Tsunamideki asıl hasar, dalgaların kıyıdaki yapılara direkt etkisi sonucudur. Yine de dolaylı olarak başka zararları da vardır. Sözgelimi, suyun yükselmesi ve alçalması evleri makineleri ve demiryolu araçlarını yerlerinden oynatabilir; binalar temellerinin aşındırması sonucu yıkılabilir, ağaç ve araçlar mermi görevi görebilir; sıkıntıların kazıması sonucu köprüler ve dalgakıranlar çökebilir; gemi ve depolardan sızan petrol yangınların çıkmasına neden olabilir.
Önlem ve Erken Uyan Sistemleri:
Hint okyanusunu çevreleyen ülkelerde tsunami uyan sistemi bulunmamaktadır. Böyle bir sistemin yokluğu 26 Aralık'taki Güney Asya depreminin tsunamisinde can kayıplarının çok yüksek olmasına neden olmuştur. Ölü sayısı ne yazık ki yaklaşık olarak 200 000'evarmıştır. Bu kayıplar azaltılamazmıydı diye kendimize sormadan ede miyoruz. Çünkü bu dalgalar Sri Lanka'ya 2 saatte, Madagaskarve Afrika kıyılarına ise 4 saatte varmıştır. İlkel yöntemlerle bile bir uyan yapılıp binlerce insanın hayatı kurtarılamazmıydı? Telefon mesajlarıyla ya da sözgelimi CNN kanalınınacil haberleriyle duyurulamaz mıydı? Bu iş biraz karışık görünüyor. Görünen o ki buolay daha çok sorgulanacağa benzer. Amerika'da Oklohama Devlet Üniveristesi'nde jeoloji profesörü olan dostum İbrahim Çemen'e göre erken uyarı sisteminin maliyeti 10 milyon dolardır. Bunca insanın hayatına değmezmiydi? Bölgesel Uyan Sistemleri:
Ani hücumu ve ilerleme hızına rağmen, eğer tsunaminin merkezi 750 km'den uzaktaysa(yaklaşık olarak 1 saatlik yolculuk süresi) tsunamileri önceden haber vermek için birçok yol vardır. Pasifik'te şimdi birçok değişikerken uyan sistemi bulunmaktadır. Bu sistemlerdenbir tanesi, NOAA (Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi) ve Honolulu yakınındaki PTWC (Pasifik Tsunami Uyan Merkezi) tarafından geliştirilmiştir. Pasifik havzası yakınlannda 30 tane sismik, 78 tane deniz istasyonundan oluşan uluslararası gözlem istasyonu kurulmuştur.
Özetle, deprem ve tsunami kıyı ve denizlerimizde her an etkili olabilecek doğal tehlikelere arasındadır. Tarihsel kayıtlar bu bilgileri destekler niteliktedir. Üstelik Türkiye kıyılarında yapılan kazılarda geçmişteki depremlerin yarattığı büyük deniz dalgaları olan tsunamilerin izleri bulunmuştur. Bu tür dalgaların günümüzde oluşma olasılığı değerlendirilmeli,kıyı belediyeleri, endüstri, yat, balıkçı limanları ve küçük tekne barınaklarının kullanıcıları ve denizcilere yönelik bilgilendirme çalışmalar yapılmalıdır. Yoğun yerleşim alanı olması ve büyük sanayii alanlarının yer alması nedeniyle Marmara deniz kıyıları bu tehlikelerle karşı karşıyadır. Bu konudaki hayati kararların ivedi olarak alınması gerekir. Kıy ıalanlanndaki yerleşim yerleri için bu anlamda önceden uyan, koruyucu, önleyici ve zararları aza indirici önlemlerin önceden alınması yerinde olacaktır. Marmara kıyılan için geliştirilen depreme hazırlık çalışmaları, diğer kıyılarımız için de gecikmeden hayata geçirilmelidir.