Kanser riskini azaltma ve tedavi süreci ile sonrasında sağlık yaşamaya dair yapılan araştırmalar arasında balık tüketimi önemli bir yer edinmiştir. Akdeniz diyetinin en çok sevdiği hayvansal ürün olarak balığın tüketimi, hangi kanserlerin riskini azaltmasıyla ilişkilendirilmiş gelin beraber inceleyelim.
Düzenli ve yoğun balık tüketimi bazı mide-bağırsak kanserlerinin riskini azaltıyor
Düzenli balık tüketiminin mide-bağırsak kanserleri riski üzerindeki etkisini değerlendirmek için 232.000 kişyi kapsayan toplam 42 çalışmayı içeren bir meta-analiz yapıldı.
- Meta-analiz nedir? Meta-analiz, belirli bir konuda yapılmış birbirinden bağımsız birden çok çalışmanın sonuçlarını birleştiren ve elde edilen bulgularının istatistiksel analizini yapan en geniş kapsamlı araştırmalardır. Meta-analiz sonuçları, bilimsel anlamda en güçlü kanıtlardır.
Bu geniş kapsamlı çalışmaya göre düzenli balık tüketen kişilerin yemek borusu (özofagus), kolon-rektum ve karaciğer kanseri riski, nadir veya hiç balık tüketmeyen kişilere göre anlamlı oranda daha düşük bulundu. 20 çalışmayı ve 3990 özofagus kanseri hastasını kapsayan başka bir meta-analizde yüksek düzeyde balık tüketenlerin, çok az tüketenlere kıyasla daha az özofagus yassı (skuamöz) hücreli kanser riski sahip oldukları görüldü. Bununla birlikte özofagus adenokanser riskinde bir azalma saptanmadı. 7 kohort ve 28 vaka kontrol çalışmasını içeren başka bir meta-analizde ise balık tüketimi ve özofagus kanseri riski arasında bir ilişki bulunmadı.
17 araştırmanın bir meta-analizi, balık tüketimi ile mide kanseri arasında herhangi ilişki bulamadı. Fakat İtalya'da yapılan daha yeni bir çalışmada 223 mide kanserli ve 223 sağlıklı birey karşılaştırıldığında yüksek düzeyde balık tüketiminin, düşük tüketime göre kolorektal (kalın bağırsak) kanserine karşı anlamlı düzeyde bir koruyucu bir etkisi gösterildi. Bununla birlikte Japoya toplumunda yapılan bir araştırmada balık tüketimi ile kolorektal kanser riski azaltımı arasında bir ilişki bulunmadı; bunun nedeni Japon toplumunun balığı tuzlanmış/tütsülenmiş yani sağlıksız bir şekilde tüketme alışkanlığı olabilir.
Balık tüketiminin aynı zamanda karaciğer kanserine karşı koruyucu bir etkisisi olabilir. 11 çalışmayı içeren bir meta-analiz sonucuna göre yüksek balık tüketimi, düşük tüketim seviyesine kıyasla karaciğer kanseri riskini % 35 düşürmekte. Pankreas kanseri için ise böyle bir risk azaltımı yapılan çalışmalarda görülmedi.
- Sağlıklı ve kansersiz yaşam, tek bir eylemden daha fazlasını gerektirir
Balık tüketimi ve akciğer kanseri riski ilişkisi net değildir
Akciğer kanserinin riski ile balık tüketimi ilişkisi biraz net değildir. 8799 akciğer kanseri vakası ve 17072 sağlıklı kişi kontrol olmak üzere; 20 araştırmayı içeren bir meta-analiz, yüksek balık tüketiminin akciğer kanseri riskini belirgin oranda düşürdüğünü gösterdi; bununla birlikte bu etki çoğunlukla vaka kontrol çalışmalarında görüldü, kohort çalışmalarında görülmedi. Ballık tüketimi ve akciğer kanseri riskini araştıran başka bir meta-analizde, balık tüketimi ile akciğer kanseri riski arasında belirgin bir ilişki bulunmamıştır.
- Vaka-kontrol çalışması genellikle (ama her zaman değil) geriye doğru çalışır. Önce bir sonlanım belirlenir (mesela bir hastalık) ve geriye dönük olarak bu hastalığa yol açmış olabilecek maruziyetler sorgulanır ya da araştırılır. Bu gruba vaka grubu adı verilir. Geçmişe dönük çalışmalar oldukları için kanıt değerleri zayıftır.
- Kohort (topluluk) çalışmalarında ise etken ve hastalık arasındaki nedensel ilişki ileriye dönük (prospektif) olarak incelenir.
Kadın üreme sistemi kanserleri
Birçok meta-analizde, balık tüketimi ile meme kanseri riski arasında herhangi ilişki bulanmadı. Ayrıca balık tüketimi ile rahim veya kadın yumurtalık (over) kanserleri riski arasında bir ilişki bulunmadı. Ancak, haftada bir ekstra balık tüketiminin sigara kullananlarda rahim kanseri riskini hafif düzeyde azalttığı bulundu.
- İlginizi çekebilir: Keten tohumu meme kanserinde bir fayda sağlar mı?
İdrar yolları (genitoüriner) kanserler
Meta analizler, mesane kanseri, böbrek kanseri veya prostat kanseri riski ile balık tüketimi arasında hiçbir ilişki bulamadı. Fakat, prostat kanseri için yapılan meta-analizde balık tüketiminin prostat kanseri riskini %63 azalttığı bulundu. Daha yeni bir vaka kontrol çalışmasında, balık tüketimi ile agresif prostat kanseri riskinin düşürülebileceği bulundu.
Tiroid kanseri
Yapılan 19 araştırmanın bir meta-analizi, yüksek düzeyde balık tüketenlerin en düşük tüketim seviyesine göre daha düşük tiroid kanseri riski taşıdıklarını gösterdi. Bu meta-analizde yer almayan daha yakın tarihli bir kohort çalışmasında, balık tüketimi ile herhangi bir tür tiroid kanseri riski arasında ilişki bulunmadı.
Kan ve kemik iliği (hematolojik) kanserleri
Birkaç meta-analiz, balık tüketiminin bazı hematolojik kanserler üzerinde koruyucu bir etkiye sahip olduğunu düşündürmekte. Örneğin, 33 araştırmanın meta-analizi, balık ve deniz ürünleri tüketiminin multipl miyelom riskini azalttığını gösterdi. Ancak non-Hodgkin lenfoma, diffüz büyük B hücreli lenfoma, kronik lenfositik lösemi / küçük lenfositik lenfoma veya folliküler lenfoma riskini etkilemedi. 5 vaka kontrol çalışmasını içeren başka bir meta-analiz, balık tüketiminin multiple miyelom riskine karşı koruyucu bir etkisi olabileceğini doğruladı.
18 araştırmanın bir meta-analizi, balık tüketimi zamanlaması ile lösemi riskini değerlendirdi. Erken çocukluktaki (0-4 yaş arası) tüketilen balık ürünlerinin, çocukluk lösemi riskini anlamlı ölçüde azalttığı, ancak hamilelik süresince balık tüketimi ile çocukluk lösemisi arasında bir ilişki olmadığı ortaya kondu.
Sonuç
Yapılan çok sayıda araştırma, balık tüketiminin herhangi bir kanser riskini artırmadığını hatta yüksek tüketimin mide-bağırsak kanserleri, tiroid kanseri, multipl miyelom ve çocukluk lösemisine karşı koruyucu etkisi olabileceğini gösterdi. Bununla birlikte sağlıklı ve kansersiz yaşam, tek bir eylemden daha fazlasını gerektirir.
- İlginizi çekebilir: Artıları ve Eksileri ile Kırmızı Et