Üç hedefim var. İlk olarak, özel mülkiyetin doğasını ve işlevini açıklığa kavuşturmak istiyorum. İkinci olarak, “ortak” mallar ve mülkiyet ile “kamu” malları ve mülkiyeti arasındaki ayrımı netleştirmek ve kamu malları ve mülkiyet kurumunun doğasında bulunan yapısının hatasını açıklamak istiyorum. Üçüncüsü, özelleştirmenin mantığını ve ilkesini açıklamak istiyorum.
I. Teorik Ön Bilgiler
Çatışmaların kaynakları ve sosyal normların amacı ile ilgili bazı soyut ama temel teorik düşüncelerle başlayacağım. Kişiler arası çatışmalar olmasaydı, normlara da ihtiyaç olmazdı. Normların amacı, aksi takdirde kaçınılmaz olan çatışmalardan kaçınmaya yardımcı olmaktır. Çatışmayı önlemeye yardımcı olmaktan ziyade çatışma yaratan bir norm, normların amacına aykırıdır, yani işlevsiz bir norm veya bir sapkınlıktır.
Bazen çatışmaların, farklı insanların farklı ilgi ve fikirlere sahip olmasından kaynaklandığı düşünülür. Ama bu yanlış ya da en azından çok eksiktir. Yalnızca bireysel çıkarların ve fikirlerin çeşitliliğinden, çatışmaların doğması gerektiği sonucu çıkmaz. Ben yağmur yağmasını istiyorum ve komşum güneşin parlamasını istiyor. Çıkarlarımız ters. Bununla birlikte, ne ben ne de komşum güneşi veya bulutları kontrol etmediğinden, çatışan çıkarlarımızın pratik sonuçları yoktur. Hava durumu için yapabileceğimiz bir şey yok. Aynı şekilde, A'nın B'ye neden olduğuna inanabilirim ve siz B'ye C'nin neden olduğuna inanabilirsiniz; ya da ben Tanrı'ya inanır ve dua ederim, siz inanmazsınız. Ama eğer tüm fark buysa, aramızda herhangi bir pratik sonuç ortaya çıkmaz. Farklı çıkarlar ve inançlar, ancak eyleme geçirildiklerinde – çıkarlarımız ve fikirlerimiz fiziksel olarak kontrol edilen nesnelere, yani ekonomik mallara veya eylem araçlarına bağlandığında veya uygulandığında çatışmaya yol açabilir.
Yine de, çıkarlarımız ve fikirlerimiz ekonomik mallara bağlı olsa ve bu mallarda uygulansa bile, çıkarlarımız ve fikirlerimiz yalnızca farklı – fiziksel olarak ayrı – mallarla ilgili olduğu sürece hiçbir çatışma çıkmaz. Çatışma, yalnızca farklı çıkarlarımız ve inançlarımız tek ve aynı iyiye bağlıysa ve buna yatırım yapıyorsa ortaya çıkar. Schlaraffenland'da, mal bolluğu ile hiçbir çatışma ortaya çıkmaz (kendi çıkarlarımızı ve fikirlerimizi somutlaştıran fiziksel bedenlerimizin kullanımıyla ilgili çatışmalar dışında). Herkesin arzularını tatmin etmek için her şeyden yeterince var. Farklı çıkarların ve fikirlerin çatışmaya yol açabilmesi için malların kıt olması gerekir. Yalnızca kıtlık, farklı çıkarların ve fikirlerin bir ve aynı mal stokuna bağlanabilmesini ve bu mal stokuna yatırılabilmesini mümkün kılar. O halde çatışmalar, belirli bir mal stokunun kontrolüne ilişkin fiziksel çatışmalardır. İnsanlar aynı malları farklı, uyumsuz şekillerde kullanmak istedikleri için çatışırlar.
Kıtlık koşullarında bile, çatışmalar mümkün olduğunda, ancak bunlar gerekli veya kaçınılmaz değildir. Herhangi bir malın kullanımına ilişkin tüm çatışmalar, yalnızca her malın özel mülkiyete sahip olması, yani münhasıran belirli bir kişi/kişiler tarafından kontrol edilmesi ve hangi şeyin kime ait olduğu ve hangisinin olmadığı her zaman açık olması durumunda önlenebilir. Farklı bireylerin çıkarları ve fikirleri o zaman olabildiğince farklı olabilir ve yine de çıkarları ve fikirleri her zaman ve münhasıran kendi ayrı mülkiyetleriyle ilgili olduğu sürece hiçbir çatışma ortaya çıkmaz.
O halde, tüm çatışmalardan kaçınmak için gereken, yalnızca kıt şeylerin (malların) özelleştirilmesine ilişkin bir normdur. Daha spesifik olarak, insanlığın başlangıcından itibaren tüm çatışmalardan kaçınmak için, gerekli norm, malların orijinal özelleştirilmesiyle (doğa tarafından verilen “şeylerin” “ekonomik mallara” ve özel mülkiyete ilk dönüşümü) ilgili olmalıdır. Ayrıca, malların orijinal özelleştirilmesi sözlü beyanla, yani sadece kelimelerin söylenmesiyle gerçekleşemez, çünkü bu, ancak, farklı çıkarlara ve fikirlere ilişkin başlangıçtaki varsayımımızın aksine, önceden stabilize edilmiş bir tüm insanların çıkarlarının ve fikirlerinin uyumu vardı. (Yine de bu durumda ilk etapta hiçbir norm gerekli değildi!)
Aksi takdirde kaçınılmaz olan tüm çatışmalardan kaçınmak için, malların orijinal özelleştirilmesi eylemler yoluyla gerçekleşmelidir: daha önce “nesneler” olan şeylere orijinal sahiplenme eylemleri yoluyla. Belirli bir kişi ile belirli bir mal arasında nesnel (özneller arası olarak belirlenebilir) bir bağlantı ancak zaman ve mekanda yer alan eylemler aracılığıyla kurulabilir. Ve daha önce sahiplenilmemiş bir şeye yalnızca ilk sahip olan kişi, bu şeyi çatışma olmadan elde edebilir. Çünkü, tanımı gereği, ilk sahiplenen olarak, söz konusu malı mülk edinirken kimseyle herhangi bir çatışmaya giremez, çünkü diğer herkes ancak daha sonra sahneye çıkmış olur. Tüm mülkiyet, daha sonra, doğrudan veya dolaylı olarak, karşılıklı yarar sağlayan ve dolayısıyla aynı şekilde ihtilafsız mülkiyet-unvan devirleri zinciri yoluyla, orijinal sahiplik sahiplerine ve orijinal sahiplenme eylemlerine geri dönmelidir.
Aslına bakarsanız, bu cevap apodik olarak, varsayımsal olarak değil, doğrudur. Tüm bireysel çıkarların önceden stabilize edilmiş bir uyumunun yokluğunda, kıtlık koşulları altında kaçınılmaz çatışmayı yalnızca özel mülkiyet önlemeye yardımcı olabilir. Ve yalnızca ilk sahiplenme veya daha önceki bir mülk sahibinden sonraki bir mülk sahibine karşılıklı yarara dayalı transfer yoluyla mülk edinme ilkesi, insanlığın başlangıcından sonuna kadar çatışmadan kaçınılmasını mümkün kılar. Başka bir çözüm mevcut değil. Diğer her hüküm, rasyonel bir aktör olarak insanın doğasına aykırıdır.
Sonuç olarak, çok yönlü kıtlık koşullarında bile, farklı çıkarlara ve fikirlere sahip insanların, özel (yani, münhasır) mülkiyet kurumunu ve nihai temelini orijinal ödenek eylemleri içinde ve yoluyla tanımaları koşuluyla, çatışma olmadan - bir arada yaşamaları mümkündür.
II. Özel Mülkiyet, Ortak Mallar ve Kamu Mülkiyeti
Şimdi teoriden pratiğe ve uygulamaya geçeyim. Özel mülkiyete ait evleri, bahçeleri ve tarlaları olan küçük bir köy düşünelim. Prensip olarak, bu malların kullanımıyla ilgili tüm çatışmalardan kaçınılabilir, çünkü kimin hangi evin, bahçenin ve tarlanın münhasır kontrolüne sahip olduğu ve kimin olmadığı açıktır.
Ama sonra özel evlerin önünden bir “kamu” caddesi geçiyor ve “halka açık” bir yol köyün kenarındaki ormanın içinden bir göle gidiyor. Bu sokağın ve bu yolun durumu nedir? Onlar özel mülkiyet değildir. Gerçekten de kimsenin onun sokağın veya patikanın özel sahibi olduğunu iddia etmediğini varsayıyoruz. Aksine, sokak ve patika, herkesin içinde hareket ettiği doğal çevrenin bir parçasıdır. Herkes sokağı kullanır, ancak hiç kimse onun sahibi değildir veya kullanımıyla ilgili münhasır kontrole sahip değildir.
Kamusal sokakların sahipsiz olduğu bu durumun herhangi bir çatışmaya yol açmadan sonsuza kadar devam etmesi düşünülebilir. Ancak çok gerçekçi değil, çünkü bu durağan bir ekonomi varsayımını gerektiriyor. Ancak ekonomik değişim ve büyümeyle ve özellikle artan nüfusla birlikte, halka açık caddelerin kullanımına ilişkin çatışmalar artmaya mahkumdur. “Sokak çatışmaları” başlangıçta çok nadir ve kimsenin endişelenmesine neden olmayacak kadar kaçınılması çok kolay olsa da, şimdi her yerde ve tahammül edilemezler. Sokak sürekli tıkalı ve sürekli bakıma muhtaç durumda. Buna bir çözüm gerekli. Sokak, çevrenin -dışsal "şeyler"in ya da ortak mülkiyetin- alanından çıkarılmalı ve "ekonomik mallar" alanına getirilmelidir. Bu, daha önce “özgür mallar” olarak kabul edilen ve muamele edilen şeylerin artan ekonomikleşmesi, uygarlığın ve ilerlemenin yoludur.
“Ortak mülkiyet” kullanımına ilişkin giderek katlanılmaz hale gelen çatışmaların yönetilmesi sorununa iki çözüm önerilmiş ve denenmiştir. İlk ve doğru çözüm sokağı özelleştirmek. İkinci -yanlış- çözüm, sokakları günümüzde "kamu mülkiyeti" olarak adlandırılan (eski, sahipsiz "ortak" mal ve mülkten çok farklı olan) şeye dönüştürmektir. İkinci çözümün neden yanlış veya işlevsiz olduğu, alternatif özelleştirme seçeneğinin aksine en iyi şekilde kavranabilir.
Daha önce sahip olunmayan ortak sokakların, başkalarıyla çatışma yaratmadan özelleştirilmesi nasıl mümkün olabilir? Kısa cevap, bunun ancak sokağın mülk edinilmesinin özel mülk sahiplerinin bu tür sokakları “bedava” kullanma konusunda önceden belirlenmiş haklarını -irtifak haklarını- ihlal etmemesi koşuluyla yapılabilir. Herkes sokakta evden eve, ormanın içinden ve eskisi gibi göle yürümekte özgür olmalı. Herkesin bir geçiş hakkı vardır ve bu nedenle hiç kimse sokağın özelleştirilmesiyle daha da kötüye gittiğini iddia edemez. Olumlu bir şekilde, önceden ortak caddenin artık özel bir cadde olduğu ve kendisinin (ve başka hiç kimsenin) sahibi olmadığı iddiasını nesneleştirmek ve doğrulamak için, mülk sahibi (kim olursa olsun) bazı görünür bakım ve onarımlar yapmalıdır. O zaman, sahibi olarak, o - ve başka hiç kimse - sokakları uygun gördüğü şekilde daha da geliştirebilir ve iyileştiremez. Tüm sokak çatışmalarını önlemek için sokağının kullanımına ilişkin kural ve düzenlemeleri belirler. Örneğin, yoluna bir sosisli sandviç standı kurabilir ve başkalarını aynı şeyi yapmaktan alıkoyabilir; ya da sokakta aylak aylak dolaşmayı yasaklayabilir ve çöplerin alınması için ücret alabilir. Yabancılara karşı sokak sahibi, davetsiz yabancılarla ilgili giriş kurallarını belirleyebilir. Son olarak, özel sahibi olarak sokağı bir başkasına satabilir (önceden belirlenmiş tüm geçiş hakları bozulmadan kalır).
Bütün bunlarda, bir özelleştirmenin hangi şekle büründüğünden çok, gerçekleşmiş olması daha önemlidir. Olası özelleştirme yelpazesinin bir ucunda tek bir sahip hayal edebiliriz. Örneğin zengin bir köylü, sokağın bakımını ve onarımını üstlenir ve böylece sahibi olur. Yelpazenin diğer ucunda, caddenin ilk bakım veya onarımının gerçek bir topluluk çabasının sonucu olduğunu hayal edebiliriz. Bu durumda, sokağın sadece bir sahibi yoktur, fakat her topluluk üyesi (başlangıçta) onun eşit ortak sahibidir. Tüm çıkarların ve fikirlerin önceden dengelenmiş bir uyumunun yokluğunda, böyle bir ortak mülkiyet, sokağın daha da geliştirilmesiyle ilgili bir karar alma mekanizması gerektirir. Diyelim ki, bir anonim şirkette olduğu gibi, onunla ne yapılacağına veya yapılmayacağına sokak sahiplerinin çoğunluğu karar veriyor. Bu, yani çoğunluk kuralı çatışma yaratabilir, ancak bu durum öyle değil. Mülk sahiplerinin çoğunluğunun aldığı kararlardan memnun olmayan, çoğunluğun kendisine yüklediği yüklerin, (kısmi) sokak mülkiyetinden elde edebileceği faydalardan daha fazla olduğuna inanan her malik, her zaman buradan ayrılabilir. Mülkiyet payını bir başkasına satabilir, böylece orijinal geçiş hakkını korurken, muhtemelen tek bir eldeki mülkiyet başlıklarının yoğunlaşması olasılığını açar.
Buna karşılık, çıkış seçeneği yoksa, yani bir kişinin sokak mülkiyetindeki payını satmasına izin verilmezse veya önceki geçiş hakkından yoksun bırakılırsa, çok farklı türde bir sokak mülkü yaratılır. Ancak, ikinci, "kamusal" mülkiyet seçeneğini tanımlayan ve karakterize eden şey tam olarak budur. “Kamusal” kelimesinin bu modern anlamıyla kamusal cadde, bir zamanlar olduğu gibi sahipsiz değildir. Belirli bir birey, yolun kralı ya da demokratik olarak seçilmiş bir sokak hükümeti olsun, trafik kurallarını belirlemede ve sokağın gelecekteki gelişimini belirlemede münhasır söz sahibi olan bir sokak sahibi vardır. Ancak sokak hükümeti, seçmenlerine, yani sözde sokağın eşit ortak sahipleri olan halka, mülkiyet paylarını satmalarına izin vermez (ve böylece onları, kendilerini elden çıkarmak isteyebilecekleri bir şeyin zorunlu sahipleri haline getirir). Ve ne hükümet ne de kral, köy sakinlerinin önceden ücretsiz olan sokağa sınırsız giriş ve geçişlerine izin vermez, ancak daha fazla kullanımını bir miktar kullanıcı ücreti veya katkı payı ödemesi şartına bağlamaz.
Bu düzenlemenin sonuçları tahmin edilebilir. “Çıkış” seçeneğini reddeden “halk” sokağının sahibi, köy nüfusu üzerinde bir baskı kurar. Buna göre, eskiden “ücretsiz” olan sokağın sürekli kullanımı için köy sakinlerine uygulanan ücretler ve diğer koşullar, giderek daha külfetli hale gelme eğiliminde olacaktır. Çatışmalardan kaçınılmayacaktır; tam tersine, çatışmalar kurumsallaşmıştır. Ancak sürekli olarak sokağın verdiği kararlara bağlı kalırlar. Hükümet ya da kral, yalnızca sokağın kendisinin daha fazla kullanımı, bakımı ve geliştirilmesiyle ilgili çatışmalarla kalmaz. Daha da önemlisi, “kamusal” sokaklarla, çatışma daha önce var olmayan alanlara da girer. Çünkü cadde üzerindeki evlerin, bahçelerin ve tarlaların özel sahipleri, daha önce yaptıklarını devam ettirmek için sokak sahibine prim ödemek zorundaysa, yani sokak sahibine vergi ödemek zorundaysa, o zaman, aynı şekilde, sokak sahibi böylece kendi özel mülkleri üzerinde kontrol sahibi olmuştur. Özel bir mülk sahibinin kendi evinin kullanımına ilişkin kontrolü artık münhasır değildir. Bunun yerine, komşu sokağın sahibi, bir ev sahibinin kendi eviyle ilgili kararlarına müdahale edebilir. Ev sahibine, daha önce olduğu gibi çıkmak veya girmek isterse eviyle ne yapacağını veya yapmayacağını söyleyebilir. Yani, umumi sokak sahibi, tüm özel mülkiyet ve mülkiyet haklarını sınırlayabileceği ve hatta nihayetinde ortadan kaldırabileceği, yani kamulaştırabileceği ve böylece çatışmayı kaçınılmaz ve her yerde çepeçevre kıldığı bir konumdadır.
III. Özelleştirmenin Gerekçesi
Kamu mülkiyeti kurumunun neden işlevsiz olduğu şimdi anlaşılmalıdır. Kurumlar ve bunların altında yatan normların çatışmayı önlemeye yardımcı olması beklenir. Ancak “kamusal” mülkiyetin –“kamusal” sokakların- kurumu çatışmayı yaratır ve artırır. Çatışmadan kaçınma (barışçıl insan işbirliği) amacıyla, kamu mülkiyeti gitmelidir. Tüm kamu mülkiyeti özel mülkiyet haline gelmelidir.
Ama şimdiye kadar ele aldığım basit köy modelinin çok ötesinde gelişen “gerçek dünyada” özelleştirme nasıl yapılır? Bu "gerçek dünyada" sadece halka açık sokaklara değil, aynı zamanda halka açık parklara, arazilere, nehirlere, göllere, sahillere, konutlara, okullara, üniversitelere, hastanelere, kışlalara, havaalanlarına, limanlara, kütüphanelere, müzelere, anıtlara ve daha nicelerine sahibiz. Ayrıca, yerel yönetimlerin üstünde, bu tür malların sahipleri olarak “üstün” il ve nihayetinde “yüce” ulusal veya merkezi hükümetlerden oluşan bir hiyerarşimiz var. Dahası, tahmin edilebileceği gibi, özel mülkiyet sahiplerinin herhangi bir “çıkış” olmaksızın dahil olduğu kamusal mallar alanının bölgesel genişlemesine paralel olarak, insanlara özel mülkiyetleriyle ilgili olarak bırakılan seçenekler giderek daha sınırlı hale geldi ve daraldı. Özel mülk sahiplerinin hala özgür kararlar alabildiği, yani bazı kamu otoritelerinin olası izinsiz girişinden veya müdahalesinden arınmış, yalnızca küçük ve giderek daha küçülen bir alan kalıyor. İnsan kendi evinin dört duvarı arasında bile özgür bırakılmıyor ve kişi kendi mülkü üzerinde münhasır kontrol uygulayamıyor. Bugün hükümetler, halk adına ve tüm “kamu mallarının” sahibi olarak evinizi işgal edebilir, her türlü eşyanıza el koyabilir, hatta çocuklarınızı kaçırabilir.
Açıktır ki, “gerçek dünyada” nasıl özelleştirileceği sorusu basit köy modelinden daha zordur. Ancak köy modeli ve temel sosyal teori, bu görevde yer alan ve uygulanacak olan ilkeyi (tüm karmaşık ayrıntılar olmasa da) tanımamıza yardımcı olabilir. “Kamu” mallarının özelleştirilmesi, özel mülk sahiplerinin önceden belirlenmiş haklarını ihlal etmeyecek şekilde gerçekleşmelidir (aynı şekilde, daha önce sahip olunmayan bir ortak caddenin ilk sahibi, şu veya bu ölçüde kimsenin haklarını her sakine sınırsız geçiş hakkını tanıdığı için ihlal etmemiştir).
“Kamusal” sokaklar, diğer tüm “kamu mallarının” içinden çıktığı sıçrama tahtaları olduğu için, özelleştirme süreci sokaklardan başlamalıdır. Eskiden ortak olan sokakların “kamusal” sokaklara dönüşmesiyle birlikte kamu mallarının alanı ve hükümet yetkilerinin genişlemesi başladı ve burada çözümden başlamak gerekiyor.
“Kamusal” caddelerin özelleştirilmesinin iki yönlü sonucu vardır. Bir yandan, hiçbir mukim bundan böyle herhangi bir yerel, eyalet veya federal caddenin bakımı veya gelişimi için herhangi bir vergi ödemeye zorlanmayacaktır. Tüm sokakların gelecekteki finansmanı, yalnızca yeni özel sahiplerinin (kim olurlarsa olsunlar) sorumluluğundadır. Öte yandan, bir konut sakininin geçiş hakları söz konusu olduğunda, özelleştirme hiç kimseyi başlangıçta olduğundan daha kötü durumda bırakmamalıdır (aynı zamanda kimseyi daha iyi duruma getiremez). Başlangıçta, her köy sakini mülkü boyunca yerel caddede özgürce seyahat edebilirdi ve etrafındaki eşyalara sahip olmadığı sürece oradan eşit derecede özgürce ilerleyebilirdi. Ancak, seyahatleri sırasında ister ev, ister tarla, ister sokak olsun, görünürde sahibi olan bir şeye rastlarsa, girmesi, sahibinin izni veya daveti şartına bağlıdır. Aynı şekilde, mukim olmayan bir yabancı yerel bir sokağa rastlarsa, bu sokağa giriş (yerli) sahibinin iznine tabiydi. Yabancı, bir sakin tarafından mülküne davet edilmek zorunda kalır. Yani insanlar hareket edebilirdi ama hiç kimsenin tamamen sınırsız bir geçiş hakkı yoktu. Hiç kimse, kimsenin iznine veya davetine ihtiyaç duymadan herhangi bir yere hareket etmekte özgür değildi. Sokakların özelleştirilmesi bu gerçeği değiştiremez ve “hareket özgürlüğü” üzerindeki bu tür özgün, doğal kısıtlamaları kaldıramaz.
Yerel, eyalet ve federal sokaklar dünyasına uygulandığında, bu, sokakların özelleştirilmesinin bir sonucu olarak, her sakinin daha önce olduğu gibi her yerel, eyalet ve federal cadde veya otoyolda özgürce seyahat etmesine izin verilmesi gerektiği anlamına gelir. Bununla birlikte, farklı eyalet veya illerin ve özellikle farklı mahallelerin sokaklarına giriş, eşit derecede ücretsiz olmayıp, bu sokak sahiplerinin izni veya davetine bağlıdır. Yerel sokaklar her zaman -praksiyolojik olarak- yerel veya yereller arası sokaklardan önce gelir ve bu nedenle farklı yerlere giriş hiçbir zaman özgür değildi, her zaman ve her yerde bir yerel izin veya davete bağlıydı. Bu orijinal veri eski haline getirilmiş ve özelleştirilmiş sokaklarla güçlendirilmiştir.
Bugün, herhangi bir “ayrımcı” erişim kısıtlaması olmaksızın, herkesin her yere gitmesine esasen izin verilen “kamusal” sokaklarda, “zorla entegrasyon”, yani davetsiz yabancıları mülk sahiplerinin kendi aralarına kabul etmek zorunda kalma şeklinde çatışır. Belirgin bir tezat olarak, her sokağın ve özellikle her yerel sokağın özelleştirilmesiyle, mahalleler ve topluluklar, özel mülkiyetin tanımlayıcı bir unsuru olan orijinal dışlama haklarını yeniden kazanırlar (tıpkı dahil etme hakkı, yani birisini başkasının mülküne davet etme hakkı kadar). Mahalle ve mahalle sokaklarının sahipleri, herhangi bir sakinin geçiş hakkını veya davet etme hakkını ihlal etmemekle birlikte, davetsiz yabancıların (belgesiz yabancılar) sokaklarına giriş şartlarını belirleyebilir ve böylece zorunlu entegrasyon olgusunu önleyebilir.
Peki sokakların sahipleri kim? Yerel, eyalet veya federal caddelerin sahibi olduğunu kim iddia edebilir ve iddiasını doğrulayabilir? Bu sokaklar bir tür topluluk çabasının sonucu olmadığı gibi, açıkça tanımlanabilen bir kişi ya da insan grubunun çalışmalarının da sonucu değildir. Doğrusu, kelimenin tam anlamıyla, sokak işçileri sokakları inşa etti. Ancak bu onları sokakların sahibi yapmaz çünkü bu işçilere işlerini yapmaları için para ödenmek zorundaydı. Finansman olmadan, sokak olmazdı. Ancak işçilere ödenen fonlar, çeşitli vergi mükelleflerinin vergi ödemelerinin sonucudur. Buna göre sokaklar bu mükelleflerin mülkü olarak görülmelidir. Eski vergi mükelleflerine, ödedikleri yerel, eyalet ve federal vergilerin miktarına göre yerel, eyalet ve federal sokaklarda ticarete konu mülk başlıkları verilmelidir. Daha sonra bu tapuları ya bir yatırım olarak tutabilirler ya da kendilerini sokak mülklerinden elden çıkarıp satabilirler, bu arada sınırsız geçiş haklarını korurlar.
Aynı durum, okullar, hastaneler vb. gibi diğer tüm kamu mallarının özelleştirilmesi için de geçerlidir. Sonuç olarak, bu tür malların bakımı ve işletilmesi için yapılan tüm vergi ödemeleri durur. Okulların ve hastanelerin vb. finansmanı ve geliştirilmesi bundan böyle yalnızca yeni özel sahiplerine bağlıdır. Benzer şekilde, eskiden “kamu” olan bu tür malların yeni sahipleri, onları fiilen finanse eden sakinlerdir. Okul, hastane vb. yerlerde kendilerine ödenen vergi miktarına göre satılabilir mülkiyet payı verilmesi gerekir. Ancak, okul ve hastanelerin yeni sahipleri, sokaklar dışında, herhangi bir irtifak veya hakla kısıtlanmaz- mülklerinin gelecekteki kullanımlarında. Okullar ve hastaneler, sokakların aksine, “kamu” malı haline gelmeden önce ortak mallar değildi. Okullar ve hastaneler daha önce, yani ilk üretilinceye kadar mal olarak var olmadılar; ve dolayısıyla hiç kimse (üreticiler hariç) bunların kullanımına ilişkin önceden bir irtifak hakkı veya geçiş hakkı elde edemez. Buna göre, yeni özel okul, hastane vb. mülk sahipleri, mülkleri için giriş şartlarını belirlemekte ve bu mülkleri okul ve hastane olarak işletmeye devam etmek veya farklı bir amaç için kullanmak isteyip istemediklerini belirlemekte serbesttirler.
IV. Zeyilname Özelleştirmesi: İlke ve Uygulamalar
Çatışma sorununa tek etkili çözüm, yani insanlığın başlangıcından itibaren çatışmalardan kaçınmayı garanti edebilecek ve “ebedi barış” üretebilecek tek kural veya norm, nihai olarak daha önce sahip olunmayanların veya ortak kaynakların orijinal olarak sahiplenmesi eylemlerine dayanan özel mülkiyet kurumudur. Buna karşılık, kamu mülkiyeti kurumu çatışmayla, yani daha önce özel mülkiyete ait bazı mülklerin (önceden sahip olunmayan mallara el konulmasından ziyade) orijinal bir kamulaştırma eylemiyle başlar; kamu mülkiyeti ise çatışma ve kamulaştırmayı sona erdirmez, kurumsallaştırır ve kalıcı kılar. Bundan dolayı özelleştirme zorunluluğu doğar - ve dolayısıyla iade ilkesi, yani kamu mülkiyetinin, zorla alınan kişilere özel mülkiyet olarak iade edilmesi fikri buradan doğar. Yani, kamu malları, bu malları finanse eden veya başka bir şekilde finanse edenlerin ve bu yönde bir nesnel -öznel olarak tespit edilebilir- iddia oluşturabilenlerin özel mülkiyeti haline gelmelidir.
Bu ilkeyi mevcut dünyaya uygulamak genellikle karmaşıktır ve önemli ölçüde yasal çaba gerektirir. Bazı temel soruları ve kararları ele almak için yalnızca üç gerçekçi özelleştirme vakasını ele alacağım.
Eski Sovyetler Birliği'nin en yakın örneği olan ilk durum, her mülkün bir devlet hükümeti tarafından yönetilen kamu malı olduğu bir toplum örneğidir. Herkes devlet memurudur ve kamu dairelerinde, işletmelerde, fabrikalarda, dükkanlarda çalışır; ve herkes kamu arazisinde ve toplu konutlarda hareket eder ve yaşar. Acil tüketim malları, iç çamaşırı, diş fırçası vb. dışında özel mülkiyet yoktur. Ayrıca, yasal geçmişe ilişkin tüm kayıtlar kaybolur veya yok edilir, öyle ki, bu kayıtlara dayanarak hiç kimse, herhangi bir tanımlanabilir kamu malı parçası üzerinde bir iddiada bulunamaz.
Bu durumda, kamu mülkiyetine yönelik her iddianın nesnel, özneler arası olarak tespit edilebilir “verilere” dayanması gerektiği ilkesi, kişiyi mevcut veya geçmiş doluluk temelinde özel mülkiyet (ve satılabilir mülk başlıkları) vermeye yönlendirecektir: bürolar, onları işgal eden bürokratlara, fabrikalar işçilere, tarlalar çiftçilere ve evler sakinlerine. Emekli işçilere, çalıştıkları süreye göre eski işyerlerinde tapu verilir. Söz konusu mülkün şimdiki veya geçmişteki sakinleri olarak, yalnızca bu mülkle nesnel bir bağı vardır. Diğerleri başka kamu iş yerlerinde çalışırken, mülkü olduğu gibi koruyanlar onlardır.
Diğer her şey, yani şu anda hiç kimse tarafından işgal edilmeyen ve bakımı yapılmayan tüm kamu mülkiyeti (örneğin, “yabani alan”) “ortak” mülk haline gelir ve orijinal mülk edinme yoluyla özelleştirme için toplumun tüm üyelerine açılır.
Bu çözüm yalnızca önemli bir soruyu dışarıda bırakır. Tüm yasal belgeler muhtemelen kaybolur. Ama insanlar hafızalarını kaybetmediler. Hala geçmişteki suçları hatırlıyorlar. Cinayet, darp, işkence ve hapis suçlarının mağdurları ve tanıkları var. Bu suçları işleyenler, bunları emreden, görevlendirenler veya infazlarında işbirliği yapanlar ne yapmalı? Örneğin, gizli polisin ve Komünist nomenklatura'nın işkencecileri bu özelleştirme planına dahil edilmeli ve suçlarını yönettikleri ve planladıkları polis karakollarının ve hükümet saraylarının özel sahipleri mi olmalı? Adalet bunun yerine, suçlu olduğu iddia edilen her suçlunun sözde kurbanları tarafından yargılanmasını ve mahkûm edilip, yalnızca herhangi bir kamu malını elde etmekten dışlanmayı değil, aynı zamanda muhtemelen çok daha ağır cezalar (örneğin boğazını kesmek) verilmesini gerektirir.
İkinci dava, birincisinden yalnızca bir noktada farklıdır: yasal geçmiş silinmemiştir. Geçmişteki kamulaştırmaları kanıtlamak için belgeler ve kayıtlar mevcuttur ve bu belgelere dayanarak belirli kişiler belirli kamu malları üzerinde nesnel hak iddiasında bulunabilirler. Bu, Sovyetler Birliği'nin Doğu Almanya, Çekoslovakya, Polonya, vb. gibi eski vasal devletlerinde, Komünist devralmanın sadece yaklaşık 40 yıl veya yaklaşık bir nesil önce gerçekleştiği (70 yıldan daha fazla bir süre önce) durum böyleydi.
Bu durumda, kamulaştırılan asıl malik veya kanuni mirasçıları, söz konusu kamu malına özel malik olarak iade edilmelidir. Peki ya sermaye iyileştirmeleri? Daha spesifik olarak, farklı, orijinal bir arazi sahibine restore edilmiş arazi üzerine yeni inşa edilmiş yapılar (evler ve fabrikalardan oluşan) -şimdiki veya geçmişteki sakinlerinin özel mülkiyeti haline gelecek- ne olacak? Arazi sahibi ne kadar mülk hissesi almalı ve yapının sahibi ne kadar olmalıdır? Yapılar ve arazi fiziksel olarak ayrılamaz. İktisat teorisi açısından, bunlar, ortak değer ürünlerine göreli katkıları çözülemeyen, kesinlikle spesifik, tamamlayıcı üretim faktörleridir. Bu durumda, çekişen taraflar için pazarlık yapmaktan başka bir alternatif yoktur.
Üçüncü durum, sözde karma ekonomilerin durumudur. Bu toplumlarda bir kamu sektörü, ismen özel sektörle yan yana bulunmaktadır. Sözde özel mülkiyetin yanında kamu malları ve kamu çalışanları ve özel işletme sahipleri ve çalışanları bulunmaktadır. Tipik olarak, kamu mülkiyetini yöneten kamu çalışanları, piyasada satılan mal veya hizmetleri üretmezler. (Değer üreten kamu işletmelerinin tipik olmayan durumu için aşağıya bakınız.) Satış gelirleri ve piyasa gelirleri sıfırdır. Maaşları ve kamu mallarının işletilmesiyle ilgili diğer tüm masraflar bunun yerine başkaları tarafından ödenir. Bu diğerleri özel işletmelerin sahipleri ve çalışanlarıdır. Özel işletme ve çalışanları, kamudaki emsallerinin aksine piyasada satılan mal ve hizmetleri üretir ve bu sayede gelir elde eder. Bu gelirden özel işletme, sadece kendi çalışanlarının maaşlarını ödemekle ve kendi mülkünün bakımını sağlamakla kalmaz; ayrıca tüm kamu çalışanlarının (net) maaşlarını ve tüm kamu mallarının işletme maliyetlerini -gelir ve emlak vergileri şeklinde- öder.
Bu durumda, kamu malının, onu fiilen finanse edenlere özel mülk olarak iade edilmesi gerektiği ilkesi, geçmişteki mülklerine ve gelir vergisi ödemelerine göre mülkiyet haklarını münhasıran özel mülk sahiplerine, üreticilere ve çalışanlara devretmesine yol açarken, kamu yöneticileri, ve çalışanlar hariç tutulacaktır. Örneğin tüm devlet daireleri ve saraylar, mevcut sakinleri tarafından boşaltılmalıdır. Kamu sektörü maaşları, yalnızca özel işletme sahipleri ve çalışanları tarafından sağlanan fonlar nedeniyle ödeniyordu - ve yalnızca kamu mülkü vardı. Dolayısıyla kamu çalışanları özel mülklerini elinde tutabilirken, kullandıkları ve idare ettikleri kamu malları üzerinde herhangi bir hak talep edemezler.
(Bu, yalnızca devlete ait bir otomobil fabrikası gibi bir kamu kuruluşunun pazarlanabilir mal ve hizmetler ürettiği ve dolayısıyla bir piyasa geliri elde ettiği atipik durumda farklıdır. Bu durumda, kamu çalışanlarının meşru bir mülkiyet iddiası olabilir, fabrikanın tam mülkiyetini talep edebilirler, daha önce fabrika üzerinde hak iddia edebilecek kamulaştırılan bir mal sahibi yoksa ve fabrika hiç vergi sübvansiyonu almamışsa fabrikanın tam mülkiyeti üzerinde hakları vardır. En iyi ihtimalle kısmi mülkiyet ve sahiplik unvanlarındaki nispi payları konusunda mal sahibiyle pazarlık yapmalıdırlar. Ve eğer fabrika vergi sübvansiyonu almış olsaydı ve bu ölçüde, fabrika işçileri mülkiyet unvan oranlarını vergi mükellefleri olarak özel sektör çalışanları ile daha da bölmek zorunda kalacaklardı.)
Tüm kamu mülkiyetinin özelleştirilmesiyle eş zamanlı olarak, tüm nominal olarak özel mülkiyet, gerçek özel mülkiyet olarak orijinal durumuna geri döndürülecektir. Yani, nominal olarak tüm özel mülkiyet, tüm mülkiyet veya gelir vergilerinden ve kullanımına ilişkin tüm yasal kısıtlamalardan muaf olacaktır (özel taraflar arasında mülkiyetin kullanımına ilişkin daha önce yapılmış anlaşmalar yürürlükte kalırken). O halde vergiler olmadan devlet harcamaları olmaz ve devlet harcamaları olmadan tüm kamu çalışanları maaşsız olacak ve hayatlarını kazanmak için üretken iş aramak zorunda kalacaklardır. Aynı şekilde, devlet hibeleri, sübvansiyonları veya satın alma siparişlerini alan her alıcı, gelirinin azaldığını veya tamamen ortadan kalktığını görecek ve alternatifler aramak zorunda kalacaktır.
Bu çözüm, hala çözülmemiş önemli bir soru bırakıyor. Tüm net vergi mükelleflerine uygun sayıda kamu mülkü hissesi tahsis edildikten sonra, bu mülkü nasıl ele geçirecekler ve özel mülk sahipleri olarak haklarını nasıl kullanacaklar? Tüm kamu mülkiyetinin bir envanteri mevcut olsa bile, çoğu insan şu anda (kısmen) sahip olduklarına dair en ufak bir fikre sahip değildir. Çoğu insan yerel kamu mülkiyeti hakkında oldukça iyi bir fikre sahiptir, ancak diğer, uzak yerlerdeki kamu mülkiyeti hakkında, birkaç “ulusal anıt” dışında neredeyse hiçbir şey bilmiyorlar. Kamu mallarının tamamı için “doğru” fiyatın ve dolayısıyla bu mülkteki bireysel bir hissenin “doğru” fiyatının gerçekçi bir değerlendirmesine kimsenin ulaşması pratikte imkansızdır. Sonuç olarak, bu tür hisseler için talep edilen ve ödenen fiyatlar, en azından başlangıçta oldukça belirsiz ve geniş ölçüde dalgalı ve farklı olacaktır; ve bir yatırımcı veya yatırımcı grubu, daha sonra bu mülkün bir kısmını işletmeye veya satmaya başlamak için tüm hisselerin çoğunu satın alana kadar oldukça hantal ve oldukça zaman alıcı olacaktır.
Bu zorluğun üstesinden, orijinal sahiplenme fikrini tekrar devreye sokarak gelinebilir. Net mükelleflerin elindeki unvanlar sadece satılabilir biletler değildir. Daha da önemlisi, sahiplerine daha önce kamuya açık ve şimdi boşaltılan mülkleri geri alma hakkı veriyorlar. Kamu mülkü orijinal ödeneğe açılır ve biletler, geçici olarak sahip olunmayan kamu mülkü talepleridir. Herkes tapularını belirli kamu mülklerine alabilir ve malik olarak kayıt yaptırabilir. Belirli bir mülk parçasına ilk kayıt yaptıran kişinin ilk sahibi olacağından, tüm kamu mülkü parçalarının neredeyse anında geri alınacağı garanti edilir. Daha spesifik olarak, çoğu kamu mülkü, bu nedenle, en azından başlangıçta, yerel sakinlere, yani belirli bir mülkün yakınında yaşayan ve potansiyel değer verimliliği konusunda en bilgili insanlara ait olacaktır. Ayrıca, ek bilet sahipleri bir ve aynı mülk parçasına kaydoldukça mülk payı başına değer giderek düştüğünden, belirli mülklerin herhangi bir fazla veya eksik aboneliğinden kaçınılacak veya hızla ayıklanacaktır. Çok hızlı bir şekilde, her bir mülk parçası, değer verimliliğine göre gerçekçi bir şekilde değerlendirilecektir.
Bu metin The Great Fiction'ın 5. bölümüdür ve orijinal olarak Libertarian Papers 3, no. 2 (2011).
Yazar - Hans-Hermann Hoppe
Çevirmen - xxx
Bu yazı mises.org sitesinin ''Of Common, Public, and Private Property and the Rationale for Total Privatization'' adlı yazının çevirisidir.