Ofsayt Futbol
Ofsayt kuralı tarihte iki devrim geçirmiştir. İlki 1925 yılındadır. Daha evvel ''son 3 rakip oyuncudan geride'' şeklinde belirlenmiş olan kuralın, İskoç'ların teklifi üzerine ''son 2 rakip oyuncudan geride'' olarak belirlenmesi gol sayısında patlamaya yol açarken, aynı zamanda uzun yıllar dünya futboluna hükmeden WM ve WW dizilişleri bu kural değişimi etkisiyle geliştirilmiştir. İkinci devrim ise 1996 yılında yürülüğe konuldu. Artık ''aktif-pasif ofsayt'' farkı vardı. 2003 yılında ise aktif-pasif ofsayt farkı belirlendi. Kuralın tanımı,
''Ofsayt pozisyonundaki bir oyuncu, topun takım arkadaşına dokunduğu veya takım arkadaşının
topla oynadığı anda hakemin kanaatine göre:
• Oyuna müdahale ederek,
• Rakibe müdahale ederek,
• Bulunduğu pozisyondan avantaj elde ederek,
aktif oyuna dahil olursa ofsayt olarak cezalandırılır.''
şeklinde yapıldı. Buradaki oyuna müdahale ''topa müdahale'' demektir. Rakibe müdahele ise '' kalecinin görüş açısını kapatan, rakibi engelleyici veya yanıltıcı hareketleri'' içerir. Son madde ise ''kaleciden, savunmadan ve direkten dönen'' toplar ile ilgilidir. Yeni kuralın mesajı belliydi, artık rakip kale ile son rakip savunmacı arası yasak bölge değildi. Takımlar buna göre oynamak, oyuncular eski alışkanlıklarını değiştirmek zorundaydı. Hakemler artık gördüklerini saliseler içerisinde yargılayacak, hakemliğin özünü oluşturan ''anlık aksiyon-oyunun selameti'' parametrelerine göre değil, iyi niyet-kötü niyet kıstasına göre oyunu değerlendirmeye başlayacaklardı. Yardımcı hakemlerin futbol tarihindeki geçmişi orta hakemden eskidir, ama zaman içinde orta hakemler öne çıkmıştır. 90'ların başında yapılan ''aynı hizzada olursa ofsayt değildir'' eklemesiyle birlikte bugün asistan hakemlere(1) kadar geldik. Bugün yardımcı hakemin yorumu Hull City'ye bir gol kazandırdı, bu gol pekala takımı kümede bırakan gol de olabilirdi. Peki bu gol futbol için ''olumlu'' bir gelişme midir?
Benim yanıtım, kesinlikle hayır. Bu durum olsa olsa ''daha çok gol, daha çok televizyon izleyicisi, daha çok para'' amacına hizmet eder. Bu kural futbolun tarihsel gelişimindeki çok önemli eşikleri, önemli futbol adamlarının fikirlerini anlamsızlaştırdı. Bunların başında da Flavio Costa, Rinus Michels ve Johan Cruyff geliyor. Yeni kural oyunun hızını kesiyor. Bugünün Barcelona'sı rakip kale önünde yeni kuraldan çok iyi yararlansa da aynı/yakın futbol fikrini benimseyen ama Barcelona'nın yetenek düzeyine ulaşamayıp aynı dominant oyunu oynayamayan takımlar çok önde kurdukları savunma hatları nedeniyle büyük sıkıntı yaşıyorlar. Bu sıkıntının doğuşunu kronolojik olarak anlatalım:
Futbol tarihinin ilk anlamlı dizilişi 2-3-5'tir. Döneminde sayılarla ifade edilmemiştir. 19. yüzyıldaki ofsayt kuralını temel alır. Bugün de geçerliliğini koruyan ''savunma tandemi oyuncusu'' (centre-back) futbolun en eski mevkisidir. Kaleciden bile eskidir. 1925 yılına kadar bu şablon ekseninde ''alan savunması'' uygulanmıştır. Herbert Chapman'ın Arsenal'de WM'yi icat etmesiyle artık savunmada ''adam markajı'' ve hücumda ''hedef adam'' kavramları oluşmuştur. Sonradan futbol tarihine damga vuran ekoller ve dönemler, (başta Catenaccio ve Total Futbol olmak üzere) öncesinde WM oynayan takımlarda ''WM'nin farkedilen arızaları'' üzerinden şekillenmiştir. 50'li yıllardan bu yana futbol sahnesinde varlığını çok güçlü biçimde sürdüren 4'lü savunma ise temel aldığı alan markajı esası nedeniyle WM'ye değil, eski kuralın üretimi olan 2-3-5'e yaslanır. Bu da futbolun doğrusu, gerçeği ve kazanan'ı sürekli değişen, birikimli ilerleyen, eklektik anlayışla oynanması, yönetilmesi ve izlenmesi gereken bir oyun olduğunun en açık delillerinden biridir.
Liberolu, adam markajı esaslı şablonlar dönem dönem futbolun zirvesine hükmettiler. WM'nin üzerine temellenerek ofsayttan faydalanmaya ek olarak rakibi durdurmayı öne koydular. Rakiplerine üstünlük sağlar oldular, dönemlerinde ''yenilmez'' addedildiler. Buna çözüm üreten her zamanki gibi sahadaki futbolcular değil, saha dışındaki beyinler oldu. Hep bir fazlasını sahaya koydular. Total Futbol dönemi, oyunun hızını daha önce görülmemiş bir ivmeyle artırdı. Ajax'ı ve Hollanda'yı mağlup etmek isteyen takımlar, artık rakiplerinin hızına, fizik gücüne ve esnekliğine salt adam markajıyla karşı çıkamamaya başladılar. Değişen ofsayt kuralı WM'yi doğurmuş, WM de sonraları liberolu dizilişlere zemin hazırlamıştı. WM ve liberolu dizilişler ise Total Futbol döneminin gelişimine katkıda bulundular. Bugünün takımlarının tamamında 2-3-5'in ya da WM'nin olduğu gibi, birbirine zıt kabul edilen Catenaccio ve Total Futbol dönemlerinin de etkisi vardır. Zaman içerisinde futbol çokça dörtlü savunma üzerinden şekillendi, ama 1990 Dünya Kupası'nda İngiliz'lerin üçlü savunma oynaması bir başka ezberi daha bozmuştur. Gary Lineker'in meşhur sözü o günlerde Ada basınında yaşanan ateşli tartışmaların sonucunda söylenmiştir. ''Sistemi, üçlüyü-dörtlüyü bırakın; yine Alman'lar kazandı, yine beceremedik işte...'' demiştir. 1974 Dünya Kupası Finali'nde de bir başka üstün teknoloji, entellektüel futbol fikri üretimi, modern takım yine Alman'lara kaybetmişti. Futbolun mezhepleri vardır, hepsi aynı hedefe giden farklı yollardır.
Oyunun temposunun 1970'lerden bu yana çok yüksek bir ivme ile artmaya devam etmesi, topa sahip olma ve rakibi durdurma düşüncelerine bir de ''boşta kalan toplara sahip olma'' fikrini ekledi. 21. yüzyılla birlikte ''ikinci topların öneminin artması'' bambaşka fikirleri doğurdu. Değişen ofsayt kuralı elbette tarihte yaşanılanlardan farklı bir sonuç vermeyecek, futbolu sarsacaktır. Başını, günümüzün Willy Meisl'ı olan Jonathan Wilson'ın çektiği grup, 10 yıl içerisinde liberolu şablonların futbola yeniden hükmetmeye başlayacağı iddia ediyor. (Ben henüz bu kanıda değilim.) Bu bağlamda Hull City'nin attığı golde eğer 1996'dan önceki ofsayt kuralı geçerli olsaydı, Wigan savunmasının goldeki konumu doğru sayılırdı. Veya ikinci orta öncesinde adam markajına geçerlerdi. Ya da sahada bir libero olsaydı, (liberoyla oynayan takımların boyu nispeten daha uzun olacağından ikinci ortayı oyunun normal akışında gerçekleşen bir aksiyon olarak da kabul edebiliriz) penaltı noktası civarını emniyete alacaktı. Aslında yaşanan birincil sıkıntı bu ve benzeri pozisyonlar değil. Esas sorun uzak forvet(2) oyununda yaşanıyor. Artık ''gelsin, 30 gol atar'' devri bitti. Trend futbolun 4.3.3 yorumu, ataklara katılım gücü yüksek bekler ve 126.96.36.199 dizilişi, uzak forvet oyunuyla fark yaratır oldular. Yeni ofsayt kuralı bu değişimi hızlandırdı, bir yeni kapı açtı. Ama geçmişte yapılan devrim niteliğindeki uygulamaları bugününün futbolunda anlamsızlaştırdı.
Ben Tello'nun atamadığı pası bilmem, anlamam da zaten. Rıdvan ve Sergen anlar, anlatır. Becerebilsem Tello'nun yerinde olmak isterdim, ama bu ülkedeki futbol kültürü benim yetenek düzeyime inecek kadar tabana yayılmamıştı. Ben de bu durumda ''Ukalalık Beyannemesi'ni'' savunuyorum. Futbolun taktik kısmıyla eğlenen bir futbolsever olarak olarak Ofsayt Blatter'in yeni bir oyunuyla karşılaşmak istemem. International Board sürdürdüğü katı tavrı en çok ofsayt'la alakalı tartışmalarda göstermeli. Futbol kurallarının bir yeni devrimi daha kaldırabileceğini sanmıyorum. Ofsayt kuralının temeliyle oynanırsa eğer, futbol farklı bir oyun olmaktan çıkar; gitgide basketbola benzer. Önümüzdeki Dünya Kupası yeni bir şanstır. Dunga'nın Brezilya'sı esnek 188.8.131.52'i ile bize bambaşka bir şey gösterebilir.
(1) Asistan Hakem
(2) Neden Bursaspor? 4-2-3-1 Zirve Yolu
Noat Samisa
04.05.2010