Çinko ne işe yarar? Çinko eksikliğinde ne olur?
Çinko bedenimiz için en önemli minerallerden biridir. Beden tarafından üretilemez ve besinler yoluyla alınması gerekir.
Bu yazımızda çinkonun ne işe yaradığını, faydası ve daha bir çok bilinmeyen faydalarını anlatacağız.
İçindekiler:
- 1 Çinko nedir, ne işe yarar?
- 2 Çinkonun görevi nedir?
- 3 Çinko bağışıklık sistemini güçlendirir mi?
- 4 Çinko yara iyileştirir mi?
- 5 Yaşlılarda çinko eksikliği kaynaklı hastalıkları azaltır.
- 6 Çinko sivilceleri önlüyor
- 7 Çinko eksikliği nasıl anlaşılır?
- 8 Çinko eksikliği ne yemeli?
- 9 Çinko ne zaman alınmalı ?
- 10 Çinko formları
- 11 Çinko saç dökülmesini engeller mi?
- 12 Çinko fazlalığı zararlı mı?
- 13 Çinko günde kaç mg alınmalı?
Çinko nedir, ne işe yarar?
Çinko bedenimiz için çok önemlidir. Depolanamaz ve dışarıdan alınmalıdır.
Çinkonun başlıca görevleri şunlardır(1):
- Gen ifadesi oluşturmak
- Enzim reaksiyonları başlatmak
- Bağışıklık sistemi desteklemek
- Protein sentezinde rol oynar
- DNA bölünmesinde rol oynar
- Yaraların iyileşmesinde aktif görev alır
- Büyüme ve gelişmede önemlidir
Çinko genel olarak bir çok üründe olmasına karşın emilimi nispeten bazı besinlerde daha zordur.
“Sentetik form”da olan çinko ile “doğal form”da olan çinko arasında fark vardır.
Çinkonun görevi nedir?
Çinko özellikle demirden sonra eser mineraller arasında en çok bulunan ikinci mineraldir. Bütün hücrelerde çinko bulunur.(2)
Çinko aynı magnezyum gibi 300 kadar enzimin yapısına katılıp aktivasyon başlatır.(3)
Bunun yanında bağışıklık sisteminin düzgün işlemesi içinde çinko önemlidir.(4)
Çinko hücrelerin bölünmesi ve çoğalması gibi fonksiyonlara da destek olur.(5)
Tat reseptörlerin ve koku reseptörlerin doğru çalışabilmesi için çinko gereklidir.(6) Çinko eksikliği bu durumlarda noksanlığa sebebiyet verebilir.
Çinko bağışıklık sistemini güçlendirir mi?
Evet. Çinko bağışık sisteminin düzgün işleyişinde faydalar sağlar.
Çinko eksikliği bağışıklık sisteminin çökmesine sebebiyet verir.
Bir araştırmada günde 80- 92 mg gibi mega doz çinko kullanan kişilerde soğuk algınlığı atlatma oranı daha hızlı olduğu gözlemlenmiş.(7)
Tabi ki normal günlerde bu kadar yüksek doz çinko kullanımı zararlı olabilir.
Bunun dışında çinkonun yaşlılarda enfeksiyona yakalanma riskini azaltıp, bağışıklığı güçlendirdiği gözlemlenmiş.(8)
Çinko yara iyileştirir mi?
Çinko yararların iyileşmesi konusunda fayda sağlar.(9)
Kolajen sentezinde önemli rol oynayan çinko yararların dokuları iyileşme sürecini hızlandırabilir.
Aynı şekilde C vitamini de kolajen sentezinde önemli rol oynadığını unutmayın.
İlginizi çekebilir: Kolajen nedir? Kolajenin bilinen 6 faydası
Cildimizin %5 oranında çinko tuttuğunu unutmayın.(10)
Çinko eksikliği yaraların iyileşme sürecini azalttığı gibi, çinkonun yeterli miktarda alınması iyileşmeyi hızlandırabilir.
Yaşlılarda çinko eksikliği kaynaklı hastalıkları azaltır.
Vücudumuzun bağışıklık sistemi çöktüğünde istenmeyen durumlarla karşılaşıyor. Özellikle yaşın ilerlemesiyle birlikte
- Zatürre
- Akciğer hastalıkları
- Sıklıkla grip olmak
gibi bir çok hastalık riski ile karşı karşıyayız. Çinko kullanımının T hücrelerini arttırarak bu tarz zararlı durumlarla başa çıkabilmemizi kolaylaştırıyor.(11)
Bir araştırmada 45 mg çinko kullanımının enfeksiyon riskini %66 azalttığı belirtiliyor.(14)
Daha büyük bir araştırma 4,200 kişi
- Vitamin A
- Vitamin C
- Vitamin E ve 80 mg Çinko
kullanımında görmek bozukluğu gibi semptomlarda azalma kaydediliyor.(15)
Çinko sivilceleri önlüyor
Çinko eksikliği akne ve sivilceler için büyük risktir.
Akne sorunu nüfusun %9,4’ünü etkilemektedir.(16)
Çinkonun vücudun iltihaplı dokularını azaltarak akne oluşumu engellediği belirtiliyor.(17)
Akne ve sivilce sorunu olan insanlarda çinko eksikliği sıklıkla görülür.
Bunun yanında çinko vücuda zarar veren enflamasyon proteinleri azaltır.(18)
Çinko eksikliği nasıl anlaşılır?
Magnezyum gibi çinko eksikliği de sıklıkla karşılaşılan bir durum. Dünya üzerinde 2 milyar insanın çinko kaynaklı eksiklikler yaşadığını belirtiliyor.(19)
Çinko eksikliği sebepleri başlıca:
- Genetik yatkınlık ve mutasyon
- Vejeteryan beslenme
- Hamilelik
- Kansızlık
- Beslenme bozuklukları
- Kronik böbrek sorunları
- Kronik alkol sorunu
Çinko eksikliğinin hafif göstergeleri arasında ise
- İştahsızlık
- İshal
- Kuru cilt
- Bağışıklıkta azalma
gibi semptomlar olmaktadır.(20)
Çinko eksikliği ne yemeli?
Hayvanlar ve bitkisel kaynaklarda bolca çinko bulunmaktadır.
En yüksek çinko kaynakları şunlardır(21):
- Kabuklu canlılar: İstiridye, Yengeç, Midye, Istakoz,
- Et ürünleri: Kırmızı et, Tavuk eti, Kuzu eti
- Balıklar: Sardalya, Somon, Pisi balığı
- Bakliyatlar: Nohut, Mercimek, Siyah Fasülye, Barbunya
- Kuruyemişler: Kabak çekirdeği, Kaju
- Süt ürünleri: Yoğurt, Süt ve Peynir
- Yumurtalar
- Tam tahıllar: Yulaf, Kinoa, Kahverengi pirinç
- Bazı sebzeler: Mantar, Bezelye, Kuş konmaz
Hayvansal ürünlerdeki çinko emilim açısından vücut için daha kolaydır.
Bunun temel sebebi sebzelerdeki bazı aktif maddeler, çinkonun emilimini azaltabilir.(22)
Çinko ne zaman alınmalı ?
Mayo klinik araştırmasına göre çinkonun en etkili olduğu saatler yemeklerden önce 1 veya 2 saat öncesi şeklindedir. Eğer mide sıkıntısı yaşarsanız yemekle birlikte alınması öneriliyor.(23)
Çinko formları
Eğer takviye olarak alacaksanız çinkonun piyasada bir çok formu vardır. Bunlardan bazıları şunlardır
- Çinko Pikolinat
- Çinko Sitrat
- Çinko Asetat
- Çinko Monometionine
Emilimi en yüksek formalardan biri “çinko pikolinat”tır.
çinko pikolinat nedir?
Çinko ile pikolinit asit birleşimi sonucu meydana gelir. Pikolinit asit özellikle çinkonun emilimi arttırır.
Çinko saç dökülmesini engeller mi?
Çinko eksikliğinde saç dökülme görülme ihtimali çok yüksektir.(24)
Saç dökülmesi bir çok faktöre bağlı olmakla birlikte çinko eksikliğiniz varsa bu konuda takviye almayı düşünebilirsiniz.
Çinko fazlalığı zararlı mı?
Çinko eser minerallerden olduğu için yüksek dozda alınmamalıdır. Fazlalığı bir çok sorunlara yol açabilir.
Genelde doğal gıda ürünlerinden çinko fazlalığı yaşayamazsınız. Aşırı takviye kullanımı veya zehirlenme gibi bir çok faktöre maruz kalmanız lazım.
Çinko toksisitesi semptomları (25)
- Kusma ve Mide bulantısı
- İştah kaybı
- İshal
- Baş ağrısı
- Bağışıklık sisteminde düşüklük
- İyi kolesterol düşmesi
Yüksek oranda çinko almak aynı zamanda bakır ve demir stoklarını da azaltır.
Günde 60 mg gibi yüksek oranlarda 10 haftalık çinko kullanımı bakır eksikliğini tetiklemiş.(25)
Çinko günde kaç mg alınmalı?
Erkekler ve kadınlar için çinko oranları farklı olmakla birlikte
- 11-15 mg arası erkekler için
- 8 mg kadınlar için
önerilen miktardır. Yaş, kilo ve genetik yatkınlık, spor gibi bir çok değişkene bağlı değişmektedir.
Tolere yüksek limit olarak günlük 40 mg çinko önerilse de, eğer ciddi çinko eksikliğiniz varsa daha yüksek dozlarda kullanılıyor.
Çinko pikolinat, sitrat veya glukonat gibi formları tercih etmenizi öneririz. Çinko oksit emilimi düşük formdur. (26)
Yüksek doz çinko alıp sağlığımızı bozmamalıyız. Günlük dozda kalmak her zaman tavsiye edilir.