Düşünce kuruluşu Ember tarafından bugün yayınlanan Avrupa Elektrik İncelemesine göre, rüzgar ve güneş 2022 yılında AB elektriğinin beşte birini (%22) üreterek ilk kez gazı (%20) geride bıraktı. Kömür enerjisinin payı sadece 1,5 puan artarak 2022’de AB elektriğinin %16’sını üretti. 2022 enerji krizinin ardından Avrupa’nın kömür enerjisine dönüş tehdidini önlemesi nedeniyle 2022’nin son dört ayında yıllık bazda düşüş yaşandı.
Ember’dan yapılan basın açıklamasında, Ember Veri Analizi Başkanı Dave Jones, “Avrupa enerji krizinin en kötüsünden kaçındı” dedi. “2022’deki şoklar kömür enerjisinde sadece küçük bir dalgalanmaya ve yenilenebilir enerjilere yönelik büyük bir destek dalgasına neden oldu. Kömürün yeniden yükselişe geçmesi korkusu artık sona erdi.”
Avrupa üçlü krizi atlattı
Ember tarafından yapılan analiz, Avrupa’nın 2022 yılında elektrik sektöründe üçlü bir krizle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. Avrupa, en büyük fosil gaz tedarikçisiyle bağlarını koparmaya çalışırken, en az yirmi yıldır en düşük hidroelektrik ve nükleer seviyeleriyle karşı karşıya kaldı ve bu da 2022’de Avrupa’nın toplam elektrik talebinin %7’sine eşit bir açık yarattı.
Rüzgâr ve güneş enerjisindeki rekor büyüme, hidroelektrik ve nükleer açığın azaltılmasına yardımcı oldu. Güneş enerjisi üretimi 2022’de 39 TWh (+%24) gibi rekor bir artışla en hızlı büyüyen enerji kaynağı oldu. Bu artış, önceki rekorun neredeyse iki katı ve bu da 10 milyar Euro’luk gaz maliyetinden kaçınılmasına yardımcı oldu. Yirmi AB ülkesi 2022’de yeni güneş enerjisi rekorları kırdı.
Elektrik talebindeki düşüş de açığın azalmasına yardımcı oldu. AB elektrik talebi 2022’nin son çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla %7,9 oranında düşerek (-56 TWh), Avrupa’nın büyük bir kısmında karantinaların ilk kez uygulandığı 2020’nin 2. çeyreğinde görülen %9,6’lık düşüşe (-61 TWh) yakın bir ölçekte gerçekleşti. Ilıman hava koşulları belirleyici bir faktör olmakla birlikte, enerji verimliliği iyileştirmeleri ve vatandaşların kriz zamanında enerji talebini azaltmak için dayanışma içinde hareket etmelerinin yanı sıra, satın alınabilirlik baskıları da muhtemelen bir rol oynamıştır.
Nükleer ve hidroelektrik açığın sadece altıda biri kömürden karşılandı. Kömür üretimi %7 oranında arttı (+28 TWh). Sonuç olarak, AB enerji sektörü emisyonları 2022’de 2021’e kıyasla %3,9 (+26 MtCO2) arttı. Durum çok daha kötü olabilirdi: rüzgar, güneş ve elektrik talebindeki düşüş kömüre çok daha büyük bir dönüşü engelledi. Bağlamda, kömürün yükselişi önemli değildi: kömür enerjisi 2018 seviyelerinin altında kaldı ve küresel kömür üretimine sadece %0,3 oranında katkıda bulundu.
AB’de kömürden elektrik üretimi 2022’nin son dört ayında da düşerek yıllık bazda %6 azaldı. Kış için acil beklemeye alınan 26 kömür ünitesi ortalama sadece %18 kapasiteyle çalıştı. AB, 2022 yılı boyunca 22 milyon ton fazladan kömür ithal etmesine rağmen, bunun sadece üçte birini kullandı. Ülkeler kömürü aşamalı olarak terk etme konusunda kriz öncesinde olduğu kadar kararlı.
Belki de en şaşırtıcı olanı, rekor düzeyde yüksek fiyatlara rağmen gaz üretiminin 2022’de 2021’e kıyasla neredeyse hiç değişmemiş (+%0,8) olması. Fosil gazın payı, bir önceki yıl %19 iken 2022’de AB elektriğinin %20’sini üretti. Ancak bu eğilimin önümüzdeki yıl büyük ölçüde değişmesi bekleniyor.
Gaz üretimi 2023’te rekor düşüşe hazırlanıyor
Sektörden gelen son göstergeler, 2023 yılında Avrupa’nın enerji krizine yanıt olarak rüzgar ve güneş enerjisine geçişinin hızlanacağını ve hidroelektrik ve Fransa’daki nükleerinin toparlanacağını gösteriyor. Sonuç olarak Ember, fosil yakıt üretiminin 2023’te %20 düşerek 2020’deki önceki rekorun iki katına çıkabileceğini tahmin ediyor. Kömür üretimi düşecek, ancak en az 2025 yılına kadar kömürden daha pahalı kalması beklenen gaz üretimi en hızlı düşecek.
Ember’in Veri Analiz Başkanı Dave Jones, “Avrupa’nın temiz enerjiye geçişi bu krizden her zamankinden daha güçlü bir şekilde çıkıyor” dedi. “Avrupa ülkeleri kömürü aşamalı olarak terk etmeye kararlı olmakla kalmıyor, aynı zamanda gazı da aşamalı olarak terk etmeye çalışıyorlar. Enerji krizi hiç kuşkusuz Avrupa’nın elektrik dönüşümünü hızlandırdı. Avrupa temiz, elektrikli bir ekonomiye doğru hızla ilerliyor ve bu 2023’te tam anlamıyla görülecek. Değişim hızla yaklaşıyor ve herkesin buna hazır olması gerekiyor.”
SolarPower Europe CEO’su Walburga Hemetsberger, “Güneş enerjisi tam da Avrupa’nın en çok ihtiyaç duyduğu anda devreye giriyor. Bu yeni rakamlar, hızlı güneş enerjisi büyümesinin gerçekten de enerji dönüşümünün temeli olduğunu gösteriyor. Doğru destekle 2023 yılında güneş enerjisi daha fazla rekor kıracak, fosil enerji talebini daha da azaltacak ve bizi %100 yenilenebilir bir Avrupa’ya bir yıl daha yaklaştıracak” dedi.
WindEurope CEO’su Giles Dickson, “Rüzgar ve güneş 2022 yılında gazdan daha fazla elektrik üretti. Ve Avrupa 15 GW yeni rüzgâr inşa etti. Rüzgar endüstrisinin geçen yıl karşılaştığı zorluklar göz önüne alındığında bu çok da kötü değil. Ancak Avrupa’nın yenilenebilir enerji hedeflerine ulaşmak için çok daha fazlasına ihtiyaç var. REPowerEU uzun ve karmaşık izin prosedürlerini basitleştirmeye başladı; bu iyi. Ancak AB aynı zamanda temiz enerji sanayi politikasını da hızlandırmalı ve Avrupa’nın yenilenebilir enerji yatırımları için yeniden cazip bir yer haline gelmesi için piyasa tasarımını doğru yapmalıdır. Net Sıfır Sanayi Yasası’nın rüzgâr enerjisi tedarik zincirini güçlendirmesi ve türbin ve bileşen üretimi, limanlar, şebekeler ve gemilere yönelik yatırımları desteklemesi gerekiyor” dedi.
AB rüzgar ve güneş enerjisi ilk kez gazdan daha fazla elektrik üretti
Elektrik üretimindeki payı (%)
E3G Fosil Yakıtlara Geçiş Programı Program Lideri Pieter de Pous, “Bu rapor, Avrupa’nın rahat bir nefes alabileceğini gösteriyor: çokça sözü edilen kömürün yeniden canlanması, güneş enerjisi ve AB çapında mükemmel bir tasarruf çabasının ışıkları açık tutmada merkezi bir rol oynamasıyla bir olaya dönüşmedi. Ancak alışılmadık derecede ılık geçen kış da bunda rol oynadı ve enerji bakanlarının önümüzdeki bahar ve yaz aylarını enerji güvenliğini daha da arttırmak ve yenilenebilir enerji kaynakları ile tasarruf tedbirlerinin geniş çaplı rolünü desteklemek için kullanmaları gerekecek. AB’nin 2030 yılı için RePowerEU hedeflerini asgari %45 YEK ve %13 EV olarak belirleme konusunda anlaşmaya varılması bu yönde atılacak çok önemli bir ilk adım olacaktır” dedi.
CAN Europe Kıdemli Enerji Politikası Uzmanı Elif Gündüzyeli, “Avrupa Elektrik Görünümü 2023, önemli ölçüde daha fazla rüzgar ve güneş enerjisi üretimi ile birlikte talep azaltımının elektrik sektöründe fosil yakıtların yerini alabileceğini kanıtlıyor. Bunu kavramak ve buna göre hareket etmek için bir fosil gaz krizinin yaşanması gerekmemeli. Halihazırda Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji Direktifleri üzerinde müzakere yürüten Avrupalı ortak yasa yapıcılar bu dalgayı yakalamalı ve daha yüksek enerji tasarrufu ve sürdürülebilir yenilenebilir enerji hedefleri üzerinde anlaşmaya varmalı” dedi.
Europe Beyond Coal Kömür Kampanyacısı Alexandru Mustață, “Avrupa, IEA İcra Direktörü Fatih Birol’un tarihteki en büyük enerji krizi olarak tanımladığı bir dönemden geçiyor. Ancak AB’nin kömürden elektrik üretimi, rekor düzeydeki güneş ve rüzgar enerjisi üretiminin krizden çıkmamızı sağlaması nedeniyle yalnızca yüzde yedi gibi cüzi bir oranda arttı. Buna rağmen, Bulgaristan ve Romanya gibi ülkeler bu anı kullanarak kömürün bir geleceği olduğuna dair bir anlatı inşa etmeye çalışıyor. Krizin derinliği ve kömür için küçük bir sıçrama göz önüne alındığında, kömürün bir geleceği olmadığı açıkça görülüyor” dedi.
Ayrıntılı bilgiye ve rapora buradan ulaşabilirsiniz.