Tek kaynağı insan olan kanın en önemli görevi hücrelere oksijen taşımasıdır. Ayrıca hayati önemi olan maddeleri hücrelere taşır ve zararlı olan metabolizma artıklarının da dışarı atılmasını sağlar. İnsan vücudunda 70 ml / kg kadar kan vardır ( 70 kg ağırlıkta biri için yaklaşık 5 litre ). Bu kanın % 35 - 40 kadarı hücresel elemanlardan oluşmuştur. Fonksiyonlarını içinde taşıdığı çeşitli hücreler ve plazma adı verilen sıvı sayesinde yapar. Görevlerini yerine getirirken akışkan, fakat bir yaralanma anında korunması için pıhtılaşabilir özellikte olması gerekir. Pıhtılaşma işlemi kanın plazma adı verilen sıvı kısmındaki çeşitli proteinler tarafından sağlanır. Kanın hücresel elemanları kemik iliğinde yapılır. Başlıca 3 grupta incelenebilir.
Eritrositler: Kana kırmızı rengini veren alyuvarlardır. İçinde taşıdıkları hemoglobin molekülü ile hücrelere oksijen ve hücrede enerji sağlama sırasında yakılan oksijenin metaboliti karbondioksiti dışarı atmak üzere akciğere taşır. Eritrositlerin ortalama yaşam süresi 120 gündür.
Lökositler: Vücuda giren canlı cansız her çeşit yabancı maddeyi tanımak ve onlarla savaşmak için görev yaparlar. Bir kısmı doğrudan mikroplarla savaşırken, başka bir kısmı yabancı molekülleri ve mikropları tanıyarak sistemi uyarır, diğerleri de mikropla savaşmak üzere antikor denen spesifik proteinleri üretir. Akyuvarların yaşam süresi değişiktir. 48 - 72 saat ile yaşam boyu canlı kalabilirler.
Trombositler: Bir yaralanma halinde yaralanan bölgeyi ilk tamir etme ve bu bölgede pıhtı oluşması için bir dizi olayı başlatma görevi olan hücrelerdir. Bu hücrelerin yaşam süresi 7 - 9 gündür. Görüldüğü gibi kan hücreleri kemik iliğinde sürekli olarak yapılan, yaşayan ve ölen hücrelerdir. Bir bakıma kan hücreleri sürekli olarak yenilenen hücrelerdir. Kemik iliği ise sürekli olarak çalışan ve gereksinime uygun miktarda hücre üreten bir fabrikadır.
KAN BAĞIŞLANIRKEN HANGİ AŞAMALARDAN GEÇİLİR?
Kan Bağışı İşlemi tüm aşamaları ile birlikte yaklaşık olarak 30 dk.sürmektedir. 1. Kan merkezimize gelen gönüllü kan bağışcıları (Donör) ilk olarak Sağlık Bakanlığınca kullanımı zorunlu tutulan donör sorgulama formunu doldururlar. Bu form, sağlığınızla ilgili sizi ve alıcıyı korumak üzere düzenlenmiş sorulardan oluşmaktadır. Formun ön yüzünde kişiye ait kimlik, adres ve bağış bilgileri bulunmaktadır. Anlamadığınız veya tereddüt ettiğiniz soruları rahatlıkla sizi muayene edecek olan hekime danışabilirsiniz. 2. Daha sonra Kan Merkezi danışma bölümünde kayıt işlemleri yapılır ve her bağışçımıza onları tanıtıcı bir donör numarası verilir. 3. Daha sonra kan merkezi hekimimiz sizi basit bir fizik muayene uygular ve formda yer alan soruları gözden geçirir. Sağlığınızla ilgili herhangi bir problem varsa sözlü olarak belirtiniz ve daha önce kullandığınız ilaçlardan bahsediniz. 4. Hekim kontrolünde herhangi bir sorun yok ise hemogram kontrolünüz yapılır. Bu ölçüm parmak ucundan ya da damarınızdan bir miktar kan örneği alınarak yapılabilir. Kan sayım değerleriniz de normal sınırlar içinde ise (erkeklerde 13,5 g/dl'nin, kadınlarda ise,12,5 g/dl'nin üzerindeki hemoglobin değerleri) artık kan bağışını gerçekleştirmek üzere kan alma salonuna geçebilirsiniz. 5. Kan alma yatağına uzandığınızda tecrübeli sağlık personelimizce kan alımı için uygun bir damar belirlenir ve antiseptik bir solüsyonla cilt temizliğiniz yapılır. Ardından sterilite şartlarını bozmamak kaydıyla, kan torbasının iğnesi ile damarınıza girilir. Hafif bir acı hissedebilirsiniz. Bu sırada size herhangi bir hastalığın bulaşması mümkün değildir. Çünkü iğneler steril olup fabrikasyon olarak paketlenmiştir ve ilk kez sizin için kullanılmaktadır. 6. Kanın torbaya dolma işlemi yaklaşık olarak 10 dk. sürecektir. Sizden yarım litreden biraz daha az bir miktar kan alınacaktır. İğnenin damardan çıkarılmasından sonra, cilt bölgesi tekrar dezenfekte edilir ve steril bir bant ile kapatılır. Kolunuza birkaç dakika basınç yapmanız sağlanır. 7. Size ait kan torbasından işlemin başında 2 adet örnek kan alınarak kan grubunuz tekrar kontrol edilip serolojik testleriniz çalışılacaktır. 8. Kan Bağışından Sonra yaklaşık 10-15 dk. dinlenmeniz gerekecektir. Sağlığınızı gözleyeceğimiz bu süre içinde ikramımız olan meyve suyunu içerek misafirimiz olacaksınız.
BAĞIŞLADIĞINIZ KAN HANGİ AŞAMALARDAN GEÇER?
* Kan bağışından sonra sizden alınan örnek kanlar ile öncelikle kanınızın hangi grup (A,B,O,AB ve Rh tipi) olduğu tespit edilir.
* Daha sonra kanınızda serolojik testler olarak adlandırılan AIDS, Hepatit B , Hepatit C ve Sifiliz hastalıkları ile ilgili testler çalışılır.
Kan merkezimizde tek bir bağış kanından 3 ayrı hastanın ihtiyacını karşılamak üzere komponent ayırma işlemi yapılır.
* Böylece bağışladığınız 1 ünite kandan eritrosit, taze donmuş plazma ve random trombosit olmak üzere üç ayrı kan ürünü hazırlanır ve ihtiyacı olan hastalara verilmek üzere uygun koşullarda saklanır.