20. yüzyılın başlarında, Rusya'da açıkça organize karşı istihbarat servisi yoktu. Genelkurmay, polis, jandarma ve sınır muhafızları eş zamanlı olarak yabancı casuslarla mücadelede görev aldı. Askeri karşı istihbarat için özel bir devlet tertibatı yoktu. Askerde, istihbarat konularında da görev yapan aynı görevliler tarafından karşı istihbarat çalışması yapıldı. Devlet, karşı istihbarat için özel araçlar ayırmadı, polis teşkilatından gelen mali yardım tamamen resmiydi.
Ve devrimci hareketin ülkesindeki gelişme, polisi ve jandarmayı neredeyse tamamen onunla mücadele etmeye zorladı. Aynı zamanda, gizli istihbaratın genel gelişimi, acil istihbarat servislerinin örgütlenmesini güçlendirme ihtiyacına neden oldu, özellikle de o zamanlar gizli istihbarat alanında öncülük eden Almanya ve Japonya gibi ülkeler ülkemizde geniş casus ağları başlattı.
Rus-Japon savaşı patlak verdiğinde Japonlar, planlanmış askeri harekat tiyatrosunun önemli noktalarına göre, ajanları ile neredeyse bütün sular altında kaldılar. Sıkı casuslar Mançurya'ya ve Ussuri bölgesine yerleşti. Orada çeşitli tüccarlar, kuaför, terziler, çamaşırhaneler, otel yöneticileri, genelevler vb. Altında yaşadılar. Rusya’nın Avrupa kesiminde birçok Japon ajan işletildi. Bunların arasında Yunanlılar, İngilizler, Avusturyalılar, Yahudiler, diğer milletlerden insanlar vardı. Savaş sırasında, Rus birliklerinin arkasındaki düşman hizmetleri tarafından konuşlandırılan geniş bir ajan ağı, bazı operasyonların seyri üzerinde belirleyici bir etkiye sahipti. Öte yandan, uygun bir organizasyonu bulunmayan iç istihbarat, düşman ajanlarına yeterli direnç sağlayamadı.
Genel jandarma polisi gözetiminin başında, Baş Komutanlığın karargahının aşamalarının kontrolüne atanan ayrı bir jandarma ordusunun subayı olan Teğmen Albay Şershov vardı. Çin nüfusu içindeki ajanlara karşı derhal mücadelede meşguldü, daha sonra meşhur oldu, Rus tüccarı ile aktif olarak işbirliği yapan Çinli tüccar Tifontai. Düşman casusları da mevcut ordunun nakil şefi Ajan General N.A. tarafından nötrleştirildi. Ukhach-Ogorovich, Uzak Doğu birliklerinin arkasındaki keşif merkezi ve Mançurya ordusunun genel merkezinin keşif merkezi (Eylül ayına kadar 1904 g.) Ve birliklerin merkezi.
Operasyon tiyatrosunda Rus karşı istihbaratının en ciddi sorunlarından biri personel eksikliği idi. Mançurya’da yeterli alan jandarması yoktu ve deneyimli bir dedektif ajanı yoktu. Saha jandarmasının Uzak Doğu’ya son derece sınırlı miktarlarda ve yalnızca 1904’un sonuna gelmeye başladığına dikkat edilmelidir. Savaşın sonunda, sadece dört yarı filo toplanmıştı.
Yılın 1905'in kışında, Mukden savaşından kısa bir süre sonra, 4 Zaamur demiryolu taburunun özel bir üyesi olan Shershov'a belli bir Bay Persits gönderildi. Persler yabancı dilleri biliyordu ve savaştan önce dedektif polisine hizmet etmek için zamanları vardı ve bu da emrin dikkatini çekti. Casus aramak için görevlendirildi ve Avrupalılara öncelik verildi ve onların gözetimsiz denetimi. Persler Harbin'e gönderildi, daha sonra Japon casusluğunun yatağı olarak kabul edildi. Karşı istihbarat teşkilatlarının organizasyonu ve Teğmen Albay Şershov aracılığıyla yönetim, ayda 1000 ruble tahsis edildi. Ne yazık ki, Persits beklentilere cevap vermedi ve bu girişimin tümü başarısızlıkla sonuçlandı. Keşif raporunda Perslerin "ahlaki açıdan savunulamaz ve yüksek kaliteli dedektif ajanları bulamadığı" belirtildi.
Bu dönemde daha başarılı bir şekilde Çinliler arasında düşman izcileri ile savaşıyorlardı. Tifontai’nin temsilcileri, özellikle Maimayka ve Gongzhulin’deki en büyük casus gruplarını ortaya çıkarmayı başardı. Ne yazık ki, bu tür başarılar çok nadirdi. Nakil başının ajanları N.A. Ukhach-Ogorovich, önemli sonuçlar elde edemedi. Rus ordusunun bu savaştaki istihbarat birimleri, düşman ajanlarla mücadeleye çok az dikkat etti.
Her şeyde karışıklık ve karışıklık vardı. Bir yandan karşı istihbarat işlevleri, istihbarat teşkilatına katılan memurların sorumluluğuydu, diğer yandan, savaş sırasında istihbarat birimlerinin düşman casuslarını etkisiz hale getirme zorunluluğu bulunmadığına göre, yılda 62 için 1890 askeri biriminin bir emri vardı. Mayıs ayının ortalarında, 1904, Mançurya Ordusu İstihbarat Birimi, Japon istihbarat ajanı olduğundan şüphelenilen kişilerin gizli gözetimini sağlamaya çalıştı. Bu bölüme gönderilen Koreli bir tercüman yardımı ile yapılması gerekiyordu. Ancak bu girişimden hiçbir şey çıkmadı.
Rus-Japon Savaşı'nın ilk döneminde, Mançurya ordusunun merkezinde farklı milletlerden birçok insan tutuklandı ve casusluk ve sabotaj şüphesiyle birliklerimiz tarafından gözaltına alındı. Ancak bu uzun sürmedi. 6 Eylül 1904, Mançurya ordusunun komutanı olan 1540, XNUMX siparişinde “bütün tutukluların ordunun askeri polis gözetim organlarına gönderilmesini istedi ve sadece düşman hakkında herhangi bir bilgiye sahip olanların istihbarat bölümüne gönderilmesi” istendi. Bu kararı vermenin nedeni şu şekilde açıklandı: "... bu insanlar çoğunlukla, nerede, ne zaman, kimler ve hangi sebepten tutuklandıkları hakkında gerekli bilgi olmadan gerekli bilgiler yollandı. Bu nedenle istihbarat departmanı, bu kişileri tutuklamak için her gün çok fazla zaman harcamak zorunda kaldı. kimliklerini tespit etmek ve suçluluklarını belirlemek, istihbarat görevlilerini asıl görevlerinden uzaklaştırarak ve onları bir dizi askeri polise devretmek gibi düzenler, ordunun emrinin ortaya çıkmasına neden oldu. m Mançu ordusu.
Böylece, Mançurya ordusunun istihbarat teşkilatı aslında karşı istihbarat işlevlerini bıraktı. Aynı resim, Mançu birliklerinin üç orduya yeniden organize edilmesinden sonra, her birinin kendi istihbarat birimlerinin oluşumu ile birlikte gözlendi. Bu arada, daha önce de belirtildiği gibi, alan jandarması, küçük boyutundan dolayı, özellikle devrimci hareketle yüzleşmek ve suç unsurlarıyla uğraşmak zorunda kaldığından, düşman ajanlarla baş edemedi. Sonuç olarak, Japon casuslarının maruz kalması kural olarak rastlantısaldı.
İşte tipik bir örnek. Japon teğmen Komayi, Whom'un görevlendirilmediği bir memurun yanı sıra, Çinli köylüler tarafından giyinmiş ve daha fazla benzerlik için başlarına yapay örgüler bağladılar. Ondan sonra, Rus güvenlik hattından geçtik ve 20 kilometre mesafedeki savunmamıza derinleştik. Herhangi bir şüphe olmadan, herhangi bir şüphe uyandırmadan, Taisuha köyüne ulaştılar. Ve onları tamamen kazara ortaya çıkardı. Şaka yapmaya karar vermiş olan bir Rus askeri, şaşkınlıkla uzaklaştığı ve elinde kalan sahte örgü tarafından Kim'i sarstı. Askerler zamanında geldiler ve Japonları büktüler. Japon izcilerince işlenen Japon mahkeme izcileri vuruldu. Toplamda, Rus-Japon Savaşı döneminde, gizlenmiş Japon askerlerinin maruz kaldığı dört vaka vardı.
Oysa savaşın sonunda, bireylerin inisiyatifleri sayesinde, Japon istihbaratının çalışmaları tekleme yapmaya başladı. Bu aynı zamanda savaşın başlangıcında neredeyse tamamen cezasız kalmasıyla bozulan Japon istihbarat subayları yavaş yavaş dikkatlerini kaybetti ve daha ilkel istihbarat yürütme yöntemlerine başvurdular. Bu arada, Ruslar yavaş yavaş hassasiyetlerini artırdı. Yerel sakinlerin pozisyonlarında yakalananlar, kısa bir duruşmadan sonra imha edildikleri birimin merkezine gönderildi. Ancak bazen, idam edilen Çinliler hiçbir şey için suçlanmıyorlardı. Rus-Japon Savaşı sırasında, Khonghuz çetelerinin bazı liderleri, halklarıyla birlikte, Rusların hizmetine girdi ve Japon casuslarının yakalanmasına katıldı.
1904-1905 yıl boyunca gazetelerin ve dergilerin sayfalarında ve özellikle de, popüler "Rus geçersiz" gazetesinde, bazen sadece ön cephe bölgesinde değil, aynı zamanda St. Petersburg ve diğer şehirlerde de maruz kalan Japon casusları hakkında notlar basılmıştır. Rusya'nın Avrupa kısmı. Örneğin, devam eden seferberlik sonuçları hakkında askeri komutanlık makamının memurlarından veri almaya çalışırken Yekaterinoslav'da iki Avusturyalı tutuklandı. Ancak, bu gibi durumlarda oldukça nadirdi.
Ordumuzun arka tarafındaki savaş yıllarında oluşan "yerli yüzlerce" denilen ve Japonlara sempati duyan Japon ajanları ve sivilleri belirten özel bir şey belirtilmelidir. Ek olarak, bu “yerli yüzlerce” istihbarat bilgisi topladı, gönderdi, vb. Başka şeylerin yanı sıra, istihbarat karşıtı nitelikteki sorunları da çözdü. Bu tür birimler oluşturma fikri tamamen düşmandan ödünç alındı. 1904’in sonunda Japonlar, Hunhuz askerlerini hizmete sunarak geniş çapta hizmet vermeye başladı. silah ve gönüllülerin küçük sayıdaki personel sayısını asker sayısından artırma. Bu oluşumlar istihbarat topladı, teröristleri yerel nüfusa karşı düzenledi, onları Japon tarafını korkutmaya ve eğmeye çalıştı.
Yılın 1905'inin başında, Komutan A.N. Kuropatkina, Rus komutanlığı "yerli" veya Rus-Çin yüzlerce adında benzer birimler kurmaya başladı. Her yüze on Rus gönüllü ve yüz Çinli asker dahil edildi. Dekolte komutanı bir Rus subayı ve ona bağlı bir Çinli subaydı. Savaş çizgisinde, "yerli yüzlerce" aktif ordunun arka kurmay başkanlığına teslim edildi. Moğolistan topraklarında çalışmak için "yerli yüzlerce", arka merkez ve sınır muhafızlarının Moğollardan gelen bölgeleri tarafından kuruldu. Binbaşı General N.S. tarafından imzalanan "yerli yüzlerce" komutanların talimatlarında. Glinsky şunları tavsiye etti: "... Ruslara düşman olan insanlar sürekli izlenir ve eğer sadece fırsatlara sahiplerse, onları herhangi bir şekilde sitelerden uzaklaştırırlar, ancak yetkililer ve toplum ile istenmeyen bir komplikasyon yaşanmaması için bu yapılmalıdır" .
Bununla birlikte, "yerli yüzlerce" nin Rus emriyle verilen umutları haklı çıkaramadığı belirtilmelidir. Çin nüfusunun Rus birliklerine düşman olduğunu unutmamalıyız ve benzer birimler çoğunlukla toplumun suçlu unsurlarından toplandı. “Yüzlerce” içinde disiplindeki durum önemsizdi, dil engeli üyeler arasında iyi ilişkiler kurulmasını engelledi. Bunun istisnası, Tifontaya pahasına oluşturulan ve Baş Komutanlığın karargahında düzenlenen "yerli yüz" idi. Çince ve yerel gelenekleri iyi bilen bir Rus subay başkanlık etti. Ünitesinde ciddi bir disiplin kurdu ve ses yönetimi sayesinde oldukça iyi sonuçlar aldı. Genel olarak, "yerli yüzlerce" bize önemli faydalar getirmedi. Bu oluşumların gerçekleştirdiği soygunlar ve şiddet, sonunda Rus emrini onları tamamen terk etmeye zorladı.
Özetle, Rus-Japon savaşının yıllarında casusluğa karşı verilen mücadelenin etkisiz kaldığı, özel bir askeri karşı istihbarat teşkilatı olmadığı için, personel sıkıntısı, para, örgütsel karmaşa yaşandığı kabul edilmelidir. Savaşın tüm döneminde, Japon istihbaratının son derece verimli bir şekilde faaliyet göstermesini sağlayan karşı-istihbarat faaliyetleri yavaş ve sistematik bir şekilde gerçekleştirildi. Bu nedenle, Rusya'yı bu savaşta yenmeye iten diğer nedenlerin yanı sıra, karşı istihbaratın yetersiz çalışmalarına dikkat etmeliyiz.
Neyse ki, Rus-Japon savaşının sonuçlarına göre, Rus askeri birliğinin hükümeti ve liderliği kesin sonuçlar verdi. İlerleyen yıllarda, karşı istihbarat servisini iyileştirmek için çeşitli önlemler alınmıştır. Yavaş yavaş, karşı istihbarat sağlam, derin temelleri üzerine düşünülmüş idi. Birinci Dünya Savaşı sırasında, Yüksek Komutanlığın Genel Merkezinin merkezinde, cephelerin ve orduların genel merkezinin merkezinde, düşman ajanlarını aktif olarak tespit edip ortadan kaldıran özel bir istihbarat birimleri vardı.
Kaynaklar:
Starkov B. Casus Avcıları. Rusya İmparatorluğu'nun Karşı Bilgileme - 1903. Petersburg: Peter, 1914. S.2006-16.
I. Popov, Rusya ve Çin: Savaşın eşiğinde 300 yıl. M: Astrel, AST, 2004. C. 376-378.
Derevyanko I. Casuslar yakalayacak kimse yoktu // Askeritarihsel dergisi. 1993. No. 12. S.51-53.
Vishnyakov O. Rus sınırı, Uzak Doğu’daki silahlı çatışmalarda (XIX’in sonlarında - XX. Yüzyılın başlarında) 2006. No 4. C. 57-68.
Sergeev E. Rusya'nın Japonya ile mücadelede askeri istihbaratı (1904-1905) // Vatanseverlik tarihi. 2004. No. 3. S. 78-92.