Cockayne Sendromu Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Teşhisi, Tedavisi
Cockayne Sendromu (CS), kısa boy, anormal derecede küçük kafa (mikrosefali) ve zihinsel engelliliğe yol açabilen nörolojik anormallikler ile karakterize nadir bir genetik hastalıktır.
Haber Merkezi /Etkilenen çocukların cildi ışığa duyarlı olabilir (ışığa duyarlılık); periferik sinirlerin iltihaplanması ve sinir liflerinin yağlı örtüsünün (miyelin kılıfı) tahrip edilmesi; katarakt dahil görme anormallikleri; işitme kaybı; diş anormallikleri ve çökük göz görünümüne sahip bir yüz.
Dört CS tipinin kendine özgü özellikleri ve başlangıç yaşı vardır. Klasik forma sahip çocuklarda (CS tip I) yaşamın ilk iki yılında büyüme geriliği ve gelişimsel gecikmeler görülür. Tip II CS’li çocuklarda doğumda fark edilen büyüme geriliği ve bazen konjenital katarakt ve nörolojik gelişim eksikliği görülür.
CS tip III daha geç çocukluk döneminde ortaya çıkar ve genellikle hastalığın daha hafif bir şeklidir. COFS’li çocuklarda, fetal gelişim sırasında başlayan ve doğumda sert eklemleri (kontraktürler) ve tam olarak gelişmeyen gözleri (mikroftalmi) içerebilen ciddi gelişimsel anormallikler vardır.
Klasik form olan CS tip I, yaşamın ilk iki yılında belirginleşen semptomlarla birlikte normal görünen bir yenidoğan ile karakterizedir. Görme, işitme ve sinir sisteminin işleyişi zamanla kötüleşerek ciddi sakatlığa neden olur.
Konjenital form olan CS tip II, doğumda bariz büyüme yetersizliği ve doğumdan sonra nörolojik gelişimin çok az olması veya hiç olmamasıyla daha şiddetlidir. Ciddi görme bozuklukları (katarakt ve gözün diğer yapısal anormallikleri) genellikle doğumda mevcuttur.
CS tip III, CS’nin tipik semptomlarının daha sonra çocukluk veya gençlik yıllarında başlamasıyla birlikte, ilk yıllarda esasen normal büyüme ve zihinsel gelişim ile karakterize edilir. Etkilenen bireylerde ayrıca koordinasyon, denge ve konuşma (ataksi) ve ışığa duyarlılık sorunları da görülebilir.
COFS sendromu, CS’nin tipik semptomlarının yanı sıra çoklu eklem kontraktürlerini (artrogripoz) ve göz anormalliklerini içerir. Cockayne sendromlu çocuklarda beyin MR’ı beyaz madde demiyelinizasyonunu ve serebellar atrofiyi gösterir.
Cockayne sendromlu çocuklar, anormal derecede küçük bir kafa (mikrosefali), alışılmadık derecede ince bir burun, gözlerde “içi boş” veya çökük görünüm, büyük, şekilsiz kulaklar, zayıf göz kapağı kapanması ve/veya her iki üst kısmın anormal öne projeksiyonu gibi olağandışı fiziksel özelliklere sahip olabilir. ve alt çeneler (prognatizm).
Dişlerin anormal yerleşimi nedeniyle alışılmadık miktarda diş çürüğü olabilir. Etkilenen bireylerin genellikle elleri ve ayakları büyüktür ve vücutlarının büyüklüğüyle orantılı olarak alışılmadık derecede uzun kol ve bacaklara sahiptir. Eklemler anormal derecede büyük olabilir ve sabit bir pozisyonda kalabilir ve omurga yandan bakıldığında dışa doğru kıvrılabilir (kifoz). Cockayne sendromunun diğer özellikleri arasında terlemenin azalması (hipohidroz), gözlerde uygun yırtılmanın olmaması ve/veya ince, kuru saçlar yer alabilir.
Nörolojik semptomlar arasında ritmik, titreyen hareketler (titreme), dengesiz yürüyüş (ataksi) ve/veya hareketi koordine edememe yer alabilir. Etkilenen çocuklarda değişen derecelerde zihinsel engellilik, kısmi işitme kaybı ve/veya daha önce edinilmiş entelektüel yeteneklerde ilerleyici kayıp görülebilir.
Cockayne sendromunun gözleri etkileyen semptomları arasında göz merceğinin ilerleyici bulanıklaşması (katarakt), gözlerdeki sinir liflerinin tükenmesi nedeniyle görme kaybı (optik atrofi), retinanın dejenerasyonu ve/veya yer alabilir. retina renklenmesinin (pigmentasyon) anormal birikmesi.
Cockayne sendromlu bazı kişilerde aynı zamanda karaciğer veya dalak büyümesi (hepatosplenomegali), anormal derecede yüksek kan basıncı (hipertansiyon), kalbin etrafındaki atardamarların duvarlarında erken yağ plaklarının birikmesi (arteriyosklerotik hastalık), böbrek hastalığı ve/veya şeker hastalığı da görülür. Cinsel olgunlaşma gecikebilir.
Cockayne sendromuna ERCC6 ve ERCC8 genlerindeki değişiklikler (patojenik varyantlar) neden olur . ERCC6’daki patojenik varyantlar vakaların yaklaşık %65’ini oluştururken ERCC8’deki patojenik varyantlar vakaların yaklaşık %35’ine neden olur. Bu genler, vücudun güneş yanığına karşı doğal savunması olan ultraviyole ışıktan kaynaklanan hasar sonrasında oluşan DNA’nın normal onarımında rol oynar. Güneş ışığının ultraviyole bileşenine maruz kalmak DNA’ya zarar verir ve hücreler artık hasarlı DNA’yı onaramadığı için hücrelerde birikir.
CS otozomal resesif bir düzende kalıtsaldır. Resesif genetik bozukluklar, bir birey her bir ebeveynden çalışmayan bir gen miras aldığında ortaya çıkar. Bir birey, hastalık için bir çalışan gen ve bir çalışmayan gen alırsa, kişi hastalığın taşıyıcısı olur, ancak genellikle semptom göstermez.
Taşıyıcı iki ebeveynin her ikisinin de çalışmayan geni geçirme ve dolayısıyla etkilenen bir çocuğa sahip olma riski her hamilelikte %25’tir. Ebeveynler gibi taşıyıcı olan bir çocuğa sahip olma riski her hamilelikte %50’dir. Bir çocuğun her iki ebeveynden de çalışma genleri alma şansı %25’tir. Risk erkekler ve kadınlar için aynıdır.
Cockayne sendromunun tanısı, ERCC6 veya ERCC8 genlerindeki patojenik varyantlar için moleküler genetik (DNA) testiyle konur . Bu genlerde patojenik varyantlar bulunmazsa, ultraviyole radyasyona duyarlılığı araştırmak için cilt hücrelerinde bir DNA onarım testi yapılabilir.
Cockayne sendromunun tedavisi semptomatik ve destekleyicidir. Destekleyici bir ekip yaklaşımı CS’li çocuklara fayda sağlayabilir ve özel eğitim, fizik tedavi ve diğer tıbbi, sosyal ve/veya mesleki hizmetleri içerebilir. Aile üyelerine genetik danışmanlık önerilmektedir.
Not: Sunulan bilgilerin amacı herhangi bir hastalığı teşhis veya tedavi etmek, iyileştirmek veya önlemek değildir. Tüm bilgiler yalnızca genel bilginize yöneliktir, tıbbi tavsiye veya belirli tıbbi durumların tedavisinin yerine geçmez. Uygulamadan önce bu bilgileri doktorunuzla görüşün.