Savaş patlaması Rus edebiyatına ve her şeyden önce şiire yansıtılamadı. Belki de Birinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle ilgili en ünlü hatlar Anna Akhmatova'ya aittir: “Ve efsanevi set boyunca. Takvim yaklaşmıyordu, Gerçek yirminci yüzyıl ... ". Bir kaygı duygusu var ve geriye dönük bakış tarihsel mesafe, başka bir dönemden, başka bir savaştan sonra.
Savaş, herhangi bir ulusun tarihinde büyük bir olaydır ve savaş yeteneklerinin sanatsal anlayışının dünya kültürünün temeli haline gelmesi şaşırtıcı değildir. Sonuçta, her şey destansı bir şekilde başlıyor ... Homer veya “Roland'ın Şarkısı” nı hatırlamak yeterli; Doğuya dönelim - ve orada benzer örnekler bulacağız.
Askeri kahramanlık, Rus edebiyatının tarihinde parlak parıltılarla zıplıyor. İlk başta - "İgor'un Alayına İlişkin Söz" ve "Zadonshchina", destan ve Yüce Peter zamanından şiirler. Ne kadar içten, tam sesle, Catherine’in zamanlarında Derzhavin ve Petrov’un zaferlerini yüceltmişler! Tüm antoloji, Napolyon savaşlarına adanmış şiirlerden ve hepsinden önemlisi, yılın 1812 kampanyasından oluşuyordu. Bu zamanın yazarları arasında savaşlara katılanlar ve daha genç çağdaşları olan Puşkin kuşağı vardı.
Birkaç görkemli kahraman örneği Kırım Savaşı'ndan ayrıldı. Tyutchev, bu trajedinin şarkıcısı oldu - yurtsever ve kararlı bir vatansever.
Fakat burada, Sivastopol kahramanlarının yüceltilmesi kasvetli yansımalar ile birleştirildi: ilk kez Büyük Peter imparatorluğu acı bir yenilgiye uğradı. Ancak 1860-i'lerden bu yana, Rus şiirindeki kahramanlık ruhu zayıfladı. Neden? Resmi ideoloji ile eğitimli bir toplumun hobileri arasında bir uçurum haline gelen bir yarık vardı. Literatürdeki yeni eğilimlerin temsilcileri, imparatorluğun zaferlerine karşı tutum açısından Derzhavin, Pushkin veya Tyutchev hattının devamı değildi. Tabii ki, eski günlerde yeterince şüpheci vardı. Gençliğini sürekli olarak "şovenizm" yüzünden Puşkin'i düşüren P.V. Vyazemsky'yi hatırlamak yeterlidir. Fakat 1812-m'deki aynı Vyazemsky, Anavatanı savunmak için koştu! Basitçe, vatansever cümleye düşmanca davrandı ve gençliğinde otokrasinin bir rakibi olmayı sevdi. 1850'lerden bu yana, yaşlı prens Vyazemsky'nin yeni zamanın nihilizmine dehşet içinde bakması, kendisinin de muhafazakar pozisyonlara geçip imparatorluğun koruyucusuna dönmesi ilginçtir. Her durumda, Nikolaev döneminde genç Vyazemsky'nin anti-emperyalist pozisyonları egzotik olarak algılandı. Vatanseverlerin sesleri yüksek sesle geliyordu - kariyerciler değil, vatanların dürüst oğulları ...
Ve “Gümüş Çağ” şairleri, doğası gereği, statüansal geleneklerden uzaktı. Dünyalarında, "yeni sanatın üç ana unsuru: mistik içeriği, sanatsal izlenimciliğin sembolleri ve genişlemesi" (DS Merezhkovsky) ile dolu, vatanseverliğin "düşük" gerçeklerine yer yoktu.
Geleneksel Ortodoksluğa olan genel tutum ve eksantrik çatışmayı etkiledi. Birçok kişi için "lanetli şairlerin" imtiyaz ve frankopodobny görüntüsü. Tanınmış bir ideolog olan Vladimir Solovyov, yeni zamanın neredeyse peygamberiydi: “Saf lirizm için, insanlığın tüm tarihi sadece bir kazaydı, bir dizi şaka, vatansever ve sivil görevleri şiirin günlük yaşamın telaşı olarak yabancı olduğunu düşünüyor. Lomonosov veya Derzhavin inancından ne kadar uzakta!
Popülist istikametin şairleri ve A.M.'nin çemberindeki yazarlar için. Gorki, Rus İmparatorluğu'nun savaşları da kahramanca bir destan olarak görünmedi. Onların inancı köylülük ve proletaryaya, yani savaşa katlanan insanlara duyulan sempatidir. Birçoğu devrimci partilere sempati duydu ve kendilerini “Avrupa jandarması” olarak nitelendirdikleri bir ülke ile tanımlamak istemiyordu.
Birinci Dünya Savaşı, Gorky için derin bir hayal kırıklığı haline geldi: Aydınlanma'nın muzaffer adımında ilerleme kaydettiğine inanıyordu, ancak hükümetlerin ve orduların, barbar yüzyıllarda olduğu gibi, kan dökülmeye hazır oldukları ortaya çıktı. Evet ve benzeri görülmemiş bir ölçekte!
“Dünyanın hiç deneyimlemediği felaket, ruhsal enerjisini en verimli şekilde sürdüğü ve kişiyi eski doğanın eski fantezilerinin kasvetli mirasından mistik batıl inançlardan, mistik batıl inançlardan kurtarmaya çalışan Avrupalı kabilelerin hayatını sallar ve yok eder. kaçınılmaz olarak hayata umutsuz bir tutum temelinde ortaya çıkan ”dedi Gorky dehşetle. Burjuvazinin ve soyluların hırsının çıkarları için savaş, Gorki'nin Birinci Dünya Savaşı'nı algılamasının tek yoluydu. Ve bu görüşü reddetmemeliyiz: burada hakikaten adil bir pay var. Uygunsuz gerçek.
Merezhkovsky ve Gorki - o zamanlar edebiyatın iki kutbu. Her ikisi de geleneksel kahramanlık örneklerinin ortaya çıkmasına söz vermedi. Ancak savaşın ilk günleri, büyükşehir bohemyasının “kraliyet hizmetinden” en sofistike ve uzak bile olsa bilincini değiştirdi. Hemen, birkaç kıyamet lordunun savaş muhabiri olduğu ortaya çıktı - ve ruhlarını çağırdıklarında bu fırtınaya koştular. Tarihi okuyan, uzun süredir “gelecekteki Hunlar” ı öngören bir şair olan Valery Bryusov, Rus Gazetesi'nin muhabiri oldu. Savaşın ilk yılındaki ayetlerinde, Bryusov sembollerin dilini konuşur, sonra (çok çekingen!) Gerçekliği açmayı ifade eder. Bir sembolist olarak savaşı yüksek sesle büyüledi:
Orduların sürtüğü altında, silahların gök gürültüsü,
Newpors'un uğultu uçuşunda
Bir mucize olarak olduğumuz her şey
Hayal kurdu, belki kalkar.
Yani! çok uzun süre biçdik
Ve valtasar bayramının uzunluğu!
Ateşli yazı tipleri izin ver
Dünya şekil değiştirecek!
Başarısızlığa kanlı düşmesine izin ver
Bina asırlarca titriyor.
Yanlış zafer ışığında
Gelecek dünya yeni olacak!
Eski tonozların çökmesine izin ver
Sütunlar kükreme ile düşsün, -
Barışın ve özgürlüğün başlangıcı
Berbat bir mücadele yılı olsun!
Askeri olaylarla ilgili aktif bir yorumcu aniden Fedor Sologub oldu. Ayetlerde görkemli bir şekilde Almanya'yı cezalandırmaya, Slav halklarını korumaya ve Konstantinopolis'i Ortodoks'a iade etmeye çağırdı ...
Almanları ihanet etmek, bir savaşı serbest bırakmakla suçladı ("Acemi Tanrı'ya! Demir zırhındaki yumruk, ama sarsılmaz sarayımızla ilgili uçurumu kıracak"). Gazetecilikte Sologub, şüphelere yabancı olmayan bir bilge haline geldi. Gizemli modern savaşı - sadece orduların değil aynı zamanda teknolojilerin, endüstrilerin, gizli stratejilerin savaşını da anlamaya çalıştı.
“Ordular kavga etmiyor”, silahlı milletler bir araya geldi ve karşılıklı olarak birbirlerini test etti. Düşmanı deneyimlemek, tesadüfen karşılaştırarak kendileri. İnsanları ve emirleri deneyimlemek, yaşamın yapısı ve kendi ve başkalarının karakter ve geleneklerini depolamak. Kim oldukları sorusu, kim olduğumuz sorusudur ”dedi. Birinci Dünya Savaşı hakkında.
1914'ten yarım yüzyıl önce, ne doğal bir duygu yurtseverlik gibiydi ... Yirminci yüzyılda, her şey inanılmaz derecede karmaşık bir hal aldı: “Ama vatanseverliğimiz bize kolay verilmez. Rusya'da anavatana olan sevgimiz zor, neredeyse kahramanca bir şey. Hayatımızda çok fazla üstesinden gelmek zorunda, çok saçma ve korkunç. ”
Sologubov’un vatanseverlik konulu makalesine “Hamamböcekleriyle” deniliyor: “Hamamböcekleri iyi, özgür. Tüm kötü ruhlar ve kötülemeler burada, sevgili vatanımızın geniş alanlarında rahat. Gerçekten devam edecek mi? Pekala, Almanya'yı yeneceğiz, onu kuvvetlerimizin üstünlüğü ile ezip geçtik - peki, peki ya sonra? Almanya, kırılmış biri olsa da, dürüst insanlar, sıkı çalışma, doğru bilgi ve iyi bir yaşam ülkesi olarak kalacak ve hepimiz hamamböceği mi olacağız? Tüm hamamböceklerinin önceden çekilmesi daha iyi olurdu, bize sorun çıkarmazlardı. Savaştan sonra çok zor ve sorumlu bir zaman başlayacak. Bunun son savaş olduğu ve bu nedenle, kırıntılarımızı zengin masamızdan hamamböceklerinden yüreklerimize kadar çözmenin ve cezalandırmanın mümkün olacağı umuduyla kendimizi okutmak bizim için zararlı. ”
Akıl yürütme, elbette, yurtsever olmaktan uzak ve anlaşılır değil: zamanımızın kargaşası ile ilgilidir. Sologub'un bu gibi makaleleri neredeyse her hafta “Borsa Haberlerinde” yayınlandı.
Savaşın başında, Sologub hızlı ve inandırıcı bir zafer kazanmayı umuyordu. Berlin’deki Rus ordusunu önceden gördü. Sadece (diğer durumlarda, saf bir şüpheci) Rus ordusuna yardım etmeye çalıştığı şiir ve yazılarla değildi. “Hayaller ve beklentilerde Rusya” vatansever konferansı ile Sologub, imparatorluğun her yerini gezdi, cephe bölgelerini ziyaret etti.
Birinci Dünya'nın asıl askeri süvari subayı olan Nikolai Gumilev idi. En ünlü savaş şiiri ordusunda kaldığı ilk haftalarda yazılmıştı. Buna “saldırgan” denir.
Cennet olabilecek bir ülke
Bir ateş kesildi
Dördüncü güne yaklaşıyoruz,
Dört gündür bir şey yemedik.
Ama dünyevi olmayın
Bu korkunç ve aydınlık saatte
Çünkü Rab'bin sözü
Daha iyi ekmek bizi besler.
Ve kan haftasında boğulmuş
Göz kamaştırıcı ve hafif,
Şarapnel üzerime atılıyor
Kuşlar kanatları uçar.
Çığlık atıyorum ve sesim vahşi.
Bu bakır bakırı vurur.
Ben, büyük düşüncenin taşıyıcısı
Yapamam, ölemem.
Oh, zaferin kanatları ne kadar beyaz!
Gözleri ne kadar çılgın!
Ah, konuşması ne kadar akıllıca
Fırtına temizliği!
Gök gürültüsü çekiçleri gibi
Ya da öfkeli denizlerin suları,
Rusya'nın altın kalbi
Ritmik olarak göğsümde atıyor.
Zaferi kazanmak için çok tatlısın.
İncili bir kız gibi
Duman izinde yürümek
Düşman geri çekiliyor.
Belki de bu şiirde, biraz sonra ortaya çıkan kişisel deneyimlerden daha fazla zafer hayali vardır. Ve daha kötü olduğu ortaya çıktı. Bu yıllarda Gumilev-şairin sadece savaşa ilgi duymaması ilginçtir. Ve savaşların ciddiyeti, özellikle şairin nesirinde, Süvari'nin Notlarında korunmuştur.
Kısacası, savaşın ilk ve bir buçuk yurdunda yurtsever duyguların hakim olduğu - neredeyse klasik ruhta: “Ortodoksluk! Otokrasi! İnsanlar! ”
Ne yazık ki, büyük ve kısa vadeli bir dürtü olduğu ortaya çıktı - ilk hayal kırıklığına kadar. Çok geçmeden, estetik eleştiriler ve önden panik haberleşmelerinin etkisiyle halk, "yurtsever-yurtsever" ruh hallerini gözle görülür biçimde belirledi ve şairler (burada en çarpıcı örnek, Sergei Gorodetsky olarak kabul edilebilir) - "şovist" motifleri için saçmalandı - tıpkı Yanov-Vityaz'ın yazdığı gibi tempolu kampanya ayetleri:
Alman domuzları hapsolmuş
Rus yumruğuna acı içinde tökezledi,
Acı ve öfkeden ulumaya,
Gübre ağlarını kazdılar ...
Burada, yeni bir savaş sırasında, çeyrek asırda ne kadar faydalı olduğu hicivsel gelişmeleri görüyoruz. Yanov-Vityaz, Rus halkının Birliğinin ruhu içindeki olayları algıladı - ve savaşın ilk yılındaki şiirleri hem önde hem de arkada geliyordu. Fakat zaten 1916'ta popülerlikleri azaldı.
Şimdi savaş sadece trajik, hicivli ya da barışçı bir damarda yazılmıştı. Konstantinopolis'in rüyaları yine bir anakronizm olarak algılanıyordu. Tabii ki, istisnalar da vardı, ancak şöhret almadılar.
Dikkate değer bir örnek, Rybinsk öğretmeni Alexander Bode'nin şiirleridir:
Kalk, ülke çok büyük
Ölüm dövüşüne çık
Karanlık Alman gücüyle,
Teutonic horde ile.
Görünüşe göre, bu satırları 1916'te yazdı. Ancak iddia edilmedikleri ortaya çıktı - yılın 1941 yazında, Lebedev-Kumach tarafından düzenlendikleri zaman yükselmek. Ve Birinci Dünyada Rusya "Kutsal Savaş" ı elde etmedi.
Savaştan genç Mayakovski'den uzak kalamadım. Ve şiirde ve zamanın gazeteciliğinde tartışmalı bir maksimalist olarak tartışıyor. İlk başta bu:
“Soygunlar, cinayetler için Almanlar savaş başlattı mı, bilmiyorum. Belki de bilinçli olarak sadece bu düşünce onları yönlendirir. Fakat tarihteki her şiddet mükemmelliğe doğru bir adım, ideal bir duruma doğru bir adımdır. Savaştan sonra insan etini kesmek dışında hiçbir şey yapamayacak olanlara acı. Böylece böyle insanlar yoktu, bugün sıradan bir "sivil" kahramanlık çağrısı yapmak istiyorum. Bir Rus olarak, bir askerin düşmanın topraklarından bir parçasını çıkarmaya çalıştığı her çabayı kutsal kıldım, ama bir sanat adamı olarak, belki de bütün savaşın sadece birisinin iyi bir şiir yazması için icat edildiğini düşünüyorum. ”
Tarzın tüm keskinliğiyle, pozisyon neredeyse geleneksel: Savaş başladı - bu, ilahiyat kahramanlarına ihtiyacımız olduğu anlamına gelir, ilahi savaşlara ihtiyacımız var. Tıpkı 1812 yılında olduğu gibi!
Kısa süre sonra Mayakovski, meslektaşlarını savaşla ilgili durgun şiirler için azarladı: “Şimdi savaş hakkında yazan tüm şairler, Lviv'de modernleşmenin yeterli olduğunu düşünüyor. "Makineli tüfek", "tabanca" kelimelerini yapmak için boyutları ezberlemek yeterli ve bugünün tehlikesi olarak tarihe geçeceksiniz!
Son zamanlarda yayınlanan tüm şiirleri gözden geçirdi. İşte:
Yine sevgili insanlarımız
Biz kardeş olduk, burada
Bu bizim ortak özgürlüğümüzdür.
Bir anka kuşu gibi, uçuşunu yönetir.
Dawn uzun bir bakış attı
Kanlı ışını sönmez;
Petersburg'umuz Petrograd oldu
Bu unutulmaz saat içinde.
Kipi berbat bir unsur
Savaşta evet, bütün zehirler kaybolacak, -
Rusya konuştuğunda
Cennetin gök gürültüsü konuşuyor.
Bunun bir şiir olduğunu mu düşünüyorsun? Hayır. Dört satır Bryusov, Balmont, Gorodetsky. Yirmi şairden askere almak için aynı hatlar, çörekle aynı şekilde yapabilirsiniz. Şablon yaratıcısı nerede? Bu, Mayakovski'nin, yirminci yüzyılın olaylarına gelince, zamanının önemsiz olduğu “eski formlara” nasıl güldüğüdür. Araba savaşı, milyonlarca savaşın gerektirdiği gibi, benzeri görülmemiş bir ritim ve dil!
Mayakovski'nin kendisi, Birinci Dünya Savaşı'nın savaşlarını farklı ideolojik konumlardan yazdı: devletten, yurtseverden yenilgiye. Fakat her seferinde yirminci yüzyılın onuncu yılının trajik bölünmesine karşılık gelecek sözleri ve ritimleri aradım. Yeni savaş hakkında ne Derzhavin dilinde ne de Puşkin'in “Poltava” sında, ne sembolik bir ruhta yazmak mümkün değildi. Mayakovski’nin düzensiz çizgileri gergin ve kibirli bir şekilde, kibarca seslendi:
Sen nesin
Anne?
Beyaz, beyaz, tabut gibi sallanıyor.
"Bırakın!
Onun hakkında
öldürülen telgraf hakkında.
Ah, kapat
Gazetelerin gözlerini kapat! "
("Annem ve Almanlar akşama kadar öldürüldü", 1914)
Savaşta başarısız oldu. Fakat o zaman bile, Mayakovski “kalemi süngü ile eşitlemek” istedi. Kısa süre sonra, savaş şiirinde keskin bir hiciv damarında kırıldı - bu tam da genç izleyicisinin beklediği gerçek.
Muhalifler edepsizlik ve radikalizmden ötürü öfkelendiler:
Alem, bir alem için yaşayan,
banyo ve sıcak tuvalete sahip olmak!
George’a gönderme konusunda utanç duyuyorum
gazete sütunlarından okudunuz mu?
İşte savaşın ana çelişkileri. Ne de olsa, Rus ordusunun mağlubiyet günlerinde bile rahat olan beyler vardı ve birçoğu savaşta zenginleşti.
Bu açıkça ortaya çıktığında, resmi vatanseverlik pozisyonları halkın ortasında, hatta orduda bile sarsıldı. Bu, yetkililere ve seçkinlere her zaman için bir derstir.
Savaştan önce bile, Alexander Blok vatansever kahramanlıklara döndü (“Sahadaki Kulikov”). Makineli tüfekler ve siperler hakkında doğrudan yazmak istemedi. Savaş hakkında Mayakovski'nin aksine, melodik bir şekilde şöyle yazdı:
Yüzyıllar geçiyor, savaş kükremeleri,
Bir isyan var, köyler yanıyor,
Ve sen hala aynısın, ülkem.
Gözyaşı lekeli ve antik güzelliği.
Anneler ne zamandır acı çekiyor?
Uçurtma ne kadar süre çemberde?
1915'te, Blok’un Rusya’dan Şiirler Hakkında adlı şiirleri, farklı yıllardan kalma bir Lyro-epic stanza derlemesi yayınlandı. Eleştirmen Nikol'skii, “Tyutchev’in zamanından beri bu alanda yaratılmış her şeyin en iyisi” dedi. Blok 1917'un çöküşünden sonra, bir sokak şiirlerine girdiğinde olayların doğrudan sunumuna devam edecek ve formüller aforist bir pul kazanacaktır. I. Dünya Savaşı onu böyle bir dönüş için hazırladım.
Şiirin tarihi, tarih ders kitabı değildir. Yine de şiirsel antolojiler ve antolojiler olmadan, dönem hakkında bir fikir sahibi olmayacağız.
1914 - 1917'in ayetlerini kronolojik bir sıraya sokarak toplumdaki ruh halinin orduda nasıl değiştiğini görmek için bakmak yeterlidir; Sadece Rusya'da değil, Avrupa'da da.
Yıllarca savaşmak havasız değildi - ki bu Ruslar, Almanlar. Ve savaşın ilk yılındaki rahatsız edici ruh halleri, kafa karışıklığı veya kostik hiciv, ceza ya da savaş karşıtı duygular, gerekli motifler veya devrimci ilahilerle değiştirildi. Her pozisyonun kendi gerçeği vardır.
Şairler, askeri zorlama günlerinde imparatorluğa yardım etmek için orduya ve arkaya yardım etmeyi başardı mı? Kesin bir cevap olamaz. Edebiyatın aynası belirsiz, tedirgin ve kahramanca bir zamanı yansıtıyor.