Tulumba Nedir? Nasıl Çalışır? Özellikleri Nelerdir? | Tulumba, pompa, bir akışkanı içeriye alan ya da dışarıya atan ve böylece ona bir kinetik ya da potansiyel enerji veren aygıt. Kalp kanın damarlar içinde ve vücut dokuları arasında dolaşımını sağlayan bir çeşit tulumbadır.
Tulumbalar (pompalar) evlerde, bahçelerde, tarlalarda ya da endüstride akışkanları bir yerden başka bir yere taşımak ya da yükseğe çıkarmak, gazları basınçla sıkıştırmak, ya da kapalı bir kap içindeki hava ya da başka bir gazı boşaltmak amaçları ile kullanılır. Suyu yukarı çıkarmak amacıyla kullanılan ilk aygıtlar su çarkı, döndüğü zaman sonsuz sayıda kovalar zinciri biçiminde çalışan (bostan dolabı) ve burgusudur.
Tulumba Nedir? Nasıl Çalışır? Özellikleri Nelerdir?
Tulumba Nedir Nasıl Çalışır?
Eskiden beri bilinen pistonlu tulumbalar ise 16. ve 17. yüzyıllarda geliştirildi. Pistonlu tulumbalar daha sonraları emme tulumba, basma tulumba ve emme–basma tulumba biçimleri ile kullanım alanına çıktılar. Bunlar uygun yerlerinde suyun tek yönlü akışına olanak veren kapakları (valflar) olan, temel parçaları ise bir silindir ile bunun içinde gidip gelen (inip çıkan) pistondan oluşan aygıtlardır.
Emme tulumbada piston yukarı çekilince önce silindir sonra buna bağlı su borusu içindeki hava emilir. Emilen boşluğu, üstündeki hava basıncı nedeniyle itilen, aşağıdan gelen su doldurur. Ancak havanın basıncı içindeki hava tümü ile boşaltılmış bir borudaki suyu ancak 10,336 m. kadar yükseltebileceği için emme tulumba ile su (kuramsal olarak) en çok buna eşit bir yüksekliğe çıkarılabilir.
Basma tulumbanın gövdesi suya batar, piston aşağı doğru inerken suyu yukarı basar. Bu tulumba su çok yükseklere çıkarır.
Tulumba Çekmek Nedir?
Emme-basma tulumba su düzeyinden daha yukarda olur. İki çeşit tulumbanın özelliklerini taşır. Tulumbalara insan gücünün yerine uygulanan ilk başka buhar makinesi gücü oldu. Maden ocaklarında çalışmayı engelleyen sular, ancak böylece boşaltılabildi.
Hastalara iğne yapılırken kullanılan Şırınga bir tonlu tulumba örneğidir. Bu hacim değiştirme yöntemi ile çalışır. Bu yöntemle çalışan bir başka tulumba ortasında silindir yerine iki yana titreşen bir zarı olan resimli tulumbalardır. Bu zarın titreştiği silindirin uygun yerlerinde tek yönlü ak ya izin veren giriş-çıkış kapakları (valflar) vardır. Hacim değiştirme yöntemi ile çalışan bir başka pistonsuz tulumba döner kanatlı (ya da loblu) tulumbadır
Bu içi boş bir metal silindir içinde döner buna içten teğet daha küçük çaplı ve dolu bir silindirden oluşur. Küçük dire bağlı yaylı kanatlar (loblar) iki silindir arasından hava sızmasını önler. Hava dış silindirin bir deliğinden gelir öbüründen çıkar. Giriş ve çıkışlar uygun kapat yardımı ile ancak tek yönlü olabilir.
Kinetik tulumbalar, bir gövde içinde dönen eğri kanatlar yardımı ile bir akışkana momentum hareket miktarı kazandırır. Yine kinetik tulumbalar arasında balo merkezkaç tulumbalar, akışkanı dil kanalların bulunduğu kabın kenarlarına doğru iterler; dönen bölümü pervaneli olan tulumbalarda itiş pervane ekseni doğrultusunda ve ileriye doğru olur.
Hava kompresörleri türbin gibi çalışırlar. Hava pompaları sıkıştırılmış hava yardımı ile derinlerdeki sıvıları yukarıya çıkarırlar bunu bir akışkan yerine başka bir akışkan geçirme yolu gerçekleştirirler.
Eğer nükleer reaktörlerde olduğu gibi akışkanın tulumba içinden geçmesi sakıncalı ise o zaman elektromanyetik tulumbalar kullanılır. Bu aygıtta bir-birine dik durumda bulunan elektrik ve manyetik alanlarla, iletken özellik taşıyan bir akışkan, bu iki alanında doğrultularına dik üçüncü bir doğrultuda akmaya zorlanır.
Bir başka elektromanyetik tulumba türünde do doğrusal endüksiyon motoru gibi bir işlev bir gerçekleşir. İleri derecede bir vakum gerçekleştirmek (bir kabın içindeki gaz basıncını çok düşürmek) için diffüzyon tulumbası kullanılır. Bu tulumbada yoğunlaşmakta olan cıvanın atomları, kendileri ile birlikte kap içinde bulunan gaz moleküllerini de sürükler.