El mantarı kozmetik bir sorun olmasının yanı sıra, ciddi fonksiyonel bozukluklara da yol açabilir. Diğer mantar türlerine kıyasla daha nadir görülen bu cilt sorunu, eldeki kızarıklık, kaşıntı, pullanma ve kabarcıklar gibi belirtilerle kendini gösterir.
Özellikle Trichophyton rubrum ve Trichophyton mentagrophytes gibi mantar türlerinin neden olduğu el mantarı (tinea manum), bazen bir elin bazen de her iki elin birden etkilendiği bulaşıcı bir cilt hastalığıdır. Mantarların giriş noktaları çoğunlukla el derisindeki mekanik hasarlı alanladır.
Muhtemelen hastaların çoğunda, daha önce el egzaması nedeniyle hasarlı bir cilt bölgesi söz konusudur. El mantarı ayrıca temas ya da yayma yoluyla bulaşabilir. Bir kişide bu mantar enfeksiyonu varsa, enfeksiyon kapmak için genellikle basit bir el sıkışma bile yeterlidir.
El Mantarı (Tinea Manum) Nedir?
Eldeki mantar hastalığını tanımlayan tinea manum, deri mantar patojenlerinin neden olduğu bir cilt enfeksiyondur. El mantarı dermatofitler tarafından tetiklenir. Bu filamentli mantarların iki türü enfeksiyonların mutlak çoğunluğunu oluşturur. Birincisi ve en önemlisi Trichophyton rubrum, ikincisi ise Trichophyton mentagrophytes mantarıdır.
Enfeksiyon önce ayak mantarı veya tırnak mantarı olarak gelişip, daha sonra ele yayılabilir. Akut olarak ortaya çıkan el mantarı, ilerleyen süreçte sıklıkla kronik bir mantar enfeksiyonuna dönüşür. Ayrıca uzun süre devam ederse, enfeksiyon ikinci ele yayılabilir.
El mantarının en yaygın şekli hiperkeratotik-skuamöz formdur. Bu süreçte küçük kabarcıklar gelişir, kabarcıklar hızla kurur ve ardından yuvarlak, pullu lekelere dönüşür. Deri çizgileri boyunca ince pul pul kaplamaların oluşması da mümkündür. Daha sonra enfeksiyon devam ederse, avuç içlerinin tamamı kalın pullarla kaplanabilir.
El Mantarı Neden Olur?
Aslında el mantarının açıkça bilinen bir patogenezi yoktur. Bilinen, dermatofitlerin çevrede birçok yerde bulunduğudur. İnsandan insana, hayvandan insana, yerle temas yoluyla veya umumi duşlar, yüzme havuzları, spor salonları ve egzersiz minderleri gibi alanlardan temas yoluyla bulaşabilirler.
Bu arada, patojenle temasa rağmen sağlıklı ciltte enfeksiyon normalde oluşmaz. Semptomların ortaya çıkması için daha ileri belirleyici faktörler gereklidir. Zayıf bağışıklık sistemi, ayak mantarı, yaşlılarda kronik hastalıklar veya dolaşım bozuklukları bunlara örnek olarak gösterilebilir.
El mantarı esas olarak bağışıklık sistemi düzgün çalışmadığında, önceden var olan hastalıklarla (örneğin diyabet) veya bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar kullanıldığında gelişir. Olgunlaşmamış bağışıklık sistemi olan çocuklar ve yaşlılar daha sık etkilenir.
Atlet ayağı ya da sporcu ayağı olarak bilinen durumlar da el mantarının nedeni olabilir. Ayaklarında bu tür mantar enfeksiyonu olan bireyler genellikle kaşıntıdan muzdariptir. Kaşıma ile birlikte patojenler ellere ulaşır. Daha sonra eller yıkanmazsa, mantarların elleri kolonize etme ve enfeksiyonu tetikleme olasılığı yüksektir.
El Mantarı Belirtileri
Mantar ilk olarak el parmakları arasında, yani sürtünme, nem ve ısının fazla olduğu yerlerde ortaya çıkar. İlk başta sadece kızarıklık ve hafif kaşıntı fark edilir. Daha sonra kaşıntı ağrıya dönüşür ve cilt pul pul olur. Bazen de beyazımsı bir kaplama oluşur.
Ek olarak, bazı el mantarı formlarında küçük, kaşıntılı kabarcıklar meydana gelir. Bunlar genellikle avuç içi ve parmak uçlarında bulunur. Süreç ilerledikçe, bu veziküller birlikte büyür ve avucun tamamını kaplayabilen geniş, pullu cilt alanları oluşturur.
Elin arkası tinea manustan etkilenirse, genel cilt mantarında olduğu gibi belirgin kenarlara sahip kırmızımsı bölgeler ortaya çıkar. Avuç içi uzun bir süre boyunca yoğun pullarla kaplanırsa ve bunlar küçük su dolu ağrılı kabarcıklara dönüşürse, elin işlevi (özellikle nesneleri kavrama) ciddi şekilde bozulur.
El Mantarı Ne Kadar Bulaşıcıdır?
Bu mantar türünün topraktan veya hayvanlardan insanlara bulaşma riski oldukça nadirdir. Bulaşma, çok daha sık zaten hasta olan kişiler aracılığıyla gerçekleşir. Mantar ayrıca (nemli) egzersiz minderleri gibi patojenler içeren nesneler yoluyla dolaylı olarak da bulaşır. Bununla birlikte, bir el mantarı ile enfeksiyon riski de nispeten düşüktür.
El mantarı bulaşıcı hale gelirse, risk altındaki kişi yüksek miktarda mantara maruz kalmış olmalıdır. Ayrıca eller cildin zayıf alanları arasında bulunur ve mantarlar kolayca yerleşebilir. Genel olarak, bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerin el mantarına yakalanma riski daha yüksektir.
Elleri çok terleyen, örneğin eldiven giyen veya nemli bölgelerde yaşayan kişilerde enfeksiyon kapma riski artar. Bunun nedeni mantarların nemli alanlarda daha iyi çoğalabilmesidir. El mantarı ile enfeksiyon riski nispeten düşük olsa bile, enfeksiyon riskini mümkün olduğunca azaltmak için hasta insanlarla doğrudan temastan kaçınılmalıdır.
El Mantarının Tedavisi
Ciltteki mantar enfeksiyonları genellikle antifungal ilaçlarla tedavi edilir. Bunlar, mantarlara karşı yönlendirilen ve çoğalmalarını önleyen veya etken maddeye bağlı olarak onları öldürebilen antibiyotiklere benzer ilaçlardır. Cilt mantarının tedavisindeki zorluk, derinin doğası gereği nüfuz etmesi zor bir bariyer olmasıdır. Ciltte mantarların kolayca saklanabileceği birçok alan bulunur. Tırnak mantarı söz konusu olduğunda, bu durum daha da tehlikelidir.
Yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı, bir el mantarını güvenli bir şekilde tedavi edebilmek için uzun süreli, sürekli ve tutarlı tedavi gereklidir. Sadece üç ila dört hafta sonra cildin üst katmanları tamamen dökülür ve yenilenir. Bu süre zarfında lokal bir antimikotik uygulaması ile mantarın çoğalması ve büyümesi engellenirse, hasta el mantarından kurtulur.
Çoğu durumda, doktor tarafından reçete edilen topikal terapiler tedavide tamamen yeterlidir. Öte yandan, yoğurt, sarımsak, sirke veya çay ağacı yağı gibi ev ilaçları ile kendi kendine tedavi tavsiye edilmez. Çünkü sirke ve sarımsak gibi agresif maddeler, zaten zarar görmüş cilde daha fazla zarar verir. Bu, bakteriler gibi diğer mikroplara erişimi büyük ölçüde kolaylaştırır ve eşlik eden enfeksiyonlar oluşabilir.