Hamburg tren istasyonu, Eylül 1933 – birlikte çok şey başarmış iki uzun süreli takım arkadaşının veda sahnesi.
Asbjorn Halvorsen, Norveç’teki evine gidiyordu. Hamburg’lu bir orta saha oyuncusu olarak hücumlarının önemli bir parçası ve Alman futbolunun ilk yabancı yıldızlarından biri olmuştu. Diğer adam – Otto Fritz ‘Tull’ Harder – Halvorsen’in yaratıcılığından faydalanmıştı. Bir nakliyecinin gücüne sahip bir klinik bitirici olan Harder’ın hedefleri, Hamburg’u 1923 ve 1928’de Almanya şampiyonluklarına taşımıştı.
Harder, Halvorsen’e birlikte geçirdikleri zaman için teşekkür etmek ve iyi dileklerde bulunmak için karakola koşmuştu. İkisi de o noktada hayatlarının izlediği dramatik olarak farklı yolları bilmiyordu.
Şimdi 34 yaşında olan Halvorsen, Norveç Futbol Federasyonu’nda bir rol üstlenmek için futbolu bırakıyordu. Milli takımlarını Berlin’deki 1936 Olimpiyatlarında bronz madalyaya taşıyacaktı – hâlâ ülkenin tek uluslararası futbol onuru.
Ama onun adı en çok bundan sonra olanlarla hatırlanır. İkinci Dünya Savaşı Avrupa’yı sardığında, Halvorsen yakalanmadan ve toplama kamplarına gönderilmeden önce direnişin bir üyesi olarak Norveç’in Nazi işgalcilerine karşı savaştı.
Harder, Halvorsen’den altı yaş büyüktü. Almanya’da siyasi ve askeri tablo değişirken SS’e katıldı. Üçüncü Reich’ın hem korkulan hem de saygı duyulan bir parçasıydı. Başlangıçta Adolf Hitler’in kişisel koruma birimi, Nazilerin siyasi ve ırksal hedeflerini ortadan kaldırmak için genişledi.
Saflarda daha sert yükseldi ve sonunda Halvorsen’in gönderileceği toplama kamplarından birinde komutan oldu.
Tekrar görüştüklerine inanılmıyor. Halvorsen, Nisan 1945’te Harder’in Neuengamme kampına vardığında, eski takım arkadaşı başka bir yere sipariş edilmişti. Ancak çektiği koşullar, Harder’ın elleriyle şekillendirildi. Ve Halvorsen’in Haziran 1955’teki ölümü, muhtemelen kamplarda kaptığı tifüs hastalığının sonuçlarından kaynaklanıyordu.
Jurgen Kowalewski, öğrencileriyle birlikte iki yıllık bir proje olarak Halvorsen’in hayatını araştıran Hamburglu emekli bir tarih öğretmenidir. Toplama kampı anıtını, Halvorsen’in Hamburg’daki eski evlerini ve memleketi Norveç’teki kulübünü ziyaret ettiler.
Kowalewski, “Hamburg’da bir sokağa onun adını vermek için mücadele ediyoruz” diyor.
Halvorsen’in dikkat çekici hikayesi daha iyi tanınmayı hak etse de, bu çabalar şimdiye kadar boşunaydı.
18 yaşındaki Halvorsen, memleketi Sarpsborg için kaptanlık yaptı ve 1917 Norveç Kupası final galibiyetinde Brann Bergen’i 4-1 yenerek gol attı.
O amatör günlerde gemi komisyoncusu olarak çalışıyordu. Almanya’nın kuzey kıyısına taşınmak için bir fırsat doğdu.
Hamburg’a katıldı ve hemen başarılı oldu – Halvorsen kulübü iki Almanya şampiyonasına ve sekiz bölgesel Kuzey Almanya şampiyonasına götürdü.
‘A-laget’ kitabında en büyük Norveçli futbol kişilikleri hakkında, Yazarlar, uyruğunu değiştirmeye açık olsaydı, Halvorsen’in Alman milli takımına kaptan olarak katılması için bir teklif bile olduğunu iddia ediyor. reddettiği söyleniyor.
Uzun bir süredir Almanya’da doğduğu ülkeden daha iyi biliniyordu.
Neden o trene binmeyi, Harder’a veda etmeyi ve Eylül 1933’te Almanya’dan ayrılmayı seçtiği hala belirsiz.
Tarih öğretmeni Kowalewski, “Siyasi durum nedeniyle Almanya’yı terk ettiğinden şüpheliyim” diyor.
“Norveç’e döndüğü 1940 yılına kadar iktidardaki insanlara karşı çıktığına dair hiçbir kanıtımız yok.”
Norveç futbol dergisi Josimar’da yer alan bir habere göre Halvorsen, ayrılmadan hemen önce onuruna oynanan bir bonservis maçında takım arkadaşları Nazi selamı verirken ellerini iki yanında tutan tek oyuncuydu.
Ancak Halvorsen, üç yıl sonra Almanya’ya döndü ve 1936 Berlin Olimpiyatları’nda Norveç takımını yönetti. Çeyrek finallerde, Norveç, ırksal üstünlüğü ilan eden bir propaganda zemininde oynayan ev sahibi bir ülkeye karşı güçsüzdü.
Almanya bir önceki turda Lüksemburg’u 9-0 mağlup ettikten sonra, futbol konusunda kararsız olan Hitler, maça katılmaya ikna edildi. Beklenen Alman bozgunu hiç gelmedi. Norveç 2-0 kazandı ve Hitler’in son düdükten önce öfkeyle koltuğunu terk ettiği söylendi.
Norveç, yarı finallerde uzatma süresinin ardından nihai kazanan İtalya’ya 2-1 yenildi, ancak Halvorsen, maç analizi ve o zamana kadar gelişmiş olan oyuncu beslenmesine yaklaşımı nedeniyle övüldü.
Bir koç olarak Halvorsen karizmatik ve yenilikçiydi. Fransa’daki 1938 Dünya Kupası’ndaki bir ziyafette, oyuncuların ve ekibin önünde o zamanlar popüler olan Me And My Girl müzikalinden bir dans sergiledi.
Nisan 1940’ta Naziler Norveç’i işgal etti ve işgalciler Futbol Federasyonu’nu da kontrolleri altına almak istediler. Sadece milli takım menajeri değil, aynı zamanda FA başkanı olan Halvorsen’in protesto için bir mektup yazdığı söyleniyor.
O yılki Norveç Kupası finalinden önce, Nazi komutanlarının, genellikle sürgüne kaçan Norveç kraliyet ailesine ayrılmış bir alan olan VIP koltuklar arasında pozisyon almasını ve gamalı haç bayraklarını kaldırmasını da engellemeye çalıştı.
Kowalewski, “Halvorsen, Norveç’te önemli bir direniş grubu haline gelen bir yeraltı spor organizasyonunda büyük bir rol oynadı” diyor.
“Nazileri boykot ettiler ve hatta örneğin geceleri buz pistlerine kum serperek Nazi spor etkinliklerine katılan birkaç kişiyi sabote ettiler.”
Halvorsen’in muhalefeti yine de sporun ötesine geçti.
Ağustos 1942’de Naziler, Oslo’da küçük bir bodrum katında arama yaptılar ve gizli bir direniş operasyonu keşfettiler.
Bodrum katında, baskı altındaki nüfus arasında İngiliz radyo yayınlarından bilgi dağıtan Bulletinen ve Whispering Times gazetelerini çıkaran bir matbaa vardı.
Naziler, Halvorsen’i hemen tutukladı.
SS’den bir not, “Yasadışı gazeteleri bir araya toplamayı teklif etmişti” dedi.
Halvorsen, neredeyse bir yıl boyunca Norveç’te hapsedildi. “Açım. Ve korkarım ki Almanya’ya sınır dışı edileceğim” diye kardeşi Olaf’a yazdığı bir mektupta yazdı.
Korkuları haklıydı.
O götürüldüğünde, onu almaya gelenler, Nazilerin gizli Nacht und Nebel – Gece ve Sis – direktifini uyguluyorlardı; bu operasyon, direniş üyelerini yakalamayı ve geride hiçbir iz bırakmamayı amaçlayan bir operasyondu.
Halvorsen, Fransa’nın ilhak edilmiş doğusundaki Vosges dağları yakınlarındaki Natzweiler’deki bir toplama kampına sürüldü. Mahkumlar, fiziksel olarak güç gerektiren diğer işlerin yanı sıra taş ocağında ve yol yapımında çalışmak zorundaydı.
Norveçli dergi Josimar’a göre kamptaki 504 Norveçli mahkumdan sadece 266’sı hayatta kaldı. Yüksek ölüm oranı, gardiyanların acımasızlığı, yetersiz beslenme ve hastalıktan kaynaklanıyordu. Eski bir futbolcu olarak Halvorsen, bazı gardiyanlar tarafından iyi tanınıyordu ve bazı yararlı muameleler gördüğü ve bunu mahkum arkadaşları arasında paylaşmaya çalıştığı söyleniyor.
Eylül 1944’te Halvorsen, Frankfurt’un güneyinde, eski bir okul binasının başka bir kampa dönüştürüldüğü Neckarelz’e taşındı.
Ocak 1945’te, biraz daha güneyde, Vaihingen yakınlarındaki bir kamptaki sözde hasta yatağına yeniden taşındı.
“Onu bir hasta yatağı olarak tanımlamak bir paradokstu; Pis ve bitlerle doluydu,” diye yazmıştı o zamanlar tutuklu olan Kristian Ottosen günlüğüne.
Ottosen, Halvorsen’in nasıl diğer mahkumların gayri resmi bir temsilcisi haline geldiğini ve daha fazla yiyecek için başarılı bir şekilde başvurduğunu da anlatıyor. Diğer çağdaş anlatımlar, gardiyanlar tarafından emredildiğinde başka bir mahkuma vurmayı reddettikten sonra Halvorsen’in nasıl işkence gördüğünü anlatıyor.
Nisan 1945’te Halvorsen, bir zamanlar yıldız olduğu Hamburg’un eteklerindeki Neuengamme adlı başka bir kampa tekrar gönderildi. Sadece birkaç ay önce, eski takım arkadaşı Harder komutan olmuştu.
Halvorsen kıtlık ve hastalıkla savaşıyordu. Enfekte vücut bitleriyle temas yoluyla yayılan bir hastalık olan salgın tifüsten muzdaripti. Harder’s Neuengamme’deki koşullar, Halvorsen’in daha önce tutulduğu koşullardan daha kötü değilse bile, sefildi.
Müttefik Yüksek Komisyonu daha sonra, Nazi Almanyası’nın yenilgisinden sonra sorumluları yargılamaya çalışırken, “Diğer kamplardaki durumla karşılaştırıldığında bile, orası dayanılmazdı” diyecekti.
Neuengamme’de en az 42.900 kişi öldü, çoğu, ağır işlere ve yetersiz tayınlara maruz kaldıkları için yorgunluktan. Aynı zamanda çocuklar da dahil olmak üzere mahkumlar üzerinde ölümcül tıbbi deneylerin yapıldığı yerdi.
Harder, kampın başındayken işlediği savaş suçlarından 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mart 1956’da 63 yaşında ölmeden önce sadece dört yılını parmaklıklar ardında geçirdi.
Onun ve Halvorsen’in yollarının savaştan sonra tekrar kesişip kesişmediği belirsiz.
Halvorsen, Nisan 1945’te Kızıl Haç tarafından kurtarıldı, ancak ilk başta yardım kuruluşunun otobüslerinden birinde taşınamayacak kadar zayıf ve zayıftı.
O yıl Aftenposten gazetesine verdiği bir röportajda şunları söyledi: “Açlık en acımasız şeydir. Midedeki emme neredeyse dayanılmaz ve ağrıyı uyuşturmak için en inanılmaz şeyleri yaptık.
Halvorsen nihayet Oslo’ya döndüğünde Mayıs sonu ya da Haziran ayıydı. Yolda, kendisiyle birlikte taşınan savaş esiri arkadaşlarına Norveç’in bir sonraki uluslararası gemisine ücretsiz bilet sözü verdi.
Savaştan sonra Halvorsen, Norveç Futbol Federasyonu’nun genel sekreteri olarak spora geri döndü ve diğer iyileştirmelerin yanı sıra, bölümler arasında daha iyi ilerleme sağlayan yeni bir lig sistemi kurdu.
Norveç, 1954 Dünya Kupası elemeleri sırasında Almanya’da oynadığında, Halvorsen takımla birlikte seyahat etti. Kader onu yine Hamburg’a götürdü.
Alman spor dergisi Kicker, Halvorsen, Batı Almanya teknik direktörü Sepp Herberger ve Alman Futbol Federasyonu’ndan Georg Xandry arasında, üçünün de el sıkıştığı ve muhabirlerin şu sonuca vardığı bir görüşmeyi bildirdi: “Olan her şey unutuldu.”
Alman siyaset bilimci Arthur Heinrich, o zamandan beri Alman halkının Nazi dehşetiyle ilgili tartışmalara umutsuzca bir son vermek istediğini ve bu raporların o zamanlar toplumda daha geniş bir niyeti örnekleyebileceğini söyledi.
Eski öğretmen Kowalewski, “Affetmekle unutmayı karıştırmamalıyız” diyor. “Savaştan kısa bir süre sonra, Halvorsen olanlar konusunda sessiz kaldı.
“Ancak 1952’de Oslo’da düzenlenen Kış Olimpiyatları’na Alman atletlerin katılmasına yardım etmeye kendini adadı ve pek çok yurttaş buna karşı çıktı. Sporcuların sorumlu olmadığını ve cezalandırılmaması gerektiğini söyledi. Bu bir lütuf işaretiydi. Belki Halvorsen on iki yıldır yaşadığı ülkeyle de bir bağ hissediyordu.”
Gerçekten de Halvorsen, maruz kaldığı işkence ve kötü muameleyi sürekli olarak hatırlatacaktı. Haziran 1955’te, Norveç Futbol Federasyonu için bir iş gezisindeyken, toplama kamplarında geçirdiği süre boyunca yakalandığı tifüs nedeniyle sağlığı kalıcı olarak zayıflamış olarak öldü.
Halvorsen’in ilk kulübü olan Sarpsborg’da uzun süredir tarihçi olan Yngvar Steen, “Sağlığını bozan ve ölümüne yol açan kamplarda geçirdiği zamandı” dedi.
“Kulübümüzün 100. doğum günü kutlamalarında Halvorsen hakkında bir konuşma yaptığımda, adını sadece birkaç üyenin bildiğini hissettim.
“Umarım bu değişir, çünkü sayısız krediyi ve tanınmayı hak ediyor.”
Kaynak : https://worldnewsera.com/news/uk/from-peacetime-team-mates-to-wartime-enemies/