Demans (Bunama) Hastalığı Nedenleri
Demans neden olur? Demans hastalığı beyindeki birçok bölgede görülebilen sinir hücrelerinin hasarını içermektedir. Demans, etkilenen beyin alanına bağlı olarak insanları farklı şekilde etkilemektedir.
Demans hastalığı sıklıkla ortak oldukları şeylerle, örneğin, beynin etkilenen kısmı veya zamanla kötüye gitmeleri (ilerleyici demans) ile gruplandırılır. İlaçlara veya vitamin eksikliklerine verilen tepkiler gibi bazı durumlar demans hastalığını geliştirebilir. (1)
Aşamalı Demans (Bunama) Hastalığı Nedenleri
İlerleyen ve tersine çevrilebilen demans tipleri şunları içermektedir:
Alzheimer hastalığı: 65 yaş ve üzerindekilerde, Alzheimer hastalığı demansın en yaygın nedeni olarak görülmektedir.
Alzheimer hastalığının nedeni bilinmemekle birlikte, plaklar ve sıkıntılar genellikle Alzheimer hastalığını tetiklemektedir. Bazı genetik faktörler de insanların Alzheimer hastalığına yakalanma riskini arttırabilir.
Vasküler bunama: Demans hastalığının ikinci en yaygın tipidir ve beyninize kan sağlayan damarların hasar görmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Kan damarı sorunları, felç veya diğer kan damarı koşullarından da kaynaklanabilir.
Lewy cisimcikli demans: Lewy cisimcikli demans, Alzheimer hastalığı ve Parkinson hastalığı bulunan kişilerin beyinlerinde bulunan anormal protein kümeleridir. Bu, ilerleyici demans hastalığının daha yaygın olan tiplerinden biridir. (2)
Frontotemporal demans: Beynin frontal ve temporal loblarındaki sinir hücrelerinin parçalanması (dejenerasyonu), genellikle kişilik, davranış ve dil ile ilişkili alanlarla karakterize olan bu demans tipini ortaya çıkarır. Diğer demans hastalıklarında olduğu gibi, nedeni bilinmemektedir.
Karışık demans: 80 yaş ve üzerindeki demanslı bireylerin beyinlerine yapılan otopsi çalışmaları, birçoğunun Alzheimer hastalığı, vasküler demans ve Lewy cisimcikli bunama kombinasyonuna sahip olduğunu göstermiştir. Karışık demansın belirtileri ve tedavileri nasıl etkilediğini belirlemek için çalışmalar devam etmektedir. (3)
Demans (Bunama) Hastalığı ile Bağlantılı Diğer Bozukluklar
- Huntington hastalığı
- Travmatik beyin hasarı
- Creutzfeldt-Jakob hastalığı
- Parkinson hastalığı (4)
Demans (Bunama) Hastalığı Belirtilerinin Yaşandığı Diğer Sağlık Koşulları
Demans veya demans hastalığı benzeri belirtilerin bazı nedenleri tedavi ile tersine çevrilebilir.
Enfeksiyonlar ve bağışıklık sistemi bozuklukları: Demans benzeri belirtiler, vücudunuzun bir enfeksiyonla mücadele girişimi olan ateş veya diğer yan etkilerden kaynaklanabilir. Vücudun bağışıklık sisteminin sinir hücrelerine saldırması sonucunda ortaya çıkan multipl skleroz gibi durumlar demans hastalığına neden olabilir. (5)
Metabolik problemler ve endokrin anormallikler: Tiroid problemleri, düşük kan şekeri (hipoglisemi), çok az veya fazla sodyum, kalsiyum veya B-12 vitamini emme yeteneği yetersiz kişiler demans benzeri belirtiler geliştirebilir.
Beslenme yetersizlikleri: Yeterli sıvı almama (dehidrasyon); kronik alkolizm hastalarında yaygın olan yeterli miktarda tiamin (vitamin B-1) almama; diyetinize B-6 ve B-12 vitaminleri temin etmemek demans benzeri belirtilere neden olabilir. (6)
İlaçlara tepki: Bir ilaca tepki veya çeşitli ilaçların etkileşimi demans benzeri belirtilere neden olabilir.
Subdural hematom: Düşme sonrasında yaşlılarda yaygın olarak görülen beynin örtüsü arasındaki kanama demans benzeri belirtilere neden olabilir.
Zehirlenme: Pestisit ve kurşun gibi diğer ağır zehirli maddelere, alkol bağımlılığı veya rekreasyonel ilaç kullanımı gibi ağır metallere maruz kalma demans belirtilerine yol açabilir. Belirtiler tedavi ile birlikte çözülebilir. (7)
Beyin tümörleri: Nadiren de olsa demans, bir beyin tümörünün neden olduğu hasardan da kaynaklanabilir.
Anoksi: Hipoksi adı verilen bu durum, organ dokularının yeterli oksijen almadığında ortaya çıkmaktadır. Anoksi şiddetli astım, kalp krizi, karbon monoksit zehirlenmesi veya başka nedenlerle ortaya çıkabilir.
Normal basınçlı hidrosefali: Beyindeki genişlemiş ventriküllerin neden olduğu bu durum, yürüme problemlerine, idrar zorluğuna ve hafıza kaybına neden olabilir.
Birçok faktör demans hastalığına yol açabilir. Yaş gibi bazı faktörlerde ise risk çok daha büyüktür. Diğerleri, riskinizi azaltmak için üzerinde dikkat edilebilir durumlardır. (8)
Değiştirilemeyen Risk Faktörleri
- Yaş: Risk, yaş ilerledikçe, özellikle 65 yaşından sonra artar. Ancak, demans yaşlanmanın normal bir parçası değildir ve demans, genç insanlarda da oluşabilir.
- Aile öyküsü: Demans öyküsü olma durumu sizi daha fazla risk altına sokar. Belirtilerin genetik mutasyon nedeniyle olup olmadığını belirlemek için testler yapılmaktadır.
- Down Sendromu: Orta yaşa gelince, Down sendromlu birçok insan erken başlangıçlı Alzheimer hastalığını geliştirir.
- Hafif bilişsel bozukluk: Bu durum günlük fonksiyon kaybı olmaksızın yaşanan hafıza zorluklarını içermektedir. Kişileri demans riskine sokabilir. (9)
Değiştirilebilen Risk Faktörleri
- Alkol tüketimi: Çok miktarda alkol tüketiyorsanız demans riski daha yüksek olabilir.
- Kardiyovasküler risk faktörleri: Bunlara yüksek tansiyon (hipertansiyon), yüksek kolesterol, atardamar duvarlarındaki yağ birikimi (ateroskleroz) ve obezite dâhildir.
- Depresyon: Henüz iyi anlaşılmamış olmasına rağmen, geç yaştaki depresyon demans gelişimine neden olabilir.
- Diyabet: Şeker hastalığınız varsa ve kontrol altına alınmazsa demans riskinde artış olabilir.
- Sigara içmek: Sigara, demans ve kan damarı (vasküler) hastalıkları geliştirme riskinizi artırabilir. (10)
Demans (Bunama) Hastalığı Nedir?
Demans hastalığı, hafıza kaybı, kişilik değişikliği ve beynin hastalık veya travmasına neden olan zayıf entelektüel işlevler de dâhil olmak üzere bazı belirtilerin oluşturduğu bir hastalıktır. Bu değişiklikler normal yaşlanmanın bir parçası değildir ve günlük yaşamı, bağımsızlığı ve ilişkileri etkilemek için oldukça ağır olabilmektedir. Demans hastalığının en yaygın tipi Alzheimer hastalığı olmakla birlikte, vasküler ve karışık demansı da içeren birçok başka formu da bulunmaktadır.
Demans ile birlikte iletişim, öğrenme, hatırlama ve problem çözme konusunda belirgin bir düşüş yaşanmaktadır. Bu değişiklikler zamanla hızlı veya çok yavaş bir hale gelebilir.
Demansın ilerlemesi ve sonucu değişmektedir, ancak büyük ölçüde demans tipi ve beynin hangi bölgesini etkilendiğine göre belirlenmektedir. Tanı ne olursa olsun demans belirtilerini yavaşlatmaya veya belirtileri önlemeye yardımcı olmak için bol miktarda yapabileceğiniz şeyler bulabilir ve hayattan zevk almaya devam edebilirsiniz. (11)
Demans (Bunama) Belirtileri
Demans nasıl anlaşılır? Olası demans (bunama) başlangıcı ve sonrası belirtileri şunları içermektedir:
- Son hafıza kaybı: örneğin, aynı soruyu tekrar tekrar sorma
- Bilinen görevleri tamamlama zorluğu: örneğin, bir içeceği hazırlama veya yemek pişirme
- İletişim sorunları: dil ile ilgili zorluklar, basit sözcükleri unutmak veya yanlış kelimeleri kullanmak
- Yön bulmada sorun yaşama: örneğin, daha önce tanıdık bir sokakta kaybolma
- Soyut düşünce ile ilgili sorunlar: örneğin para ile hesap yapmak
- Eşyaları bulamama: örneğin, anahtar veya cüzdan gibi günlük öğelerin yerini unutmak
- Ruh hali değişiklikleri: ani ve açıklanamayan bakış açısı veya eğilim değişiklikleri
- Kişilik değişiklikleri: kişinin sinirli, şüpheli veya korkulu hale gelmesi
- İnisiyatif kaybı: bir şeyler başlatmak veya bir yere gitmekten için ilgisiz olmak (12)
Demans (Bunama) Tedavisi
Demans nasıl geçer? Bazı demans vakaları, tedavi edilebilen tıbbi koşullardan kaynaklanır ve tedavi zihinsel işlevlerin bir kısmını veya tamamını geri getirebilir. Ancak çoğu zaman demans tersine çevrilemez. Tedavi edilebilen tıbbi koşullar şunlardır:
- B12 vitamini eksikliği için vitamin alma
- Hipotiroidizm için tiroid hormonlarını alma
- Bir beyin tümörünün ameliyat ile alınması
- Hafıza kaybına ya da kafa karışıklığına neden olan ilaçları almama veya değiştirme
- Enfeksiyonu tedavi etmek için ilaçlar alma
- Depresyon tedavisi için ilaç alma
Diğer tedavi yöntemleri arasında palyatif bakım (kişinin sadece fiziksel değil zihinsel ve ruhsal olarak da yaşam kalitesini artırmayı amaçlayan bakım), gelecekle ilgili planlar yapma ve evde tedavi yöntemleri bulunmaktadır. (13)
Demans için hangi doktora gidilir: Nörologlar, gerontologlar, nöropsikologlar ve bazı psikiyatrlar hastanın birinci basamak doktoruna ek olarak demans hastalığını teşhis ve tedavi edebilir. Hastanın enfeksiyon veya tümör gibi tedavi edilebilir bir nedeni varsa, çeşitli uzmanlara danışılabilir. (14)