15. ve 16. yüzyıllarda Avrupa'da önemli siyasî değişiklikler meydana geldi. En önemli değişiklik, feodalite (derebeylik)nin yıkılması ve yerine, merkezî krallıkların kurulması oldu. Ancak, krallık yönetiminin yeterince güç kazanmadığı ülkelerde (Fransa, İspanya, İngiltere) iç savaşlar çıktı. 14. yüzyıldan beri devam etmekte olan Yüzyıl Savaşları, 15. yüzyılın ortalarında sona erdi.
15. yüzyılın son yarısı ile 16. yüzyılda, Avrupa'nın en güçlü devletlerinden biri Osmanlı Devleti idi.
15. ve 16. yüzyıllarda Avrupa'daki başlıca devletler şunlardı:
İSPANYA
Siyasal birliğin bulunmadığı İber Yarımadası'nda, Kastilya, Aragonya ve Portekiz Hıristiyan krallıkları ile Beni Ahmer İslâm Devleti (Gırnata) bulunuyordu.
15. yüzyılın son yarısında Kastilya Kraliçesi İzabella ile Aragonya Kralı Ferdinand'ın evlenmesiyle, bu iki krallık birleşti. Bu evlilik sonucu, İspanya'da siyasî birliğin sağlanması yolunda önemli bir adım atılmış oldu. Bir süre sonra İspanyollar, Beni Ahmer Devleti'ne son verdiler (l412).
Coğrafî keşifler sonucu İspanya, güçlü bir devlet durumuna geldi.
İspanya Kralı Şarlken, evlilikler yoluyla ele geçirdiği İspanya topraklarının yanında, Avrupa'da daha birçok ülkeyi ele geçirdi ve Kutsal Roma-Cermen imparatoru seçildi (1519).
Fransa Kralı I. Fransuva'yı yenerek onu esir aldı. Ancak, Osmanlılara karşı giriştiği mücadelelerde başarılı olamadı.
İspanya, 1588'de İngiltere'ye yenilince eski gücünü kaybetti.
PORTEKİZ
Portekiz, Avrupa'da genişleme yerine, denizaşırı topraklarda egemenlik kurmayı tercih etti.
Coğrafî keşifler sonucunda büyük bir sömürge imparatorluğu durumuna geldi. Hint Okyanusu'nda ve Fas'ta egemenlik kurmak için Osmanlı Devleti ile savaştı.
İngiltere, Fransa ve Hollanda'nın sömürgeciliğe başlaması sonucu, sömürgelerinin çoğunu kaybetti.
FRANSA
Fransa'da 15. yüzyılda derebeylik hüküm sürüyordu.
Yüzyıl Savaşları'nda (1337-1453) topraklarının çoğu İngilizlerin eline geçti. Fransızlar, 1453'te İngilizleri yenilgiye uğratarak topraklarını işgalden kurtardılar. Bunun sonucu, ülkede derebeylik yönetimi eski önemini yitirdi. Fransa'da merkezî krallık yönetimi kuruldu.
16. yüzyılın ortalarında I. Fransuva, Pavia Savaşı'nda Şarlken'e yenildi ve esir düştü. Kanunî'nin yardımıyla esaretten kurtuldu. 16. yüzyılın sonlarına doğru Fransa, mezhep kavgaları yüzünden çok zayıfladı.
İNGİLTERE
Yüzyıl Savaşları'ndan yenilgiyle çıkan İngiltere, 15. yüzyılın ortalarında eski gücünü yitirmiş durumdaydı. Daha sonra çıkan iç savaş, otuz yıl kadar devam etti. İç savaş sırasında, birçok İngiliz soylusu yaşamını yitirdi. Bunun sonucu, mutlak krallık güçlendi.
16. yüzyılda Kral VIII. Hanri, reform hareketlerine girişerek Anglikan mezhebini kurdu.
Kraliçe I. Elizabeth zamanında denizlerde güçlenen İngiltere, kısa zamanda büyük bir sömürge imparatorluğu durumuna geldi.
ALMANYA
15. yüzyılda Avrupa'nın en güçlü devleti Almanya (Kutsal Roma-Cermen İmparatorluğu) idi. Ancak, siyasal birliğin bulunmadığı Almanya'da 400'den fazla feodal devlet bulunuyordu.
16. yüzyılın başında Almanya'nın yönetimi Habsburg Hanedanının elindeydi. Şarlken zamanında Almanya büyük bir imparatorluk durumuna geldi. (1519-1566).
İngiltere ve Fransa dışında hemen hemen bütün Avrupa devletleri, Almanya'nın denetimi altındaydı. Bu yüzyılda Almanya'nın karşısında tek güçlü devlet, Osmanlı Devleti idi.
16. yüzyılın ortalarında Osmanlılar, Macaristan'ı ele geçirerek Almanya içlerine kadar ilerlediler.
Luther'in başlattığı reform hareketi, Almanya'da mezhep kavgalarının çıkmasına neden oldu.
Osmanlılar karşısında ve mezhep kavgalarını önlemede başarısız olan Şarlken, imparatorluğu kardeşi ve oğlu arasında paylaştırdı. Bunun sonucu olarak bir süre sonra imparatorluk parçalandı.
İTALYA
16. yüzyıl başlarında İtalya'da siyasal birlik yoktu. Ülkede; Napoli, Venedik, Ceneviz, Milano, Floransa ve Papalık devletleri bulunuyordu. Venedik, Cenova ve Floransa, İtalya'nın en güçlü ve zengin devletleriydi.
LEHİSTAN
15. yüzyılda Lehistan (Polonya), Doğu Avrupa'nın en güçlü devleti olup geniş topraklara sahipti. Ancak, güçlü bir devlet teşkilâtına sahip değildi.
Lehistan, 16. yüzyılda eski gücünü yitirdi. Bu durum, güçlü Avrupa devletlerinin, Lehistan'ın iç işlerine karışmalarına yol açtı. 1575'te Lehistan iç işlerine karışan Sokullu Mehmet Paşa, Erdel Beyi Baturi'yi Lehistan kralı seçtirdi. Böylece Lehistan, bir süre için Osmanlı egemenliğine girmiş oldu.
MACARİSTAN
15. yüzyılda Macaristan, Orta Avrupa'nın güçlü devletlerinden biriydi. Macaristan, Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu ile Osmanlı Devleti arasında tampon bölge konumundaydı. Güçlü bir kara ordusuna sahip Macaristan'ın denizlerle bağı olmaması, bu devletin gücünü sınırlıyordu. Birbirleriyle akraba olan Avusturya Kralı Ferdinand ile Kutsal Roma-Germen İmparatoru Şarlken, Macaristan üzerinde egemenlik kurmak amacıyla mücadele ettiler. Macaristan, Osmanlıların Rumeli'ye geçişinden sonra kurulan bütün Haçlı ittifaklarına katıldı. 16. yüzyıl ortalarında Kanunî, Macaristan'ı fethederek Osmanlı topraklarına kattı.
RUSYA
Ruslar, 15. yüzyılın sonlarında, Kuzeydoğu Avrupa'da Moskova ve Kiev başta olmak üzere küçük prenslikler durumunda yaşıyorlardı.
Doğu Avrupa'da Altın Orda Devleti kurulunca Ruslar bu devletin egemenliği altına girdiler. Altın Orda hanları da Ruslardan sadece vergi almakla yetinerek onlara dokunmadılar.
Altın Orda Devleti zayıflamaya başlayınca devletin parçalanmasında Ruslar önemli rol oynadı. Daha sonra ortaya çıkan Kirim, Kazan ve Astarhan hanlıklarının birleşmemeleri için başarılı bir politika izlediler.
Moskova merkez olmak üzere Rus Devleti'nin temeli III. İvan tarafından atıldı. Yüzyılın sonlarına doğru Urallara kadar ilerleyen Rusya, Osmanlı Devleti ve Türkistan hanlıkları için büyük bir tehdit oluşturmaya başladı.
DİĞER AVRUPA DEVLETLERİ
16. yüzyıl başlarında Kuzey Avrupa'da; İsveç, Norveç ve Danimarka devletleri bulunuyordu. Bu devletler, Danimarka'nın öncülüğünde kurulan Kalmar Birliği içinde yer alıyorlardı.
1523'te Danimarka ile savaşan İsveç, bu birlikten ayrıldı. Üç devlet de zamanla bağımsız duruma geldiler. Daha sonra Reform hareketlerine girişerek Protestanlık mezhebini benimsediler.