Zatürre, akciğerleri etkileyen bir enfeksiyon hastalığıdır. Bakteri, virüs veya mantarlar nedeniyle oluşur. Ateş, öksürük, nefes darlığı gibi belirtilerle kendini gösterir. Erken tanı ve tedavi önemlidir. Antibiyotikler ve semptom yönetimi kullanılır. Aşılar, hijyen ve sağlıklı yaşam koruyucudur.
Zatürre, akciğer dokusunun inflamatuar bir hastalığı olan pnömoni olarak bilinir. Bu durum, genellikle bakteri, virüs veya mantarların neden olduğu enfeksiyon sonucu ortaya çıkar. Bulaşıcı hastalıklar arasında sıkça görülen bir durumdur. Zatürre, özellikle yaşlı bireylerde veya bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde tedavi edilmezse ciddi ve hatta ölümcül olabilir. Yatağa bağımlı bireylerde ise en yaygın ölüm nedenlerinden biridir. Ancak, zamanında ve etkili bir şekilde tedavi edildiğinde, zatürre genellikle komplikasyonsuz bir şekilde iyileşebilir.
Pnömonide, akciğerin hava kesecikleri olan alveoller ve akciğer dokusu inflamatuar bir tepki gösterir. Bu inflamasyon, akciğer boşluklarında cerahatli(irin) veya sulu birikintilere neden olabilir. Bu durum, hava değişimini engeller ve akciğer fonksiyonlarının bozulmasına yol açabilir. Sonuç olarak, nefes darlığı gibi semptomlar ortaya çıkabilir. Zatürre, genellikle hava yoluyla bulaşan mikroorganizmaların solunması sonucu gelişir ve genellikle solunum yolu enfeksiyonlarına bağlı olarak ortaya çıkar.
Zatürre, çeşitli mikroorganizmaların neden olduğu bir enfeksiyon sonucu ortaya çıkan bir akciğer iltihaplanmasıdır. Bu mikroorganizmalar arasında bakteriler, virüsler, mantarlar ve diğer etkenler bulunabilir. İşte zatürreye sebep olabilen bazı önemli etkenler:
Pnömokok bakterisi (Streptococcus pneumoniae): En yaygın zatürre nedenidir.
Haemophilus influenzae: Solugnum yollarında enfeksiyonlara neden olabilir.
Mycoplasma pneumoniae: Hafif seyreden atipik bir zatürre türüne neden olabilir
İnfluenza virüsü (grip): Özellikle kış aylarında salgınlar yapabilir.
Respiratuar sinsityal virüs (RSV): Genellikle çocuklarda ciddi solunum yolu enfeksiyonlarına neden olabilir.
Koronavirüsler: COVID-19 gibi
Pneumocystis jirovecii: Özellikle bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde görülür.
Legionella bakterisi: Su sistemlerinde üreyebilir ve solunum yoluyla bulaşabilir..
Solunum sinirleri: Kimyasal maddelere veya aspirasyona (yabancı cisimlerin solunum yollarına kaçması) bağlı olarak gelişebilir.
Zatürreye neden olan mikroorganizmaların türü, hastalığın seyri ve tedavi yöntemleri üzerinde etkilidir. Risk faktörleri arasında yaş, bağışıklık sistemi durumu, altta yatan sağlık sorunları ve sigara içme gibi faktörler bulunmaktadır. İyi bir bağışıklık sistemi, hijyen kurallarına uyum ve aşılar gibi önleyici önlemler, zatürre riskini azaltabilir.
Pnömoni genellikle aniden başlar. Genel hastalık hissinin yanı sıra aşağıdaki belirtiler de görülür
Ateş
Balgamlı öksürük (yeşil-sarımsı) veya kuru öksürük
titreme
Nefes darlığı veya sığ nefes alma
Nefes alırken ağrı
Nefes alırken burun delikleri genişlemesi
iştah azalması
Dudaklarda ve parmak uçlarında mavimsi renk değişikliği
Yaşlı hastalarda semptomlar genellikle daha şiddetlidir. Özellikle ağır vakalarda geçici yapay hava gerekli olabilir.
Enfeksiyona virüsler, mantarlar veya parazitler neden oluyorsa zatürre belirtileri önemli ölçüde daha hafif olabilir ( atipik zatürre ). Geçmeyen öksürüğünüz varsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurunuz
Zatürrenin etkili bir şekilde tedavi edilebilmesi için öncelikle nedenini belirlemek için uzman bir doktora başvurmalısınız. Doktorunuz, gerekli muayeneleri yapacak, tahlil ve tetkik sonuçlarını değerlendirecek ve ardından sizin için uygun tedavi planını belirleyecektir.
Zatürre tedavisi genellikle aşağıdaki adımları içerir:
Bakteriyel Zatürre: Doktorunuz muhtemelen bir antibiyotik reçete edecektir. En yaygın kullanılan antibiyotikler arasında amoksisilin, seftriakson, ve azitromisin bulunmaktadır.
Viral Zatürre: Viral enfeksiyonlar genellikle kendi başlarına iyileşir, ancak bazen antiviral ilaçlar (örneğin, oseltamivir) kullanılabilir.
Kan oksijen seviyeleriniz düşükse veya solunum güçlüğü çekiyorsanız, doktorunuz size oksijen tedavisi önerebilir. Bu, oksijeni doğrudan solunum yoluyla veya maske/tüp aracılığıyla almayı içerir.
Eğer dehidrasyon varsa veya ağızdan sıvı almak zor, doktorunuz size damar yoluyla (IV) sıvılar verebilir.
Ağrı ve ateş gibi semptomları hafifletmek için ağrı kesiciler ve ateş düşürücü ilaçlar kullanılabilir.
Vücudunuzun iyileşmesine yardımcı olmak için yeterince dinlenmek ve sağlıklı bir diyet sürdürmek önemlidir.
Eğer akciğerler ve göğüs duvarı arasında sıvı birikirse, doktorunuz bu sıvıyı boşaltmak için önerebilir. Bu genellikle bir kateter veya ameliyatla yapılır.
Doktorunuz, tedavinin etkili olup olmadığını değerlendirmek için düzenli aralıklarla takip randevuları ayarlayabilir.
Zatürre tedavisi kişisel durumunuza, zatürrenin tipine ve şiddetine bağlı olarak değişebilir. Tedaviye başlamadan önce doktorunuzun önerilerini dikkate almalı ve tüm reçeteli ilaçları düzenli olarak kullanmalısınız. Ayrıca, semptomlarınızda herhangi bir değişiklik veya kötüleşme olduğunda derhal doktorunuza başvurmalısınız.