Üniversite reformunun 75. yılında
Kemal Atatürkün Üniversite reformunu gerçekleştirme aşamasında, Hitler zulmünden kaçarak Türkiyeye sığınan bilim ve sanat adamları, Darülfünundan İstanbul Üniversitesine geçişte büyük katkılar sağladılar. Yazımda bu konuya değinirken Üniversite reformunun 75. yılında, rektör atamalarında yaşanan tartışmaları düşünmeden edemedim
Ernest E. Hirsch 1902 yılında Yahudi bir anne babanın çocuğu olarak Almanyada, Goethenin evinin bulunduğu sokakta dünyaya geldi. Kendisini bir Alman gibi hissetse de ebeveynleri Yahudi geleneklerine bağlı, kaşeruta uyan bir aileydi.
Ernest E. Hirsch hukuk eğitimi aldı ve 1924 yılında hukuk doktorasını başarı ile tamamladı.
Hirsch, 1927 yılında Frankfurt Main Üniversitesinde Ticaret Hukuku Kürsüsünde öğretim üyeliği görevinde bulundu. 1932-33 yılında Nasyonal Sosyalistlerin iktidarı ellerine geçirmeleri üzerine Ernest E. Hirschin yargıç ve hocalık görevine tazminat ödenmeden son verildi. Hirsch, burukluğunu, kalbim kırık ruhum yaralı sözleri ile ifade eder.
Artık Almanyada yaşaması mümkün değildir, kitapları, piyano ve kemanı hariç her şeyini satıp trenle Amsterdama gider. Flamanca öğrenip Amsterdam Hukuk Fakültesinde ders verme hazırlıkları yaparken kendisine İstanbul Üniversitesinden Ticaret Hukuku Kürsüsünün başına geçmesi önerilir.
Prof. Ernst E.Hirschin anıları TÜBİTAK Pöpüler Bilim Kitapları tarafından, 1997 yılında, Anılarım / Kaiser Dönemi, Weimar Cumhuriyeti, Atatürk Ülkesi adı altında yayımlandı.
1933 sonbaharından itibaren çok sayıda bilim adamı, sanatçı aileleri ile İstanbul ve Ankaraya göç etti. 800den fazla Alman mülteci savaş yıllarını Türkiyede geçirdi. Prof. Andreas B.Schwarz ile Maarif Vekâleti arasında 6 Temmuz 1933 tarihinde 58 Alman bilim adamının Türkiyeye gelip İstanbul Üniversitesinde çalışmalarına izin veren bir protokol imzalandı. Prof. Ernest E.Hirsch bu bilim adamlarından sadece biriydi.
Schwartz, İstanbuldaki ilk günlerini şöyle anlatır: Daha ekim ayı çıkmadan, hemen bütün arkadaşları, aileleri, diğer yakın akrabaları ve asistanları ile İstanbula geldiler. Onları her yerde, Taksimde, İstanbul Caddesinde, camilerde ve müzelerde, vapurlarda ve Adalarda özellikle de kumsallarda görmek mümkündü. Çoğunluğu kendilerini istemeyen Almanyadan, bir kısmı İngiltereden, ucuz ve kalabalık Paris pansiyonlarından geliyorlardı. Türkiyede ise misafirperver bir milletin arasında, serbest, saygı duyulan ve her istekleri karşılanan göçmenler olarak yaşamaya başladılar.
Bir süre önce araştırmacı/gazeteci Nüket Aşkın, Son Devrim adlı kitabını tarafıma gönderme nezaketini gösterdi. Taha Akyol girişinde şöyle yazmakta; 1933 reformunun, en önemli özelliklerinden biri Hitler barbarlığından kaçan Yahudi bilim adamlarının üniversitemize bilimi ve bilim zihniyetini getirmesidir. Hem bu şekilde üniversitenin kapısı evrensel bilime daha çok açılmış, hem var olan profesör kadrosunda vahim bir tasfiye yapılmıştır.
Gerçekten araştırmada da belirtildiği gibi 1933 yılında başlayan üniversite reformu Mustafa Kemalin Hitler Almanyasını karşısına alma pahasına gerçekleştirdiği son devrimdi ve bu devrim Türkiyenin çağdaşlaşması yolundaki en önemli adımlarından biri olacaktı.
Türk Hükümetinin kendilerinin kovduğu Yahudilerle ilişki kurduğunu öğrenen Hitler, 8 Mayıs 1933 günü Berlindeki makamına hiddetle gelerek; Benim ortadan kaldırmak istediğim bu Yahudi sürüsünü Mustafa Kemal koruyamaz diye tehditte bulunur ve Atatürke Bu komünist profesörleri ülkenize sokmayınız mesajını gönderir. Oysa Mustafa Kemal bakanlarına; Bir onbaşı beni cinayetlerine alet edemez diyerek işlemlerin hızlandırılması talimatını verir.
Her nedense Atatürkün gerçekleştirdiği bu son derece önemli devrim ve Almanyadan Türkiyeye sığınan bilim ve sanat adamlarının kültür yaşantımıza katkıları ne geniş halk kitlesi tarafından bilinmekte, ne de devrim tarihi kitaplarında yer almaktadır.
Nüket Aşkının tanımlaması ile Atatürkün son devriminden günümüze 75 yıl geçti. Gazete olarak bu alandaki sessizlik çemberinin kırılması yönünde çaba gösterenlerin arasında yer alacağız. Dileğimiz ülkemiz medyasının da konuya duyarlılık ve ilgi göstermesidir.