Einstein’ın bașkan Roosevelt’e 2 Ağustos 1939’da yazdığı mektuptur. Macar nükleer fizikçi Leo Szilard tarafından taslağı kaleme alınmıștır.
Einstein’ı bilmeyenimiz yok. Bu büyük bilim insanı ve fizikçinin dönemin ABD bașkanı Roosevelt’e yazdığı bir mektuptan bahsetmek istiyoruz burada. Yine Tayyare’de Sinyor Fermi’nin katıldığı bölümde, Ted Turner da bu mektuptan bahsetmiștir.
II.Dünya Savașı’nın atom bombası rekabetinin kızıștığı yıllar. Nazi Almanyası atom bombasını bulma yolunda ciddi çalıșmalar yapmakta. Elbette böylesi bir silahın Adolf Hitler’in eline geçtiğini düșünmek bile çok korkunç… İște böylesi bir ortamda, böylesi bir tehlikeden Albert Einstein, Roosevelt’i bir mektupla uyarmaktadır.
Roosevelt bu mektuptan sonra Șikago Üniversitesi’nden Enrico Fermi’yi atom bombasını bulmak üzere görevlendirir.
Hiroșima faciası yașandıktan sonra, Albert Einstein bu mektubu imzalaıgına pișman olmuștur. Bunun üzerine « Russell-Einstein Manifestosu » diye bilinen bir bildiriyle, nükleer bombaların insan türünün sonunu getirebilecek kadar güçlü ve tehlikeli bombalar olduğundan bahsetmiș, Bikini adalarını örnek vererek, bilhassa Hidrojen bombasının zararlarının bombanın kullanıldığı bölgenin çok uzaklarına kadar ulașabildiğini söylemiștir. Russel-Einstein Manifestosu, Niels Bohr, Marie Curie, Ernest Rutherford gibi ünlü biliminsanlarınca imzalanmıștır.
Einstein’in Roosvelt’e yazdığı mektuptan alıntılar :
” Sayın Bașkan,
Tarafıma bildirilen bazı son çalıșmalar, uranyumun yakın gelecekte yeni ve önemli bir enerji haline geleceğini göstermektedir. Vaziyet bazı yönleri itibariyle, dikkat çekmeyi ve hatta gerekirse Yönetim Aygıtı tarafından acil tedbirler almayı gerektirmektedir.
Son dört aydır, Fransa’da Joliot’un, Amerika’da Fermi ve Szilard’in çalıșmaları, yüksek miktarda uranyum ile büyük nükleer zincirleme rekasiyonu üretebilmenin mümkün olacağını göstermektedir. Bu sayede çok büyük bir miktarda enerji ve çok büyük miktarda benzeri radyum elementleri üretilebilir. Șimdi, neredeyse kesindir ki çok kısa sonraki bir gelecekte bașarılacaktır.
Bu yeni fenomen yeni tip, așırı güçlü bombaların yapımını ortaya çıkarabilir. Bir gemi tarafından tașınabilirler ve limanı yok edebilecek kadar güçlü olabilirler. Ne var ki hava yoluyla tașınmak için çok fazla ağır olacaklardır.”
Mektubun bu bölümünde Einstein’ın atom bombasının gücünü tam tahmin edemediği açıkça belli olmaktadır. Keza sadece bir limanı değil, bir șehri yok edecek kadar kuvvetli olacaktır nükleer bomba…
Mektubun devamında ise Amerika’nın uranyum madenlerine hususi bir dikkat göstermesi ve nükleer deneylerin hızlandırılması salık verilmiș.
Mektubun son paragrafında ise Almanya’nın ilhak ettiği Çekoslavak toprakları üzerindeki uranyum satıșını durdurduğunu ve Almanya’nın yöneticilerinden Weizsacker’in oğlunun, Berlin’deki Kayzer Willhem Enstitüsü’nde göreve getirildiğini ve bu enstititünün Amerika’da yapılagelen uranyum çalıșmalarını aynen tekrar ettiği bildirilerek, Almanya’nın nükleer bomba üretimi niyeti vurgulanmıștır.