Okul yeniden oturuma başladı. Yılın o zamanı, amansız güneşin Los Angeles’ın siyah asfalt oyun alanlarına ve çocuklarla okul sonrası özgürlükleri arasında duran sınıf pencerelerine vurduğu zamandır. Yeniden çocuk oldun ve derslerinde ter döktükten sonra “dondurmacıyı” aramak için okul kapısından dışarı fırladın.
Sonra duyarsın. O muhteşem, hafif boğuk, hafif akordu bozuk çınlamanın tek bir anlamı var: Bir dondurma kamyonu geliyor. Sokağa çıkıp köşeyi dönüp evinize geri döndüğünüzde kalp atışlarınız kulak zarlarınızı delip geçiyor.
Los Angeles’taki en iyi dondurulmuş ikramlara yönelik devam eden rehberimizle bu sezonu serinleyin.
“O burada! O burada!” Bunun kargaşanızı ve mutfak tezgâhından attığınız 5 dolarlık banknotu haklı çıkarmaya yeteceğini umarak anne babanıza seslenirsiniz.
“Arabalara dikkat edin!” diğer odadan arıyorlar.
Ön kapınızdan dışarı çıktığınızda, mahalledeki dondurma kamyonunun hoparlörlerinden çalan melodinin, denizde çalınan bir siren şarkısı gibi, dolar banknotlarını havada sallayan bir çocuk sürüsünü çoktan cezbettiğini fark ediyorsunuz. En iyi arkadaşınızın şimdiden bu sürünün önüne doğru yaygara kopardığını görüyorsunuz ve gülümseyerek siz de onlara katılıyorsunuz.
Dondurmacı – ve sadece dondurmacı erkekler değil, aynı zamanda dondurmacı kadınlar da — diş perisi kadar irfanı omuzlayan sevilen bir şahsiyettir. Gizemli peri gibi, “dondurmacı” unvanı da sadece bir kılıktır. Bu kisvenin altında insanlar var kendi geçimlerini sağlamak için her gün çalışıyorlar. Mahalledeki küçük dükkanlardan yoksun olanlar için, kavurucu sıcak öğleden sonraları Los Angeles’taki topluluklara blok blok hoş bir serinletici doz sunan bir toplum hizmeti sunuyorlar.
Çocukken, araçları yönlendiren insanlara dikkat edemeyecek kadar dondurma kamyonlarının içine stoklanan donmuş tatlılarla – kremalı dondurmalar, dondurmalı sandviçler, push pop’lar, bagetler ve benzerleri – o kadar meşguldük ki. Artık, neredeyse her türlü aşermenin her an kapınıza teslim edilebildiği teknoloji odaklı bir dünyada, dondurmacının rolü gelişti – yoksa öyle mi oldu? Şehrin mahallesindeki dondurma kamyonlarını bulmak ve çocukluk anılarımızı bu kadar tatlı kılan insanlar hakkında daha fazla bilgi edinmek için Los Angeles sokaklarına çıkıyoruz.
Parkta bir paletero
Çiçekli gül bahçesinin sınırında bulunan bir paletero, Exposition Park’ın 160 dönümlük kentsel alanı boyunca çınlayan arabasını yönlendirirken kendi siren şarkısını söylüyor. Çocuklar adama ve arabasına doğru koşarken, çocukların amansız kahkahaları LA Memorial Coliseum’un yüksek duvarlarından sekiyor ve kamp danışmanlarının bir ıslık sesiyle onları yönlendirmeye yönelik nafile girişimini görmezden geliyorlar. Formül hem dondurmacı hem de paletero için aynıdır: Bir şarkı, şeker hastası çocukları dondurma vaadine doğru koşturur.
Pedro Gómez iki yıldır Exposition Park’ta çalışan bir paletero. Paletero olmadan önce bulaşıkçı, inşaat işçisi ve bahçıvan olarak çalıştı; tüm bunlar onu zorlu bir patronun iradesine tabi kılan yoğun emek gerektiren işlerdi. Artık kendi paleta arabasına sahip olan Gómez, yalnızca kendisine cevap veriyor.
Gómez, “Kimse bana emir veremez” diyor. Elini paleta arabasına koyarak “Benim işim bana ait” diyor.
Gómez, Meksika’nın Ixtapan de la Sal şehrinden Amerika Birleşik Devletleri’ne göç etti ve aklında tek bir hedef vardı: Ailesinin yanına dönebilecek ve onlara daha iyi bir yaşam sağlayabilecek kadar para kazanmak.
Gómez, “Paletada çok fazla umut saklıyorum” dedi. “Meksika’da bir ev inşa etmek istiyorum. Şu anda güzel bir evim yok. Çimento bloklardan yapılmış bir evim var. Ve burada yürüyorum, çalışıyorum, bir yuva kurmak için [in Mexico]. Keçileri, inekleri ve atları olan bir çiftlik satın alacağım. Araba alacağım. Paletalarla pek çok şey mümkün.”
Paleta yolculuğu Los Angeles’ta değil, Paleteria Juarez ve Las Delicias de Michoacan gibi farklı paleta satış şirketlerini gezdiği Chicago’da başladı. Chicago’da paletalarını yalnızca 1,50 dolara satabildiğini söyledi. Böylece iş hayatındaki yeni arkadaşlarını geride bırakarak eşyalarını topladı ve paletalarını 3 ila 4 dolar gibi yüksek fiyatlara satabileceği Los Angeles’a doğru yola çıktı.
Gómez kırmızı beyaz kareli gömleğinin kolunu düzeltirken kardeş gibi görünen iki çocuk paleta arabasına doğru koşuyor. 5 yaşından büyük olmayan kız elindeki banknotları sayıyor ve ananaslı paleta sipariş ediyor. Küçük kardeşini konuşması için dürtüyor.
“Una paleta de sandía” diyor. Karpuz yiyecek. Birkaç metre ötede iki yetişkin gülümsüyor ve küçük kardeşleri işaret ediyor. Gururlu ebeveynler.
Küçük çocuklar için, ebeveynlerinin varlığı olmadan bir ürün için ilk kez ödeme yapmak bir tür geçiş törenidir. Parayı idare etmek, yabancılarla konuşmak ve sosyal etkileşimin inceliklerini öğrenmek, bir çocuğun kendi kendine adım atması ve özgüven geliştirmesi için çok önemli derslerdir. Ve bu derslerin her biri, ebeveynler çocuklarını dondurmacıya tek başına, yalnızca birkaç kırışık dolar banknotuyla ve sırtlarını sıvazlayarak göndermeleriyle hayata geçiriliyor.
Kız, erkek kardeşine anne ve babasından bir dolar daha almasını fısıldarken Gómez sabırla bekliyor. Çocuk geri döndüğünde Gómez, ambalajın etrafına sıkıca sarılı bir peçeteyle çocuklara paletalarını uzatıyor. Arabasını bir kez iterek tekrar yola koyuluyor ve bir sonraki müşterinin dikkatini çekmek için zillerini çalıyor.
Gómez, Los Angeles sokaklarında dolaşan akılda kalıcı melodiler çalan dondurma kamyonları filosuna katılmayı hiçbir zaman düşünmediğini söylüyor. Ehliyeti yok ve yine de yürümeyi tercih ediyor. Bunun onu sakinleştirdiğini söylüyor.
Dondurma anılarının oluşumları
Exposition Park’ı çevreleyen sokaklarda düzenli olarak mahallenin etrafında dönen en az üç dondurma kamyonu var. 60 yaşındaki Anthony Anderson, burada yaşadığı 30 yıl boyunca muhtemelen hepsinden dondurma aldığını söylüyor. Ve onların tüm öncülleri.
Walker’ının üzerine eğilmiş olan Anderson, tek katlı apartmanının kaldırımında duruyor ve Elizabeth’in Dondurma kamyonunun küçük bir kalabalığı çekmesini izliyor. Komşusu kendisi için jalapeño noktalı biber peynirli sıcak Cheetos sipariş ediyor ve Anderson’a büyük bir fincan yumuşak servis getiriyor.
Bölgedeki USC Köyü, BMO Stadyumu ve yakında açılacak olan Lucas Anlatı Sanatı Müzesi gibi son zamanlardaki büyük gelişmelerle birlikte, Exposition Park’ta bir zamanlar aile evleri olan yerler, steril öğrenci apartmanlarına dönüştü. Anderson, “Bazı değişiklikler oldu” diye kabul ediyor. Değişmeyen bir şey mi var? Dondurma kamyonundaki en sevdiği ikram; vanilyalı yumuşak servis ve çikolata şurubu şeritleriyle dolu bir dondurma.
Kızını tutan bir baba ona birkaç dolarlık banknot uzatırken Anderson, “Bunu çocuklar için yapıyorum” diyor; Anderson, ona dondurma alması için ona borç verdiği paranın geri ödemesi. Ona el sallıyor ve “Güle güle küçük anne” diyor.
“Kendimi onların yerine koydum. Ben bir çocuğum” diyor.
Birkaç kapı ötede, 48 yaşındaki Patricia Wynn, dondurma kamyonunun paslı çanlarından bir zamanlar olduğu kadar etkilenmiyor. Los Angeles yerlisi olan Wynn, “beklediğini” anımsıyor [the] Mağazaya yürümek zorunda kalmamamız için dondurma kamyonu gelecekti.” Artık üç çocuğu olduğu ve temiz beslenmeye çalıştığı için Wynn onlardan uzak duruyor ancak şunları kabul ediyor: “[ice cream trucks] Onları sık sık ziyaret eden insanların hayatında önemli bir rol oynuyor.”
Bunların arasında, ortaokulda Wynn’in annesinden, yani büyükannesinden aldığı küçük harçlığı neredeyse her gün yerel dondurma kamyonunu durdurmak için kullanan 19 yaşındaki Wynn’in oğlu Jalen Robinson da vardı.
“Şımartıldım” diye itiraf ediyor.
Kamyon yaklaşmaya başlamadan önce, Robinson ve akranları okuldan sonra kamyonetinden atıştırmalık satan bir ebeveynden atıştırmalık almak için yaygara koparırlardı. Ancak Alex adında bir adamın işlettiği dondurma kamyonu bu işi hızla aldı.
“Bir gün, dondurmacıyı az önce gördüm [sic] hepimiz dışarıda duruyoruz. O zamandan beri, biz okuldan çıktıktan hemen sonra ilan vermeye başladı,” diyen Robinson, Alex’in, yeterli paraları olmadığında Robinson ve arkadaşlarının kendisine geri ödeme yapmasına izin verdiği örnekleri anlattı. “En iyi atıştırmalıklar, harika fiyatlar… O adam oydu.”
Alex, zamana ayak uydurmak için kamyonunu bile güncelledi.
Robinson, “Aslında nakit taşımıyorum” diyor. “Ama Alex? Alex, Apple Pay’i alıyor. Çocuklar ‘Sadece kartlarımız var’ derlerdi. Sana söylediğimde o küçük okuyucuyu çıkardı. Bu çok zor.”
Dondurmadan yapılmış Amerikan rüyaları
Dondurma, 55 yaşındaki Patty Luna’yı Amerika’ya getirdi. Yirmi sekiz yıl önce, acil bir durum nedeniyle Mexico City’den taşınmak zorunda kalınca Luna bir arkadaşını aradı ve arkadaşı ona ABD’ye gelirse dondurma kamyonu işine girmesine yardım edeceklerini söyledi.
Luna gülerek “Araba kullanmayı bilmiyordum” diye anımsıyor. “Hemen araba kullanmayı öğrenmeye başlamam gerekiyordu.”
Luna, Chino Hills’e taşınıp bir dondurma kamyonu kiraladıktan kısa bir süre sonra, şimdi kocası olan 50 yaşındaki Eddy Estevez ile tanıştı; o zamanlar bir otelde çalışıyordu ve aynı zamanda kendi dondurma kamyonunu da kiralıyordu. İkili, iki kamyonu satın almak için paralarını bir araya topladı ve bir posta taşıyıcısının katı standartlarını kullanarak rotalarını oluşturmaya başladı.
Luna, “Ne olursa olsun her gün arabayla dolaşarak başladık” diyor. “Sıcak, yağmurlu, soğuk ve hatta hastayken her gün araba kullanıyorduk. Çocuklarımız doğduğunda da hamileliğimden liseye geçene kadar her zaman yanımızdaydılar.”
Kendilerini Barney’s Dondurma Kamyonu olarak markalaştıran Luna ve Estevez sadık bir müşteri tabanı oluşturdular, ancak dondurma kamyonlarının öngörülemez doğası, herhangi bir günde ne kadar kazanacaklarını asla bilemeyecekleri anlamına geliyordu. Daha garantili bir gelir arzulayan Luna, on yıl önce National Latina Business Women Assn’nin Los Angeles bölümündeki derslere kaydoldu.
Luna, “İşletmemizi nasıl kaydettireceğimizi ve başvurmamız gereken tüm lisansları burada öğrendik” diyor. Çift, kartvizitler hazırladı ve yerel okullara ve kolluk kuvvetlerine ulaştı. Çok geçmeden doğum günü partileri ve şirket etkinlikleri için rezervasyon yapmaya ve okul sonrası programlardan ve spor takımlarından talepler almaya başladılar. Hala Chino sokaklarında devriye geziyorlar ve çağrıldıklarında Ontario ve Montclair’e kadar gidecekler, ancak artık kamyonun gelirinin büyük kısmını özel etkinlikler sağlıyor.
Estevez, “Hâlâ her gün dışarı çıkıyoruz ama artık tam olarak nereye gittiğimizi ve ne yapacağımızı biliyoruz” diyor.
25 yıldır bu işte çalışan Luna ve Estevez, başarılarını uzun süredir sürdürdükleri müşteri ilişkilerine borçludur. Luna, “Pandemi sırasında insanlar bizi arardı ve biz de onlara dışarıda hizmet verirdik” diye anımsıyor. “Çıkmaz sokaktaki herkes dışarı çıkıyordu ve insanların gülüp eğlendiğini görmek muhteşemdi. Bu sadece küçük bir ikramdı. Bir dondurma ya da şekerden başka bir şey değildi ama tüm stresi unutabileceğim bir an oldu.
“Bizi uzun zamandır tanıyorlar” diye ekliyor. “Barney’nin Dondurma Kamyonunu gördüklerinde bunun bir aile şirketi olduğunu anlıyorlar.”
Pedro Gómez’le yapılan röportaj İspanyolca olarak yapıldı ve tercüme edildi; yanıtlar netlik sağlamak amacıyla düzenlendi.