İstanbul Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü / Kamu Yönetimi Anabilim Dalı
2010
1838 Osmanlı - İngiliz ticaret anlaşmasının Tanzimat Fermanına etkisi
1838 Ottoman - British trade agreement the Effects of the Tanzimat
Müjdat Engin
Özet:
18. Yüzyıl sonlarında gerçekleşen iki önemli olay, Doğu Sorunu'nu başlatmıştır. İlk olarak 1774'te Rusya, Osmanlı Devleti ile Küçük Kaynarca Anlaşması imzalamıştır. Anlaşma ile Rusya, Karadeniz ve Boğazlarda önemli gümrük ve ticari kazanımlar elde etmiştir. İkinci olarak 1798 yılında Fransız Napolyon Bonapart, Osmanlı Eyaleti olan Mısır'ı işgal etmiştir. Napolyon, İngiltere'nin sömürgesi Hindistan ile bağlantısını koparmak ve Akdeniz merkezli sömürge imparatorluğu kurmayı hedeflemiştir.1820'lerde yüksek gümrüklerle Avrupa ülkelerine sokulmayan İngiliz sanayisinin malları Yakındoğu'ya akmaya başlamıştır. Osmanlı Devleti, İngiltere'nin ürünlerini sattığı pazar ülke haline gelmiştir. 1830'larda ise, Mısır'daki yarı bağımsız Osmanlı Valisi Mehmet Ali Paşa'nın Suriye ve Anadolu'yu işgali üzerine Padişah, Rusya'dan askeri yardım istemiştir. 1833'te Osmanlı Devleti, Rusya ile Hünkar İskelesi anlaşmasını imzalamıştır. Anlaşma ile Rusya, İstanbul Boğazı'na yerleşmiştir. Bu durum bölgede ticareti gelişen İngiltere'de şok etkisi yapmıştır. Bundan sonra Osmanlı Devleti üzerinde İngiltere ile Rusya arasında amansız bir rekabet dönemi başlamıştır.16 Ağustos 1838'de İngiltere, Osmanlı Devleti ile ticaret anlaşmasını imzalamayı başarmıştır. Osmanlı Devleti ekonomik ve siyasi olarak İngiltere yörüngesine girmiştir. ?Londra? ve ?İstanbul'daki İngiliz Elçiliği? devletin iç ve dış sorunlarının çözüm merkezleri haline gelmiştir. 3 Kasım 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı Osmanlı Devleti'nde dönüm noktası olmuştur. Yeni dönemde siyasi ve hukuki reformlar yapılmıştır. Ayrıca, sağlanan İngiltere desteği ile Osmanlı Devleti üzerindeki ?Rusya Nüfuzu? ve ?Mısır Sorunu? sona erdirilmiştir.
Summary:
At the end of 18th century, two main events happened to development of the Eastern Question. In 1774 the Treaty of Kutchuk Kainardji was signed by the Russia and Ottoman. The objective of the of this agreement was to enable Russia with the freedom of navigation and commerce in the Black Sea and the through the Straits. In 1798 French Napoleon Bonaparte expedited to Ottoman province of Egypt. Bonaparte?s experiment aimed to break off Britain?s route to India and found Mediterranean based colony empire.In 1820?s British industrial products begun flowing to Near east, due to the barriers of duties by European states. England considered to the Ottoman, for providing market occasions. In 1830?s Ottoman?s self determined Egypt?s governer Mehmet Ali Pasha, seized the chance for a direct attack and drove through to Syria and Anatolia. Helpless Sultan called Russia to obtain military aid. Treaty of Hünkar İskelesi was signed in 1833. Russia settled in Bosphorus which caused the gravest apprehension in England. From that time, Russian rivalty became essential part of English policy for regional interests.On August 16,1838 England was able to sign Commercial Agreement with Ottoman. New economic and political ally of the Ottoman was Britain. ?London? and ?Its Embasy in Istanbul? stepped forward to solve Ottoman?s internal and external problems. On November 3, 1839 announcement of Hatt-ı Sharif became turning point on the Ottoman. Political and legal reforms came out in the new period. In addition, with London agrements ?Russian influence? and ?Egypt threat? were concluded.