Kentleşme ve göç
Takım adalardaki merkezlerin gelişmesi, buralara giderek artan göç dalgalarına yol açmaktadır. Pasifik’in, Honolulu (365 000 nüfus) dışında görece küçük şehirlerinin, nüfusları ülkenin ya da egemen oldukları toprakların nüfusuna oranlandığında, Honolulu’dan pek aşağı kalmadıkları görülür. Fransız Polinezyası’nın tümünde 200 000 ki-şi yaşarken, Papeete (Tahiti) yerleşim yerinde 103 000 kişi yaşamak-tadır. Loyauté adalan da dahil olmak üzere, Yeni Kaledonya topraklarında yaşayan 174 000 kişinin 65 000’i Noumea şehrinde oturmaktadır. Her devlet ve her takımadada bir tek büyük şehir vardır. Dolayısıyla dünyanın bu bölgesinde, başlıca kentleşme biçimi merkez şehrin aşırı büyümesidir. Büyük şehirler, büyük ölçüde şehir ışıkla-rının çekimine kapılan kırsal kesimden gençlerin beslediği, pek önüne geçilemeyen bir göç yüzünden genişlemektedir. Port Moresby’nin (Papua-Yeni Gine) kenar mahalleleri, dünyadaki en tehlikeli mahallelerinden biridir. Papeete de kötü yapılanan banliyöler sorunuyla karşı karşıyadır; yeni gelen göçmenler eskiden yaşadıkları köyleri tümüyle buraya taşımışlardır.
Okyanusya’da, şehirlere ve dış ülkelere göç, güvenlik supabı niteliğindedir. Dış ülkelere göç özellikle Polinezya ve Mikronezya adalarının son derece yoğun nüfusunu etkilemektedir. Yeni Zelanda, Avustralya ve daha düşük oranda da Yeni Kaledonya, Okyanusya’daki göç ağının başta gelen çekim merkezleridir.
İNSANLAR VE DEVLETLER
Avustralya dışında, Okyanusya adalarında yaklaşık 11 milyon kişi yaşamaktadır: Papua-Yeni Gine 4,4 milyon, Yeni Zelanda 3,6 milyon, Hawaii Adaları 1,1 milyon, Fiji Adaları 800 bin, diğer adalar 1,7 milyon. Nüfus yoğunluğu genellikle düşüktür. Kilometrekareye Avustralya’da 3,4 kişi, Vanuatu ve Yeni Zelanda’da 13 kişiden biraz fazla, Tonga adalarında ise yaklaşık 140 kişi düşer. Okyanusya’nın orta kesimindeki küçük Polinezya ve Mikronezya adalarında nüfus daha düşük, ancak nüfus yoğunluğu yüksektir. Mikronezya mercan adalarında, bir kilometrekare başına yüzlerce kişi düşer.
Nüfus artışı
Nüfusun sayısal açıdan düşük oluşu çelişkileri gizler: batıdaki bü-yük adalarda nüfus seyrek, orta kesimdeki küçük adalarda ise çok fazladır. Bu durumdan kaynaklanan toplumsal sorunlar ve ekonomik koşullar, özellikle Pasifik’in merkezinden çevresine doğru giderek artan göç hareketlerine yol açar. Melanezya’daki bazı ülkelerde, yıllık nüfus artışının yüzde 3,4 olduğu, doğum oranının ise yüzde 34’ü geçtiği saptanmıştır. Okyanusya’nın orta kesimindeki ada ve takımadalarda nüfus artışı daha düşüktür; kimi zaman da, göçler yüzünden bazı adalar (Cook, Niue) boşaldığı için negatiftir.
Yüzey şekilleri
Okyanusya’da levhaların kıyısında bulunan büyük adaların belirgin özelliği, andezitli volkanik kayaçların varlığıdır. Manzaraların çeşitliliği ve jeolojik yapıların karmaşıklığı, bu adaları gerçek anlamda birer küçük kıtaya dönüştürmüştür. Adaların en büyükleri, denize batan geniş toprakların göstergesidir ve Yeni Zelanda’daki «Güney Alpleri» (Cook Tepesi, 3 754 m) veya Yeni Gine’nin orta kesimindeki yüksek topraklar (4 000-5 000 m) gibi oldukça yüksek dağlara sahiptir. Büyük veya orta çaptaki «yüksek adalar» (yaklaşık on bin kilometrekare) Okyanusya takımadalarının «geniş topraklar»ını oluşturur: Yeni Kaledonya (16 750 km2), Bougainville Adası (10 600 km2), Yeni Britanya (35 000 km2). Buna karşılık küçük adalar daha çok Okyanusya’nın orta bölümünde bulunur. Bunların 1 000 km2’den az olan yüz ölçümleri, bazen yalnızca birkaç hektardır. Suların altındaki volkanik bir temele tutunan mercan oluşumları ise, alçak adaların çevresinde yoğunlaşmıştır. Atol da denen mercan adalarına gelince, bunlarda ada olarak yalnızca kumdan bir halka söz konusudur. Okyanusla alışverişini küçük boğazlar aracılığıyla yapan bir gölcük bu halkayla çevrilidir. Birtakım bölgelerin tamamı yalnızca mercan adalarından oluşur: Caroline, Marshall, Tuamotu adaları. Bu adaların toprakları genellikle pek azdır ve verimli değildir.
Hareketli bir jeoloji
Pasifik Okyanusu’nun dibi farklı yoğunlukta ve hareketli litosfer levhalarından oluşmuştur. Bu levhalar okyanus ortası sırttan başlayarak erimiş magmanın dışarı çıkıp katılaşmasıyla oluşurken yanlara doğru, başka bir deyişle yüzeydeki kıtalara doğru genişleyen bir kabuk oluşturur. Okyanusya’yı ele alırsak, Pasifik levhası, batıda Hint- Avustralya levhasına gelip dayanmıştır; yılda 5-10 santimetrelik bir hızla bu levhanın üzerine binmektedir. Doğuda, Nazca levhası ağır ağır kayıp And Dağları’nın altına batmaktadır. Böylece Pasifik’in yapısı, yüz ölçümü her yıl azalan, yürüyen devasa bir banda benzer. Tektonik hareket, levhaların merkezinde pek belirgin değildir; buna karşılık levhaların kıta kabuklarıyla çarpışması çok iyi hissedilir.
Pasifik’te Yeni Gine’den Vanuatu Takımadaları’na (eski adı Yeni Hebridler) kadar uzanan Ateş Çemberi adaları, litosfer levhalarının kaymasından doğan etkiler altındadır: yanardağ püskürmeleri, yer sarsıntıları, tsunamiler (deprem kökenli okyanus dalgalan). Benzer bir hareketlilik de doğu kıyısında, Şili okyanus çukuru boyunca söz konusudur. Bazısı volkanik nitelikli adalar, okyanusun orta bölümünde su yüzüne çıkmıştır. Mesela, günümüzde de arada bir püsküren Hawaii yanardağları; Tahiti’nin, Markiz Adalan’nın ve Paskalya Adası’nın sönmüş yanardağları. Bu olay sıcak noktaların, yani tek bir noktada yükselen magma akıntısının hareketli okyanus kabuğunu delip geçtiği yerlerin varlığıyla açıklanmaktadır. Okyanusun derinliğine göre, lavların 6 000 m veya daha fazla yükseklikte birikmesiyle sıra sıra adalar oluşmuş, bu adalar da daha sonra mercan ve madrepor kolonileriyle çevrelenmiştir.