Komünist Manifesto 170 yaşında!
Bugün, Komünist Manifesto'nın yayımlanışının 170'inci yıl dönümü.
21-02-2018 07:01
Erkin Öncan
"Şimdiye kadarki bütün toplumların tarihi, sınıf savaşımları tarihidir. Özgür insan ile köle, patrisyen ile pleb, bey ile serf, lonca ustası ile kalfa, tek sözcükle ezen ile ezilen birbirleriyle sürekli karşı karşıya gelmişler. Kesintisiz, kimi zaman üstü örtülü, kimi zaman açık bir savaş, her keresinde ya toplumun tümüyle devrimci bir yeniden kuruluşuyla ya da çatışan sınıfların birlikte mahvolmalarıyla sonuçlanan bir savaş sürdürmüşlerdir."
Bundan tam 170 yıl önce, Londra'da Almanca dilinde "koyu yeşil bir broşüre" basılan bu satırlar, işçi sınıfının bir daha asla durmamak üzere başlayan yürüyüşünün ilk ayak sesiydi.
Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından kaleme alınan* ve 21 Şubat 1848 tarihinde "Komünist Parti Manifestosu" (Das Manifest der Kommunistischen Partei) başlığıyla basılan bu bildirge, artık "görüşlerini ve amaçlarını gizlemeye tenezzül etmeyen" komünistlerin "elle tutulur" ilk belgesiydi. Eser, komünist ideolojinin onun öğretmenleri tarafından anlatılan ilk açıklayıcı belgesi olmasının yanı sıra, "düşünceyi" pratik hayatta somutlayarak yaptığı mücadele çağrısı ve örgütlenme vurgusuyla, aynı zamanda "dünyayı değiştirme" cüretinin de ilk ifadesidir.
Manifesto ile ilgili bugüne kadar pek çok şey yazılıp çizildi. Ancak söz konusu 170 yıldır aralıksız devam eden komünizm davasının ilk basılı bildirgesi ise, ondan her cephede, her meydanda, her yıl dönümünde, kısacası her fırsatta tekrar tekrar bahsetmek ve incelemek tekrardan sayılmayacaktır. Bir diğer değişle Manifesto, insanlığın özgürlük birikiminin sürekli bir gelişim halinde olan eserleri arasındadır. Bu özellik ise onun ‘kutsallığından’ veya ‘olağanüstülüğünden’ değil, bizzat işlediği ve içerisinde taşıdığı fikirlerden gelir: Bilimsel Sosyalizm.
Manifesto,-komünist ideoloji de diyebiliriz-bu yüzden canlıdır, çünkü kaynağını yaşam pratiğini yaratan atardamardan, insan emeğinden almaktadır. Bu sebeple, eserin ön sözünde yer alan "Avrupa'da bir hayalet dolaşıyor -Komünizm hayaleti" ifadesi de artık yalnızca Avrupa'yı değil, bütün dünyayı kapsamaktadır. Manifesto'nun basımından bu yana geçen 170 yıl boyunca, eserde bahsi geçen "komünizm hayaleti" burjuvazinin ve halk düşmanlarının korkulu rüyası olarak tarih sahnesindeki yerini daima almıştır.
Kimi zaman Stalingrad'ta faşizme kan kusturan Sovyet askerlerinin namlularında, kimi zaman uzun yürüyüşteki Çinli komünistlerin ayak tabanlarında, Küba'da, Vietnam'da, ve Karadeniz'de katledilen Suphi'lerin bilinçlerinde, Kızıldere'de, 68’ meydanlarında, kısacası komünizm kavgasına dair akla gelen yerlerin ve zamanların hepsinde bu "hayalet" bütün gerçekliğiyle durmaktadır.
Özgürlüğe, eşitliğe ve insanın kendisini gerçekleştirebileceği bir dünya özlemine yönelik yapılan saldırıların daha da arttığı, işçi sınıfı ve emekçi halkın dünya çapında her zamankinden daha fazla bastırılmaya çalışıldığı günümüzde, Anadolu topraklarına pembe kapağından ötürü "pembe kitap" olarak giren Manifesto'yu hatırlamak ve hatırlatmak her zamankinden daha anlamlıdır, anlamlı olmasının yanında, komünistler için önemli bir görevdir de. Çünkü büyük davamızın "ilk göz ağrısında" yer alan bu gerçekler, burjuvazi için kaçınılmaz sonu, işçi sınıfı başta olmak üzere insanlığın ise "son kavgasını" temsil etmektedir.
* Marx'ın ölümünden sonra Engels, 1883 Almanca baskısının ön sözünde "Manifesto'ya egemen olan temel düşünce...yalnızca ve tamamıyla Marx'a aittir" ifadelerini kullandı.
İLGİLİ HABERLER
Stalin Azeri diye bir millet mi uydurdu?
20-08-2017 14:03
Tarihçi Prof. İlber Ortaylı demiş ki: "Azerbaycanlı başka, Azeri başka. Türkler arasında Azeri diye bir millet yoktur. Bunu Stalin hıyarı çıkardı. Stalin cahil bir Gürcü'dür. Milliyetlerden anlamaz, felaket bir heriftir." Bu haddini bilmez adama öncelikle Stalin’e karşı hakaretini misliyle iade ediyorum. Bütün Sovyet halklarının önderi, faşizme karşı büyük savaşın başkomutanı ve Rusya’da halen daha halkın büyük çoğunluğunun saygıyla andığı tarihsel bir kişiliğe bu kadar bayağı ve düzeysizce hakaret etmek ancak hakaret edenin düzeyini gösterir. Ortaylı, Stalin’e “cahil bir Gürcü” diyerek Gürcülere de hakaret etmiş oluyor. Stalin’in Gürcü olduğunu vurgulamasının başka bir anlamı yoktur. Sağcı politikacılardan, Süleyman Demirel’in dışişleri bakanı İhsan Sabri Çağlayangil’in bir zamanlar dediği gibi, tezyif müzeyyifin kadri ile mütenasiptir. Bizim müzeyyifin “cahil Gürcü” dediği adam, çarlık rejimine karşı devrimci faaliyeti yüzünden üniversite okumaya zamanı ve imkanı olmamış ama evinde şahsi kütüphanesinde beş binden fazla, üzerinde notlar alınmış kitabı olan, 17 yaşında yazdığı şiiri ulusal antolojilere girmiş, anadili Gürcüce dışında Rusça ve Almanca okuyan, konuşan ve yazan, ulusal sorun üzerinde Lenin’in teşvikiyle Marksizmin temel metinlerinden birini yazmış, ömrünün sonuna dek metalurjiden dilbilime kadar uzanan geniş bir sahada büyük bir entelektüel ve idari merakla çeşitli konularda sürekli okumuş, kendini geliştirmiş bir entelektüel idi. Ayrıca bütün ömrünü emekçilerin mutluluğu ve Sovyet ve dünya halklarının barış içinde yaşamasına adamış bir devrimciydi. Kuşkusuz her insan gibi hataları da vardı ve eleştirebiliriz de ancak hakaret edemezsiniz. Ortaylı’nın daha önce de Baltık cumhuriyetlerine yönelik anti-Sovyetik çarpıtmaları ve benim bir yazım olmuştu.
Şimdi gelelim konuya. Stalin’in Azeri diye bir millet uydurmuş olması her şey bir yana teknik olarak mümkün değil, çünkü Rusçada Azeri diye bir sözcük yok. Stalin Azeri diye bir millet uydurmuş olsaydı Rusçada Azeri anlamına gelen bir terim olması gerekirdi, ancak yoktur. Rusçada sadece Azerbaycanlı (Azerbaycanets) sözcüğü vardır, Azerinin karşılığı yoktur. Azerbaycan Türkleri de kendilerine Azeri demezler, Azerbaycanlı derler. Ortaylı’nın demek istediği Stalin’in Azerbaycanlı diye bir millet yarattığı ise o da doğru değildir, çünkü Azerbaycan ve Azerbaycanlı terimleri de Stalin’in icadı değildir. 28 Mayıs 1918’de Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti kurulduğunda Azerbaycan adı ilk kez bağımsız bir devletin adı oldu. Kuruluş bildirgesinde Türk sözcüğü geçmiyordu, “Azerbaycan halkı” ifadesi vardı. Bu cumhuriyetin sınırları içindeki bütün milliyetlerin özgürce gelişimini destekleyeceği vaadi de vardı. Bilindiği üzere bu cumhuriyeti kuranlar Bolşevik değildi, Stalin veya başka bir Bolşevik’ten de emir almıyorlardı. Bu arada Mart 1918’de Sovyet Rusya ile Brest Litovsk’da antlaşma imzalayarak Batum, Ardahan ve Kars sancaklarını geri alan Enver Paşa ve şürekası bununla yetinmeyip Kafkaslarda Turancı maceralar peşindeydi. Enver Paşa’nın kardeşi Nuri Paşa’nın komutasındaki Kafkas İslam Ordusu adlı ordu Brest Litovsk Antlaşması’nın hükümlerini ihlal ederek Azerbaycan’ı işgal etti ve Azerbaycan’daki burjuva demokratik devriminin kazanımlarını ve özgürlüklerini yok etmeye, toprak reformunu engellemeye, sendikaları ve sosyalist partileri yasaklamaya başladı. Nuri Paşa’nın ordusu demokratik, solcu, liberal, Şii Azerbaycanlılara karşı sağcı, muhafazakar, İslamcı, Sünni yanlısı Azerbaycanlıları desteklemeye ve Azerbaycan halkına tepeden bakmaya başladı. İşte tam da bu Osmanlı siyaseti Azerbaycan Türkleri arasında Osmanlı kimliğine tepkiyi ve bağımsız Azerbaycanlı kimliğini öne çıkardı. (Daha geniş bilgi için bkz. Tadeusz Swietochowski, Russian Azerbaijan, 1905-1920, Cambridge University Press, 1985, s. 130-133). Azerbaycan Türkleri yüzyıllar boyunca İran ve Şii kültürü etkisinde kalmışlardı. Ancak Rusya’daki devrimci kültürün de etkisinde kalmışlardı. Dolayısıyla Nuri Paşa gibi adamların pan-Türkizmi veya pan-İslamizmi sadece Bolşeviklere değil, ilerici Azerbaycan Türklerine de çekici gelmemiştir. Unutmayalım ki 19. yüzyılda Türkler için Latin harflerini öneren ilk aydın olan Ahundzade de Azerbaycan’dan çıkmıştır. Dolayısıyla Azerbaycanlı kimliğini dolaylı yoldan teşvik eden Osmanlı emperyalizmi olmuştur.
Çarlık döneminde Azerbaycan Türklerine çarlık bürokrasisinde “Tatar” deniyordu. Azerbaycan Cumhuriyeti ve sonra Sovyet iktidarı kurulduktan sonra Azerbaycan Türklerine resmi olarak Azerbaycan Türkü ve dillerine de Azerbaycan Türkçesi denmiştir. Ancak Rusçada (İngilizcede olduğu gibi) Türk ve Türkçe anlamında iki ayrı terim vardır. Birincisi, tyurk ve tyurkskiy yazık, bizim Türki dediğimiz genel anlamdaki Türk ve Türkçedir (İngilizcesi Turkic). İkincisi ise Türkiye Türkü ve Türkçesi anlamındaki turok ve turetskiy yazık terimleridir. Ortaylı bunları bilir ama nedense unutur. Azerbaycan Türkleri için doğal olarak birincisi yani azerbaycanskie tyurki ve azerbaycanskiy tyurkskiy yazık ifadeleri kullanıldı. Sovyet Azerbaycanı Türkiye’den önce Latin alfabesine geçti. 1936’dan sonra Azerbaycan Türkçesi yerine Azerbaycanca veya Azerbaycan dili (azerbaycanskiy yazık) ifadeleri kullanılmaya başladı. Bununla birlikte, Azerbaycan Türklerinin Türk (tyurk) olduğunu ve dillerinin Türkçe (tyurkskiy) olduğunu da kimse yadsımadı, gizlemedi. 1939’da öteki Sovyet Türk halkları gibi Azerbaycan Türkleri de Latin harflerini bırakıp Kiril alfabesini kullanmaya başladılar. Kuşkusuz burada ortak alfabe kullanmanın pedagojik yararları yanında siyasal olarak Azerbaycan Türklerini pan-Türkizmden uzak tutma gayreti de vardır. Stalin ve Sovyet önderliğinin Sovyet halkları içinde her türden milliyetçi, pan-Türkist veya Pan-Slavist akımları hoş görmesi elbette beklenemez. Ancak Sovyet iktidarı, sadece birkaç bin nüfusu olan Türk halkları (örneğin Tofalar) dahil olmak üzere bütün Sovyet halklarına anadilde eğitim, öğretim ve devlet destekli yayın olanakları vermiştir. Yüzden fazla halkın yaşadığı SSCB’de halklar arası ortak dil doğal olarak Rusça olmuş ancak öteki diller ve kültürlerin gelişiminin önünden engeller de kaldırılmıştır. SSCB dağıldıktan sonraki piyasa koşullarında ise az nüfuslu Türk halklarının dillerindeki yayınlara devlet desteği kakmış ve bu yayınlar yok denecek kadar azalmıştır. Stalin ve Sovyet önderliği eğer bir millet yaratmakla suçlanacaksa o zaman Azerbaycan dışında Kazak, Tatar, Türkmen, Kırgız, Özbek, Kazak ve başka milletleri de yaratmakla da “suçludurlar”! Sovyet iktidarı nüfusunun çoğu Rus olan Kazakistan’da dağınık yarı göçebe boylar halinde yaşayan Kazakları birleştirmiş ve onlara bir Kazak SSC kurmuştur! Dikkat edin, Kazakistan SSC bile değil, “Kazak” SSC! Aynı şekilde değişik kimlikleri birleştirip bir Özbek ulusu yaratmıştır. Ancak Sovyet iktidarı ne yaparsa yapsın, ister birleştirsin, ister ayrı kimlik versin, milliyetçilere yaranamaz çünkü onlar küçük olsun benim olsun, istediğim gibi yöneteyim, sömüreyim isterler. Örneğin Sovyet iktidarı birbirine çok yakın Türki halklar olan Başkurtlar ve Tatarlara ortak cumhuriyet kurmayı istemiş ancak Zeki Velidi Togan gibi Başkurt milliyetçileri bunu istememiştir. Tatar milliyetçilerine soracak olsanız onlar da Sovyet iktidarı Başkurtları bizden ayırdı derler. Sovyet iktidarı Orta Asya’da Türkistan diye bir cumhuriyet kurmuş olsaydı bu kez de Kazaklar, Türkmenler vb biz ayrı cumhuriyet istiyoruz diyeceklerdi. Peki denebilir ki Stalin neden bir Azerbaycan Türk SSC kurmamıştır? Açıktır ki Türkiye adında ayrı bir devlet varken ne Stalin ne de Azerbaycan Türkleri böyle bir adı tercih etmezdi ve Azerbaycan halkından böyle bir talep de olmamıştır. Nitekim SSCB dağıldıktan sonra bile bağımsız Azerbaycan 1995’te anayasasına devlet dilini “Azerbaycan dili” olarak yazmıştır. Bunu da Stalin mi buyurdu? Ortaylı o kadar cesursa bu soruyu bugünkü Azerbaycan’da oligarşik, otoriter bir rejim kurmuş olan kapitalist mirasyedilere sorsun. Mart 1991’deki referandumda Rusya, Ukrayna, Ermenistan ve Gürcistan’ın aksine SSCB’deki Türki cumhuriyetlerin neden % 90 üzerinde oranlarda (Azerbaycan’da % 93.3, Karabağ Ermenileri oylamaya katılmadı) birlikten yana oy vermiş olduklarını açıklasın bakalım açıklayabilirse.
AKP’nin kentleşme politikasının doğayla imtihanı: Sel ‘doğal’ bir felaket mi?
Su havzalarının ve dere yataklarının yapılaşmaya açılması, ulaşım projelerinin önemli bir bölümünün dere yatakları üzerinde inşa edilmesi, yeşil alanların yapılaşmayla kırpıla kırpıla küçültülmesi, toprağın geçirgenliği oldukça düşük beton ve asfaltla kaplanması; sel felaketine yol açan tüm bu uygulamalar aslında kentin, doğadan koparılması amacını taşıyor. Doğanın kontrol edilmesi güç yapısına karşın, kentte kontrol edilebilir, steril ve değişim değerine sahip mekanlar istenildiği için her seferinde betona başvuruluyor.
20-07-2017 14:06
Türkiye’nin ‘iktisadi başkenti’, marka kenti, finans merkezi, en çok turist çeken şehri olan İstanbul, geçtiğimiz Salı günü bir savaş alanı görüntüsündeydi. Metro istasyonlarının su altında kalması, caddeden karşıya yüzerek geçenler, yollarda suyun sürüklediği arabalar, bir otobüs durağına sığınan insanlar, Şişhane metro istasyonundan çıkan kıvılcımlar ve yükselen duman, kaldırım suda kaybolunca trabzanlara tırmananlar…
Tüm bunlar sabah erken saatlerde başlayıp öğleden sonra etkisini kaybeden bir yağmurla olmuştu. Birkaç saat süren sağanak yağış, Türkiye ekonomisinin kalbini neredeyse 48 saat kilitlemeye yetmişti. Metro hatlarının birçoğu, ertesi gün bile seferlerin gerçekleştirilebileceği bir duruma getirilememişti.
Meteoroloji Müdürlüğü’nün Pazartesi günü yaptığı sağanak yağış uyarısını pek dikkate almadığı anlaşılan İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ise, zaten herkesin sokaklarda mahsur kaldığı saatlerde halka dışarı çıkmamalarını tembihliyordu. AKP’li yetkililerin, neredeyse her felakette aşina olduğumuz “kaza”, “kader”, “afet” gibi söylemleri bu olayda da tekrarlanmış ve İBB, anında olayı “doğal afet” ilan etmişti.
İktidara geldiği günden bu yana, 17 Ağustos depremini kentsel politikasını meşrulaştırmak için kullanan ve “afetlere karşı önlem” iddiasıyla kentlerin altını üstüne getiren AKP’nin, geçen 15 yıla rağmen hala “afet” bahanesine sarılması artık ucuz bir numara. 31 kişinin hayatını kaybettiği 2009 yılındaki sel felaketine nazaran bu sefer kimsenin hayatını kaybetmemesi tek teselli olsa da, mesele “afet” deyip geçiştirilemeyecek kadar hayati bir nitelik taşıyor.
Üstelik bırakın sağanak yağışı, en düşük düzeydeki ve kısa süreli yağmur yağışlarında bile sokaklarında yerdeki sigara izmaritlerini sürükleyecek kadar su akıntılarının yaşandığı İstanbul’da, esas sorun, sadece altyapıdaki eksikliklere yapılacak vurguyla da açığa çıkmıyor. Mesele bir bütün olarak AKP’nin kentleşme politikasına, ve hatta ülkenin son 15 yılda sürüklendiği iktisadi politikalara kadar uzanıyor.
AKP’NİN KENTLEŞME POLİTİKASI
19. yüzyılda çimentonun icat edilmesi, taş, kil ve benzeri materyallerle oluşturulan binlerce yıllık yapı malzemesi betonun, istenilen her şekilde ve kolayca üretilmesini sağlamasıyla aslında bir ‘devrime’ yol açmıştı. Çeliğin de kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan betonarme, insana, birçok doğal afetten koruyacak ve uzun süre kullanılacak oldukça konforlu, sağlam ve estetik bir yaşam mekanı üretme imkanı vermişti.
Bugün betonun en büyük nefretlerimizden biri haline gelmesi, kuşkusuz bu oldukça işlevli yapı malzemesinin kullanım yoğunluğuyla alakalıdır. 350 Ankara oluşumunun raporuna göre, Türkiye’de 1990 yılında 22,7 milyon ton çimento tüketilirken, bu sayı 2015 yılına gelindiğinde 62 milyon tona çıkmıştı.
Türkiye’de betona olan bu ilginin 1990’lı yıllardan itibaren her geçen sene artmasının ardında ise, neoliberal iktisadi politikalar sayesinde ciddi bir finansal birikim elde eden sermaye sahiplerinin, bu birikimi büyük kentlerde inşaat sektöründe değerlenmesi var. Tam da bu süreçte iktidara gelen AKP’nin sık sık 17 Ağustos depremine, afet risklerine, gecekondulaşmaya, çarpık kentleşmeye vurgu yaparak piyasaya sürdüğü “kentsel dönüşüm”, inşaat sektörüne devasa bir hareket alanı kazandırmıştı.
Kentsel dönüşüm; kent merkezlerinde ve bu merkezlerin çeperinde biriken emekçi yerleşimlerini ortadan kaldırabilecek ve bu alanları gayrimenkul tekellerinin masasına serecek güçlü bir kamusal otorite ile finansal kuruluşlarının “mortgage” gibi adımlarla kredi kolaylığı sağlamasının bir birleşimi olarak AKP’nin Türkiye sermayesinde en büyük armağanıydı.
İstanbul, Kayaşehir
Dahası AKP, kent merkezlerinden kovduğu emekçileri de "sahipsiz" bırakmamış, yasal düzenlemelerle adeta ‘süper güce’ dönüştürdüğü Toplu Konut İdaresi (TOKİ) eliyle kent dışında inşa ettirdiği devasa konut bloklarını, kentten kovulan kitlelere ciddi bir borç yükü karşılığında sunmuştu. Böylece kent merkezinde kentsel dönüşüm eliyle yaratılan inşaat hareketliliği, TOKİ eliyle de kent dışındaki hazine arazilerine yayılmıştı.
Tüm bunlara “mega projeler” olarak adlandırılan 3. Köprü, Kuzey Marmara Otoyolu, 3. Havalimanı gibi ulaşım projelerinin Kuzey Ormanları yağmalanarak inşa edilmesini eklediğimizde, AKP’nin, özellikle İstanbul’un neredeyse her bir metrekaresini inşaat sektörünün konusu haline getirdiğini görmekteyiz. Elbette bunun bir maliyeti olacaktı.
3. Köprü inşaatı
DOĞAL DEĞİL YAPAY FELAKET
İstanbul’da yaşanan felakete ilişkin, inşaat sektörü odaklı kentleşme politikasını hafifseyen kimi değerlendirmelerde mesele sadece altyapıdaki eksiklikler ve yetersizliklere indirgeniyor. Elbette kentin yapılaşmamış alanlarının imara açılması, mevcut yapılaşmış alanlarda da kentsel dönüşüm ve kat izni gibi uygulamalarla yapı yoğunluğunun artırılması, kentsel altyapı sistemine ciddi bir yük bindirmektedir. Ancak planların bir tarafa bırakıldığı çarpık ve hızlı kentleşmenin, kentsel altyapı sisteminin bütünlüklü bir şekilde geliştirilmesine olanak vermemesini göz önüne aldığımızda, sorunun kanalizasyon borularının genişletilmesi ya da yeraltında yeni kanalların açılması gibi yöntemlerle çözülebileceğine inanmak güç geliyor.
Bu noktada bir “doğal afet” olarak su taşkını sorununda, merceği, kent ile doğa arasındaki ilişkiye tutmak, özellikle kent içerisindeki su kaynakları ve yeşil alanların başına gelenlere odaklanmak gerekiyor.
Su taşkınlarında başrolü, su tutma kapasitesine sahip dere, göl gibi su kaynaklarının yapılaşmaya kurban edilmesi oynuyor. Özellikle kent içerisinde kalmış derelerin denizle ilişkisinin kesilmesi ya da kısıtlanması su taşkınlarına davetiye çıkarıyor. Örneğin Rize gibi nüfusun yoğunluğun az ve kırsal yaşamın egemen olduğu bir kentte bile, kıyıda yerleşmiş kentsel alanların betona boğulması ve Karadeniz Sahil Yolu gibi doğal yapının tahrip edilmesiyle inşa edilen ulaşım projeleri aracılığıyla, Doğu Karadeniz dağlarından süzülerek gelen derelerin denizle buluşması engellenince su taşkınları kaçınılmaz oluyor.
Üsküdar’da sel suları denizle meydanı birleştirdi
Su taşkınlarının önlenmesi adına derelerin beton kanallarla yerin altına alınarak ‘ıslah’ edilmesi gibi yöntemler ise sorunu çözmekten çok derinleştiriyor. Sel felaketinin en trajik halinin yaşandığı Üsküdar’da, sahil meydanının denizle birleştiği görüntü, Çavuşderesi’nin geçtiğimiz sene tamamlanan ‘ıslah’ çalışmalarının sonuç vermediğini ortaya koyuyor. Üstelik denizle buluşması beton kanallar yoluyla kısıtlanan dere suyu, oldukça masraflı bir deşarj mekanizması kurularak denize pompalanıyor.
Su kaynaklarına yönelik bu müdahalenin yanı sıra kentte yeşil alanlarla birlikte toprak yüzeyinin yok edilmesi de su döngüsünün ciddi biçimde engellenmesine yol açıyor. Örneğin İstanbul’da gerek kent içindeki gerekse de kent dışındaki yeşil alanlar, ilk olarak ulaşım projeleriyle parçalanıyor. Ardından da bu ulaşım güzergahları boyunca zamanla yapılaşmaya açılarak kırpıla kırpıla küçültülüyor. Dolayısıyla toprağın, beton ya da asfalt dökülerek geçirgenliği düşük sert malzemelerle kaplanması, yağmur sularının yüzeyde akıntılara dönüşmesine neden oluyor.
ÇÖZÜM?
Bu noktada sorunun çözümüne yönelik en esaslı adımı, kentin, doğanın bir parçası olduğunu kavramak oluşturuyor. Bu kavrayışla kent içerisindeki su kaynakları ve yeşil alanların, kent dışındaki orman ve deniz ekosistemiyle bütünleşmesini sağlamak, soruna kalıcı bir çözüm üretmek anlamına gelebilir. Ancak bunun pek karlı olmayacağını söylemek gerekiyor ki, aslında bu, gayet basit bir teknik bilgiye dayanan çözüme ulaşmamızın da yegane engeli.
Dolayısıyla İstanbul’da yaşanan sel felaketi, kentsel politikaların, yukarıda sıkça değindiğimiz gibi inşaat sektörünün ihtiyaç ve taleplerine göre şekillenmesinin bir sonucu. Sermaye biriktirme dürtüsüyle hareket edenlerin, doğayla kurduğu ilişkinin doğal olarak değişim değeri üzerinden gerçekleşmesi, kentlerin neden beton yığını haline getirildiğini açıklıyor.
Su havzalarının ve dere yataklarının yapılaşmaya açılması, ulaşım projelerinin önemli bir bölümünün dere yatakları üzerinde inşa edilmesi, yeşil alanların yapılaşmayla kırpıla kırpıla küçültülmesi, toprağın geçirgenliği oldukça düşük beton ve asfaltla kaplanması; sel felaketine yol açan tüm bu uygulamalar aslında kentin, doğadan koparılması amacını taşıyor. Doğanın kontrol edilmesi güç yapısına karşın, kentte kontrol edilebilir, steril ve değişim değerine sahip mekanlar istenildiği için her seferinde betona başvuruluyor.
Varlığım, Varlık Fonu A.Ş.’ye armağan olsun!
Yakında işsizlik fonunu düzenleyen düzenlemelere “Varlık Fonu’na bağlı kurumlardaki işçilerin yasal haklarının ödenmesi” gibi bir görev de eklenirse hiç şaşırmayalım. Sermayeye dikensiz gül bahçesi vermenin maliyetini yine emekçiler karşılamış olacak.
29-06-2017 11:10
Geçtiğimiz günlerde medyada Varlık Fonu’ndaki şirketlerdeki işçilerin statüsü değiştirilerek rahat işten çıkarmaların önünü açan bir yasa değişikliği olduğuyla ilgili bir haber yayınlandı. Konu üzerine yazmadan önce Varlık Fonu’nun ne olduğuna biraz değinmek gerekiyor.
Öncelikle belirtmek gerekir ki, kapitalizm içi iç düzenlemeleri çok fazla da önemsememek lazım. Her düzenlemenin aslında zaten varolan bir kapitalist düzenlemenin yeniden dönüşümü olarak görmek daha anlamlı. Kamuculuk yaklaşımının zaten deforme edildiği son 30 yılda artık yeni gelişmeler inşası bitmiş bir yapıda yapılan küçük tadilatlar.
Varlık fonu kurulmasının üç nedeni var. Sırayla yazacağım. Ama peşin söylemek gerekirse kendileri için akıllı bir hamle. Yeni şekillenen Başkanlık Sistemine ve yeni dış politika tercihlerine (her yeni dış politika yönelimi sermaye tercihini de belirler) uygun bir çözüm arayışı.
Nedenlerden başlarsak birincisi; mevzuat kolaylığı. Ayrı ayrı yumurtalarla uğraşmaktansa tüm yumurtalar aynı sepete konuyor. Örneğin bir kurumun döviz ihtiyacı var bu durum kuru yükseltiyor ama başka bir kurumunun da döviz fazlası var. Bu kurumlar eskiden de Hazine kanalıyla birbirlerini kamu bankaları aracılığıyla fonlarlardı. Kemal Derviş uyum yasaları ile kamu havuzunu bitirdi. Haliyle her kurum kendi kar zararını hesaplar oldu. Rekabetçi bir modele girdiler. Her şirket kendi bağlı olduğu özerk kurulların kararlarına göre hareket eder hale geldi. Derviş’in buradaki amacı kamu faydasını yok eden ve kamu işletmelerini rekabetçi bir anlayışa sürüklemekti. 'Yetmez ama evet' anayasasında zaten “kamu faydası” kavramı da anayasadan çıkarıldı. Ama bu durum kriz zamanlarında ortak hareketi engeller oldu. Kısaca hepsinin yönetimi bu Varlık Fonu ile artık tekleştirildi. Artık bir kuruluşun zararını diğerinin karı kapatacak. Tabi bu tekleştirmenin yeniden bir kamuculuğa dönüş olarak algılamamak lazım.
Konuyu daha açmak için ikinci nedene gelirsek; Varlık fonu başkanlık modelinin ekonomi yönetimindeki karşılığıdır. Derviş’in kamu kontrolünden çıkarıp değişik özerk kurullara verdiği yetki yeniden tek merkezde toplanıyor ama bu merkez artık sadece “Başkan”. 16 Nisan referandumu ile valiyi, rektörü, il mal müdürünü atayacak Başkan haliyle kasayı da özerk kurumlara bırakamazdı nitekim de bırakmadı. Şirket gibi kurulan bu fonun Yönetim Kurulu’na Erdoğan’ın baş danışmanı Yiğit Bulut’un atanması da zaten bunun bir göstergesi. Yine 16 Nisan referandumu ile bütçe yetkisinin Meclise değil de Başkan’a verildiği hesaba katılırsa tencere tava deyimini rahatlıkla kullanabiliriz. Her ne kadar Varlık Fonu ilk gündeme geldiğinde bu şirketlerdeki meclisin denetim yetkisi gaspediliyor gibi muhalefet edilse de bu eleştirinin zaten 2011 yılından beri uygulanmadığını, Sayıştay’ın hiçbir denetim raporunun 2011 yılından bu yana meclis gündemine getirlmediğini hatırlatmak gerekiyor.
Gelelim üçüncü nedene; AKP artık hiçbir kurumu özelleştirerek gelir sağlayamaz. Bunun nedeni sadece ekonomik kriz değil. AKP'nin alışıldık liberal piyasa ekonominin ayarlarını bozmasından kaynaklanıyor. Bazı örnekler var. Konunun en iyisi olan firma yandaş firmanın fiyatını veremiyor Çünkü yandaş firma rahat. Özelleştirme bitince şartname değişiveriyor. Yani onun kar elde edeceği şekilde düzenlemeler geliyor. Ya da tersi. Şayet yandaş firmaya rağmen başka bir sermaye grubu özelleştirmeyi kazanırsa onun ekonomik çıkarını koruyan düzenlemeler değişiveriyor.
Misal bir alanda tekel hakkı verilmiş, hemen bu tekel hakkı esnetiliyor. Hiç dikkatinizi çekti mi bilmiyorum ama Özelleştirme dalgasının en yoğun olduğu 2002-2007 arası neredeyse tüm büyük işletmeleri alan KOÇ Grubu neredeyse son 10 yıldır herhangi bir özelleştirme ya da ihalede yok. Büyük sermayeler artık iştahlı değil hiç girmiyor ihaleye. Yandaş olmayan sermaye gruplarına milyar TL’ye varan vergi cezası kesilirken Cengiz İnşaatının milyonlarca Liralik vergi borcu bir anda siliniveriyor. Bu düzensiz ve kontrolsüz piyasa ekonomisi büyük sermaye gruplarının tek bir kuruluşa talip olmalarını engelliyor. PTT’yi aldılar misal, ya yarın çıkıp PTT’nin bu alandaki bazı tekellerini ortadan kaldıracak uygulamalar devreye girerse, ya da havale yapma vb gibi özellikleri kısıtlanıverirse.
Ama kapitalizmlerde sermaye için çare tükenmez. Varlık Fonu ile sermayeye tek bir elmaya sahip olmak istemiyorsun ama elma sepetinin bir hissesine talip olmak ister misin denecek. Sermaye için daha az karlı ama daha az risksiz. Haliyle fonlar bu tip bir sepete yatırım yapabilir, Varlık Fonu yakında uluslararası piyasalarda alınır satılır bir kağıt olacak. Para da buradan bekleniyor.
Bu neden biraz da yeni dış politikanın bir göstergesi. Muhtemelelen bu akılı da Katar vermiştir. Hep gelecek denip duran ama bir türlü gelmeyen Körfez Sermayesi aslında Batı sermayesi gibi işletme kültürü olmadığı için daha çok ülkelerdeki bazı fonlara yatırım yapmaktadır. Haliyle tutup Çaykur’un işletmesini almak yerine Çaykur’un gelirine ortak olmak daha yatırım yapılabilir bir konum bu sermaye için.
Ama buradaki en önemli gelişme Varlık Fonu’nun bir A.Ş. olarak konumlandırılması. Haliyle yaptığı “ticari faaliyetler” için kamuoyunu bilgilendirmeye ihtiyacı yok hatta bu “sermayenin yasaları” açısından ticari sırları ifşa etmek olduğu için kendi başına bir suç. Geçtiğimiz günlerde “çaykur hisseleri teminatı karşılığında Varlık Fonu, kredi aldı mı” sorusuna Ekonomiden sorumlu Nihat Zeybekçi “Bildiğim kadarıyla böyle bir şey yok” yanıtı verdi. Ama buradaki yanıt aslında herşeyi açıklıyor. TC Ekonomi Bakanı “bildiğim kadarıyla” demek zorunda kalıyor. Geçtik kamu denetimini, Kamunun bilgilendirilmesini Ekonomi Bakanı bile bilmek zoruda değil. Saray danışmanlarının bilmesi ve karar alması yeterli.
Ancak Varlık Fonu’nu sadece bir makyajlanmış bir sepet olarak düşünmemek lazım. Yakın bir dönemde birçok devletin gasp ettiği fonun bu fona aktarılması konuşulacak.
Örneğin İşsizlik Fonumuzda (..muz demek ve böyle bir dil kullanmak daha anlamlı) biriken 100 milyar TL çeşitli gerekçelerle bu Varlık Fonu’na aktarılacak. Şayet yasalaşırsa Kıdem Tazminatı Fonu’nda da aynı gelişme olabilir. Yani Varlık Fonu Başkan’ın gölge ekonomisi olarak hayatına devam edecek.
Elbette bu Gölge ekonomininde sahici yasalarla yola devam etmesi biraz zor. Kendine ait iş yasalarıda mümkün hale gelebilir.
Yazının konusu olan işten çıkarmaların kolaylaması için yapılacak değişiklikliklerde misal benzer bir girişim. Bu işletmelerde çalışanları hala koruyan “kamu çalışanı” statüsü yerine, kıdemi ihbarı verilerek işten çıkarılmasının yolunu açmayı düşünüyorlar.
Sermayenin hafızası iyidir. Derviş’in çok kolay olacağını zannettiği kamu işçilerinin 4C statüsüne (bilmeyenler kölelik olarak okuyabilir) geçme sürecinin yoluna ilk engeli SEKA direnişi koymuş bir çok hak kazanılmış, daha sonra TEKEL direnişi ile de 4C bir daha uygulanamayacak hale gelmişti. Şimdi işten atıldığında idari mahkemeler yoluyla işe geri deönebile işçilik statüsünü, 4C çözümü yerine, normal sigortalı bir işçinin sahip olduğu yasal haklar statüsüne indirgenerek, iş mahkelerindeki gibi işleterek biraz da maliyetli olsa bile çözecekler. Maliyetliden kastım, kıdem ihbar yanında işçilere mahkemeler yoluyla haksız fesih tazminatı vererek bir nevi ekonomik rüşvet verilecek. Elbette bunun maliyeti için İşsizlik Fonu'muz ne güne duruyor.
Yakında işsizlik fonunu düzenleyen düzenlemelere “Varlık Fonu’na bağlı kurumlardaki işçilerin yasal haklarının ödenmesi” gibi bir görev de eklenirse hiç şaşırmayalım.
Sermayeye dikensiz gül bahçesi vermenin maliyetini yine emekçiler karşılamış olacak.
Bir 'tip'/'şahsiyet' olarak eşcinsel ve kapitalizm
İdeolojik planda bir taraftan eşcinsellerin 'tuzu kuru', eğlence delisi, para saçan tipler olarak resmedilmesi, zengin 'ibneler' söylemiyle homofobik-muhafazakar tonlar ama diğer tarafta 'düzeltilmiş'; yoksulluğundan, çıkışsızlığından arındırılmış piyasa nesnesi olarak eşcinsellik vardır.
29-06-2017 10:22
Yine bir vukuatlı Onur Yürüyüşü eylemini geride bıraktık. Vukuat, günler öncesinden tehditler, göz korkutmalarla başlayıp, basın açıklamasının yasaklanmasına, keyfi gözaltı ve işkenceye türlü boyutlarıyla gündemimize geldi.
Gezinin barikatlarında 'velev ki ibneyiz' diye boy gösteren LGBTİ bireyler, AKP'nin 'kitle korkusunun' en canlı unsurlarından biri durumunda. Korkunun boyutları bu yıl da gördüğümüz gibi trajikomik noktalardadır. Trajikomik olan, meydandaki insanların polis tarafından tiplerine göre seçilmeye ve engellenmeye çalışılması...
Peki eşcinsel nasıl bir tiptir?
Polisin tutumuna bakılırsa yan çanta, rozet, renkli gömlek, küpe, bandana, yer yer tişört, zaman zaman şortla ayırt edilebilen bir tiptir eşcinsel. Giyiminiz, saçınız, gözünüz kaşınız herşeyde 'eşcinsellik' olabilir.
İşin ilginç yanı eşcinselin ve onun 'türevleri' olarak görülen cinsel azınlıkların, bir tip olarak belirişi yüksek entellektüel kapasitesinden kuşku duymadığımız(!) kolluk güçleri tarafından keşfedilmiş bir şey değildir. Eşcinsel bir tiptir ve onun bir tip/şahsiyet olarak belirişi kapitalizmle yakından bağlantılıdır.
Giddens'tan dinleyelim:
“(…) modem-öncesi yasada livata, yasaklanan bir eylem olarak tanımlanıyordu, bir bireyin niteliği veya davranış modeli değildi. 19. yüzyıl homoseksüeli ise hem 'bir şahsiyet, bir geçmiş, bir örnek olay", hem de "bir yaşam türü, bir yaşam biçimi, bir biçimbilim' oldu.”(1)
Geçmişte üstelik kiminde ağır cezaların olduğu dönemlerde bile bir kimlik olarak ayrıştırılmış eşcinsellik yoktur; eşcinsel edim vardır. Eşcinselliğin bir kimlik olarak doğuşu, kapitalizme özgü dinamiklerle doğrudan ilişkilidir. Kapitalizme gelmeden öncesinde ne vardır?
Öncesi, sözgelimi Eski Yunan’da ‘eşcinsel edim’ oldukça saygın ve ayrıcalıklıdır. Öyle ki alaycı şiirlerinden birinde Aristofanes anüsten ‘nefis tomurcuk’ olarak bahsederken, Platon ise Şölen’de ancak eşcinsel(erkek) aşka adananların devlet adamı olabileceğini anlatmaktaydı.(2)
Yine de Eski Yunan'a dair tüm o ‘oğlancılık’ söylencelerinin eşcinsellik için büyük bir özgürlük olarak addedilmesi yanlış olacaktır.
“(klasik dönem Atina’da) cinsel ilişki, iki ya da daha fazla kimsenin müşterek biçimde dahil olduğu bir girişim değil, toplumsal olarak üst seviyede olanın aşağıda olana uyguladığı bir eylem gibi resmediliyordu. Asimetrik bir harekette olması gerektiği gibi, cinsel ilişki- bir kimsenin bir diğeri tarafından penetre edilişi- iştirakçilerini belirgin biçimde ayrıştırıyordu ve kökten farklı ve kıyaslanamaz kategorilere (penetre eden ve edilen), üst ve alt toplumsal kategorilerle ayırıyordu” (3)
Bu nedenle klasik dönem Atina’da, 'duhul', erkek yurttaşların ‘ayrıcalığı’ ‘sınıfsal üstünlüğü’ ve hükmetme biçimi, belirgin olarak erkek egemen, sınıfsal ve hiyerarşikti.
Kapitalizm ise pek çok tarihçinin de ifade ettiği gibi ‘çekirdek aile’yi ve heteroseksüelliği zorunlu varsayar. Kapitalizmin arzuladığı emek, aile içinde çoğalacak, disipline olacak bu sayede ölmeyip ayakta kalacaktı. Eşcinsellik burada bir sapmaya yol açmaktaydı.
Yine de baskı ve kimlik verme tarihsel olarak kapitalizmin tek özelliği değil. Diyalektik biçimde baskı ve ezme ilişkisi, bunları anlamlı kılacak bir özgürleşme/özgürleştirme dinamiği içinde varoluyor.
Kapitalizm, üretici güçleri devasa ölçülerde geliştirerek, küçük- kapalı geleneksel/cemaat yapılarını çözerek, kentleşme ve işçileşmeyle, büyük kitlelerin, yığınların kapitalist kar etrafında kümelenmelerini sağlayarak, kapalı cemaatin ufkunun çok dışında büyük ölçeklerde homososyal ortamlar/mekanlar yaratarak ‘çekirdek aile dışında yaşama’ olasılıklarını gündeme getirmiştir.
Böylesine büyük bir alt üst oluş, Komünist Manifesto'da Marx’ın da anlattığı gibi ‘aile’ gibi geçmişin duygusal peçelerini acımasızca yok etmeye mecburdu. Ne ki aynı sebeple baskılama ve ezme kaçınılmazdı.
Materyalist açıklama, moda olduğu üzere indirgemecilik diye küçümsense de eşcinselin bir tip olarak doğuşu, kapitalizmin sömürü ve ezme ilişkileri içinde yer alışı tarihsel bir zemine yaslanmaktadır.
Son iki yazımızda çerçevesini çizmeye çalıştığımız Queer teori ve eleştirisi de en çok bu bağlamda yani kimliğin içeriden bir sorgulaması olarak ve kaçınılmaz biçimde 'sınıf' nosyonunu davet etmesi bakımından önemlidir. Bu anlamda tek yönlü bir ezme-ezilme ilişkisi tanımının, buraya doğacak salt liberal bir 'sana ne, kime ne' yaklaşımının yetmeyeceği, politik olarak kendini 'nefret söylemi' karşıtlığı hudutları içine yerleştirmenin kurtarmayacağı tespit edilmeli.
Eşcinsel bir tiptir ama bir o kadar sınıflı bir karakterdir. Yoksul bir 'ibne' mi yoksa çeşitli tüketim olanakları içinde anlamlanabilecek bir Guppie (kentli mesleki uzmanlık sahibi geyler) misiniz?
Çokça ifade edildiği üzere 'citibanklı' ya da 'millerlı' dev kapitalist şirketlerin gökkuşağı renklerine bezendiği Onur Haftaları, tiksinilen azınlığın piyasa nişine dönüşmesi, DINK'leri (double income no kids) hedef alan kapitalist piyasa, emperyalist ülkelerin şovmen başkanlarının ayağındaki çorapla temsil olunmak vb. pek çok şey sıralanabilir.
İdeolojik planda bir taraftan eşcinsellerin 'tuzu kuru', eğlence delisi, para saçan tipler olarak resmedilmesi, zengin 'ibneler' söylemiyle homofobik-muhafazakar tonlar ama diğer tarafta 'düzeltilmiş'; yoksulluğundan, çıkışsızlığından arındırılmış piyasa nesnesi olarak eşcinsellik vardır.
Bugünün örneklerine dönersek, tipine bakılarak yoldan çevirilen, gözaltına alınıp kuran dinletilen, taciz edilen LGBTİ'ler kapitalizmin iyi bir icracısı olarak AKP Rejimi'nin muhim bir meselesi haline gelmiştir.
Notlar:
1-A.Giddens, Mahremiyetin Dönüşümü, Ayrıntı Yayınları(2010), s.24
2-Hasan Aydın, "Eski Yunan'da aşk, cinsellik ve üreme", Bilim ve Gelecek sayı:100, s.11
3-David M. Halperin, Queer Tahayyül, Kollektif, s.91
Oylar nasıl çalındı?
27-04-2017 12:16
Bu yazının arkasında, 15 bine yakın sayıda gönüllünün emeği durmaktadır. Oy hırsızlığının hikayesi, iki ayı biraz geçen süredir hayatta olan HAYIR ve Ötesi’nin doğumundan önce başlıyor ancak hikayenin son kısmında bu hareketin müdahalesi önemli rol oynadı. Katkısı olan herkese selam olsun…
Hikayemiz, 15 Temmuz ve darbe girişiminin hemen ardından ilan edilen OHAL ile başlıyor.
Saray iktidarı, CHP’nin de destek verdiği Yenikapı mitinginden de aldığı güçle olağanüstü hal ilan etti. İktidar OHAL ilanıyla, kararnamelerle ülke yönetme özgürlükleri askıya alma fırsatını ele geçirdi.
Geldiğimiz nokta itibariyle, başkanlığa geçiş için önü açıldığı/izin verildiği daha da belirginleşmeye başlayan 15 Temmuz Darbesi ve OHAL’in ilanının ardından MHP’den ivedilikle gelen “Başkanlık Sistemi”ne geçiş önerisiyle birlikte siyasi tezgahının unsurları tamamlanmış oldu.
CHP-MHP OPERASYONLARI
MHP’nin genel merkez düzeyinde Saray’a tabi kılınması 15 Temmuz’un öncesine uzanıyor. Referandumda MHP’lilerin verdiği EVET oylarının düşük olduğu düşünülse de, anayasa değişikliği teklifinin gündeme alınabilmesi ve sonra bu partinin genel merkez düzeyinde EVET propagandası yapabilmesi dahi Saray için yeterli bir katkı anlamına geliyordu.
15 Temmuz’dan önce CHP genel merkezi de Saray’ın bir testine tabi tutulmuştu. Milletvekilliği dokunulmazlıklarının yine anayasanın delinmesiyle kaldırılması projesinde CHP genel merkezinin sergilediği tavır, Saray’a bu partinin zayıflıklarını ve kırılganlıklarını yeterince göstermişti. Halkın iradesinin çalınması söz konusu olduğunda CHP’nin duracağı nokta test edilmiş oluyordu.
MHP ve CHP genel merkezleri kıvama gelmişti.
MUHALEFETE DÖNÜK MÜDAHALE
Sıra geçişin önündeki engelleri temizlemeye gelmişti.
2016 Ekim ayının sonlarında Cumhuriyet gazetesine ve hemen ardından HDP’ye yönelik operasyonlar devreye sokuldu.
Böylece, Başkanlık Rejimine geçişe karşı ciddi bir direnç oluşturabilecek iki önemli kurumsal yapının merkezleri tutsak edilmiş oldu.
HDP’ye karşı operasyon, tüm il ve ilçe örgütlerini kapsamakla kalmadı, belediyelere atanan kayyumlar da direnç unsuru olabilecek yerel yönetimlerin etkisiz hale getirilmesini hedefliyordu.
KESK’e üye kamu emekçilerinin görevden uzaklaştırılması, yine kamu görevlisi sıfatını taşıyan unsurların pürüz oluşturmasına karşı ciddi bir ön alma olarak değerlendirilmeli.
Bunlarla beraber, sol-sosyalist hareketlere dönük sistematik saldırı ve baskılar sokağın canlanmasını engellemek, halk tepkisinin oluşmasını engellemek üzere devam etti.
Tüm bu hamleler, evet bizzat kurumları, kurumların kilit isimlerini hedef alıyordu ancak ötesi de vardı. Yapılan faşizan uygulamalar çok geniş kitlelere dönük bir tehditti aynı zamanda.
MEDYA AYAĞI
İşin medya ayağı ise Saray tarafından kolaylıkla halledilebilirdi, öyle de oldu.
Doğan Medya’nın başındaki Mehmet Ali Yalçındağ’ın damat Berat’la yazışmalarının alenileşmesi 15 Temmuz’dan öncesine dayanıyor. Bu yazışmalarda özellikle Doğan grubunun başkanlığa geçiş için var gücüyle çalışacağı mesajı dikkat çekiyordu.
TRT ve Anadolu Ajansı gibi iki büyük kamu kuruluşunun ve havuz medyasının ise Saray’ın borazanlığını yapacakları biliniyordu.
Bu noktada bir şeyin altını çizmekte yarar var: TRT, AA ve havuz medyasının gücünün önemsiz olduğu düşünülebiliyor. Bu büyük bir hatadır.
Elbette, saygınlık, güvenilirlik, objektiflik gibi kriterlerle değerlendirilemeyecek bu medya organlarının bu halleri önemsiz oldukları anlamına gelmiyor. Bunların asıl önemi, çok sayıda haneye ulaşabilmelerinden kaynaklanıyor. Almanya ve Hollanda gerilimleri gibi kepazelikler söz konusu olduğunda yarattıkları gürültünün yalnız AKP-MHP seçmeni açısından değil CHP genel merkezi açısından dahi hizaya getirici bir rolü olduğunu deneyimledik.
PROPAGANDA DÖNEMİ
Referandum için propaganda dönemi başladığında, durum özetle yukarıdaki gibiydi.
Propaganda için ise başta Cumhurbaşkanlığı olmak üzere bütün devlet kurumlarının, yerel yönetimlerin olanaklarının ve neredeyse tüm kamu görevlilerinin kullanıldığını gördük.
Tayyip Erdoğan ile Binali Yıldırım'ın kullanma yetkisinde olan bütçedeki gizli hizmet giderleri, referandumdan önceki mart ayında geçen yılın aynı ayına göre yüzde 20.7 oranında artarak 236 milyon liraya yükseldi.
Kamu gücü kullanılarak, kendi sandık bölgesinde ikamet etmeyen öğrenciler ve mevsimlik işçilerin nakli gerçekleştirilirken, özellikle Kürt mevsimlik işçilerin oy kullanmaya gitmesi, HDP’ye ve belediyelere dönük operasyonlar ile zorlaştırıldı.
Ayrıca, yukarıda medya ayağında anlattığımız ortam meyvelerini verdi.
Bir araştırmaya göre, 1-10 Mart tarihleri arasındaki haber bültenlerinde Cumhurbaşkanlığı’na 53,5, AKP’ye 83, CHP’ye 17, MHP’ye 14,5 saat ayrılırken HDP’ye 33 dakika ayrıldı.
Referandum döneminde TV kanalları YSK’nın denetiminden çıkarıldı ve böylece eşitsizliğe kurumsal bir destek sunulmuş oldu.
Yine YSK, propaganda konusunda bir başka skandal karara daha imza attı.
Seçime girme yeterliliği olan 10 parti dışında hiçbir siyasi/demokratik/bağımsız oluşumun propaganda yapamayacağı konusunda Samsun Valiliği'nce alınan karar, YSK’ya soruldu. YSK böylesi bir rezalete ilişkin topu mülki idarelere bıraktığını açıkladı. Böylece pek çok ilde 10 siyasi parti dışında referanduma ilişkin sözünü söylemek isteyen yurttaşların partileri, örgütleri, inisiyatifleri yasaklamalara, engellemelere, gözaltılara maruz kaldı.
SANDIK KURULLARI VE PUSULALAR
Hırsızlığa zemin hazırlanırken, oylamaların bir başka asli unsuru olan sandık kurulları da ihmal edilmedi.
Siyasi partilerin üye ve başkan verdikleri sandık kurullarından yüzlerce CHP ve HDP temsilcisi keyfi şekilde çıkarıldı. Hiçbir kanuni gerekçe gösterilmeksizin yapılan çıkarmalar için "çevrede iyi tanınmamak” gibi açıklamalar bizzat ilçe seçim kurulları tarafından ifade edildi.
YSK ayrıca, yaklaşık 55 milyon seçmenin olduğu Türkiye’de 73 milyon oy pusulası bastırdığını açıkladı. Önceki dönemlerden hazırlanmış ve elde hazır bulunan pusulalar ve stampalar da seçim döneminde kullanıldı. Bu çok sayıda pusulanın ne işe yaradığı oylama günü anlaşılacaktı.
REFERANDUM GÜNÜ
Yukarıda özetlenen hazırlığın sonuçlarının alınacağı gün gelip çatmıştı.
HAYIR ve Ötesi merkezine gün boyunca, gerek gönüllülerden, gerekse sıradan yurttaşlardan yüzlerce ihbar geldi.
Bu ihbarlar birkaç başlıkta toplanabilir:
- Müşahitlik hakkının engellenmesi,
- Sandık çevresinde silahlı kamu görevlilerinin bulunması,
- Sandık kurullarının devre dışı bırakılması,
- Açık oy kullanılması,
- Kimi sandıklarda yetersiz pusulalar,
- Mühürsüz pusulaların kullanılması.
MÜHÜRSÜZ PUSULA MESELESİ
Bu ihbarlardan mühürsüz pusulalarla ilgili olanı, özellike dikkat çekiciydi. Zira daha önceki seçim ve oylama dönemlerinde çok az sayıda gelen bu tür ihbarlar, görevli avukatların devreye girmesiyle bir sonuca ulaştırılabiliyordu. Ancak 16 Nisan’da çok sayıda gelen bu tür ihbarlara, YSK’nın 16.20 sularında verdiği bir karar eklenince işin rengi değişmiş oldu.
YSK AKP’nin talebine olumlu yanıt verdi ve mühürsüz pusulaların da kabul edileceğini açıkladı.
Her türlü hileye açık bir ortam hazırlayan mühürsüz pusulaların geçersiz sayılacağı, 298 Sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 98. ve 101. maddelerinde kuşkuya yer bırakmayacak şekilde açıklanmış olsa da YSK kanun maddelerini tanımayacağını ilan etti.
ANADOLU AJANSI'NIN MANİPÜLASYONU
Bu kararla ilgili itirazlar başlarken, 17.00’de tüm Türkiye’de oy verme işlemi sona erdi. Gönüllülerimizden gelmeye başlayan veriler ve HAYIR’cı muhalefet partilerinden aldığımız bilgiler, HAYIR’ın hem Doğu’da hem Batı’da ciddi bir ağırlığı olduğunu gösteriyordu.
Anadolu Ajansı ise haber kanallarına çok uzun bir süre bilgi akışı sağlamadı.
Normalde 18.00-18.15 sıralarında başlaması gereken akış ancak 19.00 sularında ve büyük bir manipülasyonla başladı.
Referandum gibi, partilerin oylanmadığı ve Türkiye’nin doğusunun da batısı gibi HAYIR dediği bir ortamda, Anadolu Ajansı’nın yaklaşık bir saatlik bir süreyi, EVET oylarının baskın olduğu sandıkları ayıklamakla geçirdiği ve servise böyle başladığı anlaşıldı.
Dahası, Anadolu Ajansı’nın servis ettiği verilerde özellikle 20.00’den sonra düzeltme çabasının olduğu anlaşılmaktadır. Açılan sandık sayısı ve bununla paralel gitmesi gereken seçmen sayıları arasındaki tutarsızlıklar özellikle dikkat çekicidir.
AÇIK SAYIM İLKESİNİN İHLALİ
Oyların sayılması sırasında yine çağrı merkezimize gelen ihbarlar ve HAYIR’cı siyasi partilerden aldığımız bilgiler üzerinden, çok sayıda sandıkta yurttaşların ve siyasi parti gözlemcilerinin sayımı izlemelerinin bizzat kolluk güçleri tarafından engellendiğini öğrendik. Böylece hem gizli oy hem de açık sayım ilkelerine ilişkin ciddi bir ihlal oluşmuş oluyordu.
Referandum akşamı, YSK’nın kanuna aykırı mühürsüz pusulalar kararı ve açık sayım ilkesinin ihlali üzerine yaptığımız itirazlarla, pusula bilgilerinin merkezimize aktarılmasının sağlanmasıyla ve AA’nın manipülatif veri akışının milyonlarca HAYIR’cı üzerinde yarattığı olumsuz havayı dağıtmakla uğraştık.
Dahası, yine HAYIR ve Ötesi merkezinde bir ekip, yedek pusula meselesi üzerine kafa yoruyor ve ortadaki tutarsızlıkların anahtarının yedek 18 milyondan fazla pusulanın olabileceğine ilişkin veri topluyordu.
Ortada ciddi bir sorun olduğu anlaşılıyordu.
Ancak, önce Binali Yıldırım, ardından Tayyip Erdoğan ve son olarak YSK Başkanı, bir oldu-bittiyle, referandumun EVET lehine sonuçlandığını ilan ettiler.
Yapılmak istenen fiili başkanlık dayatmasını, fiili başkanlık ilanıyla taçlandırmaktı.
HIRSIZLIĞIN KANITLARI
17 Nisan’ın ilk saatlerinden itibaren işimiz, topladığımız tutanakları ve YSK’nın sunduğu verileri analiz etmek oldu.
Mardin’den gelen bir ihbar bizim açımızdan kuşkunun nerede yoğunlaşması gerektiğine ilişkin ön açıcı oldu. Mardin’den gelen bilgi birkaç sandıkta muhtarların tüm pusulaları kendilerinin doldurduğu yönündeydi.
Bunun üzerine, blok oy kullanılan alanları tespit etmeye giriştik ve hırsızlığın hikayesi oluşmuş oldu.
Operasyon şu şekilde yürütüldü:
- Özellikle Doğu, Güneydoğu ve İç Anadolu’nun belli bölgelerinde sandık kurullarının yapısı blok oy ve yedek pusula kullanımını sağlayacak şekilde belirlendi. Böylece 961 sandıkta kullanılan oyların tamamı EVET lehinedir. Ve bu sandıkların yüzde 30’unda yurttaşların tamamı hatta fazlası oy kullanmış gibi görünmektedir.
- Çoğunluğu bu bölgelerde olmak üzere 7 bin 48 sandıkta, tüm yurttaşlar ve hatta daha fazlası oy kullanmış görünüyordu.
- AKP/Saray iktidarı, devlet olanakları, kolluk kuvvetleri ve YSK hep birlikte, Türkiye’nin pek çok noktasında açık sayım ilkesinin ortadan kalkması, mühürsüz ve yedek pusulaların kullanılması için gereken ortamı hazırladı.
- Yapılabilen yerlerde sandığa gitmeyen yurttaşların tamamı (7 bin 48 sandık), yapılamayan yerlerde ise bir bölümü yerine oy kullandırılarak EVET lehine bir sonuç yaratıldı.
- Bu operasyon sırasında ölülerin dahi kullanıldığı anlaşılmaktadır. Zira, yurttaşların tamamının oy kullandığı sandıkların yalnızca 10 (on)’unda yaptığımız bir araştırma dahi, hayatını kaybetmiş bir yurttaşı tespit edebilmemizi sağlamıştır.
- Bunun açık kanıtları 7 Haziran-1 Kasım-16 Nisan karşılaştırmalı analizinde kendini göstermiştir. 7 Haziran’da oyların yüzde doksan beş ve üstünün CHP-HDP lehine kullanıldığı çok sayıda seçim bölgesinde önce 1 Kasım’da ciddi bir kırılma yaşandığı ve ardından 16 Nisan’da 0 veya 0'a yakın HAYIR oyunun çıktığı görülmektedir.
- Bu operasyonun 1 Kasım seçimlerinde de kısmen işletildiği, yaptığımız karşılaştırmalı analizlerde kendini göstermektedir. 1 Kasım’da hep MHP ve Saadet Partisi seçmenlerinden AKP’ye dönük akış senaryosu üzerinde durulmuştu. Ancak gördüğümüz, o seçimde de bir sandık başı operasyonu ile şimdi HAYIR’cı olan/olması mümkün yurttaşın iradesinin sandığa yansıtılmadığıdır.
- Her oylamada, tercihlerin sandıklardaki oranları üzerinden yapılan istatistiki çalışma bir çan eğrisi çıkarmak zorundadır. Buna göre örneğin sandıklardaki “HAYIR”ların yüzdeleri belli dilimlerle grafikleştirildiğinde yüzde 0 ila 5 arasında “HAYIR” oyunun çıktığı sandıklar ile yüzde 95 ila 100 oranında “HAYIR” çıkan sandıkların dilimi çok küçük, daha ortalama değerlerde ise bu dilimin giderek büyümekte olduğu görülür. Böylece, ortadaki bölmelerin yüksek, uçlardaki bölmelerin alçak olduğu bir çan eğrisi şekli oluşur. Bu şeklin oluşmadığı, durumlar anormal sayılır. Sınavsa, iptal edilir. Yani, ortalama puan alanlar kadar çok sayıda öğrenci 100’e yakın puan alıyorsa ortada bir şaibe var demektir.
16 Nisan’da bu olmuştur. EVET’in yüzde 95 ve üstü olduğu dilim oldukça yüksektir. Bu dilimdeki yüksekliğin yalnızca bir işaret olduğu, operasyonun büyüklüğü düşünüldüğünde, EVET dilimlerinin tamamının boyunun hileli yöntemlerle uzatıldığı söylenebilir.
YAPILMASI GEREKENLER
Resmin bütününün görülmesi için devlet olanaklarının kullanılması gerekmektedir.
Ancak önce yapılması gereken işler vardır:
- Referandum iptal edilmelidir.
- Skandal "mühürsüz oy" kararı geri alınmalı, bu kararda imzası olanlar soruşturulmalıdır.
- Yedek pusulaların akıbeti açıklanmalıdır.
- Mühürsüz ve yedek oy kullandıran görevliler ve yurttaşların iradesinin sandığa yansımasını engelleyenler hakkında soruşturma açılmalıdır.
HAYIR kazanmıştır. Gelecek HAYIR’cılarındır!
Konuyla ilgili ayrıntıları HAYIR ve Ötesi'nin Referandum Raporunda görebilirsiniz. http://hayirveotesi.org/rapor
Suriye saldırısından önce ve sonra: ABD’de durum
Suriye saldırısı gerçekleştikten sonra, ABD’nin müesses nizamı (establishment), Trump karşıtı pozisyonundan geri adım atmış gibi görünüyor. Görünen, gerçek olsaydı bilime gerek kalmazdı. Marx, bu cümleyi boşuna söylememiş olsa gerek.
20-04-2017 08:45
ABD müesses nizamını anlamak için İngiliz Marksist tarihçi Eric Hobsbawn’dan bir alıntı yapmakta fayda var. Hobsbawn’ın öz yaşam öyküsünü anlattığı kitabı, Tuhaf Zamanlar’da establishment’ı şu cümle ile tarif ediyor: “ABD, en azından toplumsal hayatı itibariyle, vasatlarla işlemeye ayarlı bir ülkedir.”1
Egemen ideolojinin ortalamacılık olduğu merkezkaç kuvvetlerin ise, bu ortalamaya yaklaştığı anda siyasal ve toplumsal alanlarda kendine yer bulabildiği bir ülke ABD. Hobsbawn’ın tanımını biraz daha ileri götürürsek, bu ortalamacılığın ABD’nin emperyalist sistemde hegemon güç veya devlet olmasındaki payının yadsımamamız gerekir.
Bununla birlikte, Trump’ın iktidara gelişini emperyalist sistemde yeni açılan bir dönemin eşiği olarak belirleyecek olursak, ABD’nin müesses nizamının Suriye saldırısına öncesi ve sonrasıyla verdiği ‘değişik’ tepkileri, bütünlüklü bir perspektifle yorumlamak elzemdir.
Saldırıdan Önce
2008 krizi ve ona karşı geliştirilen politikaların, 2012 yılından başlayarak yeni bir tıkanıklığa doğru evrilmesi emperyalist sistemde ama özellikle sistemin merkez ülkeleri olan coğrafyalarda kırılmaları beraberinde getirdi. Bu kırılmaların, sistemin hegemon gücü ABD’ye yansımaması düşünülemezdi. Diğer bir deyişle Trump’ın iktidara gelişini, bu kırılmaların bir sonucu olarak görebiliriz. Elbette bu sonucu, emperyalizm ve kriz bağlamında değerlendirmek gerekir. Tam da bu noktada, Trump’ın yükselişini anlamanın yolunun bitmekte olanı anlamaktan geçtiğini hatırlatmakla yetinelim.
Trump seçildikten sonra, ABD müesses nizamının Trump’ı nasıl yorumladığına bakalım. Bunun için, sadece ABD’de değil tüm dünya sermaye sınıfları için bir ideoloji üretim merkezi olan Economist dergisinin Trump seçildikten sonra yayımlanan sayısındaki baş yazısı2 oldukça anlamlı bir zemin sunuyor.
Başyazı The New Nationalism (Yeni Milliyetçilik) adını taşıyor ve Trump’ı bir anomali olarak görüyordu. Clinton-Trump karşılaştırması temelinde, Clinton’ı “küreselleşme yanlısı”, özgürlükçü ve neo-liberal çizginin, Trump’ı ise “küreselleşme karşıtı”, milliyetçi ve neo-liberalizm karşıtı çizginin temsilcisi olarak tanımlamaktaydı. ABD özelinde pek çok yazılı ve görsel burjuva medyası için benzer bir durum söz konusuydu. Trump’ın iktidarı belirsizliği beraberinde getirmişti. Oysa müesses nizam için belirsizlik bir bakıma ölüm demektir. Yine Hobsbawn’a dönelim o halde. Hobsbawn, yukarıda bahsettiğimiz kitabında, belirsizliğin ABD müesses nizamı için ölüm anlamına geleceğini şu cümlelerle anlatıyor: “ABD, siyasi hayatım boyunca, Franklin Delano Roosevelt, Kennedy ve Nixon gibi üç muktedir başkandan sonra başkanlık makamına, ne bu görev için gereken nitelikleri taşıyan ne de bu görevi yapması beklenen kişilerin apar topar getirildiğini ama (buna rağmen) bu kişilerin ABD ve dünya tarihinde gözle görülür bir farklılık yaratmadığını gördüğüm yegane ülkedir. Bu açıdan bakıldığında yüksek siyaset kavramının üstünlüğüne ve büyük insanlara inanan tarihçiler ABD'yi anlamlandırmak konusunda güçlük yaşarlar.”3
Hobsbawn’ın belirsizliğin ölüm demek olduğunu veciz cümlelerle anlatmasından hareketle, Trump ile müesses nizamın birbiriyle çatışmaması düşünülemezdi bile. Bu çatışma, ABD sermaye fraksiyonları arasındaki çıkar çatışmasından ya da ‘burjuvazinin iç savaşı’ndan ayrı düşünülmemeli. Bu çatışma önce, Trump’ın başkan seçilmesinde Rusya komplosu ile Trump’ın meşruluğunu sorgulamaya çalışmış, Michael Flynn gibi Trump için hayli önemli bir siyasal figürü siyaset dışına atmış, Obamacare ve Göçmenlik Karşıtı Yasası’nın iptali ile en üst seviyeye çıkmıştı. Tüm bu süre zarfında, Trump’ın başkan olarak bir dönemi doldurup doldurmayacağı yüksek sesle tartışılmaya başlanmıştı.
Saldırıdan Sonra
Tüm bu kargaşa ve kaosta, Trump’a can simidini Suriye’de gerçekleşen kimyasal saldırı uzattı. Suriye’deki saldırının faillerinin kimler olduğunu uzun uzadıya anlatmamıza gerek yok, herkesin malumudur. Lakin yine de, kimyasal saldırının ve sonrasında gerçekleşen tiyatronun detaylarını öğrenmek isteyenlere, Serhan Kayır’ın geçen hafta yayımlanan yazısını4 şiddetle tavsiye ederim.
Can simidi dedik. Açalım. Trump, Ortadoğu’da birinci öncelik olarak islamcılık ve ona karşı mücadele olarak belirlemiş, bu doğrultuda Suriye’de rejim değişikliği stratejisini rafa kaldırmış, Suriye Devlet Başkanı Dr. Beşşar Esad’ın islamcılıkla mücadelede desteklenmesi eğilimini yüksek sesle söylemeye başlamıştı. Bunun getireceği belirsizliklerin, ne türden sonuçlar doğuracağı elbette müesses nizam için kabul edilebilir değildi. ABD emperyalizmi, 1945 sonrasında kendini ‘demokrasi ve insan haklarının gelişimi’ adına demokrasi ihraç etmekle meşrulaştırmıştı. Bunu gerekçe göstererek, Latin Amerika’dan Afrika’ya, Ortadoğu’dan Uzakdoğu Asya’ya askeri-siyasi-ekonomik çeşitlilikte müdahalelerde bulunmuştu. Bu ABD başkanı kim olursa olsun, ABD emperyalizmi için bir kırmızı çizgidir. Trump’ın bu kırmızı çizgiyi aşmaya çalıştığını söylemiyoruz elbette. Sadece, kimi yöntemsel farklılılarının bulunduğunu lakin dünyanın içinde geçmekte olduğu dönem itibariyle, bu yöntemsel farklılıkların tolere edilmemesinin olasılık dahilinde olduğunu söylüyoruz. Trump, Suriye’de işlerin bu aşamaya gelip karmaşık bir hal almasının birinci sorumlusu olarak ABD müesses nizamının bugüne kadar uyguladığı ‘yanlış politikaları’nı sorumlu tutması ve Suriye’deki kimyasal tiyatrosuna ilişkin attığı tweetinde yaşanan trajedinin ‘Obama’nın politikalarının aptallığı’nın bir sonucu olduğunu beyan etmesi bu açıdan manidardır.
Suriye’ye saldırmakla birlikte Trump’ın dış politikada ne demek istediğini geçen haftada değinmiştik.5 İç politikada ise, ABD müesses nizamına, kimi yöntemsel farklılıklarımız olsa da temelde aynı şeyi savunuyoruz mesajını vermiş oldu. Ki saldırı sonrasında, yayın organlarından tutun da, Cumhuriyetçi ve Demokrat siyasetçilere kadar pek çok ‘Trump muhalifi’nin Trump’ın arkasında hizaya geçmiş olması bu mesajın alındığının bir kanıtıdır.
Son olarak, Trump ve müesses nizam birlikte hareket etme konusunda önemli bir virajı almış oldu. Ama henüz bir uyumdan söz edemiyoruz. Trump’ın, Steve Bannon gibi bir ideologunu Ulusal Güvenlik Konseyi (bizdeki MGK) görevinden azletmesi çatışmanın farklı dozlarda devam ettiğini gösteriyor.
- Eric Hobsbawn; Tuhaf Zamanlar syf:409
- http://www.economist.com/news/leaders/21710249-his-call-put-america-first-donald-trump-latest-recruit-dangerous
- Eric Hobsbawn; Tuhaf Zamanlar syf:409
- http://ilerihaber.org/icerik/bir-kimyasal-saldiri-yalani-daha-kliseler-dekorlar-sahneler-70475.html
- http://ilerihaber.org/icerik/ortadogudan-asya-pasifike-emperyalizmin-kriz-cografyalari-70474.html