Koçluk ve Mentorluk Nedir?
25.04.2021
Yazar: Engin Karafakıoğlu
Küreselleşme, değişen sosyal ve ekonomik politikalar ve çok uluslu şirketlerin piyasalara katılımı ile rekabet avantajı kavramı kuruluşlar için önem kazanmıştır. Özellikle son dönemde Covid-19 salgın süreci ile ortaya çıkan küresel ekonomik kriz, iş dünyasındaki liderleri ve yöneticileri organizasyonları yönetme konusunda zor durumda bırakmıştır. Kuruluşların hayatta kalabilmek ve varlıklarını sürdürebilmeleri için rekabet avantajı kazanması gerekir. Rekabet avantajı elde etmek isteyen kuruluşlar performanslarını artırmalıdır. Verimlilik, üretkenlik, çalışanların potansiyellerine göre işten zevk alarak çalışması, organizasyonun hedeflerine ulaşması bu amaca hizmet eder. Bu doğrultuda çalışanların verimliliğini artırmak ve fark yaratmak için bir dizi uygulamalar bulunmaktadır. Koçluk ve mentorluk uygulamaları bunlardan biridir. Çalışanların performansını artırmanın önemli araçları olarak kabul edilmektedir.
Koçluğun Tarihi
Koç kelimesi İngilizcede otobüs, lokomotif, otomobil anlamlarına gelmektedir. İlk defa 16. yüzyılda yüksek kaliteli at arabalarının yapıldığı Macaristan'da rastlanılmıştır. 19. yüzyılda İngiliz üniversite öğrencileri, akademik kariyerlerinde kendilerini başarılı kılan öğretmenler için bu kelimeyi kullanmaya başlamıştır (Barutçu, 2009, p.48).
Koçluk Nedir?
Koçluk, kurumsal ya da bireysel hedeflere ulaşmak amacıyla koç ve danışan arasında oluşturulan sistemli ve planlı ilişkilerdir. Bireyin kariyerini etkileyebilecek tüm faktörler hakkında fikir geliştirir (Barutçugil, 2004). Koçlar, danışanları için öğretici değil; daha yüksek performans için yeni fırsatlar, zorluklar ve davranışlar sunan ortaklardır (Witherspoon & White, 1996). Çalışanın performansını ve imajını iyileştirmek için çalışır. Etkili bir koç, tıpkı bir gündem gibidir. Bireyin yeteneklerini keşfetmesini sağlar, bireyi güçlü yönleri ve geliştirilmesi gereken özellikler hakkında bilgilendirir. Koçlar, insanların "olmak istedikleri yerden" hedeflerine ulaşmalarına yardımcı olur. Ancak bunu yaparken cezalandırmak ve tehdit etmek yerine cesaretlendirme ve bilgilendirme yolunu kullanırlar (Barutçugil, 2004).
Koçluk Ne Değildir?
Koçluk genellikle mentorluk, öğretmen, danışman, rehber ile çok karıştırılır. Koçluk rastgele bir atama süreci değildir. Güçlü bir önsezi, iyi bir planlama ve sürece etkili bir katkı gerektirir (Sidler ve Lifton, 1999). Tavsiyelerde bulunmaz, geçmişle ilgilenmez. Koçun belirli bir alanda uzman olmasına gerek yoktur. Uzun süreli ilişkiler kurmaz, danışanla iş planı yapar ve bu bir süreye dayanır. Şimdi ve gelecekle ilgilenir, kişiye doğru sorular sorarak cevaplarını kişinin kendisinde bulmasını sağlar, kişinin güçlü yanlarının ortaya çıkmasına kılavuzluk eder.
Koçluğun Faydaları
O’Neill ve Broadbent’in yaptığı çalışmalarda (2003) katılımcıları koçluktan elde ettikleri yararları şöyle sıralamışlardır:
- Farkındalık düzeyini artırır.
- İyi hedefler belirlenir.
- İş – özel yaşam dengesini sağlamada katkı sağlar.
- Stres seviyesini düşürür.
- Kişinin kendini keşfetme arzusu artar.
- Başkalarına karşı güven duygusu artar.
- İletişim becerileri gelişir.
Mentorluğun Tarihi
Mentorluk neredeyse 3500 yıllık bir kavramdır ve mentorluğun kökenleri Yunan mitolojisine dayanmaktadır. Yunan kör şair Homeros'un anlattığı Odyssey Destanı'na göre Mentor; Ithaca Kralı Odysseus'un Truva savaşlarına giderken evini ve varisi Telemachus'u emanet ettiği sadık ve güvenilir bir aile dostudur. Truva savaşı sırasında Ithaca Kralı Odysseus’un oğlunun eğitimiyle ilgilenecektir. Mentor'a verilen görev, Telemachus'u eğitip bilgilendirmek ve onu Ithaca Kralı olarak yetiştirmektir. Yıllar geçtikçe, akıl hocası koruyucu rolünün ötesine geçti ve Telemachus'un öğretmeni ve güvendiği akıl hocası oldu (Starcevich, 1997).
Mentor, zamanla organizasyona destekçi, eğitmen ve dinleyici olarak çalışanların işe alınması ve kariyer gelişimi konusunda rehberlik eden ve tavsiyelerde bulunan kişiye ismini verdi. Akıl hocası; tecrübe, uzmanlık ve bilgilerini paylaşan insan kaynakları için kullanılmıştır. Orta Çağ'da mentorluk "öğretmen-öğrenci" ilişkisine benzer şekilde yorumlandı. Öğrenci, mentorun deneyimlerinden yararlanmaktadır; mentor ise gelişimini sağlar ve onu teşvik eder (Thomson, 1993).
Mentorluk Nedir?
Mentorluk; bireysel ve mesleki gelişimi amaçlayan, organizasyonun deneyimli bir üyesi ile deneyimsiz bir üye arasında destekleyici ve rehberlik yoluyla bire bir ilişkidir (Harvey ve Bowin, 1996; Mullen, 1998). Mentorluk, bir çalışanın çalışma hayatındaki rehberidir; bu sayede çalışma hayatında etkili olur ve onu kuruma kazandırır (DeCenzo ve Robbins, 1999). Bunun için mentor, deneyim ve bilgilerini deneyimsiz çalışan ile paylaşır. Mentor, çalışanı yetenekleri doğrultusunda yönlendirir. Mentor-öğrenci ilişkisi uzun soluklu bir ilişki olup öğrencinin çalışma hayatı boyunca temel aldığı gelişmedir. Örgüte katılmaya başlayan çalışanlara yardımcı olmak, örgütü tanımak ve bilgi edinmek için alt kademelerde çalışanlara aktif olarak rehberlik etmektir (Singer, 1990; DeCenzo ve Robbins, 1999).
Mentorluğun Faydaları
Mentorluğun örgütlere olan faydaları aşağıda verilmiştir. (Barutçugil, 2004)
- Performans ve verimlilik artar.
- Örgüt kültürü gelişir.
- Üst seviyede teknik eğitim ve beceriler kazanılır.
- Liderlik becerileri güçlendirilir.
- Nitelikli insan kaynağı yaratılmış olur.
- Yöneticilerin kendilerini geliştirmeleri için fırsatlar verilmiş olur.
Hakkımızda
İTÜ´de girişimcilikle ilgili gerek akademik düzeyde, gerekse öğrencilerin sosyal hayatlarında uygulamaya yönelik herhangi bir çalışmanın olmamasını çıkış noktası olarak gören kulübümüz 2006 yılından bu yana İTÜ’nün en aktif öğrenci oluşumlarındandır. Günümüze kadar İTÜ’de girişimcilik ekosisteminin gelişmesinde büyük katkı sağlamıştır.