Hasina* iki kızını okula gönderemiyor çünkü onlar genç ve Taliban tarafından yönetilen Afganistan’da kızlar için lise yasak.
Ancak boşanmış bekar bir anne olduğu için eğitimlerini tamamlamaları için onları ülke dışına çıkaramıyor ve kadınların kendilerine eşlik edecek bir erkek “vasi” olmadan uzun mesafe seyahat etmeleri yasaklanıyor.
Wazhma* hasta, yaşlı annesinin geceleri acil tıbbi yardıma ihtiyacı olursa ne yapacağını düşünerek uyanık yatıyor. Babası öldü, evli değil ve kız kardeşi engelli bir genç.
Kadınların geceleri yalnız başına, hatta hastaneye giderken bile Taliban tarafından durdurulup taciz edilmelerinden korkuyor.
Afgan kadınlarının çoğu, geçen yıl boyunca yeni kısıtlamalara ve kontrollere katlanmayı öğrenmek zorunda kaldı, ancak yaşamları özellikle kısıtlanmış bir grup var.
Yakın bir erkek akrabası olmayan hanelerde trajedi, durum veya seçim yoluyla yaşayan kadınlar, artık yasal bir belirsizlik içindedir, çünkü onların yakın bir erkek akrabaları yoktur. mahremveya “koruyucu”.
Taliban’ın Afganistan’ı yeniden tasavvur etmesinde, kadınlar kendi ülkelerinin tam özerk vatandaşları değiller. Bunun yerine, bir erkek, nasıl giyindiği ve nereye seyahat ettiği de dahil olmak üzere, toplum içindeki varlığından sorumlu kabul edilir.
Resmi olarak, 75 km’den (46 mil) fazla seyahat eden veya ülkeyi terk eden herhangi bir kadının mahreme ihtiyacı vardır. Bir kadının Taliban’ın kıyafet kurallarını çiğnediği tespit edilirse, erkek akrabaları cezalandırılıyor.
Kurallar, bazı yetkililerin yalnız seyahat etmeye göz yummasıyla düzensiz bir şekilde uygulandı. Raihana* bu yılın başlarında bir iş gezisi için uçağa binmesi yasaklandı, ancak o zamandan beri kadınların tek başına havada kalmasına izin verildiğini söyledi.
“Mart ayındaydı, hiçbir kadının mahremsiz başka bir şehre seyahat edemeyeceğine dair yeni duyuruyu dağıtmışlardı. Uçağa binmeme izin verilmedi ve 20-30 kadınla birlikte havaalanında 2-3 saat beklemek zorunda kaldım” dedi. “Bu birkaç hafta devam etti, sonra kaldırdılar [the rule]. Artık tekrar seyahat edebiliriz.”
Ancak Afganistan’daki pek çok kişi, kadın hareketlerine resmi düzenlemelerin çok ötesine geçen kısıtlamalar getirdiğini bildirdi. Guardian’a, Taliban savaşçılarının, bazen yalnız kadın yolcuları alan sürücüleri tehdit etmek gibi dolaylı taktikler kullanarak işe gidip gelmek de dahil olmak üzere kısa yolculukları bile engellediğini söylediler.
Sağlık çalışanları, biri Afganistan’ın orta kesimindeki Bamiyan vilayetinde ve diğeri güney Helmand’da olmak üzere en az iki ilçede kadınların maharam olmadan tıbbi yardıma erişiminin engellendiğine dair kişisel deneyimlerine sahip olduklarını söyledi.
Bu aşırı kontroller, Wazhma gibi kadınların, annesini Kabil’deki hastaneye götürmek gibi yasal olması gereken yolculuklar hakkında bile korkularını körüklüyor.
Eskiden devlette üst düzey bir işi vardı, yurtdışına ve Afganistan’ın her yerine seyahat etti. Taliban kadın memurların çoğuna işten uzak durmalarını emrettiği ve daha sonra kadınlara zorunlu olmadıkça evden çıkmamalarını tavsiye ettiği için, kendi mahallesini kaç kez terk ettiğini kendi elleriyle sayabilir.
“Annemin durumu nedeniyle onu yurt dışında daha iyi bir hastaneye götürmek istiyorum ama buna cesaret edemiyorum. Uzaklara gidersem muhtemelen beni durduracaklarını biliyorum” dedi ve durumu dayanılmaz bulduğunu da sözlerine ekledi.
“Buna tahammül edemem. Ben bunca yıl okuyup çalışmış bir insanım, artık okuma yazma bilmeyen biri beni durdurabilir, soru sorabilir, benimle tartışabilir ve ben onunla tartışamam.”
Guardian ile paylaşılan grup WhatsApp sohbetleri, yurt dışında burs kazanan öğrencilerin mahremsiz uçuşlarına izin verilip verilmeyeceği endişesiyle tüketildiğini gösterdi.
Bir koca, erkek kardeş, baba, oğul veya yeğen mahrem rolünü yerine getirebilir. Ancak onlarca yıl süren savaşın ardından Afganistan’da yaşayan bir babası, erkek kardeşi veya oğlu olmayan ve mahremleri olarak hizmet etmeye istekli veya istekli olmayan tahmini 2 milyon dul var. Boşanmış ve evlenmemiş kadınlar da benzer sorunlarla karşı karşıyadır.
Bazı kadınlar, hiçbir anlam ifade etmediğini söyledikleri kuralları göz ardı ederek, fark edilmekten kaçmak için kumar oynarlar. “Risk alıp gideceğim ve tepki vereceklerini biliyorum ama ne yapmalıyım?” dedi, hala iş için yalnız seyahat eden genç bir aktivist. “Mahrem yoksa nereden bulayım? Öylece bir tane satın alamam ya da bir Talib’den mahremim olmasını isteyemem.”
Kadınların özerkliğini reddeden yasalarla velisiz birçok kadının günlük mücadeleleri arasındaki çatışmaya Taliban’ın çözümü, bir sorun olduğunu inkar etmektir.
Erdemlerin yayılması ve ahlaksızlığın önlenmesi bakanlığının sözcüsü Sadeq Akif Muhacir, geçtiğimiz günlerde Rukhsana Media’ya “Birileri olmalı” dedi. “Kardeşleri veya yeğenleri var.”
Hasina’nın bir erkek kardeşi ve Wazhma’nın resmi koruyucuları olabilecek bir amcası var, ancak her ikisi de akrabaları için mali sorumluluk istemediklerini ve ülkeyi terk etmek için sınır karakoluna kadar eşlik etmeyeceklerini açıkça belirttiler.
Wazhma, yakın zamanda İran’dan ortak bir aile evini satmak için dönen amcası hakkında, “O herhangi bir sorumluluk almak veya bizi desteklemek için burada değil, sadece kendi amacı için burada ve bu başarıldığında geri dönecek” dedi. babasının ölümünden beri annesi ve kız kardeşi ile birlikte yaşıyor.
Diğerlerinin, adım atan aile üyeleri var, ancak herkes için bir bedeli var. Kamila* geçen ağustosa kadar sadece kız kardeşi ve annesiyle yaşadı. Şimdi 17 yaşındaki yeğeni şehrin diğer ucundaki annesini özlese de evlerinde uyuyor.
Kamila, “Taliban gelmeden önce burada kendi başımıza yaşıyorduk” dedi. “Hiçbir şeyden korkmadık. Şimdi bizim için çok korkutucu oldu, biliyoruz ki Taliban sadece erkeklere değer veriyor.”
Mahrem kuralı, daha geniş bir ekonomik çöküşün ortasında yetişkin erkekleri olmayan aileler için ekonomik bir felakete de katkıda bulundu. Düzenlemeler, kadınların iş bulmasını veya işe gidip gelmesini zorlaştırıyor veya daha da korkutucu hale getiriyor.
Hasina eskiden terzi olarak iyi bir yaşam sürüyordu ama şimdi kendi başına dışarı çıkmaktan korktuğu için zorlanıyor. “Kıyafetlerini evde dikebilmek için müşterilerin buraya gelmesini bekliyorum” diyor. Kaçınılmaz olarak geliri düştü.
“Bu sokaktan uzağa gitmeye cesaretim yok ve Taliban geldiğinden beri bu bölgenin ötesine geçmedim. Mahremsiz aileleri öğrendiklerinde kadınları alıp götürdüklerini duydum. Ev dışında bir iş bulsam bile kabul etmem.”
Aynı zamanda aile ilişkilerini de bozar. Şanssız bir azınlık, “koruyucu” rolünü yerine getirmek için küçük oğullarına güvenmek zorunda kalır ve anne ile çocuk arasındaki normal dinamiği bozar.
“Taliban kurallarına göre yedi yaşından büyük bir çocuk mahrem olabilir, yedi yaşındaki bir çocuğun annesini savunabileceğini ya da kötü bir şeyin olmasını engelleyebileceğini düşünmek aptalca değil mi?” dedi Sahar*, dul ve yedi kız ve üç erkek çocuk annesi, en büyüğü sadece 12.
“Bir erkeğe değer veriyorlar ve bir kadını bir hiç olarak tutuyorlar. Bizi izole etmek istiyorlar. Ve [being given this power] erkekleri etkiler. Bunu ailemizde bile hissedebilirsiniz” diyor. “İslam kadınlara birçok hak veriyor, ancak Taliban hepsini ele geçirdi.
“Şu anda Afgan kadınları yapayalnız, bize destek olmak isteseniz de yapamazsınız. Neler yaşadığımızı sadece biz biliyoruz ve Tanrımız biliyor.”
* İsimler değiştirildi