Malta Sürgünlerinden önceki gün İnebolu'da inmeyip buradan geri dönenler İstanbul' da karaya çıkarak serbest bırakıldılar. Bu 11 kişi şunlar: Hoca Rıfat Efendi, Mithat Şükrü, Numan Usta, Celal Nuri, Ahmet Emin, Muammer Bey, Süleyman Nazif, Aka Gündüz, Seyit Bey, Binbaşı Burhanettin Bey ve Albay Adil Bey.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Meclis'te Elcezire Kumandanı Nihat Paşa ile Merkez Ordusu Kumandanı Nurettin Paşa'nın yolsuzluklarından şikayet edildi. 7'de Fevzi Paşa, Nihat Paşa'nın görevinden alınarak Ankara'ya çağrıldığını açıklayacakur. (ZC 14: 38) Genelkurmay Başkanlığı, Nurettin Paşa'ya çektiği telgrafta, Meclis'in kararı gereğince yargılanacağını bildirdi. Nurettin Paşa, Pontosçulann faaliyeti ve öte yandan Koçkiri isyanı nedeniyle suçsuz kişilere zulüm yapmakla suçlanıyor. Nurettin Paşa, 8 Kasım tarihli Başkumandanlık yazısıyla bu yazıya cevap verecek ve kendisini savunacakur. (GCZ 2: 434; Ter.Hak. 1 5 azledildi, sebebi bilinmiyor.)
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
İngiliz Savaş Bakanlığı, Hi'ıki'ımet'e muhurasında, Yunanlıların Anadolu'da savaşı sürdürerek bir şey kazanamayacaklarını, Türk askerinin moralinin yüksek, Türk komutanların kararlı olduğunu, Harington'un raporlarına dayanarak bildirdi (Şimşir IV: 60) . * Lord Curzon, Paris Bi'ıyi'ıkelçisi Hardinge'e gönderdiği yazıda, Ti'ırk-Fransız Anlaşması'nı eleştirdi. Anlaşma İngiltere'yi şaşkına çevirdi. Fransa Ti'ırkiye'yi tanımış oluyor, Üçli'ı Anlaşma'ya ve Sevr'e aykırı hareket ediyor. Ti'ırkiye'ye Suriye sınırında toprak veriliyor. Bu toprakları İngilizler fethetmişti. Bunlar, muhura konusu yapılacak ... (Şimşir IV: 63)
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Gunaris, Londra borsasında borç arıyor. "Ekonomik durum, tek kelime ile kritik!" Yunanlar, istedikleri yardımları alamayacaklar ve 6 Nisan 1922'de iç borçlanmaya gideceklerdir.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Mustafa Kemal, Moskova Bi'ıyi'ıkelçisi Ali Fuat Paşa'ya hitaben bir yazı yazdı ve bunu Ardahan Mebusu Hilmi Bey'e verdi. Hilmi Bey'in Enver ve Halil Paşalara durumu ve hareketleri hakkında bazı görüşleri anlatmak istediğini bildirdi. Hilmi Bey, Enver Paşa lehine ve Mustafa Kemal aleyhine bazı sözler sarf edince Trabzon'dan ileri gitmesi engellenecektir.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Mustafa Kemal, Medis'in önceki günkü kararı üzerine Piyer Loti'ye, Türklere gösterdiği dostluk için bir teşekkiir yazısı gönderdi. Mektupla birlikte gönderilen halının şehit kızlarının gözyaşlarıyla dokunduğunu bildirdi.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Tercümanı Hakikat: Mustafa Kemal Paşa'nın başkumandanlığı Millet Medisi'nde üç ay daha uzauldı. -Kurtuluş ordusu nerede? Eskişehir'e ulaşuğı doğru mu? -Malta mevkufları İstanbul'a geldiler. -Gunaris, L. George ile göri'ışmeden si'ıkli'ım pi'ıkli'ım Londra'dan hareket etti.-Ethem Nuri: Maarif İnkılabı.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Peyamı Sabah'ta Ali Kemal: Enver ve hempaları öldi'ıler (Ali Kemal, Ankara'nın Enver Paşa'ya karşı çıkmasıyla alay ediyor. Ankara'dakilerden çoğunun zamanında İttihatçı olduklarını yazıyor)
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Güleryüz: Malta'daki vatandaşlanmızın avdeti münasebetiyle Ali Kemal: Biz demedik miydi... Yine gelecekler... ve geleceklerdir de. İngiliz Yorkshire Post'ta Fransa'nın Yakın Doğu'da tutarlı bir politika izlediği, İngiliz Hükümeti'nin ise ağır davranışıyla, uzağı görememekle, tutarsızlığıyla; Doğu'daki üstünlüğünü ve saygınlığını kaybettiği
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Tevbidiefkir: Kuvayı Milliye'nin taarruza ne zaman başlayacağı henüz belli değilse de büyük bir faaliyetle devam eden hazırlıklar sona ermek üzeredir.
(Kaynak: Kurtuluş Savaşı Günlüğü / Zeki Sarıhan)
Kasım ayı, Ankara Anlaşması haberleriyle devam ediyor. 3 Kasım’da. anlaşman m şimdiye kadar zaten Fransa 'yı rahatsız eden ve Kema- listlerin hiçbir zaman kabul etmediği Sevr Anlaşması nm yerine geçtiğini yazan Western Morning, "İğrenç" İle Barış} başlığıyla müttefiklerin Ke- malistleri Sevr’e zorlama şansının artık kalmadığı, Fransızların İstanbul 'daki kukla sultanla değil, Ankara ’daki muzaffer Türk General Mustafa Kemal ile anlaşma yaptığı vurgulanırken; İzmir’le ilgili, Mustafa Kemal 'in birlikleri karşısında Yunanların İzmir ’i süresiz olarak ellerinde tutmalarının artık mümkün olmadığı ifade ediliyor. Anadolu’daki bu Yunan seferberliğinin hem Yunan’’m sınırlı kaynaklarını hem de Kral Konstantin’in askerî saygınlığını tükettiğine dikkat çeken gazete; İngiltere 'nin gelişen koşullara nasıl ayak uyduracağı konusunda "(...) Hâkimiyetlerinden kopardığımız Arap krallıkları ve devletlerini kuşkusuz Türkiye ’ye geri veremeyiz: fakat böyle bir aşamanın Türkiye ’yle bir barış anlaşmasının zorunlu koşulunu oluşturacağına inanmak için bir sebep yok. Filistin ve Mezopotamya, Türkiye'den bağımsız kalmalı fakat Avrupa ve Anadolu'nun geri kalanına ilişkin bir anlaşma mümkün olmalıdır. Türk İmparatorluğu’ııuıı var olma hakkını tanıyacak bir anlaşma, makul endişe doğurmaz. (...)" ifadelerini kullanıyor. Gazete; Avrupa 'dan Türkleri atma politikasının kolay bir sorun olmadığını ifade ederek "(...) Bizler evrenin Haçlıları olamayız fakat önce imparatorluğumuzun çıkarlarını düşünmeliyiz. (...) Kemal isti eri, politik ya da dini ortak hiçbir değeri olmayan Bolşeviklerin kollarına atan. Avrupa nm düşmanlığıydı ve bu bağlantıyı koparmanın tek yolu, Türkiye ile makul bir barış yapmak. Birliklerimizin İstanbul 'dan çekilmesini içeren böyle bir barış, hem akıllıca hem de ekonomik bir tedbir olur. Mustafa Kemal 'e karşı bir seferberliğe girişmedikçe takip edilmesi gereken tek mantıklı yol, Fransa örneğini kopyalamak ve Türkiye ile barış yapmaktır. Şuan Yunanistan başbakanı Londra’da ve ona Yunanistan'ın taleplerini Türkleri barışa ikna edecek şekilde sınırlamasının kaçınılmaz zorunluluğunu ifade etmek için çok uygun bir zaman gibi gözüküyor’ şeklinde devam ediyor.
Böylece anlaşılmaktadır ki artık İngilizlerin muzaffer Türklerle bir anlaşmaya varmak istemesinin sebeplerden biri Türkiye’nin Rusya ile bağlarını koparmak. Bununla birlikte bir diğer sebebin, Mezopotamya konusunda olduğu gibi ekonomik olduğu ve İngiltere’nin bu yıl içinde senenin başında uygun gördüğü dış politikayı uyguladıkları fark edilmektedir.
(Kaynak: İngiliz Basınında Milli Mücadele ve Mustafa Kemal Paşa / Ertürk Özel)
PİYER LOTİ'YE MEKTUP* (3 KASIM 1921)
Türkiya Büyük Millet Meclisi bir mektupla memleketimizin civanmert dostu Pier Loti cenahlarına minnet ve şükranını beyan etmekte ve kendisine bir Anadolu halısı hediye etmektedir.
Dün Büyük Millet Meclisi Sivas Mebusu Rasim Bey’in asil ve müstesna bir ruh ve lisan ile Türk'ün meziyetlerini terennüm ve milli davamızın müdafaasına kendini vakfeden Mösyö Pier Loti'ye, Paris temsilcimizin gidişi münasebetiyle Türk milletinin selam ve şükranını ve yüce Meclis namına mahalli bütçeden münasip bir hediyenin gönderilmesi hakkındaki teklifi pek isabetli bularak bir mektupla kendisine teşekkür edilmesini ve hediyenin seçimini Riyaset DivanTna havale eyledi. İstihbaratımıza göre, Riyaset Divanı aziz dostumuza pek kıymettar bir hediye sayılacak olan bir taban halısı hediye etmektedir. Bu halı Paris Temsilcimiz Ferit Bey tarafından gönderilecek ve kendisine teslim olunacaktır. Aynı zamanda Meclis namına Mustafa Kemal Paşa Hazretleri de aşağıdaki samimi mektubu göndermektedirler:
Türkiya Büyük Millet Meclisi, Paris Temsilcisi'nin hareketinden istifade ederek, Türklerin büyük ve asil dostuna karşı beslediği minnet ve şükran hislerini tekrar beyan etmeyi kendine bir borç bilmiştir. Tarihin en karanlık günlerinde sihirli kalemiyle daima kendi hakkını teyit ve müdafaa etmiş olan ulvi üstada karşı Türk milletinin mütehassis olduğu derin ve sonsuz muhabbet ve dostluğa, bağımsızlık mücadelesinde şehit düşen erkeklerimizin yetim bıraktığı kızlar tarafından gözyaşları arasında dokunan bu hah şahadet edecektir. Naçiz kıymeti işaret ettiği manadan ibaret olan bu hediyemizin hakkın dostu ve civanmert büyük Fransıza karşı duyduğumuz şükran hissine delil olarak anlamanızı ve kabul buyurmanızı rica ederiz.
3 Teşrinisani 1337 [3 Kasım 1921]
Türkiya Büyük Millet Meclisi Reisi
Başkumandan Gazi
Mustafa Kemal