Yahudilerin Mısırdan Çıkışı PESAH
Yahudilerin Mısırda 210 yıl süren ağır esaretlerinden kurtulup, özgürlüklerine kavuşmalarının kutlandığı Pesah Bayramının hikâyesi, Bereşit Kitabının sonunda İsrailoğullarının Mısıra yerleşmesiyle başlar ve Şemot Kitabının ilk bölümlerinde detaylı olarak anlatılır. Toranın farklı yerlerinde de Yetsiat Mitsrayim - Mısır Çıkışından sık sık bahsedilir.
Bereşit Kitabının (Toranın birinci kitabının) sonlarında, Yaakov ile ailesi, hem yaşadıkları Kenaan topraklarında kıtlığın baş göstermesi, hem de Yaakovun küçük oğlu Yosefe daha yakın olmak için Mısıra gelmişlerdi. Yosef, Paronun (Mısır Firavununun), rüyalarını doğru yorumlayıp Mısır halkını ve komşularını kıtlıktan kurtardığı için, Mısırda çok itibar gören bir konumdaydı. Yaakovun oğulları yaşadıkları sürece, İsrailoğulları Goşende saygı ve hürmet gördüler, refah içinde yaşadılar ve bereketle çoğaldılar.
Fakat Yosefin ölümünden sonra, Mısırın başına, Yosefin halkı kıtlıktan kurtarıp ülkeye büyük zenginlik kazandırdığını unutmayı seçen bir hükümdar geçti ve halkına seslenerek: Bakın; Bene-Yisrael halkı bizden kalabalık ve güçlü hale geldi. Gelin onlardan daha akıllı davranalım ki (daha da) çoğalmasın ve olur da bir savaş çıkarsa o da düşmanımıza katılıp bize karşı savaşarak, (bizi) ülkeden sürmesin, dedi.(İkinci Kitap-Şemot 1:910)
Esaret hayatının başlaması
Paronun halkına seslendiği günden itibaren Mısırdaki Yahudiler adım adım köleleştirilmeye, ağır işlerde çalıştırılmaya, zulüm altında yaşamaya başladılar. Paro Yahudilere ne kadar eziyet ederse, onlar da o kadar çoğalıyordu. Sonunda Paro, Şifra ve Pua adındaki Yahudi ebelere, yeni doğan bütün Yahudi erkek çocuklarını doğar doğmaz öldürmelerini emretti. Ebeler Tanrıdan çekinerek Paronun emirlerini yerine getirmediler. Bu arada Paronun astrologları şok edici bir kehanette bulunarak, Yahudileri özgürlüğe kavuşturup Mısırdan çıkaracak bir bebeğin doğmak üzere olduğunu gördüklerini söylediler. Bu haberle panikleyen Paro, bütün doğanYahudi erkek bebeklerin Nil Nehrine atılıp boğulmalarını emretti.
Levilerden Amramın karısı Yoheved, erken doğum yaptığı için bebeğini üç ay boyunca gizleyebildi, ama üç ayın sonunda, Mısırlı askerler gelip bebeğini nehre atmadan, kendisi bebeğini bir sepete koyarak, Nil Nehrine bıraktı. Paronun kızı Bitya nehre yıkanmaya giderken, sazların arasındaki sepeti gördü ve sudan çıkardı. Sepetteki bebeğin Yahudi olduğunu hemen anladı. İçinde, ağlayan bu çok tatlı bebeğe karşı şefkat hisleri uyandı ve onu saraya götürmeye karar verdi. Onu evlat edindi ve ismini, sudan çekilmiş, çıkarılmış anlamına gelen; Moşe koydu. Moşe, kraliyet sarayında bir prens olarak büyütüldü.
Moşe: Yahudi halkının lideri
Moşenin annesi Yoheved, Ona sadece ilk yıllarında bakabilmişti. Buna rağmen, Ona kendi halkına yönelik sevgi ve bağlılığı o kadar derinden aşılamıştı ki, Moşe, Mısır sarayının antisemit ortamında büyümesine rağmen, hiçbir zaman bir Mısır prensi gibi hissetmemiş, Yahudi benliği her zaman kuvvetli ve etkin olmuştu.
Moşe delikanlılık çağına geldiğinde bir Mısırlının Yahudi bir köleyi acımasızca dövdüğünü gördü. Hemen araya girerek görevliyi öldürerek cesedini kuma gömdü. Olay, Paronun kulağına geldi ve Moşenin öldürülmesini emretti. Bunun üzerine Moşe, Mısırdan kaçıp Midyana geldi.
Mısırda Yahudilerin durumu gün geçtikçe daha da kötüye gidiyordu. Kendilerini kurtarması ve Mısırdan çıkarması için sürekli olarak Tanrıya dua ediyorlardı. Tanrı, onların çığlıklarını duydu.(Şemot 2:24)
Bir gün, Moşe, kayınpederi Yitronun davarını güderken, ateşle kaplı olmasına rağmen yanmayan bir çalılık gördü. Tanrı, Moşeye bu çalılığın içinden seslenerek, Onu, elçisi olarak görevlendirdiğini söyledi. Moşeye, halkının çektiği acıları gördüğünü, onları Mısırdan çıkarıp süt ve bal akan bir ülkeye getireceğini açıkladı. Halkı Mısırdan çıkaracak kişi de Moşe olacaktı.
Moşe, sarayda edindiği konuşma bozukluğu yüzünden bu göreve layık olmadığını söyleyince, Tanrı, Moşenin ağabeyi Aaronu da, sözcü olarak atadı.
On felaket
Moşe ve Aaron, Paronun sarayına gittiler. İsrailoğullarının Tanrısının, kendilerini elçi olarak gönderdiğini, Paronun, Yahudi halkının Mısırdan çıkmasına izin vermesini emrettiğini söylediler. Bu söylenenlere kahkahalarla gülen Paro, Yahudilere verilen işlerin daha da ağırlaştırılmasını emretti.
Bunun üzerine bazı Yahudiler Moşe ve Aarona çok kızarak, ek ağır işler için onları suçladılar.
Tanrı, Moşeyle konuştu ve yakında Mısırın üzerine büyük felaketler getirerek Paroyu, Yahudileri serbest bırakmaya zorlayacağını bildirdi. Tanrı, Mısıra on felaket gönderdi:
1. Mısırda tüm suların kana dönüşmesi
2. Kurbağalar
3. Bitler
4. Vahşi hayvanların istilası
5. Salgın hastalık
6. Çıbanlar
7. Dolu yağışı
8. Çekirgelerin istilası
9. Karanlık
10. Behorların ölümü (annenin ilk doğan erkek çocuğunun ölümü)
Bu son felaketten önce, Tanrı, Moşeye, bütün İsrailoğullarının birer kuzu kurban etmelerini, onun kanını evlerinin kapı pervazına ve kirişine sürerek işaretlemelerini söyledi. Tanrı, bu işaretleri gördüğü evleri atladı ve İsrailoğulları bu felaketten etkilenmedi.
Mısırdan çıkış
Onuncu beladan sonra Paro Moşeyi çağırarak halkını da alıp derhal Mısırı terk etmesini söyledi. Yahudiler aceleyle çıkarken, açtıkları hamurun mayalanmasını bekleyemediklerinden, hamur kabaramamıştı. (Bu yüzden Pesah boyunca mayalı yiyecekler yenmez.)
Yahudiler ülkeyi terk ettikten sonra, Paro kararından pişmanlık duyarak tüm ordusunu önüne katarak onları takibe başladı. Yahudiler, bir tarafta Firavunun ordusu, bir tarafta Kızıldeniz arasında kısılıp kalmıştı. Tanrı, Moşeye, asasını kaldırarak elini denizin üzerine uzatmasını söyledi. Moşe bunu yapınca, bütün gece boyunca deniz, kuvvetli doğu rüzgârıyla itelendi ve sular yarıldı. İsrailoğulları kuru topraktan rahatça geçerlerken, Tanrı, Moşeye, tekrar elini denizin üzerine uzatmasını söyledi. Bunu yapınca, sular normale dönerek, Yahudileri takip eden Paro ve tüm ordusunun üzerine kapandı. Bu sırada İsrailoğulları kuru toprakta, denizin içinde yürüyorlardı.
O gün, deniz kıyısında bütün Mısırlılar öldü ve Tanrı İsrailoğullarını Mısırın elinden tamamen kurtardı. İsrailoğulları, o zaman Tanrının büyük gücüne şahit oldu ve derin bir saygı duydu. Moşe ve İsrailoğulları, Tanrıya olan inanç ve güven duygularını şarkıya dökerek dile getirdiler.
Tanrının, Behorların ölümü felaketi sırasında, kapısı işaretli Yahudi evlerini atlaması=pesah, nesillerce Yahudileri özgürlüklerine kavuşturan Tanrıya şükran duyarak ve Onun mucizelerine olan büyük inançla anılır. Her yıl Pesah Agadasında bu hikâye, çocukların da anlayacağından emin olunacak bir şekilde anlatılır.