Haziran 1977’de ziyaretçiler Bologna Modern Sanat Galerisi (İtalya) şok edici bir manzarayla karşılaştı: Marina Abramovic, Sırp performans sanatçısı ve ortağı Ulay, müzenin kapısında tamamen çıplak duruyorlar. İçeri girmenin tek yolu ikisinin arasından geçmekti.
Abramoviç ve Ulay üç saat boyunca birbirlerinin gözlerinin içine bakarak orada kaldılar; bu sırada ziyaretçilerden oluşan bir nehir yol alıyor ve bazen ayaklarına basıyordu. Daha sonra polis geldi ve müstehcen olduğu gerekçesiyle gösteriyi kapattı.
Bu sonbaharda, şu anda 76 yaşında olan Abramoviç, “İmponderabilia” adlı çalışmasını yeniden canlandırıyor. Kraliyet Sanat Akademisi, Londra1 Ocak 2024’e kadar sürecek büyük bir retrospektifin parçası olarak. Abramoviç artık işi kendisi yapmadığından ve Ulay 2020’de öldüğünden, katılmaları için daha genç sanatçıları işe aldı ve 1977 tarihli esere göre önemli bir fark daha var. .
Bir ziyaretçi, bir metre genişliğindeki kapıda çıplak bir erkek ve kadının yanından geçmemeyi tercih ederse, sol taraftaki başka bir girişten girebilir ve bu deneyimi tamamen atlayabilir.
Müzelerin zor eserleri halka göstermekte zorlandığı, sanatçıları ve çalışanları korumak için önlemler aldığı bir dönemde Abramoviç, eski eserlerini de çağdaş geleneklere uyarlıyor.
Geçtiğimiz sabah, çoğu ziyaretçi çatışmasız yolu tercih etti, ta ki 59 yaşındaki Sarah Raper ceketini kocasına verip “Ben yapacağım!” diyene kadar. Raper daha sonra çıplak erkek ve kadının yanından hızla geçerek kadın sanatçıya baktı. Raper daha sonra “Oldukça rahatsız ediciydi” dedi; Bu sanki “kişisel alanın gerçek bir istilası” gibiydi.
Jason Konuşmacı60 yaşındaki adam, birkaç dakika boyunca iki çıplak sanatçıya merakla baktı ama sonra diğer kapıdan girmeyi seçti. “Utandım ve diğer insanları takip ettim” dedi.
Bir röportajda Abramoviç, “Imponderabilia” ve diğer üç provokatif performansın retrospektife dahil edilebilmesini sağlamak için Kraliyet Akademisi personeliyle “milyonlarca toplantı” yaptığını ve artık verdiği tavizler konusunda çelişkiye düştüğünü belirtti.
Eğer “şu anda karşı karşıya olduğumuz tüm bu kısıtlamalar” 1970’lerde mevcut olsaydı, oyunlarının yüzde 80’inin hiçbir zaman sahnelenmeyeceğini söyledi. Öte yandan Abramoviç, sanatçıların “kendi vaatlerinin hapishanesinde yaşamaması” gerektiğini ve zamanla değişmeyi reddetmeleri gerektiğini belirtti. Taviz vererek yeni bir neslin sanatına tanıklık ettiğini söyledi. Eğer “İmponderabilia”daki yeni kapıdan şikayetçi olsaydı, eser yalnızca “bir kitaptaki aptal gri bir fotoğraf” olarak var olacaktı ve kimsenin göremeyeceği bir şey olacaktı. “Aslında yapılacak en akıllıca şey bir anlaşmaya varmaktır” dedi.
Abramovic bunu daha önce “Imponderabilia” ile yapmıştı: 2010’da, kariyerine ilişkin bir anket olan “The Artist Is Present” için. New York Modern Sanat Müzesi, Abramoviç şunları söyledi: MoMA Sanatçıların aralarında tekerlekli sandalyeli bir kişinin geçebileceği kadar mesafe olmasını istedi. “Bundan dolayı işin zarar gördüğünü hissettim” dedi.
MoMA avukatları ayrıca, Abramoviç’in bir galeri duvarına monte edilmiş bir bisiklet koltuğunda altı saat boyunca çıplak olarak kollarını ve bacaklarını sağlam, bacaklarını gergin tutarak oturduğu 1997 dayanıklılık testi “Luminosity”de de önemli değişiklikler yapılmasını talep etti. MoMA sunumuna başka sanatçılar da katıldı ve Abramoviç’e göre açılıştan bir gün önce müze avukatları onların kask ve emniyet kemeri takmaları konusunda ısrar etti.
“’Bu çok saçma!’ dedim. Abramoviç hatırlattı. “Saçma bir iş haline gelecek.” Bir kaza durumunda kendisini 1 milyon dolar ödemekten kişisel olarak sorumlu kılan belgeleri imzaladığını ve çalışmaların planlandığı gibi ilerlediğini söyledi.
MoMA yorum talebine yanıt vermedi. 2010 sergisini düzenleyen MoMA’nın eski baş küratörü Klaus Biesenbach, bir e-postasında Abramovic kadar “detayları ve anekdotları” hatırlayamadığını ancak serginin gerçekleşmesinin “mucize” olduğunu ekledi.
Biesenbach şu anda Berlin’deki Neue Nationalgalerie’nin yöneticisi ve burada performans sanatına yönelik tutumların zaman içinde nasıl değiştiğinin başka bir örneğini gördüğünü söylüyor. Bu ay müze, Yoko Ono’nun, halkın bir sanatçının kıyafetlerini makasla kesmeye davet edildiği 1964 tarihli “Kesilmiş Parça” eserini yeniden tanıttı. Bugün kamusal davranışın 1960’lardakinden çok farklı olduğunu, ziyaretçilerin hareket etmenin “doğru” bir yolu olduğunun farkında olduklarını ve yüzlerce cep telefonu kamerasının kendilerine doğrultulduğunun farkında olduklarını söyledi.
Andrea TarsiaKraliyet Akademisi sergi direktörü, Abramoviç sergisinde yapılan değişikliklerin çoğunun küçük olduğunu ve sanatçıların güvenliği ve rahatlığı için yapıldığını söyledi. Örneğin “İmponderabilia”da, bir saate kadar orada kalan çıplak erkek ve kadının üşütmemesi için kapı ısıtılıyordu.
Tarsia, yakınlarda bulunan güvenlik görevlilerinin de ziyaretçilerin davranışlarını izlediğini ve her günün sonunda sanatçıların bir “detoks” oturumu için bir araya gelerek meydana gelmiş olabilecek tuhaf anları tartıştıklarını açıkladı. Tarsia, tüm sanatçıların terapistlere erişimi olduğunu ekledi.
Tarsia, ziyaretçiler çıplak bedenlerin yanından geçmekten kaçınsalar bile çalışmanın onları düşündüreceğini söyledi. “Sanatta, bir şey sizi rahatsız ettiğinde genellikle ilginç olan da budur” diye açıkladı. “Belki insanlar kapıdan girmemeye karar verirlerse, bu kararı neden verdiklerini daha sonra düşünecekler” diye ekledi.
Yakın zamanda yaşamı tehdit eden bir felçten kurtulan ve bir süre komada kalan Abramoviç, yalnızca bir avuç ziyaretçinin, kendisinin ilk başta tasarladığı gibi “İlginçlik”i deneyimlemesinden rahatsız olmadığını söyledi. Sanatçıların, performansları sırasında ne olursa olsun performanslarına bağlı kaldıklarını söyledi.
“Eğer bir şey varsa deprem, elektrikler kesilirse, biri size çarparsa her şey işin bir parçası” dedi. “Ve eğer kimse geçemezse, bu yine de oyunun bir parçası.”
Tercüme: Elisa Carnelli