Çanakkale Cephesi'nin Komutanları
1915 yılının Şubat ayından 1916'nın Ocak ayına kadar süren ve sonucunda büyük kayıpların verildiği Çanakkale Deniz ve Kara Savaşları sadece göz göre göre ölüme giden askerlerin değil ayrıca onları yöneten komutanların da savaşıydı. Aralarında kaybedenler olduğu gibi kazananlar da oldu.
1. Esat Paşa
Gelibolu Yarımadası'nda; 3. Kolordu ve Arıburnu Kuzey Grubu Komutanlığı yapan Esat Paşa, Balkan Savaşları sırasında Yanya'da gösterdiği savunma ve direnişi ile tanındı. 19 Mayıs 1915 günü Anzaklara karşı başlatılan taarruzu komuta etti. Osmanlı ordusu bir gecede yaklaşık 10 bin kayıp verdi ama Conk Bayırı'nda iyi bir savunma yaptı. Çanakkale Muharebeleri sonrası I. Ordu Komutanlığı'na atandı. 4 ciltlik "Çanakkale Hatıraları" ve "1912-1913 Balkan Harbi" adlı iki eserinde hatıralarını topladı.
2. Limon Von Sanders
Prusyalı General Limon Von Sanders, Balkan Harbi mağlubiyeti sonucu ordunun içinde bulunduğu kötü halin düzeltilmesi için Sadrazam Mahmut Şevket Paşa'nın talebi üzerine Osmanlı'ya gönderilen Alman Islah Heyeti'nin başkanı olarak 14 Aralık 1913'te İstanbul'a geldi. 1915 yılının Mart ayında Çanakkale Cephesi'nin 5. Ordu komutanı oldu. Filistin Cephesi'ne bağlı 6. 7. ve 8. ordulardan oluşan Yıldırım Orduları Komutanlığı görevini 1917 ve 1918 yılları arasında yaptı. 1918 sonunda İngiliz General Edmund Allenby tarafından yenilgiye uğratıldı ve savaş sona erdikten sonra savaş suçu işlediği iddiasıyla Şubat 1919'da Malta'da tutuklandı. Osmanlı hizmetinde geçirdiği yıllardaki anılarını ''Türkiye'de 5 Yıl'' isimli kitapta anlattı.
3. John De Robeck
Çanakkale Deniz Muharebeleri'nde müttefik donanmasını yöneten İrlanda asıllı Amiral John De Robeck, Ocak 1915'te Akdeniz Donanması Komutanı olan Amiral Carden'in yardımcılığını yaptı. Takvimler 1915 Şubat'ı gösterirken Çanakkale dışındaki tabyaların bombalanmasını başarıyla yürüttü. Savaş esnasında Amiral Carden rahatsızlanınca, onun yerine geçti. Görevi devralmasının ertesi günü 18 Mart İtilaf donanmasının saldırısını yönetti ve sonucunda başarısız oldu.
4. Mehmet Vehip Paşa
Çanakkale Cephesi'nin efsane komutanlarından Esat Paşa'nn kardeşi olan Vehip Paşa, Güney Grubu Komutanı olarak 15. Kolordu Komutanlığı'nı yaptı. Yaptığı savunmayla Seddülbahir taraflarında verilen yoğun kayıpların önüne geçti. Vehip Bey, savaşta savunmanın önemine dikkat çekti. Vehip Paşa, savaşta kazı yapmanın önemine değindi ve bu minvalde söylediği '' Bir kürek toprak, bir damla kan'' sözüyle meşhurdur. Bir süre sürgünde olduğu için Kurtuluş Savaşı'na katılamadı ve vatandaşlıktan çıkarıldı.
5. Henri Gouraud
Fransız General Henri Joseph Etienne Gouraud, Birinci Dünya Savaşı'na kadar daimi olarak Fransa dışında sömürge ülkelerde görevde bulundu. 1915 Mayıs ayında yönetimindeki 10. tümenle Çanakkale Savaşı'na katıldı. 30 Haziran'a dek komutanlığı devam etti. Bu esnada İntepe'den atılan bir top mermisi sonucu çok ağır yaralanıp kolunu kaybetmesinden sonra cepheden ayrıldı.
6. Ian Hamilton
62 yaşında Çanakkale'de görev yapan İtilaf grubunun başkomutanlığına atandı. 25 Nisan'daki İtilaf grubunun taarruz planlarını hazırladı ve kara ekibini komuta etti. Başarısız olunca, Ekim 1915'te İngiltere'ye geri çağrıldı. Çanakkale hezimetinin faturası ilk ona kesildi.
7. Mustafa Kemal Paşa
Savaşın başlamasıyla aktif görevde bulunmak isteyen Kurmay Yarbay Mustafa Kemal 20 Ocak 1915 yılında 3. Kolordu emrinde 19. Fırka Komutanlığı'na atandı. 25 Nisan'da 27. Alay ile beraber, komutanı olduğu tümenle beraber Arıburnu'nda Anzakların ilerleyişini önledi. Haziran 1915'te Albaylığa terfi etti. Ağustos ayında I. Anafartalar Muharebesi'ni yönetti ve devamında Conkbayırı'nda Yeni Zelanda birliklerini mağlup etti.
DİĞERLERİ
5 Soruda Bernard Lewis'in Hayatı
20. yüzyılın en önemli tarihçilerinden şarkiyatçı Bernard Lewis, İslam tarihi, Ortadoğu ve özellikle Türkiye üzerine yaptığı çalışmalarıyla ün saldı. Çok sayıda makale, akademik yayın ve kitaba imza atan Lewis 102 yıllık uzun yaşamı boyunca oldukça üretken oldu ve alanında tüm dünyada otorite olarak kabul edildi. Biz de bu önemli bilim insanını, Bernard Lewis kimdir, akademik alandaki faaliyetleri nelerdir, Bernard Lewis’in önemli eserleri hangileridir, Türklere bakışı nasıldır ve hangi ödüllere layık görüldü? gibi sorular ışığında sizlere tanıtmaya çalışacağız.
Nuri Demirağ Tayyare Atölyesi: Kurulması Faaliyetleri ve Kapanması
Cumhuriyetle birlikte başlatılmaya çalışılan ağır sanayi yatırımları ile bu yatırımların hazin sonları üzerine bir inceleme içeren bu resimlerle tarih çalışması büyük ümitlerle kurulan fabrikaların ilgisizlik yüzünden nasıl kapanmak zorunda bırakıldıklarını, milyonlarca lira harcanarak yapılan yatırımların değişik bürokratik, kırtasiyeci ve tutucu yaklaşımlarla desteklenmemesini, hatta çeşitli zorluklar çıkarılarak kapanmaya mahkûm edilmelerinin tarihsel sürecini ele almaktadır.
Nutuk'un Yazılış Amacı, Okunuşu ve Kitap Haline Getirilişi
Milli Mücadele sürecini ve Cumhuriyet’in kuruluşuna dair olayları ele alan Nutuk, Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet Halk Fırkası umumi reisi sıfatıyla partinin ikinci büyük kongresinin gerçekleştiği 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında toplam 36 saat 31 dakika süreyle okuduğu, daha sonra kitap haline getirdiği söylevidir. Biz de Cumhuriyet dönemi siyaset tarihi için önem arz eden Nutuk'un yazılış amacı, hazırlanış aşaması, kitaplaşma süreci vb. konulara dair merak edilen soruları yanıtlamaya çalıştık.
7 Soruda Tanrı'nın Kırbacı Atilla'nın Özellikleri
Yaşadıkları dönem ile birlikte tarihin her dönemine yansıyacak izler bırakan önemli liderler, farklı toplumlarca takdir görmüş ve geriye bıraktıkları liderlik ve yöneticilik mirası örnek alınmıştır. Kahraman karakterine bürünmüş bu devlet yöneticilerinin kimisi cesaretiyle, savaş meydanlarındaki kabiliyetiyle ve bileğinin kuvvetiyle ön plana çıkarken kimisi de stratejik zekâsı sayesinde yenilmesi zor orduları zekâ dolu taktikleriyle alaşağı etmişlerdir. Türk ve dünya tarihine damga vuran, günümüz Avrupa’sının şekillenmesini sağlayan Hun İmparatoru Atilla ise zekası ve gücünü aynı doğrultuda kullanan önemli bir liderdi. Ancak bu denli önemli bir Türk şahsiyetinin özelliklerini yeterince tanıyıp tanımadığımız ise soru işareti. Not: Aslı Attila olan ismin Türkiye'de yaygın kullanıldığı Atilla telafuzu nedeniyle yazıda da öyle kullanılmıştır.
Çayın Türkiye Serüveni
Uzun muhabbetlerin yoldaşı, sofraların vazgeçilmezi, edebi ürünlerin malzemesi olan çay bu vazifelerinin yanında ülke ekonomisine önemli katkı sunmaktadır. Dünya çay üretiminde son yıllarda atılım gerçekleştiren Türkiye sıralamada beşinciliğe yükseldi ve önemli çay ihraç eden ülkeler arasına girdi. Türkiye'nin yeşil altını ve sermayesi olarak anılmaya başlandı. İşte bu yeşil sermayenin Türkiye serüveni:
Hiç Gitmeyenler İçin Yıldız Müzesi
Osmanlı Devleti 34. Padişahı Sultan II.Abdulhamid tarafından genişletilerek devletin merkezi olarak kullanılan Yıldız Saray-ı Humayun'u zamanın en gizemli yapısı olarak işlev gördü. Türk Osmanlı saray mimarisinin son örneği olan Yıldız Sarayı, Beşiktaş semtinin Yıldız tepesinde bulunuyor. Saray'ın bulunduğu arazi Kanuni (1520-1566) döneminden itibaren avlanma yeri olarak kullanılıyordu. Daha sonra ilk yapı Sultan I.Ahmed tarafından yapıldı ve sonraki padişahlar döneminde de eklemeler yapılarak genişletildi. En radikal değişimi ise II. Abdülhamid zamanı görerek devletin yönetim merkezi halini aldı. Bu dönemde saray, padişahın özel yaşamına ait mekanlarla birlikte, resmi görevlilere tahsis edilen binaları, tamirhane, marangozhane gibi atölyeleri ve tiyatro, müze, kitaplık gibi kültür ve sanat yapılarını da kapsıyordu. Sultan Vahideddin’den sonra bir süre boş kalan saray binaları, 1924 yılında Erkan-ı Harbiye Mektebi’ne tahsis edildi. 1946 yılında Harp Akademileri’ne bırakılan saray, 1978 yılında Kültür Bakanlığına devredildi, “Yıldız Sarayı Müzesi Müdürlüğü” adıyla 1993 yılından itibaren müzeleştirilmeye başlanarak 8 Nisan 1994 yılında müze olarak açıldı. Açıldı açılmasına ama ziyaretçi sayısında gözle görülür bir yokluk bulunuyor. Beyaz Tarih okuyucuları için hazırlayacağımız "kısa Yıldız Müzesi turu" için gittiğimizde 2 Suriyeli Arap aile dışında kimse bulunmuyordu. Daha önceki gidişimizde ise hiç kimseyi görmemiştik. Kültür ve Turizm Bakanlığının açıkladığı "2014 Yılında En Çok Ziyaret Edilen 10 Müze" arasında ise bir döneme damga vurmuş bu Saray'ın bulunmadığını gördük. Ülkemizde tarihe olan ilgiyi arttırmak ve bir nebze olsun katkı yapmak için faaliyet gösteren Beyaz Tarih, Yıldız Saray'ına okuyucuları için giderek bir derlemede bulundu. İşte Sultan II. Abdülhamid'in özellikle saltanata geçtikten sonra hayatının büyük bölümünü geçirdiği Yıldız'daki müze ve bazı özel eşyalar;
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun