Bu yıl, Rusya’nın Romanov hanedanının katıldığı korkunç sıkıntı felaketinden çekilmesinin 400 yıldönümünü kutluyoruz. Durum biraz paradoksal olmasına rağmen. Bu hanedanın başlangıcı, tahttaki ilk Romanovlar hakkında - Mikhail Fedorovich, Alexey Mikhailovich, Fedor Alekseevich ve onların dönemi, çağdaşlarımızın çoğu neredeyse hiçbir şey bilmiyor. Moskova Rusya gri bir şey ve ilginç değil. Genel cehalet, kir, yoksulluk, kölelik.
Yurtdışında iş olup olmadığı! Parlak Fransa, bilge İngiltere, lüks İtalya, iş dünyası ve temiz Almanya ... Bunlar basmakalıp klişelerdir. Burada tartışılacak bir şey yok gibi görünüyor. Örneğin, popüler Amerikan tarihçisi Robert Massey, 17. yüzyıldan açıkça bahsetti: “Rusya'nın kültürel geriliği çok açıktı.” Belli ki, burada ne söylenecek! Gerekli değil gibi kanıt. Ama ... konunun gerçeği, bu tür kalıpların kanıt olmadan çalıştırılmasıdır! Gerçekleri göz önüne alırsak, "genel kabul görmüş" resmin tamamı dikişlerde yayılıyor.
Bu arada, “genel olarak tanındı” nasıl kuruldu? Batılı yazarlar geçmişlerini süslemek ve cilalamak için açık bir eğilime sahipler. Özellikle, çok çirkin bir resepsiyon kullanır. Övün, başkalarını reddet. XIX ve XX. Yüzyılın başlarındaki Rus tarihçileri. o zamanlar “Batılıcılık” sırasında modaya uygun bir şekilde bulaştırıldı. Onlar için tam tersi arzu idi. Atalarını küçümsemek, yabancı fikirlere uyum sağlamak.
Bununla birlikte, kitle stereotiplerinin oluşumu önyargısız olsa bile belirlenmiştir. tarihsel eserleri, romanlar ve filmler. Sonuçta, XNUMX. yüzyıl tam anlamıyla en romantik yüzyıldı. O zaman en popüler romanların kahramanları yaşadı ve hareket etti, birçok kuşak gençliğin hayal gücünü heyecanlandırdı. Silahşörlerin kılıçları çaldı. Politik entrikalar Richelieu, Mazarin ve Cromwell'in örülmüş kurnaz ağları. Jolly Roger'ın altında kaptan Blood, Flint ve Silver'ın prototipleri denizlerde yürüdü. Til Ullenspiegel'in arkadaşları özgürlük için savaştılar. Krakowyak dans etti ve Pan Volodyevsky'nin silah arkadaşlarıyla düşmanları kesildi. Gizemli mahkum “demir maske” cezaevinde durdu. Angelica gibi maceraperestler dünyayı dolaştılar. Ve Amerikan ormanlarında, dünya izleyicisinin liderleri ile aydınlanan “izci” ile “öncüler”.
Nazik bayanlar, sersem baylar ve alimler görüntüleri gözlerinin önünde görünür.
Eh, en azından cesur ve rafine silahşörlerin Louvre'un parke tabanındaki topuklu ayakkabılarını nasıl tıklattıklarını ya da Paris kaldırımlarında dostça bir çizgide nasıl hızlandıklarını görün! Fakat genel olarak, dikkate almakta fayda var - bunlar fanteziler, tarihçiler değil, sanatsal yazarlar. Tarihsel gerçeklikle ortak yönleri çok azdır. Bazen de bir tane bile yok.
Evet, Batı lüks ve parlaklığı severdi. Ancak bilimsel ilerleme ya da daha ileri sosyal sistemler pahasına değil, meyve sularının kendi ortak insanlarından aşırı derecede sıkılması ve sömürgelerin soygununun başlaması nedeniyle elde edildiler. Evet, ve parlaklık, bakarsanız, şüpheli olduğu ortaya çıktı. Aynı Fransız silahşörlerden bahsedersek, o zaman sadece 2 şirketleri vardı, onlar kralın kişisel muhafızlarıydı. Bunların yanı sıra, Fransa'da gardiyanın bir 2 alayı vardı. Sadece maaş aldı ve üniforma giydi - Fransa'da başka hiçbir normal birim yoktu. Ordunun geri kalanı, soyluların kişisel soylularından ve paralı askerlerden toplandı ve rengarenk bir cehennemdi. Bu arada, Rusya'nın aksine, XVI. Yüzyıldan itibaren. Muhteşem bir 10-bin okçu cesedi vardı.
Parke topuklularının silahşörlerle kavranması zor olurdu. Çünkü zamanlarında saraylardaki katlar samanla kaplıydı. Ve kamış, haftada bir kez, çok kesin bir nedenden ötürü değiştirildi. Dürüstlük için üzgünüm ama batıda tuvalet yoktu. Saraylarda bile. Louvre'da bile, Palais Royal, Versailles. Ancak, İngiltere’de 1581’de göründüler - İngilizler Ruslarla ve Türklerle ticaret yaptı ve faydalı bir inovasyon aldı. Ancak diğer Avrupa ülkeleri bunu kabul etmek için acele etmedi. Fransa'da, yüz yıl sonra bile, çömlekler kullandılar ve sarayın etrafına özel görevliler getirdiler. Toplar ve resepsiyonlarda yeterli değildi, baylar köşelerde çömelmiş beyler aristokratlar, bayanlar merdivenlerin altına oturdular ve Alman prenseslerden biri şikayet etti: “Palais Royal idrar kokuyordu.” Bu nedenle, kralların birkaç sarayı vardı. Zaman zaman taşınmışlar ve konuttan çıkıp yıkanıp ayrılıyorlardı.
Fakat sonuçta, Avrupalılar genel olarak hijyen bakımından farklılık göstermedi. Saflık tarikatını daha sonra, on dokuzuncu yüzyılda algıladılar. - Çin'den (tropik iklimde çamur tehlikeli enfeksiyonlara yol açtı). Daha önce, Batı vatandaşlarının gözünden önce, daha sağlıklı bir yaşam tarzı örneği vardı: Ruslar haftada en az iki kez banyoya gitti. Ancak böyle bir gelenek yabancı misafirler tarafından egzotik ve “barbar” olarak tanımlanmıştır. Hollandalılar, Fransızlar ve Almanlar ona güldü. İngilizler batıl inançlarına değindi ve banyo yapmanın ciddi hastalıklara yol açtığını söyledi. Aldatdıkları noktaya geldiler - derler ki, sık sık yıkamak Rus kadınlarının "ten rengini bozar".
Batıda hiçbir banyo veya hamam kraliyet odalarında bile bulunmuyordu. Bitler ve pireler peruk altında çoğalır ve oldukça normal kabul edilirdi. İngiltere'de, bu bit “centilmenin arkadaşı” olarak adlandırıldı. İngiltere Kralı VII. Henry taçlandırıldığında, taç altındaki bitlerin aşırı bolluğunun iyi mi kötü mi olduğu düşünülüyor mu? Fransa'da, 17. yüzyılın sonlarında, Louis XIV döneminde, böceklerinizi komşularınızla paylaşmamak için masanıza saçlarınızı fırçalamamanız gerektiğini öğreten, zevkli bir kurallar topluluğu öğretildi. Aynı koleksiyon günde en az bir kez ellerini yıkamayı engellemeyen baylara ve bayanlara talimat verdi (!). Daha da iyisi, yüzünü yıka.
Ünlü Fransız parfümeri doğurdu düzensizliği oldu. Ter ve yıkanmamış vücudun kokularını boğan aristokratlar cömertçe serpilmiş parfüm - daha sonra güçlü kolonyalara benziyorlardı. Kiri, sivilceyi ve sivilceyi gizlemek için bayanlar yüzünü, omuzlarını ve göğsünü kalın bir toz tabakası serpiştirdi. Ayrıca çoğu şüpheli bileşenden merhemler, kremler ve iksirlerden etkilendi ve çoğu zaman egzamaya ve erizipelas'a ulaştı.
Bu arada, Moskova'daki Varvarka'daki Romanovların Müze Müzesinde bir sergiye dikkat edin. Moskova kazılarında bulunan çatal. Ülkemizde, Kiev Rus zamanından beri çatal kullanılmıştır. Avrupa'da elleriyle yediler. İtalya'da, çatallar 16. yüzyılın sonunda ortaya çıktı ve Fransa'da sadece 18. yüzyılda tanıtıldı. Ve yataklar büyük boyutlarda yapılmıştır. Koca, karı, çocuk uydular, ailesiyle birlikte bir misafir koyabilirlerdi. Hizmetçiler ve çıraklar geceyi yerde yan yana geçirdi.
Avrupalıların konuşması, romanlarda ve filmlerde alıştığımız rafine sıralardan çok farklıydı. Hatıracılar, aristokratların doğrudan konuşmalarını çok fazla müstehcen kelime ile aktarırlar ve sadece çeviri sırasında alegorilerle değiştirilirler. Bu arada, daha sonra tipikti. Alman ya da İngiliz bayanlar, deniz taşıtlarının kulaklarının gevşeyeceğini dile getirdiler ve Rus tövbelerinde zarif ve mahkeme sözleri ortaya çıktı.
Hanımlara karşı olan muhalif tutuma gelince, bu fikirler ayrıca on dokuzuncu yüzyıl romanlarından bilincimize geçti. Ve Rönesans’ta, Alman şair Reimer von Tsvetten, eşlerine "bir cop almasını ve karısını sırtüstü, gergin ve tüm gücüyle germesini, böylece efendisini hissetmesini ve sinirlenmemesini" tavsiye etti. “Evil Kadınlar Üzerine” adlı kitap, “bir eşeğe, bir kadına ve bir somununun vurulması gerektiğini” öğretti. Açıkçası soylular bile para için krallara, prenslere, aristokratlara güzel kızlar sattı. Bu tür işlemler utanç verici değil, son derece kârlı kabul edildi. Ne de olsa, üst düzey bir memurun sevgilisi, hem kariyerinin hem de akrabalarının zenginleşmesinin yolunu açtı, hediye aldı. Ama başka birine verebilir, satar, soyar. Kötü ruh hallerine uyan İngiliz kralı Henry VIII, birkaç hafta boyunca “işsiz kalmaları” için favorileri dövdü. Gallantry kuralı sıradan insanlar için geçerli değildi. Kullanılıyormuş gibi tedavi edildiler.
Avrupa ülkelerinin ekonomisi ağırlıklı olarak tarımda kaldı. Köylüler, nüfusun% 90-95'ini oluşturdu. Birkaç küçük şehir vardı - Paris (400 thous. Sakinleri), Londra (200 thous.), Roma (110 thous.) Diğer merkezler - Stockholm, Kopenhag, Bristol, Amsterdam, Viyana, Varşova, 20-40 thous ile sınırlı idi. çoğu şehrin nüfusu 1-5 bini aşmadı, ancak ortak ve karakteristik özellikleri kir ve kalabalıktı (hektar başına 1000'e kadar kişi).
Evler, kale duvarlarının dar alanlarına sıkıştırılmış, 3-4 katında inşa edilmiş ve çoğu sokağın genişliği 2 metreyi geçmedi. Arabalar onlardan geçmedi. İnsanlar at sırtında yaya olarak yürüdüler ve zenginler hizmetçiler tarafından pantolonlarıyla taşındı. Paris'te bile, sadece bir sokak döşenmiş, Boulevard Soures la Reine, soyluların yürüyebileceği, “kendilerini göstermeyi seçtikleri” tek yerdi. Diğer sokaklar asfaltlanmadı, kaldırımlar yoktu ve her birinin ortasında bir pencereden atılan atıkların bir hendek olduğu ve tencere içeriğinin döküldüğü (evlerde tuvalet de yoktu). Şehirdeki toprak pahalıydı ve daha küçük bir alanı işgal etmek için ikinci kat birinci, ikinci kat üçüncü, üstündeki çıkıntıya sahipti ve sokak yeterli miktarda ışık ve havanın olmadığı, biriken çöplerden buharlaşan bir tünele benziyordu.
Büyük bir şehre yaklaşan yolcular kokuyu uzaktan uzaktan hissettiler. Her ne kadar kasaba halkı buna alıştı ve farketmedi. Sağlıksız koşullar korkunç salgınlara neden oldu. Çiçek hastalığı her 5 yılda bir kez yuvarlandı. Veba, dizanteri ve sıtma da hedef alındı. Salgınlardan yalnızca biri olan 1630-1631, Fransa'da 1,5 milyonlarını öldürdü. İtalya'nın Torino kentlerinde, Venedik, Verona, Milano aynı yıllarda, nüfusun üçte biri ile öldü. Bebek ölümleri çok yüksekti, iki bebek yalnız hayatta kaldı, gerisi hastalıktan, yetersiz beslenmeden öldü. Ve 50'un arkasındaki insanlar yaşlı adamlar olarak kabul edildi. Gerçekten yıprandı, yoksulluktan, aşırılardan zengindi.
Tüm yollarda ve şehirlerde kendileri soyguncular öfkeli. Onların safları yıkık soylulara, yoksul köylülere katıldı. Paris'te, her sabah 15-20 soyulmuş ceset toplandı. Ancak haydutlar (veya isyancılar) yakalanırsa acımasızca katledildiler. Tüm Avrupa ülkelerindeki kamu infazları sık ve popüler bir gösteri oldu. İnsanlar işten ayrıldı, eşleri ve çocukları getirdi. Kalabalığın içinde seyyar satıcılar dolaşıp yiyecekler ve içecekler sunar. Dikkat çeken baylar ve bayanlar yakındaki evlerin pencerelerini ve balkonlarını kiraladılar ve İngiltere'de seyirciler özel standlar (ücretli yerlerle) yaptılar.
Ancak Batı'da kan ve ölüme alıştığımız için suçluları korkutmaya yetmedi. Acı veren misilleme saldırılarını mümkün olduğunca araştırdık. İngiliz yasalarına göre, ihanete “nitelikli ceza” uygulandı. Adam asıldı, ancak ölmedi, halkadan çekildi, mideyi açtı, üreme organlarını kesti, kolları ve bacakları kesti ve sonunda - kafa. 1660’te Sn. S. Pins şunları söyledi: “Nasıl kapatıldıklarını izlemeye, içleri serbest bırakmaya ve Binbaşı General Harrison’a çeyreklik etmeye başladı. Aynı zamanda, benzer bir pozisyonda olabildiğince neşeli görünüyordu. Sonunda, onu bitirdiler ve insanlara kafasını ve kalbini gösterdiler - yüksek tezahüratlar duyuldu.
Aynı İngiltere'de diğer suçlar için, yavaş yavaş, tek tek, hayaletten vazgeçene kadar göğsüne ağırlıklar kondu. Fransa, Almanya ve İsveç'te, çark sık sık kullanılıyordu. Sahte kazanlar bir kazan içinde canlı olarak kaynatılmış veya boğaza erimiş metal dökülmüştür. Polonya'da suçlular, bir bakır boğada kızartılmış, kaburga altında bir kancaya asılmış bir tehlikeye kondu. İtalya'da, kafatası bir çırpıcı ile kırıldı. Dekapitasyon ve darağacı oldukça yaygındı.
İtalya'da bir gezgin şöyle yazdı: "Yol boyunca o kadar çok ceset asıldığını, yolculuğun tatsız hale geldiğini gördük." Ve İngiltere'de, 5 peni ve üstü değere sahip eşyaları sürükleyen serseri ve küçük hırsızları asdılar. Barışın adaleti, barışın adaleti tarafından tek elden verildi ve çarşı günlerinde her şehirde bir başka suçlu kişi grubu dağıldı.
Batı bilimi ve üniversiteler çok sık sık sıkıştı. Fakat bazı şeyleri unutur veya kasıtlı olarak sustururlar. O zaman bilimi kavramları bugününkinden çok farklıydı. XVI - XVII. Yüzyılın üniversitelerinde. ilahiyat, hukuk ve biraz da ilahiyat okudu. Üniversitelerde doğal bilimler yoktu. Ancak, fizik geçti. Fakat o (doğanın cihazı bilimi) insancıl olarak kabul edildi ve Aristoteles'e göre tıkıldı. Ve matematik sadece Euclid tarafından çalışıldı, Avrupa henüz başka bir matematik bilmiyordu.
Sonuç olarak, üniversiteler boş skolastik ve adli biber ürettiler. Ancak ilaç bebeklik döneminde kaldı. Genel olarak çeşitli hastalıklar için bilinen çareler kanama ve müshil olarak kabul edildi. Gözünde ve beyninde bir mızrak ile yaralanan Kral Henry II, müshil verildi ve kanamaya başladı. Kulağın arkasındaki apsenin süpervizyonu sırasında, Francis II'ye lavmanlar verildi ve ayrıca irin çıkışını kapattı ve kangrene neden oldu. Laksatifler, Queen Margot'yu zatürree ile öldürdü. Çocukluktan itibaren Louis XIII midenin nezlesi muzdarip - o kanama anemi verildi. Hemoroidli Kardinal Richelieu, günlük lavmanlarla işkence gördü. Ama en iyi doktorlar tarafından tedavi edildi!
Avrupalılar büyü, simya, astroloji ve şeytanolojiyi “bilim” alanına bağladılar. Doğa bilimleri arasında, astronomi ilk önce gelişmeye başladı - o zamandan sonra moda olan astrolojinin bir "yan ürünü" haline geldi. Ancak herhangi bir ciddi araştırma uzun süredir yalnız kalan meraklıların arasında kaldı. Roma'da 1600'te Giordano Bruno'nun yakılması durumunda, Copernicus’un “Göksel cisimlerin dönüştürülmesi üzerine” çalışması 1616’te yasaklandı ve Galileo, Dünya’nın 1633’te döndüğüne dair kanıtlarından vazgeçmek zorunda kaldı. Benzer şekilde, kan dolaşımı teorisinin kurucusu Miguel Servet, Cenevre'de yakıldı. “İnsan vücudunun yapısı üzerine” çalışması için Vesalia hapishanede açlıktan öldü. Aynı zamanda, tüm Batılı ülkeler coşkuyla "cadılar" yaktılar. Korkunç alemin zirvesi, Orta Çağ'ın “karanlık” zamanlarında değil, “parlak” XVII. Yüzyılda düştü. Kadınlar yüzlerce ateşe gönderildi. Ve üniversiteler aktif olarak buna katılıyor! Onlar “cadıların” suçu hakkında “bilim insanlarına” sonuç veren ve bu tür bilimsel araştırmalardan iyi para kazanan kişilerdi.
Şimdi en azından genel anlamda Rusya ile kıyaslayalım. İlk Romanovların hükümdarlığı döneminde, kuvvetli ve dinamik bir şekilde gelişti. Yabancı tüccarlar ve diplomatlar tarafından sıkça ziyaret edildi. İzlenimleri kendileri için konuşur. Örneğin, İngiliz Büyükelçisi Carlyle, Alexe Mihayloviç'in sarayından etkilendi ve Rus mahkemesini "bütün Hıristiyan hükümdarlar arasında en güzel ve görkemli" olarak nitelendirdi. Hayran ve servet. “İçeriden, saraylar çok güzel bir şekilde dekore edilmiş ve Pers, kilim, altın, gümüş ve ipeklerle çok zevkli bir şekilde yapılmış, nereye bakacağınızı şaşırtmadıklarını bile bilmediğiniz şekilde asıyorlar. Orada, her şeyi tarif edemediğiniz böyle altın, değerli taşlar, inciler ve muhteşem nesneler koleksiyonunu görebilirsiniz ”(Ayrman).
Moskova tüm konuklar üzerinde silinmez bir izlenim bıraktı. "Dünyanın en zengin ve en güzel şehri" olarak adlandırıldı (Perry). Macar gezgin Ercole Zani şunları yazdı: “Şehrin büyüklüğü beni şaşırttı. Avrupa ya da Asya'dan herhangi birini geçiyor ... Şehirde yaşayan sayısız insan var - diğerleri bir milyon ve diğerleri, daha bilgili, 700 binden fazla. Kuşkusuz, gördüğüm Paris ve Londra'dan üç kat daha fazla. ... Her ne kadar binaların çoğu tahtadan yapılmış olsa da, dışarıda oldukça güzeller ve boyarların konaklarıyla serpiştirilmişler harika bir manzara sunuyor. Sokaklar geniş ve düz, birçok büyük meydan; kalın yuvarlak masif kütüklerle ortaya konmuştur ... ".
Yabancıların izlenimleri sadece sermaye ile ilgili değildi. "Çok sayıda büyük ve kendi tarzlarında muhteşem şehirler" (Olearius), "kalabalık, güzel, özgün mimari" (Juan Persian). “Tapınaklar, zarif ve görkemli bir şekilde dekore edilmiş” (Kampenze). “Cennete çıkan bu parlak bölümlere baktığınızda bir resmin ne kadar muhteşem olduğunu ifade etmek imkansız” (Lizek).
Rus şehirleri Avrupa'da olduğundan çok daha genişti, her evde bahçeleri olan büyük avlular vardı, ilkbahardan sonbahara kadar çiçek ve yeşilliklere gömdüler. Sokaklar Batı’dan üç kat daha genişti. Ve sadece Moskova'da değil, diğer şehirlerde de kirlenmeyi önlemek için düz tahta bloklu kütükler ve köprülerle kaplandılar. Rus ustalara çağdaşlarının en yüksek notu verildi: “Şehirleri çeşitli türlerde çalışkan ustalar bakımından zengin” (Mihalon Litvin). Manastırlarda ve tapınaklarda okullar vardı - hala Korkunç İvan tarafından organize edildiler. Nitelikli memurlar ve din adamları yetiştiren daha yüksek eğitim kurumları vardı. Alexey Mikhailovich’in altında Moskova’da 5 vardı.
Kentsel ulaşım ve taksi şoförleri vardı - XVII yüzyılın sonuna kadar. yabancılar bir merak olarak onlar hakkında konuştular, daha önce böyle bir şey yapmadılar. Uzak bölgeleri birbirine bağlayan yamskoy postaları yoktu. “Büyük yollarda iyi bir düzen var. Özel atıştırmalıklar farklı yerlerde tutulur, birkaç atla hazırlanmaları gerekir (1'in 40-50 ve daha fazla at ile bir köyü vardır), böylece büyük prensin emrini alarak derhal atları koşabilir ve koşabilirler (Olearius). Moskova'dan Novgorod'a 6 günlerde ulaştık.
Gezginler "çok sayıda zengin köy" olduğunu bildirmiştir (Adams). “Bütün topraklar, sakinlerinin Moskova'ya şaşırtıcı göründüğü kadar götürdüğü ekmekle ekiliyor. Her sabah, 700'tan 800'e kızakların orada ekmekle, bazılarının da balıkla gittiğini görebilirsiniz ”(Chensler). Ve Ruslar çok iyi yaşadılar! İstisnasız, Rusya'yı ziyaret eden tüm yabancılar, kendi ülkelerine kıyasla neredeyse muhteşem bir refah fotoğrafı çekti! “Meralarda bol miktarda bulunur ve iyi işlenir… Büyük ve küçük hayvanların bolluğu sayesinde, her çeşit süt ürünü gibi çok sayıda inek yağı vardır” (Tjapolo). “En lüks sofrayı bile onurlandıracak hayati kaynakların bolluğunu” (Perkamot) “tahıl ve hayvancılığın bolluğundan” bahsettiler.
Ve bolluk uygun oldu! “Bu ülkede fakir insanlar yok, çünkü yenilebilir insanlar o kadar ucuz ki insanlar onları verecek birini aramaya gidiyorlar” (Persia Juanı - açıkça, sadakaların dağıtımına değiniyor). “Genel olarak, tüm Rusya'da, gıda maddelerinin bereketli toprağı nedeniyle, çok ucuz” (Olearius). Barbaro, Fletcher, Pavel Aleppsky, Margaret, Contarini de düşük fiyatlar hakkında yazdı. Etin o kadar ucuz olmasından dolayı şaşırdılar, “ağırlıkla satılmadı,“ karkasla ya da gözle kesilerek ”. Ve tavuklar ve ördekler genellikle yüzlerce veya büyülü olarak satıldı.
Para insanlar tarafından yapıldı. Köylü kadınlar büyük gümüş küpeler (Fletcher, Brembach) takarlardı. Danimarka Büyükelçisi Rode, "mütevazı kökenli kadınların bile bir tafta veya şam kıyafeti dikip her tarafına altın veya gümüş dantelle süslediğini" bildirdi. Moskova’daki kalabalığı şöyle tanımladılar: “incilerle süslenmiş ve değerli taşlarla asılmış birçok kadın vardı” (Kütle). Sanırım kalabalıkta hiç boyar yoktu. Meyerberg, “Moskova'da, yaşam, rahatlık ve lüks için gerekli olan her şeyin bolluğu ve hatta makul bir fiyatla elde edilen, dünyadaki herhangi bir ülkeyi kıskanacak hiçbir şey olmadığı” sonucuna vardı. “Rus zenginliği” hakkında tartışan bir Alman diplomat Geis, “Fakat Almanya'da muhtemelen buna inanmazlardı” dedi.
Tabii ki, refah iklim tarafından sağlanmadı ve bazı özel doğurganlıkla sağlanmadı. Avrupa'nın hasatından önce kuzey sınırlarımız neredeydi! Zenginlik, köylülerin, esnafların olağanüstü özen ve yetenekleriyle sağlandı. Ancak hükümetin bilge politikası tarafından da gerçekleştirildi. Sorunların Zamanından bu yana, Rusya yıkıcı düşman işgallerini yıkıcı felaketli bir sivil çekişme tanımadı (Razin’in ölçeğinde ayaklanması ve sonuçları Fransız Frondu veya İngiliz devrimi ile karşılaştırılamadı). Kraliyet ordusu, her zaman düşmanlarını düşürdü.
Ve hükümet insanları soymadı. Tüm yabancı konuklar Rusya'daki vergilerin yurtdışından çok daha düşük olduğunu itiraf ediyor. İnsanlar mahvolmadı. Bu bir kaza değil, kasıtlı bir politikaydı. Adam Olearius, Alexei Mihayloviç hakkında “babası gibi, köylülerinden en az birinin yoksullaştırılmasına izin vermek istemeyen çok dindar bir egemen olduğunu” yazdı. Bunlardan herhangi biri mahsul yetmezliği veya diğer kazalar ve talihsizliklerden dolayı fakirleşirse, o zaman, ister kral isterse boyar bir köylü olsun, görevli olduğu emir veya ofisten ödenek verilir. tekrar toparlanabilir, borcunu öder ve üstlerine vergi öderdi. ” Tüccarlar, köylüler, zanaatkârlar çiftliklerini büyütme, çocukları ayağa kaldırma fırsatına sahipti. Sonuç olarak, bütün devlet yararlandı.
Bu arada, salgın “medeni” Avrupa’da olduğundan daha az sıklıkta meydana geldi. "Rusya'da, genel olarak, insanlar sağlıklı ve dayanıklıdır ... salgın hastalıklar hakkında pek bir şey duymamışlardır ... burada genellikle çok yaşlı insanlar var" (Olearius). Ve karşılaştırmaya devam edersek, o zaman kan çok daha az akardı. “Suç ölümle nadiren cezalandırılır” (Herberstein); “Suçlu ve hırsızların yasaları İngilizceye karşı çıkıyor. İlk suçu asamazsın. ”(CHENSLER). Sadece en korkunç suçlar için idam edildi ve ölüm cezaları sadece Moskova'da - şahsen Çar ve Boyar Duma tarafından onaylandı. Ve atalarımız kitlesel cadı avı gibi sadist bir köpeği asla tanımıyorlardı ... Vahşi ve düşmüş Rusya ve aydınlanmış, rafine Avrupa hakkındaki öyküler böyle dağılıyor.