Rusya'nın 1237-1241'taki Moğol istilası, zamanın bazı Rus politikacıları için büyük bir felakete dönüşmedi. Aksine, konumlarını bile geliştirdiler. Kronikler, özellikle doğrudan müttefiki olan ve ünlü "Mongolo-Tatar" ın ortağı olabileceklerin isimlerini gizlememektedir. Bunların arasında Rusya'nın kahramanı Prens Alexander Nevsky de var.
Bizim Kuzey-Doğu Rusya’daki Batu’nun işgaliyle ilgili önceki makale 1237-1238’de, fatihlerin kat ettiği kilometreyi hesaplamaya çalıştık ve aynı zamanda dev Moğol ordusunun dilettantizmle dolu temeli ve temini hakkında sorular sorduk. Bugün, Tercüman Blogu, Birleşik Rusya partisi ve Saratov Bölgesel Duma milletvekili Saratov tarihçi, 2006 yılında yazdığı “Moğol-Tatarların Rus müttefiki” Dmitry Chernyshevsky tarafından bir makale yayınlamaktadır.
Derhal, araştırmacının (halk-tarihçi LN Gumilyov'un takipçisi olduğu) “Avrasya” yaklaşımını ve aynı zamanda bazı sonuçların takipçisi olduğunu paylaşmadığımız için bir rezervasyon yapın, ancak Çernişevski'nin V.V. Kargalov, Rusya aleyhindeki kampanyanın gerçekte ordusunun gerçek sayısı sorununu ciddiye alan az sayıdaki Rus tarihçiden biriydi (yazıdaki görüşünü okuyabilirsiniz: D.V. Chernyshevsky. Priidosh, Pruzi gibi / Sorular? hikayeler, 1989, No. 2. S.127-132).
SSCB'nin çöküşünden sonra, Rusya Federasyonu'ndaki Slav ve Türk etnik gruplar arasındaki ilişkiler devletin kaderini belirleyen etnik baskın oldu. Rusya-Tatar ilişkilerinin geçmişine, ülkemiz topraklarındaki büyük Türk devletinin tarihine olan ilgi - Altınordu - doğal olarak arttı. Çingizid devletinin doğuşu ve varlığının çeşitli yönlerini vurgulayan pek çok eser ortaya çıktı, Rusya'yı Cengiz Han'ın gücünün varisi olarak kabul eden “Avrasyacılık” okulu olan Moğollar ve Rusya arasındaki ilişki Kazakistan, Tataria ve Rusya'da (1) yaygın olarak tanındı. . L.N. Gumilyov ve takipçilerinin çabaları sayesinde, Rusya'nın ortaçağ tarihini (2) sapkın biçimde temsil eden Moğol-Tatar boyunduruğu kavramı çok temelde sarsıldı. Çin, Moğolistan, Japonya'da geniş çapta kutlanan ve halihazırda Batı tarihçiliğinde bir yayın çığına neden olan Cengiz Han'ın (3) ilanının yaklaşmakta olan 800 yıldönümü, Rusya da dahil olmak üzere XIII. Yüzyılın dünya tarihi olaylarına ilgiyi çekiyor. Moğol istilasının (2006) yıkıcı sonuçlarıyla ilgili geleneksel fikirler, büyük ölçüde revize edildi, zaman, Rusya'nın Moğol fethinin nedenlerini ve doğasını gözden geçirme sorununu gündeme getirdi.
Moğol işgalinin başarısı düşüncesinin, fatihlerin büyük üstünlüğünden kaynaklandığı zamanlar çoktan gitmişti. Karamzin zamanından kalma tarihi kitapların sayfalarında dolaşan "üç yüz bininci ordu" hakkındaki fikirler arşivlendi (5). Yirminci yüzyılın sonunda, G. Delbrück’ün tarihçilerinin takipçileri, geçmişe ait savaşları açıklamada kaynaklara ve profesyonel askeri bilginin kullanımına yönelik eleştirel bir yaklaşıma alışmıştır. Bununla birlikte, Moğol istilasının, nehirleri içen sayısız barbar ordusunun hareketi, şehirleri zemine karşılaştırarak ve yaşadığı toprakları çöllere dönüştürmesi olarak reddetmesi, sadece kurtların ve kargaların (6) tek canlı olarak kaldığı bir soru sormamızı sağladı. Küçük bir ulus o zamanlar bilinen dünyanın dörtte üçünü fethetmeyi nasıl başardı? Ülkemize referansla, bu şu şekilde formüle edilebilir: Moğollar, 1237-1238’te nasıl başardı? Ne Napolyon ne Hitler ne yapabilirdi - kışın Rusya'yı fethetmek için?
Batı Chingizids yürüyüşünün şefi ve dünya askeri tarihinin en büyük komutanlarından biri olan Subudai-Bagatura'nın komuta dehası, Moğolların birlik örgütlemedeki üstünlüğü, elbette, strateji ve savaşta rol oynadı. Moğol komutanlarının operasyonel-stratejik sanatı, muhaliflerinin eylemlerinden çarpıcı biçimde farklıydı ve daha ziyade Moltke kıdemli okulunun generallerinin klasik operasyonlarına benziyordu. Cengiz Han ve onun haleflerinin birleşik demir iradesine karşı göçebelere göç etmelerinde feodal parçalı devletlerin imkansızlığına yapılan atıflar da geçerlidir. Ancak bu genel mekanlar üç özel soruyu cevaplamamıza yardımcı olmuyor: 1237-1238 kışın Moğollar neden genel olarak? Binlerce süvari fatihi savaşın temel sorununa karar verdiğinden Kuzey-Doğu Rusya'ya gitti - düşman topraklarında arz ve yiyecek arama, Moğolların Vladimir Büyük Dükalığı'nın askeri güçlerini bu kadar çabuk ve kolay bir şekilde yenmeyi başardı.
Hans Delbrück, savaş tarihi çalışmasının öncelikle kampanyaların askeri analizine dayanması gerektiğini ve analitik sonuçlar ile bu kaynaklar arasındaki her türlü çelişki durumunda, antik kaynaklar ne kadar özgün olursa olsun, analitiklere güçlü bir tercih verilmesi gerektiğini kanıtladı. Moğol Batı 1236-1242 kampanyası göz önüne alındığında, yazılı kaynaklara dayanan geleneksel istila nosyonları çerçevesinde, 1237-1238 kampanyasının tutarlı bir tanımını yapmanın imkansız olduğu sonucuna vardım. Mevcut olan tüm gerçekleri açıklamak için, işgalcilerin başından itibaren işgalcilerin “beşinci sütunu” olarak hareket eden Moğol-Tatarların Rus müttefikleri olan yeni oyunculuk karakterleri tanıtmak gerekir. Aşağıdaki düşünceler bu soruyu sormamı istedi.
Birincisi, Moğol stratejisi askeri açıdan anlamsız, zamları ve azimutların büyük bir taarruzunu dışladı. Cengiz Han ve haleflerinin büyük fetihleri, üstün rakiplere (1) karşı devasa tiyatrolarda çalışan 2,5'tan 7 milyona kadar insan (8) arasındaki az sayıda kişi (uzmanlar Moğolistan nüfusunu tahmin ediyor) tarafından gerçekleştirildi. . Bu nedenle, grevleri her zaman iyi düşünülmüş, seçici ve savaşın stratejik hedeflerine tabidir. İstisnasız bütün savaşlarında Moğollar, eskileri ezmeden önce yeni rakipler içeren ihtilafın gereksiz ve erken genişlemesinden daima kaçınmıştır. Düşmanları izole etmek ve tek tek yenmek Moğolistan stratejisinin temel taşıdır. Böylece, Kuzey Çin'deki Jin İmparatorluğu'nun yenilmesinde, Güney Song'un fethinde, Naiman'ın Kuchluk'uyla, Kafkaslar'da ve Doğu Avrupa'da, 1222-1223 yıllarında Subudai ve Jebe'nin işgalinde Güney Şarkının fethinde, Tangut'un fethinde rol oynadılar. 1241-1242’ta Batı Avrupa’nın işgali sırasında. Moğollar başarısızlıkla Macaristan'ı tecrit etmeye ve imparatorla papa arasındaki çelişkilerden yararlanmaya çalıştılar. Rumsky Sultanlığı ve Bağdat'taki Hulagu kampanyası ile mücadelede Moğollar, Müslüman muhaliflerini izole ederek Gürcistan, Ermenistan ve Orta Doğu'daki Hristiyan prensliklerini cezbetti. Ve sadece Batu’nun geleneksel fikirler çerçevesinde Kuzey-Doğu Rusya’ya yürüdüğü yürüyüş, motivasyonsuz ve gereksiz güçlerin ana saldırı yönünden sapması ve kararlı bir şekilde her zamanki Moğol uygulamasının dışında kalması gibi görünüyor.
Batı kampanyasının hedefleri 1235 Kurultay'da tanımlanmış, Doğu kaynakları onlardan kesinlikle bahsetmiştir. Rashid ad-Din: “Ram'ın yılındaki (1235 - D.Ch.), kaan'ın kutsanmış görüntüsü, Prens Batu, Mengu-kaan ve Guyuk-khan'in diğer prenslerle birlikte, sayısız birliğin Kıpçaklar, Ruslar bölgelerine gitmesi üzerine odaklandı. , bular, majar, bashgird, ases, pike levrek ve onları fethetmek için o toprakları ”(9). Juvaynni: “Kaan Coget ikinci kez büyük bir sigara içme odası düzenledi (1235-D.CH.) Ve geri kalanının imha ve imhası ile ilgili bir toplantı atadı ve geri kalanının yıkılması ve imha edilmesi ile ilgili bir toplantı atadı, Batu kampının yanında bulunan Bulgara, Ases ve Rusya ülkelerinin bulunduğu karar alındı. hala tamamen fethedildi ve çokluklarından gurur duyuyor ”(10). Sadece 1223-1224'teki Jebe ve Subudai yürüyüşlerinden bu yana Moğollarla savaşan insanlar ve müttefikleri listelenmiştir. “Gizli Hikaye” de (Yuan Chao bi shi), Batı kampanyasının tamamına, 1223'ta bu savaşı başlatan ve 1229 g'de (11) Yaik'in emrini vermek üzere yeniden atanan Senetayu'ya yardım etmek için prenslerin gönderilmesi istendi. Batu Khan’ın Suzdal’daki Moğol elçilerinden Yuri Vsevolodovich tarafından seçilen Macar Kralı IV’ün mektubu, Macarların (Magyarlar) neden bu listede olduğunu açıkladı: “Kuman’ın kölelerini korumanız altında tuttuğunuzu öğrendim; neden onları artık benim evimde tutmamanı emrediyorum, bu yüzden onlar yüzünden sana karşı durmayacağım ”(12).
Güney Rus prensleri, Polovtsy'yi ayakta tutan 1223'ten Moğolların düşmanı oldu. Vladimirskaya Rus, Kalka Savaşı'na katılmadı ve Moğolistan ile savaşa girmedi. Moğollara yönelik tehditler kuzey Rus beyliklerini temsil etmiyordu. Moğol hanları için, kuzeydoğudaki ormanların ilgisi yoktu. Rusya'daki Moğol genişlemesinin hedefleri hakkında sonuçlar çıkaran VL Egorov, haklı olarak şunları söylüyor: “Yaşadığı Rus toprakları için Moğollar, ekonomilerinin göçebe yapısına ideal olarak karşılık gelen olağan basamakları tercih ederek, tamamen kayıtsız kaldılar” (13). Polovtsi'nin Rus müttefikleri - Çernigov, Kiev ve Volyn prensleri ve Macaristan'a ilerlemek - neden Kuzeydoğu Rusya'ya gereksiz bir baskın yapmak gerekliydi? Kuzeydoğu Rusya böyle bir tehdit oluşturmadığı için askeri bir zorunluluk yoktu - yan tehditlere karşı güvenlik - güvenlik. Kampanyanın asıl amacı güçlerin Yukarı Volga'ya yönelmesiydi hiç yardımcı olmadı ve saf avcı hayvanlar savaşın sonuna kadar bekleyebildiler, bundan sonra Vladimir Rusya'yı acımasızca ve mevcut gerçeklikte olduğu gibi dörtnala değil, aceleyle boşaltmak mümkün olacaktı. Aslında, Dmitry Peskov'un çalışmasında gösterildiği gibi, 1237-1238'in “pogrom'u”. Vladimir Serapion gibi eğilimli Ortaçağ broşürleri ve gözyaşlarına dökmeyen eleştirel olmayan tarihçiler tarafından büyük ölçüde abartılıyor (14).
Kuzey-Doğu Rusya’ya Batu ve Subudaya kampanyası sadece iki durumda rasyonel bir açıklama yaptı: Yuri II açıkça, Zalesk Rusya’daki Moğolların veya Moğolların düşmanlarının tarafını tuttu, Rusların kendi bölgelerinin sökülmesine katılmaları için çağrılan baskınlar ve Batu kampanyası Bu bölgedeki Moğol imparatorluğunun stratejik çıkarlarını sağlamak için çabuk ve büyük çaba göstermeden müttefikler. Yuri II'nin eylemleri hakkında bildiklerimiz, intihar olmadığını söylüyor: Kalka'daki güney prenslerine yardım etmedi, Volga Bulgarlarına (V.N. Tatishchev raporları) yardım etmedi, Ryazan'a yardım etmedi ve genellikle savunmaya devam etti. Bununla birlikte, savaş başladı ve bu dolaylı olarak Vladimir-Suzdal Rusya'sından kışkırtıldığını gösteriyor.
İkincisi, Moğollar, işgalin hiçbir zaman düşmanın içinden ayrılmaya hazırlanmalarına başlamadan, Cengiz Han ve komutanlarının istilaları, düşman kampındaki düşmanlarına ihanet ve ihanet etmek, düşman ülkelerindeki rakip gruplarını kendi taraflarına çağırarak her zaman güveniyordu. Jin İmparatorluğu'nun (Kuzey Çin) işgali sırasında, Çin Seddi yakınlarında yaşayan Beyaz Tatarlar (Ongutlar), Jurchens'e (1212) karşı isyan eden isyancılar (1218) ve işgalci Han ile bir ittifak yapmayan Güneyli Çinlilerin isyanı. Chepe'nin Kara-Kitayev (1254) durumuna girmesi sırasında, Doğu Türkistan Uygurları ve Kaşgaristan'daki Müslüman şehirlerin sakinleri Moğolların tarafını tuttu. Güney Çin'in fethine, Yunnan ve Sichuan dağ kabilelerinin Moğollarına (1255-XNUMX) transfer ve Çin generallerinin ihaneti eşlik etti. Böylece, Kubilai’nin ordularının beş yıl boyunca dayanamayacakları zengini Çin kalesi Sanyang, komutanı tarafından teslim edildi.
Vietnam'daki Moğol istilası, Güney Vietnam eyaletinin Champa eyaletinin desteğiyle gerçekleşti. Orta Asya ve Orta Doğu'da, Moğollar ustaca Harezm eyaletinde Kıpçak ve Türkmen hanları arasındaki çelişkileri kullanılan ve daha sonra Afgan ve Türkler, İranlılar ve Harezm askerleri Celal-al-Din, Müslüman ve Gürcistan Hıristiyan krallıklar ve Kilikya Ermenistan, Bağdat ve Nesturiler'in Halife arasındaki Mezopotamya, Haçlıları yenmeye çalıştı. Macaristan'da Moğollar, Katolik Magyar'larla Polovtsy arasında, bazıları Batu'nun tarafına geçen Pashto'ya geri çekilen düşmanlığı ustalıkla ateşledi. Ve diğerleri ve diğerleri. 20. yüzyılın başlarında öne çıkan Rus askeri teorisyeni olarak General A. A. Svechin, “Beşinci sütun” üzerine verilen iddiaya göre, Cengiz Han’ın gelişmiş stratejisinin özünden geldi. “Asya stratejisi, ağırlıklı olarak yük taşımacılığının egemenliği döneminde büyük mesafelerle, arkadan uygun taşımacılığı organize edemedi; üssü ileride yatan bölgelere taşıma fikri, sadece Avrupa stratejisinde kısa bir süre yanıp sönen, Cengiz Han'ın temel düşüncesiydi. Önünde bir üs ancak düşmanın politik olarak parçalanmasıyla yaratılabilir; Düşmanın önündeki fonların yaygın bir şekilde kullanılması ancak arkada benzer düşünen insanlar bulursak mümkündür. Buradan Asya stratejisi çok görüşlü ve sinsi bir politika istedi; tüm araçlar askeri başarı için iyiydi. Savaştan önce geniş siyasi istihbarat vardı; rüşvet veya vaat almadılar; bazı hanedanların menfaatlerine karşı çıkma olasılıkları, bazılarına karşı bazı gruplar kullanıldı. Belli ki, büyük bir kampanya ancak bir komşunun devlet organizmasında derin çatlaklar olduğuna dair bir inanç olduğu zaman gerçekleşti ”(15).
Rusya, Moğol stratejisinde ana kurallara ait olan genel kuralın istisnası mıydı? Hayır değildi. Ipatiev Chronicle, fatihlere yiyecek, yem ve - açıkçası kılavuzları (16) sağlayan Bolkhov prenslerinin Tatarlarının yanına geçişi bildirmektedir. Güney Rusya’da mümkün olan şey hiç kuşkusuz Kuzeydoğu’ya izin veriliyor. Gerçekten de, tarafa geçen Moğollar vardı. "Ryazan Batu Harabesi Masalı", Batu'ya Ryazan prenslerinden (17) talep edilmesinin daha iyi olacağını söyleyen "Ryazan soylularından belli olduğunu" belirtir. Ancak genel olarak, kaynaklar Zalesk Rusya’da fatihlerin “beşinci sütunu” hakkında sessiz kalıyor.
Bu temelde, 1237-1238'in işgali sırasında Moğol-Tatarların Rus müttefiklerinin var olduğu varsayımını reddetmek mümkün müdür? Bence hayır. Sadece bu kaynaklar ve askeri analiz sonuçları arasındaki herhangi bir uyuşmazlık için, kaynakları kesinlikle reddetmeliyiz. Ancak aynı zamanda, genel olarak Rusya’nın Moğol istilası ve bu kısımdaki sahte Rus kuzeydoğu kronikleri hakkında bilinen kaynak kıtlığı nedeniyle - özellikle.
Bilindiği gibi, “tarihin geçmişte yıkılan bir politika olduğunu” ilan eden “kırmızı profesör” M.N. Pokrovsky'nin öncüsü Chronicler Nestor idi. Büyük Dük Vladimir Monomakh ve oğlu Mstislav'ın emriyle doğrudan ve tek taraflı olarak tasvir eden en eski Rus tarihini tahrif etti. Daha sonra, Rus prensleri geçmişi yeniden yazma konusunda yetenekli hale geldi, XIII. Yüzyılın olaylarından bahseden bu kaderden ve kroniklerden kaçmadı. Aslında, 13. yüzyılda tarihçilerin emrinde otantik kronik metinler yoktur, ancak daha sonra kopyaları ve derlemeleri vardır. Güney Rus kemeri (Daniil Galitsky'nin mahkemesinde derlenen Ipatiev Chronicle), Kuzey-Doğu Rusya'nın Lavrentiev ve Suzdal Chronicles ve Novgorod Chronicles'ın (özellikle Novgorod First) zamana en yakın olduğu düşünülmektedir. Ipatiev Chronicle, Moğol 1237-1238 kampanyasına ilişkin olarak bize bir dizi değerli detay getirdi. (örneğin, Ryazan Prens Yuri'nin yakalanması ve Şehirde Prens Yuri Vladimirsky'yi mağlup eden komutanın adı hakkındaki mesaj), ancak genel olarak Rusya'nın diğer ucunda olanların farkında değil. Novgorod kronikleri, Novgorod sınırlarının ötesine geçen her şeyde aşırı derecede özerkliğe sahiptir ve komşu Vladimir-Suzdal prensliğindeki olayları ele almak, genellikle Doğu (Farsça ve Arapça) kaynaklardan daha bilgilendirici değildir. Vladimir-Suzdal kroniklerine gelince, nispeten Lavrentievskaya, 1237-1238 olaylarının açıklamasının kanıtlanmış olduğu sonucuna vardı. Daha sonraki bir dönemde tahrif edildi. GM Prokhorov'un kanıtladığı gibi, Laurentian Chronicle'deki Batu istilasına adanmış sayfalara bir kardinal düzenleme (18) uygulandı. Aynı zamanda, olayların tüm özeti - işgalin açıklaması, şehirlerin ele geçirilme tarihleri - korunur, yani soru ortaya çıkar: o zaman ne olur? Kulikovo Savaşı'nın arifesinde çizilen kronikten ne silinir?
G.M. Prokhorov'un Moskova yanlısı revizyonla ilgili sonucu adil görünüyor, ancak daha geniş bir açıklama gerektiriyor. Bilindiği gibi, Yaroslav Vsevolodovich'in mirasçıları ve ünlü oğlu Alexander Nevsky - Moğollara başarılı bir şekilde destek veren Moğolların destekçileri Moskova'da hüküm sürdü. Moskova prensleri, Kuzeydoğu'da "Tatar kılıçları" ve fatihlere itaatkârlıkta liderlik etmeyi başardı. Şair Naum Korzhavin, Ivan Kalita hakkında tefekkür bir şekilde yorum yapmak için her türlü nedene sahipti:
"Sen savaşan savaşçıların Ordasındasın
Ve ne kadar güç yaladığını.
Tver Prensi'ni bastırdın.
Khan'a seni ayırt etti.
Seni her yerde pasifize etti
Ama sen daha derin bir vatanseverdin -
Ve haraç toplama üzerinde haraç
Güneşin doğuşunu hazırladın. ”
Bununla birlikte, Metropolitan Alexy ve onun manevi yoldaşları olan Radonezh Sergius ve Dionysia Nizhny Novgorod Piskoposu (Laurentian Chronicle’ın doğrudan müşterisi) olan Moskova, Moskova’nın Horde’a karşı ulusal direniş merkezi haline geldi ve sonunda Rusları Kulikovo Sahasına yönlendirdi. Daha sonra, XV yüzyılda. Moskova prensleri, Tatarlara karşı Rus topraklarının kurtarılması için mücadeleye öncülük etti. Benim düşünceme göre, Moskova prenslerinin ve daha sonraki kralların erişebileceği tüm kronikler, Altınordu ile kahramanca mücadelenin hayırlı resmine tam olarak uymayan açıkça hanedanın atalarının davranışları açısından düzenlendi. Bu atalardan biri olan Alexander Nevsky, ulusal bir efsane olmak için ölümcül bir kadere sahip olduğundan, Rus tarihinde en az üç kez yenilenen ölümcül bir kadere sahipti - Korkunç İvan'ın altında, Büyük Peter'ın ve Stalin'in altında - ulusal kahramanın kusursuz figürüne gölge düşürecek her şeyi, yok edildi ya da atıldı. Alexander Nevsky'nin kutsallığının ve saflığının yansıması doğal olarak babası Yaroslav Vsevolodovich'e düştü.
Bu nedenle, Rus kroniklerinin sessizliğine güvenmek imkansızdır.
Bu ön değerlendirmeleri dikkate alıyoruz ve durumun analizini ve Moğol'un 1237-1238'i işgal ettiği tezinin kanıtını incelemeye devam ediyoruz. Kuzey-Doğu Rusya’ya, Rus prenslerinin internete karşı mücadelesinden kaynaklandı ve Zalesskaya Rusya’daki Batu Han’ın müttefiklerini onayladı.
Bu yazı zaten yazıldığı zaman, benzer bir tez ortaya koyduğu A.N. Sakharov'un yayınlandığını fark ettim (19). Tanınmış tarihçi A.A. Gorsky, “Bir yazarın İskender ve babası Yaroslav'nın Batu'yla 1238'taki Kuzey-Doğu Rusya'yı işgal etmesi sırasında Batu'yla birlikte ele geçirilmesi varsayımına geldiği kadar bulaşıcı olduğu ortaya çıkan Alexander Nevsky'i parçalama eğilimi” gördü. (20). Bu beni önemli bir açıklama yapmaya zorluyor: Nevsky’nin herhangi bir “harapına girmeyeceğim”, ancak yukarıda belirttiğim gibi geçmişin siyasallaştırılmış mitolojisine yönelik bu tür değerlendirmeler düşünüyorum. Alexander Nevsky, A.A. Gorsky gibi savunuculara ihtiyaç duymaz. Benim ve babamın Moğolların müttefikleri ve Altınordu'nun altını elinde tutmasının destekleyici müttefikleri olduğu gerçeği, en azından “modern yurtseverlerin” ahlaki spekülasyonları için bir bahane olamaz.
Basitçe, Altınordu'nun eski Rusya gibi modern Rusya'nın selefi olan devletimizle aynı olması. Fakat bazı modern Rus tarihçilerinin Tatarlara “yabancı”, “düşman”, “Rus” prensliklerine “kendileri” olarak yaklaşmaları, hakikat arayışına uymayan kabul edilemez bir yanılgıdır ve atalarının kanının damarlarından aktığı milyonlarca Rus insanına hakaret Büyük Bozkır'dan. Rusya Tatar Federasyonu vatandaşları ve diğer Türk milletlerinden bahsetmiyorum bile. Modern Rusya’nın, Altınordu’nun mirasçısı olduğu kadar eski Rus prenslikleri kadar tartışılmaz gerçeğin tanınması, XIII. Yüzyılın olaylarına yaklaşımımın temel taşıdır.
Moğolların Kuzey-Doğu Rusya’ya yürüyüşlerinin nedeni olarak Yaroslav Vsevolodovich’in Batu Han’la birlikteliğinin varsayılmasının lehine tartışmalar, bunlara ek olarak:
- Prens Yaroslav'ın karakteri ve ağabeyi Yuri II ile olan ilişkisi;
- işgalin kovulmasında Yuri II'nin eylemlerinin niteliği;
- Yerel Rus müttefikleri yardımı alınmadan açıklanamayan 1237-1238 kışın Moğolların eylemlerinin niteliği;
- Vladimir Rusya'daki kampanyadan sonra Moğolların eylemlerinin niteliği ve daha sonra Yaroslav ve oğlu Alexander Nevsky ile yakın işbirliği.
Onları daha ayrıntılı olarak inceleyelim.
Yaroslav Vsevolodovich - Vsevolod III'ün üçüncü oğlu Büyük Yuva, Alexander Nevsky'nin babası ve XVI. Yüzyılın sonuna kadar Rusya'da hüküm süren Rurikovich şubesinin atası. Oğlunun soyundan gelenler Moskova kralı olduklarından ve Nevski'nin kendisi, Rus tarihçilerinin geleneksel olarak büyük saygıyla muamele ettikleri, bu prens üzerine istemeyerek gönülden bir bakışı olan, Rusya'nın ulusal bir kahramanı ve politik efsanesiydi. Gerçekler, yaşamı boyunca en yüksek güç için çabalayan, acımasız bir feodal arayıcı olan ilkesiz ve hırslı bir adam olduğunu gösteriyor.
Gençliğinde, kendisi ve erkek kardeşi Yuri'nin ordu tarafından büyük kayıplarla mağlup edildiği Lipitz (1216) 'un şöhretli savaşı ile sona eren Vsevolod III'ün oğulları arasında internete karşı savaşın ana kışkırtıcıları oldu. Mstislav Udatny'nin savaştan önce meseleyi çözüme kavuşturmaya çalışan Yuri II'ye elçileri doğrudan savaşın ana nedeni olarak Yaroslav'a işaret ettiler: “Size boyun eğiyoruz, kardeşim, sizden hiçbir suçumuz yok, ama Yaroslav'dan - Novgorod'a ve en eski Konstantin'e hakaret var kardeşine Sizden, en büyük erkek kardeşle uzlaşmanızı, hakikati gerçeğe göre ona büyüklüğü vermenizi rica ediyoruz ve Yaroslav, Novgorod ve Novotorzhan halkını bıraktı. İnsan kanı boşuna atılmasın, çünkü Tanrı bizi suçlayacak ”(21). Yuri daha sonra kalkmayı reddetti, ancak daha sonra yenilgiden sonra, Novgorod'un doğruluğunu onayladı ve erkek kardeşine kendisini çok üzücü bir pozisyona getirdiğini söyledi (22). Lipitsk savaşından önce ve sonra Yaroslav'nın Davranışı - acımasızlığı, Novgorod rehinelerinin Torzhok'ta ele geçirilmesinde ve savaştan sonra hepsini öldürmek için ifade ettiği zulmü, korkaklığı (Mstislav yaklaşırken Torzhok'tan kaçtı, Yaroslav kaçtı, Lipitsa'ya kaçtı, böylelikle kovanları çalılıklarda bıraktı. Daha sonra tarihçiler tarafından bulunan kask, savaştan sonra, kazananlara teslim olan, ağabeyi Konstantin’den ve kayınpederi Mstislav’dan, karısı, gelecekteki annesi Alexander Nevsky’nin, acımasız hırsına geri dönmesi için yalvarıp yalvaran ilk kardeşlerdi. Yaroslav kışkırtmasıyla Jüri Galiç kadar bütün Rusya arasında bölünmüş avans kardeşleri zaferden emin hiçbir mahkumlar savaşı) almaya emir verdi - A.Zorinu epik »(22 Lipitsa "en iğrenç kişilik) onu aramak için izin verdi.
İstiladan önceki tüm hayatı, sürekli bir güç arayışıdır. Özel Pereyaslavl, Yaroslav'ya uymadı, uzun zamandır ve inatla Novgorod'u iktidar için savaştı, zalim ve inatçılığı, başa çıkma eğilimi ve yargısız misilleme nedeniyle sürekli olarak isyana yol açtı. Sonunda, 1230'in başında. Hala Novgorod'da kuruldu, ancak kasaba halkının hoşlanmaması ve hazırlanan prensin sınırlı hakları onu daha çekici bir “masa” bulmaya itti. 1229'te Yaroslav, 1219'taki Vladimir Büyük Prensi olan kardeşi Yuri II'ye karşı bir komplo yaptı. Arsa ortaya çıkarıldı, ancak Yuri kendisini dış uzlaşma (23) ile sınırlandırarak kardeşini cezalandırmak istemiyordu - ya da istemiyordu. Ondan sonra, Yaroslav, 1236'te bile yakaladığı Kiev mücadelesinde yer aldı, ancak Chernigov Prensi'nin baskısı altında olan Mikhail, işgalden önce Suzdal'a gitmek ve Suzdal'a dönmek zorunda kaldı.
Chronicle bilmeceleri burada başlar: güneydeki Ipatiev Chronicle, Yaroslav'nın kuzeye ayrıldığını bildirir, V.N. Tatishchev bu konuda şöyle yazar: Kuzey kronikler sessizdir ve Yaroslav, Zalesskaya Rusya'ya yalnızca işgalden sonra 1238 baharında geri döndü. Ölen kardeşi Yuri'nin mirasını kabul etti, ölüleri Vladimir'e gömdü ve Büyük Dükalığı (24) üzerine oturdu. Tarihçilerin çoğu kuzey haberlerine (25) eğilimli, ancak V.N.Tatischev ve Ipatiev Chronicle'ın haklı olduğunu düşünüyorum. Yaroslav işgal sırasında Kuzey-Doğu Rusya’daydı.
İlk olarak, güneydeki kroniklerin Güney Rusya meseleleri hakkında Novgorod ve Suzdal meslektaşlarından daha bilgili olduğu açık. İkincisi, tam olarak Yaroslav’nın istila sırasında davranışını, Laurentian Chronicle’da düzenlemenin asıl amacı olduğunu düşündüm: Yu.V. Vasilko, 26'ta öldü ve kroniklerin düzenlenmesi sırasındaki Rostov prensliği, uzun zaman önce yağmalandı ve Moskova'ya bağlandı ve eski Rostov prensleri kimsenin işinde değildi. Üçüncüsü, Karamzin’in Yaroslav’nın Vladimir’den 1238’in ilkbaharında Vladimir’e gelmesinin versiyonunu destekleyenler bunun nasıl olabileceğini açıkça açıklayamıyorlar. Yaroslav, Vladimir'e güçlü bir emeklilikle geldi ve çok hızlı bir şekilde - öldürülen vatandaşların cesetleri hala gömülmediğinde. Moğol birlikleri Zalesie'ye giden bütün yollarda hareket ederken, uzak Kiev'den nasıl yapılabilir, bozkırda Torzhok'tan ayrılıyorlardı - belli değil. Aynı şekilde, kardeşinin Yuri'nin (1238) Yaroslav'ya - Kiev'e - Şehirden yardım için neden gönderildiği de belli değil. Açıkçası, Yaroslav çok daha yakındı ve Yuri kardeşinin güçlü kadrosunun büyük dük ordusunun toplanma yerine gidecek zamanı olacağını düşünüyordu.
Yaroslav Vsevolodovich, doğası gereği, kardeşine karşı komplo kurabiliyor, göçebe çekiyordu, çünkü Rusya'da yaygın bir uygulamaydı, olayların merkez üssündeydi ve savaştan zarar görmeyi başardı, takımı tuttu ve neredeyse bütün ailesini tuttu (sadece küçük oğlu Mikhail öldü, iyi bir askeri kaza olabilirdi). Vladimir'in girişindeki Yaroslav takımındaki Sit Yuri II kampındaki Volga ormanlarında şaşırtıcı ve hızlı bir şekilde bulmayı başaran düşmanın insan gücünü her zaman yok etmeye çalışan Moğollar, hiç dikkat etmediler. Daha sonra, Yaroslav, Batu Han'a Horde'ye giden ilk prens'dir ve ellerinden tüm Rusların (Kiev dahil) üzerinde büyük bir saltanat ... için bir etiket aldı. Batu’nun Rus prenslerine yalnızca kendi prensiplerine göre etiketler dağıttığını göz önüne alırsak, doğal olarak şu soru ortaya çıkıyor: Yaroslav neden böyle bir onura sahipti? Daniel Galitsky, Tatarlarla da savaşmadı, ama Avrupa'nın dört bir yanından koştu, ancak yalnızca Galiçya-Volyn prensliği ona "verdi" ve Yaroslav, Tüm Rusya'nın Büyük Dükü oldu. Görünüşe göre fatihlere yapılan büyük hizmetler için.
Büyük Dük Yuri II 'nin bir istilayı bastırma eylemlerini analiz edersek, bu değerlerin niteliği netleşir.
Tarihçiler, prensi çeşitli hareketlerle suçluyorlar: Ryazan halkına da yardım etmediler ve işgal için hazır değildi, yanlış hesapladı ve feodal gurur “kendini lanetlemek istedi” (28) gösterdi. Dışarıdan, Yuri II'nin eylemleri aslında bir istila tarafından şaşırıp kalmış, ne olduğu hakkında net bir fikre sahip olmayan bir adamın hatalarına benziyor. Askerleri toplamakta ya da etkili bir şekilde elden çıkarmakta başarısız olmuş, damarları - Ryazan prensleri - yardımsız öldü, Ryazan hattına gönderilen en iyi kuvvetler, başkent kısa bir saldırıdan sonra başkenti olan Kolomna'nın altına düştü ve Volga'yı yeni güçler toplamak için Volga'dan terk etti. , vakti olmadı ve Şehri görmeden öldü. Bununla birlikte, problem şu ki Yuri II yaklaşmakta olan tehdidin farkındaydı ve tamamen silahlı olarak karşılaşmak için yeterli zamana sahipti.
1237'taki Moğolların işgali, Rus prensleri için hiç ani değildi. Yu.A. Limonov'un belirttiği gibi “muhtemelen Vladimir ve Vladimir-Suzdal toprakları Avrupa'nın en bilgili bölgeleri arasındaydı”. "Toprak" altında, açıkçası, prens anlamak için gerekli, ancak ifade kesinlikle adil. Suzdal kronikleri, Moğolların ilerlemesinin tüm aşamalarını Rusya sınırlarına kadar kaydettiler: 1229 kampanyasının 1232 işgali Kalku ve son olarak, bize ulaşmayan listelerden istinaden Volga Bulgaria 1236'in V.N.Tatischev'in yenilgisine uğradıklarını yazdı. Rusya'da "ve onlara bir yer vermelerini istedi. Prens Büyük Yuri Velmy buna sevindi ve Volga yakınlarındaki şehirlere ve diğerlerine ayrılmalarını emretti. ” Kaçaklardan, prens, Polovtsi ve diğer göçebe kabilelerin önceki hareketlerini çok aşan tehdit ölçeği hakkında kapsamlı bilgi alabiliyordu - devletin yıkılmasıyla ilgiliydi.
Ancak emrimizde doğrudan Yuri II'nin her şeyi bildiğini - işgalin beklenen zamanına kadar - belirten daha önemli bir kaynak var. 1235 ve 1237’te Macar keşiş Julian, "Büyük Macaristan" ı aramak için doğuya yaptığı yolculuklarda Vladimir-Suzdal Beyliği'ni ziyaret etti. Beyliğin başkentindeydi, Büyük Dük Yuri ile bir araya geldi, Moğol elçilerini, Tatarlardan gelen mültecileri, Moğol bölümleriyle bozkırda karşıladı. Onun bilgisi büyük ilgi görüyor. Julian, kışın 1237’in, yani işgalden neredeyse bir yıl önce - Moğollar zaten Rusya’ya saldırmaya hazırlanıyorlardı ve Ruslar bunu biliyordu. “Ama şimdi (1237 - D.Ch. kışın), Rusya sınırında olmakla, Batı ülkesine giden bütün ordunun dört bölüme ayrıldığının gerçek gerçeğini öğrendik. Doğu sınırından Rusya sınırındaki Ethil nehrinin bir kısmı Suzdal'a yaklaştı. Güney yönündeki diğer kısım zaten bir başka Rus prensliği olan Ryazan sınırlarına saldırdı. Üçüncü kısım, Don Nehri'ne, Voronej Kalesi'ne ve ayrıca Rusların prensliğine karşı durdu. Onlar, Rusların kendileri olarak, önlerinden kaçan Macarlar ve Bulgarlar, bize teslim edildiler, yeryüzünü beklediler, nehirleri ve bataklıklarını gelecek kış başlarında donmak üzere beklediler, bundan sonra tüm Tatarların Rusya'nın tamamını, bütün Rusya ülkesini kolayca ezeceklerini ”(29) . Bu mesajın değeri açıktır, çünkü Rus prenslerinin sadece tehdidin ölçeğinin değil, aynı zamanda işgalin beklenen zamanlamasının da - kışın - farkında olduğunu gösteriyor. Moğolların, Rusya'nın sınırları üzerindeki - Voronej bölgesinde - uzun süre ayakta durduğuna, Batu Han kampını barındıran kalenin adı gibi, Rus kroniklerinin büyük çoğunluğunun kaydedildiğine dikkat edilmelidir.
Latince transkripsiyonda, Julian Ovcheruch, Orgenhusin'dir - Onuz (Onuzla, Nozla) Rus kronikleri. Voronezh arkeoloğu G. Belorybkin’in son dönemlerinde yapılan kazılar, hem Don, Voronezh ve Sura’nın üst bölgelerinde sınır prensiplerinin varlığının hem de 1237 g (30) 'daki Moğollar’ın yenilgisini doğruladı. Julian, Büyük Dük Yuri II'nin Tatarların planlarını bildiğini ve savaşa hazırlandığını doğrudan belirttir. Şöyle yazıyor: “Birçoğu inançlı geçiyor ve Suzdal prensi sözlü olarak Macar kralına, Tatarların, gece ve gündüz, Macar Hristiyanları'nın krallığını nasıl ele geçireceğini ve ele geçirdiğini anlattı. Onlar, diyorlar ki, Roma'nın fethine gitmek ve daha ileri gitmek niyetinde. Bu nedenle, o (Khan Batu - D.Ch.) Macar kralına elçiler gönderdi. Suzdal topraklarında sürerken, Suzdal Prensi tarafından yakalandılar ve mektup onlardan aldı; Hatta elçileri bana verileri veren uydularla gördüm ”(31). Yukarıdaki pasajdan, Yuri’nin Avrupalıları diplomatik olarak etkileme çabaları açıktır, ancak bizim için Rus prensin farkındalığının yalnızca Moğolların operasyonel planları ile ilgili değil (kışın Rusya’ya saldırmak için), aynı zamanda daha da stratejik saldırılarının yönü (Macaristan’ın gerçeğe tam olarak karşılık geldiği) hakkında olması daha önemlidir. . İkincisi, Batu’nun büyükelçilerinin onun tarafından tutuklanması, bir savaş devletinin ilanı anlamına geliyordu. Ve genellikle Ortaçağ'da bile savaşa hazırlanırlar.
Moğolistan'ın Rusya Büyükelçiliği tarihi çok belirsiz bir şekilde korunmuştur, ancak konumuz için kilit öneme sahip olmasına rağmen: belki de şu anda Rusya'nın kaderinin kararlaştırıldığı, yalnızca Ryazan prensleri ve Suzdal Yuri II ile değil, Yaroslav Vsevolodovich ile de müzakereler yapıldı. “Ryazan Harabesi Batu Masalı”, “Elçiler, Rezana'ya Büyük Dük Yury Ingorievich Rezansky'ye gönderildi, her şey için tişörtler istedi: Prensler ve her türlü insanda” Ryazan'da toplanan Ryazan, Murom ve Przemsky prensleri konseyi, Moğollarla savaşmak için kesin bir karara varmamıştı - Moğol büyükelçilerinin Suzdal'a gitmelerine izin verildi ve Ryazan prensi Fedor Yuryevich'in oğlu elçiliklerle Batiye'ye gönderildi. »(32). Julian hariç, Vladimir'deki Moğol Büyükelçiliği hakkındaki bilgiler, Lavrentyev Chronicle'deki Yuri Vsevolodovich'in vazifesinde saklı tutulur: “tanrısız Tatarlar, serbest bırakıldı, yetenekli, elçilerine güle güle gönderdi - onun gibi bile, kan emici, yanıltıcı. (33).
Kulikovo savaşının çağının kroniklerinin vicdanına ilişkin Tatar'lara dayanmak için Yuri'nin isteksizliğini bırakalım: Yury'nin büyükelçileri “onlara vererek” ifadesini serbest bıraktı. Voronej Nehri üzerindeki Moğolların uzun süre kaldıkları süre zarfında elçilerin gönderilmesiyle ilgili bilgiler Suzdal, Tver, Nikon ve Novgorod First Chronicles (34) 'da muhafaza edildi. Birincisi, Ryazan ve Çernigiv topraklarının sınırında duran Batu-Khan ve Subudai'nin kuzey sınırın “temyiz edilmesi”, kararlaştırılması ve aynı zamanda imparatorluğa bağlı olarak Kuzey-Doğu Rusya'nın olası barışçıl tanıma müzakereleri şeklinde karar verdikleri izlenimini edinmiştir. Moğollar tarafından algılanan Çin dünya görüşü, "Göksel" ve marjinal mülkler arasındaki eşitliği ve bağımlılığın tanınmasıyla ilgili gereklilikleri ortadan kaldırdığı için Büyük Dük Vladimir'i kabul etmek zordu. Bununla birlikte, Yuri II tavizler verdi, çok sadık davrandı ve Moğolların derhal vassalage tanımak için örtülü bir reddedilmesi durumunda bile ana hedeflerine (Çernigov, Kiev, Macaristan) yöneleceği göz ardı edilemez. Fakat, görünüşe göre, düşmanın içinden ayrışması üzerine yapılan çalışmalar daha avantajlı bir çözüm getirdi: yerel müttefikleri destekleyerek saldırmak. Belli bir noktaya kadar Moğollar ellerini bağlamadılar, herhangi bir karar alma fırsatını bırakırken, aynı zamanda müzakere ederken, Rus prenslerine savaştan kaçınma ve güçlerinin birleşmesini engelleme umuduyla ilham verdiler. Kış ne zaman kış 1237-1238. Zalesskaya Rus'un derinliklerine uygun yollar açarak nehirleri zincirlediler, saldırının, bağlantının kesildiğini, iç sabotajla felç edildiğini ve müttefiklerden gelen rehberleri ve yiyecekleri beklediklerini söylediler.
Ancak bu şekilde, Tatarların tüm planlarını iyi bilen Yuri II'nin neden şaşkınlığa uğradığı açıklanabilir. Görüşmelerin kendisinin Vladimir Rusya'nın bütün güçlerini Oka savaşı için yoğunlaştırmasını engellemesi pek mümkün olmamakla birlikte, Yaroslav Vsevolodovich ve destekçilerinin Büyük Dük'ün çabalarını sabote etmeleri için mükemmel bir bahanediler. Sonuç olarak, düşman Rusya'ya koştuğunda, II. Yuri askerleri birleştirildi.
Sonuçlar iyi bilinmektedir: Ryazan'ın kahramanca ölümü, Kolomna'nın mutsuz savaşı, Büyük Dük'ün Volga dışındaki başkentten uçması ve Vladimir'in ele geçirilmesi. Bununla birlikte, Yuri II ve komutanının bu en zor durumdaki yetenekli eylemlerine dikkat edilmelidir: mevcut tüm güçler Oka, Kolomna'da atıldı, geleneksel olarak ve Tatar ordularının toplanmasının gelecek yüzyıl sınırında, başkent savunma için hazırlandı, görkemli aileyi terk etti ve Prens, Trans-Volga ormanlarının yeni güçler toplaması için ayrılıyor - XIV. yüzyıllarda böyle olacaklar. Benzer bir durumda hareket eden Moskova, Prens ve Korkunç İvan'ı ele geçirir. Beklenmedik bir şekilde Rus askeri liderleri için, yalnızca Moğolların eski Rus kalelerini kolayca alma yeteneğinin ve - Yaroslav Vsevolodovich'in rehberleri tarafından tanınan bir ormanda hızlı bir şekilde ilerleyebildikleri görülüyordu.
Yine de, Yuri II, ekiplerle birlikte kurtarmaya gelmek için kardeşlerine verdiği itirazın kanıtladığı gibi, direniş örgütlemeyi umut etmeye devam etti. Görünüşe göre, arsa açıklanmadı. Fakat Yaroslav elbette gelmedi. Onun yerine, Burundi'nin Tatarları beklenmedik bir şekilde Şehirdeki kampa geldiler ve Büyük Dük öldü, hatta alay oluşturmak için zamanları olmadı. Şehirdeki ormanlar yoğundur, geçilmezdir, Yuri kampı küçüktür, neredeyse birkaç bin kişiden fazla değildir, çünkü sadece Ivan Susanin'in hikayesi böyle bir çalılıkta orduna kaybolabilir. XII. Yüzyılda. Varoşlarda internete karşı yapılan savaşta Rus prenslerinin birliklerini kaybetti. Tatarların şefleri olmadan, Yuri II'nin birliklerinin yenilgisini yıldırımdan gerçekleştiremediklerine inanıyorum. İlginçtir ki, Rus Ortaçağ'ın tarihçiliğindeki otoritesinin yayılmasına çok ihtiyaç duymadığı M.P. Priselkov, Yuri'nin kendi halkı tarafından öldürüldüğüne inanıyordu. Büyük olasılıkla haklıydı ve bu, Novgorod Birinci Chronicle'ın puslu ifadesini açıklıyor: “Tanrı nasıl bittiğini bilir: çoğu onun hakkında daha fazla konuşur.”
Rusya halkından müttefiklerin yardımı olmadan, 1237-1238 yıllarında Rusya genelinde Batu ve Subuday ordusunun hızlı baskınını açıklamak mümkün değildir.
Kışın Moskova bölgesine giden herhangi biri, ormandaki otoyolların dışında ve tarlada, her adımda yarım metreye kadar düştüğünü bilir. Sadece birisinin veya kayakın üzerinde kalan birkaç yol boyunca hareket edebilirsiniz. Moğol atlarının tüm bu iddiasızlığıyla, Przhevalsky atı bile Rus kenarlarındaki çimleri kar altından kazamaz, yıl boyunca çimlere kullanılır. Rüzgarın kar örtüsünü süpürdüğü Moğol bozkırlarının doğal koşulları ve kar bile hiçbir zaman fazla düşmez ve Rus ormanları çok farklıdır. Bu nedenle, modern bilim tarafından tanınan 30-60 bin savaşçıdaki (90-180 bin at) savaşçı sayısının sınırları dahilinde kalsa bile, göçebelerin yabancı bir ormanda tanıdık bir ülkede nasıl hareket edebildiklerini ve açlıktan ölemediklerini anlamak gerekir.
O zaman Rusya neydi? Dinyeper ve üst Volga havzalarının engin genişliğinde - 5-7 milyon nüfus (35). En büyük şehir - Kiev - 50 hakkında binlerce sakin. % 90'in üzerindeki üç yüz tanınmış antik Rus kentinden 1'tan daha küçük nüfuslu binlerce kişi (36) var. Kuzey-Doğu Rusya'nın nüfus yoğunluğu, 3 nüfusunu aşmadı. XV. yüzyılda bile kilometrekare başına; Köylerin% 70'i, 1-3 olarak adlandırılır, kışın tamamen doğal bir varlığa (37) geçiş yapar, ancak en fazla beş metre yarısı. Yemlik yetersizliği, azami canlı hayvan sayısını kesmesi, sonbaharda yalnızca çalışan sığırlar ve üreticiler bırakması nedeniyle, ilkbaharda zorlukla hayatta kalanlar nedeniyle, oldukça zayıf yaşadılar. Prens Muhafızları - ülkenin içerebileceği kalıcı askeri oluşumlar - akademisyen B.A.Rybakov'a göre, genellikle Rusya genelinde her kademedeki (3000) yaklaşık 38 patriği olan birkaç yüz askerden oluşuyordu. Yiyecek ve özellikle bu koşullarda yem vermek 30-60-ti bin ordusu - son derece zor bir görev, Moğol komutanlarının tüm plan ve kararlarına düşmanın eylemlerinden çok daha büyük ölçüde hakimdir. Nitekim, 1238 baharında Steppe'ye çekilirken Tatarlar tarafından yakalanan Serensk'te T. Nikolskaya'nın kazıları, tahıl rezervlerinin aranmasının ve ele geçirilmesinin fatihlerin en üst hedefleri arasında olduğunu göstermektedir (39). Sorunun çözümünün, geleneksel Moğolistan'ın yerel halktan kendi taraflarına müttefikleri bulma ve cezbetme pratiğinden kaynaklandığını düşünüyorum.
Yaroslav Vsevolodovich ile olan birlik, Moğolların yalnızca Rus direnişinden kaynaklanan çöküş sorununu çözmesini değil, yabancı bir ülkede rehberlik etmek ve yiyecek ve yem sağlamakla yetinmediğini, ayrıca 250 için yıllarca Rus tarihçilerinin aklını işgal ettiği Novgorod'daki Tatarların geri çekilmesinin gizemini de açıkladı. Moğolların dostane bir prensi tarafından yönetilen Novgorod'a gitmeye gerek yoktu. Görünüşe göre, babasını Novgorod'da değiştiren Alexander Yaroslavich, işgali sırasında Polotsk prensesi Bryachyslavna (40) ile evlendiği için Ignach-Cross'a geçen göçmenler için endişelenmedi.
Moğolların Yaroslav ile birlikteliği kavramı ve Tatarların Kuzey-Doğu Rusya'dan geri çekilme problemi ışığında da kolayca çözülmektedir. Göçebelerin baskınları hızlıydı ve Yuri II'nin (5 March 1238) yenilgisinden ve ölümünden hemen sonra tüm Tatar birlikleri ülkeyi terk etmek için toplanmaya başladı. Ne de olsa, kampanyanın amacı - Yaroslav’ı iktidara getirmek - başarıldı. Torzhok bu sırada Batu'yu kuşattığından beri, fatih ordusunun buluşma yeri haline geldi. Buradan, Moğollar, gelenekçi tarihçilerin söylediği gibi “baskın” ile değil, yiyecek ve yem arayışı ile ilgili dağınık sapmalarla hareket ederek bozkırlara çekildiler. Batu'nun Kozelsk yakınlarında sıkışıp kalması, ilkbaharda çözülme tuzağına ve kentin güçlü bir şekilde tahkim edilmiş doğasına düşmesi; Çamur kurur kurmaz, Kadan ve Fırtına Tumeny'i Bozkır'dan geldi ve üç gün içinde Kozelsk alındı. Dekolmanların hareketi tutarlı olsaydı bu gerçekleşemezdi.
Buna göre, işgalin sonuçları çok azdı: Moğollar yürüyüş sırasında geleneksel olarak üç büyük şehri (Ryazan, Vladimir ve Suzdal) aldı ve Zalesskaya Rusya'da mevcut olan 14-50'ten 70 şehirleri toplamda idi. Batu'nun Rusya'nın korkunç harabesi hakkındaki abartılı fikirleri, en zayıf eleştiriye dayanmıyor: işgalin sonuçlarının konusu, D. Peskov'un çalışmasında ayrıntılı olarak ele alındı, ancak, kentin, ilk dönemden başlarında, kentin ilk dönemine kadar RIVan'ın ilk döneminin başkenti olarak kaldığı Efsanenin çalışmasına değindi. Rusya Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü Müdürü Nikolai Makarov, 13. yüzyılın ikinci yarısında birçok kentin gelişimini kutladı (Tver, Moskova, Kolomna, Volgda, Veliky Ustyug, Nizhny Novgorod, Ryazan Pereyaslavl, Gorodets, Serensk), işgalcilerin onuruna, Torino'nun işgalinden sonra, Torino'nun işgalinden sonra, Torino'nun işgalinden sonra Beloozero) ve Beloozero ve Rostov'un düşüşü, hiçbir şekilde bu şehirler için mevcut olmayan Moğol yenilgisi ile bağlantılı değildir (41).
Geleneksel mitlerin "Batu pogrom" hakkındaki tutarsızlığının bir başka örneği de Kiev'in kaderidir. 1990-x iş VI ortaya çıktı. Rus, Plano Carpini ve Kiev ile ilgili haberlerin en önemli bölümünün yanlış olduğunu kanıtlayan Stavisky, paralel olarak kentin durumunu gösteren arkeolojik verilere dayanan G.Yu.Vakin. Bir dizi kompleksin afet izleri ve yılın 1240'inin tahribi olarak yorumlanmasının dengesiz zeminlere (42) dayandığı ortaya çıktı. Reddedilme olmadı, ancak XIII. Yüzyılın Rusya tarihinin önde gelen uzmanları, “harabelerde kalan ve ancak iki yüz evi zorlayan” Kiev hakkındaki hükümleri tekrarlamaya devam ediyor (43). Kanımca, bu "canavarca istila" nın geleneksel versiyonunu reddetmek ve Moğol kampanyasını büyük bir iç savaştan daha yıkıcı olmayacak şekilde değerlendirmek için yeterli bir neden.
Moğol istilasının değerini en aza indirgemek 1237-1238 feodal çekişme ve önemsiz baskınlar seviyesine doğru yazışması, “M.K.S.” (Moksha, Mordovyalılar) kentinin kuşatılması ve bozkırlardaki Polovtsy'ye karşı operasyonların Rusya aleyhindeki kampanyalara atıfta bulunmadıklarından çok daha fazla yer aldığı Doğu kroniklerinin metinlerinde yazışmalarını bulur.
Yaroslav’nın Batu ile olan birliğinin sürümü, Batı kronikçilerin, Polonya ve Macaristan’ı işgal eden Tatar ordusunda çok sayıda Rus’un varlığına ilişkin raporlarını açıklamayı mümkün kılıyor.
Birçok kaynağa göre Moğolların fethedilen halklar arasında yaygın olarak yardımcı askerler toplaması. Macar keşiş Julian, “Bütün fethedilen krallıklarda, bir gün herhangi bir direniş sunabileceklerinden korkanlara ilham veren prensleri ve soyluları hemen öldürürler. Savaşa uygun savaşçılar ve köylüler silahlı ve kendi isteklerine karşı kendilerinin önünde savaşa gönderiyorlar ”(44). Julian sadece seyahat eden Tatarlar ve mültecilerle bir araya geldi; Moğol imparatorluğunu ziyaret eden Guillaume Rubruk, Mordovyalılar örneği hakkında daha doğru bir açıklama yaptı: “Kuzeyde iki tür insanın yaşadığı devasa ormanlar var, yani: Moksel, yasaları olmayan, saf paganlar. Şehirleri yok ama ormandaki küçük kulübelerde yaşıyorlar. Egemenleri ve halkın çoğu Almanya'da öldürüldü. Almanya'ya katılmadan önce onları yanlarında götüren Tatarlardı ”(45). Rashid ad-Din, Batu’nun ordusundaki Polovtsyalı müfrezeler hakkında da aynı şeyi yazıyor: “Bayan ve Djik’in yerel liderleri geldi, [Moğol] prenslerine boyun eğdirildi” (46).
Dolayısıyla, boyun eğdirilmiş halklardan toplanan yardımcı birimler, fatihlerin yanına giden yerel prensler tarafından yönetildi. Bu mantıklı ve Romalılardan yirminci yüzyıla kadar, her zaman diğer uluslarda benzer bir uygulamaya tekabül ediyor.
Macaristan'ı işgal eden istilacıların ordusunda çok sayıda Rus’un belirtisi, “Tartars” olarak adlandırılsa da, ordularında birçoklarının sahte Hristiyan ve komando olduğunu (yani, Ortodoks ve Polovtsy - D.Ch.) ”(47). Biraz daha, Matthew, “Fransiskanların başı olan, Köln'deki başı“ Kardeş G. ”mektubunu daha da net bir şekilde söyler:“ sayıları günden güne artar ve muzaffer olan ve kendilerini haydut eden barışçıl insanlar, yani paganların, sapkınların ve sahte Hıristiyanların çokluğu. , savaşçılarına dön. " Rashid-ad-Din de aynı şeyi yazıyor: “Son zamanlarda bunu arttıran Rus birlikleri, Çerkesler, Kıpçaklar, Madjars ve bunlara bağlı diğerleri” (48).
Elbette, Rusların önemsiz bir kısmı, Güney-Batı Rusya'daki Batu Bolkhov prensleri tarafından orduya verilebilirdi, ancak gıda arzındaki fetihçilerle işbirliğini bildiren Ipatiev Chronicle, askeri birimlere hiçbir şey rapor etmedi. Wake’in bu küçük yöneticileri de Batılı kaynaklar tarafından söylenen sayısız aksaklığı açığa çıkaramadı.
Sonuç: Yardımcı Rus birlikleri Moğollar tarafından kendisine gönderilen Müttefik Rus prensinden alınmıştı. Özellikle, Yaroslav Vsevolodovich'ten. Ve bunun için Baty ona tüm Rusya'ya Grand Duke etiketi verdi ...
Rus birliklerinin Moğollar için gerekliliği ve önemi, 1240'in sonbaharının sonlarında işgalcilerin ana güçlerinin, Mengu ve Guyuk birliklerinin Moğolistan'a (49) çekilmesinin, Ogedey-kagan'ın emri ile gerçekleştirildiğini ve Batı'ya devam eden saldırının Juchi ve Subudai güçleri tarafından gerçekleştirildiğini açıklıyor. Bahadar. Bu güçler küçüktü ve Rusya’ya tazminat ödemeden Moğolların Avrupa'da güvenebileceği bir şey yoktu. Daha sonra - Batu, Munch ve Kubilai'nin altında - Rus birlikleri Altınordu ordularında ve Çin'in fethinde yaygın olarak kullanıldı. Benzer şekilde, Bağdat’taki Hulagu’ya karşı ve Filistin’e daha fazla devam eden kampanya sırasında Ermeni ve Gürcü birlikleri Moğolların yanında savaştı. Dolayısıyla, 1241’teki Batu’nun uygulanmasında olağanüstü hiçbir şey yoktu.
Moğolların daha sonraki davranışları, sanki "fethedilen" Kuzeydoğu Rusya'yı unutmuşlar ve Batı'ya, 1239-1242 için yeterince güçlü güçlere sahip olan Yaroslav Vsevolodovich'den korkmadan yürüdü. Litvanya ve Teutonik Düzen ile savaşmak ve oğlu İskender'e İsveçliler ve Almanlar üzerindeki ünlü zaferlerini kazanmaları için yardım etmek. Sadece Litvanyalılara karşı değil, aynı zamanda Güney Rusya'ya da - Çernigov'a karşı - yürüyüş yapan 1239'taki Yaroslav'nın eylemleri, basit bir şekilde Moğollara müttefik bir görevin yerine getirilmesi olarak görünüyor. Chronicle çok açık: Chernigov ve Pereyaslavl Moğolları'nın yenilgisine dair hikayenin yanında, Yaroslav’nın kampanyası sessizce rapor edildi; bu sırada “Dolu Kamenetz’i aldı ve Prenses Mikhailov’u birçok insanla birlikte kendi ısırıklarına getirdi” (50).
Vladimir Prensi, Rusya'nın güneyindeki Moğol istilasının ortasında Kamenets'e nasıl ve niçin son bulabildi? Alevlerle kucaklaştı - tarihçiler düşünmemeyi tercih ediyorlar. Ne de olsa, Zalesia'dan binlerce kilometre uzaklıktaki Yaroslav savaşı, Çenga tarafından sunulan Tatar barışını ve teslimiyetini kabul etmeyi reddeden Chernigovlu Kiev Prensi Mihail'e karşıydı. Bildiğim kadarıyla, bunu düşünen Rus tarihçi Alexander Zhuravel, Yaroslav’nın Tatar’ların doğrudan emrini yerine getirdiği ve idarecisi olarak hareket ettiği sonucuna varmıştı. Sonuç ilginçtir ve bütünüyle verilmesini hak eder: “Elbette, Yaroslav'nın Moğolların iradesine göre hareket ettiğini gösteren doğrudan bir kanıt yoktur, ancak varsayılması oldukça mümkündür. Her halükarda, Yaroslav Mihayloviç'in karısının yakalanmasının zulüm sonucu değil, algılaması zordur, A.A. Gorsky. Bu arada Nikon Chronicle, Mikhail'in Kiev'den kaçtıktan sonra doğrudan “Gnasha'nın Tatarov'dan korktuğunu ve onu anlamadığını ve çok fazla tutukladığını belirten Mengukak ide'yi Batu kralıyla” olarak bildirdi. Ve eğer öyleyse, Yaroslav, Mikhail'in kaçmak zorunda kaldığı “Tatar” lardan biri değil miydi?
“Rus topraklarının imhası hakkındaki sözün” bilinmeyen bir yazarının o kadar garip olduğu, Yaroslav'nın “şimdiki” olarak adlandırdığı görgü kurallarının açıkça ihlal edildiği ve savaşta ölen erkek kardeşi Yury'nin “Vladimir Prensi”, Yaroslav'yı meşru Vladimir olarak tanımadığını vurgulamak istediği için mi? Prens? Ve bu nedenle bize gelen “Word” metninin “şimdiki” Yaroslav ve Yuri hakkındaki sözleriyle sona ermesi söz konusu değil, yazarın “mevcut” Yaroslav'ın gerçek eylemleriyle ilgili söylediği bir sonraki şey nedir? Gelecek 350 yıllarında Vladimir ve ardından Moskova Rus'u yöneten hanedanın kurucusu hakkındaki gerçek, iktidarda olanlar için son derece elverişsizdi… ”(51).
Daha da ilginç olanı, 1241-1242'in olayları. esas olarak babası Vladimir-Suzdal'ın babası Babası Yaroslav Vsevolodovich ve Paydar'ın Tatar birliklerinden oluşan Rus birlikleri, Buz Savaşı'nda ve Lygnitsa'nın altında Teutonik Düzen'in iki müfrezesini yendiğinde. Bunu uyumlu ve müttefik bir eylem olarak görmemek - örneğin, A. Gorsky (52) yaptığı gibi - yalnızca bir şey görmek istemeyebilir. Özellikle de sadece yardımcı Rus-Polonyalı askerlerin Lignitsa yakınlarındaki Almanlar ve Polonyalılarla savaştığını düşündüğünüzde. Bu, Paris Matthew'in mesajını tutarlı bir şekilde açıklamayı mümkün kılan tek varsayımdır. Moğol ordusunun Çek Cumhuriyeti'nde, Olomouc yakınlarındaki Moğolların komutasındaki İngiliz tapınağı Peter 53'in yakalanmaya devam etmesi. Dmitry Peskov'un belirttiği gibi, “Bu mesajın gerçekliği, saçma görünmesi nedeniyle tarih yazımında pek düşünülmedi. Nitekim, ne Cengiz Han’ın “Yasası” ne de, Rashid-Ad-Din’de yansıtıldığı gibi, savaş kurallarının geliştirilmesi Moğol askerlerinin uygun bir uzaylıya hükmetme düşüncesine izin vermez. Bununla birlikte, Paris’li Matthew’ün mesajını, Rus kroniklerinin haberleriyle ilişkilendirerek, Rusları Moğol ordusuna ve Rashid-ad-Din’e askere alma pratiğini belirten, karışık Polovtsian-Rus-Mordovya ordusunun Olmutz’a göre yönetildiğine göre tamamen kabul edilebilir bir hipotez elde ettik. (Ve bilincimizin artık şiddetli bir şekilde, aynı anda iki Teutonik birlikle savaşan iki Rus askerinin resmine karşı protesto göstermediğine dikkat edin) ”(54).
Yaroslav Vsevolodovich ve Alexander Nevsky'nin, 1242'tan sonra Moğollarla olan işbirliği, kimseye itiraz edilmedi. Ancak, sadece L.N. Gumilev, Batı kampanyasının tamamlanmasından sonra, Rus prenslerinin Batu ile ittifakındaki rollerinin değiştiğine dikkat çekti - Batu, Rus prenslerine yardım etmekle daha fazla ilgilendi. Rusya aleyhindeki kampanya sırasında bile, büyük Han oğlu Ugedei, Guyuk ile kavga etti. Batu'nun bahsinin bahsine atıfta bulunduğunu belirten “gizli bir hikaye” bunu şöyle ifade ediyor: Bir şölende, Batu, kampanyadaki kıdemli olarak ilk kaseyi yükselttiğinde, Sturme Guyuk ona kızdı. Bury, “Bizimle birlikte tırmanan tüm Batu'lardan önce bardağı içmeye nasıl cüret edersiniz? Topuğu silerek ovalamak ve eşit şekilde tırmanan bu sakallı kadınların ayaklarını damgalamak gerekirdi! ” Guyuk da arkadaşının gerisinde kalmadı: “Hadi, bu kadınların göğüslerine odun toplayabildik, yaylarla donandık! Onlara sorun! ”(55). Batu'nun Büyük Han'a yaptığı şikayet Guyuk'un kampanyadan geri çağrılmasına neden oldu; Bu onun için çok başarılı olduğu ortaya çıktı, çünkü 1241'in sonunda, Bay Ogedei öldü ve imparatorlukta başarı hakkı mücadelesi Moğolistan'da başladı. Batu Macaristan'da savaşırken, Guyuk tahtın ana yarışmacısı oldu ve daha sonra 1246'te büyük bir han seçildi. Batu ile olan ilişkileri o kadar kötüydü ki, ikincisi, Cengiz Han yasalarına rağmen, tüm prenslerin yeni bir büyük han seçerek kurultay'a katılmaya mecbur kalması için anavatanına dönmeye cesaret edemedi. 1248’te, Bay Guyuk yeniden uyuşuk bir kuzenine karşı savaşa girdi, ancak birdenbire Samarkand bölgesinde öldü.
Doğal olarak, 1242-1248 içinde. hiç kimse böyle bir olay dönüşümü öngöremezdi, ama gerçek Batu - Khan ve Ulus Juchi arasındaki - imparatorluğun geri kalanıyla yüzleşmek oldu. Moğol kuvvetlerinin uygun oranı radikal bir şekilde Batu lehine değildi: Guyuk emperyal ordusunun geri kalanını korurken sadece 4000 Moğol savaşçıları vardı. Böyle bir durumda, bağımlı Rus prenslerinin desteği Batu için son derece gerekliydi; Batı kampanyasından Bozkır'a geri dönerek Volga bölgesine yerleşti ve tüm Rus prenslerini Kulübeye çağırdı, hepsini nezaketle ve cömertçe etiketleri kendi topraklarına dağıttı. 1240-1245'taki Mikhail Chernigovsky bile istisna değildi. Tatarlara karşı bir haçlı sefer ilan ederek Moğollardan Lyon'a, Kilise Konseyi'ne katıldığı Lyon'a kaçtı. Ancak Plano Karpini'ye göre, Chernigov prensin boyun eğme törenlerini yapma konusundaki isteksizliği, hanı kızdırdı ve eski Moğol muhalifi (Mikhail, Kalka savaşına katıldı) öldürüldü (56).
Rus prensleri rollerin değişimini hemen hissetti ve Tatarlarla çok bağımsız davrandı. 1256-1257'ten önce Rusya Moğollara düzenli bir haraç ödememiş, kendilerini bir defalık tazminat ve hediyelerle sınırlandırmış. Daniil Galitsky, Andrei Yaroslavich ve Alexander Nevsky, Khan Berke’nin Altınordu tahtına çıkmadan önce, Horde’ye gitmeyi ya da eylemlerini Hanlarla koordine etmeyi düşünmeden tamamen bağımsız davrandılar. Bozkırdaki kriz sona erdiğinde, Moğollar, 1252'ten 1257'e gitmek zorunda kaldı. aslında Rusya'yı yeniden fethetmek.
1242-1251 olayları Moğol İmparatorluğu’nda, Yaroslav’nın Rusya’daki komplolarına benziyordu: bu, yalnızca Guyuk’un Batu’ya karşı başlattığı kampanya ile başladığında açıkça ortaya çıkan gizli bir güç mücadelesiydi. Temelde gizli muhalefet, komplolar ve zehirlenmeler şeklinde yapıldı; Karakurum'daki halının altındaki bu mücadelenin bölümlerinden birinde, Guyuk'un teki Turakina tarafından zehirlenen Kiev ve All Russia'nın müttefiki Batu büyük Dükü Yaroslav Vsevolodovich öldürüldü. Vladimir, Toprak Yasasına göre, Yaroslav'nın küçük kardeşi Svyatoslav Vsevolodovich iktidara geldi. Ancak Moğollar bunu onaylamadı ve Yaroslav, Alexander Nevsky ve Andrey oğullarını Karakorum'a çağırdıktan sonra Rusya üzerindeki güçlerini aralarında paylaştılar. Andrew büyük Vladimir hükümdarlığı, İskender - Kiev ve Tüm Rusya Büyük Dük unvanını aldı. Fakat yıkılmış Kiev'e gitmedi ve mülkiyeti boş olmadan çok az anlamı vardı.
Ve Rusya'da, yerli tarihçiler tarafından geleneksel olarak bastırılan yeni bir şaşırtıcı hikaye başlıyor. Ağabeyi - ve büyük dük - ama güçsüz olarak İskender birkaç yıl boyunca ülke çapında “kısrak kuyruğunu dikmemiş olma” konumunda sallandı, görüşlerinden biri huzursuzluk ve hoşnutsuzluğun başlangıcını gösteriyordu. Genç - Andrei, Vladimir Büyük Dükü, Daniel Galitsky ile anlaşarak, Tatarlara karşı bir komplo düzenlediğinde, İskender Horde'a gitti ve kardeşi hakkında bilgi verdi. Sonuç, ANNasonov'un Rusya'ya karşı Moğol-Tatar yönetiminin gerçek başlangıcı olduğunu düşündüğü Nevruy'un (1252) cezalandırıcı seferiydi. Çoğu gelenekçi tarihçi, Nevruy istilasındaki Alexander Nevsky'nin suçunu şiddetle reddetmektedir. Fakat onların arasında bariz olanları itiraf edenler var. VL Egorov şöyle yazıyor: “Aslında İskender’in Horde’a olan yolculuğu, meşhur Rus sivil çatışmasının devamıydı, ancak bu sefer Moğolistan’ın silah. Bu eylemi beklenmedik ve büyük bir savaşçının değersiz olarak görebiliriz, ancak çağla uyumluydu ve o zaman iktidar feodal mücadelesinde (57) oldukça doğal olarak algılanıyordu. J. Fennel ayrıca İskender'in kardeşine (58) ihanet ettiğini açıkça belirtti.
Bununla birlikte, Nevsky'nin kendisi aksini düşünebilirdi: Andrei ve Daniel, Moğolistan'daki huzursuzluğun sona erdiği ve Batu Munk'un bir arkadaşı büyük hanım tahtına kaldırıldığı zaman çok geç konuştu. Yeni bir Moğol fetih dalgası başladı (Hulagu'nun aynı zamanda Orta Doğu'daki kampanyaları 1256-1259, aynı zamanda Çin'deki Munke ve Khubilai) ve eylemleriyle ülkeyi en büyük yenilgisinden kurtardı.
Olabileceği gibi, 1252'te, 1238'in olayları tekrarlandı: erkek kardeş Moğolların erkek kardeşlerini yenmelerine ve Rusya üzerindeki yetkilerini kurmalarına yardımcı oldu. Nevsky'nin sonraki eylemleri - 1257'taki Novgorod katliamı ve Novgorod'un Moğollara bağlılığı - sonunda Tatar'ın ülke üzerindeki yönetimini onayladı. Ve çok zayıf olan Macaristan ve Bulgaristan'ın bağımsızlıklarını korudukları bir dönemde, Rusya, prenslerinin elleriyle, uzun süre Altınordu yörüngesine girdi. Daha sonra, Rus prensleri, XVI. Yüzyılda izin verilen bu devletin huzursuzluk ve dağılma dönemlerinde bile Moğolistan hükümetinden kaçmaya çalışmadı. Rusya, Volga bölgesinde ve Doğu'da Çingizid İmparatorluğu'nun halefi olarak hareket edecek.
Sonuç, benim görüşüme göre, yorumlara izin vermiyor: “Moğol-Tatar boyunduruğu”, Prensler arası savaşta Moğolları kullanan Rus prenslerinin bir kısmının fatihi gönüllü olarak sunulmasının sonucuydu.
Notlar:
1 Bakınız örneğin: 13. Yüzyılda Rusya: Süreklilik mi yoksa Geleneklerin Sonu mu? M., 2000; Kramarovsky M.G. Çingizid'in altınsı: Altınordu'nun kültürel mirası. SPb., 2001; Gorsky A.A. Moskova ve Horde. M., 2000; Egorov V.L. Alexander Nevsky ve Chingizidy. http://tatar-history.narod.ru/chingizidpdf.pdf, 1997; Skrynnikova T.D. Cengiz Han döneminde karizma ve iktidar. M., 1997; Tolochko P.P. Göçebe bozkır halkları ve Kiev Rus. Kiev, 1999; V. Trepavlov XIII. Yüzyıl Moğol İmparatorluğu'nun devlet yapısı, M., 1993; Sands Dmitry. Rusya ve Moğollar // http://gumilevica.kulichki.net/debate/Article07.htm, 1999, Khrapachevsky R. Cengiz Han'ın askeri gücü. M., 2004, vb.
2 Bakınız örneğin: Vatan, 2004, No. 3.
3 Bakınız: Gumilev L.N. Kara Efsane M., 1996; Kramarovsky M.G. Büyük Altın Ordusu: Uygarlık olarak Ulas Juchi // Anavatan, 2003. No 11. C.74, “Parazit Durumu?” Paragrafı
4 İşgalin yıkıcı etkilerini abartmayı reddetmek, Moğol grevinin Rusya’nın gerilemesindeki önemli rolünün inkar edilmesi, yalnızca J. Fennel’in (Fennel D. Ortaçağ Rusya’nın Krizi, M., 1989) ve L.N. Gumilev’in (Gumilev L.N. Ancient Rus. ve Büyük Bozkır M., 1992), aynı zamanda Dmitry Peskov (Peskov D. Kararname. Op.), Nikolai Makarov (Makarov N. Rus. Onüçüncü Yüzyıl // Vatan, 2003, No. 11), G. Ivakina (Ivakin G Y. Kiev ve Moğol istilası // XIII. Yüzyılda Rusya: süreklilik mi yoksa geleneklerin sonu mu?) Ve diğer tarihçiler ve arkeologlar.
5 Bakınız: V.B. Vilinbakhov Kaynaklar kritik bir yaklaşım gerektiriyor // Askeri Tarih Dergisi, 1961, No. 4; Chernyshevsky D.V. “Priidosh sayısız, pruzi gibi ...” // Tarihin soruları, 1987, No. 2.
6 Kuzu G. Cengiz Han: Dünyanın Efendisi. M., 2003. C. 8.
7 Bakınız: XIII - XIV yüzyıllarda Dalai Ch. M., Bilim, 1983. S.57. Rashid-ad-Din tarafından korunan tablodaki Cengiz Han ordusu, 129 000 insanı vardı.
8 Örneğin, Kuzey Çin'in nüfusu 1207'teki 53,5 milyon (8,4 milyon metre) idi. Jurchen imparatorluğunda bir askere alma sistemi bulunduğundan ve gerektiğinde her 6 hanesinden 1 savaşçıları alındığı takdirde, Jin eyaletinde 1,4 milyon savaşçıya kadar olabilirdi. MVVorobyov'a göre, Jin düzenli 25 000 düzenli birliklerini sergiledi ve 700 000'ten önce, askerler-militiamen (Vorobyev, MV Chzhurchzheni ve Jin. M., 1975. C.147, 195). XIII. Yüzyılda Rusya'nın nüfusu. Tarihçiler 5'ten 12 milyona tahmin ediyor. - ilk rakam, akademisyen B.A.Rybakov'a, ikincisi - akademisyen P.P.Tolochko'ya aittir; B.A.Rybakov’a göre, Rusya’da 3000 30’in profesyonel savaşçılarından daha fazla feodal silahlı kuvvet veren 000 patrimonyal bölgeleri vardı, ancak kaynaklar milislerin savaşa çekildiğini gösteriyor (Rybakov B.A. Kievskaya Rus ve Rus prensleri XII). - XIII. Yüzyıllar M., 1982, C. 472).
9 Cit. Yazan: Tizengauzen V.G. Altınordu tarihi üzerine malzeme toplama. T.I. SPb., 1884. S.34.
10 agy. S.22-23.
11 Bakınız: S. Kozin Kutsal Efsane (Yuan Chao bi shi). M.-L., 1941. S.194.
12 Anninsky S.A. Macar misyonerlerin haberi XIII - XIV yüzyıllar. Tatarlar ve Doğu Avrupa hakkında // Tarihi arşiv. T. III. M.-L., 1940. S.88-89.
13 Egorov V.L. Alexander Nevsky ve Chingizidy. http://tatar-history.narod.ru/chingizidpdf.pdf, 1997. S.13.
14 Peskov Dmitry. Rusya ve Moğollar // http://gumilevica.kulichki.net/debate/Article07.htm
15 Svechin A.A. Askeri sanatın evrimi. M., 2002. S.141.
16 Bakınız: PSRL., T.2. Stb.792.
17 Bakınız: Eski Rusya'nın askeri hikayeleri. M.-L., 1949. S.10.
18 Bakınız: G. Prokhorov Laurentian Chronicle // Yardımcı tarihi disiplinlerin kodolojik analizi. L., 1972. S.77-104: O. Laurentian Chronicle / Batu istilasının hikayesi // TODRL. T. XXVIII. L., 1974. C. 77-98.
19 Sakharov A.N. Rusya dış politikasının en eski zamanlardan XV. Yüzyıla kadar ana aşamaları // Rusya dış politikasının tarihi. Geç XV - XVII. Yüzyıl. M., 1999.
20 Gorsky A.A. Alexander Nevsky // Dünya tarihi. 2001. No 4. Not 49.
21 Zorin A.V. Lipitskaya savaşı // http://www.xlegio.ru/armies/zorin/lipitza.htm
22 ibid
23 Bakınız: N. Karamzin 12-ti'de Rus devletinin tarihi. T. II-III. M., 1991. S.497; PSRL. T.10.S.98.
24 Bakınız: PSRL.T.2.Stb.777; Tatishchev V.N. Rus tarihi M.-L., 1964. T.III. S.230; PSRL. T.1. Albay 467; Ibid. T. XHV. S.130 (“Büyük Dük Vsevolod Yuryevich'in oğlu Yaroslav, Volodyemeri'deki masaya geldi ve Suzhdalskaya topraklarını yeniledi ve kiliseleri ölülerin ölümünden temizledi ...”).
25 Bakınız: A.V.Mayorov. Galitsko-Volyn Rus. SPb., 2001. S. 563-565; Rapov O.M. Prensip olarak X’de Rusya’da bulunanlar - XIII. Yüzyılın ilk yarısı., Moskova Üniversitesi Yayınları, M. 1977 C.153-154; Khrapachevsky R.Veliky'nin Çingizidlerin Bulgar, Rusya ve Orta Avrupa’ya kampanyası // ttp: //www.xlegio.ru/armies/khrapachevsky/batu_raid.htm; Gorsky A.A. Ukaz.soch.
26, Y. Limonov. "Vladimir-Suzdal kronik"
27 PSRL t.10, p.109
28 Bakınız: PSRL T.XXV. S.126; Kargalov V.V. Feodal Rusya'nın gelişmesinde yabancı faktörler. Feodal Rusya ve Göçmenler, Yüksekokul, M. 1967. C. 89; Mongay A.L. Ryazan toprağı M., 1961 C.358; Limonov Yu.A. Vladimir-Suzdal Rusya. L., 1987. C.113 ve diğ.
29 S.Anninsky. Ukaz.soch. S.86.
30 Bakınız örneğin: Belorybkin G. Şehrin ölümü Sura // Motherland, 2003. No 11. S.75-77.
31 Anninsky S.A. Ukaz.soch. C. 88.
32 “Eski Rusya Edebiyatı Anıtları. XIII. Yüzyıl ", M. 1981. C. 184.
33 PSRL. T.1, stb.468.
34 Bakınız: PSRL. T.1.Stb.468; Stb.515; T.3. S.51; T.10. S.105; T.15.Stb.366.
35 Urlanis B.T. Avrupa nüfus artışı. M., 1941. S.86.
36 Tikhomirov M.N. Eski Rus şehirleri M., 1956. S.140.
37 Rabinovich MG Yerleşim // XIII - XV. Yüzyılların Rus kültürünün eskizleri. M., 1969. S.232.
38 Rybakov B.A. Kiev Rus ve XII - XIII. Yüzyılların Rus prenslikleri. M., 1982. S.472
39 Nikolskaya T.N. Kara Vyatichi. M., 1981. S.140.
40 PSRL. T.4. S.34.
41 Bakınız: N. Makarov Rus. Onüçüncü Yüzyıl // Anavatan. 2003. No 11. S.20-22.
42 Bakınız: G. Ivakin. Kiev XIII tarihsel gelişimi - XVI yüzyılın ortası. Kiev, 1996 (Ukraynaca); O. Kiev ve Moğol istilası // XIII. Yüzyılda Rusya: Bir süreklilik mi yoksa gelenekler arası mı? M., 2000; Stavissky V.I. Plano Carpini'nin “Moğollar Tarihi” ndeki arkeografik geleneği ışığında Rusya ile ilgili haberlerinin analizini yapmak. 1986; O. "Moğolların tarihi" Plano Karpini ve Rus kronikleri. / DG. 1990.
43 Egorov V.A. A. Nevsky ve Altınordu. // A. Nevsky ve Rusya'nın tarihi. N., 1996. C.49.; Kuchkin V.A. Alexander Nevsky - ortaçağ Rusya devlet adamı ve komutanı. // A. Nevsky ve Rusya'nın tarihi. N., 1996. S.19; Gorsky A.A. Alexander Nevsky // Dünya tarihi. 2001. No 4.
44 S.A. Anninsky News Macar misyonerler XIII - XIV yüzyıllar. Doğu Avrupa'daki Tatarlar Hakkında // Tarihi Arşiv, Cilt III, SSCB Bilimler Akademisi Yayınevi, M.-L. 1940. S.85-87. Çar Tatarlardan Avrupa'ya kaçan Rus Piskopos Peter'ın Paris Matthew programında mesajı: “Onları derhal bırakıp köleye dönüşen anlaşmalarla uyum içinde oldukça iyi durumdalar; Onlardan, her zaman savaşta öne sürülen savaşçıları seçiyorlar. ” (Matthew Paris. Büyük Chronicle // XIII. Yüzyıl site kütüphanesi. Http://www.vostlit.narod.ru/)
45 Moğolların tarihi / J. del Plano Karpini. - Doğu ülkelerine yolculuk / G. de Rubruk - Marco Polo tarafından kitap - M., Düşünce, 1997. S.108.
46 Rashid ad-Din Chronicles Koleksiyonu, cilt II, SSCB Bilimler Akademisi Yayınevi, M.-L. 1960. C. 38.
47, bakınız Nasonov A.N. Moğollar ve Rusya. C.54-55 veya burada: Matthew Paris. Büyük Chronicle // Site Kütüphanesi XIII. Yüzyıl. http://www.vostlit.narod.ru/ (Dominik ve Fransisken keşişlerinin Tatarlar hakkında yazdığı mesaj).
48 Bakınız Rashid ad-Din. Kroniklerin toplanması. T.1.cn.2 M.-L., 1952. S.274.
49 Rashid-ad-Din, alıntı: Tizengausen, T.2. S.37; Iakinf (N.Ya.Bichurin) Chingizov'un evinden ilk dört hanın tarihi. SPb., 1829. S.282.
50 PSRL. T.7. C. 141; T.25. S.130. V.V. Kargalov, bu mesajı alıntılayarak şöyle ifade ediyor: “Yakında yapılacak istila tehlikesine rağmen, Güney Rusya'da düşmanı kovmak için birleşme girişimi olmadı” (V. Kargalov. Feodal Rusya'nın gelişiminin dış faktörleri: Feodal Rusya ve göçebeler M., 1967, C.378). Görünüşe göre işler çok daha karmaşıktı.
51: Bkz. Zhuravel A. Çernigov'un Mikhail Vsevolodich'inin kökeni. http://www.hrono.ru/statii/2003/muchenik.html
52 “1242'un başındaki haçlılarla mücadelede İskender'in“ Baty kişisinde ”güçlü bir desteği” olduğu varsayımı kesinlikle şaşırtıcı - A.Sakharov'un görüşü - A. Gorsky. Alexander Nevsky // Dünya tarihi. 2001. No 4. Yaklaşık. 24.
53 Bakınız: Matthew Paris. Büyük Chronicle // http://www.vostlit.narod.ru/. S.282-283.
54 Peskov Dmitry. Kararname. Op. http://gumilevica.kulichki.net/debate/Article07a.htm.
55 Kısa bir hikaye. S.194.
56 Plano J. Carpini. Moğolların Tarihi / Moğolların Tarihi / J. del Plano Karpini. - Doğu ülkelerine yolculuk / G. de Rubruk. - Marco Polo'nun kitabı. M., 1997. C. 36.
57 Egorov V.L. Alexander Nevsky ve Chingizidy. S.7.
58 Fennell J. Orta Çağ Rusya'sının Krizi. 1200 - 1304. M., 1989. C. 149.