İran'daki İslam Devrimi'nin Türkiye'deki İslami hareket üzerindeki büyük etkisi hakkında yazan, ABD rejimiyle yakın bağları olan neo-con düşünce kuruluşu Hudson Enstitüsü, şöyle diyor: "Çünkü Türk İslamcıları kendilerini Müslüman dünyası ile Batı ya da" Siyonist-Amerikan " ittifakı arasındaki destansı bir savaşın parçası olarak görüyorlar, Türkiye'nin devrimci İran konusundaki endişeleri ve hırsları arka plana itilmeye devam edecek ... ve tüm bu süre boyunca kendi kararlarının Tahran'ın bölgesel etkisinin Türkiye'nin giderlerinin hızla büyümesine sebep olduğu gerçeğini görmezden geliyor.”
Hudson'un politika belgesinin alaycı sonucu, son zamanlarda İslami İran ve Türkiye'nin ortak çıkarlarını ortadan kaldırmaya yönelik birçok girişimden biridir. Suriye'deki farklılıklarını olgun bir şekilde yönetmişlerdir. Batı'nın geleneksel böl ve yönet politikasını bozan bu durum, NATO rejimlerini ve onların bölgesel temsilcilerini büyük ölçüde üzmüştür.
Ankara'yı Tahran'la karşı karşıya getirmek yeni bir politika değil. Türkiye ve İran'ın on yıllarca zorlanmasına rağmen daha geniş bölgesel gerilimlerden kaçınmayı başarması, dış güçlerin bu tür çatışmaları kışkırtmayı bırakacağı anlamına gelmez.
Bununla birlikte, Müslüman dünyası için başka bir bölgesel sorun yaratmada en büyük tehlikeyi oluşturan dış güçler ve onların propaganda kanalları değildir. En kötü siyasi senaryonun patlamasına neden olabilecek İslami yapıdaki kurumlar ve Müslümanlardır.
İran'ın yükselişini Türkiye için potansiyel bir tehdit olarak satan ve TRT'nin ya da sadık Erdoğan yanlısı destekçilerinin yazdığı slogan benzeri ifadeler, Batılı düşünce kuruluşlarının propagandasına kıyasla daha fazla ağırlık ve olumsuz yansımalar taşıyor. Bu ifadeler NATO'nun bölücü anlatısına yerli bir meşruiyet kazandırır ve sahte bir gerçeklik yaratır.
Çoğu sürtüşme vakasında, destekleyici aktörler ve kuruluşlar, genellikle, dahil olan gerçek taraflardan çok daha gayretli ve umursamaz davranışlarda bulunurlar. Örneğin, bir İslami akımın takipçileri, diğer İslami eğilimleri ve düşünce okullarını, takip ettiklerini veya temsil ettiklerini iddia ettikleri İslami akımın liderleri tarafından her zamankinden çok daha agresif bir şekilde iftira eder ve onlara hakaret eder.
Müslüman Kardeşler, Cemaat-i İslami, Hizb-i Tahrir, Türkiye veya İslami İran'ın cehaletle kör olan ve ego tarafından yönlendirilen pek çok destekçisi, neo-sömürgeci rejimlerin yapamayacağı bir şekilde ateşe yakıt katıyor. Böylece, başka bir bölgesel Müslümanlar arası gerginlikten kaçınmak, Müslümanların kendileriyle başlar.
Elbette İslami hareketlerin, düşünce okullarının ve örgütlerin liderleri, takipçilerinin her birinin davranışını kontrol edemezler. Ancak liderlik, gereksiz gerilimleri önlemek ve bir anlamı olmayan anlaşmazlıklar oluşturmaktan kaçınmak için düzenli olarak açık rehberlik vermeyi gerektirir.
Lübnan'da Hizbullah ve Filistin'de Hamas, yakın çevreleri nedeniyle bu politikayı oldukça başarılı bir şekilde uygulamayı başardı. Her ikisi de bunu yapmamanın ölümcül sonuçlarını anlıyor. Hizbullah ve Hamas, Suriye'deki olaylarda anlaşmazlığa düşseler de birbirlerine karşı kitlesel propaganda yapmadılar ve destek tabanlarında etkin bir şekilde hüküm sürdüler. Benzer şekilde, İran ve Türkiye'deki liderler, devletleri arasındaki sürtüşmenin her ikisi için de önemli sorunlar yaratacağını anlıyor.
Geçtiğimiz 20 yıl içinde hem Ankara hem de Tahran güçlü ekonomik ilişkiler geliştirdiler. İşbirliklerinin jeopolitik temellerini sağlamlaştırmaları gerekiyor. Jeopolitik ittifaklarının sağlamlaşması, modası geçmiş ve şu anda alakasız olan Safevi-Osmanlı bakış açısını ortadan kaldırarak başlamalıdır. Osmanlı-Safevi anlatısı hiçbir şekilde çağdaş politikalarla bağlantılı olmamalıdır. Tarih kitaplarına aittir.
Batılı bilim adamları ve akademisyenler İran ve Türkiye'yi tartışırken Safevi-Osmanlı meselesini gündeme getirmeyi seviyorlar. Bu, kasıtlı olarak yabancıların dayattığı Sünni-Şii mezhep anlatısı üzerinden yansıtılır.
Osmanlı-Safevi çatışmasının, tarihsel olarak çok daha doğru olan, Sünnilik-Şiilik değil, Türklük çerçevesine dayanan bir başka önemli yönü daha var. Hem Safeviler hem de Osmanlılar, Türk kabilelerinin yanı sıra bölge üzerinde hakimiyet için yarışan Türklerdi. Genellikle Selçuklu - Oğuz, göçebe - yerleşiklik çatışması Türkler arasında gerginlik yaratan konulardı; konu mezhep ile alakalı değildi. Safevi-Osmanlı çatışması esasen bölgesel hakimiyet için Türkler arası bir iç savaştı.
Peki, İran ve Türkiye'nin sağlam bir jeopolitik ittifak kurabileceği temeller nelerdir? Hem Tahran hem de Ankara, Suudi rejimini bir tehdit ve tarihi bir hain gibi görüyor. Daha derin bir düzeyde, hem Türkiye hem de İran'daki İslami yapılar, Suudi Arabistan'ın öngördüğü modern Harici hareketini kabul edilemez olarak görüyor.
İran ve Türkiye, Filistin'in Siyonist işgali konusundaki pozisyonlarında yakınlaştı. Rütbe ve dosya takipçileri tarafından kurulan tuzağa düşmemeleri esastır. İkisinden hangisinin Filistin davasının "gerçek" savunucusu olduğuna dair anlamsız bir argüman, her ikisi de Filistin kurtuluşuna doğru belirli adımlar attığı sürece önemli olmamalıdır.
Arap dünyası, Türk-İran işbirliği için verimli bir zemin. Tahran, onlarca yıldır Suudi destekli mezhep propagandası nedeniyle Arap dünyasındaki sınırlarını akıllıca kabul ediyor. Dolayısıyla İran, Mısır, Libya, Cezayir veya Ürdün gibi yerlerde Türkiye'den daha fazla bir gayret göstermeye çalışmıyor. Aslında İran ve Türkiye, bu yerlerin siyasi olarak neye benzemesi gerektiğine dair benzer bir bakış açısına sahip.
Hem Ankara hem de Tahran, Batı etkisi azaldığında ve bölgesel ticaret arttığında bölgesel ilerlemenin mümkün olduğu konusunda hemfikir. Ayrıca, Müslüman Kardeşler'in Mısır'da önde gelen sosyo-politik güç haline gelmesine bir şekilde yardım etme konusunda anlaştılar.
Mart 2019 Carnegie raporu: “Temmuz 2017'de İran ve Müslüman Kardeşler, Mursi'nin Mısır'da iktidardan uzaklaştırılmasından bu yana taraflar arasındaki en yüksek profilli halka açık toplantıya katıldı. İran Yüksek Lideri Ali Hamanei'nin danışmanlarından Ayetullah Mohsen Araki, İslami Birlik Forumu toplantısının oturum aralarında İbrahim Münir ile bir araya geldi ... Sünni İslamcı çevrelerde İran'a karşı olmasına rağmen, Müslüman Kardeşler'in İran'la olan temasları, artan bölgesel ve küresel belirsizlik döneminde grup için önemli bir güvenlik ağı olarak hizmet ediyor."
Suriye dışında İran ve Türkiye'nin ilişkilerini yönetmelerindeki en büyük zorluk Azerbaycan'da olacak. İsrail orada, Hazar Denizi'nin enerji kaynaklarına erişim ve İslami İran'ı sabote etme platformu karşılığında Aliyev rejimini destekliyor.
Türkiye, İsrail'in Azerbaycan'daki haydut varlığını görmezden gelirse ve Aliyevlerin ve İsrail'in Azerbaycan'da ileri sürdüğü pan-Türkist anlatıya atlarsa, Ankara Kafkasya'da bir gerilim batağına düşecektir.
Gerçek şu ki Rusya, Kafkasya'daki Türk varlığını uzun vadede olumlu görmüyor. Moskova, tarihi bir rakibin ve NATO üyesi bir ülkenin stratejik etki alanındaki varlığının kontrol altına alınması gereken bir durum olduğunu biliyor. Dolayısıyla Moskova, NATO'nun yanı sıra Türkiye'nin Rusya'dan çok İran'ın kapsadığı Kafkasya'daki rolünü görmek istiyor.
Moskova, bir dizi önemli ekonomik projeyle Türkiye'ye bağlıdır. Ankara ile ilişkilerini tehlikeye atmak istemeyecek, ancak Kafkasya'da orta düzeydeki parasal çıkarlardan ödün vermeyecektir. Bu nedenle, Moskova'nın Türkiye ve İran'ın Kafkasya'da gergin bir rekabet içinde olduğunu görme konusundaki çıkarları Batı stratejisiyle uyumludur ki o, İslam dünyasının sorunlarını çözmek yerine, iki önemli Müslüman ülkenin kaynaklarını ve gücünü birbirleriyle yüzleşmek için tüketecek olmasıdır.
ABD'nin egemen olduğu tek kutuplu dünya düzeninin çöküşü, İran ve Türkiye'nin çıkarlarını savunmadaki yeteneği ile birlikte, her ikisinin de yapıcı bir bölgesel rol oynaması için eşsiz bir fırsattır.
Bunun önündeki en büyük engel, mevcut Türk liderliği içinde bile, Türkiye'nin ulusal çıkarlarını neyin oluşturduğuna dair Batı merkezli bakış açısının güçlü kalması gerçeğidir.
Bunun en açık kanıtı Türkiye'nin Suriye'deki rolüdür. 2011'den önce Suriye, Türkiye için Arap dünyasına jeopolitik, ticari ve kültürel bir pencereydi. Atlantik Konseyi tarafından sağlanan verilere göre, "Türkiye, 2010 yılında Suriye'ye 1,8 milyar dolarlık mal ihraç etti ve toplam ihracatı 113 milyar dolar oldu. 2012 yılında Türkiye'nin Suriye ile ticaret hacmi 497 milyon dolara geriledi."
2011 yılında Suriye konusunda İsrail yanlısı ve ABD yanlısı bir gündemi benimseyen Türk yöneticileri, her ikisini de geride bırakabileceklerini ve yeni Osmanlı Sultanlığı tarzı bölgesel güç olmak için Amerika'nın omuzlarına binebileceklerini varsaydılar.
Bu, NATO'nun Suriye hükümetinin hızlı bir şekilde çökmesine ilişkin beklentileri gerçekleşmediğinden başarısız oldu. Bu, İran ile bölgesel gerilimlere kayma riskiyle birlikte Türkiye'nin sınırını büyük ölçüde istikrarsız hale getirdi.
Dogmatik olmayan uzmanların çoğu, Türkiye-İran bölgesel çatışmasının gerçekçi olmadığı, ancak imkansız da olmadığı konusunda hemfikir. Şimdiye kadar bundan kaçınıldı ve tüm kararlı Müslümanlar, bu iki büyük Müslüman devletin rakip olsun ya da olmasın, stratejik ortaklar olmasını sağlamak için çaba göstermelidir.
Ahmet Mehmet - Crescent İnternational/ Hürsedahaber