Tunuslu Hayreddin Paşa (Lam-ipa) 1822-1891
1819 yılında Kuban'da doğan, babası Hasan Tlaş'ın Çerkes-Rus Savaşları'nda şehit olması üzerine, İstanbul'a getirilen Abhaz asıllı Hayreddin Paşa, Kıbrıslı Tahsin Bey'in himayesine verilmiş, daha sonra Tunus Valisi Ahmet Paşa tarafından Tunusa götürülmüştür.
Tunusta yetişen Hayreddin Paşa, kısa zamanda orduda yükselerek, 1850 senesinde General, 1855'de de Korgeneral oldu.
Daha sonra çeşitli görevlerde bulunan Hayreddin Paşa, 1856 senesinde Osmanlı-Rus Savaşları'nda 12.000 Tunus'lu askerin Osmanlıların emrinde Ruslara karşı savaşmalarını sağlıyor. Bu olay onun anavatanı Kuzey Kafkasya'ya karşı bağlılığını çok iyi belirtir.
Sultan 2. Abdülhamid'in daveti üzerine, 1878'de Avrupa'dan İstanbula geliyor, önce Ayan Azası ve ardından Sadrazamlığa atanıyor (1879). Sadrazamlığı sırasında çok dirayetli bir politika izleyen Hayreddin Paşa, dalkavukları, müraileri ve dirayetsiz kişileri yönetimden uzaklaştırıyor. Bu arada Padişah 2. Abdülhamit ile anlaşamaması üzerine istifa ederek görevinden ayrılıyor. İkinci defa Sadrazam olması için yapılan teklifleride reddediyor.
Hayreddin Paşa, 29.01.1890 senesinde İstanbul'da vefat etti. Tunuslularca bir milli kahraman ilan edilen Hayreddin Paşa'nın kemikleri, 1968 senesinde İstanbul'dan Tunus'a götürülmüştür.
Türkçeyi çok az bilen merhum, arapça ve fransızcayı çok iyi biliyordu.
8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü nedeniyle gündemimize aldığımız Tunuslu Hayreddin Paşa (Lam-ipa) ‘nın Sadrazam’lık yaptığı zaman diliminde “kölelik düzeni olan” Cariyelik sistemini yasa ile kaldırılmasına öncülük etmiş Abhaz Kökenli (Lam-ipa) bir soydaşımızdır.
Kafkasya'dan, Abhazya'dan getirilip İstanbul Sultanahmet'deki esir pazarında satılan Hayrettin, şansı ve azmi ile iyi bir eğitim gördüğü ve sonra görev üstlendiği Tunus'ta büyük reformlara imza atmıştır.
Tunuslu Hayrettin Paşa sadrazam olarak Osmanlı İmparatorluğunda önemli reforumlar yapıp ilklere imza atmıştır.
Kendisi de esir pazarına getirilip satıldığını unutmamış, Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde bu utanç verici, çağdışı insan ticaretini ortadan kaldırmıştır.
Kadınları aşağılayıcı, onur kırıcı bir uygulama olan çağ dışı gayr-ı ahlaki cariyelik sistemini kaldırmıştır.
Osmanlı imparatorluğunda çalışanlara yönelik emekle ilgili ilk kanunlar ve uygulamalar bu Abhaz kökenli sadrazam zamanında yapıldı.
Abhaz Haber
|İmsak||Güneş||Öğle||İkindi||Akşam||Yatsı|