Mukus, beden boşluklarını kaplayan mukozadaki bezlerden salgılanan saydam, sümüksü bir sıvıdır. Normal olarak az miktarda üretilir ama enfeksiyon sonucu artabilir.
“Mukoza” adı verilen doku iki tabakadan oluşur. En dış tabaka deri gibidir ve altında kas lifçikleri içeren daha sert bir tabaka bulunur. Bu doku, burundan akciğerlere solunum sistemini, ağızdan makata sindirim sistemini, üreme organlarının içini ve idrar yollarını kaplar. Her sistemin görevine göre biçim değişikliğine uğrar.
Solunum sisteminde hava önce burundaki damarca zengin dokuyla karşılaşır. Burada ısıtılıp nemlendirilir. Ancak bir enfeksiyon sorasında dokular tahriş olur ve fazla mukus salgılanır. Solunum sisteminin mukoza dokuları bronşit, samannezlesi, sinüzit, nezle ve grip gibi hastalıklardan etkilenir.
Sindirim Sistemi
Bu sistemde mukus önce ağızdan salınır tükürük ve enzimlerle karışarak lokmaları örter, kayganlaştırarak yutulmalarını sağlar. Midedeki muköz dokular, mide sıvıları ve sindirim enzimleri salgılayan bezler içerir. Bu dokulan gastrit ve ülserden etkilenir. İncebağırsaklara giden besinlerin yüzde 95’i bağırsak duvarının parmak biçimindeki uzantıları (villus) ile emilirler. Artıklar kalınbağırsağa gider, orada da su emilir.
Kadın üreme organları
Vajina, salgılarıyla bölgeye kayganlık sağlayan mukazo tabakasıyla örtülüdür. Cinsel uyarıyla ve adetin değişik zamanlarında salgı artar. Rahmi kaplayan ve adetle yakından ilişkili olan endometrim muköz bir dokudur. Fallop boruları da muköz bir dokuyla örtülüdür. Oradan, döllenmiş yumurtanın yaşaması için gerekli olan bir salgı salgılanır.
Mukus salgılayan dokuların tahriş olması salgının artmasına neden olur. Bu durumda iltihap söz konusudur. Eğer iltihap irinli değilse mukusta renk değişikliği olmaz.
Bedende mukus salgısının artması, hemen her zaman mukozada tahriş ve hafif bir iltihabı akla getirir; ancak yumurtlama sırasında rahim boynu mukusunun artması kuraldışı bir durumdur.