Anne Frank, İkinci Dünya Savaşı sırasında zulüm gören milyonlarca Yahudiden biridir.
İki yıl boyunca, Anne ve ailesi babasının iş yerinin sığınağında saklandı. Anne, burada günlüğünü yazdı.
Anne Frank on beş yaşında bir toplama kampında öldü.
Günlüğü ise savaş sırasında kaybolmadı. Yetmişten fazla dile çevrildi ve Anne’nin tüm dünyada tanınmasını sağladı.
Günlüğün orijinal kopyası Anne Frank House’da sergilenmektedir.
Almanya’daki çocukluğu
Anne Frank 12 Haziran 1929’da Frankfurt, Almanya’da doğdu. O, Otto Frank ve Edith Frank-Holländer’ın ikinci ve son çocuğu. Anne’nin kızkardeşi, Margot, kendisinden üç yaş büyüktü. Frank ailesi Yahudi.
Otto Frank aile bankası için çalışıyordu. Almanya’daki ekonomik kriz nedeniyle işler hiç de iyiye gitmiyordu. Otto ve Edith Frank gelecekleri için endişeliler. Antisemitizm yükselişte. Gittikçe daha çok insan Adolf Hitler’in Yahudi karşıtı NSDAP partisini destekliyorlar ve 1933’te Hitler, Alman hükümetinin başına geçti.
Otto, Amsterdam’da Opekta’nın yerel bir şubesini açma fırsatını elde etti. Opekta, reçellerin jelleşmesini sağlayan pektin maddesini satan bir şirket.
Otto ve eşi Hollanda’ya göç etmeye karar verirler.
Amsterdam’da güvende
1933’te Anne Frank ve ailesi pek çok Yahudi mültecilerin yerleştiği Amsterdam-Zuid, Merwedeplein’de bir apartmana taşınırlar.
Anne ve Margot Hollandaca’yı kolayca öğrenirler ve Hollanda’da kendilerini evlerinde gibi hissetmeye başlarlar. Anne, dikkatleri üzerine toplamayı seven, şen şakrak ve meraklı bir kız. Margot çok daha sessiz ve ciddi. Okulda her zaman yüksek notlar alır.
Otto Frank Amsterdam’ın merkezinde işlerini yoluna koyar. Çok çalıştığı için çoğunlukla evden uzaktadır. Edith Frank Hollanda’daki yeni yaşamına alışmakta zorluk çekiyor. Evini özlüyor ve Almanya’daki ailesi için endişeleniyor.
Almanya’daki durum Yahudiler için gitgide daha tehditkar oluyor.
Kasım 1938’de, ‘Kristallnacht’ adı verilen ve planlanan büyük çaplı şiddetli saldırılar meydana geliyor.
Mart 1939’da Edith’in annesi Almanya’yı terk edip Frank ailesinin yanına taşınıyor.
1939’da Almanya’nın Polonya’yı işgali, İngiltere ve Fransa’nın Almanya’ya savaş açmasına neden oluyor.
Varşova bombalanıyor.
Yahudilere yönelik zulüm neredeyse aniden başlar.
Hollanda’nın Almanlar tarafından işgali
Mayıs 1940’da Almanya Hollanda’yı işgal eder ve Rotterdam’ın bombalanmasının ardından Hollanda hükümeti teslim olur. Alman kuşatması başlamıştır.
15 Mayıs 1940’da orgeneral Winkelman, Hollanda’nın teslim antlaşmasını imzalamak üzere Alman ordu karargahlarına ulaşır.
Yahudi karşıtı düzenlemeler
1940’daki istiladan sonra Naziler Yahudi karşıtı düzenlemeleri yürürlüğe koymaya başlarlar. Yahudiler için hayatı gitgide daha da zorlaştırıyorlar. Yahudi kamu görevlileri kovuluyor. Yahudilerin parklara, sinemalara ve yüzme havuzlarına gitmeleri yasaklanır. Yahudi çocuklar diğerlerinden ayrı okullara gitmeye zorlanır.
Anne’nin günlüğü
12 Haziran 1942’de Anne Frank 13’üncü yaşına girer. Doğumgünü hediyelerinden biri kırmızı beyaz ekoseli bir günlüktür. Hemen yazmaya başlar. Günlük, onun en kıymet verdiği varlığıdır ve Anne onu üç hafta sonra ailesiyle birlikte saklanmaya giderken yanında götürür.
Yahudilere yönelik zulüm
Alman işgali sürerken, Yahudiler için durum Hollanda’da gitgide daha da zorlaşıyor. Mayıs 1942’den itibaren bütün Yahudiler kıyafetlerinin üstünde sarı yıldız taşımak zorundadırlar. Aynı yılın Temmuz ayından itibaren, Yahudiler göreve çağırılıyorlar. Sözde, Almanya’daki çalışma kamplarına gönderiliyorlar. Gerçekte ise öldürülmek üzere toplama kamplarına götürülüyorlar.
Sürgünden kurtulabilmek için Otto ve Edith Frank bir süredir Otto’nun işyerinin sığınağında bir saklanma yeri hazırlıyorlar. İlk önce Margot Frank, 5 Temmuz 1942’de çalışma kampına çağrılır. Ertesi gün, Frank ailesi Prinsengracht’daki saklanma yerine gitmek üzere ayrılırlar.
Frank ailesi saklanma yerlerini Otto’nun ortağı Hermann van Pels, eşi Auguste ve oğulları Peter ile paylaşıyorlar. Otto’nun çalışanları Bep Voskuijl, Victor Kugler, Johannes Kleiman ve Miep Gies ve eşi Jan onlara yiyecek temin ediyorlar.
Gün boyunca saklananların çok sessiz olmaları gerekiyor. Aşağıda çalışanların yukarıda Yahudilerin saklandığını öğrenmemeleri gerekiyor. Ancak geceleri ve haftasonları fısıldamadan konuşabiliyorlar ve sifonu çekebiliyorlar.
Birkaç ay sonra, 16 Kasım 1942’de, gizli sığınağa bir kişi daha katılır: Miep Gies’ın diş doktoru Fritz Pfeffer. Ona yer ayarlayabilmek için Margot annesinin ve babasının odasına taşınır ve Anne kendi odasını Fritz Pfeffer ile paylaşır.
‘Pek çok Yahudi arkadaşımız ve yakınımız yığınlar halinde götürüldü. Gestapo onlara çok kaba davranıyor (…) Eğer durum Hollanda’da bu kadar kötüyse Almanların onları gönderdiği medenileşmemiş yerlerde durum nasıldır kimbilir? Çoğunun öldürüldüğünü düşünüyoruz. İngiliz radyosu gaza maruz kaldıklarını söylüyor. Belki de bu ölmenin en hızlı yoludur.’
Anne Frank, 9 Ekim 1942
‘Uzun zamandır en büyük hayalimin gazeteci, daha sonra da, ünlü bir yazar olmak olduğunu biliyorsun.’
Anne Frank, 11 Mayıs 1944.
‘Bu gerçekten de uzun zamandır beklenen özgürleşmenin başlangıcı mı? (...) Ah Kitty, istilanın en iyi yanı arkadaşlarımızın yolda olduğunu hissediyor olmam.’
Anne Frank, 6 Haziran 1944
Saklananlar Normandy kuşatmasıyla ilgili haberleri coşku ve umutla takip ediyorlar. Otto Frank, müttefik orduların ele geçirdiği yerleri Frank ailesinin gizli sığınağının duvarındaki haritada işaretliyor.
Anne’nin ölümü
4 Ağustos 1944’te saklananlar tutuklanır: ihanete uğrıyorlar. Hollanda’daki Westbork transfer kampına gönderiliyorlar. 3 Eylül’de Alman işgalindeki Polonya’da bulunan Auschwitz-Birkenau toplama kampına sürülürler. Burada erkekler ve kadınlar birbirlerinden ayrılırlar. Anne, burada babasını son kez görür. O da Margot ve Edith’le beraber kadınlar barakasına gönderilir.
Ekimin sonunda Anne ve Margot Almanya’daki Bergen-Belsen toplama kampına taşınır. Anneleri, Edith, Auschwitz-Birkenau’da kalır ve 6 Ocak 1945’te orada ölür.
Üç gün süren korkunç tren yolculuğundan sonra, Anne ve Margot Almanya’daki Bergen-Belsen kampına varırlar. Kamp çok kalabalıktır, dolayısıyla çadırlarda yatmak zorunda kalırlar. Çadırlar büyük bir fırtınada tahrip olunca, tutuklular zaten haddinden fazla dolu olan barakalara alınırlar.
Bergen-Belsen korkunçtur. Çok az ya da hiç yiyecek yoktur ve hijyen koşulları dehşet vericidir. Pek çok tutuklu hastalanarak ölür. Margot ve Anne tifüs hastalığına yakalanırlar ve kampın kurtarılmasından birkaç hafta önce Mart 1945’te ölürler.
Hanneli Goslar ve Anne Frank anaokulundan beri birbirlerini tanıyorlardı. Anne’nin saklanmaya başladığı 1942 yılından beri karşılaşmamışlardı. Bergen-Belsen’de Hanneli Anne ile son konuşmalarını hatırlar.
Rusların 27 Ocak 1945’te Auschwitz’i kurtarmasının ardından Otto Frank serbest kalır. Saklanan sekiz kişiden tek hayatta kalan odur.
Otto’nun dönüşü
Uzun ve kaotik bir yolculuktan sonra, Haziran 1945’te Otto Amsterdam’a döner. Miep ve Jan Gies’in yanına yerleşir. Karısı Edith’in öldüğünden haberdardır ancak kızlarının kaderi hakkında bilgi sahibi değildir.
Birkaç hafta sonra Anne ve Margot’un ölüm haberlerini alır. Ancak bu haberden sonra Miep ona Anne’nin günlüğünü verir. Miep, ailenin tutuklanışından beri günlüğü saklamıştır.
Günlük yayımlanıyor
Uzun düşünme süreci sonunda, Otto Frank Anne’nin günlüğünü yayımlatmaya karar verir. Başta, yayımcı bulmak çok zordur. Otto günlüğü birkaç kişiye gösterir. Bu kişilerden biri de tarihçi Jan Romein’dır.
Jan Romein, 3 Nisan 1946’da ulusal ‘Het Parool’ gazetesinde bununla ilgili bir yazı yazar. Bu yazı Contact isimli yayınevinin ilgisini çeker ve günlüğü yayımlamaya karar verir. Günlük ‘Het Achterhuis’ adıyla 25 Haziran 1947’de yayımlanır. Böylece, Anne’nin yazar olma hayali ölümünden sonra gerçekleşmiş olur.
1952’de İngilizce baskısının ‘Anne Frank: The Diary of a young girl’ ismiyle yayımlanması Anne’nin günlüğünü meşhur eder. Günlük, iki Amerikan oyun yazarı tarafından 1955’te tiyatroya uyarlanır. Oyun Broadway’de büyük başarı yakalar.
1959’da oyun sinemaya uyarlanır ve filmde Milly Perkins Anne Frank’ı oynar.
Saklanma yerinden müzeye
Günlüğün başarısı Anne Frank’ın saklanma yerine duyulan ilgiyi uyandırır. Çok geçmeden, insanlar gizli sığınağı görmeye gelirler ve Opekta çalışanları tarafından gezdirilirler. 1955’te şirket binanın bakımsızlığından ötürü taşınır. Binanın yıkılması planlanıyor ancak önde gelen Amsterdam halkı sayesinde kurtarılır. Otto Frank’la birlikte Anne Frank House kurulur ve müze 3 Mayıs 1960’ta ziyarete açılır.
1953’te Otto Frank Fritzi Markovits ile evlenir ve birlikte İsviçre’ye taşınırlar. Kızının günlüğü hala hayatında önemli rol oynamaya devam eder. Otto, tüm dünyadan okurlardan binlerce mektup alır. Fritzi ve Otto bu mektupları cevaplıyorlar. Otto 1980’de vefat eder.
1960’ta açıldığından bu yana Anne Frank House çok sayıda ziyaretçinin ilgisini çekiyor. 90’ların ortalarında, durmadan artan ziyaretçi ilgisini karşılayabilmek adına Prinsengracht ve Westermarkt caddelerinin kesiştiği noktada yeni bir bina inşa edildi. Bu günlerde, müze yılda bir milyonun üzerinde ziyaretçi ağırlıyor.
Aşağıda Miep Gies’ın müzedeki son canlı görüntüsü görülebilir: 1999’da yeni müze rotasının açılışından hemen önce bazı kişisel belgeleri düzenlerken.
Amsterdam’daki müzeyi ziyaret edemeyecek olanlar için, Anne Frank House, savaş süresince saklanılan yerin üç boyutlu versiyonu olan Gizli Sığınak Online’ı oluşturdu.
Anne Frank House Gizli Sığınak’ın korunmasıyla yetkilendirilmiş bağımsız bir kurumdur. Kurum, Anne Frank’ın hayat hikayesini tüm dünyadan insanın ilgisine sunarak onları antisemitizm, ırkçılık ve ayrımcılığın tehlikeleri ile özgürlüğün önemi, eşit haklar ve demokrasi üzerine düşünmeye teşvik eder.
Bu serginin arkaplanında Anne Frank’ın gizli sığınaktaki duvarına yapıştırdığı çok sayıda resim gösterilmektedir.
This exhibit has been created by the Anne Frank House
in Amsterdam. — For more information, visit http://www.annefrank.org.
Diary quotes Anne Frank: —
Anne Frank: The Diary of a Young Girl : the definitive edition. Ed. by Otto H. Frank and Mirjam Pressler; transl. by Susan Massotty. — Copyright © The Anne Frank - Fonds, Basle, Switzerland, 1991, 2001
English translation of the diary — Copyright © Doubleday, a division of Random House, Inc. 1995, 2001