Sağ banka Kazak alaylarının çoğunun çarlık iktidarına geçişi
Ukrayna genelinde Türkleri getiren Doroshenko'nun adı genel bir lanete neden oldu.
Türk işgali kitlesel şiddete, yağmaya ve köleliğe satış için insanların yakalanmasına yol açtı. Türk sömürgeciliği Polonya sömürgeciliğinden bile daha kötü oldu. Sağ Şeria Ukrayna'dan Ruslar toplu halde Sol Şeria'ya veya Polonya kraliyetine tabi topraklara kaçtı.
Rzeczpospolita 1673'te Türkiye'ye karşı başarılı askeri operasyonlar düzenledi. Bu, Rus yüksek komutanlığının Sağ Banka'da aktif bir sefer başlatmasına izin verdi.
Kışın, Türkler her zamanki gibi orduyu Tuna nehrini geçerek kışlık bölgelere götürdüler. Sağ Banka'da büyük Kırım-Türk kuvvetleri yoktu. Doroshenko'nun ana güçleri (6 bine kadar) Chigirin'deydi.
1674'ün başında boyar Romodanovsky ordusu ve Samoilovich'in Kazak ordusu Dinyeper'ı geçti. Sinsi Skuratov'un önceden ayrılması Chigirin'e bir baskın yaptı. Onlarla görüşmek için dışarı çıkan "Türk hetman" ın Kazak müfrezesi dağıldı. Chigirin, duvarlarında ve kulelerinde 100'e kadar silah bulunan güçlü bir kaleydi. Ona saldırmadılar, ancak şehrin banliyöleri yakıldı.
Bu arada, Romodanovsky'nin ana kuvvetleri Dinyeper boyunca kuzeye yürüdü. Chigirin'i savaşmadan geçtiler ve 1674 Şubatının başlarında Çerkassi'yi de savaşmadan işgal ettiler. Yağmurlar başladı, yollar ıslandı, ardından ordu Dinyeper'ın buzu üzerinde ilerledi.
Çarın askerleri Kanev yakınlarındaki Moshny kasabasına ulaştı.
Kanev'de küçük bir müfrezesi olan General Esaul Lizogub, 10 sağ banka alayının temsilcileriyle birlikte Romodanovsky ve Samoilovich kampında göründü ve çara yemin etti. Ardından Boguslav, Medvin, Kamenny Brod, Rzhishchev, Terekhtemirov, Tripolye, Stayki ve Belogorodka çara yemin ettiler. Rus çarının gücü, daha önce Polonya tacına itaat eden hetman Khanenko tarafından tanındı. Polonya kralının pek anlam ifade etmediğine, Batı Rusya sakinlerinin ondan herhangi bir yardım veya koruma almadığına ikna oldu ve Moskova'nın bir tebaası haline geldiğini duyurdu.
Bu arada Şubat ortasına kadar şiddetli yağışlar devam etti. Kar, Dinyeper'ın her iki yanında eridi ve Dinyeper'daki buzu büyük ölçüde zayıflattı. Geçitsiz kalmamak için Rus-Kazak alayları büyük nehrin sol yakasına çekildi ve Pereyaslavl'da durdu. Kanev'de, Lizogub başkanlığındaki farklı alaylardan 4 bin Kazak garnizonu kaldı. Ayrıca Kanev'de, Romodanovsky Mikhail'in büyük valisinin oğlu, 2,5-3 bin kişide piyade birliği ile atandı (daha sonra vali Koltovsky tarafından değiştirildi). Vali Verderevski'nin komutasındaki aynı garnizon Cherkassy'ye yerleştirildi.
Kırım ordusundan takviye alan Doroshenko, kardeşleri Gregory ve Andrei'yi, Çar Alexei Mihayloviç'e bağlılık yemini eden şehirlere bir Kazak-Tatar müfrezesiyle gönderdi.
Ancak sağ kıyıda kalan Albay Tseev ve General Esaul Lyseneko'nun ayrılması, Boguslav ve Lisyanka yakınlarındaki düşmanı yendi. Grigory Doroshenko yakalandı.
Egemen birliklerin bu zaferi, Albay Butenko başkanlığındaki Belotserkovsky alayının şehirlerinin Çarlık vatandaşlığına geçmesine yol açtı. Ayrıca baş şef Gamaley ve Andrei Doroshenko, Korsun'dan Chigirin'e kaçtı. Bundan sonra, orada bulunan beş Kazak albay, Alexei Mihayloviç'e bağlılık yemini etti.
17 Mart 1674'te Pereyaslavl'da Ukrayna'nın her iki tarafının hetmanının seçilmesi için bir konsey düzenlendi. Khanenko, Polonya kralından alınan hetman'ın saygınlığının işaretlerini ciddiyetle ortaya koydu ve iktidardan istifa etti. Sol ve sağ banka alaylarının ustabaşı ve Kazakları, Ivan Samoilovich'i Rus egemenliği altında Dinyeper'in her iki tarafında Zaporizhzhya Ordusu'nun hetmanı olarak seçti. Başçavuş rütbesini korudu. Kayıt 20 bin Kazakta kuruldu. Hetman'ın bağımsız bir dış politikası olamazdı.
Böylece, 1674 kış seferi sırasında Sağ Şeria'daki ustabaşlarının, Kazakların ve şehirlerin çoğu gönüllü olarak Moskova'nın yanına geçti. Samoilovich tek hetman olarak kabul edildi. Çarın garnizonları Ukrayna'nın Cherkassy, Kanev ve Korsun gibi önemli merkezlerini işgal etti.
Chigirin Kuşatması
Doroshenko, Chigirin'i arkasında tuttu ve Ukrayna mücadelesine devam etmek için Tatarlardan ve Türklerden yardım bekledi.
Chigirinsky hetman, yardım istemek için Mazepa'yı İstanbul'a gönderdi.
Ama ulaşamadı, Ivan Serko'nun Kazakları onu bozkırlarda yakaladı ve onu Çarlık valilerine teslim etti. Genel katip işe alındı. Zamanının en eğitimli insanlarından biri olan Mazepa, Hetman Samoilovich'in çocuklarının eğitmeni oldu. Birkaç yıl sonra tekrar katip general oldu ve daha sonra devrilmesinde önemli bir rol oynadı.
Doroshenko'nun ikinci büyükelçiliği yine de kordonların arasından kayıp vasalın yardımına söz veren sadrazama ulaştı.
Doroshenko boşuna endişelenmedi. Rus komutanlığı 1674 yazında "Türk hetmanının" son kalelerini ele geçirmeyi planladı. Büyük bir inşa etmeyi planladılar filotilladüşman kıyılarını tehdit etmek ve Türkiye'yi barışmaya zorlamak.
1674 Nisan'ında, Han Dzhambet-Girey liderliğindeki Kırım müfrezesinin gelişiyle, Doroshenko kardeşi Andrey'yi yürürlükte keşif yapması için gönderdi.
Sağ banka Kazakları Balakleia ve Orlovka'yı ele geçirdi. Sonra Cesur'a yaklaştılar, ancak Mayıs ayı başlarında yenildiler ve Chigirin'e kaçtılar. Bundan sonra, Kırımların çoğu, hepsini alıp götürdü.
Yine de karşılıklı baskınlar devam etti. Moshna'dan Kazaklar Doroshenkovites'i yendi. Sonra Doroshenko'lu birkaç yüz Kazak ve Tatar, Korsun yakınlarında Mgliyev'in altında bir baskın yaptı, ancak Albay Yaserinsky'nin Kazakları tarafından püskürtüldü. Aynı zamanda, bir Kazak-Tatar müfrezesi Cherkassy'ye yaklaştı, ancak vali Verderevsky tarafından püskürtüldü.
Balakliya ve Orlovka'nın kaybını öğrenen Romodanovsky ve Samoilovich, Pereyaslavl Albay Dmitry Raichi'nin (5 Kazak alayı) komutasında bir müfreze ve Albay Beklemişev'in (900 asker ve reitar, Sumy alayının Kazakları) düzenli birliğinin bir müfrezesi gönderdi. doğru bankaya. Sağ bankada, doğru banka raflarına katıldılar. Kazaklarla (1500 kişi) Andrey Doroshenko ve Dzhambet-Girey ve Telig-Girey Tatarlarıyla (6 bin kişi) Balakleya yakınlarındaki iki Kazak alayına saldırdı, ancak geri püskürtüldü. 9 Haziran'da Raichi'nin süvarileri, düşmanı nehirde tamamen mağlup etti. Tashlyk.
Bu arada, Romodanovsky'nin birleşik ordusu (Belgorod ve Sevski'nin 27 bin askeri) ve Samoilovich (10 bin Kazak) Pereyaslav'dan yürüdü. Ordu, Cherkassy'de Dinyeper'ı geçti ve Smela'da Raichi'nin bir müfrezesiyle birleşti.
23 Temmuz'da çarlık birlikleri yükselen düşman süvarilerini yendi ve Chigirin'i kuşattı. Kraliyet ordusunun gelişiyle Jabotin, Medvedovka, Krylov ve diğer bazı şehirler teslim oldu. Ayrıca, 6 Ağustos'ta çarlık savaşçılar Pavoloch kuşatmasına başladı. Chigirin'i hareket halindeyken ele geçirmek mümkün değildi. Doroshenko yardımın yakında geleceğini biliyordu ve savunma için hazırlandı. Rus alayları ve Kazaklar hızla siperler dikti, bataryalar yerleştirdi ve bombalamaya başladı. Ancak bu işe yaramadı, kuşatılmış teslim olmayı reddetti, ateş açtı. Ve saldırıyı hazırlamak için zaman kalmamıştı, Osmanlılar yoldaydı.
Türk işgali
Yaz aylarında Türkler saldırılarına devam ettiler.
Sultan IV.Mehmed'in kendisi, vezir Kara-Mustafa ve Kırım hanı Selim-Giray önderliğindeki birleşik Türk-Tatar ordusu, Temmuz 1674'te Dinyester'i geçerek Ukrayna'ya taşındı. Türkler henüz fethetmedikleri şehirleri ele geçirdiler. İlki, birkaç saldırıyı püskürten ancak sonra düşen Ladyzhin'di. Raichi'nin müfrezesi Ladyzhin'in yardımına gitmeyi planladı, ancak (düşmanın Bar'ı, Mezhibor'u ve kuvvetlerdeki muazzam üstünlüğünü ele geçirdiği haberi üzerine) geri çekildi.
Polonya bu kez Osmanlıları bağlayamadı. Kral Jan Sobieski'nin hazinesi seçimler ve taç giyme töreninden sonra boştu. Paralı askerlerin ödeyecek hiçbir şeyi yoktu. Hotyn zaferinden sonra soyluların yurtsever dürtüleri çoktan ortadan kalktı, tekrar kalelere ve mülklere kaçtı. Zayıf kraliyet ordusu Polonya'nın kendisini kapladı. Ukrayna'yı savunacak hiçbir şey yoktu. Osmanlılar 14 kasabayı daha yıktı, erkekler katledildi, kadınlar ve çocuklar köle olarak satıldı. Türk ordusu doğuya döner.
Uman yakınlarında bulunan Zaporozhye ataman Serko Ukrayna'dan ayrıldı. Kırım'ı vurmak için Sich'e gitti. Uman Türklere teslim oldu.
Ancak Osmanlı'nın ana kuvvetleri Kiev'e gittiğinde Kazaklar ayaklandı ve Basurman garnizonunu öldürdü. Osmanlı ordusu Uman'a dönmek zorunda kaldı. Kale tünel açılarak ele geçirildi. Ancak bu kuşatma Türkleri Eylül ayına erteledi. Ve Kiev'e yürümeyi reddettiler. Korkunç bir düşmanın işgalinin haberi üzerine, Batı Rus nüfusunun kitleleri bütün köylerde Dinyeper'in sol yakasına kaçtı.
Tatar birliklerinin bir kısmı derhal Doroshenko'nun yardımına Dinyester'den Chigirin'e taşındı.
Zaten 9 Ağustos'ta Tatarlar kalede göründü. Türkiye ile Polonya arasında olası bir barış haberinden alarma geçen Prens Romodanovsky ve Samoilovich, kuşatmayı kaldırdı ve orduyu Cherkassy'ye götürdü. 13 Ağustos'ta çarın ordusu, Doroshenkovites ve Tatarların saldırısını püskürttü. Ancak Sultan'ın Cherkassy'ye saldırdığına dair söylentilerle şehri yaktılar ve sol yakaya çekildiler.
Pavoloch kuşatması da kaldırıldı. Rus ordusunun ana güçleri Kanev'de bulunuyordu, Kazaklar Dinyeper'daki ana geçişleri kaplıyordu. Ruslar, düşman işgalini püskürtmek için hazırlanmaya başladı.
Ancak, Chigirin'in serbest bırakılmasını ve kraliyet ordusunun sol yakaya çekilmesini sağlayan Uman'ı ele geçiren Türk-Tatar ordusu Ukrayna'yı terk etti ve Dinyester üzerinden geri dönmeye başladı.
Osmanlılar Ukrayna şehirlerinin kuşatmalarında mühimmat kullanmış, harap bir ülkede büyük bir orduyu beslemek zor olmuştur. Kış yaklaşıyordu. Selim-Girey daha sonra Sol Şeria'ya baskın yapmak amacıyla Dinyeper'e döndü ancak kısa süre sonra bu fikirden vazgeçerek Kırım'a döndü. Kalmyks, Donets ve Kazaklar tarafından dış mahalleleri harap edilen Han, mirasını savunmaya gitti.
Böylece Türk ordusu, Çarlık valilerinin Sağ Banka'nın fethini tamamlamasına engel oldu. Chigir'de kuşatılan Doroshenko kurtarıldı.
Aynı zamanda başarının Rusların yanında olduğu da belliydi. Sonbaharın yaklaşmasıyla Türkler ve Tatarlar, Dinyester üzerinden Kırım'a çekildiler. Rus birlikleri, Dinyeper'in ötesindeki ana noktaları - Kiev, Kanev, Korsun ve diğer bazı tahkimatlarda tuttu.
Rzeczpospolita bu yıl önemli bir soluk aldı. Sonbahar ve kış aylarında Jan Sobieski ordusu, Doroshenko'ya, Dinyester bölgesindeki Türklere ve Tatarlara ve Right-Bank Ukrayna'nın diğer bölgelerine karşı saldırıya yeniden başladı.
Sağ Banka'nın ortak nüfusu için bu sefer yeni sıkıntılara dönüştü. Batı Rusya'nın bu bölgesi bir "çöle" - ıssız bir bölgeye dönüşüyordu.
Diğer yönlerde savaşır
1674 ilkbahar ve yazında, Belgorod hattındaki durum bir yıl öncesine göre daha az gergindi.
Kırım ordusunun çoğu, sultanın bayrakları altında hanla birlikte Dinyester'e gitti. Tatarlar birkaç baskın yaptı. Kalmyks yanlarına giderek Moskova'ya ihanet ettiler. Yaz aylarında Rus dış mahallelerine yapılan baskınlara katıldılar.
Rus sınır birimleri (Belgorod hattının şehir ve kalelerinin garnizonları, banliyö alayları) saldırıları püskürttü. Bozkırda düşmanın peşinden gittiler, Azak yaklaşımlarına gittiler. Sonuç olarak Kırım ve Azovitlerin baskınlarının Ukrayna cephesinde herhangi bir etkisi olmadı.
Rus komutanlığı Kuzey Karadeniz bölgesinde aktif operasyonlar planlıyordu.
Ruslar, Azov'un önden gelen saldırılarını bırakıp deniz ablukasına geçmeye karar verdi. Bunu yapmak için 1673'te kurulan Miussky kasabasını kullanacaklar, orada güçlü bir üs inşa edecekler, yeni gemiler inşa edecekler ve Azak, Kırım ve Türkiye arasındaki deniz iletişimini bozacaklardı. Bu durumda, Türk kuvvetlerini Ukrayna'dan uzaklaştıran Azak'ı almak mümkün oldu.
Bununla birlikte, bir dizi sorun, 1674 baharında bir saldırı başlatılmasına izin vermedi. Kışın ve ilkbaharda, Kalmyk liderlerinin bir kısmı çara yemin ettiler ve Don'a kadar (Cherkassk'ın üstünde) Kazak köylerine saldırdılar. 61 kasaba saldırıya uğradı, Don halkı ağır insan ve mal kaybına uğradı. Ancak yaz aylarında durum istikrar kazandı, Kalmıklar Rus vatandaşlığına döndü ve Tatarlara karşı çıktı. Çar'ın takviyeleri Don'a yalnızca sonbaharda ulaştı ve o zaman bile tam güçte değil.
Kazaklar neredeyse bir kafa karışıklığı yarattı - onlara bir sahtekar, "Çareviç Simeon Alekseevich" çıktı. Sich ile ilişkiler sadece yaz aylarında yapıldı. Serko sahtekarı Moskova'ya gönderdi, itaat etti ve çatışma çözüldü.
Serko Zaporozhian Kazakları, Batı Ukrayna'da faaliyet göstererek, Osmanlı işgali sırasında Sich'e çekildiler. Eylül ayında Serko, eve dönüşü sırasında Kırım ordusunun bir bölümünü mağlup etti. Daha sonra Zaporozhye Kazakları Sloboda Ukrayna'nın savunmasında yer aldı.
Düşmanın Azak yakınlarındaki faaliyetlerinden endişe duyan Türk komutanlığı, kaleye güçlü takviyeler gönderdi. Garnizon 5 bin kişiden oluşuyordu. 30 kadırga ve onlarca küçük gemiden oluşan güçlü bir Osmanlı filosu da geldi. Kırım Hanı da Azak bölgesine birkaç bin atlı gönderdi. Kırım, Miussky kasabasını yok etti, orada hazırlanan uçakları yok etti.
Haziran ayında, stolnik Kosagov ve atman Kaluzhanin'den okçular ve Don Kazaklarından oluşan bir müfreze Azak Denizi'ne giderek Mius'un ağzına yöneldi. Ancak burada Ruslar, Türk filosunun büyük kuvvetleriyle karşılaştı ve Çerkassk'a geri döndü. Bu sırada Azak'a Türk ve Tatar takviyesi geldi. Türk-Tatar kolordu 9 bin kişiye ulaştı.
Temmuz ayında Osmanlılar bir taarruz başlatıp Don'a gitmeye çalıştılar, ancak Çarlık valileri Khitrovo ve Kosagov onları nehrin ağzında karşıladı. Aksai ve parçalandı. Düşman Azak'a çekildi. Ağustos ayında, Sultan'ın ordusunun Ukrayna'daki saldırısının sona ermesiyle bağlantılı olarak, takviye kuvvetlerinin çoğu Azak'tan ayrıldı. Ağustos ayının sonunda, Kosagov'un Kalmyks, Donets ve Streltsy'si ve Ataman Yakovlev, Azak'ın dış mahallelerini harap etti.
Eylül ayında, nihayet Vali Khovansky'nin komutası altında Don'a takviye geldi, ancak Mius ve Azak'ın ağzına yeni bir kampanya gerçekleşmedi. Hava koşulları elverişsizdi ve Don halkı operasyonu desteklemek istemedi.
Sonuç olarak, güçlerimizin Karadeniz bölgesindeki eylemleri büyük başarılar getirmese de, dikkatleri ve Kırım Türk kuvvetlerinin önemli bir bölümünü Ukrayna'daki askeri harekat ana sahasından başka yöne çekmeyi başardılar. Ek olarak, Azak'a yönelik sürekli tehdit, Rusya'nın güney eteklerinde düşman akınları tehdidini azalttı.
1675 Kampanyası
Moskova bu yıl Türkiye ile kesin bir savaşın olacağına inanıyordu. Çarlık birlikleri hazırlanıyordu. Çar Alexei Mihayloviç, Çar'ın ordusuna liderlik edecekti. Polonyalılarla görüşmeler yapıldı. Romodanovsky ve Samoilovich ordusunun Dinyeper'ı geçmesi ve Polonyalılara katılmaya gitmesi gerekiyordu.
Ancak Kazak ustabaşı bu planı sabote etti. Hetman ve albaylar, bir Rus-Polonya ittifakı olması halinde, iktidarı tüm Sağ Şeria'ya yayamayacaklarından korkuyorlardı. Ayrıca Polonyalılar güvenilmez müttefikler gibi görünüyordu. Ukrayna'da yeni bir ayaklanmadan korkan Rus hükümeti ısrar etmedi. Sonuç olarak, kendilerini savunmaya, Doroshenko'yu ezmeye ve düşmanın arkasına baskınlar düzenlemeye karar verdiler.
Azak bölgesini işgal etmeye yönelik başka bir girişim, bu yerde kraliyet kalelerinin görünmesini istemeyen (özerkliklerini sınırlayan) Don Kazaklarıyla olan çatışmalar da dahil olmak üzere başarısız oldu. Aynı zamanda önemli Türk-Tatar kuvvetleri Rusların dikkatini Azak'a çevirdi.
1675'te Polonya cephesinde - Podolya ve Galiçya'da - ana eylemler gerçekleşti.
Vezir İbrahim Şişman'ın ordusu ve Kırım ordusu orayı işgal etti. Düşman ordusu, Ukrayna'yı yeniden taradı. Önceki istilalarda hayatta kalan her şeyi süpürdü. Ancak Ukrayna'da fagotlar kalmadı, yol boyunca harap ettiler. Amaçları Polonya'yı kırmak, Limanlar için yararlı bir barışı zorlamaktı. Ama aslında Polonya'ya ve eşrafın mirasına yönelik tehdit, eşrafı yeniden harekete geçirdi. Polonyalı seçkinler Sobessky'nin bayrağı altına aktı. Galiçya'da kavga şiddetlendi. 24 Ağustos'ta Jan Sobessky, Lvov yakınlarında 20 bin Shishman ordusunu yendi. Osmanlı geri püskürtüldü.
Türk hetman Doroshenko'nun durumu kötüleşmeye devam etti. Sadece Chigirinsky ve Cherkassky alaylarının topraklarını elinde tutuyordu. Galiçya'da çalıştıkları için Tatarlardan neredeyse hiç yardım yoktu. Halk onun gücünden nefret ediyordu. Sadece terörle dayandı. Sağ Bank'ın nüfusu Rus çarına tabi topraklara kaçmaya devam etti. En şiddetli baskılar bile yardımcı olmadı - yakalanan kaçaklar köleliğe satıldı.
Sultan hükümetinin haremler için 500 yaş altı 15 kız ve erkek çocuğu çıkarması talebi, hetman'a sadık Chigirin'de bile isyan çıkardı. Doroshenko, ataman Serko aracılığıyla bile, Moskova'ya tabi olma olasılığını araştırmaya başladı, ancak hetman konumunu korudu. Sultan'dan aldığı iktidar alametlerini Moskova'ya gönderdi.
Ağustos-Eylül aylarında Zaporozhian Kazakları ile Ataman Serko, Çar'ın okçuları, Ataman Minaev Donetleri, Kalmıklar ve Prens Cherkassky halkı Kırım'a büyük bir baskın yaptı. Perekop'a giden iyi bilinen yollardan gitmediler, ancak bozkırlarda gizlice Sivash sığlıklarından yarımadaya ulaştılar.
Birkaç gün yarımadayı tahrip ettiler ve çok gürültü yaptılar. Khan'ın mürzaları binlerce atlıyı topladı ve araya girmek için koştu, ancak Serko bir pusu kurdu. Kırımlılar büyük bir yenilgiye uğradı. Zengin kupalarla geri döndüler, binlerce insanı kölelikten kurtardılar.
Üstelik bu baskın Polonya'nın konumunu yeniden iyileştirdi. Tatarlar uluslarını korumak için atlarını geri çevirdiler. Ve Osmanlı ordusu, Han'ın süvarileri olmadan kaldı.
Bu olay Kazakların Sultan ile çok iyi bilinen yazışmalarına neden oldu.
Muhammed öfkeliydi ve Sich'e kişisel bir mesaj gönderdi. Kazakların boyun eğmesini istedi. Aksi takdirde, onu yeryüzünden silmekle tehdit etti.
Zaporozhyalılar eğlenmişlerdi.
Cevap olarak yazdılar
"Türk şeytanı, lanet olası şeytan kardeş ve yoldaşlara",
çok fazla küfür kullandı.
Açıkçası, mektup muhatabına ulaşmadı.
Padişahın memurları böyle bir mesaj vermeye cesaret edemezdi.
Türk Sancağı Savaşı, Jozef Brandt