Afanesyevo Kültürü / Ön Türkler
Afanasyevo Kültürü, Altay-Sayan dağlarının kuzeybatısındaki bozkırlarda gelişmiştir. Afanasyevo Kültürü’nü yaratan insanlar avcı ve savaşçı bir topluluktu. At ve deve gibi hayvanları evcilleştirmişlerdi. Koyun besliyorlar, bakırı kullanmasını biliyorlardı. Kartalı kutsal bir hayvan olarak kabul ediyor, mezar taşlarına kartal resmi oyuyor, mezarların içine de bir kartal pençesi bırakıyorlardı. Altaylar’da gelişen bu kültür, geniş bir bölgeyi etkileyerek Orta Asya Uygarlığı’nın temelini oluşturmuştur. Afanasyevo Kültürü, MÖ 2500 ile MÖ 1700 yılları arasında varlığını sürdürmüştür.
Afanasyevo Kültürü, Türkler’in ataları ile ilgisinin ne ölçüde olduğu kesin biçimde ortaya konulamamış olan Anav Kültürü hariç tutulursa, Türkler’in en eski kültürüdür.
Afanasyevo Kültürü Orta Asya’daki Tunç Çağı Türk kültür çevrelerinden biridir. MÖ 3200 ile MÖ 1700 arasına tarihlenir. Altay ve Sayan dağlarının kuzeybatısındaki bozkırlarda gelişmiştir. Avcılık, hayvancılık, taştan ve bakırdan eşyalar yaptıkları kazılar sonucu ortaya çıkmış toplululuktur.
Kurot ve Kuyum kurganlarından çıkan buluntular, bu kültür çevresinde yaşayan insanların at, sığır ve deveyi evcilleştirmiş oldukları, bakırcılığı bildikleri, avcı ve savaşçı bir topluluk oldukları anlaşılmaktadır.
Bilim adamları, Altay’larda gelişen bu kültürün Orhun nehirleri bölgesini de etkisi altına alarak Orta Asya medeniyetinin temelini oluşturduğu fikrini benimsemektedir.
Ayrıca onlar, kartalı kutsal bir hayvan olarak kabul etmiş, mezar taşlarına bu kuşun şeklini oymuşlardır. Mezarların içine de kartal pençesi bıraktıkları, Altay yöresinde iki kurganda yapılan kazılar sonucu ele geçen buluntulardan anlaşılmaktadır.
Afanasyevo Kültürü, esas itibariyle Minusinsk’teki Bateney bölgesinde bulunan 80 mezardan oluşan bir buluntu yeridir. Mezarlardaki cesetler genellikle kırmızıya boyanmış ve üzerleri taş ya da toprakla kapatılmıştır. İki ya da dört litrelik toprak kaplar, bu kültürün başlıca keramik eserleridir. Bunların yanında çakmak taşından ok uçları, kemik iğneler ve ilk bakır bizler, bıçaklar, bakır tellerden yapılmış küpeler, türlü biçimdeki süs eşyaları ile maden işleme araçları da ele geçirilmiştir. Mezarlara sunulmuş yemek kalıntılarına rastlanmaktadır ki bu uygulama ileriki zamanlarda ve tarihsel dönemlerde Hun, Kök Türk, Apar ve öteki Türk topluluklarında da görülmektedir. Ancak, mezarlarda bulunan oldukça büyük ve vahşi sığırlara ait kemiklerin varlıklarının nedeni anlaşılamamıştır. Benzer biçimde, bu çağa ait Altay kurganlarında da vahşi sığırlara ve yak öküzlerine ait kemikler görülmektedir. Yak öküzlerinin yurtları Tibet yaylasıdır. Bu bölgeye kadar nasıl geldikleri anlaşılamamıştır.
Afanasyevo Kültürü’nde koyun ve at kemiklerinin, av hayvanlarına ait kemiklerin yanında görülmesi, bu kültür insanlarının avcılıkla birlikte çobanlık da yaptıklarını göstermektedir. Afanasyevo Kültürü’nde at, ren geyiğinin yerini almıştır. Esasen bu çağda Altaylar’da ren geyiklerine ilişkin izlere rastlanmaz. Afanasyevo Kültürü güney etkileri taşır; bu etkiler de, en yakın bölge olan Altay dağlarından gelmiştir. Afanasyevo kapları, kuzeydeki tayga bölgesinden tamamen ayrıdır.
Bateney kasabası yakınında ve Yenisey ırmağının sol kıyısındaki Afanasyevo adını taşıyan tepedeki bir mezarda ilk kez ortaya çıkarılan bu kültür, gerçekte Cilalı Taş Çağı’ndan (neolitik) Bakır-Taş Çağı’na (kalkolitik) geçişi temsil eder. Bu mezar bir taş yığını ile örtülmüştür yani bir kurgandır. Mezardan hocker durumunda bir iskelet ile sivri dipli kaplar, temren, bakır ve kemik eşya, Aral gölüne özgü midye kabuğundan gerdanlıklar ve halhallar çıkarılmıştır. Burada bunlardan başka at, yaban öküzü, balık, karaca ve koyun kemikleri de elde edilmiştir. Koyun kemiklerinin at kalıntıları ile birlikte ik kez bir arada görüldüğü Afanasyevo Kültürü, koyunun Türkler’ce MÖ 3. binden beri bilindiğini göstermektedir. Ayrıca Asya’da ilk At kalıntıları da Afanasyevo Kültürü ile onun bir gelişmesi ve devamı olan Andronovo Kültürü’nde görülmektedir. Afanasyevo-Andronovo kültür çevresi içinde yer alan Kapanda-yüs bölgesinde, MÖ 3. binin sonlarına ait mezarlardan, ağızlarında demir gem izleri taşıyan at iskeletleri bulunmuştur.
Afanasyevo Kültürü’nün Altaylar’a da yayılmış olması, her iki bölgeyi kültür ve sanat tarihi açısından birleştirmiştir. Bu devrin Altaylar’daki en önemli buluntu yerleri Kurot ve Kuyum kurganlarıdır.
Bu mezarlarda, keramikler yanında bir kartal pençesinin bulunması sonraki Türk kültür ve sanatı bakımından önemlidir. Altaylar bölgesindeki mezarlar da bazan taş parçalarıyla , bazan da başka küçük mezarlarla kapatılıyordu.
Afanasyevo Kültür dönemini, Andronovo Kültürü izler.
BENZER KONULAR
- Yazının Bağlantısı: Afanesyevo Kültürü / Ön Türkler
- Yazının Bölümü: Ön Türkler
- Diğer kaynaklarda arayın:
- Etiketler: Afanesyevo Kültürü, Afanesyova Kültürü, Asya Milletleri, Asyalı Topluluklar, En Eski Türk Tarihi, Eski Tunguz Kültürü, Eski Türk İzleri, Eski Türk Tarihi, Genel Türk Tarihi, Kultur, Ön Tunguz Kültürü, Ön Tunguz Tarihi, Ön Türk Kültürü, Ön Türk Tarihi, Orta Asya, Orta Asya Tarihi, Proto-Tunguz Kültürü, Proto-Türk Kültürü, Tarih, Tunguz, Türk, Türk Kültürü, Türk Tarihi, Türk Tarihinin Kökleri, Türk Tunguz İlişkileri
- Rastgele 10 Yazı: