Kırları görmeyi öğrenmek için yoksul halkla yan yana, içi içe, onların küçük evlerinde, meyhanelerinde yaşamak gerek. Benim gücüm çok kez tükendi, ama uzakta başkalarının sonsuz sayıda güzel şeyler yapacakları olasılığını görüyorum.
Bir de Degas kalkıyor, “Hem resim yapıp hem de kabarelerde içmek sanatın bedelini pahalıya ödemektir” diyor. Bunu inkâr edecek değilim ama ne yapma mı istiyor yani? Manastırlara, kiliselere mi dalayım? Asıl oralarda korkuya kapılıyorum ben… Yanılmış olabilirim tabii, gene de, ne olursa olsun, her türlü dinsel abartmadan, dehşete karışık bir tiksinme duyduğumu kabul edersin.
Kalıcı bir şeyler yapmak istiyorsak eğer, bir köylü kadar çok ve özentisiz çalışmamız gerek. İnsanın tüm sinir enerjisini resim yapmaya harcayacağına, çocuk yapıp büyütmesi çok daha iyi bana kalırsa… Ama ne yaparsınız, ben geriye dönmek, şimdi elimden olandan başka türlü şeyler istemek için çok yaşlıyım- ya da kendimi öyle hissediyorum. Bu tür isteklerden kurtuldum, yalnızca onların yol açtığı ruhsal acılar kaldı geriye.
Böyle işte ben kendi çalışmalarım için yaşamımı tehlikeye atıyorum, bu çalışma uğruna yarı-deli bir insan oldum-olsun, kabul – ama bildiğim kadarıyla insan ticaretiyle uğraşanlardan biri değilsin sen ve hangi tarafı tutacağını, tam insanca davranarak seçebilirsin. Ama bilmem ki…
*Vincet Van Gogh’dan, kardeşi Theo’ya yazdığı mektuplardan Kesitler (10)