Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ile yaşamak kolay değildir. Kafa karıştırıcı, korkutucu ve çoğu zaman stresli olabilir. Travmatik bir olay yaşadıysanız, vücudunuz ve beyniniz buna ya savaşarak ya da kaçarak tepki verir. Çoğu insan travmanın ilk geri dönüşlerinden kurtulurken, bazıları olay meydana geldikten ve sona erdikten uzun süre sonra travmayı yaşamaya devam eder. Tehlikeden kurtulduklarında bile stresli, korkmuş ve travmatize olmuş hissetmeye devam eden bireylere Travma Sonrası stres bozukluğu teşhisi konur. İşte Travma Sonrası stres bozukluğu ve tetikleyicileri hakkında bilmeniz gereken her şey.
Travma Sonrası Stres Bozukluğuna Neler Neden Olabilir?
Ani bir travmatik olayla karşılaşırsanız veya uzun süreli istismar ve şiddet mağduru olursanız, Travma Sonrası stres bozukluğu geliştirebilirsiniz. Ancak travma geçiren herkes Travma Sonrası stres bozukluğu yaşamaz ve Travma Sonrası stres bozukluğu olan herkes travmatik bir olayla karşılaşmamıştır. Şiddetli travma yaşayan her 3 kişiden birinin Travma Sonrası stres bozukluğu yaşadığı düşünülmektedir. Travma Sonrası stres bozukluğunun nedenlerinden bazıları aşağıdakilere tanık olmak veya bunların kurbanı olmaktır.
Korkutucu trafik kazaları
Uzun süreli cinsel veya fiziksel istismar
Soygun ve cinayet gibi şiddet eylemleri
Askeri muharebe veya savaş kampları
Terörist saldırılar
Doğal afet
Sevilen birinin ani ölümü
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?
Travma Sonrası stres bozukluğu teşhisi konulabilmesi için aşağıdaki belirtilerin tümünü en az bir ay boyunca yaşamanız gerekir.
Kötü rüyalar görmek, geriye dönüşlerle travmayı yeniden yaşamak ve dehşet verici düşünceler yaşamak gibi en az 1 yeniden deneyimleme belirtisi.
Travmayı hatırlatan yerlerden veya nesnelerden kasıtlı olarak kaçınmak veya travmayla ilgili düşünceleri uzaklaştırmak gibi en az 1 kaçınma belirtisi.
Kolay sinirlenme, uykusuzluk ve etrafınızdaki her şeyin aşırı farkında olma gibi en az 2 uyarılma ve tepkisellik belirtisi.
Kabuğuna çekilme, suçluluk düşünceleri barındırma ve travmayla ilgili önemli ayrıntıları unutma gibi en az 2 biliş ve ruh hali belirtisi.
4 Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Tetikleyicileri
Travma Sonrası Stres Bozukluğu ile mücadele etmek için tetikleyicileri tanımak çok önemlidir. Daha önce de belirtildiği gibi, travmatik bir olay yaşadığınızda vücudunuz “savaş ya da kaç” moduna geçer. Bazı kişilerde beyin, travma ile başa çıkabilmek için bazı işlevlerini durdurur. Durumun gerçekliğiyle yüzleşmek yerine, beyin travma anılarına kilitlenir ve onu içine gömer. Bu anılarla veya bu anılara benzeyen şeylerle yeniden karşılaştığınızda, vücudunuzun tehlikedeymiş gibi tepki vermesine ve Travma Sonrası stres bozukluğu semptomlarının alevlenmesine neden olurlar. Tetikleyiciler herkes için aynı olmasa da, Travma Sonrası stres bozukluğunun en yaygın tetikleyicilerini belirlemek mümkündür. İşte bunlardan bazıları.
1. Belirli İnsanlar
Size travmayı hatırlatan bir kişi görürseniz, bu Travma Sonrası stres bozukluğunu tetikleyebilir. Örneğin, sevdiğiniz birini kaybettiyseniz ve ona benzeyen birini görürseniz, bu bir tetikleyici olarak hareket edebilir. Uzun süreli cinsel veya fiziksel istismardan kurtulduysanız, size saldıran kişiye benzeyen biri istismarın travmatik anılarını geri getirebilir.
2. Belirli Yerler
Belirli bir süre sonra travma mahalline geri dönerseniz, Travma Sonrası stres bozukluğu alevlenebilir. Size korkutucu bir deneyimi hatırlatan bir yerin resimlerine bakmak da travmatik anıları tetikleyebilir. Bazı insanlar için karanlık yollar, tenha ara sokaklar ve hatta karanlık bir oda bile tetikleyici olabilir.
3. Geçmişten Gelen Nesnelerle Karşılaşmak
Şiddet içeren veya beklenmedik bir olaya şahit olduysanız veya bu olayın kurbanı olduysanız, olayın bir parçası olan belirli nesnelerle tekrar karşılaşırsanız Travma Sonrası stres bozukluğu yaşayabilirsiniz. Örneğin, motosikletinize büyük, mavi renkli bir araba çarptıysa ve daha sonra benzer görünümlü bir araba görürseniz, bu bir tepki yaratabilir ve korkuya neden olabilir.
4. Belirli Kokular ve Uyaranlar
Koku ve dokunma duyuları, travmanızı hatırlatan bir şeyle karşılaştığınızda tetikleyici olarak işlev görebilir. Sevdiğiniz birini bir yangında kaybettiyseniz, havai fişekleri gördüğünüzde Travma Sonrası stres bozukluğu yaşayabilirsiniz. Cinsel saldırı kurbanı olduysanız, birinin dokunuşu acı verici anıları geri getirebilir. Travmatik deneyiminizi hatırlatan kelimeler veya şarkılar duyduğunuzda da Travma Sonrası stres bozukluğu semptomları yaşayabilirsiniz.
Travma Sonrası stres bozukluğunu yönetmek için, tetikleyicilerinizi tanımanız ve bunlara karşı duyarsızlaşmanız önemlidir. Bu, psikoterapi, ilaç tedavisi önerebilecek ve bozukluğun üstesinden gelmenize yardımcı olabilecek bir ruh sağlığı uzmanına danışarak başarılabilir.