Thomas Jefferson
- Önem : Amerika Birleşik Devletleri'nin kurucularından
- Doğum : 1743
- Ölüm : 1826
Amerika Birleşik Devletleri’nin en önemli “kurucu babaları”ndan olan Thomas Jefferson, “Bağımsızlık Deklarasyonu”nun yazarıdır. ABD’nin üçüncü başkanı olan Jefferson’un başkanlığı sırasında ABD, Lousiana’yı satın aldı ve böylece genç ulusun coğrafi büyüklüğü iki kataniına çıktı. Virginia’daki Shadwell kırsalında doğan Jefferson, toprak sahibi zengin bir ailenin çocuğuydu. Virginia aristokrasisinin çocuklarını gönderdiği William ve Mary Koleji’nden mezun oldu. On dört yaşındayken babasının ölmesi üzerine idareyi eline aldı. John Locke ve Voltare gibi Aydınlanma Çağı filozoflarının düşüncelerinden etkilenen Jefferson, henüz yirmili yaşlardayken politikaya atıldı. 1769 yılında Virginia Meclisi’ne seçilen Jefferson, 1775 yılında ise Anayurt Kongresi’nde delege olarak bulundu.
Amerikan Devrimi’nin ardından Fransa’ya elçi olarak atanan Jefferson, ABD’nin ilk dışişleri bakanı oldu. Bu görevinin akabinde ise başkan yardımcısı seçildi. John Adams’ı ve üçüncü bir aday olan Aaron Burr’u ilk ciddi başkanlık seçiminde yenilgiye uğrattı. Jefferson başkan olduğu dönemde Akdeniz korsanlarına karşı ciddi bir mücadele verdi. Başarıya ulaşmasa da Napolyon Savaşları sırasında Amerikan gemilerinin İngiliz saldırılarından korunması için uğraşıldı. Jefferson, İngilizleri cezalandırmak için imzaladığı İngiliz ürünlerinin Amerika’ya girişini kısıtlayan 1807 tarihli Ambargo Yasası, aksine Amerikan çiftçi ve tüccarlarına, özellikle de New England’da zarar verdi. Bu durum son görev yılında Jefferson’un popülerliğinin azalmasına neden oldu. Başkanlığı bıraktıktan sonra ömrünün kalan kısmını Monticello’da geçirdi. 1819 yılında Virginia Üniversitesi’ni kurdu. 4 Temmuz 1826’da yani Amerikan Bağımsızlık Günü’nün 15. yıldönümünde hayatına gözlerini yumdu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Reynold Alleyne Nicholson
Tasavvuf araştırmalarıyla tanınan İngiliz şarkiyatçı Reynold Alleyne Nicholson Yorkshire-Keighley’de dünyaya geldi. Aberdeen Üniversite’sinde başladığı yüksek öğrenimini bir süre sonra Cambridge Üniversitesi Trinity College’da sürdüren Nicholson, özellikle Klasik Batı dilleri alanında üstün başarı gösterdi. Onun en büyük şansı belki de dedesinin Arapça ve Farsça eserleri içeren zengin kitap koleksiyonuna sahip olmasıydı. Bu vesileyle Doğu dillerine ilgi duymaya başlayan Nicholson, İran edebiyatı uzmanı Edward G. Browne ile tanışmasının ardından yönelimi daha da arttı.
-
İbrahim Alaettin Gövsa
Âlim ve şair yetiştirmiş bir aileden gelen İbrahim Alâeddin ilköğrenimini İstanbul’da Vezneciler’de Şemsülmaârif Mektebi’nde, orta öğrenimini Trabzon ve Vefa idadilerinde tamamladı. Mekteb-i Hukuk’un son sınıfındayken adliyede zabıt kâtibi ve adliye kütüphanesi memuru olarak çalıştı. İstanbul Dârülfünûnu’nda açılan bir imtihanı kazanarak tayin edildiği Trabzon İdadisi’nde iki yıl kadar edebiyat öğretmenliği yaptı. Bu arada asıl çalışma alanını teşkil eden eğitim konularıyla ilgilenmeye başladı. Edebiyat öğrenimi için İsviçre’ye gitti. Fakat edebiyatın özel merak ve şahsî gayretle elde edilebileceğine inandığından çalışma alanını psikoloji ve pedagojiye kaydırdı. 1916’da Jean-Jacques Rousseau Pedagoji Enstitüsü’nden diploma aldı. Dârülmuallimîn-i Âliye’de pedagoji ve psikoloji hocalığı ve müdürlük yaptı. Dârülfünun’da bir süre psikoloji ve felsefe dersleri okuttu. Maarif Vekâleti Tâlim ve Terbiye Heyeti üyesi oldu. III ve IV. dönem Sivas ve Sinop, VI ve VII. dönem İstanbul milletvekili olarak görev yaptı. 1945’ten ölümüne kadar da Ziraat Bankası idare meclisi üyeliğinde bulundu. Son yıllarında sözlük ve ansiklopedi telif, redaksiyon ve yayım çalışmalarıyla meşgul oldu.
-
Hüseyin Avni Paşa
Fakir bir ailenin çocuğu olan Hüseyin Avni Kırım Harbi boyunca gösterdiği üstün başarılarla ismini duyurdu ve miralay oldu. Harbiye’ye girdiği günden beri hep yükselen Hüseyin Avni Paşa ilk defa görevinden azledildikten sonra on dört ay açıkta kaldı. Girit İsyanı’nın patlak vermesi üzerine Girit kumandanlığı görevine getirildi. Avni Paşa sağlık durumunu ileri sürerek Fransa’da kaplıcalarda tedavi olma talebinde bulundu. İsteği kabul edilmesi üzerine tedavi bahanesiyle Avrupa’ya gitmesi, Paris ve Londra’da hükümet ileri gelenleriyle görüşmeler yapması hakkında çeşitli söylentilerin çıkmasına sebep oldu. Bunun üzerine Avrupa’da daha fazla kalması sakıncalı bulunarak geri çağrıldı ve Konya valiliğine tayin edildi. Padişahın tahttan indirilmesinde Yeni Osmanlılar ile iş birliği yapmasına rağmen onlar gibi meşrutiyet taraftarı değildi. Devletin kötü idaresinden Abdülaziz’in şahsını mesul tuttu ve iyi niyet sahibi bir padişahın başa geçmesiyle işlerin düzeleceğine inandı. Meclis-i Meb‘ûsan’ın faaliyete geçirilmesi halinde ise bundan Müslümanlardan ziyade Hristiyan tebaanın faydalanacağı, devletin parçalanmasının gecikmeyeceği kanaatindeydi. Bundan dolayı meşrutiyet fikrinde Midhat Paşa ile ters düşmekteydi.
-
Sofi Huri
Hristiyan bir Arap ailesinin kızı olarak dünyaya gelen Sofi Huri çocukluğundan itibaren babasının bir din âlimi, reîs-i rûhânî olması dolayısıyla tasavvuf ve gönül dünyasına uzak sayılmazdı. Çocukluğunda babasının dostları arasında Mevlevî şeyhlerinin de yer aldığını, onlarla sık sık bir araya geldi. İş yaşamına İstanbul Amerikan Bord Neşriyat Dairesi’nde başladı. Henüz çok genç yaştayken Frederic MacCallum ile tanıştı. Babasından sonra kendisinin fikrî ve mânevî hayatına yön veren bu zattan on beş yıldan fazla bir süre istifade etti. ilâhiyat ve felsefe alanında araştırmalar yapan Sofi Huri. Gandhi’nin düşüncelerinden ve konuşmasından etkilendi. İlâhiyatçı ve şarkiyatçı Randel Harris ile tanıştıktan sonra Doğu’nun mistikleri ve İslâmiyet’in büyükleriyle tanışıklığı gerçekleşti. Meslek hayatı boyunca çalışmalarını tasavvuf ve felsefe eserlerinin mütalaası ve tercümesi üzerine yoğunlaştırdı. Bu sebepten ötürü tasavvufçuların düşüncelerinden etkilendi. Kenan Rifâî’nin vefat etmeden önce onun meclisine bir hıristiyan sıfatıyla girdi. Onun vefatından sonra öğrencisi Samiha Ayverdi ve çevresiyle görüşmeyi sürdürdü. Ken’an Rifâî için Ayverdi ile üç arkadaşının hazırladığı kitap hakkında “Mürşid, Mürebbî, Filozof ...” başlıklı bir makale yazdı. Kenan Rifâî hakkında yazdığı makale bir bakıma kendi hayat hikâyesi niteliğinde idi.
-
General Harrington Kupası
İngiliz işgal kuvvetleri komutanı General Harrington’un İstanbul’da kendi adına düzenliği futbol içerikli organizasyondur. Günümüz Gezi Parkı’nın bulunduğu alanda yer alan Taksim Stadyumu’nda 29 Haziran 1923 tarihinde büyük bir taraftar topluluğu önünde gerçekleşen maç, Fenerbahçe ile İngiliz başkumandanının farklı yerlerden getirdiği profesyonel futbolcu karması arasında gerçekleşti. General Harrington’ın şahsi ihtirasına dönüşen organizasyon, adeta Türkleri futbolda da kuşatma çabasıydı. İşini şansa bırakmak istemeyen General bu nedenle Cebelitarık ve Mısır’daki İngiliz askeri kuvvetlerinden, tamamı profesyonel futbolcu olan dört önemli oyuncu getirtti ve adeta bir “İngiltere Milli Takımı” oluşturdu. Hedef büyüktü. Bir metreye yakın, gümüş işlemeli kupa Başkomutan “General Harrington” adını taşıyordu.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun