Lena Umay'ın kaleminden
"Doğu - Batı" ya da "Bizanslılara karşı İslam" gibi kutuplaşmalarda, Türklerin konumu ve öneminin doğru tahlili; kavramsal ve tarihsel derinliğimizin, bir anlatımı daha olacaktır.
Türkler, İslam'la ve Araplarla buluşmadan evvel, Bizansla ilişkiler kurmuşlar ve Hellen kültürü ile tanışmışlardır.
M.S 530 yılında Türkler, Bizanslar tarafından Anadolu'ya getirilmiş, yukarı Fırat, Trabzon ve çevresi ve de Çoruh mıntıkalarına yerleştirilmişlerdir. 568 yılında ise Bizanslılar, İpek Yolu'nun güvenliğini Türklere vermek istemişler ve Türklerle ilk diplomatik ilişkileri başlatmışlardır.
10. yüzyılda Arapça konuşan Hristiyan bir savaş esiri olan, Harun bin Yahya'nın anlatımlarından, Konstantinopolis'te Türklerin, Rusların, Arapların ve Yahudilerin olduğunu ve bu halkların barış ve hoşgörü ortamlarında yaşadıklarını anlayabiliyoruz.
Karşılıklı ilişkiler Anadolu Selçukluları döneminde yoğunlaşmış, kültürel ve ticari alışverişler artmıştır.(...)
11. ve 12. yüzyıllarda Türkler, Bizans ordusunda paralı asker olarak çalışmışlardır. Paralı askerlik yapan Türkler; ya hıristiyanlaştırılmış ya da babası Türk, annesi Rum olan, "Türkopoli" (Türk çocuğu) diye anılan melez ırktandırlar. Bu askerler, 12. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar hafif süvari askeri olarak da çeşitli Haçlı devletlerine de hizmet vermişlerdir.
Anadolu Selçukluları döneminde, yerli Bizans halkları ile Türkler kaynaşmışlar, ortak bir kültür ve ırk yaratmışlardır. Bazı Rumlar din değiştirerek müslüman olmuşlar ve evlilik yolu ile yeni melez bir halk görünümünü almışlardır. Halk, Rum Abdalları sayesinde ise İslam'ın heterodoks(çember dışı) kanadına ilgi duymuşlardır.
Türkopoli denen karizmatik, Rumca ve Türkçe konuşan bu melezler, şaşırtıcı derecede özgür davranıyorlar, dillerinin verdiği güç sayesinde geniş coğrafyalara dağılıp, yaşıyorlardı.
Türkopoliler, Bizans ve Selçuklu saraylarında bürokrasi ve askeriye için özel bir siyasi ve dini eğitimden geçiriliyorlardı. Bu gelenek Osmanlı döneminde de devam etmiştir. (örneğin; Şeyh Bedrettin bir Türkopolidir.)
(...)
Lozan Antlasmaşı (1923) ile, Rum-Hristiyan olarak tanımlanan Türkopoliler, Yunanistan ve Balkanlarda iskan ettirilmişlerdir. Zamanla çok dillilik özelliklerini yitiren bu melezler, iskan ettirildiklerinde "sadece Türkçe" konuşabiliyorlardı.
Ayrıca Yunanistan'a gönderilen Karamanlılar, hristiyanlaşmış Kuman/Pecenek Türkleridir. Bu topluluklara benzer bir kader yaşayan Oğuz Türklerinden Gagavuzlar, hristiyan-ortodoksturlar. Bakan Vecdi Gönül'ün açıklamalarından hareketle, bu toplulukları ya Türkten saymayacağız ya da bu tarihsel figürlerimizi, azınlık oldukları için, ciddiye almayacağız.
(...)
Tarihi kaynaklardan ve Avrupalı seyyahların çizim ve anlatımlarından; 13. yüzyılda Anadolu'nun kozmopolit, barış ve hoşgörünün hakim olduğu bir coğrafya olduğunu anlayabiliyoruz. Mevlana ve Hacı Bektaş Veli gibi bir çok düşünür ve şairin bu dönemde yaşadıklarını biliyoruz...
Mevlana, eserlerini, Farsça az da olsa Rumca yazmıştır. İktidara ve yüksek zümreye seslendiğini kendisi de belirtmiştir. Yeri geldiğinde Moğollardan yana da davranmıştır. Anadolu'nun çok kültürlülüğü, çok dilliliği üzerine yorumlar yapan Mevlana, Türkler için de yorumlar yapmıştır. Örneğin;
"Rumlar bağ yapımında, Türkler ise bağ bozumunda calışırlar" demiştir. Rum Abdalları içinse; esrar içip, serseri hayat süren, bekar ve tecrit insanlardır... Gibi negatif yorumlarına rağmen; Türk şairi/düşünürü olarak sahip çıktığımız Mevlana, Rum ve hristiyanlara methiyeler yazmıştır.
Hoşgörülü ve bağdaştırmacı (senkretizm) felsefesi sebebiyle; hint-iran mistizmine yakın durmuş ve bu sebeple de, popularitesi artmıştır. Mevlana'nın senkretik dizelerine örnek verecek olursak;
"gelsin varlık namına ne varsa gelsin
bazen görünmeyen gizli kalan
bazen görünen belli olan biziz
biz bazen müminiz bazen Musa'nın dinindeniz,
aynı zamanda hristiyanız"
Mevlana'nın cenazesine bir çok dinden insan, ellerinde kendi kitapları ile katilmışlardır...
Fars ve Rum kültürlerinin ürünü olan Mevlana, kendisinin yazmadığı ancak, bugün dilden dile aktarılan bir çok dizenin yazarı olarak bilinmektedir. Başbakan Erdoğan, Seb-i Arus (Mevlana'nın ölüm yıl dönümü) gecesinde, Mevlana'nın türklerin hoşgörü ve barışcıl özelliklerinin bir ürünü olduğunu söyler ve bundan gurur duyduğunu, okuyacağı dizelerin ancak Mevlana gibi bir Türk şairinin yazacağından bahseder ve gururla;
"gel kim olursan ol yine gel
İster putperest ol ister kafir..." ile başlayan dizeleri, dünyanın dört bir yanından gelmiş insanlara okumuştur. Oysa ki, bu eser Mevlana'dan 200 yıl evvel yasamış, ünlü İran'lı şair Ebu Said Hayr'ın (ö.1049) bir eserinden alınmıştır.
Başbakanın şiir vukuatları epey kabarıktır ancak bu gafına pek değinilmemiştir.
Bakan Vecdi Gönül'ün titizliğinin, Başbakan Erdoğan'ın şiir sevgisinin hangi millete yaradığını anlayamadığımız gibi, bu üstün körülükten tarihsel ve kavramsal bir derinlik de beklemiyoruz.
Lena Umay
Odatv.com
Bakın kim çıktı...