Hırıltı (hışırtı, wheezing) nedir?
Hırıltı, kişi nefes alırken ortaya çıkan, yüksek eğimli, kaba ıslık sesidir. Bazı hırıltılar, yalnızca doktor stetoskopuyla duyulur, ancak sık sık çıplak kulakla bir hırıltı duyulabildiği de olur.
En sık atak; tıkanma veya göğüsteki küçük bronşiyal tüplerin daralmasıdır. Ayrıca daha büyük hava yollarında veya ses tellerinde bir tıkanma da olabilir.
Wheezing tonu, solunum sisteminin hangi bölümünün tıkalı veya daraltılmış olduğuna bağlı olarak değişebilir. Üst solunum sisteminde daralma; daha kalın bir wheezing duyulmasına neden olabilir. Düşük tıkanıklıklar, daha “müzikal” bir tonda olabilir.
Hışırtı (hırıltı), kişi nefes verirken en belirgindir, ancak nefes alırken de duyulabilir.
Wheezing kimlerde duyulur?
Bebeklerden yaşlı yetişkinlere kadar herkes wheezing geliştirebilir. Astımlı çocuklar da sıklıkla hırıltılı gelir. Wheezing bebeklerde de oldukça yaygındır. Bebeklerin yüzde 25 ila 30’unun ilk yaşam yıllarında hırıltıya yakalandığı tahmin edilmektedir.
Bebeğiniz daha küçük hava yollarına sahip olduğundan dolayı, bebeklerde daha yaygın olabilir. Ayrıca, iki yaşın altındaki çocuklar, bronşiyolit adı verilen yaygın, ancak kolayca tedavi edilebilir bir duruma duyarlıdır. Buna viral solunum yolu enfeksiyonu neden olur ve hırıltıya neden olabilir.
Yetişkinlerde, sigara içenlerin, amfizem ve kalp yetmezliği olan bireylerin hırıltıya yakalanma olasılığı daha yüksektir.
Hırıltı nedenleri nelerdir?
Hırıltının nedenleri çok değişkendir ve kronik (uzun vadeli), genellikle astım gibi tedavi edilebilir durumlardan, kalp yetmezliği içeren çok ciddi durumlara kadar uzanır.
Hırıltının en yaygın nedenleri arasında şunlar vardır:
a. Astım (bronş tüplerinde spazm ve şişmeye neden olan kronik bir solunum rahatsızlığı)
b. Bronşit (bronşiyal tüplerin astarının iltihabı)
c. Bronşiolit (küçük çocuklarda en yaygın)
d. Sigara içmek
e. Amfizem (akciğerlerin hava keselerinin hasar göreceği bir durum)
f. Kalp yetmezliği
g. Zatürree (bir virüs veya bakterinin neden olduğu akciğerlerin iltihabı, pnömoni)
i. Akciğerlere yabancı bir cismi almak (yabancı cisim aspirasyonu)
j. Gıdalar veya böceğin neden olduğu anafilaksi denilen şiddetli bir akut (ani) alerjik reaksiyon
Astım ve bronşit, yetişkinlerde en sık görülen hırıltı nedenleri arasındadır. Bu durumlarda, hışıltı genellikle altta yatan koşulları tedavi ederek ortadan kaldırılabilir.
Wheezing geliştirirseniz, en kısa zamanda doktorunuza başvurmalısınız. Şiddetli bir nefes darlığı ya da mavi bir cilt rengi belirtileri ile birlikte hırıltı yaşıyorsanız, derhal acil servis kliniğine başvurun.
Wheezing ile birlikte hangi belirtiler ortaya çıkabilir?
Belirtiler, hırıltınızın nedenine bağlı olarak değişir. Sesli, yüksek perdeli bir ıslık sesi, hırıltının en yaygın belirtisidir.
Hırıltıya eşlik edebilecek diğer semptomlar şunlardır:
a. Nefes darlığı
b. Öksürme
c. Göğüste sıkışma
d. Ateş
e. Tıkalı burun
f. Ses kaybı
g. Dudakların veya dilin şişmesi
h. Ağzınızın veya tırnaklarınızın çevresinde mavimsi bir renk tonu.
Hırıltı nasıl teşhis edilir?
Doktorunuz muayeneye, ne kadar süreyle ve ne sıklıkta sıkıştığınızı sorarak başlayacaktır. Hırıltıların, fiziksel egzersizlerle mi, yoksa her zaman mı olduğunu sorabilir.
Doktorun bilmesi gereken diğer sorular şunlardır:
a. Hırıltınız her zaman belirli bir yerde mi oluyor, toz veya alerjenlerin sizi hırpalayabileceği bir yerde mi?
b. Hem gündüz hem de gece meydana gelir mi? Dinlenmek yardımcı olur mu?
c. Nefes aldığınızda mı verdiğinizde mi oluşuyor?
d. Sigara içer misiniz?
e. Bazı yiyecekler hırıltınıza neden oluyor mu?
Doktorunuz ayrıca solunum ve akciğer seslerinizi dinlemek için fizik muayene yapacaktır. Ayrıca oksijen seviyenizi kontrol etmek için, bir akciğer grafisi, akciğer fonksiyon testleri ve kan testleri yapabilir.
Hasta çocuksa; doktor, hırıltıya neden olabilecek oyuncak veya bozuk para gibi küçük bir nesneyi yutma veya solumasını gözden geçirebilir.
Wheezing nasıl tedavi edilir?
Hırıltı tedavisi, altta yatan nedene bağlıdır. Acil tedavi, hastanın nefes almasına yardımcı olmak için ilave oksijen kullanımını içerebilir. Bazı hastaların nefesleri iyileşene kadar hastaneye yatırılması gerekebilir.
Hırıltınıza astımın neden olduğu tespit edilirse, iltihaplanmayı azaltmak ve solunum yollarınızı (muhtemelen aşağıda belirtildiği gibi bir bronkodilatör) açmak için bir tür solunum cihazı kullanmanız önerilir. Solunan kortikosteroidler ve montelukast gibi haplar, astımı tedavi etmek için kullanılan antienflamatuar ilaçlardır.
Hırıltınızın bronşit kaynaklı olduğu belirlenirse, bakteriyel bir enfeksiyonla başa çıkmak için albuterol (Proair® HFA, Proventil® HFA, Ventolin® HFA) veya antibiyotik gibi bir bronkodilatör reçete edilebilir. Bu tedavi, iyileşirken hırıltınızı ortadan kaldırmalıdır.
Diğer hırıltı nedenleri farklı tedavi gerektirebilir. Hırıltınızın sebebi ne olursa olsun, buhar cihazı kullanmak veya duş gibi nemli, ısıtılmış havası olan bir alanda oturmak semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir.
Doktorunuz durumunuz için en iyi planı bulabilir.