Lev Troçki: Ömrünü Uluslararası Komünizme Adamış Bir Devrimci
73 yıl önce, bürokrasinin ajanları tarafından hunharca katledilen Lev Troçki’yi anıyoruz!
Lev Troçki (1879-1940); Kızıl Ordu Komutanı, Dışişleri Komiseri, 1905 ve 1917 Petrograd Sovyet Başkanı, Bolşevik Parti Merkez Yöneticisi… Rus Devriminin Lenin’den sonraki lideri; 20 Ağustos 1940’ta Meksika’da sürgündeyken çalışma masasının başındayken, bir İspanyol ajanın buz kırma baltasıyla kafasına arkadan vurması sonucu yaşama veda etti. Henüz 61 yaşındaydı. Lev Troçki’nin öldürülmesine karar verenler işçi sınıfı sayesinde iktidara gelip, sonra işçi sınıfına ihanet eden Rus bürokrasisiydi.
Uluslararası Devrim Deneyimi
1871 Paris Komününden sonra tarihte ilk defa iktidara gelen işçi sınıfının, iktidarı denetiminde tutması mümkün olmadı. Mümkün olmadı, çünkü Çarlık rejiminin son derece geri ekonomik ve kültürel toplum yapısını kökten değiştirebilmek için Alman devrimi başta olmak üzere Avrupa ülkelerinde gerçekleşecek devrimlerin Rus işçi sınıfına yardıma gelmesiyle mümkündü.
İşçi sınıfının iktidarı koruması mümkün olmadı çünkü Dünya Devriminin gerilemesi, Rusya’da bürokratik yozlaşmaya yol açtı. Parti kadroları yeni konumlarını terk etmemek üzere ayrıcalıklarına dört elle sarılmışlardı. Daha da kötüsü, sosyalizmi, konularını korumak üzere çarpıttılar, değişikliğe uğrattılar, yeniden yazdılar!
1920’li yılların ikinci yarısından itibaren, Dünya Devriminin gerilemesiyle Rusya’da da işçi sınıfının iktidardan uzaklaştırılması süreci paralel ilerledi. Dünya Devriminin gelişme seyri önce yavaşladı, başta Almanya olmak üzere devrimci fırsatlar değerlendirilemedi. Devrimin gerilemesiyle birlikte, işçilerin ele geçirdiği Rus devlet aygıtı, devrimcileri kendisine benzetmeyi başardı. Parti ve devlet bürokratik yozlaşmaya uğradı. Faşizmin iktidara gelmesi ise, Avrupa işçi sınıfının tam yenilgisi oldu.
Lenin’den Sonra
Lenin’in 1924 yılında ölümüyle birlikte, Rusya’daki devrimin geleceği üzerine tartışmalar alevlendi. Dünya Devriminin bir parçası olarak Rusya’da gerçekleşen işçi devriminin, 1920’li yılların ikinci yarısından itibaren ülke içinde karşılaşılan ekonomik sorunları çözmekte zorlandı. Çarlık rejiminin devlet aygıtı üzerindeki siyasi ağırlığı karşısında, partinin en iyi kadroları devlet aygıtının içine girdi ve bürokrasinin maddi zemini oluştu. Yeni devlet aygıtının kadroları, konumlarını devam ettirmek üzere, tutuculaştı ve dünya devrimi fikrinden vazgeçti. Sosyalizmin temel ilkeleri bir kenara konarak, “ulusal” düzeyde “sosyalizm”in iktidarını kurmak gibi, o güne kadar partinin görüşü olmayan yeni bir görüş oluşturmayı tercih ettiler; sosyalizmin ekonomik, siyasi ve felsefi ilkelerini, bu yeni konumlarına uygun olarak, bürokrasinin çıkarlarını ve tek ülkede sosyalizmin mümkün olduğunu kanıtlamak üzere yeniden yazdılar.
“Rusya” ve “sosyalizm”
Uzun yıllar boyunca, “Rusya” ve “sosyalizm” bir madalyonun iki yüzü olarak sunuldu. Sosyalizmin bürokratik, yozlaşmış ve Rus biçiminin bütün dünyaya “sosyalizm” (bazıları reel sosyalizm diyor) olarak sunulması, basit bir yenilgiden çok, sosyalizm idealinin de yozlaşması anlamına geliyordu. Sosyalizm acaba neydi, diye sorulmadan, sorgulanmadan milyonlarca adet basılan kitaplar, bürokrasinin çıkarlarını koruyan yeni tarih kitapları (en bilineni Stalin’in yazdırdığı SBKP Tarihi’dir), eksik yapılan Marks, Lenin çevirileri sosyalist edebiyat olarak okundu. Bürokrasi tarafından yasaklandığı için ancak Stalin’in ölümünden sonra yayınlanan Lenin’in Stalin’in görevden alınmasını talep eden vasiyetnamesi bunların arasındadır. Bütün ülkelerin işçileri ve komünistleri Rus devletinin kontrolünde olan diğer ülkelerin ulusal komünist partiler, parti okulları Rus bürokrasisinin yayınlarıyla eğitildi, yetiştirildi. Marks, Engels, Lenin çizgisinin dışında, yeni bir sosyalizm ortaya çıktı.
1949 Çin Devrimi ertesinde Mao’nun Sovyetler Birliğini “sosyal emperyalist” sayacak kadar eleştirmesini saymazsak (ki, bu görüş gerçek Marksizmi değil, Çin-Rus çatışmasının ürünü olan bir görüştür), Rus bürokrasisinin sosyalizmin gerçek ilkelerinden saptığını ve yanlışlarını, bürokratik çıkarlarını “sosyalizm” olarak sunmasını devrimci Marksist eleştiriye tutan Bolşevik Parti içerisinden Sol Muhalefet olmuştur.
Sol Muhalefet
1920’li yılların ortalarından itibaren önce Lenin ile birlikte Lenin’in ölümünden sonra Sol Muhalefet adıyla Rusya’da yaşanan sürecin bürokratik ve gerici yanları Troçki tarafından ifade edilmeye başlandı.
Troçki, Ekim Devriminin yozlaşma sürecini 1936 yılında yazdığı “İhanete Uğrayan Devrim” kitabında açıklar. Rus devriminin “sosyalizmin anavatanı” savunusunun dünya devrimci süreçlerini (1927 Çin Devrimini, 1936 İspanyol Devrimini) görmezden geldiğini “Çin Üzerine” ve “İspanyol Devrimi” çalışmalarında ifade eder. Rus yozlaşmış işçi devletinin bürokratik çıkarları temel alınmasının, diğer ülkelerin komünistlerine, özellikle de Alman Komünist Partisinin yanlış yönlendirilmesine yol açtığını “Faşizme Karşı Mücadele” adlı çalışmasında gösterir. 3 cilt halinde Rus Devrim tarihi’ni yazarak, bürokratik çıkarların savunulduğu tarih yazımına karşı çıkar. Enternasyonalizmden uzaklaşıldığını “Lenin’den Sonra 3. Enternasyonal” çalışmasında ifade eder… Belgelere, Marks Engels ve Lenin’e dayanarak yazılan bu makale ve kitaplara Rus bürokrasisi doyurucu bir yanıt veremez.
Rus bürokrasisi geçmişi tasfiyeye karar verir. 1917 İşçi Devrimine liderlik yapan parti Merkez Komitesinin Troçki dışındaki tüm üyelerini, “karşı devrimci” olmak, “Alman, İngiliz Ajanlığı” yapmak suçlamalarıyla sahte yargılamalarla 1936 Moskova duruşmaları sonrasında ölüm cezası uygulayarak ortadan kaldırır. Tarih kitaplarını, fotoğrafları, geçmiş değerleri hatırlayıp aktaranları imha eder, tahrif eder. Ancak Troçki’ye bunu yapamadı. Çünkü bütün dünya Rus Devriminin Lenin’den sonra ikinci liderinin Troçki olduğunu biliyor ve kabul ediyordu, Troçki’nin Rusya işçi sınıfı arasında belirli bir itibarı vardı.
Troçki’yi öldüren ajan ve kullandığı buz kırma baltası
Troçki’nin Ölümle Sonuçlanan Tasfiyesi
Troçki önce parti üyeliğinden atıldı, Rusya içinde sürgün edildi. Daha sonra Rusya dışına sürüldü. Sürgünde iki çocuğu öldürüldü. Troçki’nin yoldaşlarının binlercesi ağır hapis cezalarına çarptırıldı, Sibirya’ya sürgün edildi ve idam edildiler. Sadece Vorkuta maden bölgesinde 4 bin maden işçisi Troçkist olduğu için idam edildi!
Troçki’nin sürgünlüğünün ilk durağı İstanbul Büyükada oldu. 1929-1933 yılları arasında İstanbul’da yaşadı ve ardından Avrupa’ya ve oradan da Meksika’ya göç etmek zorunda kaldı. Hiç ir ülke bu devrimciyi ülkesinde barındırmak istemiyordu. Rus bürokrasisi, sürgünde olmasına rağmen Marksizm ve Leninizm’i savunan, Rusya’da ve Rusya dışında enternasyonalizm adına yapılanları Marksizm’e dayanarak eleştiren ve neredeyse her aşamada haklılığı açığa çıkan Troçki’ye alt edebilmenin yolu olarak, çareyi onu öldürmekte buldu.
Rus Devrimine Bugünden Bakmak
2010’lu yılların ilk yarısında bugün eski Sovyetler Birliği’nin dağılması ve ardından ortaya çıkan devletin ne olduğunu anlak istiyorsak, devletin doğası hakkında Marksist bir değerlendirme yapabiliyorsak; sosyalizmin ilkelerini bürokrasinin çıkarlarından ayrı olarak ifade edebiliyorsak, bunda Sol Muhalefet’in ve Troçki’nin özel bir yeri vardır.
Troçki bürokrasinin siyasi cinayetine kurban gitti. Ancak muazzam bir deneyim ve birikim bıraktı. İşçi sınıfının ekonomik mücadelesinde de siyasi mücadelesinde de önüne çıkan ve büyük kısmı kendi içinden gelme bürokratik engellerin her düzeyde anlamamızı ve önlem almamızı bize öğretti. İşçi demokrasisinin, işçi denetiminin, işçi meclislerinin (Sovyetler), işçi iktidarının ve işçi devletinin teorik ve pratik olarak kavranmasını sağladı.
İşçi sınıfının ve devrimci aydınların yenilgilerden dersler çıkartabilmesi, sosyalizmin ekonomik, siyasi ve felsefi temellerinin özünü kavrayabilmesi için, Marks, Engels, Lenin, Rosa Lüksemburg ile birlikte Troçki’nin birikimini de özümsemesi gerekli.
İşçilerin Sesi Gazetesi (Yeni Seri) Sayı 5 – Ağustos 2012