Türkmenistan Bayrağı Ulusal SloganBAĞIMSIZ, TARAFSIZ TÜRKMENİSTAN Resmî dil Türkmence Başkent Aşkabat Yönetim şekli Cumhuriyet Cumhurbaşkanı Kurbangulı Berdımuhamedov Yüzölçümü 488,100 km², Dünya yüzeyinin 4.9%'ünü kaplar, 52. en geniş ülke Nüfus 4,952,081 (2005), En kalabalık 112. ülke Nüfus yoğunluğu 9,4 kişi/km² Bağımsızlık SSCB, 27 Ekim 1991 Millî Gelir Kişi Başına 7,266 Amerikan Doları Para birimi Türkmen Manat Saat dilimi Yaz saati (UTC+5 to +6) (UTC+6 to +7) İnternet alan adı .tm Telefon kodu +993 Türkmenistan Cumhuriyeti, 27 Ekim 1991 yılında SSCB dağıldığında bağımsız oldu. Resmî para birimi Manat'tır. Yönetim şekli cumhuriyettir. Türkmenistan, BM, İKÖ, BDT gibi uluslararası kuruluşlara üyedir. Devlet Televizyon Kuruluşu vardır. Özel televizyon yayını bulunmaktadır.
Genel Bilgiler
İran, Irak, Suriye, Anadolu Türkmen boylarına ait olanlar için "Türkmen" deyimi kullanılır. Türkmenler, Türklerin Oğuz soyundandırlar.
Özellikle Safevi Türk hükümdarı Nadir Şah'tan sonra çeşitli kavimlerin saldırılarına uğrayan Türkmenler 1835'ten sonra Merv Bölgesine doğru yayılmaya başlamışlardır. 1860'da da Govşut Han'ın önderliğinde Farsları yenilgiye uğratmış ve bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir.
1873'te Ruslar Hive'yi işgal etmişler ise de, daha sonra yenilgiye uğramışlardır. 1916'da başlayan Türkistan ulusal ayaklanması devam etmiş, 1920'de de Türkmenler Hive'yi geri almışlardır.
1924'te Türkmen Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti kurulmuştur. 7 Ocak 1990 tarihinde ise Türkmenistanda, seçimler yapılmış, resmi dil Türkmence kabul edilmiş, 22 Haziran 1990 tarihinde Türkmenistan egemenliğine, 27 Ekim 1991 tarihinde de bağımsızlığına kavuşmuştur. Bugün gelişen ekonomisi ve genç nüfusu ile Orta Asyanın en güçlü ülkelerinden biridir.
Türkmenistan'ın bağımsızlığını ilk Türkiye tanımıştır.
Türkmenistan başkanlık sistemi ile yönetilen, anayasasına göre, demokratik, laik bir hukuk devletidir. Tarafsızlık statüsü Birleşmiş Milletler Teşkilatı tarafından onaylanmıştır. Halk Maslahatı milli iradenin en yüksek temsilcisi niteliğindedir. Ayrıca anayasa değişikliği, referandum, ülkenin ekonomik, sosyal ve politik gelişmesine yön verecek ana konularda tavsiyeleri tartışma ve karar alma yetkisine sahiptir. Ancak Halk Maslahatı yasama organı değildir. Türkmenistanın yasama organı Meclistir. Halk Maslahatı kararları Meclis tarafından yasalaştırılır. Meclis, anayasanın hazırlanması ve değiştirilmesi, kanunların yasalaştırılması, parlamento ve başkanlık seçimlerinin tarihlerinin belirlenmesi, Başbakan yardımcılarınca yürütülen faaliyetlerin onaylanması, bütçenin onaylanması hususlarında yetkilidir. Türkmenistanda tek parti bulunmaktadır.
Eğitim
Tarihteki Türk Devletleri Türkmenistan'da 12 Nisan 1993 tarihinden itibaren Kiril harflerinin bırakılması, belli bir süre sonra da Latin harflerine (alfabesine) geçilmesi kararlaştırılmıştır. 9 yıllık zorunlu eğitim bulunan ülkede ayrıca 9 yıllık meslek okulları ve bunlara bağlı 4 yıllık yüksek eğitim okulları(Üniversiteler) vardır. Ama 2007 senesinden sonra zorunlu eğitim okullarda 10 sene ve Üniversitelerde de 5 sene olmuştur. Ülkede Magtymguly Devlet Üniversitesi ve Türkmenistan Bilimler Akademisi,Türkmen - Türk Üniversitesi ve diğerleri mevcuttur. Tüm Türk Devletlerinde olduğu gibi Türkmenistan'da da çok sayıda Türk Okulu bulunmaktadır. Bu okullar Türkmen - Türk ilişkilerinin gelişmesinde büyük etkenlerdendir.
Sağlık ve Sosyal Güvenlik Hizmetleri
Türkmenistan'da doğalgaz, elektrik, su ve tuz'un 2030 yılına kadar vatandaşlara tamamen bedava dağıtılması kararlaştırılmıştır. Türkmenistan'da sağlık hizmetleri tamamen devlet tarafından verilmekte olup, askeri ve demiryolu personeli kendi kurumları tarafından bu hizmeti almaktadır.
Sağlık sektörü dört bölümde faaliyet göstermektedir:
a- Araştırma hastaneleri,
b- Şehir düzeyinde sağlık kuruluşları, doğumevi ve dispanserleri
c- İlçe düzeyinde sağlık kuruluşları
d- Köylerde, köy hastaneleri, doğumevleri
Bunların yanında koruyucu sağlık hizmetleri de sağlık sektöründe önemli yer tutar.
Türkmenistan'da sosyal yardımın büyük çoğunluğu emekli fonundan karşılanmaktadır.
Emekli ve Sosyal kesintilerle ödenmektedir.
Türkmenistanın Ekonomisi kuyu ile daha iyi olacak
Türkmenistan gerek elektrik üretimi, gerek diğer enerji kaynakları açısından zengin bir ülkedir. Ülke ekonomisinin temel taşını pamuğun yanısıra doğalgaz ve petrol oluşturmaktadır.
Topraklarının büyük bir kısmı çöl olan Türkmenistanın en önemli su kaynağı Ceyhundur. Türkmenistan, Özbekistan sınırı boyunca uzanan Amuderyadan Karakum Kanalı vasıtasıyla faydalanmaktadır. Sulamanın neredeyse %90ı, bu kanaldan yapılmaktadır.
Teknoloji
Türkmenistan'da 2000 yılına kadar serbest olan internet erişimi ve internet kafeler yasaklanmıştır. İnternet kafeler yeniden 2007 yılında açılmış olmakla birlikte 30 dakikalık erişim ücreti 1 ABD Dolarıdır. Türkmenistanda ücretlerin 50 ABD doları düzeyinde olduğu göz önüne alındığında bu 1 dolarlık ücretin ne anlama geldiği yorum gerektirmez. Halen halka açık olan internet erişim salonları Türkmen Telekom şirketine ait iki adet salonda günde 9 saat kadar hizmet vermektedir.
Tarım Ürünleri
Türkmenistanda üretilen başlıca tarım ürünleri; pamuk, arpa, buğday, mısır, çeltik, susam, kavun, karpuz, üzüm, meyan kökü ve doğal ipektir. Türkmenistan, Orta Asyada Özbekistandan sonra ikinci önemli pamuk üreticisidir. Dünya sıralamasında ise ilk 10 ülke arasında bulunan bu ülkenin pamuk üretimi, toplam tarım sektörünün %70ini oluşturmakta ve ürünün %20si işlenmek üzere diğer Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerine ihraç edilmektedir. Ayrıca pamuk ihracından elde edilen gelir, toplam ihracat gelirinin %20sini oluşturmaktadır.
Hükümetin tahıl üretiminde uyguladığı kendi kendine yeterlilik politikası neticesinde 1993 - 1998 yılları arasında tahıl üretimine tahsis edilen toprak yüzölçümü 259 bin hektardan, 650 bin hektara çıkmış ve üretim %150 artış göstermiştir. Yüksek destekleme fiyatları ve iyi hava koşulları, kendi kendine yeterlilik hedeflerinin tutturulamadığı dört yılı müteakip, 1998 ve 1999 yıllarında büyük tahıl hasatının elde edilmesi sonucunu vermiştir.
Sanayi ve Madencilik
Bitki örtüsü bakımından fakir olan Türkmenistan, madenler yönüyle oldukça zengindir. Madencilik ve enerji sektörü, sahip olduğu zengin mineral kaynaklar nedeni ile sanayi üretimde önemli bir yer tutmaktadır. Ülkenin işletilebilen başlıca doğal kaynakları; doğalgaz, sodyum sülfat, krom (Karaboğaz Lagunu), sülfür, kurşun, galyum (Gaurdak Bölgesi), bentonit (Oglanlı Bölgesi), brom, iyot (Çeleken, Nebitdağ) ve petroldür.
Ayrıca, önemli miktarda sodyum ve potasyum çıkartılarak, kimya sanayinde kullanılmaktadır. Tuz üretimi madencilik faaliyetleri arasında önemli bir yer tutmakta ve üretimin büyük kısmı kimya sanayinde kullanılmaktadır. Ülkede son yıllarda altın ve platin rezervlerine de rastlanmıştır. Türkmenistan, SSCBnin en büyük sodyum sülfat üreticisi olmasına rağmen, zamanla bu rezervler tükenmiş ve sodyum sülfat tesislerinin faaliyetleri durdurulmuştur.
Türkiye ile Türkmenistan arasında imzalanan Ekonomik ve Ticari İşbirliği Anlaşması uyarınca petrol, maden ve enerji kaynaklarının aranması, çıkarılması ve işletilmesi konularında anlaşmaya varılmıştır.Sanayi geliştirmektedir.
Türkmenistan Ekonomisinin Temeli Doğalgaz ve Petrolden oluşur.
Türkmenistan gerek elektrik üretimi, gerek diğer enerji kaynakları, özellikle de doğalgaz açısından zengin bir ülkedir. Ülke ekonomisinin temel taşını pamuk, doğalgaz ve petrol oluşturmaktadır.
Başta Rusya Federasyonu olmak üzere, SSCBde bulunan doğalgaz rezervleri, toplam dünya doğalgaz rezervlerinin yaklaşık %40ını oluşturmaktadır. Bu ülkelerdeki toplam doğalgaz rezervlerinin yaklaşık %85i de Rusya Federasyonunda bulunmaktadır. Orta Asya Cumhuriyetleri arasında en büyük doğalgaz rezervlerine ve yıllık üretim kapasitesine sahip olan ülke Türkmenistandır. Türkmenistandaki doğalgaz rezervleri, bölgedeki toplam rezervlerin %5ini oluşturmakta olup, tespit edilen toplam doğalgaz rezervleri yaklaşık 2,86-4,4 trilyon m3 civarındadır. Ancak bağımsızlıktan sonra üretim, ihracat imkanlarının da daralmasıyla yarı yarıya azalmıştır. Üretilen doğalgazın %84ü ihraç edilmektedir.
Bağımsızlıktan bu yana gaz üretimi 100 milyar m3lerden, 15 milyar m3e gerileyen Türkmenistan, 1999 yılında 22,9 milyar m3 gaz üretmeyi başarmıştır.
Doğalgazın ihracatı için Rusya üzerinden geçen boru hattı kullanılmaktadır. Ayrıca, 1997 yılında açılmış olan 200 kmlik, İran ile bağlantı sağlayan sınırlı kapasitedeki bir boru hattı da mevcuttur. Halihazırda Afganistan üzerinden Pakistan ve Hindistana gaz naklini sağlayacak bir boru hattı projesinin geliştirilmesi konusunda çalışmalar sürdürülmektedir. Türkmen gazının Türkiye'ye getirilmesi için çalışmalar sürmektedir.
Aralık 1998de Türkmenistan ve Ukrayna, Ukraynaya yıllık 20 milyar m3 Türkmen doğalgaz ihracatı için anlaşmıştır. Yıllık 720 milyon dolar ihracat geliri sağlayacak bu anlaşma, Nisan 1999'da Ukraynanın ilk doğalgaz sevkiyatlarının parasını ödememesi sonucu aksamış, Türkmenistan sevkiyatı durdurmuştur. 1999 yılı Aralık ayında ise Türkmenistan ve Rusya 20 milyar m3 Türkmen doğalgazın Rusyaya ihracı konusunda anlaşmıştır. 19 Şubat 2000de Gazprom yönetimi Türkmenistandan alacağı doğalgaz miktarını 50 milyar m3e çıkarmak için Türkmenistanla prensip anlaşmasına varmıştır.
Ülkede bulunan petrol rezervlerinin 1.1 milyar ton (1.7 milyar varil) olduğu tahmin edilmektedir. Bugün yıllık üretim ortalama 5 milyon ton düzeyindedir. Ham petrol, yıllık kapasitesi 5.5 milyon ton olan Türkmenbaşı rafinerisinde işlem görmektedir.
Şehirler:
Aşkabat
Daşoğuz
Kaka
Köneürgenç
Mary
Bayramaly
Tejen
Türkmenabat
Türkmenbaşı (şehir)
Gumdag
Hazar (Çeleken)
Seydi
Begdaş
İller
Ahal (vilayet)
Balkan (vilayet)
Daşoğuz (vilayet)
Lebap (vilayet)
Mary (vilayet)
Türkmenistan Cumhurbaşkanları
Türkmenistanın bağımsızlığını kazanmasının ardından 27 Ekim 1991'de yapılan ilk devlet başkanlığı seçimleri sonucunda Saparmurat Türkmenbaşı devlet başkanlığına seçildi ve ölümüne (21 Aralık 2006) kadar bu görevini sürdürdü.
Türkmenistan'ın ikinci cumhurbaşkanı da 11 şubat 2007'de oyların %89,2 alarak Gurbanguli Berdimuhammedov seçildi ve 14 şubat günü yemin ederek görevine başladı.
Türkmenistan Bayrağının Şekli:
Yeşil zemin üzerine gönder tarafında içerisinde geleneksel Türkmen Kilim Motiflerinin bulunduğu kırmızı bir şeridin ve ucu gönder tarafına bakan, bayrağın yukarı kısmında bulunan ve ucunda beş adet beyaz beş köşeli yıldızın bulunduğu beyaz bir hilalin koyulması ile oluşturulmuştur.
Resmi İsmi: Türkmenistan Cumhuriyeti. Yerel İsmi: Turkmenistan Yerel Resmi İsmi: Turkmenostan Respublikasy Konumu: Asya Durumu:
Birleşmiş Milletler Ülkesi. Başkenti: Aşkabat Büyük Şehirleri: Mevcut Değil. Nüfusu: 4,400,000 Yüz ölçümü: 488,000 km2 Para Birimi: Manat Diller: Türkmence, Rusça, Özbekçe Dinler: Müslüman
27 Ekim 1991 tarihinde bağımsızlığını kazanan Türkmenistan ile eğitim ilişkilerimiz; 1992 yılı başında Bakanlığımız yetkililerinden oluşan bir heyetin Türkmenistana yaptıkları ziyaret ve bu ziyarette eğitim iş birliği konularının genel kapsamını belirleyen ön protokollerin imzalanması ile başlamıştır.
Protokollerde yer alan hükümlerin uygulanması, uygulamada karşılaşılan sorunların çözümlenmesi amacıyla oluşturulan Daimî Komisyon toplantı tutanaklarının en sonu, 24 Mart 2000 tarihinde imzalanmıştır.
1992 yılındaki ilk mutabakat zaptı ile uygulanmaya başlanan Büyük Öğrenci Projesi kapsamında 1992-1993 öğretim yılından günümüze Türkmenistana 4821 yüksek öğrenim kontenjanı verilmiş, bu kontenjanın 3957'si kullanılmış olup 1473 öğrenci de mezun olmuştur. Halen Türkmenistanlı 584 öğrenci devlet burslusu olarak ülkemizde öğrenimlerine devam etmektedir.
Bu proje kapsamında Ülkemize getirilen öğrencilere aylık burs ödenmekte, üniversite katkı payı, ikamet tezkeresi bedeli ve tedavi giderleri karşılanmakta, YURTKUR ya da üniversite yurtlarında barınmaları sağlanmakta, kitap-kırtasiye ve giyim ihtiyaçları için yardım yapılmaktadır.
Ülkemizde her yıl yaz aylarında yapılan Türkçe Öğretimi, Türk Kültürünü ve Millî Eğitim Sistemini Tanıtma konulu seminerlere Türkmenistan'dan 145 eğitimcinin katılımı sağlanmıştır.
Bakanlığımızca Türkmenistanda açılan öğretim kurumlarına ders ve kültür kitapları, eğitim araç ve gereçleri ile Türkmenistan eğitim kurumları için basımı yapılan 37 çeşit kitap gönderilmiştir.
Ülkemizde kutlanan özel gün ve millî bayramlara (19 Mayıs Atatürkü Anma Gençlik ve Spor Bayramı, 24 Kasım Öğretmenler Günü v.b.) Türkmenistanlı öğretmen ve öğrencilerin katılımı sağlanmıştır.
Kardeş okul uygulaması çerçevesinde Ülkemiz ile Türkmenistandaki aynı tür ve seviyedeki 6okul arasında eşleştirme yapılmıştır.
29 Eylül-3 Ekim 1992 tarihleri arasında Bişkekte yapılan Türk Cumhuriyetleri Eğitim Bakanları ve Türk Halkları Temsilcileri II. Konferansında alınan, edebiyat ve tarihte ortak program hazırlanması amacıyla bir komisyon kurulması ve çalışma prensiplerini ve süresini belirlemesi, kararı gereği Türkmenistandan iki edebiyatçının da katılımı ile oluşturulan komisyonlarca Bakanlığımız iş birliğinde hazırlanan Ortak Türk Edebiyatı Lise Ders Kitabının kaynak kitap olarak Türk Dünyası Edebiyatı adı altında TİKA tarafından basımı yapılmış ve Türkmenistana gönderilmiştir.
Bakanlığımızca Türkmenistanda açılan Aşkabat Türkiye Türkçesi Eğitim Öğretim Merkezi, Aşkabat Türk İlköğretim Okulu, Aşkabat Türk Anadolu Lisesi ve Aşkabat Yaygın Meslekî Eğitim Merkezi bulunmaktadır.
EĞİTİM ÖĞRETİM KURUMLARIMIZ
Aşkabat Türkiye Türkçesi Eğitim Öğretim Merkezi
Merkezimiz, iki ülke cumhurbaşkanlarının mutabakatı doğrultusunda, Türkmenistan Bilim ve Kültür Bakanlığı ile Bakanlığımız arasında yapılan 08.04.1993 tarihli anlaşmaya istinaden 19931994 eğitim öğretim yılında faaliyetine başlamıştır.
Faaliyetlerini, 2 yönetici ve 1 öğretmenler odası ile 3 sınıf, 1 kütüphane, 1 arşiv, 1 mutfak, 1 jeneratör odası bulunan Milli Medeni Merkezi (Aşkabat Devlet Sirki) binası bünyesinde sürdürmektedir.
Aşkabat Türkiye Türkçesi Eğitim Öğretim Merkezinden bu güne kadar 6578i kız ve 1411i erkek toplam 7989kişiye çeşitli seviyelerde sertifika verilmiştir. 2007-2008 eğitim öğretim yılı başı itibariyle de; halen Merkezimizde; Bakanlığımızca görevlendirilen 1 müdür, 1 müdür yardımcısı ve 5 öğretmen ile birlikte 7 kişi görev yapmakta olup 229 kız ve 44 erkek olmak üzere toplam 273 kursiyer bulunmaktadır.
Aşkabat Yaygın Mesleki Eğitim Merkezi
Merkezimiz; T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Konfederasyonu ve Mesleki ve Küçük Sanayi Destekleme Vakfı (M.E.B-TESK-MEKSA) arasında imzalanan Yaygın Mesleki Eğitim Merkezleri İşbirliği Protokolü ile birlikte 01.05.1996 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı ile Türkmenistan Bilim Bakanlığı arasında imzalanan Eğitim Alanında İşbirliği Protokolü çerçevesinde açılmıştır.
Faaliyetlerini 1955 yılında yapılmış olan Niyazow Etrap Hakimliğine ait olan binada sürdürmekte olan Merkezimiz binasında; 1 Müdür, 1 Müdür Yardımcısı, 1 Öğretmenler odası ile Elektrik Tesisatçılığı, Sıhhi Tesisat, Elektrik Kaynakçılığı, Nakış, 2 adet Giyim Atölyesi ile 1 adet teorik dersleri anlatmak için 20 kişilik sınıf ve 1 adet depo bulunmaktadır.
Aşkabat Yaygın Mesleki Eğitim Merkezinden bu güne kadar Makine Nakış, Giyim, Trikotaj Elektrik Sıhhi Tesisat, Bayan Kuaför, El Sanatları, Bilgisayar ve Kumaş Boyama branşlarında 1871 kız ve 700 erkek olmak üzere toplam 2571 kişiye Kurs Başarı Belgesi verilmiştir. 2007-2008 eğitim öğretim yılı başı itibariyle de; halen Merkezimizde; Bakanlığımızca görevlendirilen 1 Müdür, 1 Sıhhi Tesisat Öğretmeni, 1 Elektrik Öğretmeni, 1 Nakış Öğretmeni ve 2 Giyim Öğretmeni görev yapmakta olup 117 kız, 47 erkek olmak üzere toplam 164 kursiyer bulunmaktadır.
Aşkabat Türk İlköğretim Okulu
1992 yılında Bakanlığımız ile Türkmenistan Bilim ve Kültür Bakanlığı arasında yapılan işbirliği protokolü gereğince Aşkabatta yaşayan Türk ve Türkmen vatandaşlarının ilköğretim çağındaki çocuklarının temel eğitim ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla 1993-1994 eğitim öğretim yılı başında açılarak faaliyetine başlamıştır.
Önce Aşkabat Türk Anadolu Lisesine bağlı olarak açılmış olup bir süre Mustafa Kemal Atatürk adlı Türkmen Mektebi ve Rus Müzik Okuluyla aynı mekânı paylaştıktan sonra 2001 yılında 2. ve 3. katların da tahsisi ile bugünkü fiziki mekânına kavuşmuştur.
Okulumuzda birinci sınıftan itibaren; Türkçe, Türkmence ve İngilizce, altıncı sınıftan itibaren de Rusça dersleri verilmektedir. Bütün sınıflarımızda dersler Bakanlığımız İlköğretim Programı doğrultusunda yürütülmektedir. Ayrıca; Türkmence, Türkmen Tarihi, Ruhnama dersleri de okutulmaktadır.
Aşkabat Türk ilköğretim Okulundan bu güne kadar 416 öğrenci mezun olmuştur. 2007-2008 eğitim öğretim yılı başı itibariyle de; halen okulumuzda Bakanlığımızca görevlendirilen 1 müdür, 1 müdür yardımcısı ve 22 öğretmen ile birlikte 24 kişi görev yapmakta olup 311 kız ve 416 erkek olmak üzere toplam 727 öğrenci bulunmaktadır.
Aşkabat Türk Anadolu Lisesi
Aşkabat Türk Anadolu Lisesi; Bakanlığımız ile Türkmenistan Bilim ve Kültür Bakanlığının ortak görüş ve antlaşmaları neticesinde Türkiyedeki Anadolu Liseleri programını uygulamak üzere 06/08/1993 tarih ve 8318 sayılı Makam Onayı gereğince açılmıştır.
Okulumuza, Türkmenistan Devlet Okullarının 7. sınıfı ile Aşkabat Türk İlköğretim Okulunu bitiren Türk ve Türkmen öğrenciler sınavla, ara dönemde gelen Türk öğrenciler ise sınavsız olarak alınmaktadır.
Türkmenistan makamlarınca okulumuz için tahsis edilen Aşkabat Mir 3/2 57.Mektep Oğuzhan Köçesi adresindeki binada 1 müdür, 2 müdür yardımcısı, 1 müzik odası, 11 derslik, 4 laboratuvar ( fizik, kimya, biyoloji, bilgisayar), kantin ve spor salonu bulunmaktadır.
Aşkabat Türk Anadolu Lisesinden bu güne kadar 441 öğrenci mezun olmuştur. 2007-2008 eğitim öğretim yılı başı itibariyle de; halen okulumuzda Bakanlığımızca görevlendirilen 1 müdür, 1 müdür yardımcısı ve 19 öğretmen ile birlikte 21 kişi görev yapmakta olup 106 kız ve 144 erkek olmak üzere toplam 250 öğrenci bulunmaktadır.