Bilişsel Davranışçı Terapi İLKELERİlutfukaanozdemir
Bilişsel Davranışçı Terapi İLKELERİ
- İLKE: BDT, hastanın kendisine ve sorunlarına yönelik olarak bilişsel terimlerle oluşturulmuş, sürekli gelişen bir formulasyona dayandırılmaktadır. Bu formulasyonda erken çocukluk deneyimleri, biyolojik faktörler ve bu deneyimler sonucunda oluşan temel inançlar ve düşünceler, işlevsel olmayan inanışlar sonucunda hangi stratejiyi kullandığı, hangi yaşam olaylarının şemayı harekete geçirerek hastalığın ortaya çıkmasını sağladığı, düşünce biçimiyle bağlantılı olarak ne tür emosyonel, fizyolojik ve davranışsal tepkileri içerdiği, hastalığa yatkınlaştırcı faktörleri ve hastalığı devam ettirici faktörleri yer almalıdır. Formulasyon ilk seanstan sonra oluşturulmakla birlikte son seansta rafine hale getirilir ve hastaya , hastanın kendi kendini anlamasını sağlayacak şekilde anlatılır. Kısaca formulasyonda sorun listesi, temel inanış, temel inanışın kökeni, presipite eden faktörler ve çalışma hipotezi yer almalıdır.
Çalışma hipotezi, sorunlarla temel inanış ve yaşam olayları arasındaki bağlantıyı kurar ve yapılacak müdahalenin tipini belirler.
Sorunu tanımlarken sorulacaklar:
- sorun nedir?
- Sorun nerelerde oluyor?(liste yapılabilir, listedeki ortamların ortak özelliği ne? nerelerde oluyor? Nerelerde olmuyor?)
- Sorun ne zaman oluyor?(günün hangi saatinde? Haftaiçi? Haftasonu?)
- Sorunu iyileştiren ya da kötüleştiren faktörler var mı?(kaçma-kaçınma davranışları,alkol-madde-ilaç)
- Sorun neden oluyor?( en çok ne olmasından koruyorsun?)
- Sorunun sıklığı?
- Sorunun şiddeti?(oluşturduğu duygunun yoğunluğu süreç içinde değişmiş mi?)
- Sorunun tekrarlama sıklığı?
- Sorunun süresi?(gerekli tedbirleri almadan ne kadar süre sıkıntıyı tolere edebiliyor)
- Bugün doktora başvurmanıza yol açan neden?(hayatı nasıl etkilenmiş? Yaşam olayları üzerine etkisi? Değişen roller)
- Tedaviden beklentisi ne? Hedefleri?
- Soruna yatkın kılan özellikler
- Sorunu devam ettiren özellikler
- Sorunu başlatan özellikler
Hastanın yaşantısından hastaya ABC modeli anlatılır ve ilk seanstan itibaren hastaya yaşamındaki duygu-düşünce-olay arasındaki bağlantılara dikkat etmesi istenir.
- İLKE: hedef uyumsuz davranış üzerine odaklanır. Hedef uyumsuz davranış hastalık semptomu olmayıp hastayı doktora getiren nedendir, hastalığın sonucu olarak kişinin yaşam alanlarının nasıl etkilendiğidir.( sorunların nedeniyle hayatın nasıl etkileniyor? Hastalık nedeniyle şu anda hayatında yapamadığın neler var? Böyle bir sorun olmasaydı şimdi yapamadığın neleri yapıyor olurdun? Tedavi sonucunda şimdi yapamadığın neleri yapabilmek isterdin?) sorun somutlaştırılır ve tedavideki hedefleri saptamayı sağlar. Ev ödevleri aracılığıyla hedeflere ulaşılması planlanır.
- İLKE:burada ve şimdiye odaklanır. Pek çok hastanın tedavisi , kendilerini şimdiki zamanda rahatsız eden sorunların ya da belirli durumların üzerinde durulmasını gerektirir. Durumun yeniden daha gerçekçi bir şekilde değerlendirilmesi ve sorunun çözülmesiyle hastayı rahatsız eden belirtilerde bir azalma olur. BDT, genellikle hastanın şimdi ve buradaki sorunlarını inceleyerek başlar. OD, ara inançlar çalışıldığında kişide düzelme görülür ve bu düzelme genelde kalıcıdır. Tedavi bu aşamada sonlandırılabilir. Dikkatin geçmişe yönelmesi 3 durumda olabilir: hasta bu konuda konuşmak istiyorsa, terapi sürecinde ilerleme sağlanamıyorsa, terapist hastayı anlamak için bunun gerekli olduğunu düşünüyorsa.
4.İLKE:Seansları yapılandırılmış olup sınırlı ve sürelidir.öncelikle hastanın nasıl hissettiği sorulur, geçen haftayı özetlemesini ister ve birlikte o seansta konuşulacak gündem belirlenir. Bir önceki seans hakkında geribildirim istenir ve ev ödevleri konuşulur. Daha sonra gündem maddeleri tartışılır ve yeni ev ödevleri oluşturulur. Terapist bir yandan sık sık özetler yapar ve her seansın sonunda o seans hakkında geri bildirim ister. Terapi seans sayısı 4-14 hafta arasıdır.seanslar başlangıçta her hafta yapılırken sonrasında hastanın durumuna göre seans araları açılır.
5.İLKE:BDT, eğitime dayalı bir terapi yöntemidir. Hasta geleneksel hasta rolünden çıkartılır, kendini tanımaya anlamaya çalışan biri haline getirilmeye çalışılır, hastanın aktif katılımını gerektirir. Bu şekilde hastalığın tekrarlanması da önlenmeye çalışılır. Hasta ilk seanstan itibaren hastalığın doğası, gidişatı, bilişsel terapi tanımı, süreci hakkında bilgilendirilir. Hastaya işlevsel olmayan düşünce ve inançlarını belirleme, değerlendirme ve değiştirme öğretilir. Hastanın düşünceleri incelenir ve doğrulukları tartışılır. Terapistin görevi hedefleri belirleme ve hastayı anlamada yardımcı olmadır. Hastayla yan yana gider.
6.İLKE:Hipotez soru sorma yoluyla sorgulanır.(sokratik sorgulama: böyle olursa ne olur?) terapist, tehdit etmeyen bir tutum içinde hastanın düşünce ve inanışlarını sorgular.uygulama sırasında bu soru sorma biçimi temel terapötik araç olup tedavi oturumları arasında yürütülen aktiviteler (ev ödevleri) ise değişimin temel mekanizmasıdır.