1929 yılında İstanbul'da bulunan Topkapı Sarayı'nı yenileme çalışmaları yapılmaktadır. Bu çalışmalarda görev alan inşaat işçilerinden biri molozların arasında bir şey bulur. Bulunan şey ceylan derisi üzerine çizilmiş, eski bir haritadır. Harita, Osmanlı donanmasında amiral olarak görev yapan Piri Reis tarafından 1513 yılında yapılmıştır. Uzmanlar haritayı incelerken büyük şaşkınlığa uğrar. Çünkü çok eski bir harita olmasına rağmen eski uygarlıklarla ilgili bilgilere de yer verilmiştir.
Topkapı’da gerçekleşen yenileme çalışmaları sırasında, eserin Piri Reis'e ait ilk dünya haritası olduğunu teşhis eden Paul Kahle oldu. Haritanın kenarında yer alan notları, Hasan Fehmi Bey latin harflerine çevirdi. Dönemin Türk Tarih Kurumu başkanı olan Yusuf Akçura, 1937 yılında 'Piri Reis Haritası' adlı kitabında bu haritayı yayımladı. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk ise haritayı Ankara'ya getirtip bizzat inceledi ve devlet matbaasında çoğaltılmasını sağladı.
Piri Reis amcası Kemal Reis'in ölümünün ardından Gelibolu'ya çekilip burada bir dünya haritası ve eseri olan Kitab-ı Bahriye’yi hazırlamıştır. Dünya haritasını 1513'de tamamlayan Piri Reis, bu haritayı 1517 yılında Mısır’ın fethinden sonra Yavuz Sultan Selim’e takdim etmiştir.
Piri Reis’in haritası; Amerika kıtası kıyıları, Avrupa ve Afrika kıyılarına yer verecek şekilde Atlas Okyanusu'nu göstermektedir. Güney Amerika'da Orinoco Nehri ve Rio de la Plata gösterilmiştir. Haritanın alt kısmında ise, Antarktika olması gerektiği söylenen bir kara parçasının şeridi vardır.
Harita gerçekten zamanına göre çok mu ayrıntılıydı? Harita günümüzde çok değerlidir. Piri Reis, bu haritayı Atlas Okyanusu'nu 20 sene önce geçen Kolomb'a borçlu olduğundan da söz etmektedir. Ayrıca Güney Amerika kıyı şeridinin ayrıntıları Amerigo Vespucci'nin 10 sene önce gitmiş olduğu Rio de la Plata'ya kadar verilmiştir. Bu bilgilere kısa sürede hakim olup haritaya aktarmak muhteşem bir olay.
Piri Reis'in haritasında Antarktika kıtasının kıyı şeridi arasındaki benzerlik bulunuyor. Ancak o dönem Antarktika diye bir yerin varlığından haberdar bile değildi. Burayı Güney Amerika kıyı şeridinin devam edeceği varsayımıyla çizdiği düşünülüyor. Ayrıca bu topraklarda kimsenin yaşamadığını belirtmiştir. Fakat burasının çok sıcak olduğu hakkında görüşü doğru değildir.
Piri Reis haritanın kenarına yazdığı notlarda bu haritayı hazırlarken 20 ayrı haritadan faydalandığını belirtiyor. Portekizli gemicilerin ve Kolomb’un haritalarından faydalanarak çizimleri yapmış. Ayrıca haritanın kenarına yazdığı notlarda Kolomb’un 1492’de Hint Adalarına yaptığı yolculuğu anlatıyor.
Piri Reis haritasının Kristof Kolomb haritasından faydalanarak çizildiğinin önemli bir göstergesi, Küba'nın haritada olmamasıdır. Kristof Kolomb seyahatnamelerinde Küba'nın bir ada olmadığını, kıtanın bir uzantısı olduğunu yazmıştır ve Piri Reis haritasında Küba bu şekilde gösterilmiştir.
Piri Reis’e göre; haritada yer verdiği Kuzey Amerika’da yerleşim bulunmuyor. Ancak bölge yerlilerinin dağınık halde ve biraz daha ilkel yaşadığından bahsediyor.
Haritanın hazırlandığı yıla kadar Güney Amerika’ya henüz bir Avrupalı gelmemesine rağmen burada lama ve pumalardan bahsetmiştir. Ayrıca Piri Reis, Falkland Adaları’nda canavarların çok fazla olduğundan bahsetmiş. Burada anlatmak istediği nedir bilemiyoruz.
Haritanın bulunması ve inceleme çalışmalarının başlaması hakkında Prof. Afet İnan şunları söylemiştir:
“Ben haritaları ilk defa Çankaya’da Atatürk’le beraber gördüm. Ceylan derisine büyük bir dikkatle çizilmişlerdi. Üzerlerinde yazılar ve renkli resimler vardı. 1935 yılında, Tarih Kurumu, haritalardan birini tanıtıcı bir broşürle bastı. Genova Üniversitesi’ndeyken ilk Amerika haritalarını incelemiştim. Genova Coğrafya Kurumu’na Piri Reis’in haritasının bir kopyasını verdim. Olay çok ilgi çekti. 1937 yılında çeşitli ülkelerin gazetelerinde yayınlandı. Fakat, o gün bugündür, bu haritanın esrarı çözülememiştir” şeklinde bahsetmiştir.
Harita 1513 yılında Avrupalıların sahip olduğu haritalardan çok daha fazla detay içeriyor. Haritanın 1513 yılında başlandığı daha sonra tamamlandığı görüşleri de bulunuyor. Ayrıca koordinat çizgilerinden, topografik detaylara kadar birçok sıra dışı bilgi bulunuyor. Kimi bilgiler hala geçerliliğini korurken, bazı bilgiler ise gerçeğin çok dışında kalıyor.