Hemanjiyom nedir?
Hemanjiyom, basit haliyle, yapısal bozukluğa uğramış ve düzensiz bir şekilde biraraya gelmiş kan damarlarından oluşmuş bir yumaktır. Neoplastik yani tümör niteliğinde bir oluşum değildir ve kansere dönüşme riski de yoktur.
Karaciğer hemanjiyomu ne sıklıkta görülür?
Hemanjiyomlar en sık deride ve ikinci sıklıkta karaciğerde ortaya çıkarlar. Karaciğer hemanjiyomunun sıklığı, toplumdan topluma değişmekle birlikte, %2-7 arasında olduğu düşünülmektedir. Kadınlarda karaciğer hemanjiyomu görülme sıklığı erkeklere kıyasla yaklaşık 5 kat daha fazladır. Ayrıca hemanjiyomların cinsiyet hormonlarına duyarlı olduğu ve bu nedenle var olan hemanjiyomların özellikle gebelik sırasında artan hormon düzeylerinin etkisi ile büyüyebildikleri iyi bilinir.
Karaciğer hemanjiyomu hangi şikayetlere yol açar?
Hemanjiyomların şikayete yol açması farklı yollarla olur: Kütle etkisi ile karaciğer içindeki yapılara veya komşu organlara baskı uygulayarak, yüksek kan akımı nedeniyle dolaşım sistemi üzerine etki ederek, kan hücreleri üzerine etki ederek. Ancak hemanjiyomun bunlara yol açması için belli bir boyutun üzerine çıkması gerekir.
Küçük boyutlardaki karaciğer hemanjiyomları genellikle hiçbir şikayete yol açmaz ve diğer nedenlerle yapılan tetkikler sırasında tesadüfen saptanırlar. Belli bir boyuta ulaşan hemanjiyomlar mide ve onikiparmak bağırsağına baskı yaparak karında dolgunluk hissi, erken doyma, iştah ve kilo kaybı gibi şikayetlere yol açabilirler. Karaciğer kapsülünü gererek veya çevre dokulara baskı yaparak karın ağrısına neden olabilirler.
Eğer karaciğer hemanjiyomu oldukça büyük bir boyuta ulaşır ve yüksek kan akımına sahip hale gelirse, kalp yetmezliğine yol açabilir. Ayrıca pıhtılaşmada görevli kan hücreleri olan trombositlerin hemanjiyom içinde tuzağa düşmeleri nedeniyle bu hücrelerin sayısı belirgin ölçüde azalabilir ve bu da kanama ile sonuçlanabilir. Dolaşım sistemi ve kan hücreleri üzerindeki bu etkilerin görüldüğü tabloya “Kasabach-Merritt sendromu” denir.
Karaciğer hemanjiyomu nasıl teşhis edilir?
Tanı yöntemlerinin gelişmesi ve yaygınlaşması ile birlikte, günümüzde artık birçok anormal durum eskiye kıyasla daha sık ve daha erken teşhis edilebilir hale gelmiştir. Şüphesiz, bu durumlardan biri de karaciğer hemanjiyomlarıdır.
Ne şekilde tespit edilirse edilsin, hemanjiyom olduğu düşünülen bir oluşumun gerçekten bir hemanjiyom olup olmadığını ispatlamak gerekir çünkü karaciğer hemanjiyomları ve karaciğerin diğer anormal oluşumlarının yönetimi arasında belirgin farklılıklar vardır. Nadiren de olsa mevcut tüm tetkiklerin yapılmasına rağmen hemanjiyom bir karaciğer tümöründen ayırt edilemeyebilir.
Pratik uygulamada tanı için en sık tercih edilen yöntemler ultrason, tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR) görüntülemedir. Duruma göre bu tetkikler tek başına veya birlikte kullanılırlar.
Biyopsi ile doku örneği alınması karaciğer hemanjiyomu için çok arzu edilen ve sık uygulanan bir tanı yöntemi değildir çünkü yüksek kan akımı nedeniyle işlem ciddi kanamalara yol açabilir. Ancak zorunlu durumlarda tecrübeli Girişimsel Radyoloji uzmanları tarafından biyopsi uygulanabilir.
Karaciğer hemanjiyomu mutlaka tedavi edilmeli midir?
Hayır. Karaciğer hemanjiyomlarında tedavi gerekçeleri şunlardır:
- Başka bir nedene bağlanamayan şikayetler,
- Karaciğer tümörü ile ayırıcı tanı yapılamaması,
- Kasabach-Merritt sendromu (3. sorunun cevabında açıklandı)
Daha önce de belirttiğim üzere, karaciğer hemanjiyomları nadiren şikayete yol açarlar. Üst karın ile ilgili şikayetleri olan bir hastanın tetkikleri sırasında karaciğerde bir hemanjiyom görüldüğünde, hemen şikayetler bu hemanjiyoma atfedilmemelidir. Öncelikle bu şikayetlere yol açabilecek diğer sık nedenler dışlanmalıdır. Eğer şikayetleri açıklayacak başka bir neden tespit edilemezse ve hasta tedavi olmak istiyorsa, hastaya risk-fayda dengesi konusunda ayrıntılı bilgi verilmelidir.
Karaciğer hemanjiyomlarında tedavi seçenekleri nelerdir?
Karaciğer hemanjiyomlarının tedavisinde kullanılan tedavi yöntemleri şöyle özetlenebilir:
- Cerrahi tedavi: Sadece hemanjiyomun kendisi veya hemanjiyomu içeren karaciğer bölümü çıkartılır.
- Radyolojik tedavi: Anjiyografi ile hemanjiyomu besleyen damar tıkanır.
- Karaciğer nakli: Uç olgularda söz konusu olabilir ancak bu durum ileri derecede nadirdir.
- Radyoterapi: Yine uç olgularda söz konusu olan bir seçenektir ve yan etkileri nedeniyle çok nadir kullanılır.
Her hasta için uygun olan tedavi seçeneği farklıdır; bununla birlikte, en sık tercih edilen yöntem cerrahi tedavidir. Örneğin ameliyat gerekçesinin hemanjiyom ile karaciğer tümörü ile ayırıcı tanı yapılamaması olduğu hastalarda tek seçenek cerrahi tedavidir. Buna karşın, Kasabach-Merritt sendromu nedeniyle tedavi edilmek istenen bir karaciğer hemanjiyomunda radyolojik tedavi mükemmel bir seçenek olabilir.
Karaciğer hemanjiyomları takip edilmeli midir?
Karaciğerdeki anormal bir oluşumun bir karaciğer hemanjiyomuna kanaat getirildikten sonra gerçekten takibin gerekli olmadığı konusu tartışmalıdır çünkü takipte ortaya çıkan değişikliklerin yönetimi değiştirmesi söz konusu değildir. Bu nedenle, bazı klinisyenler herhangi bir belirti olmadığı sürece kontrole gerek olmadığını, bazı klinisyenler ise ne olursa olsun belli aralıklarla (6-12 ay ara ile) kontrolün gerekli olduğunu savunurlar.
Diğer taraftan, karaciğerdeki anormal bir oluşumun büyük ihtimalle bir hemanjiyom olduğu ancak düşük ihtimalle başka bir tanının da söz konusu olabileceği düşünülen durumlarda belli aralıklarla takip şarttır. Bu aralıkların ne kadar olması gerektiği tartışmalı olmakla birlikte, genellikle 6-12 ay aralıklarla takip uygulanır.
Takipler temel olarak radyolojik takiptir. Takiplerde kullanılacak görüntüleme yöntemi ilgili hekim belirler ancak en sık tercih edilen yöntem ultrasondur.
Son Söz
Karaciğer hemanjiyomu karaciğerin en sık görülen selim tümörüdür. Bunlar genellikle hiçbir şikayete yol açmazlar ve tesadüfen teşhis edilirler. Karaciğer hemanjiyomları genellikle tedavi gerektirmezler. Tedavi için gerekçeler karaciğer tümörü şüphesinin devam etmesi ve belirgin şikayetlerin olmasıdır.