Resmi Adı: Kırgızistan Cumhuriyeti
Başkenti: Bişkek
Resmi Dili: Kırgızca, Rusça
Yönetim Şekli: Başkanlık Tipi Cumhuriyet
Nüfusu: 5,200,000
Yüzölçümü: 198,5 km²
Büyük Şehirleri: Oş, Manas, Celalabad, Narin
İklimi: Karasal
Para Birimi: Som
İnternet Alan Adı: kg
Telefon Kodu: +996
Resmi Tatiller ve Bayramlar:
Coğrafi Konum
Resmi adı Kırgızistan Cumhuriyeti ya da kısa söylemiyle Kırgızistan'dır. Orta Asya'da bulunan ülkenin kuzeyinde Kazakistan, batısında Özbekistan, güneybatısında Tacikistan ve güneydoğusunda Çin Halk Cumhuriyeti bulunur.
Ülkenin yüzölçümü 198,5 km²'dir. Kırgızistan'ın büyük bölümü dağlar ve nehirlerle kaplıdır. Topraklarının dörtte üçü dağlarla çevrilidir. Ülkenin en yüksek noktası 7439 metre yüksekteki Pobeda Tepesi'dir. Kırgızistan coğrafik olarak güney ve kuzey Kırgızistan olarak ikiye ayrılmıştır.
İklim
Kırgızistan iklimi çeşitlilik gösterir. Genel olarak karasal iklime sahiptir. Yazları yaklaşık +20-25°C arasında, kışları ise -20 °C civarındadır. Daha ılıman olan vadi bölgelerinde yaz sıcaklığı +25°C kış sıcaklığı ise -5 °C dolaylarındadır.
Nüfus
2007 yılı verilerine göre; Kırgızistan'ın nüfusu yaklaşık 5 milyon 200 bin kişidir. Bir kilometrekareye düşen kişi sayısı 25'dir. Kırgızistan'da yerli halk olarak kabul edilen Kırgızların nüfusta oranı % 64,5'tir. Bunu % 14 ile Özbekler, % 12,5 ile Ruslar izler. Geriye kalan % 9'luk kısmı ise Uygurlar, Kazaklar, Tatarlar, Tacikler ve Türkler oluşturur.
1991 yılında, Kırgızca devlet dili olarak kabul edilmiş, ülkedeki diğer halkların kendi dillerini kullanmaları garanti edilmiştir. 1999 yılında yapılan araştırmalara göre; nüfusun % 65,2'si Kırgızcayı, 14,7'si Rusçayı, 14'ü Özbekçeyi anadili olarak kullanmaktadır. Toplam nüfusun %75'inin Rusça bilmesi nedeniyle iletişim dili olarak Rusça egemendir.
Kırgız Cumhuriyeti'ndeki nüfusun % 75'i İslam dinine inanırken, % 20'si ise Ortodoks'tur.
Kırgız halkının %60'ı ise kırsal bölgelerde yaşamaktadır.
İdari Bölümler
Kırgızistan, Batken, Celal-Abad, Issık-Göl, Narin, Oş, Çuy ve Talas olmak üzere 7 bölgeye ayrılır.
Ülkenin en gelişmiş şehri 900 bin kişilik nüfusu ile başkent Bişkek'tir. Önemli kentlerden bir diğeri Oş ülkenin batısında yer alır. Nüfusu yaklaşık 300 bindir. Karakol kentinde ise yaklaşık 64 bin kişi yaşamaktadır.
Çuy nehrinin kıyısında kurulmuş olan Bişkek, İpek Yolu üzerinde yer alması nedeniyle tarih boyunca önemli bir merkez olmuştur. Dünyanın en yeşil başkentlerinden biri olan Bişkek, kendi içerisinde özgün yapısını korurken, aynı zamanda büyük bir şehir olmanın özelliklerini de içinde barındırır. Şehirde çok sayıda tiyatro, opera binası ve müze vardır.
Devlet Yönetimi
Kırgızistan Cumhuriyet olarak 31 Ağustos 1991 yılında bağımsızlığını ilan etmiş, 21 Aralık 1991'de diğer dört Orta Asya cumhuriyeti ile birlikte Bağımsız Devletler Topluluğu'na resmen katılmıştır.
Kırgız cumhuriyeti anayasası 5 Mayıs 1993 tarihinde Parlamento'da oy birliğiyle kabul edilmiştir. Devletin başı devlet başkanıdır ve 5 yılda bir yapılan seçimlerle göreve gelir. Gelecek seçimlerin 2010 yılında yapılacağı Kırgızistan'ın Cumhurbaşkanı, 2005 yılında oyların yaklaşık % 90'ını alan Kurmanbek Bakiyev'dir.
Kırgızistan'da parlamento seçimleri de 5 yılda bir yapılmaktadır. Parlamento 90 milletvekilinden oluşmaktadır. Ülkenin yargı gücü ise Anayasa Mahkemesi'nin elindedir.
Ekonomik Durum
Ekonomide madencilik büyük paya sahiptir. Kırgızistan'da 400'ü aşkın değerli ve yarı değerli taş türü vardır. Elmas, yakut, topaz, zümrüt, firuze ve dağ kristali değerli taşların başında gelir. Ayrıca, devletin bütçe gelirlerinin büyük bir kısmı altın ve cıva ihracatından sağlanmaktadır. Özellikle altın, dünya piyasalarındaki istikrarlı yükselişi ile Kırgızistan ekonomisinin en önemli kaynağıdır. 2003 yılında Kırgızistan 22,5 ton altın elde etmiştir. Bu miktarla, Bağımsız Devletler Topluluğu içinde, Özbekistan ve Rusya'dan sonra 3'üncü sıradadır.
Diğer yandan, Kırgızistan bir tarım ülkesidir. Nüfusun neredeyse yarısı tarım ve hayvancılıkla ulaşmaktadır. Ülkenin güneyinde ciddi oranlarda pamukçulukla uğraşılmaktadır. Yünlü, pamuklu ve ipekli kumaşların üretimi, ülke ekonomisinde önemli yer tutar.
Ülkedeki yüksek hidroelektrik enerji potansiyeli de ekonomi için bir avantajdır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından, salt öz kaynaklar kullanılarak ülke ekonomisinin yeniden yapılandırılması kolay olmamıştır. Özellikle, kalifiye Rus işçilerinin ülkenin kuzeyinde yer alan sanayi kuruluşlarından kitlesel olarak ayrılması sıkıntı yaratmıştır. Ayrıca söz konusu süreçte, devletin aşırı kontrol mekanizmasını, ekonomik yapılanmada sürdürme eğilimi nedeniyle 1991-1996 yılları arasında Kırgızistan ekonomisi iki katı yavaşlama göstermiştir. 2000'li yılların başına gelindiğinde ekonomide bir düzelme görülmektedir. Temel sorun olan enflasyonla mücadele sürmektedir.
2004 yılından itibaren GSYİH iki katı yükselmesine rağmen, 2008'e doğru sadece 4 milyar dolarlık artışa ulaşmıştır. Asgari yaşam standardı yani kişi başına düşen gelir 895 dolardır.
1991 yılından sonraki süreçte, Kırgızistan'daki devlet kurumlarının yüzde 70'inden fazlası özelleştirilmiştir. Ancak, ‘Elektrik İstasyonları’ ve ‘Kırgız Petrolleri’ adlı kurumlar devlet kuruluşlarıdır.
Ülkedeki yabancı ticaret hacmine bakıldığında ilk 5 sırada Amerika, Kanada, Türkiye, Kazakistan ve Rusya görülmektedir. İç pazardaki ithal malların oranı %70 civarındadır. Bu oranın doğal sonucu olarak yerli üreticiler kayıplar yaşamakta, ülkedeki istihdam açığı büyümektedir.
Ülkenin para birimi Som'dur.
Dış İlişkiler
Sovyetler Birliği'nin son dönemlerinde başlayan batılı ülkelerle yakınlaşma süreci 1991 yılından sonra daha da aktif bir şekilde yürütülmüştür. Kırgızistan 1992 yılında Birleşmiş Milletler Örgütü'ne üye olmuştur.
Kırgızistan'ın dış politikasında ülkenin ilk Cumhurbaşkanı Aksar Akayev'in ‘İpek Yolu Diplomasisi’ görüşü önemli rol oynamıştır. Buna göre, küreselleşen dünyada coğrafi sınırlarının çizilmesi olanaksız olan İpek Yolu'ndaki, başta Orta Asya ülkeleri olmak üzere tüm Asya ülkelerinin dünya ile bütünleşmeleri sağlanacak ve bölge ülkeleri arasında barış ve geniş çerçeveli işbirliğinin kurulması için çok yönlü fırsatlar sağlanacaktır.
Bu görüş çerçevesinde gelişen Kırgızistan'ın uluslararası ilişkileri üç ayrı kolda incelenebilir. Bunlar, sınır komşuları Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan ve güneydoğusunda Çin Halk Cumhuriyeti ile karşılıklı güven esasına dayalı ilişkileri; Rusya ile olan stratejik yakınlığı ve başta Amerika olmak üzere batılı ülkelerle geliştirdiği ilişkilerdir.
Çin Halk Cumhuriyeti'nin girişimleriyle kurulan Şanghay İşbirliği Örgütü'ne üye olan Kırgızistan'ın dış politikasında Çin ile ilişkileri, özellikle bölgesel istikrar açısından, önemli bir yere sahiptir.
Kırgızistan'ın en yakın stratejik ortağı ise Rusya'dır. Ülkede başta enerji ve ticari ilişkiler olmak üzere Rusya'nın varlığı her alanda hissedilmektedir. Ayrıca Rusya'da iş göçü nedeniyle yarım milyonu aşkın Kırgızistan vatandaşı yaşamaktadır. Bu da Kırgızistan'ı Rusya'ya yaklaştıran önemli faktörlerden biridir. Rusya Kırgızistan'ın ekonomisine yardım etmeyi sürdürmekte, zaman zaman ülkeye yüksek miktarlarda kredi vermektedir.
Amerika Birleşik Devletleri Kırgızistan Cumhuriyeti'nde büyükelçilik açan Batılı devletlerin başında gelmektedir. 11 Eylül 2001'deki terörist saldırılara dek, ağırlıklı olarak eğitim, bankacılık, finans ve ticari çerçevede gelişen ABD ile Kırgızistan ilişkileri, söz konusu tarihten sonra askeri alanda da genişlemiş; Kırgızistan, Manas'ta bir havaalanını Amerika'ya askeri üs olarak kiralamıştır. Özbekistan'ın Karşı Kanabad'ta bulunan Amerikan üssünü 2005 yılında kapatmasının ardından, ABD'nin Orta Asya'daki tek üssü durumunda olan Manas hava üssü, 19 Şubat 2009'da Parlamento'nun kararıyla kapatıldı.
1998 yılında Dünya Ticaret Örgütü'ne katılan ilk Bağımsız Devletler Topluluğu ülkesi olan Kırgızistan, Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu'yla da sıkı ilişkiler içerisindedir.
Eğitim
İlköğretimin zorunlu olduğu Kırgızistan'da, günümüzde devlet ve özel olmak üzere 60'dan fazla yüksek eğitim kurumu bulunmaktadır. Eğitim ile ilgili reformlar, Sovyetler Birliği'nin son yıllarında hız göstermiş ve 1990'dan itibaren yurt dışı eğitim kurumlarının temsilcilikleri Kırgızistan'da faaliyet göstermeye başlamış, yabancı eğitim kurumları açılmıştır.
Üniversiteye giriş genel bir sınavla yapılmaktadır. Kırgızistan Devlet Üniversitesi, Kırgız Bilimler Akademisi ülkenin en eski yüksek eğitim kurumlarıdır. Kırgızistan 2003 yılında eğitim alanında bir dizi reform kararı almış ve Avrupa Birliği ülkelerinde uygulanan; eğitim sistemlerinin birbirlerine yakınlaştırılması, uyumlaştırılması ve ülkeler arasında eğitim ve araştırma alanında işbirliğinin arttırılmasına yönelik ‘Bolonya Süreci’ ilkelerini benimsemiştir.
Kırgızistan-Türkiye İlişkileri
Kırgızistan'ın bağımsızlığını ilan etmesinden sonra iki ülke arasında ekonomik ve sosyal ilişkiler hızlı bir ivme ile başlamıştır. 1991'de imzalanan ‘Ekonomik İlişkilere Dair Protokol’ ve 1992'de ‘Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması’nın ardından günümüze dek 100'den fazla ikili anlaşma ve protokol yürürlüğe girmiştir.
Günümüzde Kırgızistan Cumhuriyeti'ndeki Türk işletme sayısı 600'ün üzerindedir. Ülkedeki Türk kuruluşları; içecek, bisküvi, şekerleme gibi gıda ürünleri, temizlik malzemeleri, pvc-plastik boru gibi inşaat malzemeleri üretimi, alışveriş merkezi işletmeciliği ve inşaat gibi çok çeşitli alanlarda çalışmaktadır.
2006 yılı itibariyle karşılıklı ticaret hacmimiz 160 milyon ABD dolarına ulaşmıştır. Türkiye'nin Kırgızistan'a ihraç ettiği ürünlerin başında kıymetli taş ve metal ürünleri, elektrikli makineler, halılar ve şekerli ürünler, otomotiv malzemeleri gelmektedir. Türkiye'nin Kırgızistana ithal ettiği ürünler arasında ise ilk sıralarda sebze, meyve, deri ve ipek yer almaktadır. Türkiye, Kazakistan'ın dış ticaretinde Rusya, Kazakistan, Çin, Amerika Özbekistan ve Ukrayna'nın ardından 7'inci sırada yer almaktadır.
Eğitim, Kırgızistan-Türkiye ilişkilerinde önemli bir yere sahiptir. 1992'de başlatılan "Büyük Öğrenci Projesi" kapsamında 2007 yılı itibariyle 4400 Kırgız öğrenciye eğitim bursu verilmiş bulunmaktadır. Ayrıca, Kırgızistan'da iki Türk-Kırgız Lisesi ve iki Türk-Kırgız Üniversitesi faaliyet göstermektedir. Uluslararası Atatürk-Alatoo Üniversitesi 1996 yılında, Manas Kırgız-Türk Üniversitesi ise 1997 yılında açılmıştır. Türk öğrenciler, bu üniversitelere diğer Türk üniversiteleri gibi, ÖSYM sınavı neticesinde aldıkları puan ile girebilmektedirler.
Kırgızistan'ın Ankara'da Büyükelçiliği, İstanbul'da da Başkonsolosluğu bulunmaktadır. Aynı zamanda, Adana'da Fahri Konsolosluk ile temsil edilmektedir. Türkiye'nin ise Kırgızistan'da Bişkek Büyükelçiliği yer almaktadır.