Irak'ın kuzeyindeki Kürdistan Bölge Yönetimi ve KDP lideri Mesut Barzani Mayıs ayı ortasında yaptığı açıklamada, "Maliki üçüncü kez de başbakan olursa, Kürdistan'da halk referandumuna gidecek ve Bağdat'la ilişkilerimize yeni formül bulacağız" dedi. Maliki'nin başkanlık ettiği bir hükümetin ortağı olmayı kabul etmeyeceklerini belirten Barzani'nin bu açıklaması "Barzani, artık Bağdat'tan kopuyor ve Irak'ın kuzeyindeki Kürdistan bağımsızlığa yaklaştı" yorumlarına yol açtı.
Kırmızı çizgi bir haftada değişti
Barzani bundan bir hafta sonra bir açıklama daha yaptı. Yeni Hükümet konusunda görüşmeler yapmak üzere Kuzey Irak'taki partilerin temsilcilerinden oluşan bir müzakere heyetinin Bağdat'a gideceğini belirten Barzani, Kürdistan Bölge Yönetimi'nin yeni Bağdat Hükümeti konusunda bazı şartları olduğunu belirtiyordu. Şartlar, Kerkük ve diğer birkaç ilin daha Bölge Yönetimi snırlarına katılması, Irak Anayasası'ndan kaynaklanan yüzde 17'lik gelir payının verilmesi gibi başlıklardan oluşuyordu. Maliki'nin üçüncü dönem Başbakan olmaması yönündeki kırmızı çizgisi ve referandum tehdidi yoktu. Barzani'nin iki açıklaması arasında üç önemli gelime oldu. Barzani, Fransa, İtalya ve Vatikan'ı kapsayan bir Avrupa turundan eli boş dönmüştü. İkinci önemli gelişme ise şuydu: Amerikan yönetiminden Barzani'nin referandum çıkışına bir destek gelmemişti. Üstelik ABD, Barzani yönetiminin AKP'nin desteğiyle Bağdat'ın onayı olmadan petrol satışına da itiraz etmişti. Ve son gelişme, Barzani'nin Bağdat'a rağmen AKP desteğiyle Ceyhan limanından yüklediği petrol Avrupa'dan alıcı bulamadı.
KYB ve Goran ne diyor?
Peki Barzani'nin Irak'ın kuzeyindeki statükoyu birlikte oluşturduğu Celal Talabani'nin KYB'si ve geçen dönemin anamuhalefet partisi ve bugünün Hükümet ortağı Değişim Hareketi (Goran) referandum ve Bağdat'a rağmen petrol satışına ne diyor?
KYB'den iki yetkili art arda yaptığı açıklamalarla her iki konuda da Barzani konusunda aynı düşünmediklerini ortaya koydu.
KYB Merkez Komite Üyesi Ferid Eseserd, "Merkezi hükümete rest çekildi ve Kürdistan petrolü ihraç edilmeye devam ediyor. Bu durum, Kürdistan Bölgesi'ni siyasi açıdan zor durumda bırakır" dedi. Eseserd, Barzani Hükümeti'nin petrol konusunda aceleci davrandığını ifade ederek, dış politikayı ilgilendiren konularda bölgedeki siyasi kesimlerin tam bir uzlaşı içerisinde olması gerektiğini belirtti.
KYB Kerkük yöneticilerinden Rawand Molla Mahmud da, Maliki'nin yeniden Başbakan olmasına karşı olmadıklarını açıkladı.
Irak'tan gelen bilgilere göre, KYB ve Goran, Maliki'nin kuracağı çoğunluk hükümeti içinde yer almak için görüşmeler yapıyor.
Barzani güç kaybediyor
Barzani'nin KDP'si hem kendi bölgesinde hem de Irak'ın bütününde güç kaybettiği bir dönemi yaşıyor. Irak'ın kuzeyinde 21 Eylül 2013'te, Irak genelinde ise 30 Nisan 2014'te yapılan parlamento seçimlerinin ardından oluşan yeni durumu şu başlıklar altında özetlemek mümkün:
1. 1992 yılından beri inişli çıkışlı, birbirleri arasındaki çatışmalara rağmen kurulu olan KDP ve KYB'nin tek hakim olduğu ikili statüko bundan sonra geçerli olmayacak. Bu ikili statüko, Talabani'yi Irak Cumhurbaşkanlığı'na, Barzani'yi de Bölgesel Yönetim Başkanlığı'na getirmişti.
2. Kuzeydeki seçimlerle ikili statükonun son bulması, Irak'ın kuzeyindeki her bir siyasal güç için bölge dışı güçlere dayanarak, diğer kuvvetler üzerinde ağırlık kazanma zorunluluğunu ortaya çıkardı. Başvurulacak adresler, başta Bağdat olmak üzere, Ankara ve Tahran.
3. Irak'ın birliğini savunan Maliki'nin seçimlerden birinci ve gücünü artırmış olarak çıkması Bağdat'ın elini güçlendirdi. 2012 yılı boyunca gerginleşen ve sıcak çatışmaya kadar uzanan Bağdat-Erbil ilişkileri, Maliki'nin Erbil ziyaretiyle normalleşmişti. Kuzey Irak'ta zayıflayan Barzani, Maliki ile uzlaşmak durumunda kalmıştı.
Bağımsızlığa en uzak olunan dönem
Irak'ın kuzeyinde 1991 Körfez Savaşı'yla temelleri atılan 2003 Amerikan işgaliyle resmileştirilen Kukla Devlet'in bağımsızlığı için en elverişsiz dönem yaşanıyor. Özetleyecek olursak;
1. ABD, Irak'ın bütünüyle Rusya-Çin-İran eksenine kayma riski ve gerçekçi olmaması nedeniyle, Irak'ta mevcut statükonun bu koşullar altında bozulma girişimine karşı.
2. Rusya, Çin, İran bu girişime karşı.
3. Barzani, Irak'ın birliğini savunan ve Maliki'ye destek veren Tahran'dan bu yöndeki girişimine destek bulamayacağı için bir tek Ankara'daki AKP Hükümeti'ne dayanıyor. AKP Hükümeti'nin, Barzanilerle kurdukları akçeli ilişkiler nedeniyle devam ettirdiği bu yöndeki işbirliğini, hem dış politikadaki üst üste gelen başarısızlıklar ve uluslararası dengeler hem de Türkiye'de iktidarda ama giderek muktedirliğini kaybetmesi nedeniyle, sonuca ulaştırmaya gücü yetmiyor.
4. Bağımsızlık girişimi, hem Irak'ın içinde birbiriyle rekabet eden farklı mezheplerden siyasal kuvvetleri, hem de ne kadar Batı yanlısı olursa olsun bütün Arap ülkelerini "Arap toprağını korumak" refleksiyle Irak'ın birliği için birleştirir.
Fikret Akfırat
ulusalkanal.com.tr
08 Haziran 2014, 16:54