Tarihin akışını değiştiren Çanakkale Savaşlarının en önemli günlerinden 19 Şubat müttefiklerin ilk saldırıyı gerçekleştirdiği gün olarak tarihe geçti. 19 Şubat tarihinde boğaza giren müttefik donanması dünyanın en donanımlı savaş gemileri ile taarruzu başlatarak Osmanlı tabyalarını bombardımana tuttu.
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Mithat Atabay bu önemli günü “Çanakkale Geçilmez" sözünün büyük bir kahramanlık destanı olarak sonuçlandığı savaş sürecinin en önemli günü olarak değerlendirdi. Dr. Atabay Kaleninsesi Gazetesi'ne yaptığı değerlendirmede Türk Ordusunun 106 yıl önce büyük bir zafere imza attığını ifade etti. 19 Şubat 1915 günü başlayan Çanakkale Deniz Savaşları'nın 106. yıldönümü. Bundan sonra gerçekleştirilen Çanakkale Kara Savaşları’nda, genç bir komutan olan Mustafa Kemal, bir kahramanlık efsanesi yarattı ve Türk ulusunun yazgısında öncü rolü oynadı.
SAVAŞ NASIL BAŞLADI?
Çanakkale Deniz Savaşları’nın başlangıcının yıldönümünde, yakın tarihimize göz atıldığında Çanakkale'nin ne denli büyük bir saldırı ile karşı karşıya kaldığı görülüyor. 1914 Eylül'ünde İngiltere Denizcilik Bakanı Sir Winston Churchill, Çanakkale Boğazı'nın denizden zorlanarak geçilmesi projesini geliştirmişti. Churchill'in görüşüne göre, Çanakkale Boğazı donanma ile zorlanırsa, Boğazları ve İstanbul'u ele geçirmek mümkün olabilecekti. Boğazların ele geçirilmesi durumunda ise İngiltere ile Fransa, Rusya'yla yakın temas kurmuş olacak ve Rusya'ya silah ve malzeme sevkinde bulunabilecek; ayrıca, Rusya'nın hububatının ihraç edilmesine olanak sağlanacaktı.
Öte yandan, Osmanlı Devleti'nin Asya'daki kuvvetlerinin Avrupa Cephesi'ndeki kuvvetlerle bağlantısı kesilecek ve böylece, Kafkas Cephesi'nde bulunan Rus kuvvetlerinin yükü hafifletilerek, Osmanlı Devleti barış yapmaya zorlanacaktı. İşte İngiliz Hükümeti, bu nedenlerle Avrupa cepheleri için hazırlamış olduğu birlikleri Çanakkale'ye göndermeye karar vermiş ve müttefiki Fransa'yı da yanına almıştı.
Çanakkale Boğazı'nı geçme planı, İngiltere'nin Akdeniz Filosu Komutanı Amiral Carden tarafından hazırlanmış ve 13 Ocak 1915'te İngiltere Savaş Konseyi tarafından onaylanmıştı. 28 Ocak 1915 tarihinde toplanan Savaş Konseyi'nde, Çanakkale Boğazı'nın bir deniz harekâtıyla zorlanmasına ve Çanakkale'de yeni bir cephenin açılmasına karar verildi.
AMİRAL CARDEN'İN PLANI
Müttefik Donanma Komutanı İngiliz Amirali Carden'di. Fransız filosunun başında ise Amiral Guepratte vardı. Müttefik Donanma'yı oluşturan güçler şunlardı: 14 savaş gemisi, beş kruvazör(1), 16 muhrip(2), bir uçak gemisi, beş denizaltı ile 21 mayın tarama gemisinden oluşan İngiliz filosu ve dört savaş gemisi, altı muhrip, bir uçak gemisi ile iki denizaltıdan oluşan Fransız filosu.
Amiral Carden'in Çanakkale Boğazı'nı geçmek için hazırladığı taarruz planı dört aşamalıydı: 1- Çanakkale Boğazı girişindeki istihkâmların düşürülmesi, 2- Kepez'e değin Boğaz'ın içindeki savunma tertibatının tahrip edilmesi, 3- Kilitbahir-Çanakkale arasındaki Boğaz'ın en dar kısmındaki istihkâmların düşürülmesi, 4- Çanakkale Boğazı'na döşenmiş mayın hatlarının temizlenerek Marmara'ya geçilmesi.
Çanakkale Boğazı'nı savunan Müstahkem Mevki Komutanı Cevat (Çobanlı) Paşa da, savunma önlemlerini artırmıştı. Boğaz savunması dört aşamalı olarak öngörülmüştü: 1- Boğaz girişinde Rumeli Yakası'ndaki Seddülbahir ve Ertuğrul tabyaları(3) ile Anadolu Yakası'ndaki Kumkale ve Orhaniye tabyaları, düşmanın Boğaz'dan içeriye girmesine engel olmaya çalışacaktı. 2- Düşman donanması Boğaz'dan içeriye girmeyi başarırsa, Erenköy-Tenkerdere hattında bulunan obüs bataryaları(4) tarafından ateş altına alınacak ve düşman donanmasının bu bölgede manevra yapması engellenecekti. 3- Boğaz'ın orta bölümünde yerleştirilmiş, "set bataryaları" ismi verilen küçük çaplı gemi topları ile havanlardan oluşan tahkimatla mayın hatları korunacak, düşmanın mayınları toplamasına engel olunacaktı. 4- Çanakkale Boğazı savunmasının en önemli ve etkili savunma gücünü oluşturan Çanakkale-Kilitbahir hattında her iki yakadaki tabyalardan oluşan "Merkez Tahkimatı", düşmanın Marmara'ya geçişine izin vermeyecekti.
TAARRUZ GÜNÜ
Müttefik Donanma Komutanı Amiral Carden, taarruz için 19 Şubat 1915 gününü seçmişti. Çanakkale Boğazı önlerinde 16 İngiliz savaş gemisi, dört Fransız savaş gemisi ile Rus kruvazörü Askald bulunuyordu. Düşman saldırısının amacı, Anadolu yakasındaki Kumkale ile Orhaniye'deki, Rumeli yakasında da Ertuğrul ile Seddülbahir'deki tabyaları yok etmekti. Queen Elizabeth, Anadolu yakasında bulunan Hamidiye I ile Çimenlik tabyalarını; Agamemnon, Lord Nelson ile Inflexible da, Boğaz'ın Rumeli yakasındaki Yıldız, Mecidiye, Hamidiye II ile Namazgâh tabyalarını ateş altına alacaktı. 19 Şubat taarruzunda Müttefik donanma hedefine ulaşamamış ve Osmanlı tabyaları tahrip edilememişti.
25 Şubat günü Müttefik donanma yeniden bombardımana başladı ve 27 Şubat'ta Boğaz'dan içeriye girdi. Boğaz'ın girişindeki Osmanlı tabyaları tahrip olunmuş ve gemi bombardımanından korunmak için, Seddülbahir ile Kumkale bölgeleri boşaltılmıştı.
1-3 Mart günlerinde donanma gemileri Boğaz'dan içeriye girerek mayın tarama gemileriyle mayınları toplamak istemiş; ancak, bunda başarılı olamamıştı. Öte yandan Kumkale'ye çıkarılan Müttefik piyade gücü, Kumkale ile Orhaniye tabyalarına yönelmişse de, Osmanlı birliklerinin ateşi karşısında geri çekilmek zorunda kalmıştı. Seddülbahir'e çıkarılan bir piyade bölüğü de, bölgeyi savunan Osmanlı birliğinin şiddetli ateşi üzerine çekildi.
4 Mart 1915'te İngilizler, Seddülbahir'e ve Kumkale'ye bir komando saldırısında bulundular. O gün Yarbay Mustafa Kemal, Cevat Paşa ve Usedom Paşa ile birlikte sahil bataryalarını gezmek için Kilitbahir'e gitmişti.(5) Maydos'a dönerken düşmanın Seddülbahir'e asker çıkardığı haberini alan Mustafa Kemal, Seddülbahir'deki 26. Alay Komutanı Binbaşı Kadri Bey'e telefonla şu kesin emri verdi: "Şimdi yanınıza geliyorum. Benim varışıma dek, kıyıya çıkmış olan düşman behemahal denize dökülecektir!" Alay'ın gözetleme yerine giden Mustafa Kemal, düşmanın karaya ayak basanlarının yok edildiğini, geri kalanlarının da deniz taşıtlarıyla Kumkale'ye doğru çekilmiş olduklarını gördü. Mustafa Kemal, yaralıları dolaştığı sırada Mehmet Çavuş adında bir askerin düşmana hücum sırasında elindeki silahın işlemez hale gelmesi üzerine, hücuma taşla devam ettiğini öğrenmiş ve Mehmet Çavuş'un bir nişanla ödüllendirilmesini sağlamıştı.
5-18 Mart günlerinde Müttefik donanma gemileri her gün Boğaz'dan içeriye girerek Osmanlı tabyaları ile topçu muharebesi yaparken, mayın tarama gemileri de denizdeki mayınları toplamaya çalışıyordu. Ancak, Boğaz'ın her iki yakasında bulunan set bataryaları buna izin vermiyordu.
7/8 Mart gecesi Müstahkem Mevki Komutanlığı, 26 mayını Erenköy Koyu'na dökmek için Nusret mayın gemisini görevlendirmişti. Nusret mayın gemisi kaptanı Yüzbaşı Tophaneli Hakkı Bey ve mayın grup komutanı Yüzbaşı Nazmi Bey, bu görevi başarıyla yerine getirdiler.
Queen Elizabeth gemisinde toplanan Savaş Konseyi'nde, Çanakkale Boğazı'nı geçmek üzere son ve kesin taarruzun 18 Mart günü yapılması kararlaştırılmıştı. Ancak 18 Mart'a gelindiğinde, donanma bombardımanı ile karadaki Osmanlı topçusuna umulan tahribatın yapılamayacağı ortaya çıktı. Öte yandan, Çanakkale Boğazı harekâtının kara kuvveti olmadan sürdürülemeyeceği de belli olmuştu.
Bundan sonra gerçekleştirilen Çanakkale kara savaşlarında, genç bir komutan olan Mustafa Kemal, bir kahramanlık efsanesi yaratmış ve Türk ulusunun yazgısında öncü rolü oynamıştı.
Vedat Sezer