Kozmonot Nedir?
Kozmonotlar, uzayda çalışmak için Rus Uzay Ajansı tarafından eğitilmiş ve sertifikalandırılmış insanlardır.
Şimdi de kozmonotun kelime anlamına göz atalım:
Kozmonot kelimesi Yunanca’daki kosmos ve nautes kelimelerinin birleşiminden oluşturulmuştur. Kozmos=evren, nautes=denizci demektir. İki kelime birleşince Türkçe’deki karşılığı “evrenin denizcisi” olur.
Astronot ve Kozmonotun Farkı Nedir?
Daha önceden yayınladığımız astronot nedir yazısında astronotları incelemiştik. Aslında astronot ve kozmonot arasında ciddi farklılıklar yoktur. Amerika tarafından eğitilmiş uzay insanlarına astronot, Rusya tarafından eğitilmişlere kozmonot denir. Kozmonotlar ve astronotlar Uluslararası Uzay İstasyonu’nda birlikte çalışırlar. Aralarındaki ufak farklılıkları şu şekilde sıralayabiliriz.
-
Kozmonotlar sadece RSA (Rus Uzay Ajansı) tarafından eğitilirler ve sertifikalandırılırlar. Astronotlar ise NASA (Amerikan Uzay Ajansı), JAXA (Japon Uzay Ajansı) , ESA (Avrupa Uzay Ajansı), veya CSA (Çin Uzay Ajansı) tarafından eğitilip sertifikalandırılırlar.
-
Uzay ajanslarını çalışma şekilleri, tecrübeleri, iş yapabilme kabiliyetleri farklı olduğu için özünde astronot ve kozmonot aynı işi yapsa da iş yapış şekilleri ve mantaliteleri farklı olabilir. (Örneğin Rusların Amerikalılara göre daha fazla uzay yürüyüşü kaydı vardır. Amerikalıların ise daha geniş bir teknolojisi. Bu tecrübe ve teknoloji farkı işlerine de yansıyabilir)
-
Bir astronot eğer uzay gemisi kullanacaksa en fazla 40 yaşında olmalıdır. Üniversite mezunu, bir fen kolunda eğitilmiş, ABD askeri pilot okulundan mezun olmuş olmalıdır. Ayrıca, boyu 180 cm’den az olmalıdır. Ek olarak, en az 1500 saat uçuş süresi olmalıdır. Kozmonotlar ise Rus Hava Kuvvetlerinde eğitim görmüş, 170 cm civarında boya sahip, 900 saat uçuş süresi olan ve 30 yaşından yaşlı olmayan adaylar içinden tercih edilir.
-
Uzay aracı kullanmayan ama mürettebat içinde yer alacak görev uzmanları veya kara görevinde yer alan eğitimci astronot ve kozmonotlar için belli yaş ve boy kriterleri yoktur. Profesyonel yetkinliklerine bakılır.
Tarihteki Ünlü Kozmonotlar
Yuri Gagarin: İnsanlığın yaşamını değiştiren ve bir nevi uzay araştırmalarının önünü açan 12 Nisan 1961’de toplamda 108 dakika süren 327 kilometre yüksekliğindeki yörüngedeki uzay dönüşünü gerçekleştiren ilk insandır. Vostok-1 uzay aracıyla 108 dakika boyunca yolculuk gerçekleştirmiştir.
Gherman Titov: Beklenmeyen bir durum olması durumunda uzaya çıkamaması ihtimaline karşı Yuri Gagarin’in yedeği olarak seçilmiştir. 1961’de Vostaok-2 uzay aracıyla uzayda bulunan ikinci Sovyet kozmonot olmuştur. Titov uzaya çıktığında 25 yaşındaydı. Bugün uzaya çıkan en genç insan rekoru halen kendisindedir.
Andriyan Nikolayev: Uzay gemisi Vostok-3 ve Soyuz-9 ile iki defa uzayda bulunmuştur. 11 Ağustos 1962’de Vostok-3 ile 4 gün uzayda kalmıştır. Uzaydan ilk TV canlı yayınını yapmıştır. 1 Haziran 1970’de Vitali Sevastyanov ile birlikte Soyuz-9 görevinde 17 gün 17 saat’lik bir uçuş gerçekleştirmiştir. Uzayda geçirdiği süre boyunca her iki adam da deneyler yapmıştır. Yer kontrol ekibi ile satranç oynamışlar (ilk uzay satranç maçı), bir Dünya Kupası futbol maçı izlemişler, televizyon bağlantıları aracılığıyla aileleriyle iletişim kurmuşlar ve hatta oy kullanmışlardır.
Valeriy Bykovsky: Haziran 1963’te Vostok-5 uzay aracıyla yörüngeyi 4 gün 23 saat ve 54 dakika boyunca tam 82 kere dönmüştür. Bykovsky kariyeri boyunca sırasıyla Soyuz 22 ve Soyuz 31 uzay gemisinde iki kez daha uzaya yükselmiştir.
Valentina Tereshkova: Uzayda bulunan ilk kadın kozmonottur. 16 Haziran 1963’da Vostok uzay aracı ile 3 gün boyunca 49 kez dünya yörüngesinde dönüş gerçekleştirmiştir. Kendisinden sonra 20 yıl boyunca başka bir kadın kozmonot uzayda yer almamıştır.
Vladimir Komarov: Voskhod 1 ve Soyuz 1 görevlerinde iki kez uzay deneyimi yaşamıştır. Soyuz 1 görevinde paraşütü tam anlamıyla açılmadığı için hayatını kaybetmiştir.
Konstantin Feoktistov: Voskhod 1 uzay görevinde yer almıştır. Uçuş 24 saat 17 dakika sürmüştür. Uzay uçuşu görevinden sonra Salyut ve Mir olmak üzere iki uzay istasyonunun tasarımı için çalışmıştır. Ay’ın uzak tarafındaki Feoktistov krateri onun ismiyle adlandırılmaktadır.
Kozmonotlar uzay uçuşundan önce geleneksel olarak neler yapar?
-
Rusya Soyuz roketleri Kazakistan’daki Baikonur Cosmodrome’dan fırlatılmaktadır. Fırlatma bölgesi, Rus topraklarının özel bir yerleşim bölgesidir. Ruslar, kompleksi 2050 yılına kadar sürecek bir anlaşmayla yılda yaklaşık 115 milyon dolara kiralamaktadırlar. Tüm mürettebat fırlatmadan hemen önce Baikonur’daki Kozmonot Otel’de karantina altına alınırlar. Mürettebatlar fırlatılmadan yaklaşık beş gün önce, fırlatmaya katılan ülkelerin bayraklarını Uluslararası Uzay İstasyonu’nda göndere çekerler.
-
Baikonur’daki bir diğer önemli yer ise kozmodromdan uçan tüm ekiplerin yetiştirdiği bir ağaç korusu olan Cosmonaut Alley’dir. Yuri Gagarin orada ağaç diken ilk kişidir ve ağacı bugün hala ayakta durmaktadır. Her ekip üyesi ağaç dikme ritüeline katılır.
-
Fırlatmadan önceki günlerde tüm ekip Baikonur’daki Korolev Müzesi’ni gezer ve bir Soyuz roketinin yanındaki fotoğraflarının altına imza atar.
-
Görev sırasında şans getirmesi için konuklar demiryolu raylarına bozuk para koyarlar. Lokomotif geçtikten sonra bozukluklar tamamen düzleşir.
-
Mürettebat fırlatmadan önceki günlerde soruları yanıtlamak için bir basın toplantısı düzenler. Mürettebat kendilerini mikroplardan korumak için bir cam muhafazanın arkasına otururlar.
-
Fırlatmadan iki gün önce tüm ekip saç traşı olur. Uçuştan bir önceki gece, “Çölün Beyaz Güneşi” adlı 1969 Rus filmini iyi şanslar geleneği olarak izlerler. Fırlatma günü ise şampanya içip Kozmonot Otel odalarının kapılarını imzalarlar.
-
Her fırlatılmadan önce bir Ortodoks rahibi roketi (fırlatma rampasında) ve mürettebatı (otelin merdivenlerinde) kutsar.
-
Fırlatmadan hemen önceki dakikalarda mürettebat, uzay görevlileri ve diğer destek personeli ile çevrili Soyuz roketine yönelir. Büyük bir kalabalığın önünde Soyuz roketine gitmek için merdivenlerden tırmanırlar. Yörünge (yaşam alanı) modülündeki üst kapaktan içeri girerler ve ikinci bir kapaktan iniş modülündeki yuvalarına inerler.
-
Soyuz roketi, gemideki mürettebatıyla birlikte Baikonur’dan ayrılır. Geleneksel olarak, bir Rus kozmonot mürettebata komuta eder ve tüm sistemlerin Rusça talimatları vardır. Bu nedenle, başka milletlerden de olsa tüm kozmonotların, uzaya güvenli bir şekilde uçabilmeleri için Rusça bilmeleri gerekir.