Ötegezegen, Güneş’ten başka yıldızların etrafında dolanan gezegenlere verilen addır. Güneş’ten öte denince, bu gezegenlerin uzaklıklarının ölçüsünü ilk bakışta anlamak ürpertici gelebilir. 🙂 Belki hiç birini görme şansına erişemeyeceğiz. Ama yine de bu gezegenlerin özelliğini araştırmak ve yeni kapıların ardına bakmak, bilimin büyülü dünyasında yol almak demek. Yapılan son araştırmalara göre 1990 yılından bu yana onaylanmış 4281 ötegezegen bulunmakta ve kesin sayı olmamakla birlikte bunlardan 55 tanesinin yaşanılabilir olduğu varsayılmaktadır.
Keşfedilen ilk ötegezegen (1992 yılında) PSR B1957+12 b olup Dünya’dan yaklaşık dört kat büyüktür ve 2300 ışık yılı uzaklıktadır. En yakın ötegezegen ise Dünya’dan 4.2 ışık yılı uzaklıkta bulunan ve Güneş’e en yakın yıldız olan Proxima Centauri’nin etrafında dönen Proxima Centauri b‘dir.
Bir ötegezegen, bağlı olduğu ana yıldızın adını alır. Eğer aynı ana yıldıza ait başka bir ötegezegen varsa keşfedilme sırasına ya da ana yıldızına yakınlık sırasına göre ana yıldızının adının yanında “a, b, c” gibi harflerle isimlendirilir. İki ötegezegen aynı anda keşfedilirse, bu sefer önemli olan ana yıldızlarına yakınlık olur ve en yakın ötegezegen “a”, diğeri “b” harfiyle isimlendirilir. Örneğin Kova takımyıldızına 15 ışık yılı uzakta olan Gliese 876 (Dünya’ya en yakın dördüncü yıldız) yıldızı etrafında dolandığı keşfedilen ötegezegenler: “Gliese 876 a, Gliese 876 b, Gliese 876 c, Gliese 876 d” olarak adlandırılmıştır.
Dünya Benzeri 10 Ötegezegen
Kepler-186 f
Yaşanabilir olarak düşünülen ilk ötegezegen olup Dünya’dan 490 ışık yılı uzaktadır. Kendi gezegenimizden sadece yüzde 10 daha büyük ve neredeyse yüzeyinin büyük çoğunluğu kayalıklarla kaplıdır. Bu gezegenin ana yıldızı kırmızı bir cücedir (yaklaşık olarak Güneş’in yarısından daha az kütleye sahip yıldız) ve Dünya’ya oldukça benzer yapıdadır. Kepler-186 f’in eksen eğikliği muhtemelen çok az olduğundan Dünya’daki gibi mevsimleri olmayacaktır. Allen Telescope Array teleskobu, 17 Nisan 2014’ten başlayarak bir ay süreyle Kepler-186f’den gelen radyo dalgalarını dinlemiş ve dinleme boyunca dünya dışı yaşam izleri bulunamamıştır.
Gliese 581 g
2010 yılında tartışmalı bir keşif ile sunulan bu ötegezegen, Dünya’dan yaklaşık 20 ışık yılı uzaklıktadır ve Dünya’nın iki ila üç katıdır. Ana yıldızı Terazi takımyıldızında yer alan kırmızı bir cücedir ve kendisi her 30 günde bir bu yıldızın yörüngesini dolaşır. İkliminin gezegenimizle benzer yapıda olduğu düşünülmektedir.
Gliese 667 Cc
Dünya’ya 22 ışık yılı uzakta olan bu ötegezegenin ana yıldızı, yaklaşık olarak Güneş’in üçte bir kütlesine sahip kırmızı bir cücedir ve Akrep takımyıldızında yer almaktadır. Gezegen, Dünya’dan en az 4,5 kat daha büyüktür. Ana yıldızının etrafında bir yörünge turunu 28 günde tamamlar. Sıcaklığının yaklaşık olarak 39,6° C – 43° C arasında olduğu öngörülmüştür. Bir tarafı ana yıldızına dönük, diğer tarafı sonsuz bir karanlıkla örtülü bu ötegezegenin, sıcaklığının uygun seyrettiği bir yaşam şeridine sahip olduğu sanılmaktadır.
Kepler-22 b
Bu ötegezegen, Dünya’dan yaklaşık 2,4 kat daha büyük ve 600 ışık yılı uzaktadır. Atmosferindeki sera etkisinin gezegenimizle benzer özellikte olduğu düşünülmektedir. Dolayısıyla yüzey sıcaklığının tahmini 22° C’dir. Yapısının kayalık, sıvı ya da gazdan oluşup oluşmadığı henüz belirlenememiştir. Gezegenin ana yıldızı etrafındaki bir turu toplamda 289,9 gün sürmektedir. Bu ötegezegenin ana yıldızına uzaklığı, Dünya’nın Güneş’e uzaklığından daha az olmasına karşın ana yıldızının yaydığı ışık yayımı, Güneş’in yaydığı ışık yayımından %25 oranında daha az olduğu sanılmaktadır.
HD 40307 g
Pictor takımyıldızında Dünya’dan yaklaşık 42 ışık yılı uzaklıkta yer alan bu ötegezegenin, Dünya benzeri büyük bir gezegen mi yoksa katı bir yüzeye sahip olmayan küçük sıcak bir Neptün benzeri gezegen mi olduğu tartışmaları hala sürmektedir. Dünya’nın yaklaşık 7 katı büyüklüğündedir. Gezegenimiz gibi yıldızının etrafında serbestçe dolaştığı ve her iki tarafının da yıldızından ışık aldığı öngörülmektedir.
HD 85512 b
Bu gezegen, Dünya’dan yaklaşık 3,6 kat daha büyük olup Vela (Yelken) takımyıldızında yer aldığı ve yaklaşık 35 ışık yılı uzakta olduğu bilinmektedir. Yüzey sıcaklığının yaklaşık 24,85° C olduğu tahmin edilmektedir. Atmosferinin yapısı benzerlik gösterirse, burası bir ç öl gezegeni olarak düşünülmektedir. Ana yıldızı turuncu bir cücedir (Güneş’ten biraz daha serin) ve araştırmacılar yüzeyinde su bulmayı ummaktadırlar.
Tau Ceti e
Dünya’dan sadece 11,9 ışık yılı uzaklıkta bulunur ve en az 4,3 kat daha büyüktür. Atmosferinin yapısına bağlı olarak, Tau Ceti e basit hayata uygun hafif sıcak bir gezegen veya Venüs gibi kavurucu bir gezegen olabilir. Ana yıldızı Cetus takımyıldızında yer alan sarı bir cüce (Güneş benzeri) yıldızdır ve Güneş’in kütlesinin yaklaşık %78’i olmasına karşın Güneş’e oldukça benzerdir. Bu ötegezegenin ana yıldızı etrafındaki bir turu 162,9 gün sürer.
Gliese 163 c
Bu ötegezegen, Dünya kütlesinin yedi katıdır. Ya çok büyük bir kayalık gezegen ya da bir cüce gaz devi olduğu sanılmaktadır. Gliese 163 c, Dünya’dan 50 ışık yılı uzaklıktadır ve her 26 günde bir ana yıldızının etrafında dönmektedir. Ana yıldızı Dorado takımyıldızında yer alır.
Gliese 581 d
Dünya’dan yaklaşık yedi kat daha büyük kırmızı bir cüce yıldızın yörüngesinde bulunur. Potansiyel olarak yaşanabilir Gliese 581 g’nin kardeş gezegenidir. Dünya’dan sadece 20 ışık yılı uzaklıkta olan Gliese 581 Dünya’nın arka bahçesi gibidir. Gliese 581 d ana yıldızından, Dünya’ya gelen Güneş ışığının ortalama %30’u kadar ışık alır. Mars’ta bu oran %40’tır. Dolayısıyla bu ötegezegende su bulunmasının imkânsız olduğu düşünülür. Atmosferinde eğer sera etkisi varsa sıcaklıklar önemli ölçüde artabilir.
Tau Ceti f
Dünya’dan en az 6,6 kat daha büyüktür ve atmosferi yaşam için uygun olabilir. Ana yıldızı Cetus takımyıldızında yer alan sarı bir cüce (Güneş benzeri) yıldızdır. Bu ötegezegenin ana yıldızı etrafındaki yörünge turu 1 yıl 7 ay sürmektedir. Tau Ceti f’in Dünya benzeri bir atmosfere sahip karasal bir gezegen olduğu öngörülmektedir. Yüzey sıcaklığının da yaklaşık 40° C olacağı varsayılmaktadır.
Sonuç yerine;
Elbette varlığı doğrulanmış diğer ötegezegenler de bulunmaktadır. Bu yazıda kısaca belli başlı olanlara değinilmiştir. Ötegezegenlerin varlığının keşfi ile dünya dışı yaşam alanı arayışları hız kazanmakta. Sadece Samanyolu’nda milyonlarca gezegen var.
Ötegezegen keşfiyle Nobel Fizik Ödülü’nü alan Prof. Dr. Michel Mayor’a göre insanlar hiçbir zaman Güneş Sistemi’nin dışına geçemeyecektir. “Eğer Dünya’da yaşam mümkün olmazsa yaşanabilir başka bir gezegene gideriz” şeklindeki ifadelerin de son bulması gerektiğini savunmaktadır. “Bu tamamen delilik” diyen Mayor, “Kendi gezegenimize özen göstermeliyiz, çünkü o çok güzel ve kesinlikle hâlâ yaşanabilir”.
Çivisini nihayetinde çıkarmasını başardığımız ‘güzide’ Dünya’mızın çarpılmış halini –şayet varlarsa- gören nam-ı diğer uzaylı kardeşlerimizin bize bulaşmamaları, onların bizden daha zeki olduklarının ve aklı başında hareket ettiklerinin göstergesidir bence. Çok sevgili uzaylı kardeşlerim, eğer aynı evreni paylaşıyorsak, merak etmeyin kendi türümüzü ve dolayısıyla yaşadığımız gezegeni yok etmemize az kalmış olabilir, o vakte kadar bize bulaşmamanızı canıgönülden niyaz ederim. 🙂
Göz Atmanızı Öneririz
Kaynakça:
- Historical Timeline. (Erişim Tarihi: 05.12.2019); https://exoplanets.nasa.gov
- 10 Exoplanets That Could Host Alien Life. (Erişim Tarihi: 15.07.2020); https://www.space.com/
- Hangout On-Air – Kepler 186f – A Planet in the Habitable Zone (video). (Erişim Tarihi: 17.07.2020) https://web.archive.org/
- Humans will not ‘migrate’ to other planets, Nobel winner says. (Erişim Tarihi: 29.10.2019) https://phys.org
Matematiksel