Günümüz sosyoloji biliminin önderleri arasında zirvede kabul edilen Max Weber'in (1864-1920) ruhsal rahatsızlığı dolayısıyla, uzunca bir süre çalıştığı üniversitelerden izinli sayılır. Yaklaşık yirmi yıl. Berlin, Freiburg, Heidelberg gibi üniversitelerde görevli olmasına rağmen ders, konferans ve seminer faaliyetlerini yürütemeyecek sınırda seyreden hastalığı nedeniyle sık sık izinli sayılmıştır. Bu durumdan sık sık rahatsızlık duyduğu için üniversiteyle ilişiğini kesmek isterse de bu isteği kabul görmez. Vicdanen huzursuzluk çeker.
Adeta haksız yoldan elde edilen bir gelir gibi değerlendirmiş olmalıdır aldığı maaşı. Ahlaki bakımdan, en azından Yeni-Kantçı küme içinde yer alan bir bilim adamı olarak, Kant'ın ödev ahlakının zihinsel düzeyde kavranılmasının sonucu, ister istemez bir iç muhakemeyi öngerektirir.
Kaldı ki Weber, eleştirmelerine rağmen, II. Friedrich gibi Aydınlanma'ya inanmış ve Almanya'da başlatmış bir Prusya kültür geleneğinin üstünde gelişmiş "Alman ruhu"na bağlı bir kişiliktir. Bu kişilikten başkalarının, özellikle kamunun hakkını suistimal etmesi, en azından beklenilmez. Weber'in gerçekten ağır ruhsal rahatsızlıklarını bahane ederek, daha doğrusu gerekçe göstererek rapor alıp izinli sayılmasını sağlamak için çaba göstermesi kınanacak bir davranış olarak görülemezdi.
Aynı şekilde üniversite yönetiminin belli bir süre sonra Weber'e izin vermemesi de ayıplanacak bir tutum şeklinde değerlendirilemezdi. Ne var ki, Weber ruhsal rahatsızlıklarını ileri sürerek herhangi bir çıkar sağlayıcı niyet ve davranış içinde olmadığı gibi, üniversite yönetimleri de Weber'in böyle bir yola tevessül edip etmeyeceği biçiminde bir olası kuşkuya bile kapılmamış olmalıdır. Çünkü O'nun ayrılma isteğini reddetmiş, bazen de istemediği halde izinli saymıştır.
Oysa, geçim sıkıntısı yanında zihni tatmin, düşüncelerini yayma ve tanıtma gibi doğal dürtü ve istekler yönelimi içinde çabalayan A. Comte (1789-1857), üniversiteden bir kürsü elde edebilmek için nasıl da uğraşıp didinmiştir. Ve ne türden engellemeler, hileler, dalavereler ve tuzaklarla karşılaşıp hayıflanmış, acı çekmiştir. Gerçi Avrupa düşünce bilim tarihinde, en az XX. Yüzyıla kadarki süreçte düşünce, bilim ve sanat adamlarının "resmi statü" içinde olmaları değil, olmamaları adeta kural gibidir. Düşünürlerin, özellikle filozof ve felsefecilerin "resmi statü"ye bağlı olmalarının birtakım olumsuzluklara yol açtığı tartışılan bir konudur. Basit ifadesiyle düşüncenin, bilimin, felsefenin "resmi"leşmesi gibi istenmemesi gereken bir özellikle malul hale gelme tehlikesi daima söz konusudur. Özellikle XX. Yüzyılın ortalarından itibaren felsefede yeni büyük sistemlerin ortaya çıkamayışını ve felsefenin, dolayısıyla düşüncenin halka yayılamamasının önemli nedenlerinden birisinin "resmi"lik kimliğine bürünmesi olduğu ileri sürülmüştür.
Weber'e ve üniversitelerin tutumuna baktığımızda, şunu görmek gerekiyor: Güven ve istismar etmemek. Weber yaşadığı ruhsal rahatsızlığı, ahlaki bakımdan, hiçbir şekilde istismar etme gibi bir yola sapmıyor. Zihni ve bilimsel çalışmalarını, imkan ve şartlar ölçüsünde sürdürüyor. Üniversite yönetimleri, Weber'in ve genel olarak bilim ve düşünce ahlakının bir gereği olarak böyle bir yola başvurulmayacağı güveni içinde kararlar alıyor ve izin veriyor, O istemese de.
Burada dikkat edilmesi ve çıkartılması gereken sonuç, bilim ve düşünceye olan saygı ve dolayısıyla güven. Bu tutumun sonucu sosyoloji biliminde o günden beri artarak devam edegelen Weberci yaklaşım ve etkidir. Weber ve üniversite yönetimleri aksine bir tutuma yönelmiş olsalardı, sosyoloji biliminde Weberci yaklaşım ve etki de, ihtimal söz konusu olmayacaktı. Dolayısıyla bunun şöyle veya böyle herhangi bir maddi ve manevi getirisinden Alman kültürü yoksun kalacak, yoksullaşacaktı.
Bilime, düşünceye ve sanata zamanında yapılan küçük yatırımlar, katkılar asla boşa gitmedikleri gibi, ne türden verime, nasıl bir onura dönüşecekleri de kolay kolay kestirilemez. Ama inanmak ve güvenmek daima belirleyici ilkedir.