Hepimiz anahtarları nereye koyduğumuzu, neden bir odaya girdiğimizi ya da bir nesnenin adını unuttuğumuz unutkanlık anlarını yaşarız. Büyük olasılıkla bu gibi detaylar, düşünme becerilerindeki yaşa bağlı değişiklikleri yansıtmaktadır. Harvard’a bağlı Massachusetts General Hospital’da davranışsal nöroloji ve nöropsikiyatri konusunda uzmanlaşmış bir nörolog olan Dr. Joel Salinas, “Beyin fonksiyonu açısından, kelime bilgisi dışında, her alanda herkes zaman içinde düşüş yaşar” diyor.
Hafıza nasıl çalışır?
Bellek üç işlem ile çalışır;
- Kodlama
- Kayıt
- Bilgi çıkarma (Hatırlama)
Beyin yeni bilgiyi alır ve kodlar. Beyin daha sonra bilgiyi kaydeder (saklar). Sonunda, ihtiyacınız olduğunda beyin bilgiyi geri çağırır.
Bu sürece birçok beyin bölgesi katılmaktadır. Örneğin, beyin korteksi – beynin büyük dış katı – duyularımızdan girdi olarak yeni bilgiler edinir. Amigdala, bilgiyi depolamayı değer olarak etiketler. Yakınlarda, hipokampus anıları saklar. Ön loblar bilinçli olarak bilgi edinmemize yardımcı olur.
Hafızanın yaşlanması
Birçok insan, 50’li yaşlarından itibaren bellekte bir farklılık olduğunu fark eder. Yaşla ilgili kimyasal ve yapısal değişiklikler o zaman hipokampus veya ön loblar gibi hafıza işlemeyle ilgili beyin bölgelerinde başlayabilir. Bu değişiklikler işlem hızını yavaşlatabilir. Bu durum da bilinen isimleri veya kelimeleri hatırlamayı zorlaştırabilir.
Diğer faktörler de işin içine girebilir. Doktorlara göre, “Çalışma hafızamız (gün boyunca önemli bilgileri kullanmamıza izin veren zihinsel bir karalama defteri olarak düşünebilirsiniz) depresyon, endişe ve strese karşı hassastır.”
Bir ilaç yan etkisi de belleği etkileyebilir. Örneğin, klonazepam gibi bir anti-anksiyete ilacı kullanıyorsanız, yatıştırıcı yan etkileri beyninizi daha uyuşuk ve halsiz hale getirebilir. Bu da beyninizin belleğin temel kodlama, kayıt ve hatırlama adımlarını gerçekleştirmesini zorlaştırır.
Hafıza oyunları
Belleği artırmak için bir başka yol da belleğin çalışma şeklinden en iyi şekilde yararlanmaktır. Aşağıdaki ip uçları daha iyi bir hafızaya sahip olmanıza yardımcı olabilir.
1. Duyduğunuzu yüksek sesle tekrarlayın
Birinin adını, adresi veya yeni bir fikri duyduğunuzda yüksek sesle duyduğunuzu tekrarlayın. Tekrarlama, bilgiyi kaydetme olasılığınızı arttırır ve daha sonra hatırlamanızı sağlar. Her tekrarda, beyninizin bilgileri kodlamak için başka bir fırsat yakalar. Beyin hücreleri arasındaki bağlantılar, ormanda bir iz bırakmaya benzer şekilde güçlendirilir. Aynı iz ne kadar fazla yürürseniz, bir dahaki sefere yürümek de o kadar kolay olur.
2. Not alın
Aramanız gereken kişileri, yapmanız gereken işleri ve randevularınızı not alın. Hafızanız tanıma konusunda hatırlamadan çok daha iyidir. Liste okumak gibi bir tanıma ile, aradığınız bilgileri bulmanıza yardımcı olacak ek kancalara veya ipuçlarına sahip olursunuz.
3. Bağlantılar kurun
Zihniniz eski ve yeni bilgiler arasında ilişki kurar. Bir kişinin ilk adını, tanıdık bir şeye bağlayın. Veya bir alışveriş listesi etrafında bir hikaye oluşturun. Beynimiz dizilerde iyidir ve bir hikayenin içine bir şeyler eklemek yardımcı olur. Unutmayın bağlantılar ne kadar saçma olursa, o kadar akılda kalıcıdır.
4. Bilgileri parçalara bölün
Uzun bir numara alma ve bir telefon numarası gibi hatırlama gibi bilgileri parçalara ayırın. Uzun bir sayıyı hatırlamak zor olabilir. Ancak çalışma belleğinde küçük parçaların depolanması daha kolaydır. Bir düğün konuşması için yazdıklarınızı ezberlemeye çalışıyorsanız, tek seferde sadece bir cümleyi veya fikri hatırlamaya odaklanın.
İpuçları işe yaramadığında!
Küçük şeyleri zaman zaman unutmak normaldir. Ancak hafıza değişiminin günlük işleyişe müdahale etmesi normal değildir. Örneğin işyerinde normalden daha fazla hata yapıyorsanız doktorunuzla konuşmanızda fayda olabilir. Faturaları ödemekte zorlanmak, görevleri yerine getirmek, yemek pişirmek, e-posta göndermek veya işleri yapmada zorluk çekiyorsanız doktorunuza danışmalısınız. Ama panik yapmayın unutkanlığın geçici veya geri dönüşlü bir nedeni vardır.