Giriş
Aşağıda yer alan kısa özet, nükleer silahları yasaklayacak olan Nükleer Silahlar Anlaşması (NWC) için ortaya konan temel argümanları özetlemektedir. Burada temel hükümler ve Nükleer Silahlar Anlaşması’nın imzalanabilmesi için atılması önerilen adımlar özetlenmiş; temel amacı Nükleer Silahlar Anlaşması için kamuoyunun desteğin sağlamak olan Uluslararası Nükleer Silah Karşıtı Kampanya tanıtılmıştır.
Nükleer silahlar insanlara, sadece bir kaç saat içinde kendilerini yok etme ve yeryüzünün yaşama olanak verme kapasitesini ortadan kaldırma gücünü sağlamaktadır. 21. yüzyılda yeryüzündeki insan hayatı; özellikle de nükleer silahlara erişimin bu denli kolaylaştığı bir ortamda, bu nihai terör silahları bütünüyle ortadan kaldırılmadan teminat altına alınamaz.
Neden? Nükleer silahların birileri tarafından, bir yerde, bir evrede kullanılması tehlikesinin giderek yaklaşmasının pek çok sebebi var:
- Bir bombanın nasıl yapılacağı bilgisine erişimin artması
- Bomba yapımında kullanılabilecek maddelere ulaşabilirliğin artması
- Bomba kullanacak kadar zavallı insanların sayısının artmasıEnvanterlerin yokluğu ve parçalanabilir (nükleer patlayıcı) maddelerin yeterince güvenli olmaması
- Bombaları yasaklamak ve dünya cephanelerinden tamamen temizlemek için gerekli uluslararası iradenin yokluğu
- Hiç bir ilerlemenin görülmeyişi ve dahası nükleer silahsızlanma ile ilgili zorlukla edinilmiş kazanımların kaybedilmesi
- Nükleer silaha sahip olmayan ve bu şekilde addedilen ülkelere karşı ortaya konan dayanaksız tehditler de sahil olmak üzere, nükleer silahların kullanılacağına dair giderek artan tehditler
- Koruyucu tedbirlerin ve her ikisi de nükleer silahlamayı artıran uranyum zenginleştirmesini ve plutonyum elde etmek için kullanılmış reaktör yakıtlarının yeniden işlenmesini engellemek amacıyla alınan önlemlerin yetersizliği
1995 yılındaki Değerlendirme ve Genişletme Konferansı’nda, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesine İlişkin Andlaşma’ya taraf olan devletler Madde 6’da da belirtildiği üzere “nihai amacı nükleer silahların bütünüyle ortadan kaldırılması olmak üzere küresel düzeyde nükleer silahları azaltmak için sistematik ve ilerici adımlar atma” konusunda anlaştılar.
Nükleer bombalar, uluslararası hukuk kapsamındaki onlarca maddede defalarca kınandı. En önemlisi, Temmuz 1996’da Uluslararası Adalet Divanı, yayınladığı Nükleer Silahların Kullanımı Tehdidi ya da Kullanımın Yasallığı Hakkında İstişari Görüş’te oybirliğiyle “sıkı ve etkili bir uluslararası kontrol altında bütün boyutlarıyla nükleer silahsızlanmanın önünü açacak görüşmelere iyi niyetle başlanılması ve bu görüşmelerin nihayete erdirilmesi hususunda bir zorunluluğun” var olduğunu açıkladı.
Model Nükleer Silahlar Anlaşması Ne Öneriyor?
Yaşamı Güvence Altına Almak (SOS), nükleer silahların dünya çapında aşamalı olarak ortadan kaldırılması için Nükleer Silahlar Anlaşması’nı (NWC) ortaya koyar – bu bir taslak uluslararası anlaşma ya da anlaşmalar bütünüdür.
Nükleer Silahlar Anlaşması, nükleer silahsızlanmanın gerçekleşmesi imkânsız bir rüya oluğuna dair kanıya doğrudan karşı çıkar. Bu anlaşma nükleer silahsız bir dünyanın nasıl bir yer olacağına dair bir vizyon ortaya koyar ve nükleer silahsızlanmanın aslında nasıl gerçekleşeceğini anlatıp pratik bir şekilde tarafların nükleer silahları güvenli bir şekilde ortadan kaldırmasını sağlayacak adımları ortaya koyar.
Bu kitapçıkta özetlenen model Nükleer Silahlar Anlaşması 2007 yılında, Kosta Rika tarafından Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği’ne sunulan ve 1999 tarihli Yaşamı Güvence Altına Almak: Nükleer Silahlar Anlaşması’nın Gerekçeleri’nde yer alan 1997 tarih ve A/C.1/51/7 sayılı tartışma taslağı temel alınarak gözden geçirildi ve güncellendi.
Silahlanmayı Durdurmak
Böyle bir Anlaşma Neye Benzeyecek?
Model Nükleer Silahlar Anlaşması ulusal düzeydeki uygulama ve doğrulamalar için detaylı hükümler içermektedir; anlaşma ayrıca hükümlerin zorla uygulanması ve tartışmaların sonuca bağlanmasından sorumlu bir kurul oluşturacaktır, yine bu anlaşma ihlallerin raporlanması ve cezalandırılması için prosedürler ortaya koyacaktır. Kimyasal Silahlar Anlaşması, Biyolojik Silahlar Anlaşması ve Mayın Yasağı Anlaşması gibi bütün silah kategorilerini yasaklayan mevcut anlaşmalarla karşılaştırmalar yapılmıştır.
Bu Anlaşmayı Kim Yapacak?
Hükümetler bu sürecin temel aktörleri, ancak sivil toplum da önemli bir rol oynayacak. Uluslararası ve hükümetler arası pek çok kurumun sahip olduğu deneyim oldukça faydalı olacaktır; bunlar arasında Birleşmiş Milletler Genel Meclisi ve Güvenlik Konseyi, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu, Silahsızlanma Konferansı, Nükleer Silahsız Bölge Uygulama Kurumları, Kapsamlı Deneme Yasağı Anlaşması Örgütü, Uluslararası Adalet Divanı, Avrupa Birliği gibi bölgesel örgütler yer almaktadır. Sivil Toplum Kuruluşlarının bilimsel, tıbbi, hukuki, siyasal ve diğer uzmanları, onları da sürecin kilit ortaklarından biri haline getiriyor.
Nükleer Silahlar Anlaşması Ne Zaman İmzalanabilecek?
Hükümetlerin konuya ilişkin yaklaşımı değiştiği anda, Nükleer Silahlar Anlaşması kısa sürede imzalanabilir. Örneğin, havada gerçekleşen nükleer patlamalara sebep olan nükleer denemelerini yasaklayan Kısmi Deneme Yasağı Anlaşması, yıllarca süren çözümsüzlük döneminin ardından, Temmuz 1963’te önceden belirlenmiş olan ve sadece 10 gün süren görüşmeler sonucunda imzalandı.
Nükleer Silahsızlanma için Neden Böyle Bir Yöntem?
Bu rota, nükleer silah sahibi devletlerin Nükleer Silahlar Anlaşması’nda ortaya konan hukuki yükümlülüklerine sadık kalmalarını sağlayacak ve silahlanmayı durdurma ile silahsızlanmanın farklılıkları arasında bir köprü oluşturarak, bunların her ikisini de gerçekleştirilmesi hedefleyen kapsamlı bir çerçeve ortaya koyacaktır. Bunun için küresel bir destek ve geçmişte ortaya konan başarılı örnekler mevcut. Aşamalı, parçalı ve tutarsızlar yaklaşımlar başarıya ulaşamadı. Mevcut açmazı ortadan kaldırmak ve nükleer silahları bütünüyle yasaklamak hem gerekli hem de son derece acil.
Başarıya Nasıl Ulaşılacak?
Nükleer silahsızlanmayı sağlayabilmek için 3 olası yaklaşım var:
- Adım adım ilerleme yaklaşımı
- Belli bir sınırlaması olan bir zaman diliminde nükleer silahların tamamıyla ortadan kaldırılması için yapılacak kapsamlı görüşmeler
- Yukarıdaki iki maddede ortaya konan prensipleri birleştiren bir ara yol.
Nükleer Silahlar Anlaşması Bu Yaklaşımların Hangisine Dâhil?
Nükleer Silahlar Anlaşması, yukarıda sayılan üç eğilime de uyar; çünkü bu anlaşma nükleer silahların tamamen ortadan kaldırılması için güvenlik kaygılarını, doğrulamaya ilişkin teknik zorlukları ve hukuki mekanizmaları göz önünde bulunduran kapsamlı bir paket program ortaya koyar. Mesele buna indirgendiğinde, Nükleer Silahlar Anlaşması hukuki ya da tenik br olanaklılık meselesi değil, bir politik irade meselesidir.
Model Nükleer Silahlar Anlaşması’nın Genel Hükümlerinin Özeti
Model Nükleer Silahlar Anlaşması, nükleer silahların geliştirilmesini, denenmesini, üretilmesini, depolanmasını, nakliyatını, kullanımını ya da kullanılacağına dair tehditte bulunulmasını yasaklar. Nükleer silah sahibi devletlerin (aşağıda sıralanan) bir dizi aşamaya göre hareket ederek, nükleer cephanelerini tamamen yok etmeleri zorunlu kılınacaktır.
Anlaşma aynı zamanda silah yapımında kullanılabilecek parçalanmış maddelerin üretimini de yasaklar ve nükleer silahları nakletmek için kullanılan araçların yok edilmesini ya da bu iş için kullanılamayacak şekilde dönüştürülmesini zorunlu kılar.
Bildiriler
Anlaşmaya taraf olan bütün devletlerin, sahip oldukları ya da kontrol ettikleri bütün nükleer silahların, nükleer maddelerin, nükleer tesislerin ve nükleer silah nakliye araçlarını ve bunların yerlerini bildirmesi zorunlu kılınacaktır.
Nükleer Silahları Ortadan Kaldırmanın Aşamaları
Anlaşma, nükleer silahlar ortadan kaldırılması için 5 aşamalık bir taslak ortaya koymaktadır:
- Nükleer silahların alarm durumundan çıkarılması
- Nükleer silahların mevzilendirildikleri bölgelerden çıkarılması
- Savaş başlıklarının nakliye araçlarından çıkarılması
- Savaş başlıklarının etkisiz hale getirilmesi “çukur”ların ortadan kaldırılması veya bozulması
- Parçalı maddelerin uluslararası denetme tabi tutulması
İlk aşamada dünyadaki nükleer silahların %95’ine sahip olan ABD ve Rusya’nın nükleer cephanelerinde en büyük azaltmaya gitmeleri zorunlu kılınacaktır.
Doğrulama
Doğrulama, devletlerden alınacak bildirileri ve raporları, rutin denetlemeleri, sorgulama amaçlı (habersiz) denetlemeleri, alan bazlı sensörleri, uydu fotoğraflarını, radyonüklid örnekleri ve diğer uzaktan çalışa sensörleri, diğer örgütlenmelerle yapılacak bilgi paylaşımlarını ve vatandaşlardan elde edilecek raporlamaları içerecektir. Anlaşmanın kurallarının ihlal edildiğine dair şüpheleri raporlayan kişiler için, anlaşma tarafından, sığınma hakkı da dahil olma üzere çeşitli yöntemlerle koruma sağlanacaktır.
Anlaşma bünyesinde bilgi toplama amaçlı bir Uluslararası Denetleme Sistemi oluşturulacak ve bu bilgilerin büyük çoğunluğu kayıt altına alınarak erişilebilir hale getirilecektir. Ticari sırları ya da ulusal güvenliği tehlikeye sokan bilgiler, gizli tutulacaktır.
Ulusal Düzeydeki Uygulama Önlemleri
Anlaşmaya taraf olan devletlerin, anlaşma bünyesinde suç işleyen kişilerin cezalandırılması ve Anlaşma’nın ihlal edildiği raporlayan kişilerin korunması amacıyla, anlaşma bünyesindeki yükümlülüklerini gerçekleştirmeleri için gerekli hukuki düzenlemeleri yapmaları zorunlu kılınacaktır. Devletlerin bunun yanı sıra, ulusal düzeydeki uygulamadan sorumlu olacak ulusal bir otorite meydana getirmeleri zorunlu kılınacaktır.
Kişilerin Hak ve Yükümlülükleri
Anlaşma devletlerin yanı sıra bireylere ve hukuki birimlere de bazı halar ve yükümlülükler getirmektedir. Bireylerin Anlaşmanın ihlal edildiği durumları bildirmekle mükellef olup, bunu yaptıkları anda korunma hakkına sahip olacaklardır. Anlaşma bünyesinde suç işlemekle isnat edilen bireylerin tutuklanmaları ve adil bir şekilde yargılanmaları için gerekli prosedürler de anlaşmada ortaya konmuştur.
Temsilcilik
Anlaşman uygulanabilmesi için bir temsilcilik oluşturulacaktır. Bu temsilcilik, doğrulamadan, anlaşmanın kurallına uyulduğunun teminat altına alınmasından ve karar almadan sorumlu olacak ve Taraf Devletler Konferansı’nı, Yürütme Konseyi’ni ve Teknik Sekreterliği bünyesinde bulunduracaktır.
Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun aksine Nükleer Silahlar Anlaşması Temsilciliği’nin nükleer enerjiyi geliştirmek gibi bir görevi olmayacaktır. Bu kurulun başlıca hedefleri bütün maddelerin ve nükleer silahların geliştirilmesine, üretilmesine ve korunmasına olacak sağlayabilecek donanım ve tesislerin sınırlanması ve gözetilmesi olacaktır.
Nükleer Maddeler
Anlaşma, (kullanılmış yakıt içinde yer alandan ayrı olarak) plutonyum ve yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum da dâhil olmak üzere, doğrudan nükleer silah yapımında kullanılabilecek parçalanabilir ve birleştirilebilir tüm maddeleri yasaklar. Düşük seviyede zenginleştirilmiş uranyumun, nükleer enerji üretmek amacıyla kullanılmasına izin verilmiştir.
İşbirliği, Anlaşmaya Uyulması ve Uyuşmazlıkların Giderilmesi
Anlaşmaya uyma ve diğer konularla ilgili yorumlamalara ilişkin sorunların çözülmesi ve netleştirilmesi amacıyla danışmanlık, işbirliği ve gerçek bulgulara erişme gibi konularda belli hükümler anlaşmada yer almaktadır. Hukuki bir uyuşmazlık söz konusu olduğunda konu taraf devletlerin karşılıklı onayı ile Uluslararası Adalet Divanı’na taşınabilir. Temsilcilik yasal bir uyuşmazlık durumunda Uluslararası Adalet Divanı’ndan istişari görü talep etme hakkına sahiptir.
Anlaşmaya, anlaşmaya uyulmaması durumunda atılacak bir dizi kademeli adımı da ortaya koymaktadır; bunların başında danışmanlık ve netleştirme, görüşme ve gerekli olan durumlarda teyit ya da Birleşmiş Milletler Genel Meclisi’nden ve / veya Güvenlik Konseyi’nden harekete geçmeleri amacıyla yardım isteme gibi yöntemler gelmektedir.
Diğer Uluslararası Anlaşmalarla Olan İlişki
Model Nükleer Silahlar Anlaşması, mevcut nükleer silahlanmayı durdurma ve nükleer silahsızlanma sistemlerini ve doğrulama ya da anlaşmalara uymaya ilişkin anlaşmaları yok saymaz. Bu anlaşma, Nükleer Silahsızlanma Anlaşması’nı, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun güvencelerini, Kapsamlı Deneme Yasağı Anlaşması Örgütü Uluslararası Denetleme Sistemi’ni ve ABD ve Rusya tarafından imzalanan iki taraflı anlaşmaları tamamlar, genişletir ve bu anlaşmaların üzerine inşa edilir. Bazı durumlarda Nükleer Silahlar Anlaşması, bu sistemlerin ve düzenlemelerin işlevlerine ve faaliyetlerine katkı sağlayabilir. Diğer durumlarda ise bu anlaşma, mevcut olanlara ek olarak tamamlayıcı nitelikte düzenlemeler ortaya koyar.
Finansman
Nükleer silaha sahip olan devletler, nükleer cephanelerini ortadan kaldırma sırasında oluşacak giderleri karşılamaklar yükümlüdürler. Ne var ki, yükümlülüklerini yerine getirme aşamasında finansal zorluklarla karşılaşabilecek ülkelere yardım edilmesi amacıyla bir uluslararası fon oluşturulacaktır.
Enerji Yardımıyla İlgili Opsiyonel Protokol
Anlaşma, nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanılmasını yasaklamamaktadır. Ne var ki, anlaşmada, sürdürülebilir enerji kaynaklarını geliştirecek ve nükleer enerji sistemleri geliştirmeyi tercih etmeyen ya da var olan sistemlerini kaldırmak isteyen taraf devletlere teknik ve finansal destek sağlayacak bir program ortaya koyan opsiyonel bir protokol yer almaktadır.
Yorumlar ve Kritik Sorular
Bu bölümde, zorlama, güvenlik, anlaşmanın bozulması, caydırıcılık, terörizm, sağlık ve çevre, alarm durumundan çıkarma, temizleme, dağıtma ve güvenli silahsızlanma, nükleer enerji, tersine çevrilebilirlik, dönüştürme, araştırma ve ekonomi ile ilgili alanlarda görüşler ortaya konmaktadır.
Doğrulama
Bu bölümde, doğrulamanın ilkeleri ve talepleri, doğrulamanın politik mekanizmaları, Nükleer Silahlar Anlaşması’nın doğrulanabilmesi için gerekli prosedürler ve araçlar, anlaşmanın doğrulanmasının evreleri, güvenlik ortamı Nükleer Silahlar Anlaşması’nın doğrulanmasının zorlukları ile ilgili görüşler ortaya konmaktadır.
Kitabın sonunda yer alan yorumlar ve düzenlemeler kısmı, model anlaşmanın 1997 ve 1999 tarihli versiyonlarına hükümetlerden ve sivil toplum kuruluşlarından gelen tepkileri yansıtmaktadır.
Niçin Şimdi Nükleer Silahlar Anlaşması İmzalanması Çağrısı Yapıyoruz?
Aralık 2006’da, aralarında nükleer silah sahibi Çin, Hindistan ve Pakistan’ın da bulunduğu 125 ülkenin oluşturduğu Birleşmiş Milletler Genel Meclisi bütün devletlere “nükleer silahların geliştirilmesini, üretilmesini, denenmesini, mevzilenmesini, depolanmasını, nakliyatını, kullanımını ve kullanılacağına dair tehditlerde bulunulmasını yasaklayan nükleer silahların ortadan kaldırılmasını sağlayan Nükleer Silahlar Anlaşması’nı derhal imzalanması için çok taraflı görüşmelere başlamak suretiyle” nükleer silahsızlanma yükümlülüklerini yerine getirme çağrısı yaptı.
Nükleer Silahlar Anlaşması’nın imzalanmasını Yalnızca devletlerin büyük bir çoğunluğu istemiyor, kamuoyu yoklamalarının da ortaya koyduğu gibi –nükleer silah sahibi devletlerin vatandaşları da dâhil olmak üzere- vatandaşların büyük bir çoğunluğu da karşı konulamaz biçimde nükleer silahsız bir gelecek istiyor.
Peki Ya Politik İrade?
Şu anda nükleer silah sahibi devletlerin liderleri, güçlü politik, askeri, bürokratik, teknokratik ve ticari güçlerden etkileniyorlar. Yalnızca vatandaşların kolektif eylemi ve nükleer silahsızlanmayı destekleyen hükümetlerin çabaları bu liderleri harekete geçmeleri konusunda ikna edebilir.
Bir Nükleer Silahlar Anlaşması fikri, bu çabaların başarıya ulaşması için önemli bir araç olabilir; çünkü bu, Nükleer Silahlı devletlerin, bütün dünya için son derece tehlikeli bir biçimde ve bu silahların kendine özgü pek çok ölümcül ve uzun vadeli pek çok sonucuna rağmen sürdükleri güvenlik politikalarını terk etmeye başlamalarıyla birlikte ortaya çıkması muhtemel pek çok kaygıyı içermektedir.
Nükleer Silahlar Anlaşması yaklaşımı aynı zamanda nükleer silah uzmanı bilim insanlarının, mühendislerin ve şirketlerin silahsızlanmaya olan muhalefetini ortadan kaldırabilir ya da tersine çevirebilir. Bilimsel uzmanların, mühendislerin ve şirketlerin kayda değer bir biçimde bu sürece dâhil edilmesi, nükleer silahların tamamen ortadan kaldırılması ve nükleer silahsız yönetimlerin denetlenmesi ile parçalı maddelerin ve bu maddelerin üretilmesi için gerekli araçların koruma altına alınması için gerekli olacaktır.
Politik irade ve ileri görüşlü bir liderlik, yeryüzü üzerindeki kolektif var oluşumuzla ilgili bir konuda daha önce hiç olmadığı kadar acilen gerekli. Model Nükleer Silahlar Anlaşması, pek çok hükümet, akademisyen, bilim insanı, sivil toplum lideri ve sivil toplum kuruluşu (STK) tarafından olumlu karşılandı. Doğrulama üzerine yapılan çalışmalar ve yakıt zinciri üzerindeki belli başlı elementler üzerinde getirilen kısıtlamalar da dâhil olmak üzere nükleer silahlı devletler tarafından yeni başlatılan uygulamalar Model Nükleer Silahlar Anlaşması’nda ortaya konan bazı fikirleri yansıtıyor.
Eski Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan, silahsızlanmanın durdurulmasını savunan devletlerle önce silahsızlanmayı savunan devletler arasında giderek derinleşen bir ayrılığa dikkat çekmişti. Bu da Nükleer Silahlar Anlaşması’nın yeniden gündeme alınmasının tam zamanı olduğunu gösteriyor; çünkü bu anlaşma, birleşik ve kapsamlı bir çerçevede hem silahlanmanın durdurulmasına hem de silahsızlanmaya vurgu yapıyor.
Model Nükleer Silahlar Anlaşması’nın taslak metnini hazırlayan kişiler, nükleer silahsızlanmanın ve mevcut kaos ortamından pratik bir biçimde çıkışın mümkün olduğunun kanıtlanmasının, hükümetleri, bu zor ama gerekli ve son derece acil adımı atarak nükleer silahsızlanma görüşmelerine bir an önce başlamaya ve bu görüşmeleri sonlandırmaya teşvik edeceğini umut etmektedir. Bunu yapmamak, dünyayı boyutları hayal dahi edilemeyecek bir felakete sürüklemek olur. Bunu yapmaksa, demokratik çoğunluğun, daha fazla işbirliği içeren, sürdürülebilir ve güvenli bir dünya inşa etme ve aslında Hayatı Güvence Altına Alma talebini yerine getirmek olacaktır.
ICAN ve Model Nükleer Silahlar Anlaşması
Uluslararası Nükleer Silah Karşıtı Kampanya, Nisan 2007’de Viyana’da yapılan 2007 Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesine İlişkin Anlaşma’nın Hazırlık Komitesi toplantısının başladığı gün uluslararası çapta hayata geçirilmiştir.
Model Nükleer Silahlar Anlaşması, Kosta Rika ve Malezya tarafından sunuldu ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesine İlişkin Anlaşma belgesi olarak kabul edildi. Nükleer Silahlar Anlaşması’na verilen destek, başkan tarafından yapılan toplantının olgusal özetinde vurgulandı.
ICAN, kendine, daha önce kara mayınlarını ve kimyasal ve biyolojik silahları yasaklamak üzere başarıyla yürütülen sivil toplum kampanyalarını örnek almaktadır. Nükleer Silahlara Karşı Uluslararası Avukatlar Birliği (IALANA) ve Uluslararası Silahlanma Karşıtı Mühendisler ve Bilim İnsanları Ağı (INESAP), Hayatı Güvence Altına Almak: Nükleer Silahlar Anlaşması kampanyası adlı metnin hazırlanması aşamasında IPPNW’ye katıldı.
ICAN, bugün, Nükleer Silahlar Anlaşması’nın imzalanması yoluyla nükleer silahsızlanmanın mümkün olduğunu ve bunun son derece acil öneme sahip olduğunu vurgulayarak kamuoyunu ve siyasetçileri bilinçlendirmek ve sürece dâhil etmek yoluyla nükleer silahsızlanma için bir politik irade yaratma ve bunu harekete geçirme amacıyla çalışan IPPNW’ye bağlı kuruluşlar ve diğer ortak örgütler tarafından destekleniyor.
Bu özet, Gill Reeve (Medact, İngiltere) tarafından Bill Williams (ICAN, Avustralya) ve John Loretz’in (IPPNW) katkılarıyla ICAN için hazırlanmıştır
Önerilen anlaşmanın yer aldığı kitabın tamamını indirin: http://www.icanw.org/files/sos.pdf
Sadece anlaşma bölümünü indirin: http://www.icanw.org/files/SoS/SoS_section2.pdf