

Yeni Dünya Düzeni'ne Bir Adım Daha: Altın Para(Mondo)
G-20, dünyanın ekonomik problemlerini tartışmak için toplanırken yeni parasal sistem ile ilgili fikirler etrafta dolaşıyor. G-20 üyelerinin çoğu ise Federal Rezervin, Amerikan ekonomisini canlandırmak için para kaynaklarını artırmaya yönelik girişimleri konusunda memnun değiller. Birçok sebepten dolayı diğer ülkelerin liderleri, ekonomilerini Amerikan dolarının baskıcı engellemesinden bağımsız kılmak istiyor.
Dünya Bankası Başkanı Robert Zoellick, geçenlerde dünyaya, paralarını altına endekslemelerine yönelik çağrıda bulunmuştu. Zoellick, önerdiği sisteminde; dünyadaki Dolar, Euro, Yen, Sterlin ve Yuan gibi başlıca para birimlerinin, değiştirilmiş altın standartlarını kullanmaya doğru hareket edebileceğini öne sürüyor. Bu değerli maden; enflasyon, deflasyon ve gelecekte paranın değeriyle ilgili piyasa beklentilerini temel alan para hareketlerine rehberlik edecek bir referans noktası olarak kullanılabilir.
Bu, şu anda altını elinde tutanlar için harika olacak. Çünkü bu durum, altın talebini artıracak ve böylece altının değerinin daha da fazla artmasını sağlayacak. Fakat dünyadaki bütün para birimlerinin yerine geçecek yeterlikte maddi altın olmadığından, altın standartlarına dönmek, hızlı ekonomik daralmaya yol açarak, para kaynaklarında büyük azalmalara sebep olabilir.
Zoellick, önerisiyle ilgili eleştiri yağmuru altında, geri adım atarak, yanlış anlaşıldığını ileri sürdü ve şunları söyledi:
"Ben, altının para olarak kullanıldığı 19. yüzyıla geri dönmeyi savunmuyorum."
MONDOYLA TANIŞIN
Altın standartları bir yana, dünyanın yeni bir rezerv para birimini doların yerine geçmesi için benimsediğini görmek istiyorum. Ona Mondo(dünya anlamına gelen İtalyan sözü) deyin. Bu yeni para birimi, her ülkenin küresel GSYİH'ye (gayri safi yurt içi hasıla) katkısına dayanıyor. Bu yüzden, bir ülkenin ekonomisi ne kadar önemliyse, bu ülkenin mondonun değerine de etkisi o kadar büyük olur.
Konsept olarak bu oldukça basit. Dünya Bankası'nın verilerine göre, dünyanın GSYİH'si 61 trilyon dolar ve mondo her ülkenin küresel GSYİH'ye katılımı oranında, ağırlıklı olarak menkul değerler sepetine dayanacak. Mondonun güzelliği ise; bireysel milli ekonomilerin, politika değişikliklerine dayanarak, bu ekonomilerin küresel piyasaya reel katkıları oranında, dünya ekonomisinin yön değiştirmesine izin vermesidir.
Mondonun değerinde, kendi bünyesindeki para birimlerinin seviyesindeki değişikliklere bağlı olarak günlük dalgalanmalar olabilir. Tıpkı stok endekslerinde olduğu gibi. Böylece, dünya ekonomisinin %23'üne sahip olan Amerika, doların, mondonun değerine %23 oranında katkıda bulunduğunu görecek. (Amerikan'ın GSYİH satın alma gücü paritesi 13,9 trilyon dolar - bir para biriminin dünya çapında neyi satın alabileceğinin kaba bir ölçüsü). Çin'in yuanı ise mondonun değerine %11 oranında katkıda bulunacak. (Çin'in GSYİH satın alma gücü paritesi 7 trilyon dolar veya küresel GSYİH'nın %11'i.)
Tüketiciler için mondoya geçmek çok iyi olacak. Bugün petrol gibi malların ticareti dolarlarla yapılıyor. Böylece doların değeri düştüğü zaman, petrolün fiyatı yükseliyor. İşte bu nedenle son zamanlarda benzin fiyatları, Fed'in(Federal Reserv Sistemi-Amerika'nın merkez bankası) yaptığı tahminlere rağmen Amerikan parasına 600 milyar dolar kaynak sağlamak için aniden yükseldi.
Şayet petrol, mondo ile alınıp satılırsa, Fed'in tahmini, petrol fiyatı üzerinde daha az etkiye sebep olacak. Çünkü mondonun değeri, Çin ve Japonya gibi başlıca diğer dünya ekonomilerinin politikalarından da büyük oranda etkilenecek ve bu ülkeler, büyük çapta teşvik programları duyurmadıkça, mondonun değeri dolar kadar düşmeyecektir.
Mondonun kullanımı Amerika'nın, Amerikan hükümetinin menkul değer rezervlerinde trilyonlarını tutan Çin'le yaşadığı gerginliği yatıştırmaya da yardım edebilir. Şayet Çin, bu rezervlerini mondo olarak tutarsa, zayıflayan doların Çin rezervleri üzerindeki negatif etkisi dramatik bir şekilde azalacaktır.
Eğer başlıca ekonomik güçler, mondo veya onun benzerini yapıp kullanıma sokmak için ciddi çaba gösterirlerse, ortaya çıkacak kargaşayı hayal etmek hiç de zor değil. Her ülke, doları rezerv para birimi olarak değiş tokuş yapmanın fayda ve maliyetini hesap edecek. Kendilerini kısa dönemde daha yoksul bulan ülkeler, mondoyu uygulamakta tereddüt edecekler.
Fakat dünya, Başkan Richard Nixon'un 15 Ağstos 1971'de Amerika'yı altın standardına çıkarıp; "Amerika'yı para spekülatörlerine karşı savunun" sözlerini yeniden benimseyebilir. O zaman tüm dünya, Amerikan'ın liderliğini hemen kabul etmişti.
Eğer doları, rezerv para birimi olarak kullanmak çok sıkıntılı olursa, belki o zaman küresel baskı, mondoyu kullanmanın önündeki bütün bu engelleri aşmaya yetecek gücü kazanır.
Güncelleme: 25/12/2010
Kaynak: Peter Cohan, "Is the World Ready for a New Reserve Currency? Meet the Mondo", Dailyfinance, çev. Hatice Öztürk, yaklasansaat.com, 11/11/2010.