-
1492 yilinda kurulup, 1892 yilinda yikilmistir. 5 kitaya kadar yayilmayi basaran ilk global imparatorluktur. ayni zamanda 1521 yilinda da azteklerin topraklarini alarak kolonilestirmistir.
-
15. yüzyıldan 19. yüzyılın sonuna kadar yaşamış koloni imparatorluğudur. toprakları arasında hollanda, belçika, milan, napoli, sicilya, sardunya, kuzey amerika'nın merkez toprakları, meksika, meksika'dan kolombiya'ya kadar uzanan devletler, kolombiya, venezuela, peru, şili, arjantin, filipinler, küba gibi bölgeler vardır.
-
"her köye düzenlenen saldırının arifesinde okunan bir itaat talepnamesi, tanrı'nın yeryüzüne indiğini ve yerini aziz pedro'ya bıraktığını, aziz pedro'nun halefinin kutsal baba olduğunu ve kutsal baba'nın bütün bu toprakları kastilya kraliçesi'ne bağışladığını, işte bu yüzden buradan gitmeleri ya da haraç olarak altın ödemeleri gerektiğini, aksi takdirde onlara savaş açılacağını ve karılarıyla çocukları da dahil olmak üzere hepsinin köleleştirileceğini yerlilere anlatıyordu.
bu talepname tam gece yarısı bir tepenin üstünde, hiçbir yerlinin bulunmadığı bir ortamda, bir noterin huzurunda, başka bir dile çevrilmeden ispanyolca olarak okunuyordu."
eduardo galeano
aynalar
-
savaşla işi olmayan, bilimde çığır açmış güney amerika topluluklarına soykırım uygulayan imparatorluk, sömürgeci.
-
yeryüzünün görmüş olduğu en güçlü ve en önemli denizaşırı imparatorluklarından birisi.
öncelikle şunu belirteyim; ispanyol imparatorluğu asla bir imparator tarafından yönetilmedi. evet, ispanya kralları bir dönem kutsal roma imparatoru seçildiler ancak de facto olarak asla bir imparatorluk olmadılar. bugün imparatorluk olarak bahsetmemizin sebebi, ihtişamlarından ötürü olsa gerek...
asıl konuya girelim; ispanya'nın doğuşu.
bugün ispanya olarak adlandırdığımız ülke, orta çağ'da endülüs ismiyle anılırdı. müslüman arapların fethettiği ve "endülüs" ismini verdikleri bir ülkeydi. zamanla avrupa'lılar birlik olup, kendi içlerinde bölünen arapları endülüs'ten attılar.
başlarda leon-kastilya-navarra krallıklarında yaşayan iber hıristiyanları, sonraları kastilya krallığı altında birleşti. kastilya'nın batısında portekiz krallığı ve doğusunda da akdeniz'de önemli mülklere sahip olan aragon krallığı bulunmaktaydı.
kastilya kraliçesi isabel ile aragon kralı fernando'nun evlenmesiyle, başlarda düşman olan bu iki ülke diplomatik ve siyasi olarak birleşmiş oldu. kraliçe isabel'in kızı joana, hem kastilya hem de aragon kraliçesi olarak tâc giydi. böylece iber yarımadasında siyasi birlik sağlanmış oldu.
kraliçe joana'nın hüküm sürdüğü topraklar iber yarımadası dışında; sicilya ve napoli krallıklarını da kapsamaktaydı.
kraliçe joana habsburg hanedanından "güzel philippe" ile evlendi. bu evlilik bugün ispanyol imparatorluğunun doğmasındaki en büyük etkendir. çünkü habsburg hanedanına mensup olan güzel philippe, hollanda ve belçika'da hüküm sürüyordu. ayrıca güzel philippe'in babası maximillian avusturya mülklerininin sahibi olup aynı zamanda kutsal roma imparatoru'ydu.
peki bu durum ne anlama geliyordu?
kraliçe joana ile güzel philippe'in veliahtı, hem kastilya'nın hem aragon'un hem sicilya'nın hem napoli'nin hem hollanda'nın hem belçika'nın hem avusturya'nın hem de büyük ihtimalle kutsal roma imparatorluğu'nun veliahtıydı aynı zamanda. bunun yanında kraliçe isabel'in desteğiyle yeni kıtayı keşfeden ispanyol kaşiflerinin de katkısıyla, bütün bu saydığım topraklara yepyeni bir kıta da ekleniyordu.
kraliçe joana ve güzel philippe'in en büyük oğulları belçika'da dünyaya geldi. ispanya'da büyüdü. ispanyol gibi yetişti. ve annesinin ölümüyle, i.carlos adıyla (birinci carlos) amerika topraklarının ve kastilya-aragon-sicilya-napoli krallıklarının kralı oldu. babasının ölümüyle hollanda-belçika topraklarını da yönetmeye başladı. ve nihayet dedesinin ölümüyle de avusturya arşidükü oldu. eski imparatorun yerine oy birliğiyle "roma'nın kralı ve hıristiyanların kutsal imparatoru" ünvanını da elde etti. islanyolca carlos olan ismi almanca'da "karl"dı ve kendisinden önce dört tane "karl" imparatorluk yaptığı için kendisi de resmi olarak v.karl (beşinci karl) olarak adlandırıldı. yani avrupa'nın görmüş olduğu en büyük hükümdarlardan olan "charles-quint" (şarlken) doğmuş oldu.
şarlken'in hükmü altında neredeyse avrupa'nın yarısı bulunuyordu. buna ek olarak çok daha önemli olan amerika kıtasının büyük bir kısmı da imparatora bağlıydı. avrupa toprakları siyasi güç anlamına geliyorken amerika toprakları inanılmaz bir ekonomik güç anlamına geliyordu. yeni keşfedilen amerika'daki değerli madenler ile avrupa'da bulunmayan yeni hammaddeler tamamen ispanyol imparatorluğunun hazinesine aktı.
ancak bütün bu gücüne rağmen şarlken osmanlılara mağlup olmaktan kurtulamadı. imparatoru olduğu alman topraklarındaki protestanların direnişini kıramayınca tahtından feragat etti. (tarihin yetiştirdiği en önemli şahsiyetlerden biridir şarlken.)
şarlken'in tahttan çekilmesiyle habsburg'lar ikiye ayrıldı. kastilya-aragon-sicilya ve napoli krallıkları artık "ispanya krallığı" olarak anıldı ve bu ülkenin tahtına şarlken'in oğlu felipe oturdu.
(bkz: ii.felipe)
yine şarlken'in tahttan çekilmesiyle avusturya toprakları ve kutsal roma imparatorluğu tahtına da kardeşi ferdinand oturdu. (ferdinand'ı tarih kitaplarından bilirsiniz. kanuni ile macar krallığı konusunda defalarca karşı karşıya gelmiştir.)
ii.felipe'den sonra denizaşırı ispanyol imparatorluğu evrensel gücünü ingiltere'ye bırakmıştır. (ii.felipe'nin yenilmez ispanyol armadası kraliçe elizabeth'in ingiliz donanması tarafından yakıldı.) bütün bunları düşündüğünüzde bugünkü amerika'nın şekillenmesinde en büyük rol ispanyollara aittir. bu da hemen hemen amerika'da ve avrupa'da yaşayan bütün insanların hayatına bir şekilde dokunmuş olma anlamına gelir. (türkiye ve türkler, hatta dolaylı yollardan araplar bile dahildir buna.)
edit: imla.
-
beş kıtaya hükmeden ama torunlarının bunu toplumumuzun osmanlı için yaptığı gibi hamasete malzeme etmediği imparatorluktur.
-
dünya da osmanlıdan daha çok iz bırakmıştır maalesef. güney ve kuzey amarika da ispanyolca bolca konuşulur.
-
tarihin ilk denizaşırı güneş batmayan imparatorluğu ünvanını alan devlet.kristof kolombus önderliğinde başlayan deniz keşifleri ile latin amerikanın brezilya hariç tamamını orta amerikayı karayiplerin büyük bölümünü meskika texas ve luisiana ve florida ile birlikte bugunkü abd topraklarının yarısına yakınını ele geçirmiş kolonileştirmiş sömürmüş sömürgeci bir imparatroluktur. ticarette yeni yolları özellikle yeni kıtadan getirdiği pekçok altın ve gümüşün sayesinde 16.ve 17.yüzyılda osmanlı ilr birlikte avrupa nın ve dünyanın en önemli 2 gücü olmuştur. reform hareketlerinde kendisini yeterince yenileyememesi katolik kilisesinin ülke üzerinde son derece etkin olması sanayileşmeye ayak uyduramaması avrupadaki din savaşlarında katollikliğin ve hre nin temsilcisi olarak girdiği 30 yıl savaşlarını kaybetmesi osmanlı ile habsburgların yaklaşık 300 yıla yakın süren uzun ve yıpratıcı savaşları ve en önemlisi ingiltereyi fethetmek için göderilen ispanyol armadasının nerdeyse büyük çoğunluğunun english channelde yok edilmesi gibi nedenlerle zayıflamıştır. son darbeyi ise napolyon madridi işgal edip latin amerikadaki ve meksikadaki ayrılıkçı liderleri desteklemesi sonucu ispanya sömürgelerimi kaybetmesi sonrası gelmiştir. imparatorluğunın resmi sonu ise abd ile girdiği savaşta fas filipinler gibi geri kalan sömürgelerini kaybetmesi sonrası olmuştur. uyguladığı katliamlar ve yerlilere yapılan kötü muamemeler yerlilere çiçek virusu içeren battaniyeleri vererek maya aztec ve inka uygarlıklarını 300 askeri ile ele geçirmiştir. hüküm sürdüğü yerlerde kendi dinini ve dilini başarıyla yayıp empoze etmiştir. zira bugün latin amerikada insanların yüzde 90 ı katoliktir.ispanyolca ise anadil bazında dünyada en çok konuşulan 2.dildir çinceden sonra
-
beş kıtada toprağı olan, dünyanın ilk küresel imparatorluğudur.
-
ispanyolların amerika kıtalarından ne kadar ganimet yağmaladığı bağlamında, yalnız bir ispanyol hazine kalyonunun enkazı 2015 yılında keşfedildi. bu tek geminin içinde (1708'de karayip denizi'nin dibine batan san jose ) altın, gümüş ,nadide taşların değeri 17 milyar dolar olarak hesaplanmıştır.
ekşi sözlük kullanıcılarıyla mesajlaşmak ve yazdıkları entry'leri
takip etmek için giriş yapmalısın.
hesabın var mı? giriş yap