Kanserin teşhisi nasıl yapılır?
Kanserin teşhisi: Bazı kanserler rutin tarama muayeneleri sırasında teşhis edilir. Bunlar genellikle belirli bir yaşlarda rutin olarak yapılması gereken testlerdir. Doktorlara belirli semptomlarla başvurduğunuzda birçok kanser türü tespit edilebilir.
Fizik muayene ve tıbbi öykü, özellikle semptom öyküsü, kanserin teşhisi nin ilk adımlarıdır. Çoğu durumda doktorlar, çoğu kanser türüne ve vücudunda bulunduğundan şüphelenilen yerlere göre belirlenecek olan birkaç test isteyecektir. Ayrıca, doktorların çoğu tam kan sayımı, elektrolit seviyeleri ve bazen ek bilgiler verebilecek başka kan tetkikleri isteyecektir.
Görüntüleme çalışmaları, doktorların vücutta çok yaygın olarak kanser olabilecek anormallikleri tespit etmek için kullanılır. X-ışınları, BT ve MRI taramaları ve ultrason, vücudu incelemek için kullanılan yaygın araçlardır. Kullanılan ekipmandaki değişikliklerle birlikte endoskopi gibi diğer testler, kanserli olabilecek bağırsak yolu, boğaz ve bronşlardaki dokuların görüntülenmesine izin verebilir. İyi görüntülenemeyen alanlarda (örneğin kemiklerin veya bazı lenf düğümlerinin içinde), radyonüklid tarama sıklıkla kullanılır. Test, anormal dokuda konsantre olabilen ve tespit edilebilen zayıf radyoaktif bir maddenin yutulmasını veya UV enjeksiyonunu içerir.
Önceki testler vücuttaki anormallikleri lokalize olarak bulmada çok iyi olabilir. Birçok doktor, bazı testlerin kanser teşhisi için olası kanıtlar sağladığını düşünmektedir. Bununla birlikte, hemen hemen tüm hastalarda, kanserin kesin tanısı, kanserli olabilecek dokudan biyopsi adı verilen bir prosedürde alınan doku örneğinin incelenmesine ve sonrasında bir patolog tarafından analiz edilmesine dayanır. Bazı biyopsi örneklerinin elde edilmesi nispeten basittir (örneğin, biyopsi eki ile donatılmış endoskop adı verilen bir cihazla yapılan bir cilt biyopsisi veya bağırsak dokusu biyopsisi). Diğer biyopsiler, dikkatli biçimde alınan iğne ucu kadar alınır. Bazılarında ameliyat (örneğin, beyin dokusu veya lenf nodu biyopsisi) gerekebilir. Bazen biyopsi sırasında kanserli dokunun tamamı çıkarılır. Kanser teşhisi için yapılan cerrahi, tedavi ile sonuçlanabilir.
Biyopsi, teşhis dışında, kanserin türünü tanımlayabilir (birincil kanser veya metastaz yapmış kanser gibi).Biyopsi ile kanserin evresi belirlenebilir. Doktorların ve araştırmacıların kanserin hastanın vücudunda ne kadar yaygın olduğunu tahmin etmelerini sağlayabilir.
Lokalize kanserin erken bir aşamada olduğu, yayılmış olanın ise ileri bir aşamada olduğu söylenir. Aşağıdaki bölüm, kanserler için genel evreleme yöntemlerini açıklamaktadır.
Kanserin Teşhisi ve Evreleme
Kanserler için kullanılan bir dizi farklı evreleme yöntemi vardır ve spesifik evreleme kriterleri kanser türleri arasında farklılık gösterir. Birçok evreleme sisteminde dikkate alınan ortak unsurlar aşağıdaki gibidir:
- İlk tümörün yeri
- Tümör boyutu ve tümör sayısı
- Lenf nodu tutulumu (kanserin lenf nodlarına yayılması)
- Hücre tipi ve tümör derecesi (kanser hücrelerinin normal doku hücrelerine ne kadar benzediği)
- Metastaz varlığı veya yokluğu
Bununla birlikte, daha spesifik veya bireysel kanser tipi evrelemenin temelini oluşturan iki ana yöntem vardır. TMN evrelemesi çoğu katı tümör için kullanılırken, Roma rakamı veya evre gruplandırma yöntemi doktorlar ve araştırmacılar tarafından neredeyse tüm kanser türlerinde kullanılır.
TNM sistemi, tümörün yaygınlığına (T), lenf düğümlerine yayılma derecesine (N) ve uzak metastaz varlığına (M) dayanır. Birincil tümörün boyutunu veya kapsamını ve kanserin yayılma derecesini belirtmek için her harfe bir sayı eklenir (daha yüksek sayı, daha büyük tümör veya daha fazla yayılma anlamına gelir).
TNM evreleme sistemini şu şekilde açıklanır:
Primer tümör (T)
TX – Primer tümör değerlendirilemez
T0 – Primer tümör kanıtı yok
Tis – Carcinoma in situ (CIS; anormal hücreler mevcuttur ancak komşu dokuya yayılmamıştır; kanser olmasa da, CIS kansere dönüşebilir ve bazen pre-invaziv kanser olarak adlandırılır)
T1, T2, T3, T4 – Primer tümörün boyutu ve/veya kapsamı
Bölgesel lenf düğümleri (N)
NX – Bölgesel lenf düğümleri değerlendirilemez
N0 – Bölgesel lenf nodu tutulumu yok
N1, N2, N3 – Bölgesel lenf düğümlerinin tutulumu (lenf düğümü sayısı ve/veya yayılma derecesi)
Uzak metastaz (M)
MX – Uzak metastaz değerlendirilemez (bazı doktorlar bu tanımı hiç kullanmazlar)
M0 – Uzak metastaz yok
M1 – Uzak metastaz mevcut
Sonuç olarak, bir kişinin kanseri T1N2M0 olarak listelenebilir, yani küçük bir tümördür (T1), ancak bazı bölgesel lenf düğümlerine yayılmıştır (N2) ve uzak metastazı yoktur (M0).
Yukarıda bahsedildiği gibi, bu evreleme yöntemlerinin varyasyonları mevcuttur. Örneğin, bazı kanser kayıtları, özet evreleme olarak adlandırılan sürveyans, epidemiyoloji ve nihai sonuç programını (SEER) kullanır. SEER, kanser vakalarını beş ana kategoriye ayırır:
- Yerinde: Anormal hücreler, yalnızca içinde geliştikleri hücre katmanında bulunur.
- Lokalize: Kanser, yayılma kanıtı olmaksızın başladığı organla sınırlıdır.
- Bölgesel: Kanser, birincil bölgenin ötesine yakındaki lenf düğümlerine veya organ ve dokulara yayılmıştır.
- Uzak: Kanser birincil bölgeden uzak organlara veya uzak lenf düğümlerine yayılmıştır.
- Bilinmiyor: Aşamayı belirlemek için yeterli bilgi yok.
Kanserin evrelemesi önemlidir. Hekimin en etkili terapötik protokollere karar vermesine yardımcı olur. Hasta için prognozu (sonucu) tahmin etmek için bir temel sağlar. Hastanın durumunu, hastaların bakımına dahil olan diğer sağlık profesyonellerine iletmek için bir sistem sağlar.
Kanserin prognozu ne demektir?
Kanser hastaları için prognoz (ilerleyiş) çok iyiden kötüye kadar değişebilir. Prognoz, kanserin hem tipi hem de evresi ile doğrudan ilişkilidir. Örneğin birçok cilt kanseri, cilt kanseri dokusunun çıkarılmasıyla tamamen tedavi edilebilir. Benzer şekilde, hastanın büyük bir tümörü olsa bile, ameliyattan ve kemoterapi gibi diğer tedavilerden sonra iyileşebilir. İyileşmenin çoğu hekim tarafından kanserin tekrarlamadığı beş yıllık bir dönem olarak tanımlandığı unutulmamalıdır. Ancak kanser türü ya agresifleşir ya da lenf bezlerine yayılır ya da diğer organlara metastatik olur ise prognoz azalır. Örneğin, evrelemelerinde daha yüksek sayılara sahip kanserler (örneğin, evre III veya T3N2M1; yukarıdaki evreleme bölümüne bakın) sayıları düşük (veya 0) olanlardan daha kötü prognoza sahiptir. Evreleme sayıları arttıkça prognoz kötüleşir ve sağkalım oranı düşer.
Bu makale kanserlere genel bir giriş sunmaktadır. Bu nedenle her kanser için yaşam beklentisi gibi ayrıntılar ele alınamaz. Bununla birlikte, genel olarak kanserler, kanserin evresi arttıkça azalan bir yaşam beklentisine sahiptir. Kanserin tipine bağlı olarak prognoz kötü ise yaşam beklentisi de azalır. Olumlu tarafı, tedavi edilen ve genel olarak beş yıllık bir süre içinde nüksetmeyen (remisyonsuz) kanserler, hastanın normal bir yaşam süreceğini düşündürür.
Kanser ile ortaya çıkabilecek birçok komplikasyon vardır; birçoğu kanser tipine ve evresine özeldir. Burada listelenemeyecek kadar çoktur. Ancak hem kanser hem de tedavi protokolleri ile oluşabilecek bazı genel komplikasyonlar aşağıda sıralanmıştır:
- Yorgunluk (hem kansere hem de tedavilerine bağlı)
- Anemi (her ikisi)
- İştah kaybı (her ikisi de)
- Uykusuzluk (her ikisi de)
- Saç dökülmesi (esas olarak tedaviler)
- Mide bulantısı (her ikisi de)
- Lenfödem (her ikisi de)
- Ağrı (her ikisi de)
- Bağışıklık sistemi depresyonu (her ikisi de)
NOT : İçerikte yer alan yazılı içerik kesin teşhis ve tedavi niteliği taşımaz. Sağlık sorununuzun hangisi olursa olsun doktorunuza başvurunuz. Sağlıkta uygulanan yöntemler kişilerin biyolojisi, kalıtsal özellikleri, yaş, boy, kilo farklılıkları ve bunlar gibi onlarca farklı duruma göre değişiklik gösterir.