Bu sayıda yüzyıl önce Julyen takvimine göre Eylül ve Ekim aylarında neler yaşandığı üzerinde duracağız.
Kornilov Darbesi
Kerenski Hükümetinin general Kornilov eliyle askeri darbeye yeltenmesi, devrimin ve Kerenski hükümetinin kaderini belirleyecekti. İşçi sınıfı darbeye genel grevle yanıt verdi, Kerenski ise, 27 Ağustos (9 Eylül) yani darbe günlerinde Kornilov’la yollarını ayırdı, iktidar bloğu parçalandı.
Kornilov darbesini ‘beklenmedik’ ve ‘keskin bir dönemeç’ olarak gören Lenin, 30 Ağustos’ta Merkez Komitesine yazdığı mektupta ‘Her keskin dönemeç gibi bu da taktiklerin gözder geçirilip değiştirilmesi gerekir’ demektedir. Bu şu anlama geliyordu: Kornilov’a karşı savaşırken, Kerenskiye destek vermemek.
Bolşevik diğer liderlerin bir bölümü, Troçki’de içlerinde olmak üzere tutuklanmıştı. Ancak Sovyetlerdeki Bolşevik temsilciler Petrograd Sovyetine bağlı Askeri Devrimci Komite’nin kitleleri harekete geçirmek üzere işçilerin silahlandırılması kararını hızlandırdı. İşçi mahallelerinde silahlı işçiler Kornilov’a karşı hazır bekliyordu.
Rusya’da Şubat 1917’de gerçekleşen burjuva devriminin kaderi değişmeye başladı. Bu darbe girişimi aynı zamanda burjuvazinin ve burjuvaziyle birlikte iktidarı paylaşan bazı sosyalist siyasal partilerin, aydınların da siyasi başarısızlığını ilan etmiş oldu. Savaş karşısında Rus halkının beklediği ekmek, barış ve toprak talebini yerine getiremedikleri gibi, başarısız ve çözümsüz olduklarını da ortaya koydular. Kendi aralarında kavgaya da tutuştular.
Bu sebeple halkın beklentisi burjuvaziden, Sosyalist Devrimcilerden ve ordudan Bolşeviklere kaymaya başladı. Kitleler Şubat Devrimininin ilk gününden itibaren geçici hükümet koalisyonlarından beklentinin boş olduğunu, burjuvazininin halkın özgürlük ve demokrasi taleplerini karşılayamayacığını, tek çıkar yolun Sovyetlerin yani işçi, asker ve köylü meclislerinin iktidarı olduğunu açıkça ifade eden Bolşeviklerden yana yüzlerini döndüler.
Üstelik general Kornilov sadece Rusya içindeki burjuva başarısızlığı temsil etmiyordu, aynı zamanda Rusya’nın Riga bölgesinde Alman ordusu karşısındaki yenilgiyi de temsil ediyordu. Dolayısıyla halk hem savaştan hem de iç politikadaki uygulamalardan bıkmıştı.
Ünlü Menşevik milletvekili Suhanov anılarında o günleri şöyle anlatıyor: “Bolşevikler inatla ve hiç gevşemeden çalışıyorlardı. Hergün hiç ara vermeden kitleler arasında, fabrika tezgahlarındaydılar. Her Allah’ın günü onlarca ajitatör fabrikalar ve kışlalarda konuşma yapıyordu. Kitleler için onlar da kendilerinden biri haline gelmişlerdi. Çünkü fabrika ya da kışlaların en önemli işleri kadar basit ayrıntılarda da başı çeken bu kişiler her zaman yanıbaşındaydılar... Kitle Bolşeviklerle birlikte yaşıyor, soluk alıp veriyordu. O Lenin ve Troçki’nin partisinin elindeydi”.
4 (17) Eylül’de Troçki tahliye oldu. Darbe koşulları sadece 4 gün sürdü. Kornilov’un askerleri tek bir kurşun atmadan dağıldılar. Aynı zamanda bu günler, kitlelerin gelecek ayaklanmaya hazırlanması anlamına geliyordu. Menşeviklere ve Sosyalist Devrimcilere güvenini yitiren kitleler karşı devrim tehlikesini yaşayarak gördüler.
Ayaklanmaya doğru
Yüz yıl önce Rusya’da sanayinin ya da işçi sınıfının gelişmiş olduğu kentlerin sayısı iki elin parmakları kadardı. En büyük kentler Petrograd, Moskova başta olmak üzere Smolenks, Tver, Riazan, Novgorad, Rostov gibi kentlerdi. Siyasi olarak ise, iki kent önemliydi: Petrograd ve Moskova. Bolşevikler Petrograd Sovyeti’nin ardından Moskova Sovyeti’nde de çoğunluğu sağladılar.
Lenin 12-14 (25-27) Eylül tarihlerinde ‘Bolşevikler İktidarı Üstlenmeli mi?’ diye soruyor ve olumlu yanıtlıyordu: “çünkü iki büyük şehirdeki devrimci unsurların aktif çoğunluğu, halkı kazanacak, muhalefetin direnişini kıracak, onu ezecek, iktidarı kazanıp koruyacak kadar geniştir. Gerçek şu ki Bolşevikler, aciler demokratik bir barışönererek Kerenski’nin ezip dağıttığı demokratik kurumları ve özgürlükleri yerleştirerek hiç kimsenin yıkamayacağı bir yönetim kuracaktır”.
Bolşevik Partisi kadrolarının üzerinde ise, Temmuz Günlerinin o kahredici baskı günlerinin etkisi sürüyordu ve ürkeklik hali vardı. Bolşevik liderliğin bir kısmı şimdi tahliye de olsa, Kornilov darbesi sırasında tutuklanmıştı. Lenin Finlandiya’daydı. Bolşevikler arasında ‘ayaklanma’ gibi bir tahayyül somutlaşmıyordu. Üstelik Temmuz’da iktidarı almama kararı önlerinde duruyordu.
Bu durumda nasıl olacaktı? Lenin işçi sınıfının iktidarı alması yönündeki stratejiye uygun Temmuz taktiğinin ardından, Kornilov-Kerenski karşısında ilkeli duruşun yarattığı imkanları değerlendirerek, iktidarı almaktan yana hazırlık yapma yönünde eğilim gösteriyordu.
Lenin ‘Marksizm ve Ayaklanma’ üzerine Merkez Komite’ygönderdiği mektup Bolşevikler üzerindeki pası silmek üzere kaleme alınmıştı. Ancak parti içinde ayak direme devam ediyordu. 29 Eylül’de (11 Ekim) Merkez Komiteye savaş ilan eden ‘Kriz Olgunlaşmıştır’ mektubunu yolladı. Ve görüşlerindeki kararlılığı ve keskinliği ifade etmek için de ‘Merkez Komitesinden istifa’ etti.
Kuşkusuz bu istifa uygulanmadı ama, Lenin’in kararlılığı Bolşevikler içinde kavrandı.
2 (15) Ekim’de Petrograd şehir konferansına yazan Lenin, Moskova’dan başlayacak silahlı bir ayaklanmanın planını da yapıyordu: “Moskovalı yoldaşlara başvurarak onları Moskova’da iktidarı ele geçirmeye, Kerenski hükümetinin azledildiğini ve derhal barış önerisi getirip Rusya’yı komplodan kurtarmak için Moskova’da İşçi Vekilleri Sovyeti’ni Rusya’nın Geçici Hükümeti olarak ilan etmeye ikna etmeliyiz. Moskovalı yoldaşlar, Moskova’da ayaklanma sorununu acilen görüşsünler”.
10 (23) Ekim tarihinde gerçekleşen ünlü Merkez Komitesi toplantısında, Lenin silahlı ayaklanma sorununu çok net biçimde ortaya koydu. Toplantıya Merkez Komitsinin 21 üyesinden 11’i ve bir aday üye katılmıştı. Lenin’in önerisi 10 oyla (biri aday üye) kabul edilmiş, 2 üye, Kamenev ve Zinovyev karşı oy kullanmışlardı.