Galileo Galilei
Italyan gökbilimci ve fizikçi
(Pisa 1564 - Arcetri 1642).
Galilei çok sayıda gözlem yapmış ve kuramlarının doğruluğunu kanıtlayabilecek deneyler tasarlamıştır, ancak çalışmaları deneysel yöntemin kurucusu sayılması için yeterli değildir. Bu yöntemin etkin bir biçimde kullanılması yarım yüzyıl sonra, Huygens ile başlamıştır. Buna karşılık, Galilei yasalarının açıklanmasında matematikten yararlanma konusunda büyük rol oynamıştır (Padova Üniversitesi'nde 1592den başlayarak dersleri verdi); ondan önce aristotelesçıliğin özellikle nitel görüşlerinin egemen olduğu eski fizikte matematiğin yeri pek azdı. Bu konuda Galilei dünyanın matematik yapıda olduğunu kesinleyen ünlü açıklamasıyla yeni bir anlayışın doğmasına katkıda bulundu; ama giriştiği matematikleştirme çabası henüz oldukça sınırlıydı.
Galilei her şeyden önce modern mekaniğin kurucularından biri olarak belirir. De motu (1590) adlı yapıtındaki görüşleri aris- totelesçiliğe oldukça bağlı kalır. Daha 1604te, cisimlerin boşlukta düşmesi yasasıyla ilgilenmeye başladı; ne var ki bu yasayı çok uzun yıllar sonra kesin olarak belirledi, çünkü başlangıçta hızın değil, zamanın uzunlukla orantılı olduğuna inanmıştı. Özellikle 1632den sonra, Dialogo sopra i due massimı sistemi del mondo adlı yapıtında aynı yükseklikten bırakılan farklı kütlede ya da yoğunlukta iki cismin yere aynı anda düştüğünü gözleyerek bu yasanın kütleden ve yoğunluktan bağımsız olduğunu açıkça tanıtladı. Bir cismin eğik bir düzlem boyunca inişiyle ilgili olarak yaptığı deneyler, yatay düzlemin Iİ-" mit durumunu da göz önüne almasıyla Galilei' nin, eylemsizlik ilkesi üstüne ilk formülleştirmeyi ortaya koymasını sağladı; ancak bu ilkenin biçimi henüz Descartes' ın kazandırdığı genelliği taşımıyordu. Öte yandan, Galilei Aristoteles'in çembersel devinim, yetkin ve bir devinimdir düşüncesini benimsedi. Buna karşılık, tam anlamıyla doğru bir biçimde olmasa da, birbirine göre doğrusal ve düzgün bir biçimde yer değiştiren iki devingenin devinimindeki göreceliği ortaya koyan ilkeyi ilk kez açıklama onuru da onundur. Açısal uzanım değişse de sarkacın salınımlarının eşsüreli olduğunu da Galilei belir ledi. Bununla birlikte, uzun bir süre sarkacın döneminin ipin uzunluğuyla orantılı olduğunu sanmıştır. Dönemin karesiyle ilgili gerçek yasayı 1638'de, Discorsi e dimostrazioni matdfnatiche intorno a due nuove scienze adi bilimsel başyapıtında ortaya koydu. Sarkacın ölçmede kullanılabileceğini ancak yaşamının son döneminde, 1641'de düşündü. 1638'deki yapıtında, hızların bileşimi ilkesini yürür lüğe koyan, mermilerin boşluktaki parabolik devinimi üstüne yasayı ilk kez olmasa da daha 1632'de Cavalieri ve 1633te Mersenne bu tanıtlamayı yayımlamışlardı kendinden öncekilere göre daha kesin bir biçimde tanıtladı, hiç değilse açıkladı. Ga- lilei'nin mekanik dersleri kısa sürede büyük ilgi uyandırdı. Discorsi'nin yayımlandığı yıl, Mersenne bu kitabın kısaltılmış ve değiştirilmiş bir fransızca baskısını, Nouvelles Pensöes de Galilde (Galilei'nin yeni düşünceleri) adıyla yayımladı.
Galilei 1609da, Venedik'te bulunduğu sıralarda, bugün kendi adını taşıyan ıraksak gözmercekli dürbünü gerçekleştirdi ve gökcisimlerini incelemeye başladı, ilk gözlemleri Ay ile ilgiliydi; dağların yüksekliğini ölçtü, salınımları gözledi. Daha sonra in uydularını, 'ün halkasını, in lekelerini ve kendi ekseni çevresinde dönüşünü, 'ün evrelerini, vb. yeniden ya da ilk olarak keşfetti. Bü tün bunlar Kopernik sistemi doğrultusundaki sanıları kuvvetlendiren yeniliklerdi. 1610'da grandük Cosimo llnin çağrısına uyarak Toscanaya gitti. O zamana kadar, Kopernik kuramı Roma kilisesinde endişe uyandırmamıştı, çünkü Kopernik'in De revolutionibus orbium coelestium (1543) adlı yapıtının girişini yazan Osiander, Yer' in devingenliğini, doğru öngörülerde bulunan ancak gerçeği dile getirmeyen bir varsayım olarak sunmuştu. Galilei, tam tersine o dönemlerde "matematikçiler"diye adlandırılanların-Kopernik ve kendisi filozofça" konuşmak, yani gerçeği dile getirmek istediklerini savunmuştu. Yer'in devinımsizliğinın yadsınması, o günlerde neredeyse bütünüyle kiliseye bağımlı olan resmi öğretimin temellerinde yer aristotelesçi görüşleriyle çelişmekle kalmamakta, aynı zamanda Incilin dünyanın başlangıcı konusunda sözcük anlamında yorumlanan bölümlerine de ters düşmekteydi. Galilei birçok yazısında, özellikle de Lorraine granddüşesi Marie -Christine'e 1615'te yazdığı bir mektupta, böyle bir yorumun bırakılması, konusu her şeyden önce olan incil'in bilimin yerine konmaması gerektiğini gösterecekti.
161ö'da Kopernik'in kitabı Indeks'e alındı. Galilei'nin de derslerinde kopernikçi öğretiyi savunmasının yasaklandığı sanılmaktadır. Bununla birlikte'Dıalogo'nun yayımlandığı 1632'ye kadar tedirgin edilmedi; bu kitapta kardinal Bellarmin'in öğüdüne karşın, yalnızca varsayımdan söz etmeye yanaşmadı. Kitap Engizisyona verildi ve Galilei 1633te mahkemeye çıkarıldı. Yirmi gün süren davada Galilei kendisini pek savunmadı; diz çökerek öğretisini yadsımak zorunda kaldı. Bir söylentiye göre doğrulurken ayağını yere vurmuş ve Eppur, si muovel (Ama gene de dünya dönüyor!) diye haykırmıştır. Mahkûm edildi. Floransa yakınlarında Arcetride bulunan villasına çekilip Engizisyon un gözetiminde yaşamasına izin verildi. 1634'te rahibe olan kızını kaybetti ve iki yıl sonra da kör oldu.
Galileinin çok sayıda küçük kitabı ile pek çok önemli dışında, İtalyan edebiyatının baş yapıtı sayılan Saggiatore (1623) ile küçük bir kitap olan Sidereus Nuncius (1610) da anılmaya değer. Bunların ilkinde Galilei temel görüşlerini açıklar; İkincisinde de dürbün yardımıyla elde ettiği gökbilimle ilgili buluşlarını anlatır,