Karaciğerin Fonksiyonları
Karaciğer vücuttaki en büyük organdır. Yaklaşık 1.5 kg ağırlığındadır. Karaciğer yaklaşık 100 000 adet lobülden oluşur. Lobül, karaciğerin fonksiyon gören en küçük ünitesidir. Burada hepatik arter ve portal venden gelen kan, santral vene geçip oradan kalbe ulaşır. Karaciğere gelen kan sinüzoidal boşluktan geçer. Buradan geçerken kandaki proteinler, hormonlar, vitaminler, toksinler vs. karaciğer hücreleri tarafından alınır. Gerekli olanlar lenfatik damarlar yoluyla kana tekrar geçer. Diğerleri tekrar kana verilmez. Ayrıca karaciğer hücreleri tarafından üretilen safra, safra yolları vasıtasıyla safra kesesine gider ve orada birikir. Karaciğer iki ayrı damar sistemi ile beslenen tek organdır. Bunlar hepatik arter ve portal vendir. Yani karaciğer çok kanlanan bir organdır. Kalpten atılan kanın %27’si karaciğere gelir. Karaciğerin birçok fonksiyonu vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:
Karaciğerin ameliyatla bir kısmı alınırsa veya karaciğerde ani bir hasar olup bir miktar karaciğer hücresi ölürse; karaciğer kendini yenileyebilir. Yani yeni hepatositler sentezlenebilir. Karaciğer eski boyutuna gelene kadar bu yenilenme devam eder. Ancak karaciğerdeki viral enfeksiyonlarda ve inflamasyon yapıcı bazı durumlarda bu mümkün olmaz.
Karaciğer genişleyebilme özelliğine sahiptir. Yedek kan havuzu gibi fonksiyon görür. Vücudun kana ihtiyacı olunca dolaşım sistemine ekstra kan verir. Kan fazla ise, kanı depolar. Mesela kalp yetmezliği gibi sağ atriyumdaki basıncı (sağ atriyum basıncı için bakınız) artıran bir durum varsa karaciğer genişler ve karaciğerdeki sinüzoidlerde ve hepatik vende 1 litre kadar kan depolanabilir.
Barsaklardan gelen venöz kanda bol miktarda bakteri bulunur. Bu kan karaciğere gelince karaciğerdeki kuffer hücreleri bunları yakalar ve yok eder. Karaciğerden çıkan kanda bakteri saptanmaz. Yani karaciğer savunma sistemimizin önemli bir üyesidir.
Karaciğerde amonyak üreye çevrilir. Eğer bu yapılmazsa amonyak artar. Bu da koma ve ölüme yol açar.( amonyak için bakınız). Ayrıca eritrosit yıkımı ile oluşan bilüribinin kandan uzaklaştırılması için karaciğer gereklidir. Ağız yoluyla aldığımız ilaçların çoğu karaciğerde metabolize olur ve oluşan artık ürünler zararsız hale getirilir. Dolayısıyla vücuttaki toksinlerin birçoğu karaciğer yoluyla vücuttan uzaklaştırılır.
Karaciğerde yeni glukoz sentezi olur. Kandan alınan glukozun depolanması yapılır. Gerektiğinde ise kana glukoz verilir. Dolayısıyla kan şekerini normal sınırlarda tutulmasında oldukça önemlidir.
Karaciğerde yağlar yıkılır ve yağ asitleri oluşur. Bu yağ asitlerini tüm vücuttaki hücreler enerji kaynağı olarak kullanabilir. Karaciğerde kolesterol sentezi olur. Sentezlenen kolesterolün %80’i safra tuzlarına dönüşüp safraya katılır. Kalanı kana geçer. Kolesterol hücre zarı, hücre içi yapılar gibi birçok yapıda görev alır.
Karaciğerde hem protein yıkımı, hem de plazma proteinleri gibi bazı proteinlerin sentezi gerçekleşir. Plazma proteinlerinden albumin sentezi azalırsa yaygın ödem gelişir(ödem için bakınız). Esansiyel olmayan tüm aminoasitler karaciğerde sentezlenebilir. Aminoasitlerde vücut onarımı ve enzimlerin çalışması için gereklidir.
Bazı vitaminler karaciğerde depolanır. A vitamini 10 ay, D vitamini 4 ay, B12 vitamini ise en az bir yıl yetecek kadar karaciğerde depolanabilir. Karaciğerde demir de depolanır. Karaciğerdeki demir depoları boşalınca demir eksikliği anemisi oluşur. Ayrıca karaciğerde aşırı demir depolanması yapan hastalıklar da vardır. Bu durumda karaciğerin fonksiyonları bozulmaktadır.
Pıhtılaşma faktörlerinden, faktör 2, 7, 9, 10 karaciğerde sentezlenir. Bunların aktifleşebilmesi için K vitaminine gereksinim vardır. Karaciğer yetmezliğinde ya da K vitamini eksikliğinde kanamalar gözükür.