Bugün ABD'de üretilen petrolün yüzde 25'i buradan çıkıyor. Kuzey Alaskan sahilindeki Prudhoe Koyu, Kuzey Amerika'nın en büyük petrol sahası.
Devlet satış vergisi almadığı gibi, bireysel gelir vergisi ödemeyen de tek eyalet. Balıkçılık ve deniz ürünleri endüstrisinden veya turizm gelirinden hiç bahsetmiyorum bile. Ve yazının devamında, bu devasa eyaleti, paraya sıkışan Rus imparatorluğunun, elleriyle nasıl Amerika’nın kucağına bıraktığına şahit oluyoruz.
Tarih demek aslında coğrafya demektir. Dünya atlası olarak kullanılan küre dünya haritasını az yan tarafa çevirirseniz göreceksiniz ki ABD aslında Rusya'ya komşudur.
PERDE ARKASINDAKİ NEDEN: KIRIM SAVAŞI
Alaska’nın Amerikan topraklarına dönüşmesinde ilginç bir perde arkası var. 4 Ekim 1853-30 Mart 1856 tarihleri arasındaki Osmanlı-Rus savaşında ‘sıcak denizseverlerin’ şaşırtıcı bir destekçisi vardı: Amerika. Bunun sebebi güçlü İngiliz ordusunun da Osmanlı tarafında savaşa dâhil olmasıydı. Her iki güç de İngiliz emperyalizmini bir tehdit olarak görüyordu.
Bunun üzerine Amerika, Rus’u Osmanlı’ya karşı ezici bir şekilde desteklemeye başladı. Bu desteğin üzerine, ABD hükümeti resmi olarak tarafsız olmasına rağmen, Rus askerlerine silah ve benzeri yardımlar gönderdi. Kötü gün dostu Amerika(!), Rusya’yı kucağına düşürmüş ve gelen naçizane teklifi geri çevirmemişti.
İFLASIN EŞİĞİNDEKİ RUSYA, PETROLDEN HABERSİZCE ALASKA'YI SATIYORDU
Ruslar, İngilizlerin desteğiyle Osmanlı’yla karşı karşıya geldiği Kırım Savaşı'nın ardından çok fazla para kaybetmeye başlamıştı. Kendilerini gelecekte koruyabilmek için paraya ihtiyaçları vardı. Rusya, Alaska'nın gelecekteki herhangi bir savaşta kolayca ele geçirileceğinden korkuyordu. Alaska'daki kaynak eksikliği ve zor yaşam koşulları, onları koloni satmaya zorladı. Bu nedenle İmparator II. Alexander 1859'da hem İngilizlere hem de Amerikalılara bir teklif götürdü. İlk teklif İngilizlere gitse de, İngiltere Başbakanı Alaska teklifini reddetti. Ee haliyle iş başa düştü ve Rusya bu sefer Amerikalılara yanaşmaya başladı.
İNGİLİZ REDDETTİ, ÜLKE AMERİKA’NIN KUCAĞINA DÜŞTÜ
Savaştan sonra iflasa yaklaşan Rusya, Alaska’yı 7.2 milyon dolara ABD’ye sattı. Taraflar altın ve petrolün varlığından habersizdi. Satın alma işlemi 30 Mart 1867'de gerçekleşti. Başkan Johnson tarafından imzalandı ve ABD Senatosu tarafından onaylandı. Alaska, Amerika Birleşik Devletleri'ne 586.412 kilometre kare toprak eklemiş oldu; yani ABD, en büyük eyaletine kavuşmuştu.
Amerikalılar Alaska’nın Rusya’dan satın alınmasını, Amerikan tarihinde devletin aldığı en stratejik kararlardan biri olarak görüyor; haklılar da. ABD bu kararla, gelecekte, soğuk savaş döneminde kendisi gibi bir başka askeri süper güç olan Rusya'ya karşı da müthiş bir tedbir almış oldu. Bugün de baktığımızda, ABD'nin en önemli hava savunma güçleri Alaska'dadır. Neden; çünkü hemen Being Boğazı’nın karşısında Rusya var.
DÖNÜM BAŞINA 2 CENT ÖDEDİ, ALASKA ABD’NİN OLDU
O dönem bölgedeki ana ticaret, kürk işiydi. Rusya, Alaska'yı Amerika'ya satıyordu ve yeraltı zenginliklerini henüz keşfetmemişti. Amerika Birleşik Devletleri koloniyi 7,2 milyon dolara; yani dönüm başına 2 sent ödeyerek satın aldı.
1867 yılında dolar kuru 1 ruble 60 kopekti. Rus çarı, Alaska’yı 11 milyon 520 bin rubleye satmış oldu. 1867 yılında çarlığın bütçesi 10 milyon 933 bin 500 rubleydi. Alaska’nın satışı, bütçe gelirlerinde yalnızca yüzde 2,5’lik artışa neden oldu.
Sam Amca, açıkça anlaşmanın en iyi sonucunu almıştı. Satıştan 50 yıl sonra, zenginliğine zenginlik demedi. Ayrıca karlı arazide, kereste, somon ve petrol bolluğu vardı. Alaska, Soğuk Savaş dönemine gelindiğinde, ABD askeri için kuşkusuz gerçek bir stratejik varlıktı. Alaska, Amerika Birleşik Devletleri’ne milyarlık servet getirdi.
ABD HER YIL ALASKA GÜNÜ’NÜ KUTLUYOR
18 Ekim 1867'de Alaska, resmen Amerikan toprağı oldu. Bölgenin resmi olarak devredilmesi başkent Novoarkhangelsk’te gerçekleşti. Amerikan ve Rus askerleri bayrak direğinin iki tarafında hizaya geçti ve bayrak indirilmeye başladı. Ardından şehrin adı Sitka olarak değiştirildi. Amerikan vatandaşlığına geçmek istemeyen yüzlerce Rus askerleri ticaret gemilerine binip Alaska’dan ayrıldı. 1911'den beri de, Amerikalılar bu etkinliğin yıldönümünü büyük bir tatil olarak kutluyorlar. Kutlamanın adı mı? Alaska Günü.