Narenciye ağaçlarının ve meyvenin hoş görünümü, birçok eski gezgin tarafından, narenciye ağaçlarının meyveleri önemli bir besin maddesi olarak gelişmemiş olmasına rağmen, çiçekler ve meyveler de dahil olmak üzere narenciye ağaçlarının tüm parçalarının kokusudur. , oda parfümcüleriydi ve böcekleri uzaklaştırdığı düşünülüyordu.
Avrupa ve Orta Doğu’da narenciye oluşumunun doğal olarak oluşan yerli ağaçlar ve çalılar olduğu düşünülüyordu, ancak tarihçiler bugün narenciye ağaçlarının atası Citrus medica L.’nin Büyük İskender tarafından Hindistan’dan Yunanistan’a tanıtıldığına inanıyor. ve MÖ 4. yüzyılın sonlarında Kuzey Afrika. En eski narenciye ‘ağaç kavunu’ olarak adlandırıldı.
Karnak’taki Mısır tapınağındaki duvar resimlerinden, orada narenciye ağaçlarının büyüdüğüne dair eski ipuçları var. Narenciye ağaçlarının MÖ 6. yüzyılda Babilliler tarafından sürgün ve kölelik sırasında Yahudilere aşina olabileceğine dair başka öneriler de vardı. Spekülasyonlar, narenciye ağaçlarının İbraniler tarafından bilindiğini ve yetiştirildiğini öne sürse de, narenciye İncil’inde doğrudan bir söz yoktur.
Narenciye, Citrus medica L.’nin Avrupa tarihindeki ilk kaydı, Theophrastus tarafından MÖ 350’de, meyvenin Büyük İskender tarafından tanıtılmasının ardından yapılmıştır.
Avrupa tarihinin ilk yıllarında yazarlar, narenciye hakkında harika bir kokuya sahip olduğunu ve zehirlenmeye çare, nefes tatlandırıcı ve güveleri kovucu olduğu düşünüldüğünü yazdılar.
Narenciye, Yunanlıların ve daha sonra Romalıların eski kültürleri tarafından iyi biliniyordu. MS 79’da Vezüv Yanardağı’nın volkanik patlaması sonucu şehir yıkıldıktan sonra Pompeii’nin kalıntılarında güzel bir seramik karo bulundu. Kuzey Afrika, Kartaca’daki bir Roma villasının kalıntılarında MS 2. yüzyılda bir başka mozaik karo, ağaç dalında büyüyen bir ağaç kavunu ve limon meyvesini açıkça gösterdi.
Hem portakal hem de limonun MS 300 yılına tarihlenen erken Hıristiyan çini mozaikleri, parlak yeşil yapraklar ve yeni kesilmiş ağaç dalları ile çevrili limon sarısı ve turuncu renklerde gösterildi; kalıntılar, bir zamanlar İmparator Konstantin’in kilisesi olan camilerde İstanbul, Türkiye’de hala görülebilir.
Tatlı portakal, limon, kamkat, ıhlamur, greyfurt veya pummelo gibi günümüzün istisnai narenciye ağaçlarının nasıl, nerede veya ne zaman geliştiği bilinmemektedir, ancak tüm bunların narenciye gelişmeleri ve iyileştirmeleri, doğal ve yapay seleksiyon ve doğal evrimle elde edilmiştir. Romalıların ekşi portakal, Citrus aurantium L. ve limon ağacı Citrus limon ile aşina oldukları iyi bilinmektedir. Roma’nın barbar istilalarına ve Müslümanlara düşmesinden sonra, Arap devletleri doğal olarak gelişen narenciye ve ağaç çeşitlerini Kuzey Afrika, İspanya ve Suriye’nin çoğuna hızla yaydılar. Ekşi portakal, Citrus aurantium L. ve limon, Citrus limon, ana ağaçlara çok benzeyen narenciye ağaçları üreten tohumları ekerek bu ağaçların büyümesini ve dikimini dünya çapında genişletti. Haçlı seferleri Arapların fethi daha sonra narenciye ekimini ve büyümesini Avrupa’ya yaydı.
Tatlı portakal Citrus sinensis, 1400’lerin sonlarında, Amerika’yı keşfeden Christopher Columbus zamanında ortaya çıktı. Türkler 1453’te Doğu Roma İmparatorluğu’nu yendikten sonra ticaret yolları kapatıldıktan sonra, merkezi Konstantinopolis’te (İstanbul) birçok Avrupalı kral, Çin ve Hindistan ile gemilerle ticaret yapmak için alternatif, ticaret, deniz yolları aramaya başladı. Tatlı portakal ağacının Avrupa’ya girişi, dünyadaki narenciye öneminin dinamiklerini değiştirdi. Portekizli kaşif Vasco de Gamma’nın yolculuğu, 1498’de Hindistan’da çok sayıda portakal ağacı olduğunu ve tüm meyvelerin tatlı bir tada sahip olduğunu kaydetti. “Portekiz portakalı” olarak bilinen yeni tatlı portakal çeşidi, çok daha sonra Kaliforniya’ya “Washington göbekli portakal” ağacının girişinde olduğu gibi, narenciye ekiminde dramatik bir artışa neden oldu.
Kireç, Citrus latifolia, Avrupa tarihinde ilk olarak Sir Thomas Herbert tarafından 1600’lerin ortalarında Mozambik adasında büyüyen “portakal, limon ve limon” bulduğunu kaydeden Travels adlı kitabında belirtilmiştir. Günümüzde ıhlamur ağaçları birçok çeşitte mevcuttur.
1707’de İspanyol misyonları bahçecilik belgelerine göre portakal, incir ağacı, ayva, nar, şeftali, kayısı, elma, armut, dut, ceviz ve diğer ağaçları yetiştiriyordu.
Mandarin portakalı, Citrus reticulata, 1100’lerin sonlarında Çin tarihinde tanımlanmıştı, ancak Avrupa’da, Çin’deki bir Mandarin eyaletinden 1805’te İngiltere’ye getirilene kadar, Avrupa’da hızla yayılıncaya kadar bilinmiyordu.
Pummelo, Citrus grandis, aynı zamanda shaddock olarak da adlandırılır ve ‘Adem Elması’, 1200’lerin başında Filistin’de büyüyordu ve Araplar tarafından ekilip yetiştirildi. Pummelo’nun Asya kökenli olduğuna inanılıyor ve Yeni Dünya’da tohum olarak ekildi.
Greyfurt Citrus paradisi’nin pummelo ağacından bir mutasyon olarak ortaya çıktığına inanılıyor. Greyfurt, üzüm gibi salkımlar halinde büyüdükleri için bu şekilde adlandırılmıştır, ancak çoğu bahçıvan, AL Duncan, 1892’de Duncan greyfurt olarak adlandırılan olağanüstü bir greyfurt fidanı bulana kadar onları yenmez olarak değerlendirmiştir; orijinal ağaç hala yaşıyor ve Florida’da büyüyor.
Christopher Columbus turunçgilleri 1493 yılında Haiti adasına tanıttı. Ekşi portakal, tatlı portakal, limon, limon ve pummelo meyvelerinin ekilip yetiştirilmesi için turunçgil tohumunu getirdiğine inanılıyor. Kayıtlar, bu narenciye ağaçlarının Amerikan kolonilerinde yaklaşık 1565 yılında Saint Augustine, Florida ve kıyı Güney Carolina’da iyi yerleştiğini göstermektedir.
William Bartram, 1773’te ünlü botanik kitabı Travels’ta, Kıta Kongresi Başkanı olarak görev yapan Güney Karolina, Charleston’dan Henry Laurens’in “zeytin, misket limonu, zencefil, sonsuza dek doğuran çilek, kırmızı ahududu ve mavi üzüm” ü tanıttığını bildirdi. 1755 yılından sonra Birleşik Devletler kolonilerine girdi.
William Bartram, Travels adlı kitabında, Georgia, Savannah yakınlarında, “1790 gibi geç bir tarihte, sahil boyunca portakalların bir miktar yetiştirildiğini ve o yıl yaklaşık 3000 galon portakal suyunun ihraç edildiğini belirtmek ilginçtir. “
Bu yabani portakal bahçelerinin çoğu, 1773’te Florida’daki Saint John Nehri’nde seyahat ederken, Travels adlı kitabına göre, Amerikalı kaşif William Bartram tarafından görüldü. Bartram yanlışlıkla bu portakal ağaçlarının Florida’ya özgü olduğunu düşündü; ancak, İspanyol kaşifler tarafından yüzyıllar önce kurulmuştu.
Narenciye endüstrisi, İspanyolların topraklarını ve portakal bahçelerini Amerika Birleşik Devletleri’ne bırakmasıyla 1821’de hızla gelişmeye başladı. Yabani portakal ağacı bahçeleri iyileştirilmiş çeşitlerle en iyi şekilde işlendi ve Florida’ya seyahat eden sakinler portakal suyunun ne kadar ferahlatıcı bir tada sahip olduğunu fark etti; Böylece 1880’lerde Philadelphia ve New York’a demiryolu ve gemilerle gönderilen portakal, greyfurt, misket limonu ve limon sevkiyatına başlandı.
Narenciye ekimleri yoğun olarak Kaliforniya’da İspanyol misyonerler tarafından yapıldı; ancak, ticaret endüstrisi 1849 Altına Hücum patlamasıyla büyümeye başladı ve San Francisco’daki madencilere turunçgiller sağlama çabaları başarılı oldu. Narenciye doğu pazarlarına hızla gönderilebildiğinden, Kıtalararası Demiryolunun tamamlanması narenciye endüstrisini daha da canlandırdı. Daha sonra soğutma iyileştirmeleri, 1889’da dünya genelinde turunçgil yetiştirme ve ekimlerini, özellikle portakal, limon ve limonları artırmaya yardımcı oldu.
Florida ilk başta Amerika Birleşik Devletleri’nde narenciye üretimine hükmediyordu, ancak 1894 ve 1899’daki bazı yıkıcı donmalar nedeniyle Satsuma portakal ağaçları Körfez Ülkelerinde neredeyse yok edildi. Alabama, Texas ve Louisiana’da, 1916’nın sert dondurucusunda binlerce dönümlük Satsuma portakal ağacı yok edildi; böylece Amerika Birleşik Devletleri’nin narenciye üretimi Florida’dan Kaliforniya’ya kaymaya başladı.
Turunçgiller, portakal ve turunçgil ürünlerinde limon marmelatı, taze meyve ve dondurulmuş ve sıcak paket narenciye suyu konsantrelerinde C vitamini ve çok sayıda diğer vitamin ve mineralleri içeren faydalı bir sağlık meyvesi olarak dünya çapında pazarlanmaktadır.
Telif Hakkı 2006 Patrick Malcolm