KÜME BAŞ AĞRISI
Küme baş ağrısı, baş ağrılarının en çok ağrı yapan tiplerinden biridir. Küme baş ağrısına “çalar saatli baş ağrısı” da denir. Bunun sebebi gecenin bir vakti şiddetli baş ağrısı ile sizi uyandırmasıdır. Yaygın olarak başınızın bir tarafında veya göz çevresinde yoğunlaşan ağrılar içerir.
Küme dönemleri olarak bilinen sık atak nöbetleri haftalar ya da aylar sürebilmektedir. Baş ağrıları genellikle remisyon dönemlerinde durur. Remisyon sırasında herhangi bir baş ağrısı bazen aylar hatta yıllarca oluşmaz.
Neyse ki, küme baş ağrılarının yaşamı tehdit eden tarafı nadir olarak görülmektedir. Tedaviler küme baş ağrısı daha kısa ve daha az şiddetli saldırılar yapmak yardımcı olabilir. Buna ek olarak, önleyici ilaçlar küme baş ağrılarının sayısını azaltmaya yardımcı olabilir.
Sponsorlu Bağlantılar
BELİRTİLERİ
Ortak belirtileri
Bir küme baş ağrısı genellikle uyarı olmadan, hızlıca etkinleşir. Görülen tipik belirtileri şunlardır:
• Dayanılmaz ağrı, genellikle göz çevresinde yoğunlaşır, ancak baş, yüz, boyun ve omuzlar gibi diğer alanlara da yayılabilir.
• Tek taraflı ağrı,
• Huzursuzluk,
• Aşırı terleme,
• Etkilenen taraftaki gözde kızarıklık,
• Yüzünüzün etkilenen taraftaki burun deliğinde tıkanma ve akma,
• Terli, soluk bir yüz cildi,
• Yüzünüzün etkilenen taraftaki göz etrafında şişme,
• Göz bebeğinde büyüklük azalması,
• Göz kapağında sarkma,
Sponsorlu Bağlantılar
KÜME BAŞ AĞRISI
Küme baş ağrısı genellikle keskin, yanıcı veya delici olarak tarif edilir. Bu durumdaki insanlar sıcak bir pokerin gözün yuvasından dışarıya doğru itiliyor ya da gözde sıkışmış olan ağrı varmış gibi hissettiklerini söylüyorlar. Küme baş ağrısı olan insanlar huzursuz görünür, gezerek veya oturarak atakları yatıştırmaya çalışırlar. Migrenli olan hastaların aksine, küme baş ağrısı çeken hastalar ataklar esnasında yatmanın ağrıları daha çok arttırdığını belirtmektedirler.
Bulantı, ışık ve ses hassasiyeti ve aura gibi bazı migren benzeri belirtiler küme baş ağrısında da görülür ama genellikle başın bir tarafında görülür.
Küme dönemi özellikleri
Bir küme periyodu genellikle altı ila on iki hafta arasında sürer. Dönemlerin başlangıç tarihi ve süreleri dönem dönem tutarlı olabilmektedir. Örneğin, küme dönemleri, her bahar ya da her sonbahar şeklinde mevsimsel olarak ortaya çıkabilir.
Çoğu insan bir haftadan bir yıla kadar bir süre periyodunda gerçekleşebilen epizodik küme baş ağrısı çeker. Bunu takiben bir dahaki epizodik küme baş ağrısına kadar altı aydan on iki aya kadar sürebilecek bir remisyon periyodu yaşanır. Kronik küme dönemleri bir yıldan fazla sürebilir ya da ağrısız dönemleri bir aydan az sürebilir.
Bir küme döneminde:
• Baş ağrısı bazen her gün ve genellikle günde birkaç kez ortaya çıkar.
• Tek bir atak 15 dakikadan iki saate kadar sürebilir.
• Ataklar her 24 saatlik gün içinde sıklıkla aynı vakitlerde olur.
• Atakların çoğunluğu gece olmaktadır. Genellikle yattıktan sonraki bir veya iki saat içinde oluşur.
Ağrı genellikle başladığı gibi ani sonlanır. Ataklardan sonra, çoğu kişide ağrılar tamamen geçmektedir ama bitkinlik görülmektedir.
NE ZAMAN BİR DOKTORA GÖRÜNMELİ?
Küme baş ağrılarını yeni yaşamaya başladıysanız, ağrıların başka sorunlardan kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak ve en etkili tedaviyi öğrenmek için bir doktora görünmeniz gerekir. Baş ağrısı ileri derecede olsa bile, genellikle altta yatan bir hastalığın sonucu değildir, ama baş ağrısının bazen zayıflamış kan damarının yırtılması (anevrizma) ve bir beyin tümörünün belirtisi olma ihtimaline karşı ciddiye alınması gerekir. Eğer baş ağrısı öykünüz varsa ağrıda meydana gelen beklenmedik değişiklikler olursa doktorunuza görünmeniz gerekir.
Aşağıdaki belirtiler sizde varsa acil yardım almalısınız:
• Genellikle bir gök gürültüsü gibi ani ve şiddetli baş ağrısı,
• İnme, menenjit, ensefalit ve beyin tümörü gibi bir takım ciddi sorunların belirtisi olabilecek şekilde ateş, bulantı, kusma, ense sertliği, zihinsel karışıklık, nöbetler, uyuşukluk veya konuşma zorluğu olursa,
• Bir küçük düşme ya da çarpma sonrası bile bir kafa travması geçirmişseniz ve oluşan baş ağrısı gittikçe kötüleşiyorsa,
• Daha önce karşılaştığınız herhangi bir baş ağrısının aksine ani ve şiddetli bir baş ağrısı yaşarsanız,
• Günden güne kötüleşen ve şekil değiştiren baş ağrılarınız varsa acil servise ulaştırılmanız gerekir.
NEDENLERİ
Küme baş ağrısının kesin nedeni bilinmemektedir, ancak beynin hipotalamus bölgesindeki anormalliklerin rol oynadığı düşünülmektedir. Küme atakları 24 saat içinde belli bir zaman düzeninde gerçekleşir. Küme dönemleri döngüsü de genellikle mevsimleri izleyerek oluşur. Bu zamanlama örnekleri vücudun biyolojik saati olduğunu düşündürmektedir. İnsanlarda, biyolojik saat beyin merkezinde yer alan hipotalamus içindedir. Hipotalamustaki anormallikler küme baş ağrısının döngüsel doğasını ve zamanlamasını açıklayabilir. Çalışmalar, küme baş ağrıları sırasında hipotalamusta aktivite artışını tespit etmiştir.
Migren ve gerilim tipi baş ağrılarının aksine, küme baş ağrısı genellikle gıdalar, hormonal değişiklikler veya stres gibi tetikleyiciler ile ilişkili değildir. Ama küme baş ağrılarının aktif olduğu dönemde alkol tüketimi hızlı bir şekilde baş ağrısını tetikleyebilir. Bu nedenle, küme baş ağrısı yaşayan hastaların ağrılar sırasında alkolden kaçınması gerekmektedir. Diğer olası tetikleyicilere nitrogliserin gibi ilaçlar örnek verilebilir. Bu ilaç kalp hastalığını tedavi etmek için kullanılan bir ilaçtır.
RİSK FAKTÖRLERİ
Küme baş ağrısı için risk faktörleri şunlardır:
• Cinsiyet. Erkeklerde küme baş ağrısı olması daha muhtemeldir.
• Yaş. Küme baş ağrıları her yaşta ortaya çıkabilir ancak bu ağrıyı çeken çoğu insan, 20 li yaşlarının sonlarında ilk defa yakalanırlar.
• Sigara içmek. Küme baş ağrısı atakları olan birçok kişi sigara içmektedir.
• Alkol kullanımı. Küme baş ağrısı yaşıyorsanız, alkol kullanmak sizin için atakları tetikleyici bir rol oynayabilir.
• Aile öyküsü. Bir ebeveynde ya da kardeşinizde küme baş ağrısı olmuşsa, sizde de yaşanma riski vardır.
TESTLER VE TEŞHİS
Küme baş ağrılarının değişik karakteristik atak ve ağrı türleri vardır. Ağrınıza tanı konması ağrıyı nasıl tarif ettiğinize bağlıdır. Ağrılarının yeri ve şiddeti, atakların tarifi ve eşlik eden belirtiler doğru teşhis için gerekli bilgilerdir. Baş ağrısının sıklığı ve süresi de önemli faktörlerdir.
Eğer kronik veya tekrarlayan baş ağrılarınız varsa, doktorunuz bazı yaklaşımlar kullanarak baş ağrısının türü ve nedeni hakkında kesin bir sonuca varırlar.
Nörolojik muayene
Nörolojik muayene, doktorunuzun küme baş ağrısının fiziksel belirtilerini tespit etmesine yardımcı olabilir. Bazen ataklar arasında bile göz bebeği küçük görünebilir ya da göz kapağı sarkabilir.
Görüntüleme testleri
Eğer olağandışı ve karmaşık baş ağrılarınız varsa ya da nörolojik muayene sırasında anormallikler görülürse, bir tümör veya anevrizma gibi ciddi nedenleri ekarte etmek için diğer bazı tanısal testler istenebilir.
Yaygın beyin görüntüleme testleri şunlardır:
• Bilgisayarlı tomografi (BT). Bir BT taraması sırasında beyninizin kapsamlı bir görünümünü sağlamak için bilgisayarın yönettiği bir dizi X-ışınları kullanılır.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR). MR’ da X-ışınları kullanılmaz. Bunun yerine, beynin net görüntülerin elde etmek için manyetizma, radyo dalgaları ve bilgisayar teknolojisini kullanılır.
TEDAVİ VE İLAÇLAR
Küme baş ağrısı için kesin bir tedavi yoktur. Tedavinin amacı, ağrı şiddetini azaltmak, baş ağrısı süresinin kısaltılması ve atakların engellenmesine yardımcı olmaktır.
Küme baş ağrıları aniden geldiği ve kısa bir süre içinde geçtiği için aspirin veya ibuprofen gibi reçetesiz ağrı kesiciler etkili değildir. İlaç etkisini göstermeden ağrılar gitmiş olmaktadır. Neyse ki, diğer bazı akut ilaç türleri ağrıda rahatlama sağlayabilmektedir. Son çalışmalara dayanarak, aşağıda listelenen tedavilerin küme baş ağrısının akut ve önleyici tedavisinde etkili oldukları kanıtlanmıştır.
Akut tedavi
Doktordan edinilebilen hızlı etkili tedaviler şunlardır:
• Oksijen. Yüzde yüz oksijen olan ve dakikada 7 litre alınan oksijenin bir maske ile teneffüs edilmesi, kullanan çoğu hasta için belirgin bir rahatlama sağlamıştır. Bu güvenli, ucuz işlemin etkileri 15 dakika içinde hissedilebilir. Oksijenin büyük dezavantajı tedavisinin rahatsız edici olması ve zaman zaman erişilemez olmasıdır. Çünkü yanınızda bir oksijen tüpü ve regülatörü taşımanızı gerektirir. Küçük, taşınabilir tipleri mevcuttur, ancak bazı insanlar onları da pratik bulmamaktadır. Oksijen kullanıyorsanız patlama riski nedeniyle açık alev yakınında ve sigara içilen yerde dikkatli olmanız gerekir.
• Triptanlar. Migren tedavisinde yaygın olarak kullanılan sumatriptan ilacının enjeksiyonlu türü küme baş ağrısı için de etkili bir akut tedavi yöntemidir. İlk kullanımı genellikle tıbbi gözlem altında iken yapılır. Bazı insanlar burun spreyi şeklinde de sumatriptan kullanbilirler ama çoğu kişide enjeksiyonlu kadar etkili değildir. Eğer hastada kontrolsüz yüksek kan basıncı ya da iskemik kalp hastalığı varsa Sumatriptan tavsiye edilmez.
Başka bir çeşit triptan olan, zolmitriptan de küme baş ağrısı giderilmesinde burun spreyi veya tablet şeklinde alınabilir. Bu ilaç özellikle hızlı- etkili olan diğer tedavilere tahammül edemeyenler için bir seçenek olabilir.
• Oktreotid. Beyindeki somatostatin hormonun enjekte edilebilir sentetik versiyonu olan bu ilaç küme baş ağrısı için etkili bir tedavidir. Ayrıca yüksek kan basıncı ve iskemik kalp hastalığınız varsa da güvenlidir.
• Lokal anestezikler. “lidokain” gibi uyuşturucu etkisi olan lokal anastezikler burundan kullanıldığında, küme baş ağrısına karşı etkili olabilmektedir.
• Dihidroergotamin. Bu ilaç türevinin enjeksiyonlu ve nefesle alınan formları mevcuttur. Dihidroergotamin küme baş ağrısı çeken bazı insanlar için etkili bir ağrı kesicidir. Damardan alınması için bir hastane veya doktor ofisine gitmeniz gerekir. İlacın teneffüs formu daha yavaş çalışır.
Önleyici tedaviler
Önleyici tedavi küme baş ağrısı döneminin başlangıcında atakları baskılamak için kullanılır. Hangi ilacı kullanacağınızın belirlenmesi genellikle dönem uzunluğu ve düzenine bağlıdır.
• Kalsiyum kanal blokerleri. Ajan verapamil küme baş ağrılarını önlemek için genellikle tercih edilen ilk ilaçtır. Verapamil genellikle diğer ilaçlar ile birlikte kullanılır. Bazen, uzun süreli kullanımı kronik küme baş ağrını geçirmek için gereklidir. Kabızlık eb yaygın yan etkisidir. Ayrıca ayak bileğinde şişme, düşük kan basıncı, baş dönmesi, mide bulantısı ve yorgunluk da görülen diğer yan etkileridir.
• Kortikosteroidler. “Prednizon” gibi kortikosteroid denilen iltihap baskılayıcı ilaçlar, hızlı-etkili önleyici ilaçlardır. “Steroidler” adı verilen ilaç ailesinden bir ilaçtır. Eğer küme baş ağrılarınız kısa bir süre önce başlamışsa ya da kısa küme dönemi ve uzun remisyon dönemi görüntüsü sizde varsa doktorunuz kortikosteroid reçete edebilir. Kortikosteroidler, mükemmel kısa vadeli bir seçenek olmakla birlikte, uzun süreli kullanımında ciddi yan etkileri bulunmaktadır.
• Lityum karbonat. Bipolar bozukluğu tedavi etmek için kullanılan lityum, aynı zamanda kronik küme baş ağrısının önlenmesinde de etkilidir. Yan etkileri titreme, sık idrara çıkma ve ishaldir. Doktorunuz yan etkileri en aza indirmek için doz ayarlaması yapabilir. Bu ilacı kullanırken, böbrek hasarı gibi ciddi yan etkilerinin kontrolü için kan testlerinizin düzenli aralıklarla yapılması gerekir.
• Sinir bloğu. Kafanın arka kısmında bulunan oksipital sinirin çevresindeki alana bir uyuşturucu maddesi (anestezik) ve kortikosteroid enjekte edilirse, o sinir yolu boyunca seyahat eden ağrı mesajları engellenebilir. Oksipital sinir kafatasının tüm ağrı-duyarlı yapılarına bağlanır. Uzun vadeli önleyici ilaçlar etkili olana kadar, oksipital sinir blokları geçici rahatlama sağlayabilir.
• Ergotlar. Gece gelen atakları önlemek için yatmadan önce dilinizin altına yerleştirilen bir ergotamin tableti alınabilir. Kendinden enjeksiyonlu Dihidroergotamin da yararlı olabilir. Ergot ilaçları etkilidir, ancak triptanlar ile birlikte alınamaz ve sadece kısa süreler için kullanılabilir.
• Melatonin. Çalışmalar akşam alınan 10 miligram “melatoninin” küme baş ağrısı sıklığını azaltabildiğini göstermektedir.
Küme baş ağrısı için kullanılan diğer önleyici ilaçlara divalproex ve topiramat gibi anti-nöbet ilaçlar da örnek verilebilir.
Ameliyat
Cerrahi müdahale nadir tercih edilen bir yöntemdir. Özellikle tedavilere yanıt vermeyen veya ilaçların yan etkilerini iyi tolere edemeyen kronik küme baş ağrısı hastaları için tavsiye edilir.
Cerrahi işlem ağrılara neden olan sinir yollarını kesmek şeklinde olmaktadır. Baş ağrısının en çok hissedildiği göz arkası ve göz çevresindeki alanlarda yer alan trigeminal sinirler üzerinde işlem uygulanır. Ameliyatın uzun vadeli faydaları tartışmalıdır. Çünkü çene, yüz veya kafanın belirli bölgelerinde duyu kaybı ve kas zayıflığı gibi olası komplikasyonların gerçekleşme riski nadiren olsa da vardır.
Yeni tedaviler
Bilim küme baş ağrılarının nedenleri hakkında daha fazla bilgi edindikçe daha seçici tedaviler geliştirmek mümkün olacaktır. Gelişmekte olan bir tedavi yöntemi, trigeminal sinirin etkilediği oksipital siniri uyarmak için bir cihazın kullanılmasıdır. Elektrotlar aracılığıyla uyarılar gönderen kalp büyüklüğündeki bir cihaz oksipital sinir üzerine monte edilir. Sık sık küme baş ağrısı olan kişilerin tedavisi için, araştırmacılar bir uyarıcı test etmektedirler. Implante oksipital sinir uyarıcıları için yapılan birkaç küçük çalışma cihazların bazı kişilerde kronik baş ağrısını azalttığını ve cihazların çok güvenli olduğunu ortaya koymuştur.
Benzer araştırmalar hipotalamusa monte edilen bir uyarıcı için de yapılmaktadır. Hipotalamus küme dönemlerin zamanlaması ile ilişkili beyin alanıdır. Hipotalamusa eklenen derin beyin stimülasyonu şiddetli kronik küme baş ağrısı olan insanlar için rahatlama sağlayabilir.
YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİKLERİ VE EV İLAÇLARI
Aşağıdaki önlemler bir küme dönemi sırasında atakları önlemeye yardımcı olabilir:
• Düzenli bir uyku programı uygulayın. Küme dönemleri normal uyku programında değişiklik olduğunda başlayabilir. Bir küme döneminde, her zamanki uyku rutininizi izleyin.
• Alkolden kaçının. Bira ve şarap dahil olmak üzere alkol tüketimi, hemen hemen her zaman küme dönemlerinde baş ağrısını tetikler. Siz ilk içkinizi bitirmeden bile hızlı bir şekilde ağrılar gerçekleşebilir.
ALTERNATİF TIP
Küme baş ağrıları çok ağrılı olabildiği için ağrıyı gidermek için alternatif veya tamamlayıcı tedaviler denemek isteyebilirsiniz. Son zamanlarda Akupunktur, acupressure, terapötik dokunma, kayropraktik ve homeopati gibi alternatif tedaviler ile ilgili yapılan bir çalışma küme baş ağrısı çekenlerin en az yüzde onunun bu tedavileri etkili bulduğunu göstermektedir.
Bazı doğal ilaçları denemeye değer. Bir çalışmada, kudzu özünün küme baş ağrılarının şiddetini, sıklığını ve atakların süresini azalttığını ancak küme döngülerinin süresini kısaltmadığını göstermiştir. Melatonin ise gece krizlerinin tedavisinde mütevazı etkinliğini göstermiştir. Başınızın etkilenen tarafta bir burun spreyi olarak kullanıldığında da kapsaisin veya acı olarak bilinen Capsicum da küme baş ağrısı ataklarının sıklığını ve şiddetini azaltabilir.
ÖNLEME
Küme baş ağrılarının nedeni bilinmediğinden, ilk ortaya çıkışına da engel olunamamaktadır. Sadece akut ilaçlar ile tedavi etmeye çalışıyor olmak umutsuzluk yaratabilir. Önleyici ilaçlar geri gelen baş ağrılarını ve atakların sıklığını, şiddetini azaltmaya yardımcı olurlar. Önleyici ilaçlar da akut ilaçların etkinliğini artırabilir.
Ayrıca, alkol ve nikotinden kaçınarak küme gelecekteki atak oluşma riskini azaltabilirsiniz.
Sponsorlu Bağlantılar