Ebeveynlerin çocuklarındaki hırıltıyı doğru tarif etmeleri ve bu tarifin çocuğun semptomlarının tanımlarına uyup uymadığını kontrol etmek önemlidir. Çoğu insan, çok çeşitli işitilebilir nefes sesini tanımlamak için “hırıltı” kelimesini kullanır, ancak klinik tanım spesifiktir; göğüsten gelen yüksek tiz, müzikal veya ıslık sesi gelmesi şeklindedir. Hırıltı tanısı koyulurken şunları sorgulamak gerekir;
• Sürekli mi yoksa aralıklı mı olduğu da dahil olmak üzere hırıltının niteliği ve süresi
• Diğer solunum semptomlarının varlığı
• Ağırlaştıran faktörler ve tetikleyiciler
• Önceki bölümler
• Hane halkının sigara içme durumu
• Çocuğun hiç egzama veya başka semptomlar veya atopi belirtileri olup olmadığı
• Ailede atopi öyküsü olup olmadığı
Fizik muayene, öncelikle potansiyel olarak ciddi hırıltı nedenlerini belirlemeye yardımcı olmak için kullanılır. İdeal olarak, çocuğun hırıltılı solunumunun klinik hırıltı tanımına uyduğunu doğrulamak için muayene sırasında değerlendirilmelidir, ancak bu her zaman mümkün olmayacaktır.
Muayene, solunum hızı, kalp atış hızı, sıcaklık ve oksijen satürasyonu (nabız oksimetresi mevcutsa) dahil olmak üzere çocuğun genel bir değerlendirmesini içermelidir. Akut hırıltılı bir çocukta, muayene eş zamanlı üst solunum yolu enfeksiyonu olup olmadığını değerlendirmelidir, örn. Otitis media veya farenjit. Örneğin interkostal içe çekme ve aksesuar kas kullanımı gibi hiperinflasyon ve solunum sıkıntısı belirtilerini değerlendirmek için çocuğun göğsünü gözlemleyin. Çocuğun göğsünün oskültasyonunu yapın ve herhangi bir hırıltı veya çatırtı ve odak sesleri olup olmadığını not edilmelidir.
Okul öncesi çağındaki çocuklarda hışıltıyı değerlendirmek için genellikle laboratuvar ve solunum araştırmaları kullanılmaz. Göğüs röntgeni gibi daha ileri araştırmalar, genellikle doğumdan beri semptomları olan çocuklar veya alışılmadık derecede şiddetli, bir tedavi denemesine yanıt vermeyen veya olağandışı klinik özelliklerin eşlik ettiği hırıltılı çocuklar için ayrılmıştır. Tepe-akış, spirometri ve akciğer fonksiyonunun diğer değerlendirmeleri, testler arasında güvenilir ve tutarlı bir sonuç sağlayamadıkları için genellikle beş yaşın altındaki çocuklarda kullanılmaz.
Çocuklarda Hırıltı Yönetimi
Hışıltılı okul öncesi çocukların yönetimi, çocuğun hastalığının olası prognozu ve tedavinin kısıtlılıkları hakkında ebeveynler ile net bir tartışma ile başlamalıdır. Teşhisin genellikle zamanla netleşeceğini ve farmakolojik tedavinin semptomları hafifletmek için kullanılabileceğini, ancak çocuğun hırıltısının doğal seyrini değiştirmediğini ve astım gelişimini engellemediğini açıklanmalıdır. Hırıltı tipi beş yaşından önce zamanla değişebileceğinden, çocuğun semptomlarının düzenli olarak yeniden değerlendirilmesi gerekecektir.
Çocuklarda Hırıltının Alevlenmeleri Önlenmesi İçin Yaşam Tarzı Müdahaleleri
Hışıltı ile gelen küçük bir çocuk, evdeki tüm yetişkinleri sigarayı bırakmaya teşvik etmek için iyi bir fırsat sağlar. Gerektiğinde sigarayı bırakma tavsiyesi ve desteği verin ve aile üyelerinin sigara içme durumlarını kaydedin. Hamilelik sırasında annenin sigara içmesi de kesinlikle tavsiye edilmemelidir. Nemli barınma ve kışın yetersiz ısıtma gibi ağırlaştırıcı faktörler tartışılmalı ve mümkünse ebeveynlere çözümlerle yardım edilmelidir, çünkü bunların çocukluk dönemindeki solunum semptomlarını azalttığı görülmüştür.
Özellikle epizodik viral hırıltılı çocuklar için enfeksiyon önleme stratejileri tartışılmalıdır. Çocukların aşılama programlarını güncel tutmaları ve her yıl grip aşısı yaptırmaları gerekir. Ev veya kreş ortamlarında enfeksiyonların bulaşmasını önlemek için düzenli el yıkama ve iyi hijyen uygulamaları teşvik edilmelidir. Alerjenden kaçınma, hışıltı ve astım için erken bir müdahale olarak uzun süredir tartışılmaktadır. Bununla birlikte, alerjiden kaçınmaya çalışmanın sınırlı bir faydası var gibi görünmektedir ve müdahale zor ve maliyetli olabilir.
Akut Hırıltı Ataklarının Tedavisi
• Bronkodilatörler bronşiyolit bebekler, minimal fayda sağladıkları için genellikle bronkodilatörlerle tedavi edilmemelidir.
• Epizodik viral veya atopik hırıltılı beş yaşın altındaki çocuklar, semptomatik kontrol için kısa etkili bir bronkodilatörde denenebilir.
• Gerektiğinde bronkodilatör tedavisi kısa etkili bir beta agonist (SABA) ile yapılmalıdır. Çocuklar için günde maksimum 800 mikrogram olmak üzere, Salbutamol 100 mikrogram önerilir.
• Bu, bir ara parça ve maske kullanılarak inhalasyon yoluyla verilmelidir. Cihazın doğru kullanımı ve temizliği ile ilgili talimat verilmelidir.
• Uzun etkili beta-agonistler (LABA), hırıltılı küçük çocuklar için potansiyel olarak etkili olsa da, küçük çocuklarda yararlarını veya güvenliklerini gösteren birkaç güçlü çalışma olduğundan, genellikle tavsiye edilmez.
• Teofilinin hırıltılı veya astımlı çocuklarda kullanılması önerilmez.
Oral kortikosteroidler
Hastanede kalmayı gerektiren akut şiddetli hırıltılı bir çocukta oral kortikosteroidler önerilir ve nakil beklerken verilebilir. Hastaneye yatmayı gerektirmeyen akut şiddetli hırıltılı bir çocukta oral kortikosteroid kullanımı daha az açıktır ve klinik yargıya dayanmalıdır. Beş yaşın altındaki çocuklarda oral kortikosteroidlerin etkinliğine dair kanıtlar sınırlıdır ve genellikle çelişkilidir ve çoğu çalışma daha büyük çocuklara odaklanır. Gerekirse oral prednizolon günde 1-2 mg / kg, maksimum 40 mg olmak üzere üç gün süreyle verilebilir.
Ebeveynlere kortikosteroidler bu yaş grubunda alevlenmeleri veya hastaneye yatışı önlediği gösterilmediğinden okul öncesi çocuklarda önerilmemektedir. Oral kortikosteroidler, kısa süreler için kullanıldıklarında iştah, ruh hali ve davranış değişiklikleri dahil olmak üzere bir dizi yan etkiyle ilişkilidir. Daha uzun süre (üç aydan fazla) kullanıldığında, büyümede azalma, deride değişiklikler, kas güçsüzlüğü, Cushing sendromu, kemik zayıflaması ve diyabet riskinde artış gibi olumsuz etkiler şiddetli olabilir.
Semptomların Önlenmesi
İnhale kortikosteroidler Viral epizodlar arasında semptomları
olan atopik hırıltılı çocuklarda inhale kortikosteroid (ICS) kullanımını düşünülmelidir. Epizodik viral hırıltılı çocuklarda ICS ile tedavi daha az etkilidir ve yaygın olarak önerilmemektedir. Beş yaşın altındaki çocuklarda hırıltılı İKS ile tedavi yalnızca semptom kontrolü içindir ve durumun uzun vadeli doğal seyri üzerinde hiçbir etkisi yoktur ve bir çocuğun inatçı hırıltı geliştirmesi veya astıma ilerleme olasılığını azaltmaz. Küçük çocuklarda ICS ile tedaviye yanıt genellikle daha büyük çocuklarda görülenden daha azdır.
Beş yaşın altındaki çocuklarda önerilen İKS, üç aya kadar bir ara parça ve maske cihazı aracılığıyla günde iki kez 50-100 mikrogram flutikazondur. Aralık semptomları düzeldiğinde, ICS sadece azaltılmak yerine durdurulmalıdır (azaltıldıktan sonra). ICS ile kısa süreli tedavi, okul öncesi çağındaki çocuklarda sürekli kullanım kadar etkilidir ve yan etkileri sınırlayabilir.
Küçük çocuklarda kortikosteroid kullanımı birçok yan etkiye neden olabilir. En önemlisi, plaseboya kıyasla iki yıl boyunca ICS ile tedavi edilen çocuklarda yaklaşık 1 cm daha az boy (kalıcı olabilir) bulan çalışmalarla boy büyümesinin azalmasıdır. ICS alan çocuklarda da adrenal supresyon gözlenmiştir, ancak adrenokortikotropik hormon (ACTH) stimülasyon testlerinde bozulma şu anda tanınandan daha yaygın olabilir.
Montelukast, epizodik ve atopik hırıltıyı yönetmede bir role sahiptir. Bir lökotrien reseptör antagonisti olan montelukast, herhangi bir tipte hırıltılı çocuklarda semptom ve alevlenme kontrolü için uygun bir tedavidir. İlaç şu anda Özel Yetkili sübvansiyon kriterlerine tabidir (bakınız: “ Montelukast Özel Kurumu değişti ”). Özel Otorite kriterleri, şu anda “etiket dışı” bir kullanım olan aralıklı hırıltılı çocuklarda kullanıma izin vermektedir.
Hırıltılı okul öncesi çağındaki çocuklarda, montelukastın sürekli kullanımı, hırıltı ataklarını orta derecede azalttığı görülmektedir ve üst solunum yolu enfeksiyonunun ilk belirtileri ortaya çıktığında aralıklı kullanım, semptomları kontrol etmeye ve birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuru sayısını azaltmaya yardımcı olabilir.
Montelukast, hırıltı alevlenmelerini önlemek ve yönetmek için tek başına kullanılabilir veya etkinlik için ICS dozunu artırmak zorunda kalmamak için ICS ile birlikte kullanılabilir. Çiğneme tableti olarak mevcuttur. İki ila beş yaş arası çocuklarda önerilen montelukast dozu günde bir kez 4 mg’dır. İdeal tedavi süresi belirsizdir. Alevlenmeleri önlemede ve aralık semptomlarını kontrol etmede on iki aylık sürekli tedavi etkili görünmektedir. Bununla birlikte, semptomlar ortaya çıktığında ebeveyn veya bakıcı tarafından başlatılan yedi günlük döngüler gibi kısa süreli dozlama, alevlenmeleri ve epizodları kontrol etmede de etkilidir ve ilacın genel kombine dozunu azaltabilir. Montelukast alan çocuklarda klinik olarak anlamlı yan etki bildirilmemiştir.
Kaynakça:
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6676316/
http://tvscn.nhs.uk/wp-content/uploads/2014/09/Wheezing-and-Asthma-presentations.pdf
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu