Mona Lisa tablosu Fransa, Paris’te Musée du Louvre’da sergilenen 16. yüzyıl asıllı bir yağlı boya tablosudur. Her yıl yaklaşık 6 milyon kişi tarafından ziyaret edilmektedir. Leonardo da Vinci’ nin bu tabloyu 1503 ve 1506 yılları arasında bir yerde yaptığı düşünülmektedir ancak tablo 1911 yılında kaybolduğunda ünlenmiştir.
20. yüzyılın en büyük sanat hırsızlığı olarak kabul edilen Mona Lisa tablosunun çalınmasını gerçekleştiren kişi, Louvre Müzesinin eski çalışanı “Vincenzo Peruggia” oldu. O ve yardımcıları, 20 Ağustos’ta müzeye girdiler, geceyi orada saklanarak geçirdi ve ertesi gün tabloyu iş gömleğinin altına sokarak müzeden uzaklaştı. İtalya, Floransa’da tabloyu bir sanat galerisinde satmaya çalışmadan önce Peruggia, tabloyu iki yıl boyunca Paris’te dairesinde sakladı. Sanat galerisinin sahibi polise haber verdi ve Peruggia tutuklandı.
O zamana kadar, Mona Lisa tablosu sadece bu müzede sergilenen başka bir az bilinen resim idi.
Savunmasında Peruggia, tabloyu anavatanına döndürmek istediğini söylemiştir ve Peruggia tablonun Napolyon tarafından çalındığına inanıyordu. Ancak belli ki Napolyon’ un tablonun yapılıp I. François’ e hediye edilmesinden 250 yıl sonra doğdundan haberi yoktu. Tablo kurtarıldıktan sonra tüm İtalya’ da sergilenmiş ve 1913 yılında Louvre müzesine geri getirilmiştir.
sanat aşığı JP. Morgan, ünlü Fransız şair Guillaume Apollinaire ve ünlü ressam Pablo Picasso şüpheliler listesinde idi. Hakkında çıkan bu kadar haber sayesinde insanlar tablonun geri dönüşünü görmek için müzeye akın ettiler. Tablonun geri getirilişinden sonraki ilk iki gün boyunca 100.000′ den fazla insan onu görmeye gelmiştir.
1452 doğumlu Leonardo Da Vinci, bu eseri yapmaya 1503 ya da 1504 gibi başladı. 1506’ya kadar üzerinde çalıştıktan sonra ara veren ressam, eserini 1517’de tamamladı. 77 x 53 cm ebatlarındaki bu eser, bilindiği kadarıyla İtalyan asilzadelerinden Toskanalı Lisa del Gherardini‘nin portresidir. Francesco del Giocondo‘nun eşi olan Lisa, o tarihlerde ikinci oğlunu dünyaya getirmişti eşi ona doğum hediyesi olarak yeni bir ev almıştı.Hatta bazı kişiler tablonun Leonardo da Vinci’ nin kendisini yansıttığını düşünmektedir.
Sanat tarihçilerinin bir kısmı, “Mona Lisa“daki kadın figürünün yüzündeki tebessümü böyle açıklıyor.
Fransızca ismi “La Joconde“; İtalyanca’ya “La Gioconda” olarak geçen resmin adını “Mona Lisa” koyan Giorgio Vasari idi. 1511 – 1574 arasında yaşayan, yani Da Vinci ölmeden 8 yıl önce doğan Vasari‘nin eser hakkında yazdıkları, elde kalan en güvenilir kaynaktır. Dolayısıyla “Madonna Lisa“dan türetilip daralan “Mona Lisa” adına bakacak olursak, portreyi (ya da kabul gören fikre göre Lisa del Gherardini’yi) Meryem Ana‘ya benzeten de ilk Vasari olmuştur. Rönesans’ta ellerini birbiri üzerine kavuşturmuş, doğrudan izleyiciye bakan ve oturan Meryem resmi yok; lakin figürün yüzündeki ifade, onda ilahi bir şeylerin var olduğunu söylüyor.
Gözbebekleri eserin sağ tarafına doğru kaymış Mona Lisa‘nın yüzüne baktığımızda kaş ve kirpiklerinin olmadığı farkedilir. 15 ve 16. Yüzyıl Avrupası’nda kadınlar arasında moda olan kaş ve kirpik aldırmak, bunu açıklar; lakin bazı tarihçiler, Da Vinci‘nin figürüne kaş ve kirpik yaptığını, boyanın zamanla silindiğini söylüyor. İlk bakışta yüzünde huzurlu bir ifade olduğu kanısına varılan figürün parlak gözbebekleri ve yüzünün derisindeki ayrıntılar, Da Vinci‘nin eseri yaparken kullandığı malzemeler ve kullanış şekilleri konusunda ne kadar sınırsız olduğunu anlatıyor. Öte yandan yüzünün derisinde yer yer yağ pıhtıları olduğu görülen Mona Lisa‘nın yüksek kolestrolden muztarip olduğu da bir başka teoridir. Lisa del Gherardini‘nin böyle bir hastalığı olup olmadığı bilinmiyor.
1956 yılında tablonun üzerine asit ve taş fırlatıldı. Artan saldırıların sonucunda daha fazla hasar görmemesi için, kurşun geçirmez cam ile korumaya alındı. İlginç bir şekilde Mona Lisa tablosuna yıllar içinde kağıt kalemden, kupaya kadar pek çok şey fırlatılmıştır.
Da Vinci‘nin yeteneğinden sfumato tekniği bağlamında söz etmek istiyorum. Mona Lisa‘nın bu ‘belirsiz ifadesi‘nin ortaya çıkışı, ressamın pek çok eserinde kullandığı ve yaratıcısı olarak kabul edildiği sfumato tekniğinden ileri gelir. Bu tekniğin bu denli üstün kılan, net geçişlerin olmamasıdır.
Ana madde, eserin (maalesef) aşınmasını bir parça olsun destekleyenLombardiya kavaklarından yapılmış paneldir. Da Vinci, ortalama 1 asır yaşayan Lombardiya kavak ağacının gövdesinden yapılma panel tercih etmiş. Aşınmaya daha yatkın bir yapısı olan kavak panel, figürün başının üzerinden tepeye doğru 11 cm kadar çatladı.
Fransız mühendis Pascal Cotte, 3 yıldan uzun bir zaman kızılötesi ve morötesi ışınlarla yaptığı inceleme sonucu bazı bilgiler ortaya koydu. Mühendise göre figür, elinde bir battaniye tutuyor. Bu, onun yeni doğum yapmış olma ihtimalini güçlendiriyor. Cotte‘nin bir başka iddiası, figürün sol elinin iki parmağının sonradan değiştirildiğidir. Hazır parmaklarından bahsetmişken bir sanat tarihçisi tarafından ortaya atılan iddia da sağ elinin işaret parmağının tamamlanmadığıdır.
Arka plana baktığımızda sarının ve yeşilin sık kullanıldığı bir peyzaj görürüz. Bu peyzaj, pek çok yorumcuya göre Chiana Vadisi‘nin (Valdichiana) uzaktan görünümüdür. Manzarayı ortadan kesen figürün sağında ve solundaki ufuk çizgileri birbirinden farklı oranlarda olduğundan Mona Lisa‘nın yüzündeki ifade net seçilemiyor. Dikkatli baktığımızda korkuluklu bir balkonda oturduğu görülen Mona Lisa, saçına taktığı duvak ile arka plandan ve içinde bulunduğu balkondan bağımsız bir hava veriyor.