... konulu sunumlar: "Hücre Bölünmeleri Hücre bölünerek sayılarını artırırlar. Hücrelerin bölünme İçin gerekli olan emir DNA tarafından verilir. Hücrelerin bölünmeleri için."— Sunum transkripti:
1Hücre BölünmeleriHücre bölünerek sayılarını artırırlar. Hücrelerin bölünme İçin gerekli olan emir DNA tarafından verilir. Hücrelerin bölünmeleri için belli bir büyüklüğe ulaşmaları gerekir. Yani oluşmuş bir hücre zamanla büyür. Bu büyüme sırasında hücrenin hacmi (Sitoplazması) ile yüzey (Hücre Zarı ) doğru orantılı olarak büyümemektedir.Hacmi yüzeye oranla daha fazla büyür. Bu durunda hücre aşağıda verilen iki ayrı sorunla karşılaşır. * Hücre zarı artan sitoplazmanın bazı ihtiyaçlarını (Besin alma,gaz alışverişi,artık maddelerin atılması vb..) karşılayamaz.
2Hücreler hacimlerini azaltmak ,yüzeylerini büyütmek için bölünürler. Hücrede çekirdeğin etki alanı sınırlı olduğu için,Sitoplazmanın artması durumunda çekirdek hücreyiYönetemez. Bu yüzden hücrenin yaşamı tehlikeye girer.Bu iki sorunu gidermek için hücre bölünerek yüzeyiniArtırır,hacmini azaltır.Büyük Hücrede hacme oranlaYüzey küçüktür.BölünmeBölünmeKüçük hücrelerde hacme oranla yüzey büyüktür.Hücreler hacimlerini azaltmak ,yüzeylerini büyütmek için bölünürler.
3NOT : İnsan vücudundaki bazı hücreler (Kemik iliği,bağırsak epiteli Vb NOT : İnsan vücudundaki bazı hücreler (Kemik iliği,bağırsak epiteli Vb.) sürekli bölünürken, Sinir hücreleri belli bir zamandan sonra bir daha bölünemezler.HÜCRE BÖLÜNMELERİMitoz BölünmeMayoz Bölünme
4A-MİTOZ BÖLÜNME İNTERFAZ 1-Mitoz Bölünme Aşamaları : Yeni oluşmuş bir Hücrenin mitoz bölünme geçirmesi sırasında üçayrı aşama görülür. Bunlar sırasıyla;İnterfaz,Çekirdek bölünmesi ve sitoplazma bölünmesidir.İNTERFAZİnterfaz,hücrenin bölünmesi için yaptığı hazırlık aşamaSıdır. Hücrede protein,ATP,Enzim vb. moleküllerinÜretimi artırılır. Sentrozom eşlenerek sayısı ikiye çıkarılır.Çekirdekteki kromatin iplikler (DNA) kendisini eşleyerekKromozom oluşumunu başlatır.2n : 4 Kromozomlu Hücre
5Çekirdek BölünmesiÇekirdek Bölünmesi kalıtsal maddenin (DNA) oluşturacak hücrelere eşit miktarda dağıtılmasınıSağlar. Profaz,Metafaz , Anafaz ve Telofaz olmak üzere dört aşamada gerçekleşir.İnterfaz sonunda eşlenmiş durumdaki kromatin ipliklerbu evrede kısalıp kalınlaşarak kromozom halini alırlar.Hayvan hücrelerinde interfazda eşlenmiş olansentrozomlar da hücrenin zıt kutuplarına çekilir.Profaz”ın sonuna doğru çekirdek zarı,çekirdekçik ve endoplazmik retikulum erimeye başlar.
9ÜREME ve ÇEŞİTLERİ 1. Bölünerek Üreme Her canlının neslini devam ettirmek üzere kendine benzer yeni bireyler meydana getirmesi olayına üreme denirA. EŞEYSİZ ÜREMEEşey hücrelerinin oluşumu ve döllenme olmadan, bir atadan yeni bir canlının meydana gelmesine denir.Eşeysiz üreme sonucu meydana gelen canlılar arasında görülen farklılıklar mutasyonlar ve modifikasyonlar sonucudur1. Bölünerek ÜremeBakteriler, mavi-yeşil alg’ler ve protista grubu canlıların (Amip, Öglena vb.) çoğunda görülür. Genellikle vücudun (hücrenin) ikiye bölünmesi şeklinde olur.
102. Tomurcuklanmayla Üreme Bir hücreli canlılardan bira mayası, çok hücreli canlılardan hidra, bitkilerden de ciğer otlarında görülürAna canlının vücudunun bir kısmından meydana gelen tomurcuk (çıkıntı)gelişerek ayrılır ve yeni bir ferdi oluşturur veya beraber bir arada kalarak kolonileri meydana getirirler3. Sporla Üreme (Sporogoni)Sporla üremede rol oynayan sporlar, haploit canlılarda mitoz bölünmeyle, diploit canlılarda mayoz bölünmeyle meydana gelir. Sporlar n kromozomludur. Bu üreme şekli; bazı bir hücrelilerde, mantarlarda, eğrelti otlarında, su yosunlarında ve kara yosunlarında görülür
114. Vejetatif Yollarla Üreme Ana canlıdan düzensiz olarak kopan parçalar eksik kısımlarını tamamlayarak yeni bireyleri oluştururlar.Vegetatif üremenin farklı formları vardıra)REJENERASYON;genelde bir üreme şekli değildir.Çünkü yüksek organizasyonl getirmesi u canlılarda mitoz ile olan bu olay bir gelişme şeklidir.kopan parçanın yeni bir canlıyı(d.yıldızı,planarya,solucan)meydana getirmesi bir üreme olabilirB)ÇELİKLE ÜREMEC)YUMRU ve SOĞANLA ÜREMED)SÜRÜNÜCÜ GÖVDE İLE ÜREME
12B. EŞEYLİ ÜREME GAMET oluşumu ve DÖLLENME esasına dayanır Eşey bakımından farklı iki bireyden veya aynı bireyin farklı organlarından oluşan farklı kalıtsal yapıdaki gametlerin birleşerek zigotu meydana getirmesine eşeyli üreme denir.Hayvanların çoğunda ve bazı bitkilerde (incir, dut vs.) dişi ve erkek gametler eşey bakımından farklı bireylerde meydana gelir. Böyle canlılara ayrı eşeyli denir. Bazı canlılarda ise üreme hücrelerini meydana getiren dişi ve erkek eşey bezleri aynı bireyde bulunur. Böyle canlılara hermafrodit (erselik) denir.Eşeyli üremeGAMET oluşumu ve DÖLLENME esasına dayanırYUMURTASPERMZİGOT
132. Eşeyli Üreme Çeşitleri 1. Eşeyli Üremenin EsaslarıEşeyli üremede birleşen gametlerden biri dişi, diğeri erkek özelliğindedir. Gametler (üreme hücreleri) her zaman haploid (n) kromozomlu olup, çoğunlukla mayoz bölünmeyle oluşturulurlar(MİTOZLA OLUŞAN DA VARDIR). Döllenme ile iki gamet birleştirilerek zigot (2n) oluşturulur. Böylece türün kromozom sayısı korunmuş olur2. Eşeyli Üreme Çeşitlerizigota. İzogami : Şekil ve büyüklük bakımından aynı, kalıtsal yapısı farklı iki gametin(izogamet) birleşip zigotu meydana getirmesi olayına denir. Bazı tek hücreli alg’ler ve ipliksi yeşil su yosunlarında görülür.İzogametlerMayoz böl.Ana CanlıSporlar(n)
14b. Anizogami (Heterogami): Şekil ve büyüklük bakımından farklı iki gametin birleşip(heterogamet) zigotu meydana getirmesi olayına denir. İpliksi yeşil alglerden bazılarında çok küçük bir erkek gamet ile çok iri yumurta hücresi birleşerek zigotu oluştururc. Oogami : Yüksek yapılı bitkilerde, hayvanlarda ve insanda görülür. Dişi gamet (yumurta) büyük, bol sitoplazmalı ve hareketsizdir. Erkek gamet (sperm) küçük, az sitoplazmalı ve kamçılıdır.Bu tür üreme gelişmişliğin göstergesidirOvaryum (yumurta)spermZigot(2n)
15d)Metagenez (Döl Değişimi): Bazı tek hücrelilerde (plazmodyum), bazı omurgasız hayvanlarda (deniz anası), mantarlarda bütün çiçeksiz bitkilerde görülür. Canlının hayat devrinde eşeyli ve eşeysiz üreme birbirini takip ederzigotN kromozomlu gametlerDöllenme2N2N kromozomlu sporofit evreMitoz böl.Gelişme (mitoz ile)N kromozomlu breylerDiploid brey(2N)Gelişme (mitoz ile)N kromozomlu gametofit evreMayoz böl.N kromozomlu sporlar
16e. Partenogenez : Yumurta hücresinden döllenme olmadan yeni bir canlının meydana gelmesine denir. Partenogenez olayı çoğunlukla arılar, karıncalar, yaprak bitleri, su pireleri ile bazı çekirge ve kelebek türleri gibi omurgasız hayvanlarda görülür.yumurtalıkYumurta hücreleriSperm kesesiDöllenme yokdöllenmeN kromozomlu erkek breyler2N ‘li dişiler
17f. Konjugasyon (Kavuşma) : Kalıtsal yapısı farklı iki hücrenin, aralarında oluşturdukları bir sitoplazmik köprü sayesinde kalıtsal madde alış-verişi yapmalarıdır. Bakterilerde, Paramecium gibi bazı protistlerde ve bazı basit yapılı su yosunlarında görülürBakterilerin antibiyotiklere karşı dirençli olmaları bu sayededir. Ayrıca paramesyumun konjugasyonunda çekirdek bölünmesi de vardır.
18g. Hermafroditlik : Bazı türlerde, hem erkek hemde dişi organı bulunduran bireyler, kendi kendilerini dölleyerek tek başlarına üremeyi sağlayabilirler. Ancak, hermafrodit türlerin çoğunda yabancı döllenme tercih edilir.Çünkü yabancı döllenme genetik açılımı sağlarTenyalar, bezelye gibi bazı bitkiler hermafroditlikle üremenin en iyi örnekleridir.testislerYumurta kanalıyumurtalık
19Tohumsuz Bitkilerde Üreme BİTKİLERDE ÜREME ve GELİŞMETohumsuz Bitkilerde Üreme; Çiçeksiz bitkilerde döl almaşı (metagenez) görülür.gelişme çimlenmeyle ve mitozla olurTohumsuz Bitkilerde ÜremeAçık tohumlular:Üremeleri kozalak içinde açıkta bulunan tohumlarla gerçekleşir. Tozlaşma rüzgarla olur.Kapalı tohumlular:Tohum taslakları ovaryum içerisinde saklanır. Üreme yapıları çiçekte bulunur.
20Çiçekli Bitkilerde Eşeyli Üreme 1.Polen oluşumu:Erkek organ başcığındaki polen keseleri içinde 2n kromozomlu polen ana hücrelerinden mayoz ile n kromozomlu 4 tane mikrospor çekirdeği oluşur. Bunların mitoz geçirmesi ile n kromozomlu iki çekirdek taşıyan (generatif ve vejetatif çekirdek) yapı oluşur. Bu yapıya polen(çiçek tozu) denir. Polen çimlenirken vejetatif çekirdekten polen tüpü oluşur. Generatif çekirdekten sperm çekirdekleri oluşur. Her türün poleni kendine özgü bir şekle sahiptir.
21POLEN OLUŞUMU ŞEMATİKGeneratif çekirdek(n)Vegetatif çekirdek(n)N kromozonlu GON larMicrospor ana hücresi(2N)sitokinezsizmayozmitozmitozbölünmePOLEN2.Yumurta hücresi oluşumu:Dişi organ yumurtalığındaki tohum taslağı içinde 2n kromozomlu tohum taslağının ana hücresi mayoz geçirerek n kromozomlu 4 tana makrospor oluşturur. Makrosporların 3 tanesi erir, kalan 1 tanesinin çekirdeği arka arkaya 3 mitoz geçirerek 8 çekirdekli bir yapı olan EMBRİYO KESESİ ni meydana getirir. Bir kutuptaki 3 çekirdekten ortadaki yumurta çekirdeği gelişerek yumurta çekirdeği halini alır ve döllenmeye hazır durumdadır. Ortadaki 2 çekirdekte endospermi oluşturacak olan polar (kutup) çekirdeklerdir. Diğer çekirdeklerden 3 ü antipot, 2 si sinerjit adını alır ve kaybolur.
22DİŞİ GAMET OLUŞUMUantipodlarMacrospor ana hücresiKutup hücreleriölürsitokinezsizmayozArdarda 3 mitozsitokinezsizGONsinerjitleryumurtaTozlaşma:Erkek organların başçığındaki polenlerin su, rüzgar, böcek gibi faktörlerle dişi organın tepeciğine taşınmasıdır.
23Sperm çekir.(n)+Yumurta(n) Zigot (2n) Embriyo döllenmeSperm çekir.(n)+Polar çekirdekler(2n)Triploit çekirdek(3n)EndospermTohum döllenmeden sonra oluşur. Tohum taslağının örtüleri kalınlaşarak tohum kabuğunu yaparlar. Tohum embriyo+endosperm+tohum kabuğundan oluşur.Tohum taslağı sayısı kadar tohum oluşur.Dişi organ ve çiçek tablası, besin depolayarak tohumun çevresinde meyvayı oluştururlar
25MEYVA Sadece yumurtalığın üstü örtülüdür.örn şeftali erik üzüm YALANCI MEYVAGERÇEK MEYVASadece yumurtalığın üstü örtülüdür.örn şeftali erik üzümyumurtalık,taç ve çanak yaprakların üstü örtülüdür.örn çilek armut elma
26Çimlenme:Embriyonun topraktan su alarak ilk kök ve fotosentez yapabilecek ilk yaprakları oluşturmasına kadar geçen büyüme evresidir. Tohumun olgunlaşmasından çimlenmesine kadar geçen süreye UYKU HALİ denir. Uykudaki tohumlar canlıdır fakat metabolizmaları minimum seviyededir.Çimlenme için yeterli H2O,sıcaklık, O2 ve enzimler gereklidir
27Bitkilerde GelişmeÇimlenmeden sonra ışık, CO2, H2O ve mineral maddelerin yardımıyla bitkisel dokuların oluşmasıdır. Yüksek yapılı bitkilerde gelişme tohum içinde başlar.Gelişme eşeyli üreyen organizmalarda 3 temel olayla gerçekleşir:1.Hücre bölünmesi2.Büyüme3.FarklılaşmaYüksek yapılı bitkilerin embriyosundaki çenekler, tohum içindeyken endospermden besin depo ederler