AK Parti için 2007 yılında hazırladığı sivil Anayasa taslağı ile bilinen Prof. Dr. Ergun Özbudun, iktidar partisinin TBMM Uzlaşma Komisyonu'na sunduğu Başkanlık modelini
AKŞAM'a yorumladı. Özbudun, 'Bu kadar yetki ABD Başkanı'nda bile yok. Bu öneri, başkanlık sisteminin ruhuna da aykırı' diye konuştu.
TÜRKİYE'DE Başkanlık sistemine geçilmesine karşı olduğunu yineleyen Özbudun, AK Parti'nin önerdiği sistemin tehlikelerine işaret etti.
LATİN AMERİKA'DA VAR
ÖZBUDUN, iktidar partisinin önerdiği modelin, ABD'deki Başkanlık sisteminden şu üç önemli noktada ayrıldığını söyledi:
1) AK Parti modelinde Başkan'a genel siyasetin yürütülmesinde ihtiyaç duyduğu konularda Başkanlık kararnamesi çıkarma yetkisi verilmiş. Bu çok geniş bir tanım. Yani genel nitelikli kanuna benzer nitelikte işlemler yapabilecek ki bu da Başkanlık sisteminin ruhuna aykırı. ABD'de Başkan'a Kongre'yi by pass edecek 'kararname' çıkarma yetkisi verilmiyor. Bu sistem, Latin Amerika ülkelerinde uygulanıyor. Bu da sistemin dejenerasyonu sayıldığı için İspanyolca bir tanım getirilerek 'decretismo' ifadesi ile anılıyor. Yani sistemin yozlaşması ve en büyük zaafı olarak yorumlanıyor. Türkçe'si 'kararname ile yönetimdir'.
TBMM ONAYI ARANMIYOR
2) ABD'de federal yöneticiler, büyükelçiler, yüksek mahkeme üyeleri ve büyükelçileri atama yetkisi, Senato'nun onayını almak şartıyla Başkan'a ait.Yani Amerika Başkanı bu yetkiyi tek başına kullanamıyor. Oysa AK Parti'nin modelinde TBMM onayı aranmıyor.
ABD'DE FESİH YOK
3) ABD'de Başkan'ın Kongre'yi feshetme gibi bir yetkisi yok. AK Parti modelinde ise Başkan'ın hiçbir gerekçe yokken seçimlerin yenilenmesine karar vermesi öngörülüyor. ABD'de Kongre, Başkan'ı sadece vatana ihanet gibi çok ağır suçlarda görevden alır ki buna 'impeachment' denir. Oysa AK Parti'nin modelinde Başkan'ın kişisel ya da göreviyle ilgili suç işlediği iddiasıyla TBMM tarafından Yüce Divan'a sevki mümkün. ABD'deki Başkan'ın görevden alınmasını da vatana ihanetle sınırlamak gerekir. Başkan'ın Meclis'i feshetme yetkisinin de olmaması gerekir. AK Parti'nin modeli kuvvetler ayrılığına aykırı. Çünkü bu model iktidarın tek bir kişide toplanmasına yol açar.
'Ama Obama gece gündüz Parlamento'ya yalvarıyor'
AK Parti'nin sunduğu modeli savunan TBMM Anayasa Komisyonu Başkanı Prof. Dr. Burhan Kuzu, 'Evet doğrudur, ABD'de Başkan'ın kararname çıkarma yetkisi yok. Modelimiz ABD sistemindeki tıkanıklıklara karşı önerdiğimiz model. Öyle ya parlamento görevini yapmaz, yasa çıkarmazsa Başkan'ın oturup ağlayacak hali yok' dedi.
ÖNERİMİZ 'TÜRK TİPİ'
ABD'de Başkan'ın kararname çıkarma yetkisi bulunmadığı için Obama'nın büyük sıkıntı çektiğini söyleyen Kuzu, 'Obama gece gündüz ağlıyor, parlamentoya yalvarıyor. Sağlık reformunu çıkarmak için canı çıktı. Ancak üç aylık bütçelerle ülkeyi yönetebiliyor. ABD, bu sıkıntıları nasıl aşacağını tartışıyor' diye konuştu. AK Parti'nin sunduğu Başkanlık modelinin ABD'deki sistemden farklı olduğunu, kendilerinin de 'Türk tipi Başkanlık sistemini getirmek istediğini' vurgulayan Kuzu, eleştirilen Başkan'a tanınan kanun çıkarma ve parlamentoyu feshetme yetkisinin Güney Amerika ülkelerinde uygulandığını söyledi.
Muhalefetten sert tepkiler
Muhalefet, AK Parti'nin Başkanlık modeline sert tepki göstererek, 'Başkanlık modeliyle uzaktan yakından alakası yok. Tartışılabilir öneri bile değil' görüşünde birleşti...
Fren-denge mekanizmas bulunmuyor
TBMM Uzlaşma Komisyonu üyesi CHP'li Atilla Kart: Bu öneri, Başkanlık sisteminin temel unsurları ile bağdaşmıyor. Başkanlık sistemindeki fren-denge mekanizması yok sayılmıştır. Türkiye'nin bütün anayasal kazanımları ve kurumları işlevsiz hale getirilerek, Erdoğan'a hem yasama hem yürütme hem de yargıyı belirleme yetkisi verilmek isteniyor. Demokrasi ile uzaktan yakından ilgisi olmayan bir taslak. Tam anlamıyla padişahlık düzenlemedir. Türkiye'nin demokrasi kazanımları, bir diktatörün cumhurbaşkanlığı kariyerine araç olarak kullanılmak istenilmektedir.
'Tayyiban Cumhuriyeti isteniyor'
MHP Grup Başkanvekili Oktay Vural: Baas tipi Başkanlık önerisi. Başbakan, Mübarek'leşiyor. AKP, meşru monarşiyi getirmek istiyor. Oldu olacak Meclis'i de kaldırsınlar! AKP, teklifle deşifre olmuştur. Başbakan, demokrasiyi araç olarak gördüğünü ortaya koymuştur.
Tek adam zihniyetinin meşrulaştırılmasını istiyorlar. Yani Tayyiban Cumhuriyeti isteniyor. Kararname çıkaracak, bürokratları atayacak. Başbakan, Ortadoğu sultanlarıyla bu ara çok oturup kalkıyor.
O kadar etkilenmiş olacak ki öneriyi getirmiş. Mübarek ve Esad'dan çok etkilenerek, 'Onlarda bu yetki var, bende niye yok' diyor.
Tasarımcı kötü, mal elde kalır
BDP Şırnak Milletvekili Hasip Kaplan: Başkanlık değil, sultanlık yönetimi teklifi. Ne tam başkanlık uygulayan ABD'deki modele, ne yarı başkanlık uygulayan Fransa'daki modele benziyor. Hükümet'in şanssızlığı şu ki Anayasa Komisyonu Başkanı Burhan Kuzu gibi bir tasarımcıları var.
Kuzu, iyi bir tasarımcı değil, malları bu gidişle ellerinde kalır. Şu haliyle değil konuşulacak, tartışılacak hiçbir yanı yok. Tam bir başkanlık sistemi ya da tam bir yarı başkanık sistemi önerselerdi konuşulurdu, ama bu haliyle ele almak mümkün değil.