Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve yakında G7… Rusya'ya yönelik ekonomik yaptırımlar artıyor. Moskova ile enerji, tarım veya askeri işbirliği ilişkisi olan Afrika ülkelerinin çoğu endişeli. Doğru ya da yanlış ?
Rusya'nın yurtdışındaki mali rezervlerine el konulması, yedi Rus bankasının SWIFT uluslararası finans devresinin kesilmesi, Sputnik ve Russia Today (RT) medyasına sansür uygulanması... Avrupa ülkeleri Rusya'nın Ukrayna'daki askeri operasyonuna bir dizi ceza çekerek yanıt verdi.
Kendi adına, hava sahasını Rus uçaklarına yasaklamış olan ABD, Rus hidrokarbonlarını hedef alan yaptırımların “dışlanmadığını” belirtiyor. Ve bu, zaten yürürlükte olan yaptırımlar nedeniyle gaz, petrol, tahıl ve diğer ürünlerin fiyatlarındaki patlamaya rağmen.
Afrika tarafında, çeşitli ülkeler, para birimi - ruble düşen - Rusya'yı uzaktan izliyor. Ancak gerçekte, Moskova'nın tüm ortakları için zararlı sonuçlar doğurma riskini taşıyan, Rusya ticaretinde -ABD tarafından kışkırtılan- “dolarizasyonun azaltılması”dır.
Yirmi iki Afrika ülkesinin Rusya ile silahtan askeri yardıma kadar uzanan askeri işbirliği anlaşmaları var. Kıtada on iki ülkenin nükleer işbirliği anlaşmaları var ve yedi devletin Moskova ile tarım anlaşmaları var. Son olarak Rusya, Afrika'daki on bir ülkenin elektrifikasyonuna yatırım yaptı.
- Kamal Louadj (@LouadjSputnikFR) 2 Mart, 2022
Rusya ve Afrika ülkeleri arasındaki ticari işlemler çoğunlukla Batı para birimlerinde gerçekleştirilmektedir. Ancak Rusya, Afrika ile ticaretini sürdürmek için ekonomik yaptırımları atlatmaya çalışırsa, Moskova hangi yöntemleri kullanabilir? Her şeyden önce, Afrika ülkeleri ne kazanacak?
Ekonomik yaptırımlar nasıl aşılır?
Ambargolar, özellikle Soğuk Savaş ve kıtanın belirli devletleri ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) arasındaki ilk ittifaklardan bu yana birçok Afrika ülkesinin iyi bildiği bir gerçektir. Ve Doğu bloğu o zamandan beri parçalanmış olsa bile, Rusya'nın Afrika'da sürdürdüğü ekonomik ilişkilerin büyük bir kısmı 1960'larda yapılan anlaşmaların devamı içindedir.
Bununla birlikte, modern Rusya, özellikle 2014 yılında, ambargoların uluslararası diplomasisine bir engel olmadığını göstermiştir. Kırım'ın ilhakından sonra uygulanan yaptırımların ardından Moskova, tarıma büyük yatırım yaptı ve gıdada kendi kendine yeterliliğe hızla yaklaştı. Ve böylece dünyanın önde gelen tahıl ihracatçılarından biri olmak.
Şimdi, Rusya'ya yönelik yaptırımların 2014'ten bile daha sert olmasıyla analistler, Rus ekonomik borsalarının geleceğini düşünüyorlar.
Düşünülen çözümler arasında, etkinliğini geçmişte göstermiş olan takas. Yaklaşık otuz yıldır İran bunu uyguluyor. Ancak borsalar farklı finansal devrelere de dayanabilir. Brezilyalı gazeteci Pepe Escobar'a göre, “Rusya, takasa güvenerek ve SWIFT'e alternatif finansal devreler ödünç alarak ticari kayıpların en az %50'sini telafi edebilir”.
Gerçekten de, birkaç şirket zaten Rus SPFS'sini ve hatta Çin CIPS'sini kullanıyor. Yani, “Birisi Rus petrolünü ve gazını CIPS ile satın almak isterse, ödemenin Çin para birimi yuan üzerinden yapılması gerekiyor. CIPS, SWIFT'den bağımsızdır”, gazeteciye güvence verir.
Afrika'da Rusya-Çin ittifakı mı?
Her şeyden önce, Afrika devletlerine güvence verebilecek, aynı zamanda doların her şeye kadirliğini tehdit edebilecek potansiyel bir Rusya-Çin tandemidir. Afrika, Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri'nin önde gelen alacaklısı, kaya gibi sağlam ekonomik dayanıklılıkla övünebilir.
— Rusya'daki Çin Büyükelçiliği 中国驻俄罗斯大使馆 (@ChineseEmbinRus) Şubat 25, 2022
Wall Street'in tepkisi çok şey söylüyor. Rus bankaları SWIFT devresinden askıya alınırken, ABD finans imparatorlukları Citigroup ve JPMorgan Chase, Rusya'ya yönelik yaptırımların küresel bankacılık sistemine geri tepebileceği konusunda uyardı.
“Rusya'nın devrilmesi geri tepebilir, enflasyonu yükseltebilir, Rusya'yı Çin'e yaklaştırabilir ve finansal işlemleri Batı incelemesinden koruyabilir. Aynı zamanda, nihayetinde ABD dolarının üstünlüğünü baltalayabilecek bir SWIFT alternatifinin geliştirilmesini de teşvik edebilir, ”diye yazıyor bir Bloomberg makalesi.
Rusya'ya karşı yaptırımların getirilmesinden bu yana geri dönüşü olmayan yuandaki yükselişe ek olarak, Afrika'daki diğer Avrupa çıkarları da tehdit altında.
Çin'in Afrika'daki yatırım modeli oldukça basit: Çin, şirketlerini kıtada inşa etmeye ve ürünlerini orada satın almaya, operasyonları malların gümrükten çekilmesi veya sıfır puan yoluyla finanse ederek teşvik ediyor.
Rusya ise, özellikle enerji sektöründeki yatırım projelerini büyük ölçüde tercihli kredilerle finanse ediyor. Ancak Pekin'den farklı olarak Moskova, Afrika ülkeleriyle imzalanan büyük, özel ve uzun süreli silah sözleşmeleri nedeniyle daha esnek koşullar sunuyor.
Çin ve Rusya, Batılı güçleri oradan çıkarmak için Afrika'da ittifak kurarlarsa ne olur? Unutulmamalıdır ki, iki ülke aynı Afrika pazarlarında yolları kesişmekten ustaca kaçınmaktadır. Örneğin Çin altyapıya ve yeni teknolojilere yatırım yaptığında oldukça isimsiz alışverişler oluyor. Rusya, enerji ve silah sektörlerini tekelleştiriyor.
Zorbalık, bir Batı stratejisi
Rusya'ya mali yaptırım uygulayan sınır tanımayan Batı stratejisinin başarılı olacağı kesin değilse, geriye kalan bir soru var: Afrika'daki ekonomik konumları ele geçirmek için Batı modeli hala gerçekten etkili mi?
BM Genel Kurulu'nda, Ukrayna'da savaşın başlamasının ardından Rusya'nın kınanması iki şeyi kanıtladı: Birincisi, Afrika ülkelerinin temkinli davrandıkları ve çoğu zaman Rusya'yı kınamak yerine tavır almaktan kaçınmayı tercih ettikleri. Rus müdahalesi. O zaman Batı, özellikle Avrupa, Afrika ülkelerinin seçimleri üzerinde kontrol sahibi olma konusunda giderek daha az başarılı oluyor.
Daha Ukrayna krizi bir savaşa dönüşmeden önce, Mali'deki askeri güç, bir dizi yaptırım ve ECOWAS tarafından kararlaştırılan bir ambargonun hedefinde, muhtemelen Fransa'nın etkisi altında, dimdik durarak Rusya'ya yöneldi. Eski sömürge gücü Fransa Afrikalılara bir şey kanıtlamayı başardıysa, o da Mali'ye askeri müdahalesinin durdurulmuş olması ve Afrika hegemonyasının giderek kırılgan hale gelmesidir.
Goethe şöyle söylemiş; Kaybedecek bir şeyi olmayan adam ürkütücüdür. Ve bu açıdan bakıldığında, Batı yaptırımları artık bir zamanlar olduğu gibi korkunç bir silah değil. Başka bir bakış açısına göre, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri Rusya'ya yaptırım uygulamakla ve kendilerine emsali görülmemiş mali hara-kiri uygulamakla riske girerlerse, Batı, Afrika'daki son meydanlarını kaybetmemek için ne kadar ileri gidecek?
Şu an için Afrika durumu gerçekten müdahale etmeden gözlemliyor. Ancak bazı Afrika devletlerinin yaygın ekonomik ve diplomatik çatışmadan yararlanma fırsatı da var. Örneğin gaz krizi, örneğin G4'ün yaratılması gibi, olası olmayan Afrika ittifakları yaratmayı mümkün kıldı. Ancak Cezayir, Güney Afrika, Etiyopya ve Nijerya'yı bir araya getiren ikincisi, ana hedeflerine henüz karar vermiş değilken, birçok gaz ve petrol ihraç eden ülke kendilerini batının gözünde vazgeçilmez kılmayı başarmıştır. Özellikle Avrupa ile müzakere edebilecek konumda olan Afrika için ilk adım.