Domates Nedir
Domates, Lycopersicum esculentum (solanum lycopersicum ve Lycopersicon lycopersicum), yenilebilir meyvesi için yetiştirilen Solanaceae familyasında otsu bir bitkidir. Bitki kısa gövdeli dik veya uzun, yayılan gövdeli asma benzeri olabilir. Gövdeler kaba tüylerle kaplıdır ve yapraklar spiral olarak düzenlenmiştir. Domates bitkisi, bir sap üzerinde 3-12 domates çiçeği bulundurabilen sarı çiçekler üretir ve genellikle etli, pürüzsüz kabuklu ve kırmızı, pembe, mor, kahverengi, turuncu veya sarı renkli olabilen yuvarlak bir meyve üretir. Domates bitkisinin boyu 0,7–2 m (2,3–6,6 ft) büyüyebilir ve yıllık olarak yalnızca bir büyüme mevsiminden sonra hasat edilir. Domates ayrıca aşk elması olarak da adlandırılır ve Güney Amerika’dan gelir.
Domatesin Kullanım Alanı
Domates meyvesi çiğ veya pişmiş olarak yenebilir ve birçok yemekte kullanılır. Meyveler ayrıca meyve suyu, çorba, ketçap, püre, macun veya toz halinde işlenebilir.
Domatesin Yetişmesi İçin Uygun Koşullar
Domatesler, 21 ve 24 ° C (69,8–75,2 ° F) arasındaki sıcak bölgelerde çok iyi büyür. Derin, tınlı, iyi drene olan, pH’ı 5.5 ile 6.8 arasında olan bir toprağa ihtiyaç duyarlar. Toprak drenajı bir sorunsa, domates yükseltilmiş bir yatağa ekilebilir. Tüm meyve veren bitkiler gibi, domatesler de günün çoğunda tam güneşe ihtiyaç duyar. Kararlı (“çalı”) domatesler, dikey olarak büyümek ve nispeten kompakt kalmak için bilinçli olarak yetiştirilmiştir. Son çekimde meyve gelişmeye başladığında ve tüm meyveler aynı anda olgunlaştığında bitki büyümeyi durduracaktır. Buna karşılık, belirsiz (“sarmaşık”) domates çeşitleri yanal olarak yayılır ve sonbaharın donları başlayana kadar büyümeye ve meyve üretmeye devam eder. Belirsiz çeşitler her mevsim meyve verebilir ve meyveler farklı zamanlarda gelişip olgunlaşır. Atalık domatesler, lezzet gibi bazı arzu edilen özelliklerden dolayı birçok nesil boyunca muhafaza edilmiş olan, genellikle açık tozlanmış çeşitlerdir. Hibrit domatesler, yüksek verim, erken olgunlaşma, iyileştirilmiş lezzet veya belirli hastalıklara direnç gibi istenen özelliklere sahip iki ebeveyn arasındaki çapraz tozlaşma ürünüdür.
Tohum Ekimi
Çoğu durumda, domates tohumları, son İlkbahar donundan 6-8 hafta önce kapalı alanda başlatılmalıdır. Tohumlar, uzun büyüme mevsimi olan bölgelerde doğrudan ekilebilir. Tohumlar, steril bir fide karışımı kullanılarak düz veya hücre tepsilerine ekilmelidir. Tohumları 0.6 cm (1/4 inç) derinliğe kadar ekin ve hafifçe sulayın. Hücreler kullanılıyorsa, her hücreye birkaç tohum ekin ve çimlenmeden sonra 1 fide kadar inceltin. Tepsileri güneye bakan parlak bir pencereye veya flüoresan aydınlatma altına yerleştirin. Çimlenme için optimum toprak sıcaklığı 21–32 ° C’dir (70–90 ° F). Gerekirse daireleri ısıtmak için bir ısı matı kullanılabilir. Fideler 6-14 gün içinde ortaya çıkmalıdır ve fideler ilk gerçek yaprak setini geliştirdikten sonra, daha büyük (3-4 inç) bir saksıya taşınabilir ve daha soğuk bir sıcaklığa (16–21 ° C / 60– 70 ° F). Domates fideleri, 15–25 cm (6–10 inç) yüksekliğe ulaştıklarında ekilmeye hazırdır ve tüm don tehlikesinin geçtiğini varsayarak 3–5 gerçek yaprağı olur. Dikimden yaklaşık 7-10 gün önce başlayarak, bitkiler sertleşmesi için dışarıya yerleştirilmelidir. Ekim yeri, ürün etiketinde yazan talimatlara göre dengeli bir gübre içinde çalışılarak hazırlanmalıdır. Fideler, 123 cm (48 inç) sıra aralığı ile 76–123 cm (30–48 inç) aralıklarla yerleştirilmelidir. Domates gövdeleri gömüldüklerinde boyları boyunca kökleri filizlendireceğinden yan taraflarındaki hendeklere domates dikmek yaygın bir uygulamadır. Meyvelerden ziyade yeşilliklerin büyümesini teşvik edeceğinden, büyümenin bu aşamasında özellikle azotla aşırı gübrelemekten kaçının. Islak yapraklar hastalıklara daha yatkın olduğundan ve gömülü gövdenin uyum sağlamak ve kökleri filizlendirmek için zamana ihtiyacı olduğu için, bitkileri baş üstü yerine hafifçe tabanda sulayın. Domates bitkilerinin, çiçek ucu çürümesinin gelişmesini önlemek için eşit sulama almaları önemlidir, damlama veya ıslatma hortumları en iyi şekilde çalışır ve bitkilerin etrafında malçlama toprak neminin korunmasına yardımcı olur.
Domatesleri sırıklamak, veya kafeslemek bitkileri destekler ve meyveleri yerden uzak tutmaya yardımcı olur ve ayrıca yapraklar etrafındaki hava sirkülasyonunu artırarak hastalıkları önlemeye yardımcı olur. Kullanılan destek sisteminin türü, yetiştirilen domateslerin türüne bağlıdır. Belirli domatesler kısa veya orta uzunlukta asmalara sahiptir ve terminal dallarda meyve gelişince büyümeyi durdurur. Belirleyiciler istiflenebilir veya kafeslenebilir ancak kafeslere uyum sağlamaz. Meyvenin konumu, biraz ağır budamanın gerekli olduğu anlamına gelir. Buna karşılık, belirsiz domatesler süresiz olarak büyür ve zeminde sürüklenmelerini önlemek için bir destek sistemine ihtiyaç duyar. Gereken budama miktarı, kullanılan destek sistemine bağlıdır – sarmaşıklar kafeslerde yalnızca hafif budama, dikildiğinde orta budama ve kafes kullanırken ağır budama gerektirir.