Isı nedir?
Bir cismin sıcaklık derecesini belirten enerjidir. Isı miktarıyla sıcaklık, doğru orantılıdır İnsanlar önceleri ısının bir cisim olduğunu sanmışlar ve buna «kalorik» adını vermişlerdi. ISOO'den sonra ısının cisim olmadığını gösteren denemeler yapıldı. Bu denemelerden ilki, Kont Rumford ( 1753 - 1814)'a aittir. Rumford denemelerinde şu sonuca varmıştır: Dışarıya karşı yalıtılmış bir cisim, kendi kendine bir cisim doğuramaz. Öyleyse ısı bir cisim değil, harekettir.
Bir cisme dışardan ısı enerjisi verirsek, cismin toplam kinetik ve potansiyel enerjisinde bir değişme olmaz. Bu enerji moleküllere geçer, onların hareketini güçleştirir. Bu yüzden birbirine sürtülen iki cisim ısınır. Isı katı ve sıvı cisimlere verilirse, onların moleküllerinin hem kinetik, hem de potansiyel enerjilerini artırır. Gaz halindeki cisimlere verilirse, moleküllerin yalnız kinetik enerjisini artırır.
Isı bir enerji türüdür ve diğer enerjilere dönüşebilir. Ortamda bulunan tüm moleküllerinin sahip olduğu çekim potansiyel enerjileri ile kinetik enerjilerinin toplamına ısı denir. Isı enerjisi moleküllerin hareketi ile transfer edilir. Herhangi bir maddenin ısısının artmasıyla moleküllerinin hareketi hızlanır. Cisim ısındıkça moleküllerin knetik enerjisi artar. Bu nedenle Enerjisi fazla olan cisimleri sıcak enerjisi az olan cisimleri ise soğuk olarak hissederiz. Isı kalorimetre kabı ile ölçülür.
Isı bir enerji biçimidir. Bütün maddelerin içindeki Atom ve moleküllerin sürekli hareketiyle ortaya çıkar. Atom ve moleküller ne kadar hızlı hareket ederse, madde ya da nesne de o kadar çok ısınır. Atom ve moleküllerin hareketi birkaç yoldan hızlandırılabilir. Bunlardan biri kimyasal tepkimedir. Örneğin bir yakıt yandığı zaman bir kimyasal tepkime gerçekleşir. Bir başka hızlandırıcı da sürtünmedir. İki cismi birbirine sürterek ısı üretilebilir. Isı ile sıcaklık aynı şey değildir. Bir nesnenin sıcaklığı, onun ne kadar soğuk ya da sıcak olduğudur.
Sıcaklık termometre ile ölçülür. Isı ise sıcaklık farkı sonucunda bir nesnenin bir başka nesneye aktardığı enerjidir. En çok kullanılan ısı ölçü birimi kaloridir. Bir kalori, 1 gram suyun sıcaklığının 1 derece yükseltilmesi için gerekli ısı miktarıdır. Buna gram kalori de denir. Besinlerdeki enerji miktarı kilogram-kaloriyle ölçülür. Yani besinin bir kalorisi dendiğinde 1.000 gram-kalori anlaşılır.
Her cisimde ısı vardır. Bir cismi sıfırın altında -273° C'ye indirirsek, moleküllerin hareketi durur. Bu sıcaklık derecesindeki cisimlerde ısı kalmaz. 2730/ye «mutlak sıfır» denir. Mutlak sıfır derecesinde cisimler bazı özelliklerini kaybederler. Elektrik bakımından dirençleri sıfıra yaklaşır. Cisimler tabiatta katı, sıvı ve gaz olmak üzere 3 halde bulunur. Isı derecesi bu üç halden birine geçişi sağlar.
Cisimler soğukken katı, sıcakta sıvı, daha sıcakta da gaz halindedir. Normal sıcaklıkta bazı cisimler katı, bazı cisimler sıvı, bazıları da gaz halindedir, sıcaklığı değiştirerek her cisim sıvı ve gaz haline getirilebilir. Cisimlerin katı halden sıvı hale geçmesine «ergime» denir. Sıvı halden katı hale geçmesine de «katılaşma» adı verilir. Sıvı halden gaz haline geçme işi «buharlaşma» dır. Mesela buz 0 derecede ergiyerek su haline geçer. Isının çeşitli cisimler üzerinde değişik etkileri vardır:
Katılarda: Genel katı cisimlere ısı verilince boyları uzar. Bu uzama her cisimde aynı değildir. Katiların bu özelliği göz önünde bulundurularak rayların gerektiği zaman uzayabilmeleri için ek yerleri aralık bırakılır, borulara yer yer esnek ek yerleri konur. Kışın gergin duran tellerin yazın gevşeyip sarkması, telin ısının etkisiyle uzamasından ötürüdür. Maddelerin, özellikle bazı madenlerin bu özelliklerinden faydalanılarak «termostat», «madeni termometre» vs. yapılır,
Sıvılarda: Sıvılar da ısı aldıkları zaman hacimce genişlerler. Katı bir cismin
Sözlükte "ısı" ne demek?
1. Bir cismin uzamasına, genleşmesine, buharlaşmasına, erimesine, sıcaklığınınartmasına, bir iş yapmasına neden olan enerji, hararet; sıcaklık.
2. Doğal vücut sıcaklığı, hararet.
3. Hastalığın etkisiyle ortaya çıkan vücut sıcaklığı.
ısı kelimesinin ingilizcesi
[ISI] n. soot, black, smut
n. work, job; things to do, business, trade, affair, function, working, activity, assignment, commerce, dealing, mission, doings, employment, gig, handiwork, metier, stint, task; occupation, pursuit, profession, post
adj. caloric