Almanya’da Sosyal Güvenlik
Almanya’da sosyal güvenlik beş alana ayrılır: Sağlık sigortası, bakım sigortası, kaza sigortası, emeklilik sigortası ve işsizlik sigortası. Yasal temel ise Sosyal Yasa Kitabı’dır (Sozialgesetzbuch SGB).
İstihdam edilenler ve çalışanlar Almanya’da otomatik ve zorunlu olarak sigortalanır. Sosyal sigorta iş veren tarafından organize edilir: İş veren emeklilik, sağlık, işsizlik ve bakım sigortalarına yönelik katkıları her ay yasal olarak belirlenmiş maddelere göre brüt maaş üzerinden hesaplar, maaşın yarısını çalışan payı olarak keser ve bunları işveren payıyla beraber sigortalananın sağlık sandığına öder. Sağlık sandığı mevcut payı Alman emeklilik sigortasına ve çalışma ajansına (işsizlik sigortası) iletir.
Belirli bir gelirden (şu anda aylık brüt 4.950 Euro) itibaren özel bir sağlık sandığına geçiş mümkündür. Özel sigortalar aylık katkıyı bireysel riskler üzerinden hesaplarlar.
Serbest faaliyet yürütenler genelde kendi kendilerine sigortalanmalıdır. Almanya’da bir sağlık sigortası yaptırmak yükümlülüktür, yani serbest faaliyet yürütenler özel sağlık sigortası yaptırmak veya –belirli koşullar altında- gönüllü olarak resmi bir sağlık sandığında kendilerini sigortalattırmak zorundadırlar. Eğer iş ilişkisinin bitimiyle otomatik olarak bir zorunlu sigorta sona ererse ve resmi sağlık sandığında belirli bir süre için sigortalanılmışsa resmi bir sağlık sandığı üzerinden gönüllü bir sigorta yaptırmak mümkündür. Bununla ilgili bilgiyi burada bulabilirsiniz (diğer ayrıntılar).
Bir bakım sigortası da aynı şekilde sağlık sigortası üzerinden yapılmak zorundadır. Bir emeklilik teminatı özel bir kuruluşta yapılabilir, aynı şekilde resmi bir emekli sigortasına dahil olmak da mümkündür (belirli gruplar için resmi emekli sigortasında sigorta yaptırma yükümlülüğü vardır, örneğin serbest çalışan öğretmenler için).
Resmi sağlık sigortası (GKV): İş veren ve çalışan sağlık sandığına verilecek taban katkısını paylaşırlar. Bunun yanısıra sigortalılar sağlık sandığına göre farklı ek katkılar öderler, 2018’de bu yüzde 1,0’lik brüt gelirde yer alır. Memurlar ve serbest çalışanlar ise aylık katkının tümünü öderler.
Tıbbi hizmetlerin faturalanması GKV’de ek ödenek prensibine göre gerçekleşir. Doktor muayenehaneleri, hastaneler vb. tedavi masraflarını doğrudan sağlık sandığıyla faturalandırırlar. Sigortalının peşinat vermesi gerekmez.
Özel sağlık sigortası (PKV): Aylık katkı yaş, meslek ve sağlık durumundan bağımsız olarak belirlenir. İşveren çalışana bir katkı öder. Memurlar daha uygun yardım tarifelerinden faydalanır.
Tıbbi hizmetlerin faturalanması öncelikle sigortalı üzerinden gerçekleşir. Sigortalı masrafları geri alabilmek için kontrol ettiği, ödediği ve PKV (Özel Sağlık sigortası)’ye sunduğu bir fatura alır. Yatarak tedavilerde hastane genelde doğrudan PKV ile faturalandırır.
Aile Sigortasına İlişkin Not
Resmi sağlık sigortasında aile üyelerini katkı ödemeksizin birlikte sigortalatma olanağı mevcuttur. Bu olanak, eş için ve kayıtlı yaşam partneri için olduğu gibi, 18 yaşını doldurana kadar çocuklar için de geçerlidir (yani çocuklar, üvey çocuklar, torunlar, bakım verilen çocuklar, evlatlık çocuklar ve aile sigortasına dahil olan çocukların çocukları).
Sigorta için bazı koşullara dikkat etmek gerekir: Sigortayı paylaşan kişi,
Alman-Türk Sosyal Güvenlik Sözleşmesi burada özel düzenlemeler öngörmektedir. Buna göre Almanya’da resmi olarak sigortalanmış Türk vatandaşlarının aile mensupları belirli koşullar altında, eğer Türkiye’de ikamet ediyorlarsa aile sigortasına dahil edilebilirler. Buna ilişkin bilgiyi resmi sağlık sigortaları vermektedir.
Alman Parlamentosu bilimsel hizmetlerinin şu ayrıntılı çalışmasıyla ilgi çekici bir metin sunmaktadır: Fragen zum Deutsch-türkischen Sozialversicherungsabkommen‘, Ocak 2018 (Almanca).
Sanatçı Sosyal Güvencesi- Bağımsız Sanatçılar ve Yayıncılar İçin Sanatçı Sosyal Sandığı Üzerinden Güvence
Almanya’daki sanatçılar ve yayıncılar için sosyal güvenlikte özel bir sistem oluşturulmuştur: Sanatçı sosyal güvencesi. Bu sistem 1 Ocak 1983’den beri serbest çalışan sanatçılar ve yayıncılar için sosyal güvenlik sistemine giriş yapmayı olanaklı kılmaktadır. Böylece onlar da çalışanlar gibi sadece yaklaşık olarak sosyal sigortalar priminin yarısını ödemek zorundadır. Bu uygulamanın yasal temeli Sanatçı Sosyal Güvenlik Yasası’dır (Künstlersozialversicherungsgesetz-KSVG).
Sürekli olarak Almanya’da yaşayan Türkiye’li sanatçılar ve yayıncılar, Alman sanatçılar ve yayıncılar gibi kendilerini Sanatçı Sosyal Sandığı üzerinden sigortalatma olanağına sahiptirler. Bu sigorta, emeklilik ve sağlık sigortalarını da kapsar fakat işsizlik ve kaza sigortasını kapsamaz. Gereken hallerde bu ikisi için özel sigorta yapılmalıdır.
Sanatçı Sosyal Güvenlik Yasası’na (KSVG) göre sanatçı müzik, gösteri veya güzel sanatlar alanlarında üreten, sanat icra eden veya ders veren kişilerdir. Bunlara tasarım alanındaki faal tasarımcılar ve eğitmenler de dahildir. Sanatçı Sosyal Güvenlik Yasası’na (KSVG) göre yayıncı ise yazar, gazeteci veya benzer biçimde yayın faaliyeti yürüten veya gazetecilik dersi veren kişilerdir. KSK tarafından hazırlanan sanatçı kataloğu Sanatçı Sosyal Güvenlik Yasa’sı tarafından kapsanan faaliyetlere ilişkin bir liste sunar- bu faaliyetler arasında örneğin tek kişilik gösteri yapanlar, foto muhabirleri, oyun tasarımcıları, editörler, müzik öğretmenleri, makyaj sanatçıları, reklam seslendirmenleri, vb. faaliyet yürütenler yer alır. Tekil durumlarda bir çok faaliyet açısından faaliyet tanımı üzerinden karar verilir.
Sanatçı Sosyal Sandığına (KSK) kabul edilme koşulu sanatsal faaliyetin veya yayıncılık faaliyetinin geçici olarak değil mesleki olarak icra edilmesidir. Ön görülen gelir her defasında bir sonraki seneye yönelik olarak tahmin edilir ve hastalık, emeklilik ve bakım sigortası katkıları da bu tahmin edilen gelir üzerinden hesaplanır. Senelik gelirin en alt sınırı 3.900 Euro’dur.
Mesleğe yeni başlayanlar için bu linkte açıklanan özel düzenlemeler vardır.
Sanatçı Sosyal Güvenlik Sandığı’na (KSK) kabul edilmek için web sitesinde doldurulup KSK’ya gönderilmesi gereken bir form hazır bulunur. İşlem süresi ortalama iki ila üç ayı veya daha uzun bir süreyi bulur; en erken sigorta başlangıcı KSK ile ilk iletişim kurulan tarihtir.