Belirli bir topluluk izlemesi girişiminin ya da projesinin başlatılması için gerekli çerçeveyi oluşturan beş topluluk izlemesi ilkesi bulunmaktadır.
1. Tüm ÇHS izlemesi girişimleri için söz konusu olduğu üzere, topluluk izlemesinde de, ÇHS maddelerine ve mümkün olduğu durumlarda da BM Komitesi’nin sekiz rapor kategorisine göre tanımlanan durumlar hakkında bilgi toplanır. İzleme uygulamaları, BM Komitesi’nin sekiz rapor kategorisine ilişkin sonuç değerlendirmelerinde yer alan tavsiyeleri de içermelidir.
2. Topluluk izlemesinde kapsamlı hukuki, politik ve istatistiksel çözümlemelere gerek olmasa bile, belirli ÇHS maddeleriyle bağlantılı olarak çocukları gözeten, koruyan ve onların katılımını sağlayan mevcut yasal düzenleme, politika ve uygulamalara göndermeler yapılır. Örneğin, “hükümet ya da topluluk üyeleri tarafından belirlenmiş olan hangi etkinlikler çocuklar ve haklarından yararlanmaları üzerinde etkide bulunmaktadır?” sorusunu yanıtlamak için belirli çözümlemelere başvurulur. Bir başka örnek: “Yakın geçmişte topluluğunuzda çocuk hakları üzerinde önemli etkilerde bulunan ne tür değişiklikler yaşandı?” Bu çözümlemeler, gelecekteki topluluk izlemesi çalışmalarında karşılaştırma yapılmasını mümkün kılar. Ayrıca, topluluk izlemesi aracılığıyla toplanan bilgiler, Kanada’nın benzer sorunlar yaşayan başka topluluklar için daha anlamlı hale gelir.
3. Topluluk izlemesinde, aralarında çocukların ve gençlerin, bakım görevlilerinin, diğer aile üyelerinin, topluluk liderlerinin ve büyüklerin, öğretmenlerin, çocuklara hizmet sunan pratisyenlerin ve profesyonellerin de bulunduğu topluluk üyelerinin geniş bir kesitinin katılımı hedeflenir. Aralarında engelli çocukların, azınlık gruplarından çocukların ve yoksul aile çocuklarının da bulunduğu marjinalize edilmiş çocukların iyi bir şekilde temsil edilmeleri sağlanır.
4. Bir topluluk izlemesi raporunun hazırlanmasına katılan topluluk üyeleri ÇHS hakkında iyi bir şekilde bilgilendirilmiş olmalıdır. Hem genç hem de yaşlı katılımcılar, ellerinden geldiği kadarıyla, gündemdeki durum hakkındaki değerlendirmelerini, kendilerine ya da çocuklarına yönelik mevcut destek hakkındaki düşüncelerini, çocuk haklarının önündeki engeller hakkındaki düşüncelerini ve durumu iyileştirmek için önerdiklerini ifade etme olanağına sahiptir.
5. Topluluk izlemesinde, özel durumlara ve bunlara karşılık düşen ÇHS maddelerine odaklanılarak, sözleşmeye uyum hakkında sonuçlar çıkarılır ve topluluğun gelecekte yararlanacağı güçlü yanları ile onu bekleyen zorluklar özetlenir. Topluluk izlemesinde ayrıca, çocukların haklarından olası en yüksek düzeyde yararlanabilmeleri için gerekli olabilecek devlet müdahalelerine de ışık tutulur.
Uyum Notu
Topluluk izlemesinde, ÇHS’ye uyumluluk, dört yıldızlı değerlendirme ölçütleri kullanılarak aşağıdaki gibi derecelendirilir:
Çok iyi. Çocuklar herhangi bir engelle karşılaşmamaktadır; gereksinim duydukları şartlar, koruma ve katılım genel olarak sağlanmaktadır.
İyi. Çocuklar büyük engellerle karşılaşmamaktadır; gereksinim duydukları şartlar, koruma ve katılım, yalıtık örneklerdeki bazı istisnalar dışında sağlanmaktadır.
Yeterli. Çocuklar bazı engellerle karşılaşmaktadır; yararlandıkları şartlar ve koruma yetersizdir ya da etkili katılım gösterememektedirler.
Zayıf. Çocuklar büyük engellerle karşılaşmaktadır; gereksinim duydukları şartların ya da korumanın pek azı karşılanmaktadır ve durumlarını düzeltmek için katılım gösterme olanağından yoksun bulunmaktadırlar.
Topluluğunuzda İzleme Faaliyetine Başlamanız İçin Bazı İyi Nedenler
Topluluğunuzda bir ÇHS izleme girişimi başlatmaya neden zaman ve kaynak ayıracaksınız?
Aşikâr olan yanıt dışında (topluluğumuzda çocuk haklarının gözetilmesini sağlamak konusunda hepimiz bir ahlaki yükümlülüğe sahibiz), çocukların yönettiği ve çocuklara hizmet eden STK’lara ÇHS tarafından benzersiz bir fırsat sunulmaktadır. Haklarla ilgili izleme bilgileri güvenilir ve ÇHS’ye uygun şekilde rapor edildiği sürece, bunlar BM Komitesi tarafından dinlenecek ve karşılıkları verilecektir. Bu da çocuk haklarının savunulması ve topluluk içinde olumlu yönde değişim sağlanması açılarından etkili bir araçtır. En az bu kadar önemlisi, izleme, STK topluluğunun çocukların ulusal düzeydeki durumunu değerlendirmek konusundaki kolektif yeteneğini, tek bir örgüt ya da grubun kendi başına sahip olabileceği yeteneğin çok ötesine taşıyacaktır.
Kanada’daki çocukların durumunun STK’lar tarafından izlenmesi, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nde tarif edildiği şekliyle çocuk haklarının hayata geçirilmesindeki süreklilik açısından yaşamsal önem taşımaktadır. Kanada’nın çocuk hakları konusundaki sorumluluğunu korumasının ve çocuk haklarını giderek daha fazla gözetecek şekilde yasalarını, politikalarını ve uygulamalarını iyileştirmek konusunda yönlendirilmesinin yolu, izleme sonuçları ile gözlemlerin Çocuk Hakları Komitesi’ne rapor halinde iletilmesidir. Hükümeti bu konuda hesap verebilir durumda tutmanın ötesinde, hükümetin (görevlendirilmiş kurum olarak), topluluğun (paydaşlar olarak) ve çocukların (hak sahipleri olarak) daha aktif katılımının sağlanması, ÇHS’nin uygulanmasına ilişkin siyasi kararlılığı arttıracaktır.
Daha önce ÇHS izlemesine katılmamış olanlar için eklenmesi gereken, izleme çalışmasının kendisinin, çocuklar, aileleri ve topluluk grupları ile bunları destekleyen örgütlere de pek çok yarar sağlayabilecek olduğudur.
Her şeyden önce, katılımcılar, gençleri destekleyen benzer düşünceli bireyler ve örgütlerle yeni bağlantılar kuracak ve onların bilgi ve deneyimlerinden haberdar olacaktır. Yeni koalisyonlar kurarak ya da mevcut olanlarını genişleterek, topluluk üyeleri, gruplar ve örgütler, gençlerin desteklenmesi konusunda birbirlerine yardım edebilecektir.
İkincisi, bir birim olarak ÇHS uygulamaları hakkında rapor yazarak, topluluklar, seslerini kendi toplulukları içinde, başka topluluklara, STK’lara, hükümetlere ve Kanada’daki medya kuruluşlarına daha etkili şekilde duyurabilecektir. Bu da yasalarda, politikalarda ve uygulamalarda daha büyük ölçekli olumlu değişimlere yol açabilecektir.
Kısaca ifade etmek gerekirse, izleme çalışmasının yararları, katılan topluluğun üç temel alandaki kapasitesinin artmasıyla somutlanabilir:
1. Yerel savunu ve destek (hak uyarıları) – haklarının açıkça ihlal edildiği yerel bir özel durum ya da olay karşısında çocukların savunulması.
2. Destek (yasalar ve hükümet politikalarının oluşturulması) - haklarını elde edebilmeleri için sürekli bir şekilde mücadele ederek çocukların savunulması, yani yeni yasaların düzenlenmesi, hükümet politikalarının ve çocuklara yönelik uygulamaların iyileştirilmesi.
3. Program geliştirme ve en iyi uygulamalar – Yerel düzeyde çocuklar ve hakları üzerinde uzun dönemde olumlu etkilerde bulunacak programların ve uygulamaların geliştirilmesi.