Ermenilerin, Yunanistan'a ilk göçleri Osmanlı Döneminde özellikle bölgede bulunan ticaret kentlerine olmuştur. Anadolu ile Avrupa kentleri arasında ticaret koridorunun önemli kavşak noktaları Balkanlarda bulunuyordu. Bu sebeple birçok Ermeni ailesi, Yunanistan'a Osmanlı döneminde başlayan ve devletin sonuna kadar devam eden göçlerini sürdürdüler. Selanik kentini ele alırsak, kent 19. Yüzyılda belirli bir burjuva kesimin oluştuğu, ticaretin ve zanaatların olduğu büyük bir ekonomi haline gelmişti. Söz konusu dönemde şehirde ki gümüşçülük zanaatının neredeyse tümü Ermeni kökenli zanaatkârların elindeydi. Yunanistan'a özellikle Doğu Anadolu'dan sezonluk Ermeni işçilerde gelmekteydi. 1890'larda yaşanan Kumkapı Olayları, İstanbul'da ki Ermeni tebaanın bölgeye göç etmesine neden olmuştu. 1894-96 olayları ile birlikte yüzlerce Ermeni Yunanistan'a özellikle Doğu Ege'de bulunan adalara gitti. Yunanistan, Ermeni komitacılık faaliyetleri içinde uygun bir yerdi zira ülkede Ermeni vatandaşı fazlaydı ve devrimci örgütler diasporaya da itap etme olanağı buluyordu. Hınçak Örgütü 1891 yılında merkezini Atina'ya taşımıştır. Yunanistan, radikal Hınçak örgütünü uzun süre destekledi fakat Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra sosyal demokrat politika sergileyen Taşnak'a doğru kaydı. Yunanistan kendi çıkarları doğrultusunda, Balkan Savaşları'nda ve Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı-Yunan rekabetinde Ermenileri müttefik olarak değerlendirdi. Dünya savaşından sonra Batı Anadolu'yu işgal eden Yunanistan, bu harekâttan zararlı çıktı. 1922 yılında Batı Anadolu'dan çekilirken binlerce Ermeni de Yunanistan'a göç etti. 1923 başında Kuzey Yunanistan'da iskân edilen Ermeniler, bölgede bulunan Müslüman halka karşı kışkırtıldılar. Bu durum bölgede birçok problemi tetikledi. Yunan hükümeti, Mübadele protokolünden sonra Batı Anadolu'dan gelecek çok sayıda Rum aileyi Kuzey Yunanistan'a yerleştirip bölgeyi homojen hale getirme amacı güttü. Bu sebepledir ki bölgede ki Ermenilerin Mora'ya göç ettirilmesini talep etti. Yunan hükümetinin bu sürgünü insani yardım kuruluşları tarafından eleştirildi ve karar askıya alındı. Bölgede yaşayan Ermenilerin bu tedirginliği birçoğunun Ermenistan-Sovyet-Sosyalist-Cumhuriyeti'>Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne göç etmesine neden oldu. Başkent Atina'da mübadele ile gelen Rumlarla aynı fakir hayatı yaşayan Ermeni mülteciler, Durguti (Neon Kosmos) ve Kokkinia gibi bölgeleri Ermeni semtleri haline getirdiler. 1923 yılında Venizelos tüm göçmenlerin en az 3 yıl Yunanistan'da bulunmaları şartıyla vatandaşlık alacaklarını belirtti. Ermeni mültecilerden bir bölümü Avrupa Ülkelerine gitmek veya Türkiye'ye dönmek amacıyla kayıt yaptırmadı. 1925 yılında biten çağrı sonunda yaklaşık 7500 civarı ermeni vatandaş olduğu kaydedildi. 1927 yılında yeni bir kanunla ülkede doğmuş tüm mülteci çocuklarına hiçbir şart aranmaksızın vatandaşlık verildi.
1928 yılından yapılan sayıma göre ülke genelinde ana dili Ermenice olan vatandaş sayısı 33.634 olarak belirtildi. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra 1946 yılında ''Nergaht'' olarak adlandırılan ana vatana dönüş dönemi başladı. Bu dönemde Ermenistan S.S.C, Avrupa ve Amerika ülkelerine göç oldu. 1960'lardan sonra sosyal refahın ve ekonomik koşulların artmasına bağlı olarak yunan şehirleri büyüdü ve Ermeni-Yunan halklarının kaynaşması arttı. 1970'lerin başında faaliyet göstermeye başlayan Beyrut kuruluşlu Ermeni terör örgütü Asala 1980'de İsrail'in Lübnan'a müdahalesi sonrasında 1982'de merkezini Atina'ya taşıdı. Yunanistan hükümeti, ülkelerinde bulunan Ermeni diasporasını Türk-Yunan mücadelesinde kendilerine müttefik olarak seçtiler. ''Ortak düşman''a karşı uzun yıllar birlikte hareket etmişlerdir. Yunanistan'da 1915 olaylarını anma törenleri düzenlenmektedir.
--
KAYNAKÇA
1. Ermeni Araştırmaları 2. Türkiye Kongresi Bildirileri, Cilt II, Ermeni Araştırmaların Enstitüsü Yayınları, Ankara, 2007.
2. George A.Bournoutian, Ermeni Tarihi-Ermeni Halkının Tarihine Kısa Bir Bakış, Aras Yayınları, İstanbul, 2012.
3. Justin McCarthy, Ölüm ve Sürgün- Osmanlı Müslümanlarının Etnik Kıyımı, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2012.
4. Elçin Macar, Yunan Ermenileri, Ermeni Araştırmaları II. Türkiye Kongresi Bildirileri, Cilt II, Ermeni Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Ankara, 2007.