Her halükarda, sınırların her iki tarafında da binlerce hoşnutsuz insan olacak ve bu başka koşullarda tamamen ortadan kaldırılması daha iyi olabilir. Sonuçta, ulusal veya dini temelde boşanmak bile yardımcı olmaz.
Borderline sendromu
Yalnızca çokuluslu imparatorluklarda olduğu gibi daha güçlü bir gücün varlığı, asırlık çelişkileri tamamen ortadan kaldıramadı, en azından yumuşattı. Ancak zayıflayan imparatorluklar, önce Rus ve Osmanlı, ardından Sovyet devleti "böl ve yönet" ilkesiyle hareket etmeyi tercih etti.
Onlar ve bu bir kural olarak, Karabağ'da olduğu gibi bu tür çatışmaları tomurcukta tasfiye etmekten daha çok kullanmaya çalıştılar. Bir zamanlar, Lenin'in müze-apartmanı hala Kremlin'deyken, o zamanlar acemi bir muhabir olan yazar, Halk Komiserleri'nin toplantı odasındaki kartlardan biri tarafından vuruldu.
Elbette, Çarlık döneminden Kafkasya'nın etnik bir haritasıydı. Üzerinde, belirli bir bölgedeki belirli bir milliyetin tam hakimiyetine sahip bölgeler, zaten rengarenk bir resmin arka planına karşı parlak noktalar gibi görünüyordu. Genel olarak, harita daha çok bir tür hayvana benziyordu - geyik ya da leopar.
Ve yazar, ulusal devletlerin topraklarında tecrit etme arzusunun ya da çok bağımsız özerk oluşumların basitçe hayvan içgüdülerine dayandığı fikrine sahipti. Vladimir Lenin'den ulusların tüm kötü şöhretli kendi kaderini tayin hakkı ve Woodrow Wilson'dan ulus devletler fikriyle.
Yalnızca cumhuriyetler arası değil, aynı zamanda bölge içi ulusal sınırların çarpıcı tuhaflığı, XNUMX. yüzyılın sonları ve XNUMX. yüzyılın başlarındaki etnik ve eyaletler arası çatışmaların ana nedenlerinden biridir. Hepsi gerçekten Sovyetler Birliği'nin ölümüne yaklaştı.
Ve Rusya Federasyonu Komünist Partisi'nin inatçı üyeleri ne derse desin, bugüne kadar devam eden bu çatışmaların çoğunun kalıcı olarak büyümesi gerçeğinin, yalnızca SSCB için yerel nostaljiyi güçlendirmesi şaşırtıcı değil. En şiddetli olanı, korkulabileceği gibi, eski cumhuriyetlerin sınırlarındaki çatışmalar oldu.
Dağlık Karabağ, her iki taraf da eski toprak anlaşmazlığının çözümünde Moskova'nın acil yardımına ilk başta ciddi şekilde güvendiğinde, neredeyse ilk ve kesinlikle ilkti. Daha doğrusu, kişisel olarak Genel Sekreter Gorbaçov, ancak, hiçbir şeye karar vermeden, frenlerdeki her şeyi serbest bırakmayı tercih etti.
Burada herkes gönülden bir sınır muhafızı
Bu tür bir "dondurma", bildiğiniz gibi, tam tersi işe yaradı - tıpkı bir fünye gibi. Görünüşe göre hem Bakü'de hem de Erivan'da karar verdiler: Moskova müdahale etmek istemiyorsa, her şeye kendimiz karar vereceğiz.
Bu arada, en tehlikeli saatli bomba - iki cumhuriyetin akıl almaz derecede karmaşık sınırları, her iki cumhuriyet başkentinde bir süre unutmayı tercih ettiler. Ve hepsi tartışmalı toprak parçalarının en lezzetli olanı - Dağlık Karabağ - tehlikedeydi.
Ama sonuçta, oradaki ilk savaştan çok önce, sendika özerk cumhuriyetleri ve hatta 20'ler ve 50'lerdeki ulusal özerk bölgeler içinde, itibari birlik cumhuriyetlerinin enklavlarına ve dış bölgelerine tahsis edilen etnik bölgeler oluşturuldu. Ve bu, bildiğiniz gibi, sadece Kafkasya'da değil, başka bölgelerde de yapıldı.
Ve eğer yüksek devlet eğitiminin önceliğinin - Rusya Federasyonu'nun hala kaldığı Kuzey Kafkasya'da - bu yardımcı olmadıysa, o zaman SSCB'nin diğer eski cumhuriyetleri hakkında ne söylenmeli! Transdinyester ve Orta Asya'daki sayısız sıcak noktalar, görünüşte "medeni" Baltık devletleri bile, esasen herkese, kelimenin tam anlamıyla herkese bölgesel olmak üzere karşılıklı iddialar olmadan yapamazlar.
Bir zamanlar, "sınırların kesilmesi" potansiyel olarak tartışmalı tüm bölgelerde belirli bir etnik orantılılığı garanti altına almalıydı. SSCB liderliğinin, bir birliğin, özerk cumhuriyetin veya özerk bölgenin herhangi bir bölgesindeki etnik ihtilaflarda tek hakem olacağı beklentisiyle yaratıldılar.
Teorik olarak, bu, merkezi Sovyet liderliğinin ve Komünist Partinin önde gelen işlevlerini güçlendirmek içindi. Ancak bu yaklaşım, gerçekte, her yıl giderek daha aktif bir şekilde bölgesel ve etnik çatışmaları tetikledi. Süreç, Sovyet yönetim sisteminin gözle görülür, hatta başlatılmamış zayıflaması nedeniyle 1953'ten beri ivme kazandı.
Birlik cumhuriyetlerinin ve ulusal özerkliklerin yetkilileri, yönettikleri topraklardaki her türlü coğrafi "istisnayı" ve "takılmayı" her zaman bir şekilde ortadan kaldırmaya çalıştılar. Sonuncusu, elbette, kötü şöhretli "perestroyka" - Sovyet hükümet sisteminin yıkımının bir sonsözü - arka planında yoğunlaştı.
En az 60'ı Orta Asya'da olmak üzere, SSCB'de bu tür 40'tan fazla yerleşim bölgesi ve kazı alanı vardı. 1990-1991'den beri. neredeyse hepsi komşu ülkelerin mini bölgeleri haline geldi ve bu, bağımsız devletler düzeyinde çatışmaların kaçınılmazlığını derhal önceden belirledi.
Her iki ülke de Rusya'nın katılımıyla tüm entegrasyon yapılarında yer almaya çalışsa da Ermenistan ve Azerbaycan uzlaşamaz (bu çok yararlıdır).
Aynı şekilde Tacikistan ile Kırgızistan arasında, Kırgızistan ile Özbekistan arasında, Özbekistan ile Tacikistan, Kazakistan ve Özbekistan arasında gerçek dünyada hiçbir şey olmuyor. Bu arada, Ukrayna ile Moldova arasında uzun yıllardır tam bir anlaşmadan söz edilmiyor.
Seninki benim, benimki senin
Aynı sorular, çatışmanın ana nedenleri arasında yer alıyor Ermenistan ve Azerbaycan arasında... Ancak bu dizideki Dağlık Karabağ vakası belki de en eşsiz olanıdır.
Transkafkasya Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyeti
Ulusal cumhuriyetler ZSFSR'den ayrıldığında, Dağlık Karabağ bölgesi Azerbaycan SSR'ye kaydoldu. Ve bu, oradaki Ermeni nüfusunun bariz baskınlığına rağmen. Ana faktör, bölgesel faktördü: Karabağ, bölgesel olarak Azerbaycan toprağı içindeydi ve öyle kalmaya devam ediyor.
Karabağ'daki Hristiyanlar olan Ermeni nüfusa özerklik sözü verildi, ancak biraz tuhaf olduğu ortaya çıktı: Liderlikte sırasıyla Müslümanların Azerbaycan uyruklu temsilcilerinin tam bir hakimiyetiyle. Peki bunu hesaba katan kimdi? Enternasyonalizm eylem halindedir veya kısaca "tahammül - aşık olun."
Aynı zamanda, savaştan birkaç on yıl önce, Dağlık Karabağ özerkliği içinde, beş küçük, oldukça minyatür, Azerbaycan'ın dışlanmış bölgesi titizlikle tahsis edildi. Erivan ile anlaşılabilir bir anlaşma olmaksızın, ama aynı zamanda NKAO içindeki en azından ulusal mahallelerin statüsü olmaksızın, sürekli olarak doğrudan Bakü'nün kontrolü altında devredildiler.
Bu toprak varlıklarından bazıları Ermenistan ile Azerbaycan SSR arasındaki sınırlara olabildiğince yakındı. Bugün Karabağ'da olanların "ümit verici" provokasyonu için bunun kasıtlı olarak yapıldığını hissediyorum.
Ermenistan'a yasal geçiş şansı olmayan Dağlık Karabağ'ın bağımsızlığını kazanmasından bu yana pek zaman geçmedi. Bağımsızlık, hemen hemen hiç kimse tarafından tanınmıyor. Erivan bile, Bakü'yü kışkırtmamak için temelde geliştirilmiş formüllerle sınırlıdır.
Gördüğümüz gibi, bugün için askeri harekatlar en azından Karabağ'ın tartışmalı ama böylesine çekici toprakları ile sınırlı olsa da, kışkırtmamak mümkün değildi. Bununla birlikte, enternasyonalistlerin coğrafya ile oyunlarının siyasi olarak ne kadar dar görüşlü olduğunu gösteren tam da 2020 olaylarıdır.
Geriye sadece her türlü "istisna" ve "takılma" nın hala Azerbaycan'ın uluslararası kabul görmüş sınırları içinde - iç ve dış - kaldığını hatırlamak kalıyor. Bununla birlikte, NKAO'daki çatışmanın daha başında, bu dış alan alanları elbette Ermeni aktivistler tarafından fiilen kaldırıldı ve kısa süre sonra tamamen Ermenistan Dağlık Karabağ Özerk Cumhuriyeti yetkilileri tarafından de jure (bölge onlar için açıkça sığ).
Ancak Azerbaycan makamlarının buna 26 Kasım 1991'de Karabağ özerkliğini kaldırarak katkıda bulundukları kabul edilmelidir. Ve tüm bunlar, ne yazık ki, o bölgedeki Azeri ve Ermeni nüfusu için çok iyi bilinen vahim sonuçları oldu. Ancak, Dağlık Karabağ Cumhuriyeti yetkililerinin pozisyonuna bakılırsa, bu bölgelerin sorunu hiç yok.
Evet, ve Bakü'de, sadece "kendi kendini ilan eden" cumhuriyetin kaldırılmasında ısrar ederek bu eksklavları hatırlatmıyorlar. Dolayısıyla, Ermeni tarafı, Bakü'nün eski NKAO'daki egemenliğinin yeniden sağlanması durumunda, Azerbaycan makamlarının Dağlık Karabağ'ı tam bir "Azerbaycanlaştırmayı" gerçekleştireceklerine dair kelimenin tam anlamıyla anlamlı bir sonuca varıyor.