Anlatımı ve kurgusuyla inanılmaz bir kitaptır Hazar Sözlüğü; üç farklı kitaptan oluşur kendi içinde ve sırasıyla Hıristiyan, Yahudi ve İslam kaynaklarına göre Hazar Sorunu'nu (Hazarlar'ın hangi dini seçeceği sorunu) anlatır. Bunu yaparken de anlatımında maddeler halinde bir sözlük biçimini tercih eder. Üç kitaptaki madde başlıkları da aynıdır ve her dinin kendi tanıklığını ve yaklaşımını ifade eder. İlk kitabı okurken normal bir sözlüğün maddelerini okur gibi hissedersiniz, ama diğer kitaba geçtiğinizde aynı maddeler ve farklı maddeler arasında bağlantılar kurmaya başlarsınız. Üçüncü kitapla birlikte okuduğunuz bütün maddeler bir bütün oluşturmaya başlar ve kitabın son sayfasına geldiğinizde sözlük bir cinayet romanına dönüşür. Daha ne olsun...
NOT: Sözlüğün eril ve dişil basım olmak üzere iki versiyonu vardır. Versiyonlar arasında sadece bir paragraf farklıdır. Ben eril versiyonu okumuştum, dişili henüz okumadım dolayısıyla bu farkın nasıl bir etki yaptığını bilmiyorum olaya. Ama Milorad Pavic yaptıysa, mutlaka bir etkisi olmuştur...
Bazarov'un FelsefesiBabalar ve Oğullar, Ivan Sergeyeviç Turgenyev
"Şurada kapladığım yer, benim bulunmadığım, benimle ilgisi olmayan evrenin geri kalan parçası ile karşılaştırılırsa ne küçük! Bu benim yaşam payıma düşen zaman parçası, benden önce geçmiş, benden sonra geçecek zaman ile ölçülürse hemen hiç gibi bir şey... Ama yine de bu atom içinde, bu matematik noktanın içinde kan dolaşıyor, beyin çalışıyor ve bir takım istekler duyuluyor... Ne korkunç iş! Ne boş şey!" (Bazarov)
Gecelerin Kitabı'yla birlikte ikileme oluşturan bu seri belki de Marquez'in Yüzyıllık Yalnızlık'ından daha iyidir. Yine onun gibi Büyülü Gerçekçilik akımında yazılan kitapta gerçekleşen her doğaüstü olay hiçbir şaşkınlık yaratmaz yaşayanlarda, dolayısıyla doğaüstülük de kalmaz aslında. Ama biz okuyucuyu yeterince şaşkınlığa düşürür bu durum zaten. Bir ailenin bir kuşak süresince yaşamına odaklanan kitap Büyülü Gerçekçilik akımının en iyi örneklerinden biri olarak okunmayı hak eder.
İnsanın cennetten kovuluşunu İncil ve Tevrat mitolojileri çerçevesinde anlatan uzun bir şiirdir. 1600'lü yıllarda yazılmıştır ve İliada ve Odysseia'dan sonra, Dante'nin İlahi Komedyası ile birlikte dini anlamda batı edebiyatını en çok etkileyen şiirdir. Okuması/ anlaması biraz zordur; mitolojiye hakimiyet gerektirir.
Yerli Yazarların Sorunu
Türk yazarların İngilizce isimlerle, Amerika'da veya başka bir yabancı ülkede geçen (içinde bir tek Türk kahraman olmadan) romanlar yazmaları çok garip. Bu kadar mı kendi insanınızdan, coğrafyanızdan uzaksınız (o ülkede yaşayanlar hariç). Ya da işlediğiniz konu bu kadar mı kendi coğrafyanızdan, insanınızdan uzak. Bu coğrafyaya uyarlamak çok mu abes? Bir yazarın yazım önceliği, türü ne olursa olsun kendi ülkesi, insanı ve coğrafyası olmalıdır. Kaynağı kendi toprakları olmalıdır. Fantastik romanlarda bile isimler, mekanlar hayali olsa da kaynağı kendi mitolojimiz, yerel söylenceler vs. olmalıdır. Eğer bir yerli yazar bunu yapamıyorsa elindekini kullanmayı yeterince bilmiyor veya bu işi beceremiyor demektir. Bu yüzden işte Yaşar Kemal, Kemsl Tahir, Orhan Kemal, Ümit Kaftancıoğlu vd. gibi Anadolu'yu ve Anadolu insanını anlatan yazarlar okunmalı ve Anadolu Kültürü tanınmalıdır. Tabii okumak yerine karış karış Anadolu'yu da gezebilirsiniz!