"Burada yargılanan Türkiye demokrasisidir. 35 yıldır bağımsızlık ve demokrasi savaşı veren bu ülke için utanç duyuyorum. Hâlâ görüşlerini açıkladığı için bir yurttaşın mahkeme önüne çıkması, geçen bu 35 senede, tek bir adım bile atılamadığını gösteriyor..." Bu satırların sahibi, 1945'te yağmalanan Tan gazetesi sahiplerinden Zekeriya Sertel tarafından, katline teşebbüs edenleri değil, fikirlerini açıkladığı için kendisini yargılayan mahkemeye sunuldu... Alıntıyı yapan ise Sertel'in ABD'de yaşayan gazeteci torunu Atiye O'Brien.
BirGün gazetesinden Ömür Şahin Keyif, geçen hafta, gazetenin eski binasında açılan sergide buluştuğu O'Brien ile konuştu, "69 sene geçmesine rağmen, bu sözler bugünün Türkiyesi'ne uyarlanamaz mı?" sorusuna yanıt aradı.
İşte o haber:
Tan olayı ve bugün Türkiye'de basın özgürlüğü tartışmaları üzerine de bir kitap hazırlığında olan O'Brien, Türkiye'nin ilk profesyonel kadın gazetecisi olarak geçen Sabiha Sertel'in aynı mahkemeye sunduğu ifadesiyle devam etti: "O anda bunun ne kadar korkunç olduğunu anladım... Gazeteyi yok edip, tartışmayla yenemedikleri sahiplerini katlederek zaferlerini garantilemek istiyorlardı. Bu yaşananlar neresinden tutulursa demokrasi teminatı olabilir ki?"
Geçmişte kalmalıydı...
Olayın yıldönümü için açılan sergiyi ve toplanan onlarca kişiyi gösteren O'Brien'a göre bütün bu yaşananaların bugün taze kalmasının sebebi de bu: "Anneannem, dedem ve teyzem Yıldız Sertel, söylediklerinin bugün anılmasından onur duyardı, aynı zamanda bu onlar için bir üzüntü kaynağı olurdu, çünkü her şey geçmişte kalmalı ve unutulmalıydı, oysa onlar bugün hâlâ demokrasi ve özgür basın mücadelesinin simgeleri arasında yer alıyor. Bugün siz de tam olarak onların savaştığı şeyle mücadele ediyorsunuz."
San Francisco'da yaşayan bağımsız gazeteci Atiye O'Brien, Zekeriya ve Sabiha Sertel'in yaşadıklarını annesi Sevim Sertel O'Brien'dan öğrenmiş... 1919'da Sevim Sertel, 2 yaşındayken ABD'de Columbia Üniversitesi'nin verdiği bursla ABD'ye giden Sertellerin, 1923'te Türkiye'ye gelip yurttaşları okumaya teşvik etmesini hedefledikleri Resimli Ay isimli dergiyi kurmalarını gururla anlatıyor. O'Brien, ailenin bu dönemde Nâzım Hikmet'le tanışmasının da farklı konulara yer verilen derginin çizgisinin daha çok politikaya yönelmesinde etkili olduğunu anlatıyor.
Dedesinin Tan gazetesinden önceki bu süreçte dört kere hapse girdiğini, anneannesininse dört çocuğuna bakmanın yanı sıra günde 12 saat çalışarak dergiyi ayakta tuttuğunu, ailesinin her zaman kararlı olduğunu ve asla pes etmediğini söylüyor O'Brien ve ekliyor: "Onların Türkiye için istediği tek şey demokrasiydi, bu uğurda her şeylerini kaybettiler; evlerini, ülkelerini, bulundukları mevkiyi ve hatta ailelerini... Onlar vefalı birer muhalif sesti, ancak o zaman kim muhalifse, hükümet düşmanı olmakla suçlanıp mahkemeye veriliyordu..."