FARUK SAKIK: Kürt medyasının abêsi Mehmûd Önder öldü*Evdeydim. Gazeteden aradılar ve Mehmûd Önderle ilgili bir yazı yazmamı istediler. Oğlum Siyabend yanımdaydı ve sordu: Bu Mehmûd Abê kim, hep ondan bahsediyorsunuz? Başladım ona Mehmûd Abênin yaşam öyküsünü anlatmaya...
Mehmûd Önder, Diyarbekirliydi. (O, Amed demezdi; hep Diyarbekir derdi.) Sendikacıydı. 1976 yılı sonlarında Diyarbakır Karayollarında, 1978 yılı sonlarında da Yol-İş Sendikasında görev aldı. 70li yıllarda Kürt örgütleri arasından Devrimci Doğu Kültür Derneklerinde (DDKD) aktif yer aldı ve ulusal kurtuluş mücadelesine katıldı. 12 Eylül askeri darbesi olunca Ortadoğuya gitmeye karar verdi. Yaser Arafat başkanlığındaki El-Fetih örgütünün yanına, Beyrut, Seyda, Sur ve Nebatiyeye yerleşti. Lübnan yılları başladı. Filistin örgütleri saflarında İsraile karşı savaştı.
Savaş sonrasında sürgün yılları devam etti. 1984 yılında eşi ve 4 çocuğuyla Avrupaya geçti ve Danimarkaya yerleşti. Danimarkada dil ve kültür faaliyetlerinde aktif yer aldı. (Yıllar sonra televizyon arşivinde, Danimarkadaki ERNK gecesine ait görüntülerde Mehmûd Abênin de 45 dakika türkü söyleyip şiir okuduğuna tanık olduk.)
1995 yılında Kürt Özgürlük Hareketinin Avrupa yetkilileri, Med TV isminde bir televizyon kanalı açma çalışmaları başlattı ve aynı yıl bu Kürtçe kanal Belçikada test yayınına başladı. 1996 yılında başta 4 saatle başlayan yayın, daha sonra 24 saate çıkarıldı. Med TV yayınına devam ederken bir yandan da Kürtçe diline hakim ve gazetecilik geleneğinden gelen şahıslar aranıyordu. Bu sırada Danimarkada bu özelliklere sahip Mehmûd Önder isimli birinin olduğunu duydular ve hemen televizyonda çalışma önerisi yapıldı. Mehmûd Önder kabul etti ve Brükseldeki Denderleeuw köyünde bulunan Med TV stüdyolarına geldi. Mehmûd Abênin Med TVyle tanışıklığı, böylece başlamış oldu.
Yanında hep bir arkadaş olurdu
Burada televizyon çalışanlarının kaldığı bazı evler vardı. Zaman zaman yeni düzenlemeyle çalışanların yerleri değişirdi. Mamoste Mehmûdun evi ve yeri ise son döneme kadar hiç değişmedi. Yüz metre uzaklıktaki evden sabah çıkar; kafasında siyah külahı, elleri cebinde, yolda gördüğü herkesle sohbet ederek televizyona gelirdi.
Haber merkezindeki masasına geçmeden önce gecenin kısa bir kritiğini yapardı. Her ne kadar gece yaşadıklarımıza Portakal, orda kal dese de, o bazen bu kuralı ihlal ederdi.
Sonra masasına geçerdi ve o masanın yanında her zaman televizyonda çalışmaya yeni başlayan bir arkadaş olurdu ve Mehmûd Önder o saatten sonra artık mamostelik de yapardı. Dublaj okuma taktikleri, Kürtçe gramer dersleri, haber hazırlama formatları, program ve spikerlik kriterlerini öğretirdi. Bilgi birikimini ve tecrübelerini yeni gelen arkadaşlarla sürekli paylaşırdı.
Diyarbekirin değiştiğini kabul etmezdi
Kısa süren çay-kahve molalarında da televizyona gelen misafirlerle ilgilenirdi. Hele bir de Diyarbekirden gelen biri varsa geçmişin sohbetine dalardı. Bu sohbetlerinde o hiçbir zaman Diyarbekirin değiştiğini kabullenmezdi; hep geride bıraktığı 1982 Diyarbekirini dayatırdı. Mamoste, git gör hele nasıl değiştiğini derdik; o, Gidemem, gidersem tutuklanırım derdi. (2003 yılında KADEK Kuruluş Kongresine katıldığı için Türk devletinin talebi üzerine Interpolca aranıyordu.)
Çocukluğundan bahsederdi. Ona memur çocuğu deyişlerinden, Xançepek öykülerinden, tanınmış şahsiyetlerden, mücadele yıllarından, sendika faaliyetlerinden, Diyarbekirde bir devrimcinin cenaze töreninde Kürt Halk Önderi Öcalan ile karşılaşmalarından, 12 Eylül sonrası Diyarbekir 7. Kolordu Komutanı Kemal Yamak ile aralarında geçen diyaloglardan...
Rewşenbirler Masası
Öğle yemeği vaktinde, yemekhanedeki ilk masanın duvar kenarında yerini alırdı. (Daha sonra bu masa, Rewşenbirler Masası ismini aldı.) Mamoste gelmese ya da geç gelse de o yer hep boş kalırdı. Çok kişi, Mamoste Mehmûdu dinlemek için bu masaya otururdu. Sohbet başlardı, konu açılırdı, bir iki cümleden sonra Mamoste masanın hakimiyetini ele alır ve geçmişindeki anılarından alıntılar yaparak sohbete yön verirdi. Daha çok programları eleştirir, tam karşısında oturan Medeni Ferhonun kitap ve yazıları hakkında değerlendirmeler yapardı. Bir dönem bu masada, bir internet sayfasındaki Min Çi Dît Çi Nedît (Neler Gördüm Neler) yazı dizisi üzerine konuşuldu. Niye bugüne kadar yaşadıklarını veya birikimlerini yazmadın sorusuna hep verdiği cevap, Birgün yazacağım idi.
Cebindeki üç fotoğraf
Yemek sonrası kafeteryadaki yarım saatlik çay molasında da sabit bir köşesi vardı. Orada herkes toplanır, pür dikkat Mamosteyi dinlerdi. Bu sohbetlerinden birinde, yaşamında üç dönüm noktası oduğunu söyledi ve cebinden çıkardığı üç fotoğraf ile hatırlatmaya çalıştı: Askerliğini paraşütçü olarak yaptığına ve Kıbrıs savaşında yer aldığına dair komando bereli bir askerlik fotografı; Lübnanda Filistin saflarında savaştığı yıllarda çekilmiş, arkasında Arapça harflerle bir şeyler yazılı bir vesikalık fotoğraf ve sendika yıllarına ait kimlik kartı.
Bir arkadaş grubumuz vardı. Her yemek sonrası Eğitim Yürüyüşü diye adlandırdığımız, nehir kenarında 3-4 kilometrelik bir yürüyüşümüz olurdu. Bu yürüyüşte espriler yapılırdı ve Mamoste Mehmûd bize daha önce televizyonda çalışmış arkadaşlardan bahseder, geçmişi yâd ederdi. Bu yürüyüşlerde en çok da onun çocukluk ve gençlik yıllarını dinlerdik. Politik olmadığı yıllardan, Mersin ve İstanbuldaki deli dolu gençlik döneminden bahsederdi. Yürüyüş sonrası televizyona döndüğümüzde Mamoste masasına gömülür, haber hazırlar ya da yeni gelenleri eğitirdi.
Kürtçeye verdiği kıymet
Programlarında ve günlük yaşamında Kürtçe diline verdiği önem tartışılmazdı. Mesela 15 Şubat 1999 sabahı, Mehmûd Abê canlı yayında! Öcalan Türkiyeye teslim edilmiş ve telefonla yayına katılım oluyor. Bülent Ecevitin Öcalanın Türkiyeye getirilmesiyle ilgili açıklamasından sonra bir anne canlı yayına katılmış ve Tansu Çillere küfür etmişti. Mehmûd Abênin bu atmosferde bile anneye cevabı, Ji kerema xwe zimanê me yê paqij xera mekin. Zimanek me yê dewlemend û qedîm heye, qedir û qiymeta wî bizanibin. (Lütfen güzel dilimizi yanlış kulanmayın. Zengin ve köklü geçmişi olan bir dilimiz var, kıymetini bilelim.) olmuştu.
Bir defasında bir kadın arkadaşımız ülkeden gelen bir misafirle sohbet ederken duygulanmış ve ağlamıştı. Ben de misafire seslendim: Te hevala me da girî. (Sen hevalimizi ağlattın.) Mamoste, böyle bir atmosferde araya girip Öyle denilmez diyerek düzeltmişti: Te hevala me girî ve kir. İşte Mehmûd Abê, dil konusunda böyle hassastı.
İnsan Hakları Beyannamesini ilk o çevirdi
Dünya televizyon tarihi üzerine uzun bir araştırması oldu. Birçok tarihi belgeyi Kürtçeye çevirdi. Bunlardan biri de İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi idi. İlk defa onun tarafından Kürtçeye çevrildi. Bu arada benim Roj TVde hazırlamış olduğum Peyman programında da insan haklarıyla ilgili birçok sözleşmeyi Kürtçeye çevirdi.
Haber spikeri oduğu bültenler, teknikteki ekip için özel anlardı. Mamosteye hazırlık aşamasında türküler söyletirlerdi. Canlı yayın öncesi kamera arkası görüntülerinden böyle bir anını Facebookta paylaştığımda çoğu kimse haber spikeri Mamoste Mehmûdun bir de sanatçılık yeteneği olduğunu öğrendi.
Televizyonda çalıştığı dönemde yıllarca Dengê Gel programını sundu. Genellikle dışarıda, her seferinde bir ülke veya şehirde canlı yayın yapılırdı. Teknikteki arkadaşlar program ekibinde yer almak için adeta yarışırlardı.
Saat ilerler, Mehmûd Abê türkü söyler
Mamoste Mehmûdun günlük televizyon çalışmaları gece bülteniyle son bulurdu.
Akşam olunca Mamoste Mehmûd, Mehmûd Abê olurdu. Televizyon evlerindeki veya köydeki Cafe Patricteki saatler başlardı.
Evde sohbetler farklı olurdu. İlerleyen saatlerde Mehmûd Abênin güzel sesinden stranlar başlardı. Diyarbekir yöresine ait türküler söylerdi. Bize Suzan Suzi türküsünün gerçek hikayesini anlatırdı. Kızardı, bütün türkülerin dejenere edildiğini söylerdi. Kürtçe birçok klasik stranı ondan dinledik. İlerleyen saatlerde Suriyede cezaevindeyken bir gecede ezberlediği Seydayê Tirejin, Bilbilê Dilşadî türküsünü söylerdi. Bunu yıllar sonra nasıl Şivana söylettiğini anlatırdı.
Bazen gecenin ilerleyen saatlerinde Denderleeuwdaki Cafe Patrice geçerdik. Burada da onun sabit bir yeri vardı. Kafenin tek yuvarlak masasına otururdu ve Danimarka markası olduğu için Carslberg içeceği isterdi. O, Danimarkaya özel bir önem verirdi. Danimarkayı bütün Avupa devletlerinden ayrı tutardı. Danimarkada medya ve siyaset çevrelerinde de tanınan biriydi. Bu çevrelerle geniş ilişkileri vardı. Kurduğu ilişkileri Kürdistan davasında kullanırdı. Bir özelliği de Danimarkaya gelmiş ve iltica başvurusunda bulunmuş Kürtlere yardımcı olmaktı.
Hastalanınca Gitmem dedi
Biz Mehmûd Abênin televizyon öncesi hayatının büyük bir bölümünü bu kafede öğrendik. Özellikle Lübnan yıllarını... Sınırdan ailesiyle nasıl kaçak geçtiklerini... Beraberinde getirdiği servetini ulusal kurtuluş mücadelesine nasıl aktardığını... İsrail savaş uçaklarının saldırılarını... Tanık olduğu Filistin halkının ve Yaser Arafatın mücadelesini... Savaşın Ortadoğudaki tahribatlarını... Savaş sonrası Suriyeye geçişini ve orada o zaman konumlanan Kürt örgütlerinin mücadelesini... Tanıma şansı bulduğu tanınmış Kürt şahsiyetleriyle diyaloglarını... Hep bu kafe sohbetlerinden öğrendik.
Son yıllarda elim bir rahatsızlığa yakalandı ve sağlık sorunları başladı. Televizyonda çalışma saatleri sağlığına göre ayarlandı. Gece haber bültenlerini sunuyordu. Gün geldi, uzun bir terapi sürecine ihtiyaç olduğundan dolayı televizyondan ayrılması gerekti. Abê gitmek istemiyor, televizyon çalışmalarında ısrar ediyordu ancak düzenli tedavi süreci için bu mümkün değildi. Nihayetinde ikna edildi ve tedavi için Danimarkaya gitti.
***
Gitmeden önce bir sohbette bana dedi ki, Bak Goşto, ben ölürsem Televizyonun abêsi öldü başlıklı bir yazı yaz.
O gün dedim, aha bugün de diyorum: Sen o yazıyı bize yazdıramazsın. Çünkü biz tüm televizyon çalışanları ve seni tanıyan Kürt halkı biliyor ve inanıyoruz ki, sen bu meret hastalığı yenecek ve büyük emekler verdiğin Denderleeuw köyündeki televizyon stüdyolarına döneceksin.
Hadi bunlar bir yana, gazeteci Baran Adıyamana bir söyleşinde şöyle demiştin: Öcalanın tutsak edilişini, o kara haberi Kürt halkına ilk ben duyurdum. Özgür oluşunun haberini de duyurana kadar emekli olmayacağım.
Hadi bunu da geçtik... DİHAya verdiğin bir röportajda da şöyle diyordun: Direniş ve özgürlük mücadelesi hayatımın bir parçası ve kültürü oldu. Arkadaşlarım, dostlarım ve sevdiklerim bana moral ve güç verdiği için bu hastalığın beni yeneceğini sanmıyorum. Arkadaşlarım ve dostlarımla birlikte bu hastalığa karşı başaracağız.
Hatırlatalım dedik Abê..
* Herhalde hatırlatmakta geç kaldık. Az önce sonsuzluğa göç ettiğinin haberini aldık. Yapacak bir şey yok Mehmûd Abê. Helal olsun! Yapacağını yaptın ve yazının başlığını bana değiştirttin: Kürt medyasının abêsi Mehmud Önder öldü.
783
YENİ ÖZGÜR POLİTİKA