görüşlü bir siyasetçi, geniş yelpazeli bir bilim adamı, mantıklı ve yaratıcı bir yönetici olmasının önemi büyüktür. Uluslararası ilişkiler için birçok yabancı dile hakimdir. O’nu diğer liderlerden ayıran en önemli özelliklerinin başında ise, elindeki tüm gücü ve yetkiyi halkına karşı kullanmak yerine, halkın çıkarlarını gözeterek halka vermesidir. Daha fazla şey öğrenmek isteyenler, Atatürk hakkında bilinmeyenler yazımızı inceleyebilirsiniz.
6. Adolf Hitler (1889-1945)
Adolf Hitler, 1889’da Avusturya’nın Braunau kentinde doğdu. Ressam olmak isteyen Hitler, büyük bir Alman milliyetçisi oldu. İki cesaret madalyası aldı. 1919’da otuz yaşındayken Münih’te Nazi Partisi’ne katıldı. İki yıl içinde tartışılmaz bir lider (Almanca: Fuehrer) oldu. Kasım 1923’te “Münih birahane isyanı” olarak bilinen isyan girişiminde bulundu. İsyan başarısız olunca tutuklandı ve hapse atıldı. Hapiste sadece bir yılını geçirdi ve o sürede “Kavgam” isimli bir kitap yazdı. Büyük çöküşten sonra Nazi partisi hızla yükseldi. Ocak 1933’te Alman şansölyesi olan Hitler, hızla bir diktatörlük kurdu. Birkaç yılda yaklaşık 6 milyon yahudi imha kamplarına gönderilerek öldürüldü. İngiltere ve Fransa bile Almanlar karşısında boyun eğdi. Alman ordusu ele geçirdiği geniş topraklara rağmen uzun süre elinde tutamadı. Hitler teslim olmayı reddetti ve 30 Nisan 1945 yılında intihar etti.
7. John F. Kennedy (1917-1963)
John Kennedy, 35. ABD başkanıdır. 29 Mayıs 1917’de doğmuş ve 22 Kasım 1963’te 46 yaşındayken suikast sonucu öldürülmüştür. ABD’nin en genç ve ilk Katolik başkanı olan John Fitzgerald Kennedy, göreve başlarken yaptığı konuşmada Amerikalıları insanlığın ortak düşmanları olan zorbalığa, yoksulluğa, hastalığa ve savaşa karşı uzun sürecek bir mücadelenin yükünü taşımaya çağırmıştır. 22 Kasım 1963 Cuma günü, öğle saatlerinde eşiyle birlikte açık bir araba içinde Dallas’ta bir konvoyun arasında ilerlerken ateş açılması sonucu ensesinden ve başından iki kurşunla vurulmuştur. Kennedy, hastaneye götürülürken yolda ölmüştür. Yıllar sonra, yönetmenliğini Oliver Stone’nun yaptığı JFK (1991) filminde, suikastı ve arkasındaki derin devlet ilişkilerinin Kennedy’nin ölmesine sebep olduğunu göstermiştir.
8. Che Guevara (1928-1967)
Gerçek ismi Ernesto olan Che Guevara, 1928’de Arjantin’in Rosario kentinde doğmuştur. 1930’lu yıllarda Arjantin o kadar sert yönetilir ki tüm Arjantin tarafından yarım yüzyıl “Utanç Yılları” diye anılır. Askerler darbe yapacaktır. 9 Nisan 1931’de efsanevi anarşist Severino Digiovanni kurşuna dizilir. 1935 yılında senatör Lorenze Bordabere öldürülür. Yine 1935’te Ernesto 7 yaşındayken Carlos Gardel ölür. Tarih yıllar sonra onları büyük Arjantin efsaneleri başlığı altında bir araya getirecektir. General Juan Domingo Peron seçimleri kazanır ve 1946 yılında ülkeyi peronizm ile yönetmeye başlar. Arjantin’in tarihi değişir. Ernesto ise 20 yaşında Küba’yı keşfe çıkar. Küba’daki sosyalist devrimin liderlerinden birisi olacaktır. Küba başta olmak üzere Latin Amerika’yı etkisi altına alan karizmatik bir lider haline gelecek. Ölümünden sonra Guevara dünya üzerinde sosyalist devrimci hareketlerin sembolü olacaktır.
9. Martin Luther King (1929-1968)
Martin Luther King, 1929 yılında ABD’nin Georgia eyaletinde Atlanta şehrinde doğmuştur. Gerçek adı tam olarak Michael Luther King Jr. iken, daha sonra ilk adını “Martin” olarak değiştirir. Dünya genelinde şiddet karşıtı ve ırksal eşitlik görüşleriyle tanınmaktadır. Kolej ve üniversite yıllarında çok başarılıdır. 1954’te ülkedeki ayrımcılık yüzünden çıkan Montgomery otobüs boykotlarında liderlik etmiştir. Siyahların ayaklanmaları başlamıştır. Irkların eşitliği inancı için çabalamış, haksızlıklara karşı şiddeti öngörmeyen direnişi savunmuştur. King, Georgia eyaletinin Atlanta şehrinde yapmış olduğu barışçı eylemleriyle tanınmıştır. Hatta Washington, D.C.’de Ağustos 1963’te Lincoln Anıtı’nın önünde ünlü “I Have a Dream (Bir Hayalim Var)” konuşmasını yapmıştır. 1964 yılının Nobel Barış Ödülüne ve ölümünden 9 yıl sonra 1977 yılında, Başkanlık Özgürlük Ödülü’ne layık görülmüştür.
10. Fidel Castro (1926-2016)
Fidel Castro, orta halli İspanyol göçmeni olarak çocukluğunu yoksul bir yöre olan Mayari’de geçirmiştir. Oriente ilinin merkezi Santiago’daki Katolik okullarında ve Havana’daki Cizvit lisesi Belen İlahiyat Okulunda öğrenim görmüştür. 1950’de Havana Üniversitesi’nden hukuk doktoru olarak mezun olmuştur. Öğrenciyken 1947’de Dominik Cumhuriyeti’ne karşı başarısızlıkla sonuçlanan bir devrimci harekete ve 1948’de Bogota’daki kent ayaklanmalarına katılmıştır. 1947’de Küba Halk Partisi’ne girmiş, 1950-52 arasında avukatlık yaptıktan sonra Temsilciler Meclisi seçimleri için Küba Halk Partisi’nden adaylığını koymuş. 1955’te Küba’dan ayrılarak Amerika’ya geçmiş ve Che’nin de aralarında bulunduğu 26 Temmuz Hareketi adlı bir örgüt kurmuştur. 1956’da hükümetle giriştikleri çatışmada pek çok arkadaşını yitirmiş ve 12 arkadaşıyla birlikte Oriente’nin Maestra Dağlarına çekilmiştir. Bu dağlarda 2 yıl boyunca Batista hükümetinin güçlerine karşı bir gerilla savaşı yürütmüş. 1959’da hukukçu arkadaşı Doktor Manuel Urrutia Leo devlet başkanlığına gelince Fidel Castro da başbakanlığa getirilmiştir.
Biliyoruz, hayatları bu kadarcık olamaz ancak yakın tarihe kadar damgasını vurmuş dünya liderleri hakkında kısaca bahsettik. Bizi maruz görün, buraya sığdıramazdık.