San Francisco Güzel Sanatlar Sarayı, ilk olarak 1915 yılında Panama-Pasifik Fuarı için yapılmış ve fuardan tam 50 yıl sonra yenilenmiş. Bernard Ralph Maybeck tarafından Roma ve Antik Yunan mimarisinden ilham alınarak tasarlanmış anıtsal yapının diğer bir ilham kaynağı da İsviçreli sembolist ressam Arnold Böcklin’in “Ölüler Adası” isimli tablosu olmuş.
San Francisco Güzel Sanatlar Sarayı, Panama Kanalı’nın tamamlanmasını kutlamak ve San Francisco’nun 1906 yılında yaşadığı yıkıcı depremin ardından kente yeniden ticari bir kimlik kazandırmak amacıyla düzenlenen Panama-Pasifik Fuarı sırasında inşa edildi. 1915 yılının Şubat ve Aralık ayları arasında açık kalan fuarda yer alan yapıların çoğu geçici malzemelerden yapılmış olduğu için yıkıldı ve yok oldu.
Güzel Sanatlar Sarayı ise fuarın en ilgi çeken yapısı olması nedeniyle, halkın da talebi doğrultusunda açık kalarak fuardaki diğer binalarla aynı kadere sahip olmadı.
Saray, zaman içinde malzemelerinin geçici yapısı nedeniyle parçalanmaya başlasa da, askeri bir depo hatta itfaiye teşkilatı binası gibi geçici amaçlarla kullanıldı. 1950’li yıllarda neredeyse bir harabe görünümü alan saray, 1965 yılında sergi salonunun çelik yapısı dışında tamamen yıkılarak yeniden inşa edildi. Tüm süslemeler ve heykeller yenilendi. Etrafındaki lagünün yenilenmesi, yürüyüş yollarının yapılması ve depreme dayanıklılığının artırılması çalışmaları ise 2010 yılında tamamlandı.
Antik Roma ve Böcklin
Amerikalı mimar Bernard Ralph Maybeck tarafından tasarlanan San Francisco Güzel Sanatlar Sarayı, Roma antik çağlarından kalma bir izlenim yaratıyor. Antik çağlara gönderi yapan saray, mimarının isteği olan sessizlik, hüzün ve cömertlik duygularını uyandırmayı gerçekten de başarıyor.
Maybeck, sarayın tasarımında sadece Roma mimarisinden esinlenmedi. Güzel Sanatlar Sarayı’nın amacı modern sanatın ortaya çıkmaya başladığı dönemlerde sanatçıları sergilemek olsa da, Maybeck İsviçreli sembolist ressam Arnold Böcklin’in “Ölüler Adası” isimli tablosundan da ilham aldı.
Böcklin’in 1880 ile 1886 yılları arasında beş farklı versiyonunu yaptığı tablo özellikle 20. yüzyıl başlarında Orta Avrupa’da çok popüler oldu. Rahmaninov’un 1907 tarihli ve aynı isimli senfonik şiirine de esin kaynağı olan tablo, suyla çevrili yüksek kayalara sahip küçük bir adayı ve karanlık girişe yaklaşan gizemli bir yolcuyu tasvir ediyor.
Tasarım ve süslemelerin uyumu
Küçük bir yapay lagünün etrafında inşa edilen Güzel Sanatlar Sarayı, 1.100 metre genişliğindeki bir pergoladan oluşuyor. Saray, geniş bir yürüme yolunu çevreleyen korint sütunlarının oluşturduğu bir kemerle, su kenarında bulunan merkezi bir rotonda etrafında yapılanıyor. Geniş lagün, saraya yansıtıcı bir ayna yüzeyi sağlayarak muhteşem bir manzaranın ortaya çıkmasına neden oluyor.
Sarayın sekizgen rotondasının etrafını çevreleyen kabartmalar, heykeltıraş Bruno Louis Zimm tarafından üç alegorik panel olarak yapılmış. Kabartmalar, Yunan kültürünü simgeleyen ‘Güzellerin Mücadelesi’ni temsil ediyorlar. Paneller rotondanın kubbesinin çevresi boyunca üç kez tekrarlanıyor.
Rotondanın kubbesinin alt kısmında sekiz büyük yerleştirme bulunuyor. Yerleştirmelerin dört tanesi “dünyaya olan bağlılığı, insan aklıyla ilerlemeyi ve kabulü”; diğer dört tanesi ise Kaliforniya’nın doğuşu ile haşhaş, narenciye, altın ve buğday gibi değerlerini tasvir ediyor. Sütunlu dizinin üstündeki ağlayan kadınlar ise Ulric Ellerhusen tarafından yapılmış.
Güzel Sanatlar Sarayı, günümüzde sergilere ve tiyatrolara ev sahipliği yapmanın yanı sıra, turistler ve yerli halk için popüler bir cazibe alanı olmaya devam ediyor.