Dünyanın dört bir yanındaki üniversitelerde ve araştırma laboratuvarlarında bilim insanları Antik DNA çalışmalarıyla insanlık tarihini aktif olarak yeniden yazıyorlar. Son 30 yıldır gündemde olan, birçok insanın nedir diye merak ettiği ve popülerliği gittikçe artan Antik DNA, çok uzun zaman önce ölmüş bir kişiden alınan DNA örneklerine deniyor. Bilim insanları bu örnekleri binlerce yıl önce ölmüş insanların vücut kalıntılarındaki kemiklerden alıyor. Kemiklerin içinde yüz binlerce yıl boyunca korunmayı başaran Antik DNA’ların bilim insanlarınca incelenmesi de Antik DNA çalışmaları kapsamına giriyor.
Antik DNA çalışmaları ile ne öğreniliyor?
Antropologlar için, antik insan DNA'sı (aDNA), fosillerden veya yapay eserlerden toplanamayan iç görüler sağlıyor. Modern insanların Neandertallerle etkileşime girip girmediği de dahil olmak üzere bazı büyük tartışmalar aDNA çalışmalarıyla çözülmüş durumda. Antik genomlar, atalarımızın 40.000 ila 100.000 yıl önce Neandertallerle yalnızca tanışmakla kalmayıp birçok kez çiftleştiğini kesin olarak gösteriyor.
Antik DNA çalışmaları sürprizlerle dolu yeni bilgileri de ışığa çıkarıyor. 2010 yılında, Sibirya'da bulunan bir kemiğin genomu, Neandertaller zamanında yaşamış, önceden bilinmeyen bir insan türü olan denisovalıların varlığını ortaya çıkarmıştı. Şimdi yarım milyon yılı ve yüzlerce kişiyi kapsayan Antik DNA çalışmaları, tarımın kökenleri ve yayılması gibi önemli olaylara ilişkin anlayışımızı yeniden belirlemekte. Antik DNA, hastalıkların evrimini ve insanların zaman içinde bunlara karşı direncini izlemek için kullanılabildiğinden, tıbbi araştırmalar için de değerlidir. Ve araştırmacılar, modern insanlara özgü genleri daha iyi anlamak, türümüzü birleştiren ve tanımlayan genleri belirlemek için devamlı çalışıyorlar.
Antik DNA’nın ömrü ne kadar?
Organizmalar öldüğünde, DNA'ları ayrışır. Bunun ne kadar süreceği sıcaklık, gömme koşulları ve ortamdaki mikropların sayısı gibi faktörlere bağlıdır. Hesaplamalar, en uygun koşullarda (çok soğuk olan ortamlarda) DNA'nın yaklaşık 1 milyon yıl hayatta kalabileceğini tahmin ediyor. Bugüne kadar, en eski tam genom unvanı, Kanada, Yukon'da donmuş topraktan çıkarılan ve 560.000 ila 780.000 yıllık olarak tarihlenen bir ata aittir. Homo cinsimizin bir üyesine ait en eski Antik DNA, İspanya'da Sima de los Huesos Mağarası'nda bulunan 430.000 yıllık Neandertal atalarının örneğidir.