Ceza Hukukunda Seri Yargılama Usulü Nedir?
24.10.2019 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 7188 sayılı “Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile yürürlükten kaldırılan CMK madde 250 hükmü yeniden düzenlenmek suretiyle ceza yargılaması sistemimize “seri muhakeme usulü” kazandırılmıştır. Bu usulün uygulanmasına 01.01.2020 tarihi itibariyle başlanmıştır. Seri muhakeme usulü bir tarafta şüpheli, diğer tarafta savcılık ile hüküm ve denetim makamı olarak mahkemenin bulunduğu bir süreçtir. Şüphelinin daha az bir yaptırım beklentisiyle bu usulün uygulanmasını kabul etmesi üzerine başlayan bir süreçtir. Bu usul, yargılama sürecinin kısaltılmasını ve kısa sürede etkin bir şekilde bozulan kamu düzenini yeniden sağlamayı amaçlamaktadır.
Seri Muhakeme Usulü Hangi Suçlarda Uygulanır?
Ceza Muhakemesi Kanunu madde 250 uyarınca kanun maddesinde belirtilen suçlarda kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilmemesi takdirde seri muhakeme usulü uygulanabilir. Seri muhakeme usulünün uygulanabileceği suçlar sınırlayıcı şekilde sayılmıştır. Bu usulün uygulanabileceği suçlar şunlardır:
- Türk Ceza Kanunu’nda yer alan;
- Hakkı Olmayan Yerlere Tecavüz Suçu (madde 154/2 ve 154/3)
- Genel Güvenliğin Tehlikeye Sokulması (madde 170)
- Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma (madde 179/2 ve 179/3)
- Gürültüye Neden Olma (madde 183)
- Parada Sahtecilik (madde 197/2 ve 197/3)
- Mühür Bozma (madde 203)
- Resmi Belgenin Düzenlenmesinde Yalan Beyan (madde 206)
- Kumar Oynanması İçin Yer ve İmkan Sağlama (madde 228/1)
- Başkasına Ait Kimlik veya Kimlik Bilgilerinin Kullanılması (madde 268)
- 6136 Sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun’un 13. Maddesinin 1. 3. ve 5. fıkraları ile 15. Maddesinin 1,2 ve 3. fıkrasındaki suçlar.
- 6831 Sayılı Orman Kanunu’nun 93. Maddesinde belirtilen suç.
- 1072 Sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2. Maddesinde belirtilen suç.
- 1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu’nun Ek 2/1 maddesinde belirtilen suç.
Seri muhakeme usulü kapsamına giren bu suçlardan dolayı yapılan soruşturmada, seri muhakeme usulünün uygulanması konusunda cumhuriyet savcısına takdir yetkisi verilmemiştir. Bu kapsama giren bir suçtan dolayı seri muhakeme usulü uygulanmaksızın iddianame düzenlenir ise iddianamenin iadesine karar verilir.
Seri Muhakeme Usulü Nasıl Uygulanır?
Seri muhakeme usulünün uygulanabilmesi için öncelikle şüphelinin seri muhakeme usulünün uygulanmasına dair teklifi kabul etmesi gerekmektedir. Sürecin başlamasından önce Cumhuriyet savcısı veya kolluk görevlileri, şüpheliye seri muhakeme usulü hakkında bilgi verir. Şüphelinin seri muhakeme usulü hakkında bilgilendirilmesi zorunluluktur. Şüpheliye bilgi verilmesinin ardından Cumhuriyet savcısı, şüpheliye seri muhakeme usulünün uygulanmasına ilişkin teklifte bulunur. Seri muhakeme usulünün uygulanmasına ilişkin teklif yalnızca cumhuriyet savcısında yapılır. Kolluğun yaptığı teklif geçersizdir. Şüpheliye teklif müdafi yani ceza avukatı huzurunda yapılmak zorundadır. Müdafi huzurunda yapılmayan teklife istinaden seri muhakeme usulüne başvurulamaz. Bu husus re’sen dikkate alınır. Şüphelinin, yapılan teklifi müdafi huzurunda kabul etmesiyle süreç uygulanır. Şüphelinin teklifi kabul edip etmemekte serbestliği bulunmaktadır. Seri muhakeme usulü teklifinin şüpheli tarafından kabul edilmemesi halinde usulün uygulanabilmesi mümkün değildir. Seri muhakeme usulünün uygulanmasına ilişkin teklifin müdafi huzurunda yapılmasının zorunlu olmasına rağmen, şüphelinin seri muhakeme hakkında bilgilendirilmesi sırasında müdafinin şüphelinin yanında bulunması zorunluluğu söz konusu değildir. Bilgilendirme müdafi olmaksızın da yapılabilir. Şüphelinin bilgilendirilmesi sonrası seri muhakeme bilgilendirme formu düzenlenir.
Seri muhakeme usulü cumhuriyet savcısı tarafından yürütülen bir süreçtir. Cumhuriyet savcısı Türk Ceza Kanunu’nun “Temel cezanın belirlenmesi” başlıklı madde 61/1 maddesinde belirtilen hususları göz önüne alarak suçun kanuni tanımında belirtilen alt ve üst sınır arasında belirlediği temel cezadan ½ oranında indirim yaparak yaptırımı belirler.
Önemle belirtmek gerekir ki, seri yargılama usulünün herhangi bir sebeple uygulanamaması durumunda soruşturmaya geri dönülecek olması sebebiyle cumhuriyet savcısınca delillerin toplanmaya devam edilmesi gerekmektedir.
Cumhuriyet savcısı, yaptırımı belirledikten sonra şüpheli hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını görevli mahkemeden bir talepname yazarak talep eder. Görevli mahkeme CMK’ya göre Asliye Ceza Mahkemesidir. Mahkeme şüpheliyi müdafi huzurunda dinledikten sonra seri muhakeme usulü teklifinin müdafi huzurunda yapılması şartının gerçekleştiği ve fiilin seri muhakeme usulü kapsamına girdiği sonucuna varır ise, cumhuriyet savcısının talepnamesinde belirttiği yaptırım veya yaptırımlar doğrultusunda hüküm kurar. Eğer belirtilen şartların oluşmadığı kanaatine varır ise talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması için Cumhuriyet Başsavcılığına geri gönderir. Eğer şüpheli, mazeret bildirmeksizin mahkemeye gelmez ise seri yargılama usulünün uygulanmasından vazgeçilir.
Seri Muhakeme Usulünde Mahkeme Nasıl İnceleme Yapar?
Seri muhakeme usulünde hüküm, savcının talebi ile mahkeme tarafından kurulur. Mahkeme burada bir denetim makamı sıfatını da üstlenmektedir. Talepname önüne gelen mahkeme hakimi, seri muhakeme usulü teklifinin müdafi huzurunda yapılması şartının gerçekleştiği ve fiilin seri muhakeme usulü kapsamına girdiği sonucuna varır ise, cumhuriyet savcısının talepnamesinde belirttiği yaptırım veya yaptırımlar doğrultusunda hüküm kurar. Bununla birlikte mahkemenin delil araştırması yapması, tanık dinlemesi, keşif yapması gibi yetkileri bulunmamaktadır. Eğer maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için böyle bir araştırmaya ihtiyaç duyar ise, araştırma yapılmak üzere talebi reddetmesi gerekmektedir. Yine hakimin, cumhuriyet savcısınca belirtilen yaptırımı değiştirme yetkisi de bulunmamaktadır.
Seri Muhakeme Usulü Sonucunda Hangi Yaptırımlar Uygulanır?
Seri muhakeme usulünü yürüten cumhuriyet savcısı suçun kanuni tanımında öngörülen cezayı uygular. TCK madde 61/1’de belirtilen hususlar göz önüne alınarak temel ceza belirlenerek yarı oranında indirim yapılır. Cumhuriyet savcısı yalnızca 61. Maddenin 1. Fıkrasını dikkate alır. Diğer fıkralarını dikkate alması mümkün değildir. Bunun sonucu olarak da suçun teşebbüs aşamasında kalması, haksız tahrik altında işlenmesi veya zincirleme suç şeklinde işlenmesi cezanın miktarı bakımından bir sonuç doğurmayacaktır. Savcının bunun dışında faile bir ceza önerisinde bulunması ve indirim veya artırım yapabilmesi de mümkün değildir. Sonuç olarak belirlenen hapis cezası koşulları bulunması halinde TCK 50 de belirtilen seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya hapis cezasının ertelenmesi kararı verilebilir. Ayrıca yine koşulları oluşması halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi de mümkündür.
Cumhuriyet savcısınca ceza belirlemesi yapılırken yaptırımı içeren maddede belirtilen hapis veya adli para cezası alt ve üst sınırları içerisinde ceza belirlemesi yapılır. Maddede öngörülen seçenek yaptırım adli para cezası ise verilecek adli para cezası gün birimi, o cezaya ilişkin hapis cezasının alt sınırından az, üst sınırından fazla olamaz. Şayet seri yargılama usulü kapsamına giren bir suçun yaptırımı olarak hapis cezası öngörülmüş ve hapis cezasının üst sınırı gösterilmesine rağmen alt sınırı belirtilmemişse cezanın alt sınırı 1 ay olarak kabul edilir. Yine hapis cezasının alt sınırı belirtilmesine rağmen üst sınırı belirtilmemişse o halde hapis cezasının üst sınırı 20 yıl olarak kabul edilir.
Seri yargılama kapsamına giren bir suçta hapis cezası ve adli para cezası seçenek yaptırım olarak belirlenmiş ise, yargılamayı yürüten cumhuriyet savcısı takdir yetkisine sahiptir. Belirtilen iki cezadan birisini seçme konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır.
Bu yargılama kapsamına giren bir suçun yaptırımı olarak hem adli para cezası hem de hapis cezası öngörülmüş ise cumhuriyet savcısı her iki yaptırıma da hükmetmek zorundadır.
Önemle belirtmek gerekir ki, seri muhakeme usulünün ve bu kapsamda bir yaptırımın uygulanması tutuklama, adli kontrol kararı gibi güvenlik tedbirlerine ilişkin önlemlerin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Cumhuriyet Savcısının Hazırladığı Talepnamede Hangi Hususlar Bulunur?
- Şüphelinin kimliği ve müdafi,
- Mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği ile varsa vekili veya kanuni temsilcisi,
- İsnat olunan suç ile ilgili kanun maddeleri,
- İsnat olunan suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi,
- Şüphelinin tutuklu olup olmadığı, tutuklanmış ise göz altına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,
- İsnat olunan suçu oluşturan olayın özeti,
- Şüpheliye müdafi huzurunda teklif şartının gerçekleşip gerçekleşmediği,
- Cumhuriyet savcısında belirlenen yaptırım ile seçenek yaptırıma çevirme, hapis cezasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile güvenlik tedbiri hususlarının uygulanıp uygulanmadığı belirtilir.
Seri Muhakeme Usulü Hangi Hallerde Uygulanmaz?
Seri muhakeme usulü 01.01.2020 tarihinden itibaren ceza yargılaması sistemimizde uygulanmaya başlamıştır. Bu sebeple seri muhakeme usulünün uygulanamayacağı bazı haller söz konusudur. Bu haller:
- Soruşturma aşamasından kovuşturma aşamasına geçmiş olan dosyalar.
- Kovuşturma aşamasında karara çıkmış dosyalar.
- Mahkeme tarafından verilen kararın kesinleşmiş olduğu dosyalar.
- Kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilen dosyalar.
- Seri muhakeme usulünün uygulanmasına ilişkin teklifin şüpheli tarafından kabul edilmemesi hali.
Yaş Küçüklüğü, akıl Hastalığı, sağır ve dilsizlik hallerinde seri muhakeme usulünün uygulanabilmesi mümkün değildir.
Seri muhakeme usulü kapsamına giren bir suç iştirak halinde işlenmiş ise, şüphelilerden birisinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi halinde seri muhakeme usulünün uygulanabilmesi mümkün değildir.
Şüpheli tarafından resmi mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunamama, yurt dışında olma veya şüpheliye ulaşılamama durumunda seri muhakeme usulünün uygulanması mümkün değildir.
Soruşturma aşamasında iddianamenin düzenlenmesinin ardından mahkeme evresinde henüz iddianamenin düzenlenmesi aşamasında bulunan dosyalarda yargılama aşamasına geçilmediğinden seri muhakeme usulünün uygulanması amacıyla iddianamenin iadesi kararı verilir.
Seri Yargılama Usulü Sonunda Verilen Karara İtiraz Edilebilir Mi?
Cumhuriyet savcısının talepnamesi sonucunda mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilmesi mümkündür. Söz konusu itiraz Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 267 ve devamı maddelerine göre yapılır. Buna göre itiraz, ilgilinin kararı öğrendiği tarihten itibaren 7 gün içerisinde kararı veren mahkemeye yapılır. Kararına itiraz edilen mahkeme, itirazı yerinde görür ise kararını düzeltir, eğer itirazı yerinde görmez ise itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir. Seri muhakeme usulü kapsamına giren suçlarda görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi olduğundan itirazı incelemeye yetkili merci yargı çevresinde bulunduğu Ağır Ceza Mahkemesidir.
Seri Yargılama Usulündeki Beyanlar Delil Olarak Kullanılabilir Mi?
Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz.
Daha detaylı bilgi almak için Bilgiç Hukuk Bürosu ile iletişim kurabilirsiniz.
0553 351 62 23
Avukat Ezgi Merve SAPMAZ
BİLGİÇ HUKUK BÜROSU
Bu metinden kısmen alıntı yapılması yahut metnin farklı bir mecrada paylaşılması durumunda alıntı yapılan yahut paylaşılan yazıya aşağıdaki ibareler eklenmelidir.
”Yukarıdaki makalenin tüm hakları yazarı Avukat Ezgi Merve SAPMAZ’e aittir ve makale, yazarı tarafından Bilgiç Hukuk Bürosu (www.bilgichukuk.com.tr) sayfasında yayınlanmıştır.”