Sarılık, kandaki "bilirubin" isimli maddenin artması sonucu gelişen, cildin veya gözlerin sararmasına neden olan bir durumdur. Bilirubin normalde kanda az miktarda (üst sınırı: 1mg/dL) bulunur. Bu madde, eski kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobin yıkımının bir yan ürünüdür ve genellikle karaciğer tarafından dışkıyla vücuttan atılabilen bir forma dönüştürülür. Bu süreçteki anormallikler, kandaki bilirubin oranının artmasına neden olur. Bilirubinin 2mg/dL üzerine çıkması ile cilt ve gözlerde sararma başlar.
Sarılığa ne sebep olur?
Sarılık genellikle karaciğerdeki sorunlardan kaynaklanır. Karaciğer, karnın sağ üst tarafında yer alan büyükçe bir organdır. Safra kesesi veya pankreas ile ilgili sorunlar da sarılığa neden olabilir. Siroz, safra yolu taşları, karaciğer ya da pankreas enfeksiyonları (virüs, bakteri veya mantar), aşırı alkol kullanımı, bazı ilaçlar, birtakım bitkisel ürünler, toksinler ve çeşitli kanser türleri (özellikle böbrek, prostat, kan, lenf ve jinekolojik kanserler) sık karşılaşılan sarılık nedenleridir. Kırmızı kan hücreleri ile ilgili problemler de nadiren sarılığa neden olabilmekte, ameliyatlardan sonra da sarılık ile karşılaşılabilmektedir.
Sarılık, genetik hastalıklar sonucu da ortaya çıkabilmektedir. Toplumda en fazla görülen genetik sarılık nedeni “Gilbert sendromu”dur. Gilbert sendromu olan kişiler, bilirubinin işlenmesinde rol oynayan bir enzimin üretiminin azalmasına neden olan kalıtsal bir anormalliğe (mutasyon) sahiptir. Bu kişiler stres altındayken, bazı ilaçları aldıklarında veya bir enfeksiyon geçirdikten sonra sarılık geliştirirler. Gilbert sendromlu kadınlar regl dönemlerinde sarılık olabilirler. Bu hastaların bazılarında ise sarılık belirtileri gözlenmezken laboratuvar testlerinde bilirubin artışı saptanır.
YETİŞKİN SARILIĞI NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Tedavi metotları sarılığa neyin sebep olduğuna bağlıdır. Doktorunuz buna ek olarak dinlenmenizi önerecek ve aldığınız ilaçlar hakkında sizinle konuşacak, size önerilerde bulunacaktır. Eğer sarılığınız safra taşlarından kaynaklanıyorsa ilaç almanız veya ameliyat olmanız gerekebilir. Bazı safra taşları ERCP işlemi sırasında çıkarılabilir. Gilbert sendromunuz varsa tedavi için ekstra bir şey yapmanız gerekmeyecektir. Gilbert sendromu, kendi başına uzun vadeli sorunlara neden olmaz.
Yenidoğan sarılığı
Sarılık, yeni doğan bebeklerde sıklıkla görülen bir durumdur. Renk değişikliği, erişkinlerde olduğu gibi bilirubin adı verilen sarı bir maddeden kaynaklanır. Koyu ten rengi olan bebeklerde sarılığı gözlemlemek daha zor olabilir. Sarılığın doğumdan sonraki ilk 24 saat içinde gelişmesi tıbbi acil bir durumdur. Sarılık ağrılı bir durum değildir, ancak zamanında tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Çok yüksek bilirubin değerleri, bebeklerin sinir sistemine hasar verebilir. Yeni doğan sarılığına en sık neden olan durumlar; kırmızı kan hücrelerinin yıkımının artması, karaciğer kapasite yetersizliği, anne-bebek kan uyuşmazlığı, karaciğer yetersizliği olan bebeklerin anne sütü ile beslenmesi (Karaciğer enzim yetersizliği olan bebekler anne sütü ile beslenmemelidir.) ve doğum sırasında gelişen travmadır.
Yeni doğan sarılığı nasıl tedavi edilir?
Tedavi, altta yatan nedene bağlıdır. Genellikle bebeklerin hastaneye yatırılması ve kontrol altında tutulması gerekir. Fototerapi olarak da adlandırılan ışık tedavisi veya kan değişimi ise nadiren gerekebilir.
Sarılık İçin Tanı Testi Var mı?
Doktorunuz muayeneye ek olarak kanınızdaki bilirubin düzeyini ölçmek için bir kan testi isteyecektir. Ayrıca, sarılığa neyin sebep olduğunu görmek için sizden ek kan veya idrar testleri de isteyebilir. Bu testler; yaşınıza, diğer bulgulara ve bireysel durumunuza göre değişiklik gösterir. Doktorların sarılık nedenini bulmak için kullandıkları testler ayrıca; karaciğer doku örneği almayı (biyopsi), görüntüleme yöntemlerini (ultrason, tomografi) veya endoskopik incelemeyi (ERCP) içerebilir.