1 1 4. MEKANİK AYIRMA (Ref. e_makaleleri) Karışımları bileşenlerine ayırma işlemleri iki sınıfta toplanır. Birincisi difüzyonal işlemleridir; bunlar, faz değişiklikleri veya bir fazdan diğer bir faza madde taşınmasıyla ilgilidir. Kütle transferi konusunda bu tip işlemler ayrıntılı olarak incelenmiştir. İkinci sınıftaki işlemler mekanik ayırmalardır; katı tanecikler veya sıvı damlacıkların ayrılmasında kullanılan yöntemleri kapsar. Mekanik ayırmalar heterojen karışımlara uygulanır, homojen karışımlar için bir anlam taşımaz. Heterojen ve homojen karışımlar arasında yer alan kolloidal maddeler ( 0.1 mikron) bu kısımda anlatılacak yöntemlerle ayrılamaz. Mekanik ayırma teknikleri, tanecikler arasındaki büyüklük, şekil veya yoğunluk farklarına dayanır; gazlardan katıların, gazlardan sıvı damlacıklarının, katılardan katıların, sıvılardan katıların ayrılması işlemleri değişik ayırma metotlarıyla gerçekleştirilebilir. Tanecik büyüklüğü 0.1 mikrondan fazla olmalıdır. Mekanik ayırma genel olarak iki grupta toplanır; eleme, süzme. Özel durumlarda, maddenin elektrik veya magnetik özelliklerinden yararlanılan başka ayırma yöntemleri de vardır, ancak burada sadece eleme ve süzme konuları üzerinde durulacaktır. Eleme Eleme işlemi, taneciklerin sadece büyüklüğüne dayanan bir ayırma yöntemidir. Endüstriyel uygulamada katı tanecikler uygun bir elek üzerine konulur, elenir ve alttan alınan "ince"ler ayrılır; üste kalanlar istenilen tane büyüklüğü şartnamesine uygun olmayan kısımdır. Tek bir elek kullanıldığında sadece iki fraksiyon elde edilir. Amaca uygun olarak çoğu kez bir elek serisi tercih edilir. Eleme "ıslak" veya "kuru" yapılabilir. Burada kuru eleme işlemi incelenmiştir. Endüstriyel elekler, metal çubuklar, delikli metal levhalar, örgü tel kumaş doku veya ipek doku gibi malzemelerden yapılır. Bu amaçla kullanılan metaller çelik, paslanmaz çelik, bronz, bakır, nikel ve moneldir. Örgü eleklerin mesh büyüklükleri 4 ten 400 meshe kadar değişir.
2 2 eksantrik eksantrik (a) (b) (c) vibratör eksantrik vibrratör (d) (e) (f) Şekil-14: Çeşitli elek hareketleri;(a) yatay düzlemde dönme, (b) dikey düzlemde dönme, (c) bir uçta dönme, diğerinde çalkalanma, (d) çalkalanma, (e) mekanik titreşim, (f) elektriksel titreşim. Elek Tipleri Eleklerin çoğunda tanecikler elek açıklığından gravite (ağırlık) etkisiyle düşerler (bazı dizaynlarda fırça veya santrifüj kuvvetten yararlanılır). Kaba tanecikler daha ağır olduklarından sabit bir yüzeyde, büyük açıklıklardan çabukça geçerler. İnce taneciklerin uygun deliklerden geçebilmeleri için eleme yüzeyinin çalkalanması gerekir. Çalkalanma işleminde uygulanan en yaygın yöntemler, silindirik bir eleğin yatay bir eksen etrafında döndürülmesi veya düz bir eleğin çalkalanması, döndürülmesi, mekanik veya elektriksel etkilerle titreştirilmesidir. Şekil-14 te tipik elek hareketleri görülmektedir. Bu tip sistemler eğimli sabit bir iskelet içine paralel metal çubuklar yerleştirilerek hazırlanır. Birincil kırıcılardan çıkan malzemeler gibi kaba tanecikler ızgaranın üst kısmından girer, kalınlar eğim boyunca çubuklar üzerinde yuvarlanıp düşerken, ızgara aralıklarından geçebilecek iriliktekiler alta geçer ve bir kapta toplanır.
3 3 Sabit eğimli örgülü-metal elekler de aynı şekilde çalışır; bunlar, 1/2-4 inç büyüklüğündeki taneciklerin ayrılmasında kullanılır. Döner Elekler Eleklerin çoğunda önce kaba taneler sonra inceler ayrılır. Bu durum Şekil-15 teki döner-düz elekte görülmektedir. Bu tip makinelerde birkaç donanım bulunur; elekler birbiri üzerine yerleştirilmiş ve bir kasa içine konulmuştur. En kaba (geniş delikli) elek en üstte, en incesi (dar delikli) en alttadır; üstten alta doğru birkaç fraksiyonun ayrılabileceği uygun boşaltma kanalları vardır. Elenecek karışım üst eleğe konulur, taneciklerin deliklere rastlaması için elekler ve kasa döndürülür. Şekil- 15(a), yatayla açı yapan, 15(b) yatay bir döner eleği göstermektedir. Açılı eleklerin dönme hızı rpm, motor büyüklüğü 3 hp dır. eksantrik besleme üst elek motor bilya temizleyiciler alt elek inceler kalınlar (a) (b) esnek bağlantı Şekil-15: Döner elekler; (a) ağır iş yapan dikey dönmeli, açılı, (b) yatay dönmeli, elek tipleri. Titreşen Elekler Küçük genliklerle titreşen eleklerde titreşim mekanik veya elektriksel olarak sağlanır. Mekanik titreşimler, yüksek hızlı eksantriklerden kasaya, kasadan da eleklere geçirilir. Elektrik titreşimleri ağır-iş selenoidlerinden alınır; kasaya veya doğrudan eleklere geçirilir. Şekil-16 da doğrudan titreştirilen bir ünite görülmektedir. Titreşimli eleklerde üçten fazla elek kullanılmaz; dakikada titreşim uygulanır.
4 4 Süzme (Filtrasyon) Şekil-16: Elektrikle titreşen bir elek. Katıların sıvılardan ayrılması ile ilgili genel sorunlar, katıların karakterine ve karışımda bulunan katı-sıvı oranına bağlı olarak, farklı işlemlerle çözümlenir. Katının miktarı sıvıya oranla oldukça azsa işleme süzme (filtrasyon) adı verilir. Süspansiyon durumunda olan katının yüzdesi yükseldikçe, işlem ya sıkıştırma (presleme) veya santrifüjleme ile gerçekleştirilebilir. Uzaklaştırılması istenilen katının miktarı çok fazla ve katı parçacıkları da çok küçük ise yine santrifüje baş vurulur. Süzme diye adlandırılan işlem, katıların sıvılardan ayrılmasını sağlayan diğer işlemlerden daha fazla önem taşır. Konunun karakteristik yanı, kullanılan cihazların hemen hemen tümünün endüstriyel uygulamalara dayanılarak geliştirilmiş olması ve teori ile fazla bir bağlantısı bulunmamasıdır. Bu bölümde önemli süzgeç tiplerinin yapılışları açıklanacak ve bir kısım süzme işleminin genel özellikleri üzerinde durulacaktır. Ayrıca, santrifüj cihazları ile ilgili açıklamalar yapılarak kısaca teorisine değinilecektir. Süzme teorisi ilgili oldukça fazla matematik bağıntılar kurulmuş olmasına rağmen, mevcut teorilerin endüstriyel problemlere uygulanmaları hala karmaşıktır. Bunun başlıca sebebi, süzülmesi istenilen katı parçacıkların büyüklükleri, şekilleri ve özelliklerinin kesinlikle saptanabilme zorluğudur; bunlar bir an için tespit olunsa bile, bir diğer partiye ve günden güne değişir.
5 5 Filtrelerin Sınıflandırılması Çok çeşitli süzme cihazları vardır, bu nedenle bilinen süzgeç tiplerini kapsamına alacak basit bir sınıflamanın yapılması zordur. Aşağıdaki sınıflama, tam olmamakla beraber en önemli süzgeç tiplerini kapsar. 1. Kum filtreleri, (a) açık, (b) basınçlı 2. Filtrepresler, (a) hücreli, (b) plaka ve çerçeveli, yıkamalı (açık boşalımlı tip), yıkamasız (kapalı boşalımlı tip) 3. Levha yapılı filtreler, (a) moore, (b) kelly, (c) sweetland 4. Döner devamlı filtreler, (a) silindirik, (b) tabaka yapılı, (c) üstten beslemeli 5. santrifüjlü, filtreler 1. Kum Filtreleri En basit süzgeç tipidir; alt kısmı deliklidir ve gevşek bir şekilde kumla doldurulmuştur, tahtadan yapılır ve bir fıçı şeklindedir. Bu tip filtreler uzun zamandan beri kullanılmaktadır. Bugün kum filtreleri, daha belirli ve standart bir şekil almıştır. Bunlar özellikle sıvılar içerisinde bulunan az miktardaki katıların uzaklaştırılmasında kullanılırlar. Bu gibi durumlarda minimum bir yatırım ve gider karşılığı çok büyük hacimde sıvı süzülebilir. Şekil-17, buhar kazanlarına verilecek veya benzer amaçlarla kullanılacak suların süzülmesinde yararlanılan basınçlı bir kum filtresini göstermektedir. Filtre tankının dibinde, ya ikinci bir tabana oturtulmuş veya çok katlı bir yatağa sağlam bir şekilde bağlanmış, çok sayıda süzme başlıkları vardır. Başlıklar pirinçten yapılmıştır ve yan yüzeylerinde dar yarıklar bulunur. Süzgeçlerin üzerinde birkaç santimetre yükseklikte, orta büyüklükte, çakıl taşları veya taş kırıkları vardır. Bunun üzerinde ise, asıl filtreyi oluşturan kum yer alır. Kum tabakasının kalınlığı m arasında olabilir. Süzme işlemi sırasında süzülmesi istenilen su, kum yatağının su akımı tarafından karıştırılmasını önlemek amacıyla, kum tabakasının üstündeki bir dağıtma levhasına gönderilir. Su, alt kısımdaki süzgeci geçerek dipte birikir ve buradan dışarı alınır. Sıvı içerisindeki katı parçacıklar (çökeltiler), süzmeyi yavaşlatacak şekilde bir tıkanmaya sebep olursa, ters yıkama yapılarak parçacıklar kumdan uzaklaştırılır; işlem, yıkama suyunu süzgecin altına göndermek ve bu suyun, aşağıdan yukarıya doğru yükselmesini ve esas giriş borusundan dışarı çıkmasını sağlayarak uygulanır. Bu şekilde ele geçen su,
6 6 bir işe yaramayan atık sudur. Bu tip kum filtreleri sadece, yukarıda açıklanması yapılan ters yıkama ile kumdan uzaklaştırılmaları mümkün olan katı parçacıkların (çözeltilerin) süzülmeleri için kullanılır. Jelatin yapısında olan veya kum taneciklerinin etrafını bir tabaka halinde saran ve ters yıkama ile uzaklaştırılmaları mümkün olmayan katı parçacıkların sıvıdan uzaklaştırılmaları için kum filtreler uygun değildir. Basınçlı kum filtrelerinin boru bağlantıları standardize edilmiştir (Şekil-18). Buhar kazanları için besleme suyu sağlayan orta büyüklükte bir kum filtresinin kapasitesi, 8-16 litre/m 2 süzme yüzeyi alanı x dakikadır. Çok büyük hacimde suyun süzülmesi için, çok sayıda basınçlı kum filtresine gereksinim vardır. Bu nedenle açık veya hızlı süzen kum filtresi denilen diğer bir tip filtre geliştirilmiştir. Çalışma şekli genel olarak Şekil-17 de gösterildiği gibidir; ancak kum, kapalı bir şekilde yapılmış basınçlı tank yerine üstleri açık ve betondan yapılmış tanklar içerisinde bulunur. Bu tip filtreler daha çok şehir sularının süzülmesi için kullanılır. Ayrıca kağıt fabrikaları çok büyük hacimlerde berrak suya ihtiyaç duyarlar ve bu gibi yerlerde de üzerleri açık kum filtrelerinin kullanımları uygun olur. giriş süzgeçten süzgece süzme başlıkları kum bakım ve boşaltma kapağı süzme giriş yıkama çıkış süzgeçten süzgece çıkış artık Şekil-17: Basınçlı kum filtresi. Şekil-18: Basınçlı kum filtresi boru bağlantiları.
7 7 Koagulantların (Pıhtılaştırıcılar) Kullanılması Uzaklaştırılması istenilen madde miktarının çok az veya taneciklerin çok ufak olması gibi durumlarda, kum filtreleri yeterli olmaz. Organik maddelerin bulunduğu işlemlerde, kullanılan sudan ileri gelen bakteriyel enfeksiyon meydana gelebilir; bu amaçla kullanılan sular kum filtrelerinden süzülerek bakterilerden kurtarılamaz. Böyle bir durumla karşılaşıldığında, süzmeden önce, su içine bir koagulantın ilave edilmesi ve bir müddet bekledikten sonra süzülmenin yapılması uygun olur. Koagulant ya demir(3) sülfat veya alüminyum sülfattır. Her iki tuz da suda hidroliz olarak demir ve alüminyum hidroksit yumaklar meydana getirirler. Bu yumaklar süspansiyon halinde katı parçacıkları ve hatta bakterileri absorblar. Oluşan ve bir kısım maddeleri absorblayan bu yumaklar, bir kum filtresi ile, süzülür. 2. Basınçlı Süzgeçler (Filtrepresler) Filtrelerin en eski standart yapım şekli filtrepreslerdir. Bunların binlercesi endüstride kullanılmakta olup, çok değişik tipleri vardır; fakat bu değişiklikler, özellikleri üzerinde pek az etki yapar. Bu filtrelerin en önemli iki tipi: (a) hücreli filtreler, (b) plaka ve çerçeveli filtrelerdir. Hücreli Filtreler Filtrepreslerin en basit ve en ucuz tipidir. Hücreyi meydana getiren bir levhanın önden görünüşü, Şekil-19(a) da verilmiştir. Şekilde MM doğrusu ile gösterilen kısma ait tipik bir kesit yapısı, Şekil-19(b) de verilmiştir. Esas dış görünüş, Şekil- 19(a) daki plaka ve çerçeveli filtrepres ile aynıdır. Dökme demirden yapılmış ağır ve sabit başlık, uygun bir çerçeveye oturtulmuştur ve üzerine gerekli boru bağlantıları bulunur. Bu başlıktan çıkan iki yatay çubuk, cihazın diğer ucundaki çerçeveye bağlanır. Bunlar AA kulpları yardımıyla plakaları taşırlar. Plakalar genel olarak dökme demirden yapılır; uzunluğu 3-90 cm (çapraz olarak) ve kalınlığı 12 mm kadardır. Dış kenarlar esas plaka gövdesinden mm yükseklikte bulunur. Plakalar kare veya daire şeklinde olabilir. Her plakanın merkezinde bir delik vardır ve beslemenin yapılmış olduğu başlık ile bağlantılıdır. Herbir plakanın üzerine, plakanın merkezindeki delik kadar büyüklükte bir delik açılmış olan süzgeç bezi geçirilir. Süzgeç bezi plaka üzerine bilezikler yardımı ile bağlanır; bilezikler birbirlerine ya vidalanırlar veya geçme yoluyla kilitlenirler. Bunlar kumaşı aşağı doğru çekerek gererler ve kumaşın (yaklaşık olarak Şekil-19(b) de gösterilene benzer) plaka etrafında şekillenmesini sağlarlar.
8 8 Tüm plakalar kumaşla kaplandıktan sonra, hemen arkasına ağır bir artçı plaka yerleştirilir. Plakalar, bir hidrolik basınç cihazı veya ağır bir vida yardımıyla sıkılarak biraraya getirilirler. Süzgeç kumaşı, birbirine komşu olan plakaların kenarları arasında, conta vazifesi görür. Süzülmesi istenilen madde, bir pompa ile süzgeç başlığının merkezindeki kanala gönderilir ve süzgeç bezlerinin arasındaki bütün boşlukları doldurur. bilezikler M besleme kanalı bilezik kulp kulp bilezikler (a) M (b) plaka altındaki delik Şekil-19: (a) Hücreli filtreprese ait bir plakanın, (b) plakanın MM nin, görünüşü. Madde pompalanmaya devam edildiğinde, süzgeç bezini geçer ve plakalar üzerindeki oluklardan aşağıya doğru akar, plakaların alt kısmına açılmış deliklerden geçer ve çıkış bağlantılarına girer. Dışarı çıkışlar genel olarak açık bir oluğa boşalır. Basınç altındaki süzgeç bezi, Şekil-19(b) de gösterildiği gibi, plakaların yüzeyi üzerine doğru itilir. Yükseltilmiş kenarların arasında meydana gelen boşluk, süzgeç bezi üzerinde toplanan katı parçacıkların oluşturduğu kek tarafından doldurulur. Kekin kalınlığı, yükseltilmiş kenarların yüksekliği ile sınırlanmıştır. Plakalar arasındaki boşluğu dolduracak kadar kek oluştuğunda, plakaları sıkıştıran vida gevşetilir, art plaka, taşıma çubukları üzerinde geri çekilir ve plakalar yerlerinden çıkarılarak kekten temizlenir.
9 9 Hücreli filtrelerin çok değişik tipleri vardır. Besleme, merkezdeki kanal yerine bir yan kanal yolu ile yapılabilir. Boşalma bağlantıları açık bir oluk yerine kapalı bir boruya verilebilir. Bu değişikliklerin hiçbiri çalışma ilkelerini etkilemez. Kekin süzgeç bezi üzerinden tamamen alınması oldukça zordur ve en önemli konu, süzgeç bezlerinde meydana gelen aşınmanın fazla olmasıdır. Plaka ve Çerçeveli Basınçlı Süzgeçler Filtrepreslerin çok kullanışlı ve geniş bir kullanım alanına sahip olan şekli, plaka ve çerçeveli (bazan yüz-yüze plaka da denir) filtrepreslerdir (Şekil-20a). Plaka ve çerçeveli süzgeç, kenarları biraz yükseltilmiş plakalar ve içleri boş çerçevelerden oluşur; malzemeler, hücreli filtrelerdekine benzer yapıda biraraya getirilmişlerdir. Bu tip bir filtrepresin kuruluşu sırasında her plakanın yüzü süzgeç bezi ile kaplanır, fakat çerçeveler kaplanmaz. Süzgeç bezleri üzerine de, plaka ve çerçevelerdeki bağlantılara uygun delikler bulunur; plaka ve çerçeveler bir araya getirildiklerinde, bu delikler bir uçtan diğer uca uzanan kapalı kanallar oluştururlar ve sabit başlıktaki kanala bağlanırlar. Açık olarak görünen kanal sadece çerçevenin içerisine açıktır, plaka üzerinde böyle bir delik yoktur. Plakaların alt kısmında, plaka yüzeylerini çıkış musluklarına bağlayan delikler bulunur. Süzüntünün filtre dışına çıkışı Şekil-20(b) de ayrıntılı bir şekilde gösterilmiştir. Süzülmesi istenilen madde besleme kanalı yoluyla filtreye pompalandığında önce bütün çerçeveleri doldurur. Besleme pompası madde göndermeye devam eder ve basınç artarsa süzüntü süzgeç bezini geçer ve plakaların yüzeyinden aşağıya doğru akarak, boşalma musluklarıyla dışarı atılır. Filtrepres çerçeveleri dolduğu zaman plaka ve çerçeveler birbirlerinden ayrılır ve hücreli filtreler kısmında açıklandığı gibi temizleme yapılır. Bu şekildeki bir filtrepresde yıkama yapılamaz; çerçevelerden uzaklaştırılan kalıntıda bir miktar daha süzüntü vardır. Bu süzüntü istenilen veya istenilmeyen bir madde olabilir. Şekil-20(c) de görülen açık boşalım düzeni en çok karşılaşılan süzme tipidir. Herbir plaka, gözle görülebilir bir miktardaki süzüntüyü toplama oluğuna boşaltır. Bu nedenle, bir süzgeç bezi delinecek veya süzüntü bulanık akacak olursa, cihazın bütününü çalışmadan alıkoymaksızın, sadece plakaya ait musluk kapatılabilir. Süzüntünün sıcak veya uçucu olması, veya başka nedenlerden dolayı bu tip süzmenin uygun olmadığı koşullarda, süzüntüleri toplamak için sisteme besleme kanalına benzer bir kanal eklenir. Bu şekildeki bir kanal Şekil-20(d) de gösterilmektedir. Bu durumda süzüntü bulanık akacak olursa, bunun hangi plakadan
10 10 geldiğini öğrenmek mümkün değildir; bu, ancak cihazın açılıp, tek tek plakaların kontrol edilmesi ile anlaşılabilir. giriş (a) B B C C açık boşaltım yapan çıkışlar B Önden görünüş B (b) C - C kesitinin ayrıntıları başlık çerçeve plaka besleme kanalı D D (d) D - D kesiti (c) Şekil-20: çeveli süzgeç; (a) süzgecin yandan görünüşü, (b) plaka ve çerçevelerin önden görünüşü, (c) b deki BB kesitinin ayrıntıları, (d) kapalı boşalımlı çıkışların ayrıntıları.
11 11 Yıkamalı Basınçlı Filtreler Plaka ve çerçeveli filtrepreslerin hücreli filtrepreslere olan esas üstünlüğü, çökeltilerin yıkanabilmesidir. Yıkama yapabilen plaka ve çerçeveli bir filtrepres Şekil-21a da, EE ile gösterilen kesiti Şekil-21b de görülmektedir. Şekil-21a da kanallarla olan bağlantıları yönünden birbirinden farklı yapıda iki plaka vardır. Bu iki cins plakayı ve çerçeveyi tanıyabilmek için, plakaların dışa gelen yan kenarlarına düğme şeklinde çıkıntılar konur. Filtrepresler v.s., sırasını izleyecek şekilde düzenlenir. Farklı kanalların sabit başlık ile ayrı ayrı bağlantıları vardır. Şekil-21b, yukarıda açıklaması yapılan şekilde hazırlanmış bir filtrepresi göstermektedir. Süzme esnasında yıkama kanalı, filtrepresin başlığında bulunan bir valf yardımı ile kapatılır. Süzme işlemi, yıkama yapmayan, plaka ve çerçeveli filtrepreslerde olduğu gibi yürür. Pratik yönden limit değere ulaştığı ve iyice sıkışmış bir kek meydana geldiği zaman, besleme akımı bağlantıları ile bütün üç düğmeli plaka çıkış muslukları kapatılır ve yıkama kanalına su gönderilir. Yıkama kanalının, üç düğmeli plakaların her iki yüzü ile bağlantıları vardır. Bu nedenle su, plaka ile bütün bu plakaların yüzeyini örten süzgeç bezi arasına girer ve üç düğmeli plaka çıkış musluğu kapatıldığı için, sadece kek içerisinden geçip, bir düğmeli plaka yüzeyi üzerinde yukarıdan aşağıya doğru akar ve bu plakanın açık bırakılan musluğundan dışarı çıkar. Şekil-20c ve 21b yi karşılaştırdığımız zaman yıkama suyunun, kekin tüm kalınlığını geçtiğini görürüz. Halbuki süzme esnasında süzüntü, sadece kek kalınlığının yarısını geçer. Kekin meydana getirdiği bu ilave direnç, suyun üç düğmeli plakalar yüzeyinde düzgün bir şekilde dağılmasına ve keki düzenli geçmesini sağlar. Bununla beraber yıkama işlemi, yıkama suyunun girdiği köşe civarında daha iyi, diğer köşelerde ise daha zayıftır. Bunun bir sonucu olarak pek çok filtrepreslerde iki yıkama kanalı bulunur; bunlar, birbirlerine karşı köşelere yerleştirilmişlerdir. Filtrepres önce bir, sonra diğer yıkama kanalı yolu ile yıkanır. Yıkama yapabilen plaka ve çerçeveli filtrepres aynı zamanda kapalı boşalımlı ise, iki ayrı boşalım kanalına sahip olmalıdır. Böylece üç düğmeli plakalar yıkama sırasında kapatılabilirler. Bu şekildeki bir plaka-çerçeve üçlüsü Şekil-22 de görülmektedir. Filtrepreslerde aynı zamanda soğutma veya ısıtma yapan kanallar da bulunabilir. Filtrepres yapımcılarının ürettikleri cihazlar birbirlerinden oldukça farklı ayrıntılara sahiptir. Bütün bu farklılıklar yapı yönündendir, ancak çalışma ilkeleri hemen hemen aynıdır.
12 12 E düğme E besleme kanalı düğme E yıkama kanalı düğme E Bir düğmeli plaka E İki düğmeli plaka (a) E Üç düğmeli plaka iki düğmeli çerçeve üç düğmeli plaka iki düğmeli çerçeve bir düğmeli plaka üç düğmeli plaka iki düğmeli çerçeve bir düğmeli plaka iki düğmeli çerçeve yıkama suyu giriş kanalı çıkış musluklarının durumu: açık kapalı açık kapalı açık (b) Şekil-21: Bir yıkamalı filtrepresin, (a) yıkama sırasında plaka ve çerçevelerinin durumu, (b) E E kesitinin ayrıntıları.
13 13 süzüntü çıkışı süzüntü veya yıkama suyu çıkışı yıkama suyu girişi besleme akımı çıkışı Şekil-22: Kapalı boşalımlı bir plaka ve çerçeveli filtrepresde yıkama işlemi. Filtrepreslerin Yapıldıkları Malzemeler Filtrepresler çoğunlukla dökme demirden, veya dökümü yapılabilen herhangi bir metalden olabilir; dökme demir daha ekonomik bir malzemedir. Dökme demiri aşındıran sıvıların süzülmesi halinde plaka çerçeveler kurşun veya lastikle kaplanarak kullanılabilir. Tümüyle tahtadan yapılmış filtrepresler de vardır. Tahtanın çarpılması veya çekmesi nedeniyle bu tip filtrepreslerin bakımlarının çok iyi yapılması gerekir. Süzgeç bezi yapımında kullanılan malzeme, bir cins pamuklu dokumadır. İnce dokunmuş pamuklu kumaştan, kaba ve kalın dokunmuş bir yüzü tüylü pamuklu kumaşa ve hatta çuval bezine kadar değişik dokumalar kullanılabilir. Süzgeç bezinin ince olması istenilen bir özelliktir, fakat basıncın bezi yırtacak kadar yüksek olduğu yerlerde, üzeri ince pamuklu kumaş kaplanmış çuval bezi veya jüt kullanılır. Bazı yağların süzülmesinde, pamuklu kumaş yerine süzgeç kağıdı uygundur. Fakat kağıt en ufak basınçlara bile dayanamadığından, sağlam yapılı bir dokuma ile desteklenmelidir. Çok ince tellerden örtülmüş metalik süzgeç bezleri yapılmışsa da, uygulaması oldukça azdır; bunlar, daha çok levha yapısındaki filtrelerde kullanılırlar. Yeni bulunan naylon, vinlon ve fiberglas gibi sentetik ipliklerden yapılan süzgeç bezleri, pamuğa oranla kimyasal etkilere daha dayanıklıdırlar. Özel amaçlar için çok sayıda süzgeç bezi tipi geliştirilmiştir. En yaygın kullanım alanı olan filtrepresler dökme demirdendir. 3. Levha Yapılı Filtreler Filtrepresler değişik süzme işlemlerine iyi bir şekilde uygulanabiliyorsa da fazla katı madde içeren büyük miktarlardaki sıvıların süzülmelerinde ekonomik değildir.
14 14 Ayrıca filtrepreslerde yapılan yıkama işlemi sırasında kek içerisinde kanal oluştuğundan, az miktarda suyla yeterli bir yıkama sağlanamaz. Bu kısımda açıklamaları yapılacak olan filtre tipleri, ilk önce metalurji endüstrisinde geliştirilmiştir ve yukarıdaki tiplerden daha az işçilik ister. Ancak bunların ilk yatırım giderleri daha yüksektir ve genel olarak karışık bir yapıya sahiptirler. Bu tip filtrelerin yapımı, filtre levhalarının geliştirilmesi ile mümkün olabilmiştir. Filtre Levhalarının Yapısı Bir filtre levhasının yapısı ve bağlantıları Şekil-23 de gösterilmiştir. Filtre levhasının çekirdek kısmı, yuvarlak veya dikdörtgen kesitli, kalınlığı fazla, geniş delikli ve çift kıvrımlı kaba bir tel elektir. Bunun üzerine, çoğunlukla destekleme amacı ile daha ince dokunmuş ikinci bir tel elek konulur, fakat bu durumda bile süzme için yeterli bir yapı elde edilemez. Bunların dış kenarları boyunca yer alan, U şeklinde bir kesite sahip ve hafif metalden yapılmış bir kenarlık, kaba ve ince elekleri birbirine bağlar. Bağlama kısmına, süzüntünün uzaklaştırılması ve filtre levhasının asılmasını sağlayan bir nipel tutturulmuştur. Filtre tabakası üzerine bir süzgeç bezi geçirilmiştir; bu bez, tabaka kenarlarına sıkı bir şekilde dikilmiştir ve nipel çevresini saran bir yakalıkla tutturulmuştur. Telden örülmüş süzgeç bezi, modern filtrelerde çok kullanılır. Basit bir şekilde örülmüş tel süzgeç bezleriyle çok ince bir yapı elde edilemez. Çok ince örülenlerin ise yeterli dayanıklılığa sahip olmadıkları görülür. Metalik filtreler, gevşek bir şekilde bükülmüş standart tellerden mümkün olduğu kadar sık bir şekilde örülür. Telden yapılmış süzgeç bezleri, sıkı bir tabaka meydana getirilecek şekilde dikilemediklerinden, yukarıda açıklanan U kesitli bir bağlayıcı kullanılır. Metalik süzgeç bezleri Şekil-23(b) de görülen çevresel kelepçelerle güvenli hale getirilir. Her filtre levhası için bir gözetleme penceresi ve bir valf bulunur. Süzüntünün bulanık geçtiği görüldüğü an valf kapatılır. Bu durum ve filtre levhasının güvenlik altına alınması, Şekil-23(c) de görüldüğü gibi yapılır. Süzgeç gövdesi üzerine oturtulmuş yakalık (bilezik) içerisinden geçen nipel, başlık somunuyla sıkıştırılır. Filtre kabuğunun iç kısmı ile nipel arası ve nipelle başlık somunu arası, contalar yardımı ile sıkı bir şekilde bağlanır. Nipel ve boşalım borusu arasına valflar ve gözetleme camı konulmuştur. Gözetleme camı, salmastra kutuları (sızdırmazlık kutuları) arasında yer alır. Üst valftan, alt boşaltma valfına uzanan bir bağlantı vardır.
15 15 boşaltma nipeli bağlanma şeriti kaba dokunmuş tel elek ince dokunmuş tel elek süzme ortamı vana sızdırmazlık kutusu başlık somunu boşaltma nipeli gözleme camı vana (a) (b) (c) filtre çerçevesine oturan bilezik (yakalık) Şekil-23: (a), (b) Filtre levhalarının yapılarını, (c) levhaların bağlantılarını, gösteren şematik diyagramlar. vinç hareket yolu vakum ve sıkıştırılmış hava tanklarına hortum bağlantısı vinç (kreyn) süzgeç levhaları süzme tankı dişli taşıyıcı Şekil-24: Moore filtresinin şematik görünümü.
16 16 Moore Filtresi Moore filtresi, orijinal bir levhalı filtredir; siyanür prosesi uygulanmış maden filizlerinin süzülmeleri için geliştirilmiştir. Filtre levhaları dikdörtgen şeklinde ve 3x4,5 m boylarındadır. Bu filtre levhalarından birkaç tanesi (100 kadar) bir çerçeveye asılır ve boşaltım bağlantılarının hepsi, genel bir boşaltım borusuna bağlanır. Bunların hepsine birden, filtre sepeti adı verilir ve hareketli bir vince (kreyne) asılı durumda bulunur (Şekil-24). Süzülmesi istenilen madde, dikdörtgen tankların ilk sırasına pompalanır. Filtre sepeti bu tank içerisine daldırılır; sepet boşalım borusu, boşalım başlığına bir boru ile bağlanarak filtre levhalarına emme uygulanır. İstenilen kalınlıkta kek oluştuğu zaman sepetin tümü ve kek (emmeyi kesmeksizin) tanktan çıkarılır ve içerisinde yıkama çözeltisi bulunan ikinci bir tanka doldurulur. Bir veya birkaç yıkama (derişik çözelti, seyreltik çözelti ve su) yapılabilir. Her yıkama için, sepet tanktan çıkarılır ve diğer tanka daldırılır. Son olarak, sepetinin iç kısmına basınçlı hava verilir. Böylece kek, filtre sepetinden uzaklaştırılmış olur. Filtre levhası su ile iyice yıkanır ve kek suyla tanktan alınır. Bu filtrelerin değiştirilmiş bir şekline Butters filtresi adı verilir; tek bir tank ve sabit bir sepet kullanılır; yukarıda açıklamaları yapılan işlemlerin tümü bu tank içinde yapılır. Uzun yıllar Moore filtresi eski bir tip olarak düşünülmüşse de, son yıllarda hem çözeltinin ve hem de katının çok fazla olduğu hallerde en ucuz süzme metodu olduğu görülmüştür. Kelly Filtresi Levhalı filtrelerin diğer bir şeklinde levhalar, basınçlı bir tank içerisindedir ve levha boşalım borusu tankın baş kısmından dışarı alınır. Levhalar tank aksına (miline) düşey ve paraleldir. Başlık kısmı tanka, çabuk açılır bir cihazla bağlanır; bu cihaz levhaların tutulduğu bir çerçeveyi taşır. Tank hemen hemen yatay bir şekilde yerleştirilir ve bir ucunda, tortunun toplanması için bir çukurluk vardır. Kristal-ana çözeltisi karışımı veya yıkama suyu tanka istenilen şekilde pompalanır. Kek birikip yıkandıktan sonra, başlık kısmı serbest bir duruma getirilir ve tortu çukuru üzerindeki filtre levhası katlanarak kaldırılır. Kekin filtre levhasından uzaklaştırılarak tortu çukuruna dökülmesi basınçlı hava ile yapılır. Ağırlık denkleştirilmesi, filtre levhası ve kek ağırlığı denk ağırlıktan fazla olacak, fakat filtre levhası ağırlığından kek ağırlığını çıkardığımız zaman elde edilen ağırlıktan az olacak şekilde yapılır.
17 17 Bir zamanlar Kelly filtreleri başarılı olmuşsa da, bugün daha kullanışlı filtreler bulunduğundan fazla kullanılmamaktadır. Sweetland Filtresi Sweetland filtresi levhalı basınçlı filtrelerin geliştirilmiş bir tipidir. Bu filtreyi gösteren şematik diyagramlar Şekil-25(a) ve 25(b) de görülmektedir. Cihaz, esas olarak yatay bir silindirden meydana gelir; silindirin üst yarısı sabittir, alt yarı bir yanından menteşeli ve açılabilir yapıdadır. Filtre levhaları daire şeklindedir ve çaprazlama dizilmişlerdir. Bu, belirli bir filtre için fabrika deposunda sadece bir büyüklüğe sahip filtre levhalarının bulundurulması demektir. Oysa, Kelly filtrelerinde farklı büyüklüklerde filtre levhalarının bulundurulma zorunluluğu vardır. Filtre levhaları filtre gövdesinin üst yarısına asılıdır. Süzülmesi istenilen karışım, filtrenin alt kısmında yer alan besleme kanalına pompalanır ve delikli bir levha (dağıtma plakası) yardımı ile dağıtım yapılır. Süzüntü, filtre levhalarının yan yüzeylerinden iç kısma geçer. süzüntü gözleme camı filtre çıkış bağlantıları kaplamanın sabit üst yarısı boşaltım gözleme camı kilitleme kamı filtre levhaları besleme kanalı dağıtma plakası kaplamanın menteşeli yarısı besleme kanalı (a) (b) Şekil-25: Sweetland filtresinin, (a) önden görünüşü, (b) kesiti. Her filtre levhası süzüntüyü, üzerinde bir gözetleme penceresi bulunan bir boruyla genel boşalım borusuna gönderir. Süzüntüyü taşıyan ana boru filtre gövdesinin üst kısmında ve ona bağlanmadan yer alabilir. Bu durumda gözetleme camları yataydır ve kontrolleri kolaydır. Süzme işlemi tamamlandığında süzüntünün geçtiği yollardan yıkama suyu gönderilir. Şekil-25(b) nin sağındaki eksantrik (salgılı kasnak) gevşetilerek filtre boşaltılır. Bunun için silindirin alt yarısı açılır ve şekil- 25(b) nin sol üst köşesinde bulunan kanalla su pompalanarak, kek filtre levhala-
18 18 rından uzaklaştırılır. Yıkama başlığı, dişliler ve el çarkı ile döndürülebilir ve nozuldan çıkan su jeti, filtre levhasının tümünü iyi bir şekilde yıkar. Kekin filtre levhalarından uzaklaştırılması, filtre alt yarısı açılmadan da yapılabilir. Kekin yıkama suyu yardımı ile filtre levhalarından uzaklaştırılması, şekilde gösterilen kanal (çıkış) yoluyla yapılır. Sweetland filtreleri birim zemin yüzeyinde büyük süzme alanına sahiptirler, yıkama randımanları iyidir, işletme giderleri düşüktür ve filtrenin kullanılmayan alanı oldukça azdır. 4. Döner Devamlı Filtreler Şimdiye kadar anlatılan süzme cihazları süreksiz çalışırlar; bu durum filtre için bir dezavantajdır. Yaklaşık olarak 1906 yılında ilk döner devamlı filtre olan Oliver filtresi yapılmıştır. Daha sonra Oliver filtresinin prensiplerini kullanıp, sadece yapılış şeklinde ufak değişiklikler yaparak, birbirinden farklı döner silindirik filtreler geliştirilmiştir. Döner silindirli filtrelerden başka, döner devamlı filtreler de vardır, fakat kullanım alanları döner silindirli filtrelerden daha azdır. Bunların bir tipinde yatay bir şaft üzerinde, şaft eksenine dik filtre levhaları bulunur. Şaft dönerken filtre levhaları süzülecek çözelti içerisine dalar, çıkar, kuruyuncaya kadar emilir ve üzerindeki kekten kurtarılır. Diğer bir tipte, alt kısmı büyük radyal filtre levhalarından yapılmış, çapı büyük döner bir yatay disk bulunur. Süzülecek karışım bir noktada bu plaka üzerine dökülür, süzülür, yıkanır ve kek kazıyıcılar yardımı ile uzaklaştırılır. Döner silindirli filtreler, döner devamlı filtrelerin en önemli tipidir. Döner silindirli bir filtre (Şekil-26), levha şeklindeki bir metalden yapılmış bir silindirdir; silindirin çapı 3.0-4,5 m, uzunluğu m arasındadır ve bir silindir yatağı tarafından taşınır. Süzülecek sıvı bir tank içerisinde bulundurulur. Silindirin yüzeyi, silindir eksenine paralel ve silindir gövdesine kaynaklanmış bantlarla kısımlara ayrılmıştır. Bantlar arasına, süzgeç bezini filtre yüzeyinden uzak tutmak için, bir cins yapı tipi konulmuştur. Şekil-26 de bu iş oluklu metalden dar bantlarla yapılır. Bunların üzerine, tel elekten veya üzerinde yarıklar bulunan bir metalden bir levha (F) yerleştirilir ve bağlanır. Bunlar süzgeç bezi ile örtülür ve süzgeç bezi spiral bir tel ile sarılır. Süzgeç bezi ayırma bantlarının oyukları içine kalafatlanabilir. Her bölümde yer alan bir veya birkaç boru, silindir yatağının bir ucunu kapayan plaka üzerindeki deliklere bağlanmıştır; kapak plakası değiştirilebilir bir koruma levhası ile desteklenmiştir. K ve L delikleri aynıdır.
19 19 süzgeç bezi sargı teli yarıklı levhalar veya seyrek dokunmuş tel elek ayırma bandı sargı teli silindir oluklu sac aralayıcılar silindir süzgeç bezi mil yatakları karıştırıcı yatağı vakum bağlantısı karıştırıcı motoru ve hız azaltma dişlisi süzüntü boruları süzüntü tankı püskürtücüler silindir karıştırıcı yatağı mil yatağı karıştırıcı şaftı silindir motoru karıştırıcı hareket çubuğu karıştırıcı hareket kolu karıştırıcı hareket manivelası püskürtücüler karıştırıcı silindir sonsuz dişli kazıyıcı bıçak süzüntü tankı Şekil-26: Bir döner silindirli filtrenin şematik görünümü. Sabit olan valf plakası (M) ile, süzüntü toplayıcısı (kısmi vakum altında olan) arasında bağlantılar vardır. Sabit plaka üzerinde aynı zamanda basınçlı hava için de bağlantılar bulunur. Silindir çok yavaş, 1 rpm den daha az hızla bir motor tarafından döndürülür. Motor sonsuz şaftı (hız azaltıcı ve değiştirici bir takım cihazlar yardımı ile) ve şaft da, sonsuz dişli yardımıyla silindiri hareket ettirir. Yataklar üzerinde bulunan millere asılmış bir karıştırıcı, motor ve hız azaltma düzeni, şaft, kranklar, hareket çubuğu ve üç köşeli krank manivelasıyla sallanma hareketi kazanır. Silindir dönmeye başlar ve dönerken bir bölümü süzülecek sıvı içine dalar. Valf plakası ile ilişkisi bulunan ve değiştirilebilir plakadan geçen o bölüme ait boru, vakuma bağlanır. Böylelikle kek oluşur ve süzüntü, vakum başlığından geçerek, süzüntü toplayıcılarına gider. Su püskürtücüler keki yıkar. Valflar, süzüntü ve yı-
20 20 kama suyu, ayrı ayrı toplanacak veya bir akım halinde birleştirilecek şekilde yapılmıştır. Yıkama tamamlandıktan sonra, keke, vakuma uygulanır ve bu kısma ait boru (J), valf plakası üzerindeki basınçlı hava borusuna bağlanır; hava üflenerek kek, süzgeç bezinden ayrılır ve sonra kazıyıcı bıçak ile süzgeç bezinden uzaklaştırılır. valf yuvaları ilk sudan kurtarma yıkama ikinci sudan kurtarma üfleme hava sabit levha yıkama süzüntü çıkışı suyu çıkışı Şekil-27: Döner silindirli filtre valfinin şematik görünümü. kek oluşumu Şekil-28: Döner silindirli filtrenin bir dolanımını gösteren şematik diyagram. Valfın yapısı Şekil-27 de şematik olarak gösterilmiştir. Valf tabanı veya koruma levhası silindire bağlıdır, onunla birlikte döner ve değiştirilebilir özelliktedir. Farklı kısımlara bağlanmış olan borular, bu valf tabanına açılırlar. Valf tabanındaki her delik, silindirin bir kısmına aittir. Sabit plaka, valf tabanına sıkı bir şekilde bastırılmıştır ve silindirle birlikte dönmez. Bu plakanın süzüntü veya yıkama suyu çıkışları için bağlantıları vardır. Bağlantılar süzüntü toplayıcılarına, onlar da emmeyi sağlayan vakum pompasına bağlanmıştır. Sabit plaka çevresindeki bir kanal, valf tabanı üzerindeki delikli plaka ile birbirlerine uygun gelecek şekilde birleştirilmiştir. Bu kanal, Şekilde iki kısma bölünmüş olarak gösterilmiştir; kısımlardan biri süzüntü çıkışına, diğeri yıkama suyu çıkışına bağlıdır. İki kısım arasındaki bölme, sıkı bir şekilde birbirlerine uyan takozlardan yapılmıştır; takozların durumu süzüntü ve yıkama suyu arasındaki ayırımı düzenlemek amacıyla değiştirilebilir. Basınçlı hava, sabit plakanın bir yüzeyinde bulunan, küçük üfleme deliğine bağlanır. Valf tabanı döndükçe filtrenin
1 TANE KÜÇÜLTME Tane küçültme terimi, katı tanelerin kesilerek, kırılarak veya parçalanarak daha küçük boyutlardaki taneciklere ayrılmasını kapsayan tüm yöntemlere verilen ortak bir addır. Proses endüstrilerinde
ALÇI DUVAR Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi ALÇI BLOK DUVAR Alçı panel, alçının belirli oranda suyla karıştırılıp
KARIŞIMLAR Karışımların Ayrılması Günlük yaşamda kullandığımız eşyaların, giydiğimiz kıyafetlerin, yediğimiz yiyeceklerin, içtiğimiz suyun hepsi birer karışımdır. Nehir, göl, baraj sularını doğal haliyle
YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA NASIL ÇALIŞIR? YAĞMUR SUYU NASIL TOPLANIR? Başta çatılar olmak üzere, açık alanlar otoparklar, yollar ve drenaj borularından toplanabilir. NERELERDE KULLANILIR?
HİDROLİK SİSTEM KURMAK VE ÇALIŞTIRMAK 3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası Basınç hattından gelen hidrolik akışkan, 3/2 yön kontrol valfine basılınca valften geçer. Silindiri
PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) Püskürtme şekillendirme (PŞ) yöntemi ilk olarak Osprey Ltd. şirketi tarafından 1960 lı yıllarda geliştirilmiştir. Günümüzde püskürtme şekillendirme
T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,
ÇELİK PREFABRİK YAPILAR 2. Bölüm Temel, kolon kirişler ve Döşeme 1 1. Çelik Temeller Binaların sabit ve hareketli yüklerini zemine nakletmek üzere inşa edilen temeller, şekillenme ve kullanılan malzemenin
KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ Amaç ve Genel Bilgiler: Kayaç ve beton yüzeylerinin aşındırıcı maddelerle
KARIŞIMLARI AYIRMA YÖNTEMLERİ Tanecik Boyutu Farkından Yararlanarak Ayırma Yöntemleri Ayıklama Eleme Süzme Santrifüjleme 1) Ayıklama Tanecik şekilleri, renkleri veya boyutları farklı olan katı katı karışımları
ÖN ÇÖKTÜRME HAVUZU DİZAYN KRİTERLERİ Ön çöktürme havuzlarında normal şartlarda BOİ 5 in % 30 40 ı, askıda katıların ise % 50 70 i giderilmektedir. Ön çöktürme havuzunun dizaynındaki amaç, stabil (havuzda
MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Bu deneyin amacı temel ilkelerden hareket ederek, hidrolik sistemlerde kullanılan elemanların çalışma ilkeleri ve hidrolik devre kavramlarının
Basit Makineler Basit Makine Nedir? Günlük hayatımızda yaptığımız işleri kolaylaştırmak için bir takım araçlar kullanırız. Bir kuvvetin yönünü, büyüklüğünü ya da bir kuvvetin hem büyüklüğünü hem de yönünü
1 3. KATILAR VE PASTALARIN KARIŞTIRILMASI (Ref. e_makaleleri) Tüm kimyasal proseslerde karıştırma önemli, hatta temel bir işlemdir. Kuru katı maddelerin ve ağır, viskoz pastaların karıştırılması, bir bakıma
ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti
BASİT MAKİNELER Bir işi yapmak için kas kuvveti kullanırız. Ancak çoğu zaman kas kuvveti bu işi yapmamıza yeterli olmaz. Bu durumda basit makinelerden yararlanırız. Kaldıraç, makara, eğik düzlem, dişli
ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler
ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 5: YENİDEN KRİSTALLENDİRME DENEYİ TEORİ : Organik deneyler sonucunda genellikle elde edilen ürün,
ÇELĐK PREFABRĐK YAPILAR 2. Bölüm Temel, kolon kirişler ve Döşeme 1 1. Çelik Temeller Binaların sabit ve hareketli yüklerini zemine nakletmek üzere inşa edilen temeller, şekillenme ve kullanılan malzemenin
1. Basma Deneyinin Amacı Mühendislik malzemelerinin çoğu, uygulanan gerilmeler altında biçimlerini kalıcı olarak değiştirirler, yani plastik şekil değişimine uğrarlar. Bu malzemelerin hangi koşullar altında
1-AGREGALARIN HAZIRLANMASI (TS EN 932-1, TS 707, ASTM C 33) Deneye tabi tutulacak malzeme de aranılacak en önemli özellik alındığı kaynağı tam olarak temsil etmesidir. Malzeme kaynağın özelliğini temsil
VIIPOL CKS MEMBRAN TEMİİZLEME PROSEDÜRÜ 1.Giriş : Ne kadar iyi bir ön arıtma yapılırsa yapılsın, çalışan bir ters ozmoz ( RO ) sisteminde zaman içinde hamsu içinde bulunan ve ön arıtmadan geçebilen kolloidler,
Özellikler: Vakum tüpü ve ısıtma borusunun mükemmel bileşimi. 1) Daha yüksek ısı verimliliği: Isı borusunun ileri ısı iletme tarzı, mükemmel seçici, emici kaplama ve yüksek vakumlu ısı korunması ile eksiksiz
BRİKET DUVAR Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi BETON BRİKET DUVAR Beton briket bloklar, kum, çakıl, tüf, bims (sünger
MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ K ayna K K ayna K Teknolojisi Teknolojisi HOŞGELDİNİZ Doç. Dr. Hüseyin UZUN Kaynak Eğitimi Ana Bilim Dalı Başkanı 1 /27 KAYNAK PARAMETRELERİ VE SEÇİMİ Kaynak dikişinin
HİDROLİK SİSTEMLER Hidroliğin Tanımı Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. Enerji Türleri ve Karşılaştırılmaları Temel Fizik Kanunları
Pancar tohumları büyüklükleri ve çimlenme yetenekleri farklı tohumlardır. İri tohumlar fazla embriyolu olup çimlenme yüzdeleri yüksektir. Küçük tohumlar ise tek embriyolu olup çimlenme yetenekleri düşüktür.
Pamuk ekim makinaları 18.10.2012 Prof.Dr.Rasim OKURSOY 1 18.10.2012 Prof.Dr.Rasim OKURSOY 2 Pamuk Ülkemizde pamuk çoğunlukla çırçır makinalarından çıktığı gibi ekilir. Bu tohumların üzeri hav denilen lifli
KANAL TİPİ KLİMA SANTRALI TLPU-P Teba 1 KANAL TİPİ KLİMA SANTRALLARI Kanal tipi klima santralları, orta büyüklükteki alanların ısıtma, soğutma ve havalandırma ihtiyacını karşılar. Yüksekliklerinin az olması
MAK-204 Üretim Yöntemleri Vidalar-Vida Açma Đşlemi (8.Hafta) Kubilay Aslantaş Kullanım yerlerine göre vida Türleri Bağlama vidaları Hareket vidaları Kuvvet ileten vidaları Metrik vidalar Trapez vidalar
MAK-204 Üretim Yöntemleri Freze Tezgahı Frezeleme Đşlemleri (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Freze tezgahının Tanımı: Frezeleme işleminde
Boya sisteminden beklenilen yüksek direnç,uzun ömür, mükemmel görünüş özelliklerini öteki yüzey temizleme yöntemlerinden daha etkin bir biçimde karşılamak üzere geliştirilen boya öncesi yüzey temizleme
3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla
HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması
On5yirmi5.com Madde ve özellikleri Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan herşey maddedir. Yayın Tarihi : 21 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 2/9/2016) Kütle hacim ve eylemsizlik maddenin ortak özelliklerindendir.çevremizde
Entsorgungstechnik Güçlü Atık Parçalama ve Briketleme Presleri ekonomik - sağlam - güçlü RB 20-60 SV Briketleme Presleri RB 100-200 S Briketleme Presleri RB 400 RS Briketleme Presleri Teknik Özellikler
BAZA AKSESUARLARI SABİT BAZA : 3,00 mm Galvaniz sac + RAL 7012 boya : Baza genişlik : 2 adet baza ve bağlantı parçaları. Baza derinlik : 2 adet baza ve bağlantı parçaları. Gerekli : Montajında M12 x 30
02.06.2009 Sayfa 1 / 11 İçinde bulunduğumuz yüzyılda hızlı endüstrileşmenin sonucu olarak ortaya çıkan enerji ihtiyacı ve bu ihtiyacın yaklaşık % 90 oranında fosil türevli yakıt tüketimi ile giderilmesi
Deney No: 3 Deney Adı: Agregalarda Elek Analizi Deneyin yapıldığı yer: Yapı Malzemeleri Laboratuarı Deneyin Amacı: Agrega yığınındaki taneler çeşitli boyutlardadır. Granülometri, diğer bir deyişle elek
DD25B VOLVO ÇIFT SILINDIRLI SIKIŞTIRICILAR 2.6 t 18.5 kw 360 görüş sahası En uygun şekilde yerleştirilmiş kızaklı koltuk, açılı silindir yatakları ve eğimli motor kaputu tasarımına sahip DD25B sektörde
DÖKÜM TEKNOLOJİSİ Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM YÖNTEMİNİN ÜSTÜNLÜKLERİ Genelde tüm alaşımların dökümü yapılabilmektedir.
Profesyonel Çözümler Professional Solutions www.dcbmachine.com email@example.com DCB MACHINE G Line Serisi 3 TOPLU SİLİNDİR BÜKME G Line 3100 x 260 mm. 3 valsli hidrolik silindir makinalarıdır. Genişliği
MAK-204 Üretim Yöntemleri Taşlama ve Taşlama Tezgahı (12.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Taşlama Đşleminin Tanımı: Belirli bir formda imal
FİLTRASYON Kabul edilen methot, dökme aşamasında ve hazırlanmalarda çıkan nonmetalik iç değerlendirmelerin, sıvı metalden uzaklaştırılması. Filtre Türleri: Süzgeçler Süzgeçler seramik seramik formlar formlar
YILDIRIMDAN KORUMA VE TOPRAKLAMA SİSTEMLERİ T E R M İT K A Y N A K U YG U LA M A S I Hazırlayan HÜSEYİN ALÇIOĞLU Elektrik Mühendisi REV00 10 Aralık 2010 SOKAK NO:19/A BEKİRPAŞA-İZMİT / KOCAELİ Termit kaynak
Freze ile ilgili tanımlar Kendi ekseni etrafında dönen bir kesici ile sabit bir iş parçası üzerinden yapılan talaş kaldırma işlemine Frezeleme, yapılan tezgaha Freze ve yapan kişiye de Frezeci denilir.
KÜP ŞEKER MAKİNALARINDA LİDER KURULUŞ Teknikeller Makina tam otomatik ve yarı otomatik küp şeker makineleri, küp şeker sarım makineleri ve tüp dolum makineleri üretmektedir. Üretim ihtiyaçlarınız doğrultusunda
EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SEVİYENİN ÖLÇÜLMESİ Seviye Algılayıcılar Şamandıra Seviye Anahtarları Şamandıralar sıvı seviyesi ile yukarı ve aşağı doğru hareket
Dik Milli Komple Paslanmaz Çelik Santrifüj Pompalar EVS Serisi EVS Dik Milli Paslanmaz Çelik Santrifüj Pompalar İÇİNDEKİLER 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ürün Bilgileri, Özellikleri, Çalışma şartları, Kullanım
BANTLI KONVEYÖRLER HAZIRLAYANLAR : GÖKHAN DURMAZ 20100254033 CEM ULUSOY 20100254032 TARİHÇESİ Sonsuz bantla taşıma çok eski zamanlardan beri kullanılmaktadır. 1868 yıllında İngiliz mühendis Lyster kauçukla
4 SİLİNDİR BENZİNLİ MOTOR COK-G.ENRJ.005 Teknik Açıklama Komple bir motor test standı olarak denet seti amaçlı tasarlanmıştır. Burada kullanılan motor kontrollü bir katalitik konvertör ile dört silindirli
İnönü Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Maden Mühendisliği Bölümü 321 Cevher Hazırlama Laboratuvarı I ÖRNEK AZALTMA 1. GİRİŞ Belirli bir cevherin niteliklerinin saptanmasında kullanılmak üzere temsili
Dış Üniteler 15 TEKNOLOJİLER Fan Izgarası Optimize edilmiş fan kanadı şekli ve yeni hava üfleme ızgarası sayesinde gürültü seviyesinde bir değişiklik olmadan debi artırılmıştır. Ayrıca, dış statik basınç
PİŞİRGEN MAKİNA İMALAT SAN. DEM. SAC PROF. TİC LTD. ŞTİ. VİDANJÖR 2013 A. GENEL BİLGİLER Vidanjörler araç üzerine montajı yapılan ve fosseptik ya da çamurlu sıvıları vakum ile emerek tank içerisinde toplayan
SAYFA NO: 1/5 AtılımKimyasalları AK 5120 E/N PARLAK AKIMSIZ NİKEL KAPLAMA ÜRÜN TANIMI AK 5120 : Birçok değişik metaller, alaşımlar, ve iletken olmayan malzemeler üzerine, orta fosforlu ve mütecanis akımsız
V4+ DC Inverter Heat Pump Dış Üniteler 15 V4+ DC Inverter Heat Pump TEKNOLOJİLER Fan Izgarası Optimize edilmiş fan kanadı şekli ve yeni hava üfleme ızgarası sayesinde gürültü seviyesinde bir değişiklik
serisi, bulaşık yıkama işleminde yüksek verimlilik, tasarruf ve ergonomi konularında yüksek beklentileri bulunan profesyoneller için üretilir. Ürün serisi bardak yıkama, tezgahaltı, giyotin tip, konveyörlü,
1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik
MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 KOMPOZİT ATIKLARIN GERİ DÖNÜŞÜMÜ Farklı malzemelerden yapılmış, elle birbirinden ayrılması mümkün olmayan ambalajlara, kompozit ambalaj adı
WASTE WATER Solutions ROTAMAT Döner Tamburlu İnce Izgara Ro 2 / RPPS Evsel atıksu arıtma tesisleri, endüstriyel atıksu ve proses suyu ızgara işlemi için güvenilir ve kalitesi test edilmiş onaylanmış giriş
ÖZEL KÜRESEL VALFLER - 50 C - 196 C MECA-INOX KÜRESEL VALFLERİ NERELERDE KULLANILIR? Semi Treyler ve Kamyon üstü taşıma tanklarında Hava ayrıştırma üniteleri Dolum istasyonları ve pompalama sistemlerinde
5. Soğutma Şekline Göre Hava soğutmalı motortar: Bu motorlarda, silindir yüzeylerindeki ince metal kanatçıklar vasıtasıyla ısı transferi yüzey alanı artırılır. Motor krank milinden hareket alan bir fan
YATAK HASARLARI (I) Mustafa YAZICI TCK Yataklar makinalarda hareket ve yük iletimini aynı anda sağlayan parçalardır. Makinalarda hareketli ve sabit parçalar arasında yük iletimini sağlamak ve bu parçaları
SAYFA NO: 1/5 AtılımKimyasalları ALKALİ ÇİNKO KAPLAMA PROSESİ AK 16 HI-Z ÜRÜN TANIMI ALKALİ ÇİNKO AK 16 HI-Z : Düzgün çinko kaplamalar elde etmek için kullanılan, çoklu poliamid özel katkı maddeleri içeren
1 2 LPH 40 ENDÜSTRİYEL LİMAN EKİPMANLARI 3 ÖZELLİKLER A Max. çalışma yüksekliği (paletin alt kısmından pime kadar) 18.480 mm B Max. öne uzama mesafesi 14.940 mm C Max. yükseklikte max. açıklık 12.250 mm
OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Otomotivde Isıtma, Havalandırma ve Amaç; - Tüm yolcular için gerekli konforun sağlanması,
BAINÇ ( IVIARIN BAINCI ) 1. Düşey kesiti verilen kap, özkütlesi 4 g/cm 3 olan sıvısıyla 60 cm çizgisine kadar dolduruluyor. Buna göre, kabın tabanındaki bir noktaya etki eden sıvı basıncı kaç N/m 2 dir?
WAX VE KAYAK BAKIMI WAX VE KAYAK BAKIMI Kayak türleri Kayakları seçme kuralları Klasik kayaklar Paten kayaklar Yeni kayaklar Kayak temizleme Parafin Kuru wax Yaş wax Structur Kayaklar geçmiş yıllara göre
PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ HADDELEME (Calendering) İLE İŞLEME TEKNİĞİ HADDELEMEYE(Calendering) GİRİŞ Bu yöntem genellikle termoplastiklere ve de özellikle ısıya karşı dayanıklılığı düşük olan
SU DÜNYASI ENİS BURKUT firstname.lastname@example.org Su Şartlandırma Tanklarında Kullanılan Dolgu Malzemelerinin Ne Kadarı Görev Yapar? Kum filtresi, aktif karbon filtresi ve yumuşatıcı gibi, içinde DOLGU MALZEMESİ
Fatih ALİBEYOĞLU -8- Giriş Dövme, darbe veya basınç altında kontrollü bir plastik deformasyon sağlanarak, metale istenen şekli verme, tane boyutunu küçültme ve mekanik özelliklerini iyileştirme amacıyla
Electrolux Bulaşık Yıkama Sistemleri serisi, bulaşık yıkama işleminde yüksek verimlilik, tasarruf ve ergonomi konularında yüksek beklentileri bulunan profesyoneller için üretilir. Ürün serisi bardak yıkama,
Ürün Kodu : GV SÜRGÜLÜ VANA GENEL BİLGİLER Sürgülü vanalar, uzun, yassı veya oval bir gövde, içinde vanayı açıp kapayan bir klepe, klepeyi hareket ettiren mil ve somundan oluşan, genel amaçlı vanalardır.
Ürün Kodu : GV SÜRGÜLÜ VANA GENEL BİLGİLER Sürgülü vanalar, uzun, yassı veya oval bir gövde, içinde vanayı açıp kapayan bir klepe, klepeyi hareket ettiren mil ve somundan oluşan, genel amaçlı vanalardır.
3. Bölüm: Asenkron Motorlar Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 3.1. Asenkron Makinelere Giriş Düşük ve orta güç aralığında günümüzde en yaygın kullanılan motor tipidir. Yapısal olarak çeşitli çalışma koşullarında
SAYFA NO: 1/6 AtılımKimyasalları AK 3252 H SUNKROM SERT KROM KATALİZÖRÜ (SIVI) ÜRÜN TANIMI AK 3252 H SUNKROM sert krom kaplama banyolarında kullanılan sıvı katalist sistemidir. Klasik sülfatlı sistemlere
SERİGRAFİ BASKI TEKNİĞİ İpek Baskı - Şablon Baskı - Elek Baskı diye de anılan serigrafi, teks?l sanayinde, grafik sanatlarda ve baskı resim çalışmalarında yaygın olarak kullanılan bir baskı tekniğidir.
EK 29 EŞYADAN NUMUNE ALMADA UYULMASI GEREKEN EMNİYET VE TEMİZLİK KURALLARI, KULLANILAN KAPLAR, ALETLER VE NUMUNEYE YAPIŞTIRILACAK ETİKET Emniyet Tedbirleri: - Numune alınması sırasında orijinal eşyanın
2016 Havalı Matkaplar, Kılavuz Çekmeler, Hava Motorları 1. Çalışma Prensibi Matkaplar, kılavuz çekmeler ve paletli tip hava motorları aynı çalışma prensibine sahiptir. Rotorlu (vane) motor ve dişli kutusu
SAĞLIK BAKANLIĞI ALÇAK GERİLİM ELEKTRİK PANO ve TABLOLARI KONU VE KAPSAM: Alçak gerilim dağıtım panoları, bina içinde kullanılan, zemine montajlı, serbest dikili tip olarak prefabrik standart fonksiyonel
MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 21 CEVHER HAZIRLAMA LAB. I ANDREASEN PIPETTE YÖNTEMİ İLE TANE BOYU DAĞILIMININ BELİRLENMESİ 1. AMAÇ Geleneksel labaratuvar elekleriyle elenemeyecek kadar küçük tane boylu malzemelerin
Sakarya 2010 İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Temel Kavramlar Basınç; Birim yüzeye etki eden kuvvettir. Birimi :bar,atm,kg/cm2
Ürün Kodu: AV VANTUZLAR Ürün Kodu: AVD, Çift silindirli Vantuz Ürün Kodu: AVSW, Kompakt tip Pis Su Vantuzu Ürün Kodu: AVC, Kompakt tip Vantuz Bir pompa veya bir kaynaktan, boş boru hattına su gönderildiğinde,
MİS KONSANTRE MASALARI Masa, giren cevheri pasa, ara ürün ve cevher olarak 3 e ayırmaktadır. Şase üzerinde kullanılan malzeme Play-Wood dur. Play-Wood un üzerine muşamba kullanılmaktadır. Masa şanzıman
Mak-204 Üretim Yöntemleri II Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi
MONTAJ, ÇALIŞTIRMA VE BAKIM TALİMATLARI Ertem Ayırıcılar Dahili Depolama Tanklı Ayırıcılar Don tehlikesi bulunmayan alanlara montaj için Ürün Kodları E8005 Serisi 1 ERTEM PETROL AYIRICILARI NASIL ÇALIŞIR?
HİDROLİK-PNÖMATİK 5.BÖLÜM ENDÜSTRİYEL HİDROLİK DEVRE ELEMANLARI VALFLER 5.1 YÖN DENETİM VALFLERİ VALF: İçinde akan sıvıyı yeniden yönlendirme, serbest bırakma, durdurma gibi işlevleri, dışarıdan mekanik,