"Eğer esbaba isnad edilse, o vakit bir tek çiçek, bir bahar kadar ağır olur. Hilkat-i eşya Vâhid-i Ehade verilse, bütün eşya bir şey gibi kolay olur. Eğer esbaba verilse, bir şey bütün eşya kadar külfetli, ağır olur." İzah eder misiniz?
Değerli Kardeşimiz;
Meselâ bir meyve ağacının çiçeği, sebeplere, yani ağacın kendisine, toprağa, suya verilse, o çiçeğin yapılması bir bahar kadar ağır olur. Bu sebeplerin bir araya gelmeleri de o çiçeğin vücudu için kâfi değildir. Bahar mevsiminin de gelmesi lazımdır. Bunun için de dünyanın kendi etrafında ve güneş etrafında aylarca seyahat etmesi icap eder. O halde, bir çiçeği ancak dünyaya sahip olan ve onu bahar mevsimine eriştiren yaratabilir.
Başka bir derste buyurulduğu gibi “Her şey her şeyle bağlıdır.” Bütün eşyayı yapamayan bir tek şeyi dahi yapamaz. Zira kâinat muntazam bir fabrika gibi çalışmaktadır ve her şey o fabrikadan çıkmaktadır. Bir çiçek için de kâinat fabrikası lazımdır, bir insan için de.
“Hilkat-i eşya Vâhid-i Ehade verilse, bütün eşya bir şey gibi kolay olur.”(1)
Kâinat fabrikasını yaratan, tanzim eden ve muntazam çalıştıran Cenâb-ı Hak için, o fabrikada bir şey yaratmakla bütün eşyayı yaratmak arasında hiçbir fark yoktur. Sebeplere verilse, her bir şey için bütün kâinata hükmedecek bir kudret ve irade gerekecektir.
Selam ve dua ile...
Sorularla Risale Editörü