Eğer son altı ayda bir kitapevinde – veya havaalanında, bekleme odasında, okul dersliklerinde bulunduysanız muhtemelen sudoku ile ilgilenen birisini görmüşsünüzdür. Popülaritesi yüzünden yeni çıkan bir porno türü olduğunu düşünebilirsiniz. Fakat hayır, o sadece bir bulmaca. Sudoku; mantığa dayanan, yaygın hemen özümsenebilecek kadar kolay fakat sizi bağımlısı haline getirebilecek kadar zor olan bir bulmaca trendidir.
Bu makalede sudokunun ne gerektirdiğini, nasıl çözülebileceğini ve bu kavramın nereden çıktığını öğreneceğiz. (İpucu: Japonya’dan değil). Başlıyoruz.
Sudokunun Temelleri
Sudoku (veya Su doku) numaralarla oynanan bir oyundur – 1’den 9’a kadar olanlarla, fakat matematikle alakası yoktur. Mantıkla ilgilidir. 1’den 9’a kadar olan rakamlar yerine alfabenin ilk dokuz harfini veya 9 sembollük bir grubu da kullanarak yine aynı oyunu oynayabilirsininiz.
Sudokunun oynandığı zemin 9’a 9’luk bir alandır. Düşünmeniz gereken 3 bölüm vardır: satırlar, sütunlar ve kutular.
Sudoku Bulmacası
Sudokunun amacı her bir sütunu, her bir satırı ve her bir kutuyu her bir rakam sadece bir kez kullanılacak şekilde ve her bölümde sadece bir kere olacak şekilde 1’den 9’a kadar doldurmaktır. Rakamları nereye yazmanız gerektiğini satır, sütun ve kutular arasındaki ilişkiden anlayabilirsiniz. Eğer birinci satır, ikinci sütün ve dördüncü kutuyu kurallara göre doldurarak başlamak isteseydiniz şöyle bir görüntü ortaya çıkardı:
Tabiî ki boş bir sudoku bulmacasını doldurmak pek zor bir işlem değil. Bir sudoku bulmacası size bazı numaraları doldurulmuş olarak verilir ve sizin amacını geri kalan numaraları nasıl yerleştireceğinizi bulmaktır. Michael Mepham’ın Sudoku Kitabında şöyle bir gerçek sudoku bulmacası örneği görebiliriz:
Sudoku kaç tane rakamla başlayacağınıza ve bunların nasıl konumlandığına bağlı olarak kolaydan çok zora birkaç zorluk seviyesine sahiptir. (London Daily Telegraph gazetesi için sudoku bulmacaları yaratan Michael Mepham bulmacalarını Yumuşak, Orta, Sert ve Acımasız olarak derecelendiriyor) Basit bir sudoku basit bir mantık kullanarak cevabı bulmanıza imkan tanıyacak yeteri kadar numaranın yeteri kadar stratejik yerlere konumlandırılmasıyla oluşur. Bu mantık her bulmacanın sadece bir cevabının olmasıdır.
Sudoku sanatını öğrenmenin en iyi yolu bulmacalar üzerinde pratik yapmaktır. Bu sürecin nasıl bir şey olduğunu anlamak için yukarıdaki basit bulmacaya bir göz atalım. Eğer kolay bir bulmacayı çözebiliyorsanız, zor olanı da çözersiniz. Sadece daha fazla vaktinizi alır.
Tarih
Sudoku 1970’lerdeki Dell Bulmaca kitaplarındaki Sayıların Oyunu adıyla başladı. Aslında Latin Kareleri adı verilen ve izlerine Orta Çağ döneminde de rastlanan bir oyundan uyarlanmıştır fakat ilk kez 1700’lerde İsviçreli matematikçi Leonhard Euler tarafından kaleme alınmıştır. “Numara Yeri” Birleşik Devletler’de pek popüler değildi. Fakat 1984 yılında Japonya’ya ulaştı ve ani bir başarı yakaladı. Nikoli’nin editörü olan ve Japon bulmaca yazarı olan Nobuhiko Kanamoto bu oyuna Suuji Wa Dokushin Ni Kagiru (Numaralar Tek Olmalıdır) adını verdi. Daha sonraları bu isim Tekil Sayılar anlamına gelen Sudokuya kısaltıldı.
1997 yılında Yeni Zelandalı Wayne Gould sudokuyu bir Japonya seyahati sırasında keşfetti ve bu oyunu Birleşik Devletlere getirmeye çalıştı. Bulmacalar üretmesi için program yazmayla yıllarını geçirdi. Gould önce bu oyunu yayınlamayı reddeden USA Today’e götürdü fakat New York Post bu oyuna Nisan 2005’te yer verdi. Şu anda sudoku 140 gazetede yayınlanmaktadır ve cep telefonları kullanıcıları sudoku oyunu telefonlarına indirebiliyorlar.