Doğumun ne zaman başlayacağını belirleyen etkenler halen tam olarak bilinmese de, artık dış dünyada yaşama olgunluğuna erişen çocuktan anneye, çocuk organlarından anne organlarına (organ communication system), giden bir takım uyarıların doğumu başlattığı (böbrek üstü bezi, beyin sapı hormonları vb) düşünülmektedir. Buna karşın elimizde, doğumu sağlayan fiziki güçler hakkında yeterli bilgi vardır. Bu mekanizma temel fizik kuralları ve biyolojik olaylarla açıklanabilir.
Doğum mekanizması;
- Doğumu iki temel faktör belirler;
- Bebek (düşük ve aşırı kilolu)
- Doğum kanalı (uygun genişlik ve şekilde veya dar, şekli bozuk olabilir)
Doğumu sağlayan kuvvetler:
- Rahim adalesinin (myometrium) oluşturduğu itme gücü
- Yer çekimi
- Bebek
- Annenin pelvis (leğen kemiği) yapısı
- Yumuşak dokuların (karın, kasık kasları ve bağlar) katkısı olarak sayılabilir. Bebek bu mekanizma içerisinde kemik pelvis ve yumuşak dokuların oluşturduğu doğum kanalını yavaş yavaş açarak ilerler.
Bebek, doğum kanalından geçerken;
- Kanalının şekline uyum gösterir (baş ve göğüs kafesi sıkışır, şekil değiştirir)
- Mekanik kanunlara göre en az dirençle karşılaşacağı pozisyonlara girerek zoru başarır.
Normal yolla doğan bebeklerin başları uzar, sivrileşir, yüzde kafa derisinde göz kapaklarında şişlik (ödem, su toplaması) oluşur. Bebeğin kafa kemikleri kaynamamış ve yumuşak olması nedeniyle genellikle bu değişiklikler kalıcı izler kalmadan kısa sürede düzelir. Bu itme hareketleri sırasında özellikle kafanın önde gelen kısmında basınç farkına bağlı daha fazla şişer, bu şişliğe bosse ismi verilir. Eğer basınç farkı çok fazla olursa (vakumla doğum) ve uzun süre devam ederse kafa kemiklerinin zarı kemikten ayrılır ve sefal hematom denilen içi kanla dolu bir kese oluşabilir. Bosse 1-2 gün içinde seal hematom 2-3 haftada kendiliğinden iyileşir. Ancak bebek diğer organ yaralanmaları (kafa içinde kanama, kemik kırıkları) açısından dikkatle bir hekim tarafından takip edilmelidir.
Doğum kanalından geçerken sırasıyla;
- Fleksiyon( Eğilme, baş göğse doğru eğilir)
- Rotasyon (bebeğin başı bir vida hareketiyle dönerek iner)
- Fleksiyon (baş arkaya doğru getirikir fleksiyonın tersi hareket yapar)
- Dışa dönme (baş vida gibi dönme hareketini tamamlar)
Basitçe bebeğin ilerlerken almış olduğu şekiller ve doğum mekanizmasından bahsettikten sonra ağrı mekanizması ve asıl itici gücün ne olduğundan ayrıca doğumu başlatan mekanizmanın ne olduğundan bahsedilmesi gerekir.
Doğumu başlatan mekanizmanın ne olduğu bugün bile tam aydınlatılamamıştır. Ama birçok neden gözükmektedir;
- Bebeğin yeterince büyümesi
- Bebek eşinin yaşlanması
- Arka hipofiz bezinde doğum ağrılarını başlatan oksitosin hormonunun salgılanması
- Önden gelen bebek kısmının ve su kesesinin rahimin alt Segmentine basınç yapması gibi birçok neden sayılabilir. Birçok nedenle birlikte doğuma hazırlanan rahmin arka Hipofiz bezinden salgılanan oksitosin hormonu ile kasılmaya (doğum ağrılarının) başlaması karmaşık bir olaydır. Bebeğin içinde bulunduğu kese sıvı ile doludur. Rahim kasılmalar ile su kesesinde basınç artar ve bu basınç her yöne eşit şekilde yayılır. Rahmin ağzı ve alt bölgesi ağrılara katılmazlar, hidrolik basınç etkisiyle bu bölgelerde gerilme, incelme ve sonrasında açılma meydana gelir. Rahim kasılmalarına ek olarak bebeğin başı kanalında ilerlerken, makata yaptığı basınç tıpkı defekasyon (büyük abdest) sırasındaki gibi refleks ıkınmalara neden olur. Böylece basınç diafragmanı istemli ve istemsiz (refleks) kasılmalarının etkisi ile artan karın içi basıncı bebeğin dışarı çıkmasını sağlar.