- 27 Ağustos 2018, Pazartesi 15:06
Fatih KalenderFIKHÎ SUÂLLERE CEVAPLAR
1. Soru:
Bir finans kurumunun kredi kartını kullanıyorum. Belli bir rakamın üzerinde alış-veriş yaptığımda banka bana mesaj gönderiyor. Örneğin; seksen liralık işleminizde aylık farklı bir komisyon ve 0.99 hizmet bedeliyle beş takside bölerek ödememi sağlıyor. Şimdi alış-veriş yaptıktan sonra hizmet bedeli adı altında ek bir ücretle bana taksitlendirme yapılması dinen caiz olur mu?
Cevap:
Böyle bir uygulamayı katılım bankaları dışındaki faizle çalışan bankaların yaptığını biliyoruz. Bunun doğrudan doğruya bir faiz işlemi olduğunu da biliyoruz. Şöyle ki; satın almış olduğunuz bir mal, sizin elinizdeyken bir başkası: “Satın aldığınız yere parayı peşin olarak ben ödeyeyim, siz de bana bunu altı ay vadeyle bir miktar fazla ödeyin” demesi, size faizli bir işlemi teklif etmesidir. Onaylamanız durumunda faizi onaylamış olursunuz. Çünkü bu, parayı paraya bir miktar fazlasıyla vadeli satmaktır ki; faizin ta kendisidir. Bunu, katılım bankalarının yapması onu faizli işlem olmaktan çıkarmaz.
Bilindiği üzere katılım bankalarının ticari işlemleri, genelde “murabaha” yani peşin ödeme imkânı bulunmayan kişilere mal temin edip bir miktar kâr koyarak vadeli satma yoluyladır. Bu doğru bir sistemdir. Katılım bankası bir malı peşin olarak satın alır. Sonra da üzerine bir miktar kâr koyup vadeli olarak birine satar. Bunda bir sorun yok. Ancak soruda işlem böyle değil. Çünkü malı, katılım bankası adına değil, kişi kendi adına satın almakta, sonra da kendisine, üzerine bir miktar kâr koyarak taksitlendirelim şeklinde mesaj gelmektedir. Bu mesaj şunu ifade ediyor: Adına aldığın malı, vekâleten bizim adımıza aldığını varsay ve biz onu sana, bir miktar kâr koyarak taksitli satalım. Mesaja vermiş olduğunuz cevap bunu ifade etmiş olacak. Kişi satın aldığı malı varsayalım kurum adına almış olsa da farklı bir sorun karşımıza çıkar. Şöyle ki; finans kurumu, malı kendisi için satın alana: “Onu vekâleten bizim adımıza kendine sat” demiş olacağından kişi, kendi adına asaleten, kurum adına da vekâleten akit yapmış olacaktır ki; bu, geçerli değildir. Çünkü bir kişi akdin iki tarafını yani icap ve kabul tarafını üstlenemez. Hem satıcı hem de alıcı olamaz.
Kaldı ki kişi, satın aldığını kurum adına değil kendi adına almıştır. Bu durumda kurum mala sahip olmadan vadeli bir satış yapmış olur ki bu da geçerli olmaz.
Bazıları: “Kurumun vermiş olduğu kartla satın alınan her mal, o finans kurumu adına satın alınmıştır. Dolayısıyla taksitlendirerek alana satış yapabilir” demektedir. Bu doğru değildir. Çünkü kartla yapılan alımlarda mesaj, belli bir oran aşıldığında gelmektedir. Aksi takdirde size mesaj gönderilmiyor.
Ayrıca kart çekimini geciktirmesi gibi bazı durumlarda kart hamili satın aldığı tüketim malını tüketmiş olduktan sonra kendisine mesaj gelmektedir. Oysa ortada satış yapılacak mal kalmamıştır.
2. Soru:
On beş günlük hac programıyla hacca gidenler namazlarını mukim olarak tam mı kılacaklar, yoksa seferi kabul edilip dört rekâtlı namazları iki rekât mı kılacaklar? Yapmış olduğumuz böyle bir hacda kafile imamımız: “Mina veya Arafat’a gideceğimizden seferi olduğumuzu” söyledi. Hâlbuki Mekke’ye göre ne Mina ne de Arafat seferi mesafe değil. Doğrusu nedir?