Secde namazda alnı ve burnu yere koymak. Secde, Allahü tealaya karşı kulluğu arz etmenin, tevazu ve saygının son derecesidir. İnsanın küçüklüğünü ve muhtac bir varlık olduğunu göstermesidir.
Secde sadece namazda değil, dua ederken de yapılan bir harekettir. Ayrıca Türkçe'de bugün secde yere çöküp yüzünü ve ellerini yere koymaya verilen genel bir isim olmuştur. İslam dışı dinler ve inançlarda (Paganizmden diğer semavi dinlere kadar) da, özellikle dua veya çeşitli ritüeller sırasında, sık sık tekrarlanan bu harekete Türkçe'de çok genel bir açıdan "secde" denmektedir. Çoğu farklı dinin bu harekete verdiği farklı özel isimler de bulunmaktadır.
Secde, Allahü tealaya ibadet için yapılır. adem aleyhisselama ruh verilip canlanınca, Allahü tealanın emri üzerine melekler ona secde etmişlerdir. Rivayete göre bu secde eğilmek suretiyle yapılmıştır. Meleklerin adem aleyhisselama karşı olan bu secdesi, namazda Allahü tealanın emriyle Kabeye yönelip secde etmek gibidir. İblis, adem aleyhisselama karşı secde etmemiş, üstünlük iddiasında bulunduğu için, ilahi huzurdan kovulmuştur. adem aleyhisselamdan, İbrahim aleyhisselama kadar selamlaşma, insanların birbirlerine secde etmesiyle, eğilmesiyle oldu. Daha sonraları boyuna sarılmakla ve Muhammed aleyhisselam zamanında da el ile müsafeha sünnet olmuştur.
Secde, İslamiyette namazın farzlarından biridir. Namazda, secde, rükudan sonra alın ve burun, iki el, dizler ve ayak parmakları yere konarak yapılır. Namazın her rekatı için iki secde vardır. Namazın farzlarından birisinin geciktirilmesi, vaciblerinden birisinin unutulması veya geciktirilmesi halinde namaz sonunda fazladan iki secde yapılır. Buna secde-i sehv adı verilir. Kur'an-ı kerimdeki secde ayetlerinin okunması veya işitilmesi halinde tilavet secdesi yapmak vacibdir.
Kur'an-ı kerimde on dört yerde secde ayeti vardır. Bunlardan birini okuyanın veya işitenin, manasını anlamasa da bir secde yapması vacibdir. Tilavet secdesi yapmak için abdestli olarak kıbleye karşı ayakta durup, niyet edilir ve elleri kulaklara kaldırmadan “Allahü ekber” diyerek secdeye yatılır. Üç kerre secde tesbihi, yani “Sübhane rabbiyel a'la” denir. Sonra “Allahü ekber” deyip ayağa kalkılır. Böylece secde-i tilavet tamamlanır. Dağlardan, çöllerden ve başka yerlerden aksedip, yansıyıp geri gelen sadayı sesi işitenlerin ve kuştan işitenlerin secde etmesi lazım değildir. Sesin insan sesi olması şarttır.
Hüzünden, sıkıntıdan kurtulmak için Allahü tealaya kalpten yalvararak on dört secde ayetini, ezberden, ayakta okuyup, herbirinden sonra, hemen yatıp secde edilirse, Allahü tealanın o kimseyi o dert ve beladan koruyacağı bildirilmiştir. Son secdeden kalkınca ayakta eller uzatılır. Kendinin ve bütün Müslümanların belalardan sıkıntılardan kurtulmaları korunmaları için dua edilir.
Özrü olup, namazda secde için eğilemeyen kimseler, yerden yirmi beş santimetreden daha yüksek bir şey üzerine secde etmezler. Secde için rükudan daha fazla eğilmek lazımdır. Secde yalnız Allah için yapılır. Kabeye karşı yapılır. Kabe için yapılmaz.
Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem, bir gün bir yere gidiyordu. Bir köylü rast gelip; “Mucize gösterirsen iman ederim!” dedi. Peygamber efendimiz buyurdu ki: “Karşıki ağaca git de ki: Allah'ın peygamberi seni çağırıyor.” Köylü böyle söyleyince, ağaç yerinden ayrılıp, Resulullah'ın (sallallahü aleyhi ve sellem) önüne geldi. Köylü bu hali görünce hemen Müslüman oldu; “Ya Resulallah! İzin verirsen sana secde edeceğim!” dedi. Peygamber efendimiz; “Allahü tealadan başkasına secde edilmez.” buyurdu.
Bir nimete ulaşılması veya bir musibetin kalkması gibi sebeplerle yapılan secdeye de şükür secdesi denir. Şükür secdesi, tilavet secdesi gibidir. Allahü teala için şükür secdesi yapmak müstehaptır. Secdede önce “elhamdülillah” sonra secde tesbihi (sübhane rabbiyel a'la) denir.
Kaynak: Rehber Ansiklopedisi