İçindekiler
- 1 Tiroit bezi nerededir? Ne işe yarar?
- 2 TSH nedir?
- 3 T4 ve Serbest T4 (FT4) nedir?
- 4 T3 ve Serbest T3 (FT3) nedir?
- 5 TSH Hormonu T3 ve T4 hormonunu nasıl etkiler?
- 6 TSH kaç olmalı?
- 7 TSH düşüklüğü neden olur?
- 8 TSH düşüklüğü belirtileri nelerdir?
- 9 T4 Normal İken TSH düşüklüğü ne anlama gelir?
- 10 T3 ve T4 normal iken TSH düşüklüğü ne anlama gelir?
- 11 T4 yüksekliği ile birlikte TSH Düşüklüğü ne anlama gelir?
- 12 T3 ve T4 Düşüklüğü ile birlikte TSH düşüklüğü ne anlama gelir?
TSH düşüklüğü (tiroit uyarıcı hormon) genellikle tiroit bezinin çok fazla T3 ve T4 hormonu ürettiği anlamına gelmektedir. Tiroit bezinin çok fazla tirot hormonu salgılaması nedeniyle hipofiz bezine daha az TSH üretmesi için sinyal gönderilir. Bu durum kilo kaybı, asabiyet, uyumakta zorluk çekme veya adet kanamasının çok hafif olması gibi hipertiroit veya TSH düşüklüğü belirtileri ve işaretlerini ortaya çıkarır.
Hipertiroit yalnızca TSH düşüklüğü ile bağlantılı değildir. Doktorlar tiroit bezinin fazla çalışması problemini teşhis etmek için TSH ile birlikte T3 ve T4 düzeyini de kontrol eder. TSH düşüklüğü nedenleri arasında Graves hastalığı, tiroit bezini uyaran hormonlar veya enflamasyon yer alabilir.
Bu yazımızda TSH düşüklüğü durumunun T3 ve T4 hormonlarını nasıl etkilediği konusunda detaylı bilgi bulacaksınız. Ayrıca T3, T4 ve TSH düzeylerinin kaç olması gerektiği de aşağıda belirtilmiştir.
Tiroit bezi nerededir? Ne işe yarar?
Tiroit bezi boynun ön kısmında bulunan ve vücuda belirli hormonlar salgılayan bir organdır. Bu küçük, kelebek şekilli organımız vücutta metabolizmayı ve büyümeyi kontrol eden hormonları üretir.
Vücudun enerjiyi kullanma biçimi tiroit bezi tarafından kontrol edilir. Tiroit hormonları kalp atış hızı, kilo, adet düzeni, bağırsaklar ve merkezi sinir sistemini etkiler. Tiroit bezi tarafından üretilen hormonlar dokuların protein üretip üretmemesi üzerinde de etkilidir.
TSH nedir?
Beyindeki hipofiz bezi tiroit uyarıcı hormon anlamına gelen TSH hormonunu üretir. TSH tiroit bezini uyararak T3 ve T4 hormonlarını üretmesini sağlar. Tiroit hastalıklarının teşhisinde TSH düşüklüğü önemli bir işarettir.
Örneğin yeni doğan bebeklerde tiroit problemlerinin takibi, tiroit replasman tedavisinin izlenmesi veya kısırlık problemlerinin teşhis edilmesi için kan tahlili yoluyla TSH düşüklüğü olup olmadığı izlenir.
TSH hormonu hakkında detaylı bilgi için "TSH nedir? TSH Kaç olmalı? TSH Yüksekliği ve Düşüklüğü neden olur?" başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
T4 ve Serbest T4 (FT4) nedir?
T4 olarak bilinen tiroksin hormonu tiroit bezinin ürettiği temel hormondur. T4 hormonu tiroit bezinin salgıladığı en önemli hormonlardan biridir. T4 hormonu 4 adet iyot molekülü içermesi nedeniyle bu adı almıştır.
Serbest T4 olarak isimlendirilen FT4 hormonu da biyolojik olarak aktif olan ve proteine bağlanmayan tiroksin miktarına işaret eder. Uzmanlar tiroit problemlerinin olası nedenlerini tespit etmek için genellikle serbest T4 düzeyini kontrol etmektedir. Serbest T4 tiroksin hormonunun aktif halidir.
T3 ve Serbest T3 (FT3) nedir?
Triiyodotironin olarak bilinen T3 hormonu 3 adet iyot molekülü içermesi nedeniyle bu adı almıştır. Tiroksin T4 hormonu vücuttaki hücrelere ulaştığında bir molekülünü kaybederek T3 hormonuna dönüşür. T3 hormonu T4 hormonundan 4 kat daha aktiftir.
Serbest T4 hormonunda olduğu gibi, serbest T3 hormonu da vücutta kullanılabilen aktif tiroit hormonu düzeyidir.
T3 ve T4 hormonları hakkında detaylı bilgi için "T3 ve T4 tiroit hormonu nedir? Kaç olmalı? Yüksekliği ve Düşüklüğü" başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
TSH Hormonu T3 ve T4 hormonunu nasıl etkiler?
TSH tiroit bezini T3 ve T4 hormonlarını üretmesi için uyarır. Uzmanlara göre TSH temel olarak T4 hormonu üretimini uyarmakta ve T4 hormonu vücuttaki diğer dokular tarafından T3 hormonuna dönüştürülmektedir.
T3 ve T4 hormonu düzeyleri de hipofiz bezinin ürettiği TSH hormonu miktarını etkilemektedir. Buna negatif geribildirim döngüsü adı verilmektedir. Kanda serbest T3 ve serbest T4 düzeyi arttıkça hipofiz bezi daha az TSH üretir. Kan tahlilinde TSH düşüklüğü görüldüğünde bunun tiroit bezinin aşırı çalışması veya hipertiroit olarak yorumlanması bu yüzdendir.
TSH kaç olmalı?
Peki tiroit bezinin düzgün bir şekilde çalıştığını ve sağlıklı olduğunu anlamak için TSH kaç olmalı? British Thyroid Foundation kurumuna göre TSH düzeyi 0.4 / 4.0 mlU/L (miliunit/litre) olmalıdır.
Ancak tiroit aktivitesi ve normal TSH düzeyleri hakkında yapılan son araştırmalar bu üst limiti daha aşağı çekmektedir. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism dergisi araştırmacılarına göre TSH üst limiti 4.0 mlU/L değil, 2.5 mlU/L olmalıdır. Çünkü birçok uzman TSH düzeyi 2.5 mIU/L ve 4.0 mIU/L arasında olan kişilerin tiroit hastalığına yakalanma riski altında olduğunu düşünmektedir.
Aynı zamanda yaş ilerledikçe TSH düzeyinin yükseldiği hatırlanmalıdır. Örneğin 50-59 yaş arası bireylerde TSH üst limiti 4.5 mlU/L ve 80 yaş üzeri kişilerde 7.5 mlU/L’ye kadar TSH düzeyi normal kabul edilmektedir.
|Ölçüm||Normal Aralık|
|TSH||0.4 - 4.0 mU/mL|
|Total T4 (TT4)||5.4 - 11.5 mcg/dL|
|Serbest T4 (FT4)||0.7 - 1.8 ng/dL|
|Total T3 (TT3)||80 - 220 ng/dL|
|Serbest T3 (FT3)||260 - 480 pg/dL|
TSH Düşüklüğü nasıl anlaşılır?
Kan tahlilinde olması gereken TSH düzeyi 0.4 / 4.0 mlU/L (miliunit/litre)’dir. Bu nedenle kan tahlili sonuçlarınızda TSH düzeyi 0.4’ün altında ise bu TSH düşüklüğü olduğu anlamına gelir. Bu durumda doktorunuz kan serumunda serbest T4 ve serbest T3 düzeyini kontrol etmek isteyecektir.
TSH düşüklüğü neden olur?
TSH düşüklüğü söz konusu ise bunun anlamı tiroit bezinin çok fazla T3 ve T4 hormonu üretmesi, yani hipertiroit hastalığıdır. Tiroit bezi ile ilgili olmayan bazı diğer hastalıklarda da TSH düşüklüğü görülebilir ve bu durumda serbest T3 ve serbest T4 normal okunabilir.
Hipertiroit hakkında detaylı bilgi için "Hipertiroid: Nedenleri, Belirtileri, Tedavisi"yazımızı okuyabilirsiniz.
1 Graves Hastalığı
Hipertiroitin en yaygın sebebi Graves Hastalığıdır. Graves hastalığında TSH düşüklüğü ile birlikte T3 ve/veya T4 yüksekliği görülür.
Graves hastalığı vücudun tiroit bezinin fazla çalışmasına neden olan antikorlar ürettiği bir otoimmun hastalığıdır. Graves hastalığında T3 ve T4 tiroit hormonu düzeyi artar ve buna bağlı olarak hipofiz bezi daha az TSH üretir.
Graves hastalığı belirtileri şunlardır:
- Göz ve çevresinde şişlik,
- Gözlerde kızarıklığa yol açan enflamasyon,
- Görme problemleri,
- Ciltte kırmızı şişlikler
2 Plummer Hastalığı
Plummer hastalığı tiroit bezinde birden fazla nodülün aşırı aktif olması ve böylece olması gerekenden daha fazla tiroit hormonu üretilmesine yol açmasıdır.
Plummer hastalığı toksik nodüler guatr olarak da bilinmektedir. Çoğu vakada bu nodüller tiroit bezinden bağımsız olarak T3 ve T4 hormonu üretmeye başlar ve bunlar toksik hale gelebilir.
Toksik nodüler guatr veya Plummer hastalığı belirtileri şunlardır:
- Özellikle ileri yaştaki hastalarda istenmeyen kilo kaybı,
- Sıklıkla büyük abdest yapma,
- Ellerde titreme,
- Kalp problemleri
- Boyunda şişlik (guatr büyümesi)
3 Tiroit Bezinde Nodül veya Kist
Tiroit bezindeki başka oluşumlar da normalden fazla tiroit hormonu üretilmesine neden olarak TSH düşüklüğü problemine yol açabilir.
Tiroit nodül veya kistleri tiroit fonksiyonunu etkileyebilir veya etkilemeyebilir. Bazı durumlarda tiroit bezindeki iyi huylu oluşumlar hormon üretimini uyararak hipertiroit hastalığına yol açar. Bazen de bu oluşumlar tiroit bezinin az çalışmasına yol açabilir.
Tiroit bezinde kist belirtileri şunlardır:
- Boynun ön tarafından kulak veya çeneyeyayılan ağrı,
- Boyunda gözle görülür şişlik,
- Yutmada zorluk,
- TSH düşüklüğü
4 Aşırı İyot Alımı
Tiroit bezi sağlığı için iyot düzeyinin yeterli olması son derece önemlidir. Beslenmede çok fazla iyot bulunması halinde TSH düşüklüğü ortaya çıkabilir ve aşırı aktif tiroit bezi belirtileri görülebilir.
İyot ekmek, süt, bazı vitamin takviyeleri ve iyotlu tuzda doğal olarak bulunmaktadır. Tiroit fonksiyonunun sağlıklı olması için günlük alınması gereken iyot miktarı 150 μg’dir.
Araştırmacılar sağlıklı kişilerde sağlıklı beslenme durumunda beslenme yoluyla aşırı iyot alımının çok nadir görüldüğünü belirtmektedir. Ancak otoimmun hastalığı bulunan kişiler beslenme yoluyla aşırı iyot alımı riski altındadır.
5 Tiroit Bezi İltihabı (Tiroidit)
TSH düşüklüğü tiroidit belirtisi olabilir. Tiroit bezi iltihabı olarak da bilinen tiroidit tiroit bezinin şişmesine ve daha fazla T3 ve T4 üretmesine yol açar. Tiroit hormonlarındaki bu yükseliş TSH düşüklüğü getirir.
Tiroit bezi iltihabı çok çeşitli nedenlerden kaynaklanabilir. Tiroidit nedeniyle görülen TSH düşüklüğü viral veya bakteriyel enfeksiyon, ışın tedavisi veya tiroit bezine saldıran antikorlardan kaynaklanailmektedir.
Tiroidit, iltihabın tiroit bezini nasıl etkilediğine bağlı olarak hipertiroit veya hipotiroit hastalığına yol açabilir.
6 Yumurtalık veya Testislerde Tümör
Yumurtalık veya testislerde bulunan tümörler hormonları etkileyerek TSH düşüklüğü ortaya çıkarabilir. Bu durumda kişide hipertiroit belirtileri görülür.
Struma ovarii adı verilen bir yumurtalık kanseri türü hipertiroit hastalığına yol açmaktadır. Bu nadir görülen bir kanser türüdür ve hipertiroit hastalarının yalnızca %5-8’inde bu kanser görülmektedir. Yumurtalık kanseri belirtileri şunlardır:
- Düzensiz vajinal kanama,
- Karın ağrısı,
- Karında sıvı birikmesi
Erkeklerde testis kanseri de hipertiroit belirtileri görülmesine yol açabilir. Testis kanseri vücutta tiroit hormonlarının yükselmesine yol açar. Testis kanseri belirtileri şunlardır:
- Karnın alt tarafında keskin ağrı,
- Testislerde gözle görülür kitle veya şişlikler,
- Lenf bezlerinin büyümesi,
- Kanda T3 veya T4 yüksekliği görülmesi
7 Tiroit Bezi veya Hipofiz Bezinde İyi Huylu Tümörler
Tiroit bezi veya hipofiz bezinde kanserli olmayan iyi huylu tümörler de TSH düşüklüğü görülmesine yol açabilir. Tiroit bezindeki çoğu küçük oluşum ciddi değildir ve herhangi bir belirti göstermez. Ancak bu oluşumlar daha büyük hale gelirse tiroit hormonu üretimini etkileyebilir ve TSH düşüklüğü yapabilir. bu durumlarda kişide hipertiroit belirtileri ortaya çıkar.
8 İlaç Kaynaklı Tiroit Hastalıkları
TSH düşüklüğü belirli ilaçların kullanımından da kaynaklanabilir. Tiroit bezinin az çalışması durumunda verilen ilaçların dozunun çok yüksek olması halinde TSH düşüklüğü görülmesi muhtemeldir. Ayrıca düzensiz kalp atışı için kullanılan ilaçlar veya iyot içeren ilaçlar da TSH düşüklüğü yapabilmektedir.
9 Tiroit Kanseri
Nadir durumlarda tiroit bezindeki oluşumlar kanserli hale gelir ve kanserin yayılmasını önlemek için tiroit bezinin alınması gerekir.
Amerikan Kanser Topluluğu tiroit nodüllerinin yalnızca %2 ila %20’sinin tiroit kanserine dönüştüğünü belirtmektedir. Bu tümör tiroit bezini uyarırsa hipertiroit ortaya çıkar. Doktorlar TSH düşüklüğü ve T4 yüksekliğine yol açan tiroit bezi oluşumlarının çoğunlukla iyi huylu olduğunu belirtmektedir.
TSH düşüklüğü belirtileri nelerdir?
TSH düşüklüğü genellikle hipertiroit ile bağlantılıdır. Kanda çok fazla tiroksin bulunması hipofiz bezinin daha az TSH üretmesi sinyalini göndererek TSH düşüklüğü ortaya çıkarır. TSH düşüklüğü belirtileri genellikle şu şekildedir:
- Sinirlilik, huzursuz hissetme ve rahatlamakta zorluk çekme,
- Uyku düzeninin bozulması,
- Çarpıntı ve kalp atışının hızlanması,
- Aşırı terleme
- Genel yorgunluk ve kas zayıflığı,
- İshal veya sıklıkla büyük abdeste çıkma,
- Boyunda gözle görülür şişlik
- Gözlerde dışa doğru şişlik.
Hipertiroit tedavi gerektiren bir hastalıktır. Hipertiroit tedavi edilmezse aşağıdaki komplikasyonlar ortaya çıkabilir:
- Kemik erimesi riskinin yükselmesi,
- Anjin, düzensiz kalp atışı ve hatta kalp krizi riskinin yükselmesi,
- Hamilelikte çeşitli komplikasyonlar
TSH Yüksekliği hakkında detaylı bilgi için "TSH Yüksekliği" başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
T4 Normal İken TSH düşüklüğü ne anlama gelir?
Screening and Treatment of Subclinical Hypothyroidism or Hyperthyroidism isimli kitaba göre serbest T4 normal iken TSH düşüklüğü var ise bunun anlamı subklinik hipertiroittir. Kan tahlilinde TSH 0.1’in altında ise doktorlar genellikle anti-tiroit tedavisine başlamaktadır. Serbest T4 normal iken TSH düşüklüğü genellikle Graves hastalığı veya nodüler tiroit hastalığı bulunan kişilerde görülmektedir.
T3 ve T4 normal iken TSH düşüklüğü ne anlama gelir?
T3 ve T4 hormonu normal aralıkta iken TSH düşüklüğü (0.1’in altında) görülmesi subklinik hipertiroit belirtisi olabilir. T3 ve T4 hormonu normal iken TSH düşüklüğü nedenleri şunlar olabilir:
- Levotiroksin tedavisi,
- Graves hastalığı,
- Viral tiroit iltihabı,
- İleri yaştaki hastalarda toksik nodüler guatr.
T4 yüksekliği ile birlikte TSH Düşüklüğü ne anlama gelir?
Kan tahlili sonuçlarında TSH düşüklüğü ile birlikte T4 yüksekliği var ise bu hipertiroit teşhisi konulmasına yol açar. Bu durumda doktorunuz kandaki tiroksin hormonu düzeyini düşürerek TSH’nin yükselmesini sağlayan tedavileri başlatacaktır.
T3 ve T4 Düşüklüğü ile birlikte TSH düşüklüğü ne anlama gelir?
Kan tahlili sonuçlarında hem TSH düşüklüğü hem de T3 ve T4 hormonu düşüklüğü var ise bu çoğunlukla tiroit bezi dışındaki bir sebepten kaynaklanır.
Ciddi hastalıkları bulunan kişiler veya şiddetli bir kronik hastalığı olan kişilerde TSH düşüklüğü ile T4 düşüklüğü bir arada görülebilir. TSH düşüklüğü ile birlikte T4 düşüklüğü aşağıdaki hastalıklarda ortaya çıkabilir:
- Mide bağırsak yolunu, akciğerleri, kalbi veya karaciğeri etkileyen herhangi bir şiddetli hastalık,
- Kalp krizi,
- Açlık,
- Şiddetli yanık,
- Kemik iliği nakli.
- HopkinsMedicine. Thyroid gland.
- LabsTestsOnline. Thyroid-stimulating hormone.
- Medscape. Thyroid hormone toxicity.
- LabsTestsOnline. Free T3 and Total T3.
- Front Endocrinol (Lausanne). 2015; 6: 177.
- ThyroidOrg. Graves’ disease.
- Medscape. Toxic nodular goiter.
- MedicineNet. Thyroid nodules.
- Nat Rev Endocrinol. 2014 Mar; 10(3): 136–142.
- ClevelandClinic. Thyroiditis.
- Medscape. Struma ovarii clinical presentation.
- Medscape. Testicular cancer clinical presentation.
- MayoClinic. Thyroid nodules.
- Am Fam Physician. 2005 Aug 15;72(4):623-630.
- CancerOrg. What is thyroid cancer?
- PatientInfo. Overactive thyroid gland.
- NCBI. Screening and treatment of subclinical hypothyroidism or hyperthyroidism.
- Br Med Bullet. 2013 Sept;107(1): 101-116.
- BTFThyroid. Thyroid function tests.