Güney Koni’nin merkezinde 4 milyon nüfuslu küçük bir ülke olan Paraguay, uzun bir tecrit ve diktatörlük rejimi geleneğine sahiptir. İdeal jeopolitik konumuna ek olarak, Nazi savaş suçluları ve daha geniş anlamda gerici anti-komünist militanlar tarafından, insan hakları ihlallerinden, soykırımdan, kitlesel baskıdan, uyuşturucu kaçakçılığından, casusluktan vb. sorumlu her türlü askeri ve sivilin ev sahibi ülkesi olarak takdir edilmektedir. Stroessner’in demir topuğu altında ezilen Paraguay (1954-1989), Richard Nixon tarafından komünizme karşı mücadelede en tutarlı ulus olarak tanındı. Bu ülke özellikle Joseph Mengele (Nazi doktoru) veya P-2 Mason locasının başı Licio Gelli gibi figürlere ev sahipliği yaptı. Öyle görünüyor ki, 35 yıllık diktatörlük, bu rejimin ajanlarına, istikrarına ve Şubat 1989’daki düşüşünden sonra olası restorasyonuna dair o kadar güven verdi ki, arşivleri yok etme ve insan hakları ihlallerinin kanıtlarını silme çalışmaları etkili bir şekilde düşünülmedi.
Dahası, bu yöneticilerin bir çoğunun kokain kaçakçılığına, kara para aklamaya ve çeşitli kumarhanelere yatırım yapmaya karışması, onları güvenlik işlevlerinden ve soğuk bürokratik rasyonalitelerinden uzaklaştırmış gibi görünüyor. Paraguay ordusunun ve polisinin başkanları, hala belli bir derecede cezasızlık içinde olduklarına inanarak, Güney Konisi’ndeki gizli servislerin tüm faaliyetleri hakkında şimdiye kadar keşfedilen en büyük belge ve arşiv yığınını bize bıraktılar. Bu „dehşet arşivleri“ ya da „terör arşivleri“, Aralık 1992’nin sonunda, Condor Operasyonu’nun eski siyasi tutsağı Profesör Martin Almada tarafından neredeyse tesadüfen ortaya çıkarıldı. Gözaltına alınışının ayrıntılarını polis arşivlerinden arıyordu. Ve bir yargıcın eşliğinde, Asunción’un eteklerinde neredeyse terk edilmiş bir binada, Condor’un kanatları altından geçen binlerce Latin Amerikalının ayrıntılarını ortaya çıkaran arşivlerde başka bir şeye yol açan bir şey keşfetti: Condor Operasyonu’nun üye ülkeleri ile Amerikan „ağabeyi“ arasındaki bağlantıları anlamamızı sağlayan gerçek bir arşiv dağı. Bu arşivler, planlı ve örgütlü bir karşı-devrimci terörün varlığını doğrulamaktadır: 35 yıllık bir dönemi kapsayan 700.000 belge; 180’den fazla arşiv dolabı, 10.000’den fazla gizli servis fotoğrafı, tutuklularla ilgili 8369 dosya, 1888 pasaport ve kimlik kartı, 115 cilt polis raporu, 740 alfabetik defter, 500’den fazla kayıtlı kaset, siyasi partilerle ilgili 574 dosya ve 1500’den fazla kitaptan oluşan bir kütüphane.
Toplamda, hem tarihsel araştırmalar açısından hem de çeşitli diktatörlüklerin kaybolan, öldürülen ve kurban edilen binlerce ailesinin hakikat ve adalet mücadelesi açısından gerçek bir „saatli bombayı“ temsil eden yaklaşık dört ton arşiv keşfedildi. Tabii ki, şimdi soru bu belgelerin korunmasıdır. Bu sorunun henüz tatmin edici bir şekilde çözülmediği anlaşılırken, birkaç istihbarat servisi en önemli parçaların bir kenara bırakılmasını veya ortadan kalkmasını sağlamak için her şeyi yaptı. Onları mikrofilm haline getirmeyi öneren IAD’nin (Inter-American Development Agency) Kuzey Amerika yardımı kategorik olarak reddedildi. IDA’nın, haklı olarak, ABD gizli servislerinin işbirliğinin en bariz izlerini silmek istediğinden şüpheleniliyor. Bu nedenle keşfedilen belgeler, Paraguay ve Güney Konisi’ndeki insan hakları organları ve kurbanların ailelerinin dernekleri tarafından çeşitli zorluk derecelerinde sınıflandırılmış ve korunmuştur. Onları korumak için yapılması gereken çok şey var ve Aralık 1999’dan beri Bay Almada, UNESCO tarafından „Dünya Hafızası“ olarak sınıflandırılmalarını talep ediyor. Ayrıca Condor Operasyonu temasının ve terör arşivlerinin Latin Amerika üniversitelerinin müfredatına dahil edilmesini istiyor (siyasi, yasal, tarihsel, sosyolojik, ekonomik, psikolojik yönleri üzerine araştırmalar).
Condor Operasyonu ile ilgili belgelerin diğer önemli kısmı Washington’da Savunma Bakanlığındadır ve bu nedenle birçok kurban ve aktivist defalarca Amerikan gizli servislerinin arşivlerinin gizliliğinin kaldırılması çağrısında bulunmuştur. Bu sınıflandırma süreci, örneğin, 1974 gibi erken bir tarihte, bugün ABD’nin 1973, 11 Eylül darbesine karıştığını gösteren bazı belgelerin ortaya çıkmasını kolaylaştıran Demokrat kongre üyesinin adını taşıyan „Kilise Komisyonu“ olarak bilinen şeyin ardından Şili için başladı. Bugün, büyük boşluklara ve Dışişleri Bakanlığı’nın ABD Ulusal Güvenlik Ajansı arşivlerinin ürkek bir şekilde açılmasına devam etmedeki bariz yavaşlığına rağmen, birçok başka belgeye erişilebilir. Bu prosedür, özellikle, bir dereceye kadar, idareyi, şimdiye kadar gölgelerde kıskançlıkla korunan belirli belgelerin gizliliğini kısmen kaldırmaya zorlayan bir bilgi edinme özgürlüğü yasasının (ABD Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası) varlığıyla mümkün olmaktadır. Böyle bir sınıflandırmanın önyargısı hakkında hiçbir yanılsamaya sahip olmamamız gerekirken, Ulusal Güvenlik Arşivi (NSA) web sitesinin bugüne kadar ki benzersiz çalışmaları sayesinde bazıları doğrudan elektronik formatta erişilebilen, bugün erişebildiğimiz belgelerin münhasır doğasını tanımamak da aynı derecede saçma olacaktır. Washington Üniversitesi ev sahipliğinde son zamanlarda, Şili ile ilgili yeni arşivlerin gizliliğinin kaldırılması (13 Aralık 2000 ve Ağustos 2002), Arjantin diktatörlüğü hakkında 4600’den fazla belgenin teslim edilmesi, Condor Operasyonu ve Amerikan büyükelçiliklerinin terörist faaliyetler alanındaki rolü hakkında niteliksel bir sıçrama yapmayı mümkün kılmıştır. Arjantin’le ilgili en son gizliliği kaldırılmış belgelere gelince, bunlar, 2001 yılında bu ülkedeki diktatörce baskının bir kronolojisini sunan NSA’dan Carlos Osorio’nun araştırma çalışmasının sonucudur. Özellikle „Plaza de Mayo’nun anneleri“ hareketinin talep ettiği belgelerin teslim edilmesini amaçlayan bu araştırma, 11 Eylül saldırılarıyla ertelendi.
Her halükarda, araştırmacılar artık ellerinde, daha derinlemesine araştırmalara izin veren ve ilk değerlendirmeler ışığında, Condor Operasyonu’nun işleyişi hakkında bazı önemli derslerin çıkarılabileceği temel bir kaynak külliyatına sahipler.
Ulusal Güvenlik Doktrini ve Washington’un Müdahale Rolü
Amerika Birleşik Devletleri’nin anti-komünist ideolojisi ve tüm ilerici Latin Amerika rejimlerine karşı tekrarlanan müdahale uygulamaları, Condor Operasyonu’nun tohumlarını ekmeyi, bölgenin istihbarat servislerinin koordinasyonunu teşvik etmeyi, farklı ordular arasındaki temasları kolaylaştırmayı ve hepsinden önemlisi onlara ideolojik ve askeri eğitim vermeyi mümkün kılmıştır. Tabii, doğrudan teknik desteğin yanı sıra. Şubat 1945 gibi erken bir tarihte, Chapultepec’teki (Meksika) Pan-Amerikan Konferansı’nda ABD, Latin Amerika ordularına komünizmin yarattığı tehlikeyi hatırlattı. Bu düşünceyle, Latin Amerikalı subaylara askeri eğitim ve teorik eğitim sağlamak için ikili askeri yardım anlaşmaları (1951’den itibaren) yapıldı, „Amerika Okulu“ (Panama) ve Amerika Birleşik Devletleri’nde kuruldu. Bu anlaşmalar aynı zamanda silah tedarikini ve sahadaki danışmanların yardımını da içeriyor. Küba devriminden sonra Amerika Birleşik Devletleri, Amerikan ordularını birbirine bağlamaya çalıştı ve Ulusal Güvenlik Doktrini’ne dayanan komünizme karşı mücadeleye kıtasal bir vizyon vermenin öneminin farkına vardı. Bu anlayış, her yıl ve daha sonra her iki yılda bir düzenlenen „Amerikan Orduları Konferansları“ nın (CEA) oluşturulmasına yol açtı. Caracas’taki 10. toplantısının (Eylül 1973) kararlarını kısmen yeniden üreten bir numaralı bülteninde, CEA’nın „terörizmi engellemek için bilgi alışverişine daha fazla güç vermeyi ve […] her ülkede yıkıcı unsurları kontrol etmek“ için Condor Operasyonu olacak olan şeyin kalbindeyiz. Bu bilgi alışverişi askeri ataşeler ağı (Agremil ağı) üzerinden gerçekleşir. Bu ağ, askeri istihbarat servislerinden, sözde „teröristlerin“ (Yıkıcı Operasyonlar Koordinasyon Örgütü gibi) işkence ve infazına katılan çeşitli diktatörlüklerin ve ölüm mangalarının siyasi polisinden oluşmaktadır. Ulusötesi koordinasyona yönelik bu faaliyet farklı alanları kapsar ve CIA da dahil olmak üzere çeşitli istihbarat servislerini içerir. Örneğin, Amerikalı bir tarihçi, CIA’in Uruguaylı ve Arjantinli güvenlik yetkilileri arasında, menşe ülkelerinden kaçan ve askeri müdahalelerin darbeleri altında kalan siyasi sürgünlerin gözetimini tartışmak üzere ilk toplantıları organize ettiğini söylüyor. Benzer şekilde, CIA’in Brezilya, Arjantin ve Uruguaylı ölüm mangalarının liderleri arasındaki toplantılarda aracı olarak hareket ettiği görülmektedir. Bugün, Latin Amerika’daki (örneğin Şili ve Guatemala’da) „kirli savaş“ta Merkez’in eyleminin kapsamını kanıtlayan bir dizi gizliliği kaldırılmış belgeye sahibiz. Allende’nin Şili’si altında kullanılan istikrarsızlaştırma taktikleri, hem ABD’li diplomatların, hem de hükümetin (Richard Nixon ve Henri Kissinger dahil) ekonomik sabotaj ve terörizmin kullanımı da dahil olmak üzere darbe lehine komplo kurmuş olması, bize bunun hiçbir şekilde ABD’nin dolaylı bir müdahalesi değil, bilinçli bir emperyalist politika olduğunu hatırlatmaktadır. Ayrıca, Washington’un ajanlarının çalışmalarının General Pinochet’nin diktatörlüğünün kurulmasını nasıl kolaylaştırdığını ve daha sonra kaçmasına izin verdiğini, böylece tüm Güney Konisini ve diğer Latin Amerika ülkelerini terörize ettiğini anlamak için Şili’deki ABD gizli servislerinin kullandığı taktikleri de aklımızda tutmalıyız.
Aslında, ABD hükümeti sadece anti-komünist ideolojiyi ve anti-yıkıcı mücadele çağrısını teşvik ederek askeri toplantılar ve eğitimler düzenlemekle kalmadı. CIA’in Teknik Hizmetler Bölümü, çeşitli Latin Amerika ajanlarına, bir insan vücudunun komaya girmeden veya ölüme neden olmadan alabileceği elektrik şoku seviyesini öğreten kılavuzlar da dahil olmak üzere temel „işkence dersleri“ verdi. „Korku arşivleri“ kütüphanesinde keşfedilen kitaplar arasında, bunlardan biri özellikle eski siyasi mahkum Martin Almada’yı işaret ediyordu. Başlığı: İşkence gören insanlar nasıl hayatta tutulur? Aynı zamanda aynı hizmetin, Latin Amerika baskı aygıtına „yıkıcıların“ „sorgulanmasına“ izin veren elektrikli ekipman sunduğu da görülmektedir. Bu, 1952’den 1977’ye kadar örgütün bir parçasını oluşturan tövbe eden bir CIA ajanı olan Ralph W. McGehee tarafından doğrulandı.
“Ölümcül Aldatmacalar: CIA’deki 25 Yılım” adlı kitabında, CIA’in Condor Operasyonu’na nasıl katıldığını ve çeşitli ülkelerden ölüm mangalarıyla nasıl ortaklık kurduğunu anlatıyor. Örneğin, Uruguay ile ilgili olarak, CIA’in „solcu aktivistlerin en önemli listeleri üzerinde kontrol sahibi olduğunu“ yazıyor. Ailelerinin ve arkadaşlarının isimlerini verdi. İrtibat servisleri aracılığıyla CIA, istihbarat servislerine ve ölüm mangalarına tam isimler, doğum tarihi ve yeri, ebeveynlerin isimleri, adres, iş yeri, fotoğraf verdi.“ Ve yine McGhehhe’ye göre, bu bilgi çalışmasına eşlik etmek için, ajans 1969’da Asuncion’da, çalışmalarını şu formülle özetleyen ünlü işkenceci Dan Mitrione’yi gönderir: „tam acı, tam yerde, istenen etkiyi elde etmek için tam miktarla“. Bu maddi ve entelektüel desteğin yetmişli yılların ortalarında, Güney Konisi’nde diktatörlüklerin yaygın olarak kurulması sırasında ortaya çıkmadığı, aksine Kuzey Amerika istihbarat servisleri tarafından çok erken tarihlerde başlatılan uzun vadeli bir çalışma oluşturduğu tekrarlanmalıdır. Burada da, Stroessner’in Paraguay’ı, siyasi baskı tekniklerinin gerçekleştirilmesi için müthiş bir laboratuvardı. Kuşkusuz, bu diktatörlüğün birçok etkisi vardı: Arjantinli Hector Rosendi tarafından Almanya’dan ithal edilen Nazi baskı teknikleri veya anti-komünist karşı-casusluk uzmanı Polonyalı paralı asker Pedro Prokopchuk’un tavsiyeleri gibi. Avrupa’dan gelen bu yardıma paralel olarak, Washington’un verdiği temel yardım ortaya çıkıyor. Paraguay’da keşfedilen gizli belgeler bu ilişkilerin birçok detayını vermektedir. 1956 gibi erken bir tarihte, Dışişleri Bakanlığı’ndan Yarbay Robert K. Thierry, İçişleri Bakanlığı’ndan Antonio Campos Alum tarafından yönetilen, Asuncion’daki ana işkence merkezlerinden biri olan Ulusal Teknik Hizmetler Müdürlüğü memurlarına dersler verdi. Robert K. Thierry o kadar takdir edildi ki, „terör arşivleri“, Paraguay Dışişleri Bakanı ve eski Polis Şefi’nin (Edgar Ynsfran „Büyük Engizisyoncu“ olarak da adlandırılır) ABD temsilcilerine gönderdiği birkaç mektubu da içeriyor. Thierry’nin „ülke için çok tatmin edici“ olarak nitelendirilen hizmetlerinin kalitesi övdü. Kuzey Amerika ajanlarının bu tür baskı tavsiyeleri, ülkenin ana işkence merkezi olan ve „kasap“ olarak bilinen Pastör Coronel liderliğindeki Siyasi Polis Delegasyonu’nda da çokça iş gördü.
Son olarak, böyle bir işbirliğine dair yeterli kanıt var ve bu, kısmen FBI ve CIA ofislerinde tasarlanan ve organize edilen bir tür çokuluslu suçun kurulmasının tek tarihsel örneği değil. Altmışlı yıllarda, Amerika Birleşik Devletleri, Güneydoğu Asya bölgesinde, özellikle Güney Vietnam ve Endonezya’da (1965’te Sukarno’ya karşı darbeye destek dahil) binlerce suikasttan sorumlu paramiliter ve terörist çetelerin yaratılması anlamına gelen „Anka Operasyonu“nu yarattı. Phoenix Operasyonu’ndan sorumlu kişilerden birinin, daha sonra Güney Konisi’nde „Condor Operasyonu“nun uygulanması sırasında CIA’in direktörü olan William Colby olması tesadüf değildir. Bu, 25 Ekim 1974’te „ABD’nin dünyanın herhangi bir yerinde yasadışı hareket etme hakkına sahip olduğunu“ ilan eden William Colby’nin ta kendisidir.
Condor’un Doğuşu
Condor Operasyonu’nun ana eksenlerinden biri Santiago (Şili) ile Buenos Aires (Arjantin) arasındadır. Birincisi, Latin Amerika’daki devlet terörü işbirliğinin kökleri, Arjantin General Videla’nın demir topuğu altında yaşamadan önce bile doğdu. Proje, 1974 yılında General Pinochet cuntasının resmi olarak kurduğu DINA (Ulusal İstihbarat Müdürlüğü) direktörü Manuel Contreras tarafından Santiago’dan yönetildi. DINA tamamen askeri hükümete bağımlı bir örgüttü ve Augusto Pinochet’nin bazı avukatlarının bizi inandırmaya çalıştığı gibi, gücün aptallıklarına kapılan ve hiyerarşik üstlerinin rızası olmadan hareket eden Manuel Contreras’ın tam kontrolü altındaki bir aygıt da değildi. Dahası, DINA direktörü, aynı zamanda 1974’ten 1977’ye kadar bir CIA muhbir ajanıydı ve Eylül 2000’de ABD Kongresi’nin gizliliği kaldırılmış belgelerinde ortaya çıktığı gibi, 1975’e kadar maaşı doğrudan ajans (CIA) tarafından ödendi. DINA’nın Arjantin ile ilk işbirlikleri, özellikle resmi olarak Şili Devlet Bankası’nın bir şubesi için çalışan bir DINA ajanı olan Enrique Arancibia Clavel’in gizli faaliyetleri sayesinde Perón hükümeti dönemind gerçekleşti. İlk bağlar esas olarak José López Rega’nın bakanlığının himayesinde doğan paramiliter grup Triple A ile kuruldu. López Rega, Madrid’deki Franco hükümetiyle birlikte ve aynı zamanda Cezayir’de o zamanlar aktif olan Fransız OAS’ın bazı üyeleriyle (bu sırada „akıl hocası“ Perón, General De Gaulle ile samimi temaslarını sürdürürken) çalıştı. J. Lopez Rega’nın düşüşünden sonra, bu çalışma DINA ile Arjantin ordusu arasında doğrudan temasa yol açtı. Bu koordinasyonun lideri, korkulan 601 taburunun ikinci şefi José Osvaldo Riveiro’ydu ve Contreras gibi anti-komünist terörü yürütmek için koordinasyon gereğine ikna oldu. Condor Operasyonu’nun etkili bir şekilde uygulanmasından önce, birkaç gizli toplantıyla sonuçlanan ve arşivlerin bugün bilmemize izin verdiği yavaş bir çalışma vardı. Mart 1974’ün başlarında, Şili, Uruguay ve Bolivya’dan polis temsilcileri, Arjantin Federal Polisi başkan yardımcısı ve Triple A’nın kurucu ortağı Alberto Villar ile Perón’un Arjantin’indeki „yıkıcı“ mültecilerin ortadan kaldırılmasını tartışmak üzere bir araya geldi. 1974 yılı boyunca, Contreras, birkaç yıl sonra çok açık bir şekilde „Arjantin’de canlı olarak kaybolan hiç kimse yok. Bunun tüm sorumluluğunu üstleniyorum ve bununla gurur duyuyorum.“ dedi. 1975 yılında, istihbarat servislerinin diğer başkanlarıyla yapılan toplantılar, bir „Güvenlik Koordinasyon Ofisi“ kurulması temasıyla çoğaldı: koordinasyon, 1974’te ilk kez mahkûm değişimi ile zaten çalışıyordu. Derinleştirilmeye devam etti. Örneğin, Condor’un abc’sinin işleyişi bu sırada başladı, farklı servisler arasında teleks yoluyla kodlanmış mesajların değiş tokuşunu mümkün kılan bir tür Orwelyan yeni konuşma türü oluşturmuştu. Condor Operasyonu, 25 Kasım 1975’te Santiago’da düzenlenen ve Paraguaylı, Bolivyalı, Brezilyalı, Uruguaylı ve Arjantinli ajanların davet edildiği gizli bir toplantıda resmen kuruldu. Arjantin’de Mart 1976’da gerçekleşen darbe, genel yapıya gerçek bir sağlamlık kazandırdı. Bu bağlamda, bahsedilen çeşitli ülkeler arasında, Peru’nun katılımını da içerebilecek kapsamlı işbirliği anlaşmaları imzalandı. Bu ulusötesi terörist mimari, merkezi Fransa’da bulunan Interpol’den (Uluslararası Kriminal Polis Teşkilatı) esinlenerek tasarlanmıştır. Bu, mahkumların bir ülkeden diğerine gönderilmesi veya mahkumların doğrudan gözaltına alındıkları ülkede „sorgulanması“ da dahil olmak üzere çeşitli siyasi polisler arasında bilgi ve hizmet alışverişini merkezileştirmeyi mümkün kılar. Aynı zamanda acentelerin eğitimi ve „profesyonel“ uzmanlığı için bir fırsat sunar. Bu uzmanlıklar arasında işkence uygulaması da var: örneğin, birkaç Paraguaylı ajan, Arjantin siyasi polisi tarafından gözaltına alınan vatandaşları „sorgulamak“ için Buenos Aires’e geliyor. Benzer şekilde, Videla diktatörlüğü, istihbarat servisi (SIDE) aracılığıyla ileri düzey kurslar sunmaktadır. Keşfedilen yüzlerce arşivi detaylı bir şekilde inceleyen Martin Almada, üst düzey personel için bu kurslardan birinin detaylarını veriyor. Ele alınan konular şunlardı: Marksizm-Leninizm’in ideolojik analizi, yıkıcılık ve terörizm, sosyal iletişim, istihbarat ve karşı istihbarat.
Bu nedenle, temel hedefleri; casusluk, işkence ve yıkıcı olarak kabul edilen tüm milletlerden insanların öldürülmesi olan ulusötesi eylemler bağlamında optimum verimlilik arayan bir ağ kurma meselesidir. Tabii ki, bu ağın çalışması için bir gelir kaynağı ve destekleyici bir finansal yapı gerekir. Birkaç mahkeme davasıyla kanıtlandığı gibi, Şili ve Paraguay gizli servislerinin emrinde ulusal havayolları ve posta servislerinin tüm tesisleri vardı. Terörist faaliyetleri kapsayacak şekilde birkaç hayalet ticari işletme de kuruldu: Şili’de bu amaçla 30’dan fazla şirket kuruldu ve Şilili bir balıkçılık işletmesi (Pesquera Şili) bir operasyon merkezi olarak hizmet etti. Bu ağın işverenler ve finans dünyasına aşamalı olarak girmesi, o zamanlar aktif olan ajanların etkili bir şekilde korunmasının temellerini atan bir tür ODESSA oluşturur ve bu bugüne kadar böyledir. Şili’de, bu „kapak“ Hava Kuvvetleri Generali Vicente Rodríguez tarafından yönetiliyor. Bu çokuluslu ağ içinde, Contreras, ana başlatıcı olarak „Condor No. 1“ kod olarak ve J. Osvaldo Riveiro „Condor No. 2“ olarak anılır. Condor Operasyonu’nun „mahrem belgelerinin“ ortaya koyduğu gibi, farklı ülkeler arasındaki ilişkiler koordine edilirken acımasız rakipler olarak kalan farklı servisler arasındaki sürtüşmeler, iç gerilimler, küçük ve büyük ihanetler olmadan ilerlemedi.
Operasyona katılım:
Koyu yeşil: Ana üyeler (Arjantin, Bolivya, Brezilya, Şilii, Paraguay, Uruguay). Açık yeşil: İkincil üyeler (Kolombiya, Peru, Venezuella). Mavi: İşbirlikçi (ABD).
ABD hükümeti, elbette, Condor’un eylemlerinin çoğunun farkındaydı. 28 Eylül 1976’da FBI Buenos Aires ataşesi Robert Scherrrer Washington yönetimine, Condor Operasyonu’nun nasıl işlediğine dair bir özet sağlayan ve ilk elden kaynaklardan en iyi tanımlardan biri olduğu için geniş çapta alıntı yapmaya değer gizli bir telgraf gönderdi:
“Condor Operasyonu, bölgedeki Marksist terörist faaliyetleri ortadan kaldırmak amacıyla Güney Amerika’daki istihbarat servisleri arasında işbirliği içinde „solcu aktivistler“, komünistler ve Marksistler hakkında bilgi toplanmasının, değişiminin ve kaydedilmesinin kod adıdır. Buna ek olarak, Condor Operasyonu, üye ülkelerindeki terörist hedeflere karşı ortak eylemler öngörmektedir. Şili, operasyona destek merkezidir. Şili’ye ek olarak, üyeleri arasında Arjantin, Bolivya, Paraguay ve Uruguay bulunmaktadır. Brezilya’ya Condor Operasyonu için istihbarat sağlaması için de başvuruldu. Operasyonun bugüne kadarki en coşkulu üyeleri Arjantin, Uruguay ve Şili. Bu üç ülke, başta Arjantin olmak üzere terörist hedeflere karşı ortak operasyonlar yürüttü. […] Operasyonun üçüncü ve en gizli aşaması, dünyanın herhangi bir yerine seyahat etmeyi amaçlayan üye ülkelerden, üye olmayan ülkelere (Condor), teröristlere veya Condor üyesi ülkelerden terör örgütlerinin destekçilerine karşı suikast da dahil olmak üzere yaptırımlar uygulamak için özel ekiplerin oluşturulmasını içerir. Örneğin, bir Avrupa ülkesinde Condor üyesi bir ülkeden bir terör örgütünü destekleyen bir terörist veya (bir kişi ) tespit edilmesi durumunda, hedefi bulmak ve izlemek için özel bir Condor Operasyonu ekibi gönderilecektir. Gözetleme eyleminin sonunda, hedefe karşı yaptırımı uygulamak için ikinci bir ekip gönderilecektir. Özel ekipler, Condor üye ülkelerin sahte belgelerinden (kimlik) yararlanacak; yalnızca tek bir Condor üye ülkesinden gelen bireylerden veya birkaç üyeden gelen karma gruplarda oluşabilir. Bu üçüncü aşama kapsamında olası yerler olarak özellikle belirtilen Avrupa ülkeleri Fransa ve Portekiz’dir. […]. Condor’un üçüncü aşaması kapsamındaki yaptırımların ABD’de gerçekleştirilmesinin planlanabileceğini gösteren hiçbir bilgi geliştirilmediğine dikkat edilmelidir. Bununla birlikte, Orlando Letelier’in Washington deki son suikastının, Condor’un üçüncü aşamasının bir parçası olarak gerçekleştirilmiş olması ihtimal dışı değildir. Yukarıda belirtildiği gibi, elimizdeki bilgiler, Avrupa’daki, özellikle Fransa ve Portekiz’deki üçüncü aşama operasyonlarına özel önem verildiğini göstermektedir. Bu ofis, Letelier’in suikastının Condor Operasyonu’nun bir eylemi olduğunu gösteren herhangi bir bilgi toplamak için tetikte kalacaktır.”
Condor Operasyonu’nun tam da bu üçüncü aşaması, Latin Amerika dışında suikastlar gerçekleştirme aşaması ve özellikle Allende’nin eski bakanı ve Pinochet’ye muhalefetin kilit figürü Orlando Letelier’e suikast düzenlenmesi, gazetecilerin ve araştırmacıların bir devlet terörü ağının varlığına dair şüphelerini artırmaya başladı. DINA’nın Washington’un merkezinde saldırılar düzenlemekten çekinmemesi, daha sonra ABD’nin uluslararası imajı için talihsiz olan daha fazla söylentiye yol açtı. Bu telgraf, bu tür faaliyetlerin siyasi yansımalarından korkan ABD’nin tutum değişikliğine yol açmış ve Letelier suikastından sorumlu olanlara ışık tutmak için örgütlenmiş bir soruşturma komisyonunu oluşturulmuştur. Gerçekten de, insan haklarının destekçisi olduğunu iddia eden yeni liberal Başkan James Carter, ülkesinin bu kirli savaştan, en azından doğrudan ve açık katılımından açıkça kopmasını uygulama niyetinde görünmüştür.
Latin Amerika diktatörlükleri daha sonra, anti-komünist ülkelerin çeşitli istihbarat servisleriyle bağlantılı olan uluslararası Dünya Anti-Komünist Birliği’nin (WACL) bir kolu olan Latin Amerika Anti-Komünist Konfederasyonu (CAL) etrafındaki saflaştı. Mart 1977’de Asuncion’daki CAL toplantısında, Washington’un yeni tutumu tartışıldı. Bu toplantıda Katolik Kilisesi’nin bazı kesimleri potansiyel olarak tehlikeli ve yıkıcı olarak tanımlanmıştır. Bolivyalılar tarafından önerilen bir plan (Banzer Planı), ilerici din adamlarının ve kurtuluş teolojisinin takipçilerinin „ortadan kaldırılması“ çağrısında bulunuyor. Bu plan ertesi yıl uygulandı ve en çok bilinen figürü San Salvador Başpiskoposu Oscar Romero (El Salvador) olan rahiplerin, rahibelerin, laity’nin vb. öldürülmesiyle sonuçlandı. CAL’nin bu toplantılarına paralel olarak (dördüncüsü Eylül 1980’de Buenos Aires’te gerçekleşti), Amerika Birleşik Devletleri, CIA’nın düzenli toplantıları aracılığıyla Latin Amerika diktatörlükleriyle çok sayıda temas ve bilgi alışverişinde bulunmaya devam etti. Ronald Reagan’ın 1981’de iktidara gelmesi, Kuzey Amerika emperyalist gücünün doğrudan müdahaleciliğini yeniden canlandırdı.
Condor’un Uçuşu
30 Eylül 1974’te Buenos Aires’te, Şili eski Başkan Yardımcısı ve Allende hükümetinin eski Devlet Bakanı General Carlos Prats ve eşi, saatli bomba patlatılarak katledildi. A. Pinochet böylece, „anayasacı“ konumu nedeniyle silahlı kuvvetler içinde her zaman tehlikeli bir rakip olarak gördüğü insanlardan birini ortadan kaldırdı. Bu saldırının sorumluları arasında ABD vatandaşı, elektronik uzmanı ve daha sonra „Ölüm Kervanı“na (Ekim 1972 ayında Şili’de 72 önemli militanın katledilmesi) katılan Şili ordusunun bir üyesi Michael Towley de vardı. Bu operasyon Buenos Aires Federal Polis Müdürlüğü’nün desteğiyle yürütülmüştür. 6 Ekim 1975’te, Stéfano Delle Chiaie liderliğindeki ve geçici olarak DINA tarafından istihdam edilen Avanguardia Nazionale ve Ordine Nuovo gruplarına bağlı İtalyan neo-faşistler (Michael Towley aracılığıyla) Bernado Leigton’u öldürmeye çalıştılar. Bu kişi Şilili bir Hıristiyan Demokrat liderdi, İtalyan sürgününden Pinochet’ye karşı direniş örgütlüyordu. Ancak Stella Calloni’nin “ ölüm destanı“ dediği şey burada bitmiyor.
Condor Operasyonu, Sam Amca’nın burnunun dibindeki suikastı gerçekleştirecek kadar ileri gidecek: 21 Eylül 1976’da Orlando Letelier, Washington’un kalbinde, elçilik bölgesinde öldürüldü. Yine, DINA’nın sadık bir destekçisi olan Bay Towley, koordinatördür. İkincisi daha sonra Amerikan adaletine, bu operasyonda Küba Milliyetçi Hareketi’nin Castro karşıtı militanlarıyla işbirliği yaptığını itiraf etti. Bu suikast öyle bir skandala yol açtı ki, ülkesinin Şili’ye müdahaledeki rolünü ilk kınayanlar arasında yer alan ve sonraki yıllarda Condor Operasyonu’nun varlığını ortaya çıkaran büyük muhabir Jack Anderson da dahil olmak üzere soruşturmaların başlamasına neden oldu. 1976’da gazeteci Richard Gott, „Phoenix Operasyonu“na benzer bir baskıdan bahsetti ve dönemin Dışişleri Bakanı Henry Kissinger’ı ismiyle katilleri tanımakla suçladı. Bu suçlama oldukça mantıklı görünüyor. Hatta CIA’in kasıtlı olarak Şilili ajanların harekete geçmesine izin verdiği (hatta onlara yardım ettiği) anlaşılıyor, çünkü o zamanlar ajans, Washington’da çok fazla etkisi olan Orlando Letelier gibi muhaliflerin varlığından endişe duyuyordu. O zamanlar CIA’nın başında olan baba George Bush idi (30 Ocak 1976’dan 20 Ocak 1977’ye kadar) ve birkaç gazetecilik soruşturmasının gösterdiği gibi, Letelier suikastı hakkındaki araştırmayı geciktirmek ve tahrif etmek için birçok önlem alındı; daha sonra şartlı olarak adalete teslim olan Michael Towley, CIA’in kendi seçtiği ülkede yeni bir kimlik sağlamayı taahhüt ettiği kişidir. Condor Operasyonu’nun „üçüncü aşamasına“ ait bu üç suikast en iyi bilinenlerdir, ancak sadece bunlar değildir. Fransa aynı zamanda Condor’un eylem alanının bir parçasıydı, özellikle de ünlü Carlos (Illich Ramírez Sánchez) gibi militanlara suikast planıyla. Carlos 1994’e kadar yakalanmadığı için, özellikle CIA’in başarısız olan bir projesiydi. DINA, Halk Birliği sürecinde PS Genel Sekreteri Carlos Altamirano’nun ölümünü de planladı ve General Pinochet tarafından inatla arandı. Bu hedefe de ulaşılamadı. Şilili ajanların bekledikleri İspanyol yardımından yararlanamadıkları anlaşılıyor. Condor Operasyonu, daha doğrusu CIA, ABD’de yaşayan Kübalı Castro karşıtı teröristlerin hizmetlerinden geniş ölçüde yararlandı. Letelier davasına ek olarak, Virgilio Paz veya Guillermo Novo gibi Kübalılar, örneğin Arjantinli baskıcı sistemlerle işbirliği ve Buenos Aires’te iki Kübalı diplomatın kaçırılması ve öldürülmesi de dahil olmak üzere Condor’un hizmetinde önemli bir sicile sahiptir. Guillermo Novo, CIA’in kontrolü altındaki bu tür eylemlerden önce, örneğin Ernesto Che Guevara’nın yaptığı bir konuşma sırasında New York’taki BM merkezine karşı bir bazuka ateşlediği için zaten biliniyordu. Bush ailesi, bu Kübalıları, Amerika Birleşik Devletleri valileri veya başkanları olarak, Condor Operasyonu’na iyi ve sadık hizmetleri için sürekli olarak ödüllendirdi, onlara inanılmaz ceza indirimleri verdi.
Şimdi ikinci aşamaya ve Güney Konisi’nin devrimci hareketlerine yönelik baskıya geri dönelim.
Şilili militanlar sınırlarının dışında birçok kayıp verdi. Condor Operasyonu tarafından uygulanan baskıya siyasi bir örgüt olarak en çok maruz kalanlar, Şili MIR militanlarıdır. Şili’deki baskıya ilişkin „demokratik geçiş“ hükümeti tarafından örgütlenen parlamento komisyonu, nihai raporunda, Arjantinli, Paraguaylı veya Brezilyalı ajanlar tarafından yakalandıktan sonra, yalnızca 1975-1976 yılları arasında bugün „kayıp“ olarak kabul edilecek 33 Şili vatandaşını sayıyor. Esas olarak „Hakikat ve Uzlaşma“ adına, bu ülkedeki cezasızlık tartışmasına son vermeye çalışan bu soruşturmanın muazzam sınırlamalarının ve zayıflıklarının neler olduğunu biliyoruz. Bu komisyonun aktardığı gözaltı örnekleri arasında, ERP’nin Arjantinli aktivistlerinden Jorge Isaac Fuentes Alarcon’un kini de vurgulayabiliriz. Mayıs 1975’te Arjantin’e ulaşmaya çalışırken Paraguay polisi tarafından tutuklandı ve birkaç ay sonra DINA ajanlarına önemli bir kaynak olarak „teklif edildi“. Aynı rapora göre, Buenos Aires’teki ABD Büyükelçiliği personeli tarafından sağlanan bilgiler sayesinde tutuklanması mümkün oldu. Alarcon’un izleri, Villa Grimaldi’nin işkence merkezinde kaybolurken, devrimci JCR koordinasyonunun kurulmasında kilit bir figür olarak kabul edilir. Tutuklanması, yoğun bir uluslararası dayanışma kampanyasından sonra 1979’da sürgüne gidebilen ERP liderinin kardeşi Amilcar Santucho’nun dört gün önce gözaltına alınmasından önce gerçekleşti. Bu tür uygulamalar, ne Alarcon için, ne de Kasım 1975’te Buenos Aires’te gözaltına alınan ve Şilili ajanlar tarafından olay yerinde idam edilen bir MIR militanı olan Fransız-Şilili Jean Yves Claudet Fernandez ile sınırlıdır.
Condor Operasyonu kapsamında gerçekleştirilen en önemli eylemlerden biri „Colombo Operasyonu“nun uygulanmasıydı. DINA diktatörlüğün emrindeki iletişim medyasının güçlü yardımıyla, dünyayı ve özellikle de uluslararası örgütleri, devrimci solun iç çatışmalarının ardından Arjantin’de 119 Şilili militanın öldüğüne inandırmaya çalıştı. Bu operasyon, Birleşmiş Milletler’in Şili’de binlerce insanın kaybolmasını araştırmak için özel bir komisyon oluşturduğu için düzenleniyor. Haziran ve Temmuz 1975 arasında, diktatörlük tarafından gerçek bir psikolojik ve iletişimsel karşı-saldırı uyduruldu: “MIR, Bolivya, Paraguay ve Brezilya sınırına yakın Arjantin’in Salta eyaletinde devrimci bir kamp kuracaktı. Arjantin ordusu daha sonra müdahale etti, isyanın bir kısmını ezdi ve birçok militanı öldürdü.” Bu yalanı kıtasal ve uluslararası ölçekte yaymak için, devlet terörizmi, Güney Konisi’ndeki birkaç „prestijli“ gazetenin kasıtlı desteğine sahiptir ve bu da halkı “aşırı sol terörizm” tehlikesi konusunda alarma geçirmektedir. Bu psikolojik savaş içinde, gizli servisler, Şilili militanların ki gibi sunulan yanmış ve parçalanmış cesetleri kullanacak kadar ileri gidiyorlar. İtirazlara rağmen, yalan 15 yıldan fazla bir süredir sürdürülüyordu. Bugün, Şili Halkının Haklarını Savunma Komitesi (CODEPU) tarafından yürütülen soruşturmalar sayesinde, bu 119 kişinin, hiç silahlanmamış olmalarına rağmen, Şili’deki işkence seansları sırasında idam edildiğini biliyoruz. Mayıs 1974 ile Şubat 1975 arasında tutuklanan 100 erkek ve 19 kadındı. Bu kişilerin yüzü 30 yaşın altındaydı ve 20’si herhangi bir siyasi örgüte mensup değildi.
Latin Amerika’yı kasıp kavuran terör dalgası, „Goriller“e ve emperyalizme karşı silahlı mücadeleye girdiğini iddia eden devrimci hareketlerden geriye kalanları hızla yok etti. Hem Şili MIR, hem de JCR’nin en önemli iki taburunu oluşturan Arjantin ERP’si hızla parçalandı. Aktivistleri zulüm görüyor. MIR’in karizmatik lideri Miguel Enríquez’in 1974’te DINA’nın baskısının darbeleri altında ölümü (bu davada sızma becerileri ve işkenceci olarak nitelikleriyle ünlü ajan Osvaldo Romo tarafından yönlendirilen eylem), hareketin yaşadığı derin yenilgiyi sembolize ediyor. JCR içinde Arjantinlilerle koordinasyondan sorumlu olan Edgardo Enríquez, 10 Nisan 1976’da Buenos Aires’te diğer MIR militanları ve Brezilyalı Regina Marcondes ile birlikte esir alındı. ERP’ye gelince, onun eylem kapasitesi Videla diktatörlüğü tarafından etkili bir şekilde azaltıldı. 1975’te Büyük Buenos Aires bölgesinde yaklaşık 300 silahlı militana sahip olmasına ve kırsal gerilla yuvalarına (özellikle Tucuman’da) liderlik etmesine rağmen, bu örgüt iki yıl sonra tamamen yapılandırılmamıştı. ERP için en zor darbelerden biri, Mario Roberto Santucho’nun 19 Temmuz 1976’da ölümüydü. Ağustos 1976’da Luis Mattini Genel Sekreter seçildi. Militanlardan Merbilhaa ve Gorriaran Merlo liderliğe katıldı: Bir ay sonra Merbilhaa gözaltına alındı ve yıl sonuna kadar Luis Mattini ve Gorriaran Merlo da dahil olmak üzere yaklaşık elli lider sürgündeydi. ERP daha sonra, 1979’da askeri stratejiyi reddeden ve onu vurgulayan bir kanatlara bölünmesine yol açan büyük iç çelişkilere maruz kaldı. Montoneros hareketi de tam bir çöküş içine girdi. Amerika Okulu tarafından hazırlanan bir rapora göre, „70’lerde güvenlik güçlerinin elinde bir dizi yenilgiye uğradılar ve 1977’de ülkeyi terk ettiler. 80’li yıllara gelindiğinde, grup sadece 300 üyeye küçülmüştü.“ Sonunda, yaklaşık 1300 silahlı ve eğitimli insanı varolan Montoneros ve ERP, militanların çoğunluğu sürgündeyken 1978’de sadece yüz kişiyi bir araya getirdi. Bu militanların birçoğu daha sonra Sandinist Nikaragua’ya büyük kadrolar ve savaşçılar sağladı.
Devrimci militanlar ve Katolik Kilisesi üyelerine ek olarak, Condor Operasyonu aynı zamanda alt kıtadaki siyasi figürlerin (çok hantal ve gereksiz olduğu düşünülen siyasi figürlerin) vurulmasından da sorumluydu. En bilineni kuşkusuz Bolivya’nın eski devlet başkanı, General Banzer tarafından görevden alınan ve Arjantin’e sığınan Juan José Torres’tir. Arjantin, Şili ve Paraguay, Condor Operasyonu’nun ana eylem yerleri olmasına rağmen, örneğin Peru gibi Güney Konisi’nin diğer ülkelerini de içeriyordu. Ayrıca, bölgedeki protesto hareketini kana buladıktan sonra, Condor Operasyonu’nun Orta Amerika’daki, özellikle de Nikaragua’daki devrimci harekete karşı harekete geçtiği görülüyor. Bu genişleme, 1981’de Ronald Reagan’ın seçilmesinden sonra müdahaleci bir politikayı yeniden kuran ABD’nin kutsaması ve işbirliğiyle gerçekleşti. ABD’nin devrimci Nikaragua’ya karşı operasyonları, Temmuz 1979’daki Sandinista zaferi kadar erken başladı. Ronald Reagan’ın „özgürlük savaşçıları“ olarak adlandırdığı kişiler aslında kirli savaş tarafından finanse edilen paralı askerlerdi. „Korku arşivi“nde Paraguay’ın İran Gate olayına karıştığını kanıtlamak için yeterli belge var. ABD gizli servislerinin katıldığı skandalda, Nikaragua karşı-devrimci hareketi Kontraları finanse etmek için uyuşturucu karşılığında silah takası yapmayı ve yasadışı silah satmayı amaçlıyordu. 1981’de Washington’da CEA toplantısı düzenlendi ve burada „teröristler“ üzerine ikili anlaşmaların yeniden imzalanmasına ve merkezi Şili’de olacak kalıcı bir sekreterya oluşturulmasına karar verildi. Artık anti-komünist söylemde, şimdi olağan solcu muhaliflere ve ilerici rahiplere ek olarak, insan hakları ve cezasızlık karşıtı örgütlerde eklenmişti.
Condor’un sonu mu?
Bu makalenin, genel hatlarıyla bile, Condor Operasyonu tarafından gerçekleştirilen tüm şiddeti rapor etmesi imkansızdır. Bugün, Güney Konisi’nde bu yıllarda baskıya maruz kalan binlerce insan arasında kurbanların sayısını ölçmek de zor. Hayat hikayeleri ve yazılı tanıklıklar bugün oldukça fazla. Condor Operasyonu’nun ne anlama geldiğinin travmatik ve dehşet verici boyutunu anlatıyorlar. Devlet terörünün tüm kurbanları (hayatta kalanlar ve akrabaları) şimdi sonsuza dek rasyonel ve devlet kontrolündeki işkence, toplu tecavüz, fiziksel ve psikolojik aşağılama, yasadışı hapis cezası vb. uygulamalarla yaralanmış bir hayata ve ruha sahiptir. Bu deneyimler, üstesinden gelinmesi zor olan ve uygulanan istismara ve ilgili kişiliklere bağlı olarak bireyleri farklı şekilde etkileyen bireysel bir kırılmayı temsil eder.
Bireyden toplumsal düzeye geçersek, bu devlet terörünün Latin Amerika toplumları üzerindeki etkisi oldukça yoğundur. Toplumsal hareketin, kültürel faaliyetlerin ve şiddet, korku ve yapısal atomizasyonun değişen derecelerde damgasını vurmaya devam ettiği ttoplumsal ve politik yaşamın yıkımı dikkate değerdir. Bu özelliklere, esas olarak neoliberal kapitalist tipte diktatörlükler tarafından yerleştirilen yeni ekonomik ve sosyal modeller eşlik etmiş ve güçlendirilmiştir. Bu nedenle, devlet terörizmi pratiğinin, devrimci hareketlere veya belirli siyasi örgütlere karşı zorlayıcı eyleme indirgenemeyeceği vurgulanmalıdır. İkincisine karşı mücadele „sis perdesi“ olarak en sık kullanılan basit bir gerekçedir. Bu anlamda, hegemonya krizi yaşayan eşitsiz ve otoriter bir ekonomik-toplumsal rejimi dayatmak veya restore etmek için diktatörlüklerin propagandasına entegre edilmiştir. Zorla dayatılan bu toplumsal sistemler, diktatör bir devletin koruyucu örtüsü sayesinde gelişir ve tüm tartışma alanlarını ve demokratik örgütleri terör ve fiziksel şiddet yoluyla yapıbozuma uğratarak tüm toplumsal ilişkilere nüfuz eder. Bu anlamda, devlet terörizmi, kendisine tabi olan toplumları, en küçük yönleriyle bile (örneğin günlük yaşam: komşuluk ilişkileri gibi) terörize eder ve vahşileştirir. Bu uygulamalar, toplumsal mücadelelerin herhangi bir şekilde yeniden harekete geçmesini engellemeye çalışırken, aynı zamanda emeğin çıkarlarına karşı sermayenin çıkarlarına son derece elverişli bir ekonomi politikası uygular. Sosyolog Franz Hinkelammert’e göre, devlet terörizmi „insan haklarına saygı gösteremeyen, işkence ve kaybolmayla mücadele etme ihtimali olmayan, nüfusunu sosyal veya ekonomik olarak entegre etmeyen, sistematik bir insan hakları ihlali üreten bir toplumu“ içerir. Bu tanım bize muğlak ve hatta hatalı görünüyor, çünkü devlet terörizminin insan hakları için mücadele etmeyi amaçlamadığını söylemek, en azından söylemek gerekirse, bilimsel analiz açısından çok yetersiz bir katkıdır. Daha kesin ve hepsinden önemlisi daha doğru bir analiz için, terörizm toplumsal eşitsizlikler yaratıyorsa, bunun nedeninin, bu tür rejimler tarafından tesis edilen işkence ve kaybolma kullanımının belirli sınıfların çıkarlarına cevap vermesi olduğunu vurgulamak gerekir. Latin Amerika’da uzmanlaşmış bir başka sosyoloğun (Kuzey Amerikalı James Petras) bize hatırlattığı gibi, diktatörlük rejiminin kurulması irrasyonel veya riskli bir eylem değildir, tam da alt kıtanın egemen sınıflarının özgül toplumsal çıkarlarını savunmaya hizmet eder:
Devlet terörü, sınıf mücadelesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Hasta bireyler tarafından gerçekleştirilen tesadüfi ve „keyfi“ eylemlerin aksine, devlet terörünün yapısı ve yönü, ona hizmet edenlerin siyasi çıkarları tarafından tanımlanır. Devlet terörünün yoğunluk derecesi ve hedeflerinin belirli bir politik nedeni vardır: köylülerin ve örgütlü işçilerin çabalarının yanı sıra üretim ilişkilerini ve servet dağılımını değiştirmek üzere olan toplumsal hareketleri engellemek.
Örneğin, Halk Birliği’nin Şili’si örneğinde, devlet terörizmi özellikle „halk iktidarı“ organlarını hedef aldı ve bunun sebebi halk iktidarı organlarının ülkedeki bağımlı kapitalizmin temellerini baltalamasıydı.
Arjantinli Nunca Más’ın raporuna göre (yüzlerce kurbanın tanıklığını binlerce sayfa boyunca anlatan) Condor Operasyonu’nun bu küresel kitlesel baskı çerçevesi içindeki özgüllüğü, onun „sınırsız“ boyutudur:
Kullanılan yöntem, temel olarak, sonunda bir ve aynı güçmüş gibi davranan yasadışı baskı gruplarının birbirine bağlanmasından oluşuyordu; Böyle bir eylem, daha önce atıfta bulunulmuş olan gizli doğası nedeniyle, ulusal egemenliğin açık bir ihlalini teşkil eder.
Bu nedenle, açık olan bir paradoks vardır: Aşırı milliyetçi bir söylem sergileyen Güney Konisi diktatörlükleri, rejimlerinin istikrarını herhangi bir muhalefete karşı savunmak için karşı-devrimci bir terör enternasyonali kurmuşlardır. Bu girişim bir yandan, döneme bağlı olarak az ya da çok doğrudan müdahale eden ABD hükümetinin rızası ve maddi ve ideolojik katılımıyla gerçekleştirildi. Öte yandan, Condor Operasyonu, uluslararası düzeyde çeşitli operasyonlar yürütmek için çok sayıda paramiliter veya aşırı sağcı gruba dayanıyordu. Buı bir uygulama çoğu ülkede var olmuştur ve Latin Amerika toplumlarının devlet terörizmi uygulamalarıyla vahşi bir „vahşileştirilmesi“ anlamına gelmiştir.
Resmi olarak, Condor Operasyonu’nun 80’li yıllarda parlamenter rejimlerin geri dönmesi ve bölgede liberal demokrasilerin kurulmasıyla ortadan kalktığı görülüyor. Şu anda bölgesel düzeyde kurumsallaşmış işkence ve kayıp uygulamaları bulunmamaktadır. Bununla birlikte, tüm yazarların ifade ettiği gibi, tam tersine, Condor sisteminin tamamen çözüldüğünü söylemek için hiçbir neden yoktur. Her şeyden önce, çünkü CEA toplantıları düzenli olarak yapılmaya devam ediyor ve „yıkıcılığın“ her yerde geliştiğini düşünmeye devam ediyorlar. Böylece 1987’de, demokratik olarak seçilmiş hükümetlerin askeri temsilcileri terörü „ideolojik nüfuz […] Antonio Gramsci’den esinlenen ve „özellikle eğitim alanında, iletişim araçlarında, sanatta, toplumsal ahlakta, yansıma merkezlerinde, dini alanda“ hareket edecek yıkıcı eylem olarak tanımlıyor. İkincisi, şu anda terörle mücadeleyle ilgili çok taraflı işbirliği ABD’nin himayesinde örgütlendiği için. Öte yandan, özellikle Venezüella, Kolombiya ve Peru’daki güncel olaylar ya da „Kolombiya Planı“, Washington tarafından açıkça desteklenen „isyan karşıtı “ devlet ya da paramiliter tipte siyasi şiddetin devam ettiğini vurgulamaktadır. Condor Operasyonu ile ilgilenen hiçbir araştırmacı, bırakın „sosyal bilimlerin nesnelliği“ adına, bugünün böyle bir sorgulamasından kaçınamaz.
Bu konuda keşfedilen arşivlerin açtığı umutlar çok büyüktür ve dünyanın bu bölümünün yakın tarihinin yeniden inşası ile ilgili önemli bir çalışma alanını kapsamaktadır. Sadece hukuki açıdan değil, özellikle bugün Latin Amerika’da üstlendikleri siyasi anlam açısından da son derece „patlayıcı“ boyutları var. Gerçekten de, Henri Kissinger’ın ağırlığındaki insanlar da dahil olmak üzere Condor Operasyonu’nun birçok uygulayıcısını ve beynini suçlamayı mümkün kılıyor. Daha genel olarak, Latin Amerika’da devlet terörünün ulaştığı barbarlık derecesini, tahakküm sisteminin yeniden üretimi için, sınıf mücadelesinin ve özellikle Latin Amerika’nın 60’larda ve 70’lerde yaşadığı devrimci hareketlerin şok dalgasıyla temsil edilen tehlikeyle mücadele etmek için tanımlarlar. Belirgin bir sadist ve hastalıklı zevke sahip olmadıkça, militanların iç içe geçmiş hesaplarının Condor’un pençesi altında geçtiği ya da istihbarat servislerinin raporlarının rasyonel soğukluğunun çoğu zaman yalnızca öfke ve acı sunduğu kesindir. Bununla birlikte, Condor Operasyonu hakkındaki bilgimizi derinleştirmek çok önemlidir. Bu tarihin herkes tarafından ve öncelikle yeni nesiller tarafından bilinmesi de meşrudur. Bu konunun küresel toplumsal hareket içinde devam eden tartışmaların bir parçası olması da önemlidir, çünkü bu tür devlet terörizminin varlığı ve işleyişi, onunla mücadele etmek için kullanılacak biçimleri ve siyasi taktikleri kısmen belirler.
Kaynak: I’Humanite
Çeviri:Kenan Büyük