Yıllardır El Cezire için Ukrayna’yı takip eden Mansur Mirovalev, gazeteci, baba oğul olarak en zor yılında.
Kiev, Ukrayna – Yeni bir dünya düzeninin doğuşuna ne sıklıkla tanık olma şansınız oluyor? Sadece bir savaşı değil, aynı zamanda kurnaz küçük bir memeli ile soğukkanlı, yavaş düşünen bir tiranozor arasındaki Darwinci bir hayatta kalma mücadelesini anlatmak için mi?
Bütün bir ulusun kendisini sömürgeden kurtarmak, kimliğini ve zihniyetini yeniden oluşturmak, bir zamanlar “kardeş” sandıkları bir Golyat’a karşı koymak için nasıl birleştiğini görmek için mi?
Bir gün psikiyatristinizi zengin edecek duygusal bir roller coaster’a bir bilet için ödenmesi gereken bir bedel var.
Savaşın ilk günlerini bomba sığınaklarında, panik halindeki kadınların, ağlayan çocukların ve sinirli sinirli sigara içen erkeklerin yanında uyumaya çalışarak geçiriyorsunuz.
Birisi onu şiltesine oturmaya, çayını içmeye ve bisküvilerini yemeye davet etmeden önce bir bankta kamburunu çıkaran 70’li yaşlarında yorgun, sessiz bir kadını hatırlarsınız.
Savaşın ilk haftalarında tanıştığınız yabancıların gözlerindeki ve sözlerindeki nezaketi asla unutamayacaksınız.
Trafik sıkışıklığı ve barikatlar nedeniyle neredeyse 12 saat süren 260 km uzunluğundaki (162 mil) bir yolculukla sizi ve annenizi Kiev’den Ukrayna’nın merkezine götürmek için 600 dolar talep eden açgözlü taksi şoförünü de asla unutmayacaksınız.
Annen o kadar sinirlendi ki sağ gözünü kaybetti. Acil bir katarakt ameliyatından sonra, bir ay boyunca hayatınız beş çeşit göz damlasını zamanında uygulamakla geçer – çünkü annem bunama hastası ve 81 yaşında olduğunu bile hatırlamıyor.
Bugünlerde savaşı da hatırlamıyor ve günlerini okuyarak ya da gençken, Rusya ve Ukrayna’nın bir Komünist distopyaya zincirlendiği zamanlarda çekilmiş filmleri izleyerek geçiriyor.
Rus TV propagandasına körü körüne inandıkları ve Ukrayna’da neler olup bittiğini size sormayı asla umursamadıkları için ömür boyu arkadaşlarınızla ve kendi üvey kız kardeşinizle bağlarınızı kopartıyorsunuz.
Patlayan bir seyir füzesinin sesini duyduğunuzda, sadece perdeleri indirirsiniz – çünkü gerçek patlamalardan daha fazla insan cam kırıklarından ölür.
Dört milyonluk şehri neredeyse boş bulmak için haftalar sonra Kiev’e dönersiniz. Hava temiz, yollar ve sokaklar kontrol noktaları ve tanksavar “kirpi” ile dolu.
Banksy daha sonra birinin yanına bir resim çizecekti.
Ukraynalıların memlerde ve şakalarda Rusya ile nasıl alay ettiklerini yazıyorsunuz ve en karanlık saatlerinde bile, bazen pahasına da olsa şaka yapma yeteneklerinin Ukrayna ve Rus zihniyetleri arasındaki en önemli farklardan biri olduğunu anlıyorsunuz.
Dairenizde uyumayı başardığınızda – patlama sesi sizi uyandırır.
Yoksa sadece camları sallayan rüzgar mıydı? Üstünüzdeki dairede yaşlı bir komşu mu var?
Gerçek bir hava saldırısı olduğunda, seyir füzelerinin veya İran dronlarının merkezi mahallenizi ve dik bir tepe ile başka bir bina arasına gizlenmiş apartmanınızı vurma ihtimalini onuncu kez yeniden hesaplarsınız.
Şans çok az. İstatistiksel olarak konuşursak, bir araba kazasında ölme olasılığınız hala çok daha yüksek ama vücudunuz hala adrenalin üretiyor ve pompalıyor.
Adrenalini işlemenin tek sağlıklı yolunun düzinelerce mekik ve şınav olduğunu öğreniyorsunuz. Evet, gece yarısı stresle yemek yedikten sonra kazanılan kiloları verme zamanı.
Ve hava saldırısı bittiğinde ve kulaklarınızda sessizlik yankılandığında, patlama kraterlerini incelemek için dışarı çıkıyorsunuz. Ve üç tanesinin kızınızla birlikte ilkokula götürdüğünüz yolda olduğunu fark ediyorsunuz.
Kızınız yanınızda değil, bu hem harika hem de iç karartıcı, çünkü o güvende ve siz onunla birlikte olma şansı için sağ kolunuzu kemirmeye hazırsınız.
Size savaş hakkında kötü kafiyeli bir şiir veya mavi-sarı bir bayrağın yanında silah tutan Ukraynalı bir kızın resmini gönderir – ve kendinizi dünyadaki en gururlu baba gibi hissedersiniz.
Gurur ve empati baskın duygularınız haline gelir.
Mutlak kötülük ile neredeyse mutlak iyi arasındaki bu Maniheist mücadelenin küçük bir parçası olmaktan, etrafınızdaki insanların nasıl gerçek hayattaki kahramanlara, efsanevi yarı tanrılara dönüştüğünü anlatma şansına sahip olmaktan gurur duyuyorsunuz.
İnsan hakları aktivistinden askere dönüşmüş bir askerle röportaj yapıyorsunuz ve bir ay sonra doğu cephesinde yakalanıyor ve “Ukraynalı bir propagandacı” olduğu için yıllarca hapis cezasına çarptırılıyor.
Güzel bir savaş karşıtı şarkının sözlerini yazan başka bir askerle röportaj yapmak üzereydiniz, ancak kamyonu bir mayın tarafından parçalara ayrıldı.
Birkaç kez konuştuğunuz bir asker daha siperlere geri döndü ve burada 50.000 dolarlık bir insansız hava aracı satın almak için bir kampanya başlatmak için hâlâ zaman ve internet erişimi buluyor.
Sonra Ukraynalıların silahlı kuvvetleri için bir uydu satın alacak kadar para topladıklarını öğreniyorsunuz ve onlar için gökyüzünün sınır olmadığını anlıyorsunuz.
Mariupol’da haftalarca süren bombalamadan sağ kurtulmuş bir adamla konuşuyorsunuz ve size batı Ukrayna’daki bir hastanenin güvenliğinden ameliyattan sağ çıkamayabileceğini söylüyor.
O yapıyor.
Mariupol’den sağ kurtulan başka bir kadınla, iki küçük çocuğu olan bir kadınla konuşuyorsunuz ve o, sorularını tekrarladığında – “Anne, ölmek acı veriyor mu?” – hıçkıra hıçkıra ağlamaya başlarsın ve o seni anaç bir “Tamam, tamam” diyerek sakinleştirir.
Mariupol’a odaklandınız çünkü 2014’te Rus yanlısı isyancılar sizi neredeyse öldürüyordu ve sadece yüksek sesle küfretmeniz – “Beyler, deli misiniz?” – metal çubuklarla kafanı ezmelerini engelledi.
Ölüm ya da ölüm olasılığı hemen hemen her konuşmanın bir parçası haline gelir.
Bir taksi şoförü, haftalar önce Mariupol’da kaybolan karısı ve kızından bahsediyor.
Bir kadın, Bucha yakınlarındaki işgal altındaki köyünden nasıl çıktığını ve Rus askerlerinin diğer arabalardaki kadınları ve çocukları vurduğunu gördüğünü anlatıyor.
O zaman ona inanmıyorsunuz ve Bucha’nın kurtarıldığını ve birkaç hafta sonra sivillerin öldürüldüğünün kan donduran keşfini duyunca suçluluk duyuyorsunuz.
Rusların “onu ateşe verip halkına geri göndermek” için üzerine benzin döktüğünü söyleyen Bucha’lı başka bir adamla röportaj yapıyorsunuz ve onun sözlerinin ve eylemlerinin, üzerinde büyüdüğünüz Rus kültürünü geçersiz kıldığını, yok ettiğini anlıyorsunuz.
Ve çevrenizdeki Ukraynalıların çoğu sırf Rusça yazdıkları için kendi şair ve yazarlarını iptal etmekten, onların adını taşıyan sokaklara ve şehir meydanlarına yeniden isim vermekten ve heykellerini yıkmaktan çekinmiyorlar.
Küçük çaplı bir serseri gibi görünen ve konuşan bir askerle konuşuyorsunuz ve size kendisinin ve adamlarının AK-47’ler ve Molotof kokteylleri ile silahlı Çeçenlerle dolu üç düzine Rus APC’yi nasıl pusuya düşürdüğünü anlattığında, epik bir şiirden bir karaktere bakıyoruz.
Elbette bu şiirin ana kahramanı, bir zamanlar Putin’le ateşkes imzalamak isteyen Rusça konuşan Yahudi bir aileden gelen Ukrayna’nın en komik adamı Başkan Volodymyr Zelenskyy’dir.
Zelenskyy korkmadı, Kiev’de kaldı, 3 fit boyunda ve sadece kızgın bir bakışla bir düzine Rus’u öldürebilir.
(2019 seçimlerinden aylar önce Zelenskyy’nin basın servisine, bırakın kazanma şansına inanmayı bırakın, hiçbir Batılı haber editörü onun adını bile duymamışken onunla röportaj yapmayı reddettiği için hâlâ kızgınsınız.)
Nefretiniz kristalleşiyor, keskinleşiyor ve şiirdeki kötü adama, Kremlin’deki kızgın kel adama yöneltiliyor, ama artık ona insan, insan demiyorsunuz.
Kızınıza Putin’i yıllar önce Kremlin’de nasıl defalarca gördüğünüzü anlatıyorsunuz:
“O kadar nefret doluydu ki, onu yaydı.”
Ve kendini Kremlin’e ışınlamak ve “ona tavayla vurmak” için bir süper güce sahip olmak istediğini söylüyor.
Ölüm ya da ölüm olasılığı, herhangi bir konuşmanın parçasıdır.
Çernobil nükleer santralinin bir çalışanı, Rus işgalcilerin yanında nasıl haftalar geçirdiğini anlatıyor. Nasıl votka istediler ve onu radyoaktif izotoplarla bağladılar, böylece saatler içinde “kan kustular”. Ancak röportaj yapmayı reddediyor, bu da asla yazılmayacak harika hikayeler listenize bir başka giriş.
Bir inşaat müdürü size çalışanlarından birinin, bekar bir babanın askere alındığını ve küçük oğlunun yetimhaneye düştüğünü anlatıyor.
Tamamen karanlıkta merdiven çıkmayı veya buzlu asfaltta yürümeyi öğreniyorsunuz çünkü elektrik artık sokak lambalarında boşa harcanmıyor.
Beyniniz bu kadar çok şiddeti, gözyaşı ve trajediyi kaldıramadığı için duygusal olarak felç oluyorsunuz.
Tek bir cümle veya fotoğraf sizi yıkıyor, kontrolsüz bir şekilde ağlıyor ve inliyorsunuz ve kendinizi bir röportajın transkripsiyonunu bitirmeye zorlayamıyorsunuz.
Tükendiğini anlıyorsun.
Ancak kendi küllerinden yeniden doğmak için kendi kendini yakan efsanevi bir kuş olan Phoenix gibi, yüzünüzü yıkar, birkaç şınav çeker ve işinize geri dönersiniz.