Hacca gitmeme sebepleri olarak kimileri güvenlik gerekçesini öne sürüyor (o mahşerî kalabalığın arasına girince her şey olabilir), kimileri de siyasetin başsız kalması riskini göze alamadıklarını. O zamanlar Hacca gidiş-dönüş en az 3 ay sürüyordu; padişahın bu kadar uzun bir süre başkentten uzak kalması anarşiye sebebiyet verebilirdi deniliyor.
Benim yorumum Ahmet Akgündüz'ünküne yakın: Padişahlar başkenti şahsî ibadetleri için aylar boyu terk etmeyi münasip görmemişlerdi. Yani şahsî ibadetlerini devlet işlerinin önüne geçirmeme kaygısı ağır basmış ve bu, zamanla bir gelenek halini almıştı. Nitekim Genç Osman Hacca gitmeye niyetlendiğinde en başta kayınpederi Şeyhülislam Esad Efendi karşı çıkarak, "Padişahlara Hacc lazım değildir, oturup adl eylemek evlâdır" fetvasını vermişti.
Padişah tahta oturunca bir 'şahıs' olmaktan çıkar, soyut bir yönetici formu kazanır. O artık tüzel bir kişiliktir ve Hacc gibi şahsî bir yükümlülüğü uğruna devlet işlerini ihmal etmesi, kamusal bir kabahat olarak algılanır. Nitekim devrinde Genç Osman'a duyulan öfke ve güvensizliğe biraz da Hacca gitme kararı yol açmış değil midir.
MUSTAFA ARMAĞAN