Omurgalı Hayvanlar ve Omurgalı Hayvanların Özellikleri
Omurgalılar, dünya üzerinde tüm ekosistemlerde koloniler hâlinde veya bireysel yaşar.
Omurgalıların en ayırıcı özelliği, vücutlarının sırt kısmında birbirini takip eden
omurlardan yapılmış bir omurgaya sahip olmalarıdır. Bu yapıdan dolayı bu gruba dâhil
olan canlılar, omurgalı (kordata) olarak adlandırılır.
- Embriyonik gelişim sırasında sırt bölgesinde bulunan notokord, gelişerek omurgayı
oluşturur.
- Vücudun sırt kısmında bir sinir kordonu bulunur.
- Embriyonik gelişimin ilk evrelerinde solungaç yarığı görülür.
- Kemik ya da kıkırdaktan oluşan bir iç iskelet bulunur.
- Sinir sisteminde beyin ve omurilik yapıları görülür.
- Kalpleri en az iki, en çok dört odacık ihtiva eder.
- Kapalı dolaşım sistemi görülür.
- Boşaltım organları böbrektir. Boşaltım atıkları amonyak, üre veya ürik asittir.
- Suda yaşayanlarda solungaç, karada yaşayanlarda akciğer solunumu görülür.
- Solunum pigmenti hemoglobin alyuvar içinde olup, kanları kırmızı renklidir.
- Besinlerini katı parçalar hâlinde alıp çiğneyerek yutan omurgalıların otobur, etobur,
hem otobur hem etobur olan türleri vardır.
- Omurgalıların tümü eşeyli yolla ürer.
- Balık ve iki yaşamlılarda dış döllenme; sürüngen, kuş ve memelilerde iç döllenme
görülür.
- Bazılarında yavru bakımı vardır.
- Balıklar, iki yaşamlılar (amphibiler), sürüngenler, kuşlar ve memeliler olmak
üzere beş sınıfta incelenirler.
Balıklar
Balıklar, tatlı ve tuzlu sularda yaşar. Köpek balığı, çekiç balığı, vatoz gibi türlerinde
kıkırdaktan; hamsi, sazan, levrek gibi türlerinde kemikten yapılmış iç iskelet bulunur.
Solungaç solunumu yapar. Kalpleri bir kulakçık ve bir karıncık olmak üzere iki odacıklıdır.
Vücut ısıları, dış ortam sıcaklığına bağlı olarak değişen canlılardır. Köpek balıkları gibi
bazı balıklar hariç diğer tüm balıklarda dış döllenme ve dış gelişme görülür. Genelde yavru
bakımı yoktur.
Denizlerimiz balık türü bakımından çok zengindir. Su ürünleri avcılığı yapan balıkçıların
av yasaklarına uymaları ve bu konuda bilinçli, dürüst davranmaları gerekir.
İki Yaşamlılar
İki yaşamlılar, tatlı sularda ve nemli karasal bölgelerde yaşamaya uyum sağladığından
bu şekilde adlandırılır. Ayrı eşeyli canlılardır. Döllenme ve embriyonel gelişmeleri suda
gerçekleşir. Embriyonel gelişimini tamamlamadan yumurtadan çıkan yavrulara larva adı
verilir. Larvalar, başkalaşım (metamorfoz) geçirip ergin kurbağalara dönüşür. Larvalar
suda yaşar ve akciğer solunumu yaparlar. Erginleri ise deri ve akciğer solunumu yaparlar.
Kalpleri iki kulakçık ve bir karıncık olmak üzere üç odacıklıdır. Vücut ısıları, dış ortam
sıcaklığına bağlı olarak değişir. Kış uykusuna yatarlar. Yavru bakımı görülmez.
Sürüngenler
Omurgalılar içerisinde karasal hayata uyum sağlayan ilk gruptur. Karada ve suda
yaşayan türleri vardır. Vücutları, keratinden yapılmış pullarla ve kemiksi plakalarla kaplıdır.
Kertenkele ve yılanlarda pullu deri, büyümeyi engellediğinden zaman zaman yenilenir,
buna deri (gömlek) değişimi denir. Akciğer solunumu yaparlar. Sürüngenlerin büyük
çoğunluğunun kalpleri iki kulakçık ve bir karıncık olmak üzere üç odacıklıdır. Hepsinin
vücudunda karışık kan dolaşır. Vücut sıcaklıkları çevre sıcaklığına bağlı olarak değişen
ayrı eşeyli canlılardır. İç döllenme ve dış gelişme görülür.
Kuşlar
Vücutları keratinden yapılmış pul, tüy ve teleklerle kaplı canlılardır. Beslenme
tipine göre gagaları; delmeye, parçalamaya ve yakalamaya uyum sağlayacak biçimde
şekillenmiştir. Kuşlar akciğerler solunumu yaparlar. Ayrı eşeyli canlılardır. İç döllenme ve
dış gelişme yapan kuşlar yumurta ile çoğalır. Kuluçkaya yatma ve yavru bakımı görülür.
Kapleri iki kulakçık ve iki karıncık olmak üzere dört odacıklıdır. Vücut ısıları sabittir.
Memeliler
Yunus, balina gibi suda yaşayanların dışındaki memeli canlıların genelinde vücut; ısı
kaybını engelleyen, kıllardan oluşan, kalın bir örtüyle kaplıdır.
Üyeler, yaşadığı ortama uygun olarak tutma, koşma, yakalama, uçma, yüzme gibi
fonksiyonları yerine getirecek şekilde değişime uğramıştır. Kalpleri iki kulakçık ve iki
karıncık olmak üzere dört odacıklıdır. Sıcakkanlı hayvanlardır. Akciğerler solunumu
yaparlar. Akciğerlerinde alveoller bulunur. Olgun alyuvarları çekirdeksizdir. Karın ve göğüs
boşluğu kaslı bir diyaframla birbirinden ayrılır. Memeliler çoğunlukla iç döllenme ve iç
gelişme ile ürer. Birçoğunun ana rahminde, embriyonun beslenmesini sağlayan plasenta
bulunur. Bazı türlerinde gelişimini tamamlamadan doğan yavru, gelişimini süt bezleri
bulunan özel bir kesede tamamlar. Memeliler çoğunlukla yavrularını doğurur ve sütle
besler. Uzun süren bir yavru bakımı görülür.
Yaz aylarında hayvan
dostlarımızı unutmamalıyız.
Su ihtiyacının arttığı sıcak
havalarda sokak hayvanları
ve kuşlar için evimizin
önüne içi su dolu kaplar
bırakabiliriz.
Bilimsel bilgiler güvenilir olmasına rağmen kesin, değişmez ve mutlak değildir. Bilim, sürekli
değişime ve gelişime açıktır. Bilimsel bilgiler; teknoloji ve bilgi düzeyindeki ilerlemelerle,
yeni bulguların ortaya konulmasıyla, eski bulguların yeniden yorumlanmasıyla,
sosyokültürel değişimlerin etkisiyle değişebilir. Paradigma değişimleri de bilimsel bilgilerin
değişmesini sağlar. Yeni bir bulgu ortaya çıktığında mevcut bilgi düzeltilir veya yenilenir.
Örneğin mantarlar, 1960’lı yıllara kadar bitkiler âlemi içinde sınıflandırılırken yeni bulgulara
ulaşılmasıyla günümüzde ayrı bir âlem olarak sınıflandırılmaktadır. Bilimsel bilginin
değişime açık yapısı, bilimin ilerlemesini sağlayan önemli bir özelliktir.