Alkol veya Madde bağımlılığı geliştikten sonra kişinin fiziksel ve ruhsal sağlığını olumsuz etkilemekle beraber sosyal yaşamına, aile ilişkilerine yansımaktadır. Bu şekilde aile ilişkilerde tahriş, kaygı ve korku duygulara yol açmaktadır. Buna biz eş bağımlılık diyoruz. Eş bağımlı, anne-baba, eş veya çocuklardan biri olabilir. Bağımlıların eşleri ve anne-babaları üzerinde yapılan bir çalışmada hemen hepsinde uyum sorunları ve depresyon saptanmıştır. Bu sorunlar, hastayla olan bağlantığı zorlaşarak iletişim ve güven kopabilir. Dolayısıyla ilk kendinizden başlayınız : duygularınızı, öfkeyi, sabırsızlığı ortadan kaldırın, aklı selim olun ve kendinizi kurban olarak göstermeyiniz tam tersine yardımcı olabilecek bir arkadaş olarak davrayınız. Kolay bir iş değil, ama kendi kontrol etmeden amaca ulaşamazsınız.
Uyuşturucu ve alkol bağımlılığı olan hastalar hastalığın getirdiği kötü sonuçlardan çok korkarlar. Sağlıkla olan ilk problemleri endişe verici sinyal olarak kabul ediyorlar. Yavaş yavaş anksiyete bir saplantıya dönüşür, hipokondriyazis. Bunu sadece madde veya alkol kullanımı yoluyla bastırıyorlar. Ama bağımlı birey ayıkken bağımlılığın götürebilecek kötü sonuçları hakkında anlatıklarınızı ve onları önleyebileceğinizi söz ederek "tedaviye ikna etme" amacınıza ulaşabilirsiniz. Önemli olan, bağımlı yakınlarla olan iletişimi bozmaktansa yaşadığı problemin yıkıcı sonuca getireceğinden farkında olması onu ikna etme şansını yükseltir. Bu nedenle, ahlâk üzerinde konuşarak ve ayıplayarak hastanın suçluluk duygularını geliştirmesiyle yardımcı olamazsınız, fiziksel sağlığı üzerinde odaklanarak ve getirdiği zararı hakkında konuşmalısınız.
Bağımlı bireyin yardımı kabul etmeden önce psikolojik olarak hazır olmalı. Yani yaşadığı problemlerin çözümü olarak hastaya tedaviyi sunmalıyız ve bu yardıma ciddi olarak ihtiyaç duyduğu anda söz konusu olabilir: aşırı doz kullanımı, sağlıkla ciddi sorunları yaşadığı anda ve dış görünüşün belirgin değişikliğini fark ettiği zaman. Hasta bu değişikliklerin kötüye gittiğini farkına varır ve bundan dolayı duyduğu endişe hastanın tedavi olmasına büyük bir motivasyon yaratabilir. Hastanın yaşadığı bu tür anları uzmanlar "aydınlanma" olarak adlandırıyorlar. Genellikle bu anlar psikoaktif maddelerin kullanımındaki molalarda ortaya çıkabilir. Unutmayınız: endişe, korku, kaygı gibi duygular hastayı rehabilitasyon olmayı ikna edebilmeniz için yardımcı olur. Aynı zamanda bağımlı bireyi tedavi olma kararını verdiğinden sonra daha önce bulunduğu sosyal ortamdan uzak tutmalısınız. Dolayısıyla hastanın tedavi olma fikiri oluşturabilecek duyarlık anı bekleyiniz ve gereğini yapınız.
Hastadaki tıbbi bir yardıma ihtiyaç duyulan duygu farkındalığın uyandırılması - kolay olmayan ve uzun bir süreçtir. Çoğu zaman, hastalar bu farkındalığı yaşamıyorlar ve tedaviyi kendi fiziksel durumunu düzeltme amaçla alıyorlar. Bu durumda rehabilitasyon sonrası remisyon uzun süreli olamaz. Dolayısıyla hastanın ailesi ve yakınların yapmaları gereken görevlerden biri hastanın yaptığı kararına önem verebilmesine yardımcı olmaktır. Bunun için bağımlı birey ile arkadaş olmalısınız, hastalığın verdiği zararları, vücudundaki olumsuz etkileri, sosyal hayatına yansıyan olumsuzlukları ve polis tarafından çok sık yapılan uyarıları dolayından yaşadığı kaygıları hasta ile paylaşmalısınız. Sohbet ederken bağımlı bireyin uyuşturucuya veya alkole olan yorulma duygusunu güçlendirmelisiniz. Eğer kurduğunuz iletişim sırasında anlaşıyorsanız ve aranızdaki iletişim sağlanıyorsa bu durumda kolaylıkla onun tek bir kurtulma şansı tedavi olma karar almaya bir adım atmasına yardımcı olabilirsiniz. Yorgunluk ve kaygı duygular başka bir değişle kaygı hastanın tedavi olma isteğini güçlendirir yorgunluk oysa hastalığın yükünden kurtulma isteğini uyandırmaktadır. Bundan dolayı, bağımlı bireyin tedavi olması için hazırlama sürecin ideal adımları - kaygı ve korku duygusunu güçlendirerek yıpranma ve yorgunluğun sebebi alkol ve uyuşturucu olduğunun farkına varmasıdır.
Eğer bağımlı birey ile sağlıklı iletişim kuramıyorsanız veya duygularınızı kontrol edemiyorsanız her zaman , ağır hastalarla çalışmış ve uyuşturucu veya alkol kullanımın zararları hakkında ayrıntılı bilgi verebilen psikolog uzmanların desteğinden yararlanabilirsiniz. Ancak bu durumda gelecekte bağımlılığın tekrar nüksetmesini engellemek amacıyla olumsuz duygulara ve tepkilere sebep olan faktörleri ortadan kaldırmak için aile terapiden geçmelisiniz. Bu yüzden ilk tedavi olmayı ikna etme amacıyla bağımlı birey ile tek başınıza iletişim kurmaktan fayda var. Eğer birey kendi gücüne inanırsa tedavisinin başarı şansı artar.