Otto Rank ve O’nun kişilik kuramı üzerine bir inceleme. Doğum travması, anneden kopuş, nevrozların kaynağı ve psikanaliz çalışmaları hakkında.
Otto Rank (1884-1939) kendi kendini yetiştirmiş Avusturyalı psikanalist. Viyana’da doğdu; ABD’nin New York kentinde öldü. Bir Yahudi aileden gelen ve asıl adı Rosenfelt olan Rank’ın çocukluğu ve gençliği sıkıntı içinde geçti. Teknik meslek okulunda öğrenim gördü. 1904’te Freud’un yapıtlarını okudu ve çok etkilendi. Yazdığı, sanatçının yaratıcılığının ve edebiyatın psikanalitik yorumlarını yaptığı Sanatçı adlı kitabını okuyan A. Adler, onu Freud’la tanıştırdı ve Rank, Freud’un Çarşamba Toplantıları’na katılmaya başladı. 1906’da Viyana Psikanaliz Derneği’nin sekreterliğine getirildi. Ayrıca üstlendiği Freud’un özel sekreterliğini yirmi yıl sürdürdü. Freud’un isteği ile Viyana Üniversitesi’nde Alman dili ve edebiyatı bülümünde okumaya başladı. 1909’da yayımladığı Kahramanların Doğuşu Söylencesi ile psikanaliz çevresinde ün kazandı. 1912’de Avrupa’daki psikanaliz dergilerinin yayın kurullarında yer alarak, farklı görüşleri savunmaya başlayan Jung ve Adler’e karşı Freud’u savundu. Aynı yıl dokrorasını tamamladı ve tezini genişleterek Şiir ve söylancede Ensest Motifi adıyla yayımladı. Don Juan söylencesini Oedipus karmaşası açısından yorumladığı Don Juan Tipi adlı yapıtını yayımladı. 1924’te birçok tartışma ve eleştirilere yol açan Doğum Travması adlı yapıtını yayımladı. Aynı yıl, New York’ta konferanslar verdi, hastalara psikanaliz uyguladı ve sonbaharda Viyana’ya döndü. Kitabına yönelik yoğun eleştirilerin de etkisiyle 1926’da Paris’e yerleşti ve psikanalizden koparak kendi psikoloji anlayışını geliştirmeye çalıştı. 1927-1929 arasında üç ciltlik Bir Genetik Psikolojinin Anaçizgileri’ni yayımladı. 1934’te ABD’ye yerleşti.
Kişilik Kuramı ve Yaklaşımları
Rank, “çocuğun anneden kopup dış dünya ile karşılaşmasının yarattığı ruhsal örselenme” demek olan doğum travması kavramıyla psikanalizde yeni bir yaklaşımı başlatmış oldu. Zihinsel gelişimdeki en önemli öğenin doğumla bebeğin annenin güvenli döl yatağından atılması, annenin bedeninden ayrılması olduğunu savundu. Ona göre tüm nevrozların kaynağı, bu ayrılmanın yarattığı temel kaygıdır. Çağcıl psikanalizde önemli bir yer tutan iyi-kötü anne, ilk sevgi, döl yatağına geri dönüş fantezileri, ayrılık kaygısı gibi kavramlara Rank’ın bu yaklaşımı öncülük etmiştir. Freud’un çevresindekiler ve Freud, cinselliği ve Oedipus karmaşasını ikinci plana iten bu görüşe şiddetle karşı çıkmışlardır. Rank, çözümlemelerinde de tedavi yönteminde de bu görüşünü temel almıştır. Ona göre hastanın üzerine uzandığı kanepe, dölyatağını; hastaya uygulanan psikanaliz de doğumu simgeliyordu. Buna göre her analiz seansının bitişi, hastanın anneden ilk ayrılışının yeniden yaşanmasıdır. Hastanın psikanalizin bitmesine direnç göstermesinin nedeni budur.
Rank’a göre babaya düşmanlığın nedeni, çocuğun anneye geri dönüşüne babanın engel olmasıdır; babanın anne ile ilişkileri değildir. Cinsellik de doğum travmasının acılı anısını bastırma girişimidir. Yaşamının son yıllarında kültür, sanat ve sanatçıyı ruhsal açıdan irdeleyen Rank, 1932’de yayımladığı Sanat ve Sanatçı’da sanatın, din gibi, insanın ölümsüzlük isteğinin bir anlatımı olarak anlaşılması gerektiğini; bunun sanatta daha bireysel, daha özsever, daha az toplumsal bir biçimde ortaya çıktığını savundu.
Başlıca eserleri:
Der Küntsler, 1907 (Sanatçı); Der Mithus von der Geburt des Heldens. 1909 (Kahramanın Doğuşu Söylencesi); Das Inzest-Motiv in Dichtung und Sage, 1912 (Şiir ve Söylencede Ensest Motifi); Die Don Juan-Gestalt, 1924 (Don Juan Tipi); Trauma der Geburt, 1924 (Doğum Travması); Grudzüge einer genetischen Psychologie 1927-1929 (Bir Genetik Psikolojinin Anaçizgileri); Art and Artist: Creative Urge and Personality Development, 1932 (Sanat ve Sanatçı: Yaratıcı Dürtü ve Kişilik Gelişimi); Beyond Psychology (ö.s.), 1941 (Psikolojinin Ötesi).