Yükselmiş karaciğer enzimleri, karaciğerde iltihaplanmanın olduğunu veya hasarın geliştiğini düşündürür. Karaciğer hücresinde yüksek oranda bulunan bu enzimler, hücreler hasarlanınca daha fazla kana geçerler. Bunun sonucunda kan seviyeleri yükselir. Karaciğer enzimleri neden yükselir? sorusuna geçmeden önce bu enzimleri tanıyalım…!
En Yaygın Kullanılan Karaciğer Enzimleri
- AST (Asparatat Amino Transferaz)
- ALT (Alanin Amino Transferaz)
- GGT (Gama Glutamil Transferaz)
- Alkalen fosfataz (ALP)
Karaciğer enzimleri denildiğinde akla ilk AST ve ALT gelir. Şikayeti olmayan kişilerde yapılan rutin kan tetkiklerinde bu testlerin hafif yüksekliğine sık rastlanır. Geçici hafif yükseklikler çoğu zaman ciddi bir karaciğer hastalığını göstermez. Ancak uzun süren yükseklikler ciddi karaciğer hastalıklarına sebep olabilir.
Karaciğer Enzimleri Neden Yükselir?
Karaciğerde iltihaplanmaya veya karaciğer hasarına neden olan her durum bu testlerin yükselmesine neden olur.
En sık nedenler:
- İlaçlar: Sık kullanılan ağrı kesici ilaçlar bu testlerin yükselmesine neden olabilir. Ağrı kesicilerin sık ve yüksek dozda alınması riski arttırır. Örn: asetaminofen, ibuprufen, naproksen gibi… Karaciğer enzimlerini yükselten diğer ilaçlar: kolesterol ilaçları (statinler), bazı antibiyotikler, mantar ilaçları, bazı antidepresanlar (trisiklikler).
- Karaciğer yağlanması (Hepatosteatoz): Hareketsiz yaşam tarzı, aşırı fruktozlu gıdalar (mısır şurubu) ve dengesiz beslenme alışkanlıkları bu hastalığın sıklığını arttırmaktadır. Hiçbir şikayete neden olmadan karaciğer enzimlerini yükseltebilir. Uzun seneler devam ettiğinde siroza kadar ilerleyebilir. Ayrıntılı bilgi için Hepatosteatoz Nedir? isimli yazımıza bakabilirsiniz. Tedavi için ise Karaciğer yağlanmasının tedavisi ve önleme yöntemleri nelerdir? isimli yazımıza okumanızı öneririz.
- Alkol: Uzun süre alkol alımı karaciğer hasarına ve testlerde yükselmeye neden olabilir. Alkol alımına devam edilirse süreç siroza kadar ilerleyebilir.
- Hepatitler: Erişkinlerde Hepatit B ve C, çocuklarda ise Hepatit A daha sık görülür.
- Otoimmün hepatit: Bağışıklık sisteminin karaciğer dokusuna saldırdığı ve iltihaplanmasına neden olduğu bir hastalıktır.
- Zehirlenmeler: Zehirli maddelerin çoğunun ilk uğradığı ve işlendiği organ karaciğerdir. Özellikle mantar zehirlenmeleri ciddi karaciğer hasarına neden olabilir.
- Hemokromatozis: Karaciğer başta olmak üzere birçok dokuda demir birikimi ile giden genetik bir hastalıktır. Karaciğerde birikten demir iltihabi süreci başlatır.
- Bitkisel ilaçlar: Her bitkisel ilaç zararsızdır görüşü oldukça yanlıştır. Bazı bitkisel ürünler karaciğere ciddi zarar verebilir.
- Polimiyozit: Kas güçsüzlüğüne neden olan iltihabi bir hastalık.
- Kalp yetmezliği
- Karaciğer kanseri
- Obezite
- Enfeksiyonlar: EBV, CMV gibi
- Wilson hastalığı
- Çölyak hastalığı
- İltihabi bağırsak hastalıkları (ülseratif kolit ve crohn hastalığı)
- Kan zehirlenmesi (sepsis)
- Karaciğere yaralanmaları (darbeye bağlı yırtılma, kanama gibi)
- Safra kanalı tıkanıklıklarında ve pankreas iltihabında karaciğer enzimleri yükselebilir.
Karaciğer Enzimlerinin Yüksek Olması Tehlikeli Mi?
Toplumda karşılaşılan hafif karaciğer enzim yükseklikleri çoğunlukla alkol, hepatitler (kronik), karaciğer yağlanması ve ilaç kullanımına bağlıdır. Hafif yükseklikler kısa dönemde ciddi bir hastalığa neden olmasa da uzun dönemde tehlikeli sonuçlar doğurabilir.
Alkol nedenli yükseklikte kişi alkol alımına devam ederse, yağlanma sorunu olan kişiler hareketsiz yaşamaya ve düzensiz beslenmeye devam ederlerse uzun süreçte ciddi hastalıklar (siroz gibi) gelişebilir.
Testlerin aşırı yükselmesi tehlikeli bir durumdur ve tedavi gerektirir.
Karaciğer Enzimleri Yüksekliğinin Belirtileri
Enzimleri yükselten hastalığa göre belirtiler değişebilir.
En sık görülen belirtiler:
- Halsizlik, yorgunluk, isteksizlik
- Sarılık (Bkz: Sarılık Nedir?)
- İdrar renginde koyulaşma
- Dışkı renginde açılma (renksiz)
- Bulantı
- Kusma
- İshal
- Ateş
- Karında, bacaklarda şişlik
- Karın ağrısı, karın sağ üst bölgesinde dolgunluk hissi ve ağrı
Karaciğer testleri yüksek kişilerde hiçbir belirti görülmeyebilir.
Karaciğer Enzim Yüksekliği Olanlarda Hangi Testlere Bakılır?
Doktorun şüphe ettiği hastalıklara göre farklı testler istenebilir.
En sık istenen testler:
- Kan tahlilleri: Total bilirubin, direkt bilirubin, tam kan sayımı, albumin
- Hepatit Testleri: Hepatit A, hepatit B ve hepatit C gibi virüsleri saptamak amacıyla istenebilir.
- Ultrason: Karın ultrasonu ile karaciğer yağlanması, kitleler, safra kesesi hastalıkları ayırt edilebilir.
- Tomografi
- MR: Karaciğer dokusunu ayrıntılı görmek amacıyla yapılabilir.
Karaciğer Enzimleri Nasıl Düşürülür…!
Sağlıklı yiyecekler her zaman için kişilerin hayatı içerisinde karaciğer enzim tedavisi için çok önemli olmaktadır. Sizlerde bu hastalığı tedavi etmek istiyorsanız o zaman yapacağınız tedavi amacıyla sağlıklı bir şekilde beslenmek amacıyla yiyeceklerinize dikkat etmelisiniz. Tüketmekte olduğunuz besinler diyetinizde her zaman için enginar ya da kereviz tarzında karaciğer dostu olan yiyecekler olmalıdır. Kişinin bol bol dinlenmesi tavsiye edilmektedir. Birçok insan yorucu hayat koşullarından dolayı kendisine dikkat edememesi nedeniyle birçok hastalık yaşamaktadır. Bu nedenle de kişilerin diyet yapması enzim düşüklüğünü sağlayacaktır. Eğer ki bir kişide enzim yükseldiği zaman bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik olmasına ya da kişilerde sarılık olmasına neden olacaktır. Kişilerin şayet alkol kullanıyorlarsa asla alkol tüketmemeleri gerekmektedir. Çünkü alkol her zaman için karaciğere zarar verecek ve de enzimlerin yükselmesine neden olacaktır. Kişilerin çok yağlı olan gıdalardan uzak durması gerekmektedir. Karaciğerde alkol ya da yağlı yiyecekler işlenmesi gerçeklemektedir. Bu durum içerisinde kişilerde yağlı gıdalar tükettikleri zaman ya da alkol aldıkları zamanlarda kişilerde enzim zaten yüksek olacağı için daha da yükselmesine ve sarılık gibi bazı hastalıkların oluşmasına neden olacaktır.
Enginar ya da kereviz gibi birçok karaciğer dostu olan gıdalar tüketmeniz çok faydalı olacaktır. Sizlerde hayatınız içerisinde karaciğer dostu olan enginar çayı ya da enginar yemeği tüketmeniz gerekmektedir.
Kişilerin proteinden uzak durmaları gerekmektedir. Kırmızı et tüketmekten yüksek protein içerecek olan gıdalardan uzak durmanız gerekmektedir. Bunun yerine fasulye ya da fındık gibi protein içeren gıdalar tüketmeniz daha sağlıklı olacaktır. Asetaminofen özelliğine ait olan ilaçlar ve ağrı kesici ilaçlardan her zaman için uzak durmalısınız. Sizlerde yaşamınız oyunca karaciğerinize zararlı olan kişilerde uzak durmalıdır. Fazla kilosu olan kişilerin her zaman için diyete uymaları gerekmektedir. Ve fazla kilolu olan kişilerin kilolarını vermeleri gerekmektedir.
Bitkisel Tedavi
- 2 tane orta büyüklükte kırmızı pancar;
- 3 su bardağı klorsuz su.
Pancarı mümkünse sizler 1 gece öncesinde suyun içerisine koyun ve bekletin. Ertesi gün bol su ile yıkadıktan sonra demlemek amacıyla sizlerde 3 su bardağı klorsuz suyu tencereye koyup, pancarları küçük parçalar şeklinde dilimleyin. Daha sonradan bunu 30 dakika boyunca kaynatın. Daha sonradan soğutun ve bunu süzdükten sonra saklamak amacıyla bir kavanozun içerisine koymalısınız. Sabah, öğle ve akşam olmak üzere sabahları aç karnına her gün bir yemek kaşığı içmelisiniz. Bu pancar suyunu sizlerde her defasında 1 yemek kaşığı içmelisiniz. Bu suyu sizlerde buzdolabında saklamalısınız. Bunun dışında sizlerde kereviz suyu, enginar suyu ya da taze havuç suyu içerek bol A vitamini alıp karaciğerinize faydalı bitkisel çözümler sayesinde kolaylıkla sizlerde karaciğer enzim düşüklüğünü sağlamanız söz konusu olacaktır.