Akut dağ hastalığı, dağcıları, yürüyüşçüleri, kayakçıları veya yolcuları yüksek irtifalarda, genellikle 2.400 metrenin üzerinde etkileyebilen bir hastalıktır.
Nedenleri
Akut dağ hastalığına, yüksek irtifalardaki düşük hava basıncı ve azalmış oksijen seviyeleri neden olur.
Yüksek rakıma ne kadar hızlı tırmanırsanız, akut dağ hastalığına yakalanma olasılığınız da o kadar artar.
Aşağıdaki durumlarda akut dağ hastalığı riski daha yüksektir:
• Deniz seviyesinde veya yakınında oturuyorsanız ve yüksek bir rakıma çıkıyorsanız .
• Daha önce hastalığı geçirdiyseniz.
• Yükseğe hızla çıkıyorsanız
• Yüksekliğe alışarak çıkmıyorsanız
• Alkol veya diğer maddeleri yükseğe alışma sürecinde kullandıysanız.
• Kalp, sinir sistemi veya akciğerleri ilgilendiren tıbbi sorunlarınız varsa.
Belirtiler
Belirtileriniz tırmanışınızın hızına ve kendinizi ne kadar zorladığınıza bağlı değişir. Semptomlar hafif ila yaşamı tehdit eden boyutta olabilir ve sinir sistemini, akciğerleri, kasları ve kalbi etkileyebilirler. Çoğu durumda, semptomlar hafiftir. Hafif ve orta şiddette akut dağ hastalığı belirtileri şunlardır:
• Uyku güçlüğü
• Baş dönmesi
• Yorgunluk
• Baş ağrısı
• İştahsızlık
• Bulantı veya kusma
• Hızlı nabız
• Efor ile nefes darlığı
Daha şiddetli akut dağ hastalığında ortaya çıkabilecek belirtiler şunlardır:
• Deride mavileşme (siyanoz)
• Göğüs sıkışması
• Kafa karışıklığı, dikkatsizlik;
• Öksürük
• Öksürükle kan gelmesi
• Azalmış bilinç ve sosyal etkileşimden kaçınma
• Gri veya soluk ten
• Düz bir çizgide yürüyememe veya hiç yürüyememe
• Dinlenme sırasında bile nefes darlığı
Tanı
Doktorunuz sizi inceleyecek ve bir stetoskop ile göğsünüzü dinleyecektir. Bu sırada akciğerde raller denilen sesler ortaya çıkarabilir Raller, akciğerlerdeki sıvının belirtisi olabilir. İstenebilecek testler şunlardır:
• Kan testleri
• Beyin BT taraması
• Göğüs röntgeni
• Elektrokardiyogram (EKG)
Tedavi
Erken tanı önemlidir. Akut dağ hastalığının erken evrelerde tedavisi kolaydır.Her türlü dağ hastalığının temel tedavisi, mümkün olduğu kadar hızlı ve güvenli bir şekilde daha alçak bir rakıma inmektir. Belirtiler ortaya çıkarsa tırmanmaya devam etmemelisiniz.
Varsa ekstra oksijen verilmelidir. Ağır dağ hastalığına sahip kişilerin hastaneye yatırılması gerekebilir. Akciğerlerinizde sıvı varsa (akciğer ödemi), tedavi şunları içerebilir:
• Oksijen
• Nifedipin adı verilen yüksek tansiyon ilacı
• Hava yollarını açmak için beta agonist inhalatörleri
• Ağır vakalarda solunum makinesi
• Fosfodiesteraz inhibitörü (sildenafil gibi) denilen akciğerlere kan akışını artıracak ilaçlar
Deksametazon (Decadron), akut dağ hastalığı semptomlarının ve beyindeki ödemin azaltılmasına yardımcı olabilir.
Portatif hiperbarik odalar, yürüyüşçülerin daha düşük irtifalardaki koşulları, dağdan inmeden etmeden simüle etmelerini sağlar. Kötü hava koşulları veya diğer faktörler dağdan inmeyi imkansız hale getirirse bu cihazlar kulanılır.
Prognoz(Hastalığın İlerleyişi)
Çoğu vaka hafiftir. Dağdan aşağı inerken daha alçak bir rakıma indiğinizde semptomlar hızla düzelir. Ağır vakalarda akciğer problemleri veya beyin ödemi denilen beyin şişmesi, ölüme neden olabilir. Ulaşılması güç yerlerde, acil durum tahliyesi mümkün olmayabilir veya tedavi gecikebilir. Bunun sonuç üzerinde olumsuz bir etkisi olabilir. Prognoz, belirtiler başladıktan sonra inilen orana bağlıdır. Bazıları dağ hastalığı gelişimine daha yatkındır ve tedaviye yeterince iyi cevap vermeyebilir.
Olası Komplikasyonlar
Komplikasyonlar şunları içerebilir Komplikasyonlar şunları içerebilir:
• Koma
• Akciğerlerde sıvı (akciğer ödemi)
• Nöbetlere, zihinsel değişikliklere veya sinir sisteminde kalıcı hasara yol açabilen beynin şişmesi (beyin ödemi)
•Ölüm
Daha düşük bir irtifaya döndüğünüzde daha iyi hissetmiş olsanız bile, yukarılarda akut dağ hastalığı belirtileriniz olduysa bir doktor ile iletişime geçin .
Sizin veya başka bir dağcının aşağıdaki belirtilerden herhangi birine sahip olması durumunda 112'yi veya yerel acil durum numaranızı arayın:
• Şiddetli solunum problemleri
• Değişmiş uyanıklık seviyesi
• Öksürükle kan gelmesi
Bu durumlarda dağdan hemen ve mümkün olduğunca hızlı güvenli bir şekilde inin.
Önleme
Akut dağ hastalığını önlemenin anahtarları şunlardır:
• Dağa kademeli olarak tırmanın. Kademeli tırmanma, akut dağ hastalığının önlenmesinde en önemli faktördür.
• 2.400 metrenin üstündeki her 600 metrede tırmanışa devam etmek için bir veya iki gün dinlenin.
• Mümkün olduğunda daha alçak bir irtifada uyuyun.
• Gerekirse dağdan hızlı bir şekilde inebileceğinizden emin olun.
• Dağ hastalığının erken semptomlarını nasıl tanıyacağınızı öğrenin.
3000 metrenin üzerinde yolculuk yapıyorsanız, birkaç gün boyunca yeterli oksijen taşımalısınız. Hızlı bir şekilde tırmanmayı veya yüksek bir rakıma tırmanmayı planlıyorsanız, doktorunuza yardımcı olabilecek ilaçları sorun. Düşük kırmızı kan hücresi miktarı (anemi) riski altındaysanız, doktorunuza planladığınız seyahatin güvenli olup olmadığını sorun. Ayrıca demir takviyesinin sizin için uygun olup olmadığını da sorun. Anemi, kanınızdaki oksijen miktarını azaltır. Bu da dağ hastalığına yakalanma olasılığını arttırır.
Tırmanırken:
• Bol miktarda sıvı için.
•Alkol kullanmayın.
• Karbonhidrat miktarı yüksek besinleri düzenli aralıklarla tüketin.
Kalp veya akciğer hastalığınız varsa yüksek irtifalardan kaçınmalısınız.
Alternatif İsimler
Yüksek irtifa beyin ödemi, İrtifa anoksisi, İrtifa hastalığı, Dağ hastalığı, Yüksek irtifa akciğer ödemi
References
U.S The National Library of Medicine(NLM) https://www.nlm.nih.gov/
Harris NS. High-altitude medicine. In: Walls RM, Hockberger RS, Gausche-Hill M, eds. Rosen's Emergency Medicine: Concepts and Clinical Practice. 9th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2018:chap 136.
Luks AM, Hackett PH. High altitude and preexisting medical conditions. In: Auerbach PS, Cushing TA, Harris NS, eds. Auerbach's Wilderness Medicine. 7th ed. Philadelphia, PA: Elsevier; 2017:chap 3.
Luks AM, Schoene RB, Swenson ER. High altitude. In: Broaddus VC, Mason RJ, Ernst JD, et al, eds. Murray and Nadel's Textbook of Respiratory Medicine. 6th ed. Philadelphia, PA: Elsevier Saunders; 2016:chap 77.
Bu yazı yararlı oldu mu?
EvetHayır