Kadın Sıhhatinde Seçilmiş Mevzular
Kadınlar arasında görülen bazı hastalıklar mevzusunda balaka sahibi olunması, bu hastalıkların erken teşhis edilerek muhtemel olan en zararsız biçimde rehabilitasyonunun yapılmasına dayanakçı olur. Bu yazıda kadınlarda görülen bazı hastalıklar hakkında aydınlatıcı balakalar bulunmaktadır;
1- Amenore
Amenore, adet akışının olmamasıdır. Menarş ile alakalı olarak birincil veya ikincil olarak sınıflandırılabilir:
• Birincil amenore: Sekonder cinsel özelliklerin uygun biçimde büyüdüğü bir kadında 16 yaşına kadar adet görmemesi, 13 yaşına kadar adet olmaması ve başka pubertal olgunlaşma olmamasıdır.
• İkincil amenore: daha evvel adet gören, hamile olmayan bir kadında altı aydan uzun vakittir adet görmemesi
Birincil Amenore
Sekonder cinsel özelliği olmayan bir kadında birincil amenorenin en yaygın sebebi, büyüme ve ergenlikte anayasal bir gecikmedir. İlk olarak, tetikte bilave etmek en uygun yoldur. Birincil amenore olan ancak ikincil cinsel özellikleri olan kadınlar için pelvik ultrason endikedir. Birincil amenorenin değerlendirilmesi
sebepleri, ikincil cinsel özelliklerin varlığı veya yokluğu bağlamında değerlendirilmelidir.
İkincil cinsel özelliklerin olmaması sekonder cinsel özelliği olmayan bir kadında birincil amenorenin en yaygın sebebi, genellikle büyüme ve ergenlikteki yapısal bir gecikmeye bağlı olarak hipogonadotropik başka bir deyişle düşük LH ve FSH hipogonadizmdir. Ayrıntılı bir aile hikayesi, bunun ailesel bir doğrultusunu ortaya çıkarabilir. Pozitif bir aile hikayesi varsa, ilk etapta dikkatli bilave etmek uygundur, ancak zaman hastanın başvurudaki yaşına bağlı olacaktır.
LH ve FSH’nin test edilmesi, ergenliğin anayasal gecikmesinin belirlenmesinde dayanakçı değildir, zira düşük seviyeler bir gecikmeden ve aynı zamanda bir dizi başka şarttan kaynaklanıyor olabilir. Sekonder cinsel özelliği olmayan kadınlarda birincil amenore, hipergonadotropik başka bir deyişle yüksek LH ve FSH hipogonadizmden de kaynaklanabilir. Buna genellikle erken yumurtalık yetmezliği veya gonadal disgenez neden olur, bu da kadın gonadal disgenezinin en yaygın biçimi Turner belirtiyidir 45X0 karyotip.
Birincil Amenore Sebepleri
Hipergonadotropik hipogonadizm / birincil hipogonadizm / gonadal yetmezlik
o Anormal cinsiyet kromozomları, misalin Turner belirtiyi
o Klasik cinsiyet kromozomları, misalin erken yumurtalık yetmezliği
Hipogonadotropik hipogonadizm / ikincil hipogonadizm
o Çoğu vaziyette bu, ergenlik ve büyümedeki ailesel bir gecikmeye bağlı olabilir. Öteki nedenler arasında konjenital anormallikler, misalin izole GnRH noksanlığı, edinilmiş lezyonlar, endokrin rahatsızlık, ur, sistemik hastalık veya yeme bozukluğu yer alır.
Öjonadizm
Anatomik, misalin uterus ve vajinanın konjenital yokluğu, interseks bozuklukları veya uygun olmayan endokrin geribildirim mekanizmalarıdır. Primer amenore büyük olgu serisinde en yaygın sebepleri arasında şunlar bulunur;
o Gonadal disgeneze neden olan kromozomal anormallikler tüm oositlerin ve foliküllerin erken tükenmesine bağlı yumurtalık yetmezliği – % 50
o Fonksiyonel hipotalamik amenore dahil hipotalamik hipogonadizm -% 20
o Rahim, serviks ve / veya vajina yokluğu, Müllerian agenezi -% 15
o Transvers vajinal septum veya deliksiz kızlık çeperi -% 5
o Hipofiz hastalığı -% 5
İkincil cinsel özelliklerin varlığı; birincil amenore ile başvuran sekonder cinsel özelliklere sahip 16 yaşında veya daha büyük bir kadının uterusun var olup olmadığını belirlemek için pelvik ultrasona sevk edilmesi önerilir. Rahim yokluğu, bir şahsın 46XY karyotipe ve inmemiş testislere karşın dişi bir dış görünüme sahip olduğu androjen duyarsızlığı belirtisinin bir neticeyi olabilir. Ayrıca, Müllerian kanallarının büyüyememesiyle karakterize konjenital bir malformasyon olan Müllerian ageneise bağlı olabilir, bu da noksan uterus ve vajinanın değişken malformasyonları ile sonuçlanabilir.
Rahim klasik ise çıkış yolu tıkanıklığı düşünülmelidir. Deliksiz bir kızlık çeperi veya çapraz vajinal septum, dışarı akış obstrüksiyonuna neden olabilir. Bu çoğunlukla rahim ve vajinadaki kan birikiminden kaynaklanan döngüsel alt karın sızısı ile ilişkilidir. Çıkış tıkanıklığına dair bir ispat yoksa, ikincil amenore için araştırma yapılması gerekir.
İkincil Amenore
İkincil amenore, daha evvel adet gören gebe olmayan bir hastada altı aydır adet görmemesi olarak belirlenir. İkincil amenorenin en yaygın sebebi olduğu için gebeliği dışlanmalıdır. Gebelik dışında, sekonder amenore olaylarının çoğu menopoz, polikistik over belirtiyi PCOS veya fonksiyonel anovülasyondan örn. Fazla egzersiz, yeme bozukluğu, stres veya bazı ilaçlar kaynaklanır. FSH, TSH ve prolaktin ölçümleri, ikincil amenorenin çoğu sebebini belirlemeye dayanakçı olacaktır. Hipofiz hastalığı kuşkusu varsa, FT4 de test edilmelidir.
İkincil amenorenin tanısal değerlendirmesi
Gebelik, sadece geçmişe dayanmak yerine evvel idrar gebelik testi veya serum hCG ile dışlanmalıdır. FSH, TSH ve prolaktinin hikayesi, fizik muayenesi ve ölçümü, amenorenin en yaygın sebeplerinin belirlenmesine dayanakçı olacaktır. Ek olarak, hiperandrojenizm delili olan kadınlar için, misalin hirsutizm ve iltihaplı sivilce değerlendirmesi ve testosteron ölçümü de endike olacaktır. Neticelerin açıklanması genellikle güç olabilir, bu sebeple alakalı bir uzmandan analiz veya nasihat uygun olabilir.
İkincil Amenore Sebepleri
Gebeliği ve emzirmeyi dışladıktan sonra, ikincil amenorenin en yaygın sebepleri şunlardır:
o Yumurtalık hastalığı % 40 – klasik veya erken menopoza bağlı yumurtalık yetmezliği, hiperandrojenizm, misalin PCOS, testosteron yardımı
o Fonksiyonel hipotalamik anovülasyon % 35 – fazla egzersiz, yeme bozuklukları, stres veya bazı ilaçlar, misalin oral kontraseptifler, ambar medroksiprogesteron sebebiyle,
o Hipofiz hastalığı % 19 bazı kadınlarda ara gizeme ek galaktore bulgusu dışında, fonksiyonel hipotalamik amenore ile benzer bir sunum gösterir. Ender nedenler sellar kitleler, öteki hipofiz hastalığı ve birincil hipotiroidizmdir.
o Rahim hastalığı % 5, asherman belirtiyi, sekonder amenorenin tek uterus sebebidir. Bu belirti, genellikle doğum sonu kanamaya veya dilatasyon ve küretaj gibi enstrümantal prosedürü takiben endometriyal enfeksiyona sekonder endometriyal çeperin edinilmiş skarlaşmasından kaynaklanır.
2- Polikistik Over Belirtiyi
Polikistik over belirtisinin PCOS faize çağındaki kadınların% 5-10’unu etkilediği bildirilmektedir. Bütün bir hikaye almanın yanı gizeme, PKOS kuşkusu olan bir kadının muayenesi alttakilerin bir değerlendirmesini kapsamalıdır:
o Ağırlık hem BMI hem de kalça / bel oranı
o İltihaplı Sivilce ve kıllanma
o Tansiyon
PCOS için tanı kriterleri günümüzde geliştirilmiştir. PCOS bir belirtidir, bu sebeple tek bir teşhis testi yoktur. PCOS’un birkaç tanımı vardır, ancak genellikle PKOS, hiperandrojenizm muayenehane veya biyokimyasal, yumurtalık disfonksiyonu oligo-anovülasyon veya polikistik yumurtalıklar ve alakalı bozuklukların dışlanması ile belirlenir. 7 Tablo 2, PCOS için tanı kriterlerini karşılaştırmaktadır.
PCOS’un incelenmesi için ultrasonda menstrüel anormallikler veya polikistik yumurtalıklarla birlikte çoğalmış androjen seviyelerinin muayenehane veya biyokimyasal bir bulgusu, mevcut tanı kriterlerini karşılayacaktır Tablo 2. PCOS’u incelerken dikkate alınması gereken öteki testler arasında FSH, TSH ve prolaktin seviyeleri bulunur.
LH / FSH oranının hudutlu rolü geçmişte, PCOS tanısı genellikle serumda yüksek LH / FSH oranının bulunmasına dayanıyordu. PCOS’lu kadınlar, olağandan düşük FSH’ye kadar yüksek LH konsantrasyonlarına sahip olma meylindedir. Bununla birlikte, bazı klinisyenler hala LH ve FSH’yi test ederken, PCOS tanısı için bu lüzumlu değildir. PCOS tanısı konulduktan sonra, açlık glikozu ve lipidler önerilir. Açlık glukozu> 5.5 mmol / L olan kadınlar için bir oral glukoz hoşgörü testi OGTT endikedir. Ayrıca bazı klinisyenler, OGTT’nin VKİ> 30 olan PKOS’lu tüm kadınlara ve klasik kilolu olsa bile 40 yaşın üzerindeki tüm kadınlara yapılmasını önermektedir.
3- Disfonksiyonel Rahim Kanaması
Klasik adet kumpasının dışında kalan rastgele bir rahim kanaması, işlevsiz rahim kanaması olarak adlandırılabilir. Çok muhtelif yerel ve sistemik hastalıklardan kaynaklanabilir veya hormonal kontraseptifler gibi ilaçlarla alakalı olabilir. Bununla birlikte, işlevsiz uterin kanama olaylarının çoğu, anovulatuar döngüler, menopoz, gebelik, yapısal uterin patolojisi, misalin fibroidler, polipler veya adenomiyoz veya bir hemostaz veya neoplazi bozukluğu ile alakalıdır. Travma ve enfeksiyon daha az yaygın nedenlerdir.
Disfonksiyonel rahim kanaması için laboratuvar çalışmalarında soruşturmalar bireysel sunum ve analize bağlıdır. Çoğu vaziyette, rahim kanamasının sebepleri olarak ilk evvel gebeliği ve rahim ağzı veya rahim kanserini dışlamak uygun olacaktır. Disfonksiyonel uterin anaması olan faize çağındaki kadınlar için, intrauterin veya ektopik gebeliği veya gestasyonel trofoblastik hastalığı hidatiform mol dışlamak için bir gebelik testi endikedir.
Genital sistemdeki rastgele bir malignite, işlevsiz kanamaya neden olabilir. Kanamanın endoservikal mi yoksa endometriyal bir kaynaktan mı olduğunu belirlemek güç olabilir, bu sebeple rahim ağzı kanseri dışlanmalıdır. Servikal sitoloji malignite için olumsuz olsa bile, görünür rastgele bir servikal lezyondan biyopsi yapılmalıdır. Geçmişe, muayenehane muayeneye ve ilk değerlendirmelere bağlı olarak, ikinci bir laboratuvar testi düzeyi uygun olabilir. Bu şunları içerebilir:
o Ultrason muayenesi ve histeroskopi: Pelvik muayenede bulguları belirsiz olan kadınları daha ileri seviyede değerlendirmek için kullanışlıdır
o TSH: Hipo veya hiper tiroidizm belirti ve semptomları olan kadınlarda
o Pıhtılaşma testleri: Yalnızca hemostatik hatayı düşündüren hikayesi olan kadınlarda, misalin sık btümörün kanaması, kolay morarma
o Bütün kan sayımı CBC: Kansızlık delili olan kadınlarda
o Klamidya / bel soğukluğu: Servisitit, vajinal akıntı ve / veya pelvik hassasiyet
o Prolaktin: Özellikle galaktore ile oligomenoreden şikayet eden kadınlarda bereketlidir.
Disfonksiyonel uterin kanama için terminolojinde anormal uterin kanama sıklığını, müddetini veya hacmini belirlemek için kullanılan birkaç terim vardır. Bunlar şu biçimdedir;
o Menoraji: Kumpaslı aralıklarla alana gelen uzamış yedi günden fazla veya fazla günde> 80 mL uterin kanaması
o Oligomenorrhoea: 35 günden uzun aralıklarla alana gelen kumpaslı kanama
o Polymennorrhoea: 24 günden daha kısa aralıklarla alana gelen kumpaslı kanama
o Metrorrhagia ve menometrorrhagia: Metrorrhagia, kumpassız aralıklarla hafif kanamayı ifade eder. Menometroraji, kumpassız aralıklarla ağır kanamayı ifade eder
o Intermenstrüel kanama: Hormonal kontrasepsiyon veya postmenopozal hormon rehabilitasyonu kullanan kadınlarda adetler arasında veya bilave edilen hormon geri çekilme kanamaları arasında alana gelen kanama
o Premenstrüel pislenme: Klasik adetlerden evvel hafif kanama
o Menopoz sonrası kanama – menopoz yarıyılındaki bir kadında siklusun kesilmesinden en az altı ay ila bir sene sonra kanamanın veya pislenmenin nüksetmesi
o Postkoital kanama: Vajinal ilişkiden sonraki 24 saat içinde fark edilen vajinal kanama veya pislenme
4- Perimenopoz ve Menopoz
Vasati bir kadın takribî 50 yaşında menopoza girer. Adetin 12 ay veya daha uzun zaman kesilmesini takiben yapılan retrospektif tanıdır. Menopoz geçişi, adet döngüsü uzunluğundaki farklılıklarla başlar ve son adet yarıyılı ile biter. Perimenopozal yarıyıl, son adet yarıyılından bir sene sonra sona erer. Menopoz yarıyılı boyunca hormon seviyeleri değişmekle birlikte, hormon ölçümleri geçiş safhasını veya son adet yarıyılının tarihini hipotez etmek için bereketli değildir. FSH seviyeleri, döngüler arasında ehemmiyetli miktarda değişebilir, bu sebeple, bireysel kadınlarda menopozu hipotez etmek için FSH kullanımı hudutludur.
Menopoz geçişini düşündüren semptomları olan 45 yaşın üzerindeki kadınlarda, misalin kumpassız adet döngüleri ve sıcak basması, uyku bozukluğu, vajinal kuruluk veya eklem ve adale sızıları gibi menopoz semptomları, laboratuvar testine gerek yoktur. Menopoz geçişini düşündüren semptomları olan 45 yaşın altındaki kadınlarda, alttaki araştırmaları göz önünde bulundurun: başlangıçta gebeliği hariç tutun, olumsuzsa mümkün PCOS’u dikkate alın ve prolaktin, TSH, FSH seviyelerini ve testosteronu ölçün.
5-Cinsel İşlev Bozukluğu- Libido Kaybı
Libido kaybının, hayatlarının bir yarıyılında kadınların% 40’ını etkilediği bildirilmiştir. Cinsel hikaye ve ilişki etkenleri de dahil olmak üzere bütün bir hikaye ve muayenehane muayene ehemmiyetlidir. Kadın cinsel işlev bozukluğunun değerlendirilmesi için temel bir zorunluluk, cinsel meselelerin şahsi stresle ilişkili olup olmadığını belirlemektir.
Rastgele bir ciddi tıbbi vaziyetin varlığı, yalnızca vaziyetin kendisi sebebiyle değil, aynı zamanda psikolojik iyilik hali üzerindeki ilişkili tesir sebebiyle de cinsel işlevi bozması muhtemeldir. Ek olarak, kendiliğindene değerlendirilen makûs sağlık, genellikle cinsel meselelerle ilişkilendirilir.
Cinsel işlev bozukluğunun laboratuvar değerlendirmesinde laboratuvar testleri sadece geçmiş veya muayene ile belirtilmişse yapılmalıdır. Hudutlu uzmanlık etrafları dışında, androjen seviyeleri cinsel bir sualin sebebini değerlendirirken dayanakçı değildir. İspatlanmış hipofiz veya adrenal yetmezlik veya geçmiş bilateral ooferektomi gibi iyi belirlenmiş birkaç gidişat dışında, androjen seviyeleri ile cinsel işlev bozukluğu arasındaki korelasyon zayıf kabul edilir. Benzer biçimde, östradiol veya öteki hormonların test edilmesi, misalin FSH ve prolaktin, cinsel işlev bozukluğunu değerlendirmede hudutlu kullanıma sahiptir.
Kaynakça:
http://bestpractice.bmj.com/best-practice/monograph/1102.html
www.merck.com/mmpe/sec18/ch244/ch244b.html#CBBFFDAF
www.uptodate.com
http://emedicine.medscape.com/article/795587-diagnosis
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu