Şeker Düşmesi Nedenleri
Şeker düşmesi neden olur? Hipoglisemi olarak da bilinen şeker düşmesi ya da düşük şeker çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilmektedir. Genellikle şeker hastası olan kişinin fazla insülini alması sonucu meydana gelmektedir. (1)
Kan Şekeri Düzeni
Sindirim sistemi, yenilen gıdanın karbonhidratlarını, vücuttaki ana enerji kaynağı olan glikoz olan şeker moleküllerine dönüştürmektedir.
Yemekten sonra glikoz kan dolaşımına girmektedir. Bununla birlikte, glukoz, hücreye girmeden önce pankreas tarafından üretilen ve atılan insüline ihtiyaç duymaktadır. Başka bir deyişle, ne kadar glikoz olursa olsun, insülin yoksa hücre aç kalmaktadır.
Yemek yedikten sonra pankreas kandaki glikozu hücrelere taşımak ve kan şekeri seviyesini düşürmek için doğru miktarda insülini serbest bırakmaktadır. Herhangi bir fazla glikoz karaciğer ve kaslara glikojen (depolanmış glikoz) şeklinde gitmektedir. İnsülin fazla kan şekeri seviyesini normale döndürmekten sorumludur.
Eğer kişi bir süre yemek yemediği için glikoz seviyeleri düşmüş olursa, pankreas depolanan glikojenin glikoza dönüşmesini tetikleyen glukagon hormonunu salgılar ve daha sonra glikoz seviyelerini tekrar yükseltir. (2)
Hipoglisemi ve Diyabet
Tip 1 diyabetli kişiler insülin üretemezken, tip 2 diyabetliler insüline düzgün tepki vermeyen hücrelere sahiptir. Her iki tip şeker hastalığı da kan-glikoz seviyesinin yükselmesi ile ilgilidir, yani durum hücrelerin yeterli miktarda enerji almamasıyla ilişkilidir.
Her iki şeker hastalığına sahip insanlar genellikle kan şekeri düzeylerini düşürmek için insülin veya diğer ilaçlar gibi ilaçları almalıdır. Diyabetli kişi çok fazla insülin alırsa, kan şekeri seviyeleri çok düşebilir. Bu duruma hipoglisemi adı verilmektedir.
İnsülin kullanan bir kişi o günün o saati için normal miktarda insülin alabilir, ancak her zamankinden daha az yemek yemiş olabilir veya egzersiz yapmış olabilir. Yani o an için insülin gereksinimi her zamankinden daha düşüktür.
Diğer bir deyişle, çok fazla insülin almak hastanın dozu arttırdığı anlamına gelmez, ancak alınan insülinin o anda vücudun ihtiyaç duyduğundan daha fazladır.
Vücudun pankreasta çok fazla insülin salmasına neden olan diğer şeker hastalığı durumunda alınan ilaçları alırken de bu durum ortaya çıkabilir. (3)
Diğer Nedenler
Şeker hastası olmayan bir kişinin kullandığı bazı ilaçlar o kişide şeker düşmesini tetikleyebilir. Örneğin, Sıtma için kullanılan bir ilaç olan kinin, aynı zamanda hipoglisemiye neden olabilir. Romatizmal hastalığın tedavisinde kullanılan salisilatların veya hipertansiyon (yüksek tansiyon) için kullanılan propranolol ilacının yüksek dozlarda kullanılması da kan şekeri düzeylerinde ciddi bir düşüşe neden olabilir. Şeker düşmesine neden olan diğer faktörler ise şunlardır: (4)
Alkol kötüye kullanımı: Kişi yoğun bir şekilde alkol içiyorsa, bu durum karaciğer sağlığını etkileyebilmektedir. Böylece, depolanmış glikozu kan dolaşımına bırakabilir.
Bazı karaciğer hastalıkları: Uyuşturucu kaynaklı hepatitler şeker düşmesine neden olabilir.
Böbrek rahatsızlıkları: Böbrek rahatsızlığı olan insanlar ilaç alma konusunda sorun yaşayabilir, bu da kan şekeri düzeylerinin anormal derecede düşük olmasına neden olabilir.
Besin yetersizliği: Anoreksiya nervoza gibi yeme bozukluğu olan insanlarda, kan şekeri düzeyleri dramatik bir şekilde düşebilmektedir.
İnsülinoma: Bu, pankreasta çok fazla insülin üretebilecek bir tümördür.
Artan etkinlik: Kişinin çok fazla fiziksel aktivite içinde bulunması bir süre sonra kan şekeri düzeylerini düşürebilir.
Endokrin problemleri: Adrenal ve hipofiz bezlerinin bazı bozuklukları şeker düşüklüğüne neden olabilir. Bu bozuklukları olan çocukların yetişkinlere göre kan şekeri düzeylerinin anormal derecede düşük olma olasılığı daha yüksektir.
Reaktif hipoglisemi (postprandial hipoglisemi): Pankreas yemek yedikten sonra çok fazla insülin ürettiği zaman oluşan bir durumdur.
Tümörler: Vücudun diğer bölümlerinde bulunan (pankreas değil) tümörler şeker düşmesine neden olabilir, ancak bu çok nadir bir durumdur.
Ciddi hastalık: Kritik hastalık dönemlerinde, pankreas da dâhil olmak üzere birçok farklı organ etkilenebilir; bu da şeker düşüklüğünü tetikleyebilir. (5)
Şeker Düşmesi Nedir?
Halk arasında şeker düşmesi olarak bilinene hipoglisemi kandaki anormal derecede düşük olan glikoz seviyesini tanımlamaktadır. Bu oran, litre başına dört milimol’dan az şeklinde verilebilir.
Glikoz yani şeker seviyeniz çok düşük olduğunda, vücudunuz faaliyetlerini gerçekleştirecek kadar enerjiyi bulamamaktadır.
Hipoglisemi ile çoğunlukla şeker hastalığı olan kişiler mücadele etmektedir. Şeker hastası olan kişi çok fazla insülin aldıysa, yemek yediyse veya çok yorucu bir egzersiz yapıysa şeker düşüklüğü meydana gelebilmektedir.
Nadiren de olsa, şeker hastalığı olmayan kişinin hipoglisemi yaşaması da mümkündür. Kötü beslenme, aşırı içki içme veya Addison hastalığı gibi bazı durumlar şeker düşüklüğünü tetikleyebilmektedir. (6)
Şeker Düşmesi Belirtileri
Vücudun ve beynin düzgün bir şekilde çalışması için sabit bir şeker (glikoz) tedarikine ihtiyacı vardır. Şeker düşmesi nasıl anlaşılır? Eğer şeker seviyeleri çok düşük olursa, şeker düşmesi başlangıcı ve sonrası aşağıda sıralanmış olan belirtilere neden olabilmektedir:
- Kalp çarpıntısı
- Yorgunluk
- Cilt solgunluğu
- Güçsüzlük
- Kaygı
- Terleme
- Açlık
- Sinirlilik
- Ağız çevresinde karıncalanma hissi
- Uyurken ağlama
Şeker düşüklüğü kötüleştikçe belirtiler aşağıdakileri içerebilir:
- Karışıklık, anormal davranışlar ya da her ikisi birden (rutin görevleri tamamlayamama gibi)
- Bulanık görme gibi görme bozuklukları
- Nöbetler
- Bilinç kaybı
Şiddetli hipoglisemi yani şeker düşüklüğü olan hasta kendini sersemlemiş gibi hissedebilir. Muhtemel konuşurken cümleleri toparlayamayacak ya da mantıklı cümleler kuramayacaktır. (7)
Şeker Düşmesi Tedavisi
Şeker düşmesi nasıl geçer? Şeker hastalığınız varsa ve şeker düşüklüğü yani hipoglisemi olduğunuzu düşünüyorsanız, öncesinde mutlaka kan şekeri seviyenizi kontrol ettirmelisiniz.
Fazla şeker içeren yemeklerden sonra şeker seviyeniz sık sık düşüyorsa bu durumu not etmelisiniz. Çünkü bu durumda diyetinizde yapacağınız değişiklikler size yardımcı olabilir. Şekerli gıdalardan kaçınırken gün boyunca sık sık küçük öğünler şeklinde yemekler yemeye özen gösterin.
Eğer çok fazla insülin alıyorsanız doktorunuz bunu tespit edebilir. Bu durumda, insülin dozunu düşürebilir veya son dozunu aldığınız zamanı değiştirebilir. (8)
Şeker Düşmesi Ameliyatı
Hipoglisemi yani şeker düşmesi, pankreastaki bir tümör (İnsülinoma) veya pankreas dışındaki tümörlerden kaynaklanıyorsa, ameliyat uygun bir tedavi yöntemi olabilir. (9)
Şeker Düşmesi İçin Hangi Doktora Gidilir?
Şeker düşmesi teşhisi ve tedavisi için başlangıç olarak aile hekimine ya da iç hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. Sonrasında gerekli görülürse, bir diyabet, endokrinoloji ve metabolizma uzmanından yardım alabilirsiniz. (10)