Meta Fetişizmi
Meta Fetişizmi {commodity fetishism) [Carl *Marx’ın Kapital’\n birinci cildinde geliştirdiği bir fikir. Marx kullanım değeri ile mübadele değeri arasında bir ayrım yapmıştır: Kullanım değeri bir nesnenin yararlılığıyla ilgili bir yargıyı gösterirken, mübadele değeri aynı nesnenin pazardaki mübadele sonucunda bulacağı karşılıktır. Para, mübadele aracını sağlar ve eşitsiz, farklı nesneleri birbiriyle eşit ilişkilere sokar; örneğin restoranda yediğiniz bir yemek dört kitap değerinde olabilir. Mübadele değerleri, nesneleri üretmek için o evrede gerekli olan emek zamanının oranına bağlıdır. Bu da bizi toplumsal »işbölümüne, »kapitalist toplumda varolan karmaşık, karşılıklı bağımlılık ilişkilerine götürmektedir. Fakat bu karmaşık ilişkiler, »pazardaki mübadelelere katılan ve metalar arasındaki ilişkilerin yalnızca (fiyatla ilgili) sonuçlarını gören kişilerin gözünde çok açık değildir. Dolayısıyla böyle insanlar, bu ilişkileri (yanlış, ama kendi amaçları bakımından yeterli biçimde) özerk olarak, toplumsal işbölümüne bağımlı olmaktan ziyade bu işbölümünü yönlendiren, farklı üreticiler arasındaki ilişkiler olarak görürler. Marx’in, tıpkı kullanım değeri gibi ekonomik değeri de metaların içkin bir özelliği sayan burjuva iktisatçıları eleştirmesine temel hazırlayan bu yanılsama, genelleştirildiği zaman meta fetişizmini oluşturur.Meta, insanların yetenekleriyle donatılmış olması anlamında bir fetiştir, dolayısıyla görünüşe göre başımıza gelenlerin hepsi piyasanın durumu ve hareketinden kaynaklanmaktadır. György Lukâcs, bu teoriyi genişleterek şeyleşme kuramına bağlar: Tüm insan ilişkileri ve deneyimler metalar gibi algılanmaya başlar ve biz de onlara şeyler gibi yaklaşırız. Meta fetişizmi, kapitalist toplumlarda »ideoloji analizinin bir boyutudur: Dipte yatan gerçek ilişkiler bizim algılayamayacağımız şekilde gizlidir ve biz kendi dünya anlayışımızı yalnızca görünümlere bakarak kurarız.