

ELSA TRİOLET ve Eserleri
Max Adereth
EIsa Triolet artık yok. Eğer burada, yapıtının
bazı yönleri üzerine birkaç küçük değinmede bulunuyorsam,
bu, kendimi bu
işi
yapacak kadar yeterli saymamdan değil; son. iki yıl,
içinde Elsa ile birçok kez karşılaşmak, onun yaşamı
ve yapıtı üzerine hazırladığım kitap konusunda uzun
uzun konuşmak talihini elde etmiş olmamdandır.
Birkaç dakikalık bir görüşme için, halen oturmakta olduğum
İngiltere'den ona yazmıştım! Hemen karşılık verdi ve
sonraları da, Paris'ten her geçişimde kendisini ziyaret.
etmemi kabul etti. Bazı kereler bütün bir öğleden sonrayı
birllikte geçirdiğimiz oldu, ama hiçbir zaman bir yorgunluk
belirtisi görülmezdi Elsa'da .
Yapıtı üzerine. hazırlanan kitabı Elsa, ne yazık ki·
göremeyecek. Daha da kötüsü, eleştiri yönünden, kendi
hakkında doğru bir tutumun tanığı olmadan ölmüş olması.
Çünkü bu büyük, yazarın romanları çevresindeki o uzun
ve düşmanca suskunluk, çağımızın en büyük edebiyat rezaletlerinden
biridir. Sağda solda çok iyi bir kaç makale ve deneme
yayımlandı, ama bugüne değin Elsa Triolet'nin yaşamı
ve yapıtı hakkında hiçbir eleştirel inceleme ortaya
çıkmadı.
ElsaTriolet sadece Aragon'un karısı değildir, bir kadındır
kısaca. "Onun tek bir satırı yoktur ki, bir erkek tarafından
yazılabilsin" ,diyor Jacques Madaule haklı olarak. Ancak,
çağımızda, bir kadının bir erkek kadar başarılı bir
yazar olmasının güçlüğünü kendimizden de gizleyemeyiz.
Kadinların, kadın edebiyatı yapmalarını hoşnutlukla
kabul ediyoruz, ama bugüne değin erkeklere ayrılmış
tartışmalara karıştıklarında, özellikle titiz oluyoruz
onlara karşı. Gerçekten de bazen kadınların bakış açısı
özellikle istenir, "gönül sorunları" diye adlandırılan
bir türü de basında fazlasıyla yer alır. Ama Elsa gibi
bir kadın, "kadınca sonsuzluğun" yorucu basmakalıplıklarına
boyun eğmeksizin bu sorunları ele alma tutkusuna kapılırsa,
yaşamla, bütünlüğü ve tüm zenginliği içinde ilgilenmek
isterse, işte o zaman işler karışmaya başlar. Bu kadından
öğrenecekleri pek az şey olduğuna inanan erkekler kulaklarını
tıkarlar, kadınlarsa "kadınlıkları"na karşı bir saldırı
kuşkusuyla savunmaya geçerler. ( .... )
ElsaTriolet'nin kendisine karşı işlemiş bir özelliği
vardır: Yumuşak bir sadelikle yazar her şeyi. "Sözcükleştirme"
de şöyle demektedir: "Açık seçik yazıyorum. Hemen ayrımına
varılacak olanin, ilk planda olanın içinde kalıyorum."
Moda olmaları koşuluyla, karanlığa ve özel dillere pek
meraklı olan çağımızda bağışlanmaz bir şeydir bu. Yalın
bir yazarın "acemi" olduğu, derinlikten yoksun olduğu
düşünülür. Oysa Elsa'nın yalınlığı, kararını çoktan
vermiş olmasından gelmektedir. Görünüşte son derece
yalın olan üslubunun sürekli bir çabanın sonucu olduğunu
bir çok kez belirtmiştir. Yalın olmak
istemektedir,
çünkü. onun için söz konusu olan bizim gözümüzü kamaştırmak
değil, bizi etkilemek ve o olmaksızın belki de görmeden
geçeceğimiz şeyleri göstermektir. Okuyucusuna ve ona
söylemek istediği şeye çok büyük bir saygısı vardır;
bu yüzden de bizim ulaşma alanımızın dışına çıkmayı
hiçbir zaman istemez. Bütün erkeklere ve bütün kadınlara,
onların dilleriyle, her gün kullandıkları dille seslenir.
En yalın sözlerle ve olabilecek en olağan ayrıntılarla
bize yaşamın· ve sorunlarının karmaşıklığını sezdirir.
Ve özellikle bize hiç süslemesiz seslendiği için olguların
temeline inmeye zorlar.
Salt estetik açıdan, söylediklerini öylesine düzenler
ki, bir araya getiriliş ve sunuluşları ilk bakışta dünyanın
en doğal işlerinden biridir. Her büyük sanatta olduğu
gibi, burada da yazarın. Sabırlı emeği farkedilmez.
Edebiyat vasiyeti olarak ele alabileceğimiz "Sözcükleştirme"
kitabında şöyle diyor: " ... Kılı kırk yararım ...
tersini, yüzünü, her yanını severim romanımın .... Bir
zanaatkar gibi inceler, düzeltirim." .
Dahası da var: Elsa Triolet öyküler anlatır. Hem de
öylesine güzel öyküler ki, bunlar insanı kolaylıkla
kaplar ve insan, anlatının kitabın içeriğini tükettiğini,
Binbir Gece Masallarının modern ve yeni bir biçimde
yinelendiğini sanır. Bu olağanüstü anlatıcı
gerçek
öyküler anlatır, istesek de istemesek de bizi Aragon'un
"gerçek dünya" dediği evrene götüren öyküler. Yani Elsa.
Triolet'nin romanlarını okumak yetmez, onları okumasını
bilmek
gerekir. Yada Jean Marcenac'ın dediği gibi iki kez okumak
gerekir: Birincisi anlatı, ikincisi de içerdiği anlam
için. ( .... )
Elsa Triolet'deki gözlem yeteneği, belirli bir çağın
temel niteliklerini ayırdetmesi ve insanları, içinde
yaşadıkları ortama bağlayan derin bağları göstermesini
sağlamıştır. Bu yüzden· onun romanlarında hep, toplumsal
ve kronolojik açıdan soyutlanmamış canlı kişiler vardır.
"Sözcükleştirme" deki şu bölüm oldukça açıklayıcıdır:
"Biliyorum, birçok kez yanıldım yaşamımda. Yanıldım,
çünkü beni yanılttılar. Ya da daha doğrusu yanılmadım,
beni yanılttılar. Güven denen güneşin kör ettiği gözlerim
yalnıica güneşi gördü. Ama bu, hiçbir zaman yazdıklarımda
etkin olmamıştır. Elimle dokunabileceğim şeylere tutundum,
bir kör gibi ellerim önde yürüyor, yolumu tanımaya çalışıyordum.
Benim için elle dokunulabilir olmayan, doğrudan doğruya
elimin altında olmayan her şeyden uzak durdum. Bu nedenle
de romanlarımı sonradan 'düzeltmek' gerekmedi" ( ...
)
(La Pensee, no: 153, Eylül-Ekim 1970)
Elsa Triolet
1896 - 1970
1896 yılında Moskova'da doğdu.
Yahudi bir ailenin çocuğu olan Elsa
Kagan'ın annesi müzik öğretmeni,
babası ise avukattı. Elsa ve kızkardeşi mükemmel
bir eğitim gördü. Almancayı ve İngilizceyi çok
iyi konuşuyorlar ve çok güzel piyano çalıyorlardı.
Elsa Moskova Mimari Akademisini bitirdi.
Şiiri çok seviyordu. 1915 yılında
şair Vladimir Mayakovsky ile tanıştı. Kendisini
eve davet ettiğinde Mayakovsky Elsa'nın kiz kardeşi
Lilya'ya aşık oldu.
1918 de Rus İç Savaşı sırasında Elsa
bir Fransız süvari subayı olan Andre Triolet ile evlendi
ve Fransa'ya göç etti. Ancak Triolet ile yaptığı
evlilikte mutlu olamadı. Mayakovsky'nin ve diğer
Rus şairlerinin şiirlerini Fransızcaya çevirdi.
Daha sonra Triolet'den boşandı.
1920 yılında Tahiti'ye yaptığı seyahatı
mektuplarıyla, arkadaşı Victor Shklovsky'ye anlattı.
O da mektupları Maksim Gorki'ye gösterdi. Gorki
mektupların sahibinin yazarlığı düşünmesi gerektiğini
söyledi 1925 yılında Rusça yayımlanan "Tahiti'de"
adlı kitabı, bu mektupları temel alarak yazılmıştır.
1928 yılında Elsa, Fransız yazar Louis
Aragon ile tanıştı. Evlendiler ve 42 yıl mutlu
bir evlilik sürdüler. Aragon'u Fransız komünist
Partisine girmesi konusunda etkiledi.
1937'de yayınlanan İyi
Akşamlar Thérèse adlı romanıyla kendinden söz ettirmeye
başladı. Alman işgali sırasında, 1943'te yayınlanan
Beyaz At, büyük beğeniyle karşılandı ve Triolet'yi
yaygın bir üne kavuşturdu.
Triolet ve Aragon Fransız anti-faşist hareketinde
görev aldı. Elsa Triolet 1944 yılında Fransız
edebiyatının en önemli ödülü olan Goncourt ödülünü kazandı.
Elsa Triolet bu ödülü ilk defa kazanan bir kadın oldu.
1945'te İlk Namus
Lekesi 200 Franka Mal Oldu romanıyla Goncourt; 1957'de
Yabancılar Buluşması ile Kardeşlik Ödülü aldı.
Elsa Triolet, Anti-Faşist Direnme Hareketi'nin ve devrimci
siyasal eylemin içinde aktif rol aldı. Mayakovski'yi,
Çehov'u Fransa'da tanıttı. 1941'de Direnme Hareketi'nin
doğurduğu Ulusal Yazarlar Komitesi'nin Onursal Başkanlığı'nı
yaptı.
Son romanı, Gün Doğarken
bülbül Susar (Okay Gönensin çevirisi, Adam Yay.,
1982) 1970 yılında yayımlandı.
Elsa Triolet aynı yıl içinde 73 yaşında Moulin de Saint-Arnoult
da kalp krizi sonucunda öldü.
Elsa Triolet ve Louis
Aragon
Birinci Dünya Savaşı ertesinde farklı beklentilerin cazibe merkezi
konumundaki Paris, Doğu'dan ve Batı'dan gelen göçmenlerin akınına
sahne olmaktadır. Kafeleri, tiyatroları ve galerileriyle albenili
bir dünya sunan bu şehri ev olarak benimseyenler arasında, Elsa
Triolet ile Louis Aragon da vardır. Elsa iç savaşın perişan ettiği
Sovyetler Birliği'nden kaçmış ve geçmişte kalan kalp kırıklıklarına
sünger çekerek "mutlak aşkı" bulmak arzusuyla buraya sığınmıştır.
Züppe bir delikanlı olarak avare bir hayat süren Aragon için Paris'i
çekici kılan bambaşka bir şeydir: Genç şair, burada Paul Eluard
ve Andre Breton'la birlikte sürrealist hareketin en parlak üyelerindendir.
6 Kasım 1928'de Montparnasse'da gerçekleşen buluşmadan sonra, Elsa
aradığı beyaz atlı'yı, Aragon ise edebi kimliğini besleyecek yeni
damarı, komünizme açılan pencereyi bulmuştur. Edebi rekabetin ve
üçüncü kişilerin her an bıçak sırtında tuttuğu ilişkileri, 20. yüzyılın
en ünlü aşk şiirlerinden birinde vücut bulur ve unutulmaz "Mutlu
Aşk Yoktur" dizeleriyle hafızalara yerleşir. Çift, İkinci Dünya
Savaşı sırasında Fransız Direniş Hareketi'nin simgesi olur ve savaş
sonrası dönemin en önemli kültür elçisi haline gelir.
http://www.ideefixe.com/kitap/tanim.asp?sid=Q08HWKCDDA2ADVFJRT43
Özgürlüğe koşan
'beyaz at'
http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=6280
Aragon'un hayatının aşkı olan Elsa Triolet,
kitabı 'Beyaz At'ta okurun bir ömür boyu omuzlarında taşıyacağı
bir roman karakteri yaratıyor
BERİL YALÇIN (Arşivi)
Ne kitabın ne de yazarın adı tanıdık. Kitaba bakmak için eline alan
kişiye özel bir bilmezlik bu. Kitabı rafa geri koymak yerine, merak
duyarak ve içinden gelen sese karşı koyamayarak kitabın arkasını
çevirdiğinde, şu satırları görür, kitabı eline alan kişi: "Michel,
bu matrak harbin en azgın döneminde, yirmi dört saatlik izinle geldi
Paris'e... Tatlı bir sonbahar sisine sarılı yürek paralayıcı bir
barış havası kaplamıştı Paris'i... Orada, geldiği yerde olup bitenlerden
hiç kimsenin haberi yok gibiydi; sadece Michel'di sanki bilen, cephedeki
kepazeliği! Bir acı halinde duyduğu yalnızlığını... Şaşkınlık verici
bir yetenekler bütünü olan bu kitaptan, sürekli bir fişek şenliği
seyretmiş duygusuyla ayrılıyor insan..."
Bu kadardı yazı ve bu yazının altında bir isim vardı: Albert Camus.
Kitabı eline alan kişinin, kitaba kayıtsız kalması olanaksızdı artık.
Kitap, iki hafta boyunca masada durdu. Okumaya cesaret edilemedi
adeta. Çünkü, Elsa Triolet'nin kim, hangi 'Elsa' olduğu öğrenilmişti
artık. Şu mısralardaki Elsa'ydı o:
"Öyle derin ki gözlerin içmeye eğildim de
Bütün güneşleri pırıl pırıl orada gördüm
Orada bütün ümitsizlikleri bekleyen ölüm
Öyle derin ki her şeyi unuttum içlerinde."
Aragon'un, dünyanın en güzel aşk şiirlerinden birini Elsa'sının
gözlerine yüklemiş şairin, Louis Aragon'un hayatının aşkı, ışığı,
insanı, her şeyi olmuş kadındı Elsa Triolet. Böylesine büyük bir
aşkın kahramanlarından Elsa'nın, Elsa Triolet olduğunu bilmemek,
büyük kayıptı. Ama kitap, insanın hayatına bir hayat daha katacak
kadar zengin bir eserdi. Kahramanı, Elsa Triolet'nin büyük aşkı
Aragon'la birçok ortak yönü olan, Michel Vigaud'ydu. Babasını sadece
ceketi pırıl pırıl güzel düğmelerle dolu bir adam olarak hatırlayabilen,
bir zamanlar usta bir şarkıcı olan güzel annesiyle büyüyen, kaldıkları
otellerde, kentlerde, her yerde kendisini sevdiren, küçük ve sevimli
Michel'ken, büyüyüp, kadınların taparcasına sevdiği bir adama dönüşen,
ama bunca sahte tapınmanın arasında gerçek yalnızlığı tadan Michel
Vigaud... Her görenin, ilk bakışta değilse eğer, ilk bir dakikanın
içinde hayranı olup çıktığı Michel... Annesi de öldükten sonra kimsesizliğin
ne demek olduğunu genç yaşta öğrenen, tüm yaşadıklarına, tüm tanıştıklarına
rağmen, hayalindeki 'Beyaz At'a binip kahraman olması için hiçbir
fırsatla karşılaşamayan ve hayatı boyunca bunun hüznünü taşıyan
Michel...
Paris'te yalnız olmak
Michel, bunca yalnızlığı ve arayışı, yaratıcısından devralmıştı.
Durduk yerde, sadece hayal ederek yaratılmış bir yalnızlık değildi
onunki, yıllarca yaşanmış, hem de Paris'te, bir yalnızlıktı... 1896'da,
Moskova'da doğan Elsa Yurevnava Kagan, avukat bir baba ve öğretmen
bir annenin küçük kızı olarak, Fransızca, Almanca öğrenerek büyür.
Henüz gencecik bir kızken tanıştığı Mayakovski'nin şiirlerine ve
kendisine hayran kalır, âşık olur. Ancak hayatı boyunca hep gölgesinde
kaldığını hissettiği ablası Lilya, Mayakovski'nin aklını başından
alan kardeş olur. Kendisine Tahiti'yi tanıtacak ve Triolet soyadını
verecek bir evliliğin ardından, Fransa'ya, Paris'e giden Elsa, burada
kendisine sanatçı dostlar edinmiş olsa da, günler, aylar, yıllar,
kafe masalarında yazmaya çalışarak, başkalarını gözlemleyerek, mutsuzluk
ve yalnızlık içinde geçer. Ta ki bir gün, yazdıklarına hayran olduğu
Louis Aragon'la tanışana kadar. 6 Kasım 1928 olarak not düşülmüş
(Louis Aragon-Elsa Triolet, Unda Hörner, İletişim Yayınları) bu
buluşma, daha sonra Aragon'a şunları yazdıracaktır: "Hayatım ancak
seninle başlıyor." İşte Michel'in başına gelecek olan da budur.
Bir gün, bir kafenin taraçasında otururken görür Elisabeth'i. Elsa'nın,
kendi adını ödünç verdiği güzel kadını. Elisabeth'le tanıştıktan
sonra, onunla hayatı yeniden yaşamaya koyulan Michel, "Bir kitabı
okumak ve çeviri olduğunu bilmemek nasıl mümkündür! Her şeyden kopuk,
mücerret bir olay değildir ki bir kitap; evveliyatı ve sonrası vardır"
ya da "Kültür de klasik dans gibidir, küçücükten başlamak lazım"
diyen Elisabeth'in karşısında, o güne dek gazete ve kitap okumadığı
için pişmanlık duyar. Elisabeth'in onu küçük görmesinden korkar
ve korkusunda haklıdır. Peki, hayatını kültüre çakılı kalmış bir
softalıkla geçirmeye çalışan, ama ilerleyen sayfalarda aşk adına
pişmanlıkla dolu olduğu ortaya çıkacak olan Elisabeth'in 'kaçırdığı',
göremediği, anlayamadığı Michel nasıl biridir? Aynen şöyle biridir:
"Michel, masalarını çevirmiş sadece onlar için şarkı söyleyen çiganlardan
birinin gitarını aldığında, bodrum katı handiyse bomboştu. Ve Michel
söylüyordu bu sefer. Sesinde kanatlar vardı. Ürpertici ama tadına
doyulmaz bir kararsızlık, gizli kayışlar ve iniş çıkışlar vardı.
Yerdeki, masanın altındaki boşalmış şampanya şişeleri saymakla tükenmiyordu
artık. Ve artık Michel müşteri değildi: İnsan böyle şarkı söyleyince
müşteri olmaktan çıkar!.. Patron (saçları dökük, seçkin tavırlı,
redingotlu bir adam) Michel'in yanına oturmuştu ve onunla en iyi
şarkıcıları arasında garip bir yarışmayı yönetmeye koyulmuştu. Michel'in
bir blues nağmesinde uzayan sesiyle çiganlar korosu umulmadık bir
uyum içinde eriyordu zaman zaman..."
Kitaba sığmayan karakter
BEYAZ AT
Michel, bütün duygusal girişimlerin ustasıdır, hepsine hâkimdir,
ama ağzından çıkan binbir sözü bir şiire dönüşterecek nihai yeteneği
de yoktur. İşte bu, kalbinin her yanını ele geçirmiş aşka meydan
okuyan tek eksiktir. İyilik, fedakârlık, sevgi, dostluk, zarafet,
neşe, hareket, cana can katmak, hepsi vardır Michel'de. Hayatı,
bir sanatseverden öte, bir hayatsever olarak yaşar. Ama gidip, dostu
Bielenki'nin deyimiyle, 'korkunç' bir kadına, Elisabeth'e tutulur.
Ve o korkunç kadın, korkunç, korkunç, korkunç kadın, Michel'de,
bir kadının bir erkekte açabileceği en derin yarayı açar. Okur olarak
ne durumdasınızdır bu arada? Michel'le tanıştıktan sonra, omuzlarınıza
bir ömür boyu taşıyacağınız bir roman karakteri daha eklenmiştir.
Ondan kopmak, onu unutmak, önemsememek mümkün değildir. İşte böyle,
Michel Vigaud, bir roman karakteri olmaktan çıkar ve sayfalara adeta
mıhlanmış yaradılışı, sizin zihninizde de, oradaki engin denizlerde
de kendine yer açar. Sayfalar bir bir akıp gider ve, ah evet, savaş...
İkinci Dünya Savaşı çıktığında, geleceğinin nasıl olacağını kestiremeden
askere gider Michel. Kitaptaki onlarca karakterini bir satranç oyuncusu
gibi ileri sürmüş veya geri çekmiş olan Elsa Triolet, romanın bu
son bölümlerinde ustalıkla bir hamle daha yapar; Michel için gerçek
bir âşıktan öte gerçek bir dost olmuş Simone'u öne çıkarır. İşgal
edilen Paris'i, işgal edilen hayatları bu güzel ve güçlü kadının
gözünden anlatır daha çok. Ve roman, bir asker mektubuyla biter.
Romanın bütün gerilim noktalarını öne seren, derleyip toplayan,
'aslında okuduğunuz buydu, hepsi bu mektupta yazılı işte' dedirten
bir mektup. Bir ömre, bir romana bedel bir asker mektubu. Aragon'un
'Mutlu Aşk Yoktur' şiirinin eşlik edebileceği, okura, özgürce koşmaktan
vazgeçmeyecek bir Beyaz At'ın gerçekten yaşamış olduğuna yemin ettirecek
bir mektup...
Elsa Triolet, Çeviren: Attilâ Tokatlı, Aya kitap, 2006, 504 sayfa,
23 YTL.


Louis Aragon
Vikipedi,
özgür ansiklopedi
3 Ekim
1897'de
Paris'de doğmuştur. Siyasal eylemci
ve komünizm yanlısı şair, romancı ve deneme
yazarı. Bugünkü Fransız ozanlarının en önemlilerinden
biri diye biliniyor. Önceleri,
Dada akımının öncüleri arasında sayılıyordu,
sonradan
Breton,
Soupaux ile birlikte bu yüzyılın en
önemli şiir akımı olan
Sürrealizm'in kurucularından biri oldu.
Bugüne değin şiir, roman, eleştiri, deneme,
çeviri olarak 61 kitap yayımladı.
Aragon'un ünü, öte
yandan,
İkinci Dünya Savaşı'nda gizli karşı
koyma hareketiyle daha bir büyümüştür. Le
Paysan de Paris adlı romanı, gerçeküstücülüğün
en güzel örneklerinden biri olarak gösterilmektedir.
Charles d'Orléans'dan,
Victor Hugo'ya değin uzayan bir şiir
çizgisini sürdürür gibidir Aragon. Aragon
açık yazan ozanlardandır, birçok şiirleri
bu yüzden şarkı haline getirilmiştir. Aragon,
romancı olarak da ün yapmıştır. Çağdaş romanların
arasında önemli bir yer tutar. Birkaç çevirisi
de vardır.
24 Aralık
1982 de
Paris'te ölmüştür.
MUTLU AŞK YOKTUR
Hiçbir şey elinde değildir insanın:
Ne gücü, ne güçsüzlüğü, ne de yüreği.
Açtığını sansa da kollarını, gölgesi bir haçtır onun.
Paramparça olur avucunda sımsıkı tuttuğu mutluluk.
Bir garip, bir acılı boşluktur günleri.
Mutlu aşk yoktur.
Bir başka kader için giydirilmiş
Silahsız askerlere benzer hayatı.
Çaresiz, kararsız kaldıktan sonra akşamları,
Neye yarar ki sabahları erkenden uyanmaları.
Söyle bunları bir tanem, tut gözyaşlarını.
Mutlu aşk yoktur.
Güzelim, sevgilim, kanayan yaram benim.
Yaralı bir kuş gibi taşırım yüreğimde seni.
Ve onlar bakarlar bilmeksizin, geçerken biz,
Tekrarlayıp ardımdan benim ördüğüm sözleri:
Ve apansız ölürler iri gözlerin için
Mutlu aşk yoktur.
Vakit yok artık öğrenmeye hayatı.
Ağlasın birlikte yüreklerimiz gün ışıyıncaya dek.
Küçümencik bir şarkı için bile nice mutsuzluk gerek.
Bir ürperişi bile nice pişmanlıkla ödemek.
Bir ezgi için bile nice gözyaşları dökmek
Mutlu aşk yoktur.
Hüsranla bitmeyen aşk yoktur.
Yara açmayan aşk yoktur kalpte.
İz bırakmayan aşk yoktur insanda.
Ve tıpkı senin gibidir vatan aşkı da.
Gözyaşlarına boğulmayan aşk yoktur.
Mutlu aşk yoktur.
İkimizin aşkıdır bu gene de.
Louis ARAGON ( Türkçesi :Orhan SUDA )
http://www.siirgen.org
sana büyük bir sır söyleyeceğim
korkuyorum senden
korkuyorum yanısıra gidenden pencerelere doğru akşam üzeri
el kol oynatışından söylenmeyen sözlerden
korkuyorum hızlı ve yavaş zamandan korkuyorum senden
sana büyük bir sır söyleyeceğim kapat kapıları
ölmek daha kolaydır sevmekten
bundandır işte benim yaşamaya katlanmam
Elsa'nın gözleri, Elsa'nın...
Sevin Okyay
25/12/2001 (371 kişi okudu)
İlkgençliğimin en kıskançlık uyandırıcı şiirlerinden biri 'Elsa'nın
Gözleri'ydi. Katıksız bir aşk şiiri, insanı başka bütün aşkların
geçersiz olduğuna inandırmak, umudunu kesmek için birebir. Bu yüzden
de Elsa'yı ilk tanıyışım, pek sevdiğim Aragon'un sevdiği kadın sıfatıyladır.
Ona ne kadar haksızlık ettiğimi ancak 'Beyaz At'ı (Le cheval blanc)
okuduğumda anlamıştım. Çok da şanslıydım, daha doğrusu o kitabı
Türkçe olarak okuyan herkes şanslıydı. Çünkü Attila Tokatlı'nın
1971 TDK Çeviri Ödülü almış olan Türkçesi tek kelimeyle muhteşemdir.
Geçenlerde 'Beyaz At'a Mehmet Atak'ın evinde, sehpanın üstünde rastladım.
Belli ki, ev sahibi tarafından okunuyordu. Tekrar... Aldım, şöyle
bir göz attım, okuma önceliğine saygısızlık etmemek için uslu uslu
yerine bıraktım. Neyse ki anlayışlı insandır. Hemen o akşam çabucak
okudu, bitirdi, bana verdi. Hemen o akşam değilse de, bir buçuk
günde ben de okudum, bitirdim ve sonradan Duras ile Yourcenar'a
takılıp onu unuttuğum için eşeğin biri olduğumu düşündüm.
Oysa Michel Vigaud, benim için yıllarca âlemin en has kahramanlarından
biri olmuştu. Benim için ve kendi kuşağımdan (belki de, kapı komşu
iki kuşaktan da) birçok kişi için. Peki, nasıl olmuş da sevgili
Cyrano'mu hiç gönülden çıkarmadığım halde onu unutmuşum? Yoksa bu
romantizm de bitmeyen bir hastalık mı?
Michel nefis bir yaratıktır. Her şeyden önce, gelişigüzel bir hayat
yaşar. Şöhret, servet ona vız gelir. Kendisine yıldızlık vaat eden
Alman yapımcı için, "Bimmler'le gelecek şeref. Pöh! ..." der. Bimmler
onun için 'kurtaracağı şehri çevreleyen hendekteki yılanlardan biri'dir.
Michel belli bir hayat şekline takılıp kalmak, kendi deyişiyle 'füme
et' olmak istemez. Hava almaya ihtiyaç duyar. Yollar vardır Allah'tan.
Yollarda yürümeye bayılır; hele atlar gibi, yumuşak toprakta yürümeye.
Yeşilliğin kokusunu doldurur ciğerlerine, mutlu olur. Şehirlere
dikilmiş taşlar güzeldir ama bir tek ağaca değişmez bütün bu taşları.
Ağaçların yavaş yavaş boy atışını seyretmeyi tercih eder. Kitaplar
konusundaki cehaletini gidermek için onu okutmaya çalışanlara, "Kerhaneye
gitmem bir; kitap okumam, iki..." der. "Armudun pişmişinden hoşlanmıyorum."
İşin komik tarafı, uyumlu da bir şeydir. Uyumlu ve güzel. Olağanüstü
mükemmellikte bir gövdesi vardır. Biraz orantısız yüzü
'ahım şahım bir şey' olmasa da 'keratayı sevmemenin imkânı yoktur.'
Kışla arkadaşı Leclerc'in tarifiyle,
"Cehaletle en umulmaz bilgiler, ince bir duyarlılıkla amansız bir
hissizlik, iyi bir aile terbiyesiyle müthiş bir küstahlık iç içeydi
bu Michel'de." Leclerc de (kendinden önceki ve sonraki başkaları
gibi) ne düşüneceğini bir türlü kestiremez. Michel'i ondan duyan
kardeşi Francine Leclerc ise, 'Serseri, sporcu, müzisyen, bütün
dünyayı görmüş, hiçbir şeyden ürkmeyen, bütün kadınlarla yatan ve
hiçbirini sevmeyen, meşhur Vigaud'yu merak eder.
Moskova'da doğan Ella Triolet (Jurievna Kagana), önce onun için
'Elsa'nın Delisi' başlığı altında Leyla-Mecnun güzellemeleri yazan
Aragon vasıtasıyla, sonra da Michel sayesinde hayatıma girmişti.
Aragon'la ilişkisi onun için hayırlı olmuşa benziyor. Rus fütüristlerinin
izinden giden Triolet, böylece yazım özelliklerini kaybetmeden Fransız
hayatını da yazdıklarına kattı. Kendisi büyük bir aşk yaşadı, arkadaşı
Mayakovski'ye de, kendi kız kardeşi Lili Brik'le tanıştırmak suretiyle,
bir büyük aşk yaşattı.
Gene de bizi en çok Michel'in aşkı ilgilendiriyor. Bunca yıllık
bir ayrılıktan sonra olsa da. Tesadüfler bazen işe yarıyor demek.

