Sperm Morfolojisi ve Önemi
Erkeklerde üreme hücreleri olan spermler, semen analizi adı verilen bir test yardımıyla analiz edilmektedir. Özellikle üreme problemleriyle karşı karşıya kalan kişiler için mutlaka test gereklidir. Bu test spermin içerdiği sıvı hacmi, sperm sayısı, spermin hareketliliği, spermin morfolojisi, viskozite, renk, konsantrasyon gibi birçok faktörün belirlenmesine yardımcı olmaktadır.
Sperm morfolojisi nedir?
Bir semen analizi yapıldığında, sperm morfolojisi dikkate alınması gereken önemli bir parametredir. Sperm morfolojisi spermin şeklini; ideal olarak tek bir oval şekilli kafa, boyun veya orta kısım ve tek bir kuyruk ile ifade etmektedir. Morfolojinin doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi için, lamın düzgün bir şekilde boyanması ve yağ daldırma altında gözlemlenmesi gerekir. Bunun nedeni sperm hücresinin sıklıkla lökositler ve yuvarlak hücreler ile karıştırılabilmesidir. Sperm başının anormallikleri, akrozom reaksiyonunun başarısızlığı ile doğurganlığı bozabilirken, kuyruk defektlerinin sperm sayısının azalttığı düşünülmektedir. Çok sayıda konik kafaların varlığı, varikosel probleminin göstergesi olabilmektedir.
Sperm morfolojisi nasıl değerlendirilir?
Sperm morfolojisini değerlendirmek için, spermler mikroskop altında incelenir ve anormal şekilli sperm yüzdesi tahmin edilir. Tüm erkeklerin anormal sperm ürettiğini ve normal semen örneğinde de spermin yarısı kadarının anormal şekillendiğini bilmek önemlidir.
Sperm morfolojisi, iki karakteristik özellikten biri kullanılarak değerlendirilir. Kruger kriterleri katıdır ve anormal olan tüm düzensizliklerini dikkate alır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kriterleri ise daha hafiftir ve birçok spermi anormal olarak sınıflandırmaz.
Sperm morfolojisi nasıl olmalıdır?
Morfolojik bakımdan normal sperm şu şekilde olmalıdır:
- 5-6 mikrometre uzunluğunda ve 2.5-3.5 mikrometre genişliğinde (iğne noktasından daha küçük) düzgün oval şekilli bir baş biçimi olan,
- Sperm başının %40 ila %70’ini kaplayan iyi tanımlanmış bir akrozom bulunan,
- Boyun, orta kısım veya kuyrukta gözle görülür bir anormallik olmayan,
- Sperm başının boyutunun yarısından daha büyük olan sperm başlığında sıvı damlacıkları bulunmayan spermler normal kabul edilir.
Anormal sperm morfolojisi kısırlığa neden olur mu?
Sperm morfolojisinin anormal olması, üreme kabiliyetiyle ilişkidir. Semen analizinde yüksek miktarlarda anormal şekilli sperm bulunması kısırlığa neden olabilmektedir. Fakat sperm morfolojisi, bir erkeğin üreme yeteneğini tek başına belirlememektedir. Spermin hacmi, yoğunluğu, hareketliliği gibi diğer faktörler de önemlidir. Tüm unsurların anormal düzeyde olması, erkek kısırlığına yol açan başlıca sorundur.
Sperm morfolojisini olumsuz etkileyen faktörler nelerdir?
Sperm hücrelerini anormal düzeylere getirebilecek birçok etken mevcuttur:
- DNA anormallikleri,
- Genetik özellikler,
- Kimyasal maddelere maruz kalma,
- Artan testis sıcaklığı,
- Sigara içmek,
- Alkol kullanımı,
- Aşırı kafein,
- Bazı ilaçlar,
- Kemoterapi ve radyasyon tedavileri,
- Testosteron enjeksiyonu,
- Zararlı besin takviyeleri,
- DHEA veya andro içeren takviyeler sperm morfolojisi üzerinde olumsuz etkilere sahiptir.
Sperm morfolojisi iyileştirilebilir mi?
Erkek doğurganlığını bozabilecek birçok faktör düzeltilebilir olduğu için, sperm morfolojisi de alınacak birkaç tedbir ile iyileştirilebilmektedir. Yapılan tıbbi çalışmalar sperm şekli ile kafein, alkol ve sigara kullanımı arasında bir ilişki olduğunu göstermektedir. Bu nedenle bebek sahibi olmaya çalışırken, bunlardan uzak durmak, spermin işlevselliğine faydalı olabilir. Ayrıca obezite de sperm üretimiyle ilgili olumsuz etkiler yaratabileceğinden, sağlıklı bir diyet oluşturmak ve normal vücut ağırlığını korumak önemlidir.
Doktora danışarak alınabilecek vitamin takviyeleri de spermlere fayda sağlayabilir ve morfolojiyi geliştirebilir. Sperm morfolojisi için yararlı olduğu kanıtlanmış bazı vitaminler şunlardır: Vitaminler C & E, Koenzim Q 10 ve Lycopene.
Sperm hücrelerinin nihai hedefi bir yumurtayı döllemek olduğu için, bu hedefe ulaşmanın en iyi yolu mümkün olan en iyi özelliklere sahip olmaktır. Spermin yaşam döngüsünün oldukça uzun olduğunu hatırlamak önemlidir. Bu nedenle, yaşam tarzı değişiklikleri yapıldıktan sonra morfoloji puanlarının iyileşmesi 3 aya kadar sürebilmektedir.