Senkretizm, özellikle farklı dinlerdeki teoloji ve mitolojilerin bir birine karışmasıyla yenilerinin ortaya çıkması veya asimilasyonlarına denir. Sanat, kültür ve siyasette de görülebilir.
Terim, Oxford İngilizce Sözlüğü'nde "farklı din, kültür veya düşünce okullarının birleşimi" olarak tanımlanırken, Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük'te "Birbirinden ayrı düşünce, inanış veya öğretileri kaynaştırmaya çalışan felsefe sistemi" olarak tanımlanır.
Etimolojik olarak tarihteki Girit Birliğine verilen "Syncretism" nitelendirmesinden gelir.
Senkretizm, Helenistik dönemde yaygındı. Yöneticiler, krallığa bağlılığı arttırmak için, yerel tanrıları Yunan Panteonunun tanrı veya tanrıçası ile ilişkilendirdiler. Bu uygulama pek çok yerde benzer şekilde oldu. Sadece Yahudiler tanırları ile Yunan Zeus'u arasında benzerlik kurmayı şiddetle reddetiler. Romalılar benzer şekilde kendi geleneksel tanrıları ile Yunan tanrılarını birleştirip tek bir Greko-Romen Pantheon ürettip sonra üyelerini Roma vilayetlerinin tanrıları ile tanımladılar. Açıklanamayan bir Senkretizm biçimi, Roma İmparatorluğu'nda yaygın ibadet edilen tanrıça İsis'in niteliklerinin Hıristiyan Bakire Meryem'e devredilmesiydi. Tanrı Hermanubis Eski Yunan dini ve Eski Mısır dini arasındaki senkretizmin bir örneğidir.
Shinto inançlarının Budizme ve batı Avrupa'da yayılması sırasında Germen, Kelt pagan inançlarının Hristiyanlı'ğa taşınması bariz örneklerdir. Daha sonra Kuzey Amerika'da Hristyan misyonerler yerlilerin Manitu'sunu Hrsityan tanrısı ile ilişkilendirdiler. Amerikanın diğer yerlerinde ve Afrika'da misyonerler nerede bir "yüce ruh", "yüce tanrı" görseler aynı şeyi yaptılar.
Senkretizm, aksi takdirde farklı kültürler ve çok etnik gruptan oluşan bölgelerin yöneticilerine tavsiye eden bir faktör olan dünya görüşleri (kültürlerarası yeterlilik) arasında bir arada yaşama ve birliği sağlama eğilimindedir. Buna karşılık, genellikle “dindarlık” ve “ortodoksluk” adına senkretizmin reddedilmesi, iyi tanımlanmış bir azınlık veya çoğunlukta tavizsiz bir kültürel birlik duygusu oluşturulmasına, desteklenmesine veya doğrulanmasına yardımcı olabilir.
Dini senkretizm, pek çok nedenden ötürü ortaya çıkabilir. Pek çok kültürün olduğu yerlerde veya fetihlerden sonra getirilen kültürün yerli kültürü tam eritemediği durumlarda sıklıkla görülürür. Guatemala'da bulunan Santo Tomás de Chichicastenango bir katolik kilisesi olmasına rağmen, Maya ayinleri de yapılır.
Hıristiyan Bizans’ta, günümüzde İslam dünyasında olduğu gibi önemli kişilerin lahitlerinin (sanduka) üzerlerinin bir kumaşla örtüldüğü bilinmektedir. Evliya türbeleri içindeki mezarların üzeri yeşil bir örtüyle örtülür. Ölümden sonra uygulanan ritüeller Bizans ve Osmanlı’da benzerdir. Bizans’ta ölü kişinin yatırılma şekli (kleine), gözlerinin kapatılması (kalyptein), ağzının kapatılması (syaklein), bedenin yıkanması (apoplysis) bugün Anadolu’da hâlâ uygulanan törenlerdir.
Modern laik toplumlarda dini yenilikçiler, dinler arası gerginlikleri azaltan yeni dinler inşa ederler. Rusya'daki "Yaşayan Kilise" ve Nazi Almanya'sındaki "Alman Evangelist Kilisesi" bunlardan bazılarıdır.
Anahtar Kelimeler
Senkretizm, eski mısır, yunan, mitoloji, teoloji, dinler tarihi, Syncretism
Antik aydınlanma çağı (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Antik Yunan felsefesinin İ.Ö. 5. yüzyılı kapsayan evresi.
Elea Okulu (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Antikçağ Yunan düşüncesinde Ksenofanes ve onu izleyenlerce geliştirilen öğreti.
Hristiyan Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Hristiyan inancını Yunan felsefesini kullanarak doğrulama çabasıdır.
Pironculuk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Yunan filozofu Pyrrhon'un kurduğu kuşkucu okul ve düşünce doğrultusu.
Gnostikler (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Antikçağ Yunan felsefesini gizemcilik ve Hıristiyanlıkla kaynaştırmaya çalışan dinsel-gizemci düşünürler.
Aidios (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlkçağ Yunan felsefesinde sonsuz, ölümsüz, ebedi, zaman içinde sürekli olma durumu.
Ana Erdemler (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlkçağ Yunan felsefesinde, özellikle de Platon’un öğretisinde olmazsa olmaz olarak görülen erdemlerdir.
Aion (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlkçağ Yunan felsefesinde özellikle Parmenides’ten itibaren ebediyet ya da bengilik anlamında kullanılan terim.
Aristoculuk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Antikçağ Yunan filozofu Aristoteles'in öğretisine dayanan, deneyci ve gerçekçi eğilimleriyle öne çıkan bir düşünce okulu.
Roma Dönemi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) (MÖ. 1.YY - MS. 5.YY) Genel olarak klasik Yunan geleneğini sürdürür ve genellikle 5. Yüzyılda Roma'nın Düşüşüyle sona erdiği düşünülür.
İslam Felsefesi (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Hristiyan skolastiğine paralel olarak Müslüman inançlarını antik Yunan felsefe ekolleri ile açıklama ve doğrulama çabasıdır.
Apologia (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlkçağ Yunan felsefesinde bir kişinin kendisine yöneltilen suçlamalar karşısında kendisini savunmak için yaptığı yazılı ya da sözlü açıklama.
Aperion (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlkçağ Yunan felsefesinde evrenin sonsuzluğunu, sınırsızlığını savunan Anaksimandros’un tüm şeylerin kaynağı, arkhe’si, diye betimleyerek felsefeye soktuğu terim.
Aponia (Felsefe Terimleri Sözlüğü) İlkçağ Yunan felsefesinde ruhun kargaşadan uzak durmasına ataraksia adı verilirken, “bedenin acıdan sakınması” ya da “acının bedene uğramayışı” durumuna aponia denirdi.
Herakleitosçuluk (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Gerçekliğin asıl özünü öncesiz- sonrasız oluşta gören, bu oluşun kendini karşıtlarda ve karşıtlar içinden geçerek gerçekleştirdiğini savunan, Yunan filozofu Herakleitos'un temellendirdiği görüş.
Kyrene Okulu (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Haz veren her şeyin iyi, acı veren her şeyin kötü olduğunu öne süren, istencin biricik ereğini, insan için en doğal bir duygu olan haz olarak gören Sokratesçi Yunan felsefe okulu.
Kynikler Okulu (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Yaşamın biricik ereğini hiçbir şeye gereksinme duymama ve kendi kendiyle yetinme, kısaca salt özgürlük olarak erdemde bulan Sokratesçi Yunan felsefe okulu.
Bakınız: Kinisizm,
Eleacılık (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Salt düşünme ile var olanın niteliklerini türetmeye çalışan Elea'lıların kurduğu öğreti.
Dini ve Mitolojik Semboller (Felsefe) Yazı bulunmadan önce insanlar iletişim için sembolleri kullandı. Bu nedenle mitoloji ve dinlerde rastladığımız sembollerin anlamları oldukça önemlidir.
Skolastik Felsefe (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Orta Çağ düşüncesinde doğrunun zaten mevcut olduğu düşüncesine ve felsefenin okullarda okutularak öğretilmesine dayanan bir yaklaşım sergiler. Bu felsefenin temelinde teoloji vardır ve onu desteklemeye çalışır.
Panenteizm (Felsefe Terimleri Sözlüğü) Panteizmde olduğu gibi Evren'in kendisinin Tanrı olduğunu, panteizmden farklı olarak da ilk devindirici olan tanrının Evren ve tüm varlıkları özünden yarattığını ve Evren'e aşkın, Evren'in bilincinde mutlak ve değişmez bir varlık olarak egemen olduğu inancıdır.