Anlatı Terapisi ile ilgili Ne Biliyorsunuz?
Anlatı terapisi, terapötik amaçlar doğrultusunda anlatı modunu kullanır. Anlatım modu, bir edebi ya da sahnelenmiş tarihi bir sunumu için bir bakış açısı ve anlatısal bir ses kullanır. Bu anlatı modu, kendine has ve ucu bucağı olmayan bir yaklaşım şeklidir. Şu özdeyişi baz alır: insanlar kendi yaşamlarının uzmanlardır (Morgan, 2004).
Söylediğimiz gibi, anlatı terapisi terapi ve toplum çalışmalarına saygılı olarak ama suçlayıcı bir bakış açısı geliştirmeden, bir yaklaşım yaratmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, problemi hastadan ayrı bir varlık olarak görmektedir. Ayrıca, insanların yaşamlarındaki problemlerin olumsuz etkisini azaltmada, onlara yardımcı olacak birçok beceri, yetkinlik, kanaat, değer, taahhüt ve yetenekleri olduğunu var sayar.
“Dil, kendinizi nasıl gördüğünüzün iyi bir göstergesidir.”
– Stephen R. Covey
Anlatı, sıralı bir biçimde, zaman içerisinde ve bir temasa göre bağlantılı olayları ifade eder. İnsan olarak, günlük deneyimlerimizi yorumluyor veya bunlara bir anlam veriyoruz. Olayları açıklamanın ve onlara anlam vermenin yollarını arıyoruz.
Bu anlam, hikayemize ve anlatımıza biçim veren yapıdır. Hepimizin, hayatlarımız ve ilişkilerimiz hakkında birçok hikayesi var. Örneğin, kendimizle ilgili yeteneklerimiz, becerilerimiz, zorluklarımız, yetkinliklerimiz, eylemlerimiz, arzularımız, işimiz, başarılarımız ve başarısızlıklarımız vardır. Bu deneyimleri yorumladığımız, anlam ve düzen verdiğimiz yol, hikayemizi nasıl yazdığımıza dair bir etkiye sahiptir.
“Temel olarak, bir sorunun dışsallaştırılması, hastanın kişisel kimliği ile ilgili sorunun dilsel olarak ayrılmasını içerir.”
– Ivan Castillo Ledo
Geçici bir durum ile birleştirilmiş, birbirini takip eden olaylardan söz ediyoruz. Seçtiğimiz bu durumu, baskın tarih fikrine daha iyi uymasına göre seçiyoruz. Ana akım tarihine uymayan bu durumlar, baskın tema ışığında gizli veya daha az anlamlı (veya değiştirilmiş bir anlamla) ortaya çıkabilir.
Örneğin, iyi bir sürücü olduğuma dair bir hikayem varsa, trafik sinyallerini her takip ettiğimde, bu hikayeyi anlamlandırıyorum ve hikayenin sonuçlarını güçlendiriyorum. Bana bir trafik cezasının kesildiği gün ise, kendi hikayeme uymadığı için, hafızam bunu arka plana atıyor ya da hatırasını en alt seviyeye çekiyor.
Anlatı terapisinin ana amaçları nelerdir?
Öyleyse, anlatı terapisinin temel amacı, kişinin kendi yaşamını uyarlayıcı bir anlatım biçimine göre tanımlaması (ki kendisi için iyi bir yaklaşımdır) sunmaktır. İkincil hedefleri ise şunlardır:
- Yeni unsurları insanların anlatılarına dahil edin.
- Kişinin daha iyi bir gelecek inşa etmesine yardım edin.
- Bu yeni anlamları çevremizle paylaşabilmek ve böylece yeni bir ilişkisel boyutu kolaylaştırmak.
İnsanlar hikaye anlatıcılarıdır
İlk başta kulağa biraz tuhaf gelebilir, ama tüm insanlar aslında birer hikaye anlatıcıdır. Başkalarına ve kendimize söylediklerimizi anlattığımız hikayelerimiz vardır. Ek olarak, her hikaye için bir sürü gerçekliğin yanı sıra bazı durumlarda yaratıcılık da söz konusudur.
Biz bir anlatı dürtüsü ile doğan canlılarız. Böylece, benlik sosyal açıdan gelişir, yaratıcı bir kabiliyet kazanır ve bize anlam katan bir otobiyografik hafıza oluşturmuş oluruz. Kişisel anlatı, kendi hayatlarımızı nasıl açıkladığımızdır. Bizler dünyamızı yaratan karakterleriz ve bu nedenle, buradan çıkardığımız manalardan biz sorumluyuz.
“Kendi kendini düzenleme, bireyin zaman içinde kendini anlattığı olaylar arasındaki ilişkiyi sunduğu bir açıklamadır.”
– Gergen
Bu durum, kişi ve problem arasındaki ilk farkı ayrım fırsatını sunuyor. Bu farklılıktan yola çıkarak, kendi kaynaklarına değer veren ve sorunu başka bir bakış açısından analiz eden kişi için büyük bir fırsat da ortaya çıkmış oluyor. Kişinin öyküsü, bağlantılı olaylarla, bunlardan edindiğimiz yorumlarla ile birleşecektir. Buradan, hastanın ve terapistin müdahale edebileceği bir anlatı sesi ve hikayesi de vücut bulacaktır.
Aynı şekilde, anlatı terapisinin bir parçası olarak, anlatının kendisinde, neyi düşündüğümüze ve geçmişimizde ne olduğuna karar veriyoruz. Kendi kişisel hikayemiz, genetiklerimiz gibi daha bireysel olanların yanı sıra sosyokültürel faktörlerden de etkilenecektir.
Dil düşündüğünüzden daha önemlidir
Dil, yaratmak (veya yeniden yaratmak) ve kendimizi sunmak için kullandığımız bir araçtır. İçsel düşünce ve duygu dünyamızı yönetmek için de yararlıdır, dolayısıyla bu dilin analizinin önemi de muhakkak muazzamdır. Gerçekliğimizi, kendimizden bahsettiğimiz açıklamalardan yaratırsak, bu anlatı “baskın hikayenin etkileri” olarak adlandırılan tabloyu tanımlayacaktır.
Bu etkiler, örneğin en genel hikayemizin tonlarından türetilen etkilerdir. Dolayısıyla eğer bizimki bir terk edilme/etme ve sevilen birinin kaybı hikayesiyse (kendimiz tarafından yazılmış ve anlatılmış), bu baskın hikayenin etkisi melankoli olacaktır.
“Kişisel hikayemiz sosyokültürel faktörlerin yanı sıra eğitici ve kişisel olanlardan da etkileniyor.”
– Leila Nomen Martin
Anlatı terapisinin iyileştirici süreci
Terapistin bu modeldeki konumu, uzmandan, yardım isteyen kişinin dostuna, iyileşme sürecinin gidişatına göre değişecektir (White, 2004).
Fikir anlatısı terapisi temel olarak alternatif bir hikaye bulabilmek için şekillendirilmiştir. Yenilenmiş ve farklı bir hikaye lehine baskın anlatı hikayesinin bir dökümüdür.
Buradaki düşünce, bu yeni anlatının lehine, geri planda kalmış başarılar dediğimiz olguyu arıyor. Bunlar bize yeni bilgileri ve / veya odağı tanıtmak için fırsat verenlerdir. Bu nedenle, bize yeni bir tarih ve / veya kimlik oluşturma fırsatı veriyorlar.
Bu teknik hem çok basit hem de son derece karmaşıktır. Hastanın kişisel kimlik probleminden, dilsel bir ayrımı temsil etmesi oldukça basittir. Karmaşık ve zor kısım, bunun başarıldığı hassas yoldur. İyleştirici konuşmada, kişinin iyileşmesinin başlatıldığı ve nihayet başarıldığı dilin dikkatli bir şekilde kullanılması gerekmektedir.
Anlatı yaklaşımının yeniliği, insanlar için sürekli olarak özgürleştirici bir etki yaratan yararlı bir soru dizisi sağlamasıdır. Bu iyileştirici seansı, sanki parça parça bir set inşa etmek gibidir. Eğer ilk parçayı sabırla yerleştirmeden son adıma ulaşmaya çalışırsanız, setiniz yıkılmaya mahkumdur.
Anlatı terapisinin teknik tanımı
Hayatımızın olduğu gibi olduğunu var sayarız, ama her zaman başka bir şekilde yeniden düşünebiliriz. Sonunda, her kişi kendi hikâyesini istedikleri gibi yeniden yazabilir (Garcia-Martinez, 2012). Anlatı mimarisinin etrafında tutarlı, karmaşık, anlatısal olabilecek üç boyut vardır. Hatta bir dizi anlatı (Goncalves, 2002):
- Anlatı yapısı: yaşamımızın farklı anlatı dönemleri boyunca bir bağlantı süreci yoluyla deneyimlerin bir anlamının inşasıdır. Bu yapı aşağıdakilerden oluşur:
- Hikayemize başladığımız nokta olan bir başlangıç vardır. İlk kez tedavi seansına gelen bir hastanın örneğini ele alalım; nereden başlayacağını bilmez. Terapistin cevaplarından biri “başlangıçtan” veya “hikayenizi açıklamaya başlamanın daha kolay olduğu bir yerde” olabilir (bu başlangıçtır).
- Hikaye gelişimi Bu, belirli olayları, iç tepkileri, kahramanların hedeflerini, bu kahramanların yaptığı eylemleri, nedenini ve etkisini ve son olarak bağlamı içerir.
- Belirli sonuçların elde edilmesinde ve / veya anlatının kapanmasında dikkate alınan bir son
- Anlatı süreci: Bu, yaşamlarımızı açıkladığımız şekil ile ilgili bir konudur. Yani, hayatımıza verdiğimiz tat (örneğin, dram).
- Anlatı içeriği: Anlatı üretiminin çeşitliliğine veya sahip olduğumuz temalara ve alanlara işaret eder. Bazen eski çözülmemiş meselelerin üzerinde durulan bir “bozuk kayıt” moduna girebiliriz.
Anlatı tekniği alıştırmaları
İç diyaloğumuzu değiştirmenin ilk adımı:
İç diyalog, başladığı gibi, bir irade eylemiyle kesintiye uğrar. Siz söylediğiniz kişisiniz, ama farklı konuşmaya başlarsanız, değişebilirsiniz (Castaneda, 1994). Kendinize farklı olduğunu söyleyebilirsiniz. İç diyalog üzerinde çalışmak için, bir dizi egzersiz yapmaya izin verin. Sürekli olarak bizimle konuşan ve gerçeği söyleyen ses:
- İç diyaloğunuzu bilin: dahili diyaloğunuzun biçimine ve içeriğine dikkat edin. Bunun yıkıcı mı yoksa yapıcı bir diyalog mu, huzursuzluk veren mi yoksa sizi sakinleştiren mi olduğunu bir düşünün. Kısacası, olumsuz mu ya da olumlu mu, ona bakın. Bunu değiştirmek için, öncelikle içeriğimizi, kendimize adadığımız en sık düşünceleri bilmeliyiz.
- Doğru soruları belirleyin: Kendinize gelen soruları değiştirerek ortaya çıkan durumu analiz edin. Örneğin, “bu bana neden oldu?” diye sormak yerine kendimize “bu durumdan ne öğrenebilirim?” diye sorabiliriz.
- Odağı değiştirin: konuşma şeklinizi kendiniz değiştirebilirsiniz. Bir çocuğa sevgi dolu bir anne gibi konuşarak kendi konuşmanıza başlayabiliriz. İç diyaloğunuza sıcak ve samimi kelimeleri dahil etmeye çalışın.
Kişisel anlatı araçları
Kişisel Anlatı Araçları
Anlatı yönlerimizi keşfetmek için birçok kaynak vardır. Bunlar metaforlar, öyküler veya tedavi edici harfler ve diğerleridir. Şimdi bu kaynaklardan bazılarına bakalım:
Kendinizi tanımak için kaynaklar
- Hayat hikayeleri: anlam vermeyi amaçlayan ya da belirli bir olay vizyonunu haklı kılan hikayeler.
- Kendi etrafınızda küçük bir tur: Bu, uzun zamandır temas etmediğimiz bir kişiye hayal kurmak ve bir mektup yazmakla ilgilidir.
- On yıl sonra: Gelecekteki 10 yılda kendinizi nasıl gördüğünüze dair bir açıklama. Fiziksel, içsel, iş hayatı, başkalarıyla ilişkiler ve hobiler hakkında bir açıklama.
- Tercihler: Düşüncelerinizi ve tercihlerinizi yazın. Kendi seçimlerinizle özgürlüğü ifade etme keyfinizi yeniden teyit edin ve bunu açıklığa kavuşturun.
- Boşluklar: Bir sayfayı farklı alanlara ayırın ve yaşamınızdaki önemli bir kişiye, önemli bir yere, en mutlu olaylara ve en keyifli duygulara her birini yazın. Ayrıca en büyük hayallerinizi ve sizi olgunlaştırıp büyüten ilişkileri de ekleyin.
- Hatırlıyorum. . .: Kişiden, bu cümleyi cevabı hakkında fazla düşünmeden bitirmesi istenir. Keşfetmek ve birlikte çalışmak istediğiniz kadar çok yarım kalmış cümleler kullanabilirsiniz.
- Gizemi sevmek: Cevabı olmayan sorular için kendimize bakmakla ilgili.
Metaforlar ve hikayeler
Bir metafor, iki farklı varlık arasında örtülü bir karşılaştırma yapılmasını sağlayan bir dil bilim terimidir. Dikkat çeken ve hastanın yeni bir deneyimi değerlendirebileceği değiştirilmiş bir çerçeve sunan dramatik bir kaynaktır (Lankton ve Lankton, 1983).
Terapi sürecinde kullanılan üç tip metafor vardır:
- Terapistin kişisel deneyimlerini ifade edenler.
- Açık gerçeklere değinenler.
- Kişinin koşullarına uyarlanmış hikayeler.
Tedavi edici metaforlar formüle etmek ve fikir vermek, çözümler önermek, kaynaklara ulaşmak veya kaynak veya kişisel bilgi kullanmak, belirli fikirleri aşılamak gibi alanlarda kullanılabilir.
Öte yandan, hikayeler, temel felsefi gerçekler, açıklamalar ya da doğa ya da rüya hikayelerinin ifadeleridir. Hikayeler iyileştiricidir, çünkü kişinin hikayesini ve onun içinde ortaya çıkan çatışmaları yeniden yazma yolunda, kendi çözümünü bulma olanağı vardır.
Hikaye, yeterince gerçekçi ve günlük özelliklere sahip olmasına rağmen, dış dünyaya atıfta bulunamamaktadır. Bu hikâyelerin gerçek olmayan doğası, önemli bir faktördür, çünkü bu hikayelerin nedeninin dış dünya hakkında bilgi değil, bireyde ortaya çıkan iç süreçler için yararlı olduğu son derece açık bir gerçekliktir (Gordon, 1978).
Kısacası, kişisel hikayelerimizi yabancılara anlattığımızda, onlardan kurtulup geçmişimize doğru bir dönüş yapmış oluyoruz. Bu, bizim sevdiğimiz bir geleceği tasarlamaya, bu hikayeleri belgelememize izin verir, böylece unutularak kaybolmazlar ve bir ilham kaynağı dahi olabilirler. Nihai amaç, insanların anlattıkları yolun gücünü ve neyi anladıklarını ve bu anladıklarının şimdi nasıl davranacaklarını etkilediğini anlamaktır.İlginizi çekebilir ...
Kaynakça:
- White, M. (2002) “El enfoque narrativo en la experiencia de los terapeutas”. Gedisa.
- Nomen Martín, L. (2016) “50 técnicas psicoterapéuticas”. Pirámide.