Machiavelli’nin siyaset felsefesini anlamak için, yaşadığı yüzyılı, yetiştiği ortamı ve Prens/Hükümdar kitabını hangi şartlarda ve neden yazdığını bilmek gerekir. Bunun bilinmesi, Machiavelli’ye daha başlarken “dâhi” ya da “zavallı” dememizi engeller; eserinde ortaya koyduğu siyaset felsefesine daha objektif bakmamızı sağlar.
Niccola Machiavelli, “Prens” kitabını 16. yüzyılda yazmış ve dönemin önemli olaylarından etkilenmiştir. Bunlardan en önemlileri “burjuvazinin yükselmesi” diğeri ise “kapitalizmin kendini kanıtlaması”dır.
Machiavelli’nin yöneticilere, devlet yönetimi konusundaki fikirlerini açıklamak için yazdığı “Prens/Hükümdar” kitabı, kilisenin başarısız politikaları ve Prens ile halk ilişkileri ve devlet yönetiminde ordunun/askerin gücü konusunda önemli bilgiler vermektedir.
Siyasete ve siyasetçilere negatif imajların yüklendiği, siyasetin kirli yüzünü, yolsuzluk, haksızlık, halkı kandırmak, ikiyüzlülük ve algı yönetimi gibi konularda her devirde her siyasetçinin elinden düşüremeyeceği türden bir eser kaleme alan Machiavelli, “Prens/Hükümdar”ın yani yöneticinin ulusal çıkarları korumak için gerekirse kötü olabileceğinden bahseder. Diğer yandan sadece ulusal çıkarlar için değil, kendi iktidarını koruyabilmek için de sürekli mücadele içinde olması gerektiğinin altını çizer.
Machiavelli’ye göre, devleti yöneten kişi, savaş sanatına hâkim olmak zorundadır. Güçlü ve yöneticinin emrindeki bir askeri yapı her zaman gereklidir.
Hatta öyle ki, devleti yöneten kişinin savaştan ve ona hazırlanmaktan başka düşüncesi ve işi olmasa yeridir. Bir hükümdar için savaş sanatını bilmek ve güçlü bir ordu oluşturmak önemlidir ve tahtta kalabilmenin en önemli şartlarındandır. Akıllı bir hükümdar, savaşa hazırlık ve güçlü bir ordu kurmayı sadece savaş zamanlarında değil, barış zamanında da sürekli gündeminde tutmalıdır.
Güçlü bir ordusu olmayan ve savaş sanatını bilmeyen bir hükümdar, başka devletlerden yardım alarak hayatiyetini devam ettiremez. Başkasının yardımına ve askeri gücüne muhtaç olan bir devlet, ihtiyaç duyduğu anda bu yardımı alamayabilir.
Machiavelli’nin siyaset felsefesine göre hükümdar, özellikle siyasi tarihi iyi okumalı ve tarihteki büyük önderleri ve bu önderlerin davranışlarını taklid etmelidir. Bu tarihi şahsiyetlerin başarıları, başarısızlıkları, başarı ve başarıdaki faktörlerini iyi irdelemeli ve zihninde uygun örneklemler oluşturmalı ve bunu başarıyla uygulamalıdır. Machiavelli, bu tezini güçlendirmek için Büyük İskender’in Aşil’i, Sezar’ın İskender’i, Afrikalı Scipion’un Keyhüsrev’i taklid ettiğini anlatır.
Prens/Hükümdarın teb’asına nasıl davranması gerektiği üzerinde de duran Machiavelli, teb’anın, şikâyetlerini kolaylıkla ulaştırabildikleri bir prensi sevdiğini, çok nefret ettirici, halkın canına, ırzına ve malına direkt el uzatmayan bir prensin uzun yıllar iktidarda kalabileceğini savunur. Prensin, sert davrandığı anlardan sonra yumuşak ve sevecen davranması, eskiyi unutturabileceğini savunan Machiavelli, “çünkü her değişiklik bir yenisi için zemin hazırlar” demektedir. (Devam edecek)