Basiretçi Ali Efendi
- Meslek : Gazeteci, yazar
- Önem : İlk Osmanlı gazetelerinden olan Basiret’i çıkarttı
- Doğum : 1838
- Ölüm : 1912 - İstanbul
- Başlıca Eserleri : Yıldız’ın Hatası – Devlet-i Aliyye ve Rusya Muharebesi, İstanbul’da Yarım Asırlık Vekay-i Mühimme
Basiretçi Ali Efendi, gazeteci ve yazar. Yeni Osmanlılar'a mensup olan Ahmet Mithat Efendi ve Ayetullah Efendi gibi isimlerin desteğiyle 1870'te günlük Basiret gazetesini çıkarmaya başladı. Gazete, çok geçmeden İstanbul'un Müslüman kitlelerinin bir nevi sığınağı oldu. Basiret, 1870 Fransa-Prusya Savaşı devam ederken Fransa'ya karşı Prusya'yı destekler nitelikteki politikasıyla Alman şansölyesi Bismarck'ın dikkatini çekti. Bunun akabinde Ali Efendi Berlin'e davet edildi ve kendisine usta bir matbaa hediye edildi.1878'de II. Abdülhamid'e karşı bir suikast düzenlenmesi suçundan Kudüs'e sürgüne gönderildi.1908'e kadar birçok vilayette kaymakamlık yaptı ve bu tarihte İstanbul'a döndü. Basiret’i tekrardan çıkartmış olsa da dönemin değişen şartlarından dolayı başarılı olamadı. Basın dünyasında başarı sağlayamadığı bu devreden sonra Kalamış’taki evine çekildi ve orada öldü.
Ali Efendi’nin, iki devrede 2465 sayı çıkardığı Basiret’le daha sonra yirmi altı sayı çıkardığı Kahkaha’da yayımlanan makalelerinden başka, II. Abdülhamid’e ve o devrin tanınmış şahsiyetlerine hakaretlerle dolu iki küçük eseri daha vardır. Bunlar, 93 Harbi hakkında kaleme alarak padişaha takdim ettiğini ileri sürdüğü bir lâyiha olan Yıldız’ın Hatası: Devlet-i Aliyye - Rusya Muhârebesi 1293 (İstanbul 1324) ile kendi gazetecilik hâtıraları yanında devrin bazı siyasî olayları hakkında dikkate değer bilgiler veren İstanbul’da Yarım Asırlık Vekayi-i Mühimme (İstanbul 1325) adlı eserlerdir. Bu son eser sadeleştirilerek İstanbul’da Elli Yıllık Önemli Olaylar (İstanbul 1976) adıyla yeniden yayımlanmıştır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Yusuf Küçükdağ, Zenbilli Ali Efendi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2013, cilt.44, sf.247-249
Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Otranto Seferi
1480 yılında Gedik Ahmet Paşa tarafından Güney İtalya’ya yapılan bu seferin ana hedefi Otranto bölgesi, Osmanlı kaynaklarında Pulya diye adlandırılır. Otranto Seferi siyasi, askeri, dini ve stratejik sebeplerle gerçekleştirilmiştir. Fatih Sultan Mehmed, Venedik’le anlaştıktan sonra dikkatini İtalya’ya yöneltmiş, böylece o sırada hayli zayıf, siyasi birlikten yoksun olan bu yarımadayı ele geçirmeyi amaçlamıştı. İtalya seferine girişmeden önce Osmanlılar ayrıntılı bir planı uygulamaya koyarak Gedik Ahmed Paşa’yı seferi organize etmek maksadıyla Epir’de bulunan, Güney İtalya’ya hakim bir üs konumundaki Avlonya’ya sancak beyi tayin etti. Sancak beyliği yanında aynı zamanda kaptan-ı derya olan Gedik Ahmet Paşa kumandasındaki donanma ilk olarak Zanta, Kefalonya ve Ayamavra adalarını aldı. Ardından Napoli Kralı I. Ferdinand’a bağlı olan Otranto ele geçirildi. Şehre savaşarak girildiğinden karşı koyan ileri gelenlerden bir kısmı idam edildi, bir kısmı da esir alındı. Ölenlerin sayısının abartılması tamamen kilise propagandasının bir sonucudur. Şehirde kontrol sağlandıktan sonra çatışmalar sırasında harap olan şehrin surları onarıldı. Osmanlı kuvvetleri burayı bir askeri üs haline getirip etrafa seferler düzenledi ve bazı yerleri aldı.
-
Şeyh Galip
Klasik Türk şiirinin son dönem büyük şairlerinden birisi olarak kabul edilen Şeyh Galib’in gerçek adı Mehmed Esad’dır. İlk eğitimini babasından aldı. Sonrasında, 1780’li yıllarda Galata Mevlevihanesi’ne gitti ve burada şeyh olan Hüseyin Efendi’den ders almaya devam etti. Arapça ve Farsça öğrendi. Başlangıçta “Esad” mahlasını aldıysa da sonraları Esad isimli şairlerle karıştırılmamak için “Galib” mahlasını kullanma kararı aldı. Divan-u Himayün Kalemi’nde bir müddet çalıştı ve sonrasında ailesinin istememesine rağmen Konya’ya giderek Mevalana Dergahı’nda çileye girdi. Sonrasında babası devreye girdi ve oğullarının İstanbul’dan ayrılmasını kabul edemediğinden Çelebi Efendi’ye başvurdu ve bunun ardından genç derviş İstanbul’a geri döndü. İstanbul’da Yenikapı Mevlevihanesi’nde çilesini tamamladı ve “dede” oldu. Bunların ardından Galata Mevlevihanesi’nde şeyhliğe tayin oldu. Bu tayinin ardından III. Selim ile dostlukları gelişti. Şeyh Galib’in kaleme aldığı on sekiz beyitlik tarih manzumesi Galata Mevlevihanesi’nin kapısına yazıldı. Kaynaklara bakıldığında Şerife Aişe adında bir şeyh kızıyla evlendiği ve bu evlilikten Zübeyde, Ahmed ve Mehmed isimlerinde 3 çocuğu olduğu bilinmektedir. Annesi ve dedesinin vefatı, Şeyh Galib’i derinden sarstı ve onları ölümünden bir yıl sonra hastalandı. Bu erken yaşta vefatının sebepleri arasında, genç yaşta geniş bir bilgi birikimin olması, şeyhlik yapması, sarayın kendisine olan teveccühü gibi konular da sayılmaktadır.
-
Mustafa Nehhas Paşa
Hukuk Fakültesi’nden mezun olduktan sonra 1919 yılına kadar avukat ve hâkim olarak çalışan Nessah Paşa 1918’de Sa‘d Zağlûl yönetimindeki Vefd Partisi’ne girdi. Mısır’ın İngiltere’den bağımsızlığını kazanması yolunda verdiği mücadeleden dolayı 1921-1923 yıllarında Sa‘d Zağlûl ile birlikte Hint Okyanusu’ndaki Seyşeller (Seychelles) adalarına sürgün edildi. Krallık dönemi anayasasının belirlendiği 1923’te Mısır’a döndü ve aynı yıl yapılan seçimlerde milletvekili olarak parlamentoya girdi. İngiltere’nin hükümette görev almasına izin vermemesi sebebiyle önce meclis başkan yardımcısı, sonra da başkanı oldu. Sa‘d Zağlûl’ün ölümünün ardından Vefd Partisi başkanlığına seçildi. Beş defa başbakanlık yaptı. Siyasî mücadelesinin en önde gelen amaçlarından biri Mısır’ın İngiltere’den tam bağımsızlığını kazanmasıydı. 1936-1937 yıllarındaki başbakanlığı döneminde bu doğrultuda önemli mesafe aldı. Londra’da imzalanan ve 1882’de başlayan İngiliz işgalini resmen sona erdiren 26 Ağustos 1936 tarihli İngiltere-Mısır Antlaşması Mısır’ın tam bağımsızlığına giden yolda dönüm noktalarından biri oldu. Ancak iç siyasetteki çekişmelerin sokağa sıçraması ve hükümet aleyhindeki gösteriler, Başbakan Nehhas ile Kral Fârûk arasındaki mesafeli ilişkinin siyasî krize dönüşmesiyle sonuçlandı. Kral Fârûk, yetkilerini sınırlandırma girişiminde bulunan Başbakan Nehhas’ı görevden aldı.
-
Hacı Bektaş-ı Veli Türbesi ve Külliyesi
Bütün unsurları ile günümüze intikal edebilen nâdir tarikat külliyelerinden biri olarak Türk mimari tarihinde önemli bir yer işgal eden yapı XIII. yüzyılın ortalarından XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar uzanan geniş bir zaman dilimi içinde teşekkülünü tamamladı. Başlangıçta mütevazı bir kuruluş olduğu tahmin edilen ilk zâviyeden günümüze intikal eden tek unsur, Hacı Bektâş-ı Velî tarafından kullanıldığı rivayet edilen ve mimari özellikleri de bu rivayete uygun düşen Kızılca Halvet adındaki halvethânedir. Hacı Bektâş-ı Velî Türbesi ile halvethâneyi külliyenin çekirdeği olarak kabul etmek gerekir. Bir zâviye yalnızca halvethâneden ibaret olamayacağına göre vaktiyle bunun çevresinde ibadet, sohbet, barınma ve iâşe ihtiyaçlarına cevap veren birtakım birimlerin bulunduğu kesindir. Gerek tasarımı ile gerekse girişinde ve külâhının eteğinde görülen taş süslemeleriyle tamamen Selçuklu üslûbunu yansıtan Hacı Bektâş-ı Velî Türbesi’nin, pîrin vefatından az sonra XIII. yüzyılın son çeyreğinin başlarında inşa edildiği söylenebilir. Mekânın kuzeyinde Kırklar Meydanı’na açılan kapı Osmanlı dönemine aittir. Üzerindeki kitâbede bugünkü Kırklar Meydanı’nın 1553 yılında inşa edildiği belirtilir.
-
Huzeyfe bin Yeman
Cesur ve kudretli bir yönetici olan Huzeyfe b. Yemân babasıyla birlikte Bedir Gazvesi’nden önce Müslüman oldu. Bu gazvede Resûl-i Ekrem’in yanında yer almak üzere yola çıkan baba oğul yolda müşriklere yakalandılar. Ancak Peygamber’e katılmayacaklarına dair söz vermeleri üzerine serbest bırakıldılar. Uhud Gazvesi’nde bulunan Müslümanlar düşman tarafından tanınmamak için yüzlerini örttüklerinden babası Huseyl müşrik zannedilerek öldürüldü. Huzeyfe, bir hayli yaşlı olan babasının ölümüne çok üzülmekle beraber bunun bir hata sonucu meydana geldiğini düşünerek teselli bulmaya çalıştı. Hendek Gazvesi’nde Resûl-i Ekrem Huzeyfe’yi müşrik ordusu hakkında bilgi toplamakla görevlendirdi. Hz. Ömer döneminde Medâin’e vali tayin edildi. Medâin’i imar etti. Nihâvend Savaşı’nd ordu kumandanı Nu‘mân b. Mukarrin öldürülünce kumandayı ele aldı ve düşmanı teslim olmaya mecbur etti. Nihâvend merzübânı her yıl Huzeyfe’ye belli miktarda haraç vermek üzere onunla antlaşma yapmak zorunda kaldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun