Vefa Lisesi, Devleti Aliye'den Cumhuriyete
Vefa Lisesi ya da eski adıyla Vefa İdadisi, 1872 yılında İstanbul'da kurulan, günümüzde Anadolu lisesi statüsündeki ortaöğretim kurumu. İsmini Tarihî Yarımada'da yerleşkesinin bulunduğu Vefa semtinden alan okul, ana dille öğretim yapılan ilk sivil lise olma özelliğini taşır. Türkiye'de 10, İstanbul'da 7 tane bulunan, yabancı dil hazırlık eğitimiyle beraber 5 yıl eğitim veren Anadolu liselerinden biridir. Uluslararası Bakalorya Diploma Programının akreditasyon çalışmalarını tamamlayan okul Haziran 2019'da IB Dünya Okulları listesine dâhil olmuş ve akreditasyonla IB-DP diploması vermeye başlamıştır.
04 Şubat 2021 - 23:06 - Güncelleme: 10 Şubat 2021 - 19:54
1869 Maarif-i Umûmiye Nizamnâmesi'ni hazırlayan Saffet Paşa
Osmanlı İmparatorluğu'nda 18. yüzyıla kadar eğitim, mahalle mektebi, medrese gibi klâsik eğitim kurumlarında yapılmıştır. Ancak, 18. yüzyılda askeri yükseköğretim kurumlarıyla modern eğitim hayatı başlamıştır. 19. yüzyılda düzensiz bir biçimde ilköğretim alanında sıbyan mektepleri, ortaöğretim alanında rüşdiye (ortaokul), idadi (lise) ve sultanî (lise+yüksekokul) olmak üzere çeşitli modern eğitim kurumları kurulmuştur. Düzensiz olarak kurulan modern eğitim kurumları, 1869 yılında Maarif Nazırı Mehmed Esad Safvet Paşa döneminde hazırlanan Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile bir sisteme bağlanmıştır.
Bu nizamnameye göre modern eğitim kurumları; ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim olmak üzere üç kademede yapılandırılmıştır. İlköğretim kurumları mahalle ve sıbyan mektepleri, yükseköğretim kurumu ise Darülfünun olarak belirlenmiştir. Ortaöğretim kurumları ise rüşdiye, idadi ve sultani olmak üzere üç türde yapılandırılmıştır.
Bugünkü lise türünün tam karşılığı olan okul türü, idadilerdir. "Ana dille öğretim yapılan ilk mülkiye lisesi (Sivil Lise)", 1872 yılında "Mekteb-i Mülkiye"nin bünyesinde idadi sınıfları olarak kurulan bugünün Vefa Lisesi'dir.
İdadi dönemi (1872-1914)
Mekteb-i Mülkiye'nin bünyesindeki idadi sınıfları, Mekteb-i Tıbbiye ve Mekteb-i Hukuk gibi yükseköğretim kurumlarının bünyesindeki idadi sınıflarıyla birleşmiş ve 1872 yılında "Dersaadet İdadi-i Mülkiye-i Şâhâne" adıyla bağımsız bir okul haline gelmiştir. 1881 yılında okul, Maarif Nezareti'nce satın alınan Mütercim Rüştü Paşa'ya ait üç katlı konağa taşınmış ve İstanbul'un Türkçe eğitim veren ilk mülkiye idadisi olarak eğitim ve öğretime devam etmiştir.Okul, 1900 yılında bulunduğu semtten dolayı "Vefa İdadi-i Mülki-i Şahanesi" adını almıştır.
Sultani dönemi (1914-1924)
Okul, 1914 yılında "Vefa Mekteb-i Sultanisi" adıyla sultani statüsüne çıkarılmıştır. Bu dönemde okul, bünyesinde ilkokul, ortaokul ve lise bölümleri bulunan 12 yıl öğrenim sürekli bir eğitim kurumu haline gelmiştir.
1910 yılındaki büyük yangın sonrası Mütercim Rüştü Paşa Konağı ailelere verildiğinden, okul Vezneciler'deki Saffet Paşa Konağı'na taşınmıştır.
1912'deki Balkan Savaşı sırasında birçok öğrenci ve öğretmen gönüllü olarak cepheye gitmiş ve geri dönmemiştir. Bu sırada Mütercim Rüştü Paşa Konağı Hilâl-i Ahmer (Kızılay) Hastanesi olarak kullanılmıştır.
Çanakkale Savaşı patlak verdiğinde Vefa Sultanisi'nin 1915-1916 eğitim dönemindeki öğrencileri ve öğretmenleri, asker üniforması giyerek ve okulun bahçesinde toplanıp marşlar söyleyerek Şehzadebaşı'na çıkmışlardı. Meydanda toplanan İstanbullular, Vefalıları, alkışlar ve dualarla savaşa uğurlamıştı.[15] Vefa Sultanisi son sınıf öğrencileri erken mezun edilerek bazı öğretmenleriyle birlikte gönüllü olarak cepheye gitmişlerdi.[16] Bu yüzden sayıları azalan Vefa Sultanisi öğrencilerinin geride kalanları ise, İstanbul İnas Sultanisi -bugün Cağaloğlu Anadolu Lisesi- olarak kullanılan binaya taşınmıştır. Vefa Sultanisi, bu binanın öğretim için yetersiz kalması üzerine, 1917 yılında Vefa semtindeki kendi binasına taşınmıştır. Fakat, diğer orta öğretim kurumlarında olduğu gibi, çoğu geri gelemeyen öğrencileri sebebiyle Vefa Sultanisi, 1918 sonrasına kadar mezun verememiştir.
Lise dönemi (1924-1990)
1924 yılında Tevhid-i Tedrisat Kanunu‘nun kabulüyle, okul, diğer bütün idadi ve sultanilerle birlikte lise adını alarak "Vefa Erkek Lisesi" olmuştur. Okul 1925 yılından sonra bazı liselerle birlikte ortaokula dönüştürülmüş ve Kadırga’daki Eczacılık Okulu binasına taşınmıştır.Okul burada "Vefa Orta Mektebi" adıyla 1933′e kadar eğitim yapmıştır.
1933 yılında 300′ün üzerinde Vefa Lisesi mezununun girişimi ve yine Vefa mezunu o zamanki Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Kemalettin Gedeleç'in desteğiyle okul yeniden lise statüsüne kavuşmuş ve Vefa’daki tarihi binasına dönerek "Vefa Erkek Lisesi" adıyla öğretimine devam etmiştir.
Okulun bünyesinde, Anadolu lisesi statüsüne geçtiği 1990 yılına kadar, hem ortaokul, hem de lise kısmı yer almıştır.
Uzun süre sadece Mütercim Rüştü Paşa Konağı'nda öğretim yapan Vefa Lisesi 1937 yılında Yüksek Öğretmen Okulu binası olarak kullanılmaya başlanan üst bahçedeki binanın bu okulun 1949 yılında Çapa’ya taşınması üzerine devri ile kapasitesini arttırarak iki binada öğretime başlamıştır.[21] Ayrıca alt bahçedeki pavyonlarda okulun spor, kültür etkinlikleri ile fen laboratuvarları yer almıştır. 1954-1961 yılları arasında Vefa Lisesi Müdürlüğü yapan Ziver Tezeren döneminde okulun mezunlarından Necip Akar, okul bahçesindeki Şehzade Mehmet Külliyesi'ne dahil olan Tabhane binalarında Fizik, Kimya, Biyoloji laboratuvarları kurularak hizmete sunulmuştur.
Yüksek Öğretmen Okulundan devrolan binanın üst katında 1959 yılında Erkek Öğrenci Pansiyonu da açılmıştır. Bu pansiyonda öğrenci mevcudu zamanla 300′e kadar çıkmıştır. 1970'li yıllardaki olaylar nedeniyle Pansiyon 12 Eylül 1980′de kapatılmış, ancak 1984'te yeniden düzenlenerek Kız Öğrenci Pansiyonu olarak açılmıştır.
Akşam lisesi dönemi (1958-1978)
1958 yılında Vefa Lisesi’nin bünyesinde İstanbul’un ilk Akşam lisesi açılmıştır. "Vefa Akşam Lisesi" adıyla öğretim yapan bu lise Pertevniyal Lisesi’ne aktarıldığı1978 tarihine kadar beş bin civarında mezun vermiştir. Bu mezunlar içinden bakan, milletvekili, sanatçı, bilim adamı ve işadamları yetişmiştir.
Okul binalarının yetersizliği nedeniyle alt bahçedeki pavyonlar kaldırılarak yerine 1967 yılında yeni bir okul binasının yapımına başlanmış ve iki yılda tamamlanan bu bina 1969-1970 öğretim yılında hizmete girmiştir. Bu arada harap duruma düşen Mütercim Rüştü Paşa Konağı öğretime kapatılmıştır. Bu bina, Vefa mezunlarının kurduğu Vefa Lions Kulübü tarafından onarıma alınmış ve 1984 yılında yeniden Vefa Lisesi’nin öğretimine kazandırılmıştır.
Anadolu lisesi dönemi (1990-günümüz)
Vefa Lisesi (2020)
İsim değişiklikleri
1872: Dersaadet İdadi-i Mülkî-i Şâhânesi
1900: Vefa İdadi-i Mülkî-i Şâhânesi
1914: Vefa Mekteb-i Sultanisi
1924: Vefa Erkek Lisesi
1958-1978: Vefa Akşam Lisesi
1990: Vefa Anadolu Lisesi
2001: Vefa Lisesi (Anadolu Lisesi statüsünde)
2006: Vefa Lisesi (5 yıllık Anadolu Lisesi statüsünde)
1970'li ve 1980'li yıllarda Vefa semti sakinlerinin birer birer semtten ayrılmaları ve bunların yerine işyerleri ve işçi pansiyonlarının açılması semtte öğrenci potansiyelini tamamen yok etmiş, okul İstanbul’un çeşitli semtlerinden öğrencilerin geldiği karma bir okul durumuna düşmüştür. Bunun üzerine mezunların 1989 yılında kurduğu Vefa Vakfı'nın kurucu başkanı merhum Ulaştırma Bakanı Cengiz Tuncer'in çabalarıyla okulun statüsü Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığınca Anadolu Lisesi’ne dönüştürülerek adı "Vefa Anadolu Lisesi" olmuştur.
Mezunların isteği ve okul yönetimi ile öğretmenler kurulunun uygun görmesi üzerine 2001 yılında, okulun statüsü değiştirilmeden, adındaki "Anadolu" kelimesinin çıkartılarak tarihi adına dönülmesi Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığına teklif edilmiştir. Bakanlık bu teklifi değerlendirerek okulun adını tekrar "Vefa Lisesi"ne dönüştürmüştür.
Okulun iki tarihi binası (Pansiyon ve Mütercim Rüştü Paşa Konağı) 17 Ağustos 1999 depreminde hasar görerek öğretime kapatılmıştır. Başta okulun önemli mezunlarından Uğur Dündar ve Devlet Bakanı Recep Önal'ın girişimleri ile İMKB'nın büyük maddi katkısı sağlanmış, eksik kalan kısmı da Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı tarafından tamamlanarak 2000 yılında Pansiyon binası, 2001 yılında da Mütercim Rüştü Paşa Konağı hizmete girmiştir.[13][31] Bakanlıkla temasların yürütülmesinde okulun mezunlarından İstanbul Milletvekili Ahmet Güzel’in de katkıları olmuştur.
Okulun iç fiziki görünümü ile eğitim donanımının yenilenmesi ve eğitim teknolojisindeki eksiklerin giderilmesi amacıyla okul müdürlüğünce hazırlanan "21. Yüzyıla Uyum Projesi" bir toplantı ile Vefalılara sunulmuştur. Proje Vefalılarca benimsenerek iki yıl içinde hayata geçirilmiştir. Bu projenin bu kadar kısa bir sürede hayata geçirilmesinde Vefa Lisesi Eğitim Vakfı'nın, Vefalılar Derneği'nin öncülüğünün ve organizasyonunun büyük rolü olmuştur. Böylece okul, fiziki anlamda çağ atlayarak kısa sürede 21. yüzyılın okulu olmuştur.
2005-2006 yılında Anadolu Liselerinin Hazırlık Sınıflarının kapatılarak bütün liselerin dört yıl öğrenim süreli okullar haline gelmesi üzerine[33], okulun yabancı dil ağırlıklı eğitiminin aksayacağı düşüncesiyle, okul statüsünün (Hazırlık+4 yıl) toplam beş yıl öğretim süreli Anadolu Lisesi olma girişimi Uğur Dündar'ın yakın ilgi ve desteğiyle Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı tarafından kabul görmüş ve okul 2006-2007 öğretim yılından itibaren bu statüdeki altı liseden biri durumuna gelmiştir.
2006 Haziranında yapılan Kemal Sunal Kültür ve Sanat Ödülleri Törenini onurlandıran İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş'a Okul Müdürlüğünce sunulan "Multimedya Destekli Eğitim Projesi" kabul görmüş ve 2006-2007 öğretim yılında hayata geçirilmiştir. Bu durumda okulun tüm sınıf, atölye ve laboratuvarlarına sabit projeksiyon makinesi takılmış ve her öğretmene okulda kaldığı sürece eğitim amaçlı kullanmak üzere birer dizüstü bilgisayar sağlanmıştır.
Vefa Lisesi günümüzde beş yıllık statüsü, modern sınıfları, eksiksiz eğitim teknolojisi, yeterli sosyal etkinlik alanlarıyla seçkin bir eğitim kurumu olarak öğretimini sürdürmektedir.
Binalar
Vefa Lisesi, 4481 metrekarelik hazineye ait bir alanda eğitim-öğretim yapmaktadır. Bu alanın 2000 metrekaresinde okul binaları, 2500 metrekaresinde de bahçe yer almaktadır. Okul binaları, biri pansiyon, ikisi eğitim-öğretim binası olmak üzere üç binadan ibarettir. Ayrıca okul bahçesinde Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne ait Şehzade Mehmet Tabhanesi ve Şehit Ali Paşa Kütüphanesi yer almaktadır. Bu binalar, okulun eğitim-öğretim hizmetlerine tahsisli olup, Vefa Lisesi Eğitim Vakfı tarafından onarım çalışmaları sürdürülmektedir.
Ana Bina
Okul binalarının yetersiz kalması üzerine, dönemin okul müdürü Adil Teoman'ın girişimiyle ön bahçede 1908 yılında ilave edilen ve kütüphane, laboratuvar ve spor salonu olarak kullanılan iki bina yıktırılarak 17 Haziran 1968 tarihinde bugün "Ana Bina" olarak isimlendirilen ve bünyesinde Konferans Salonu ve Spor Salonu bulunan binanın temelleri atılmıştır. Bu bina, 1971 yılı başında tamamlanarak 22 Şubat 1971 tarihinde öğretime açılmıştır.
Okulun "Ana Bina" adı verilen yeni binasında; okul müdürlüğü, idari birimler ile 18 derslik, 3 Fen Laboratuvarı (Fizik, Kimya, Biyoloji), 2 Bilgisayar Laboratuvarı, 1 Ölçme-Değerlendirme Merkezi, Rehberlik Servisi, Resim Atölyesi, Okul Müzesi, Arşiv, Konferans Salonu, 2 Öğretmenler Odası, Okul Aile Birliği Odası, Sosyal Etkinlikler Kurulu Odası ile Okul Kantini ve Çayocağı (Osman Amca'nın Yeri) yer almaktadır. Konferans Salonu 400 kişi kapasitelidir.
Orta Bina (Mütercim Rüştü Paşa Konağı)
Vefa Lisesi
1859-1878 yılları arasında farklı dönemlerde olmak üzere 5 kez sadrazamlık görevi yapan Mütercim Rüştü Paşa tarafından yaptırılan konak, 1881 yılında Maarif Nezareti tarafından satın alınmıştır.
Okulun "Orta Bina" adı verilen Mütercim Rüştü Paşa Konağı'nda 8 derslik, Müzik Dershanesi, Sinevizyon Salonu, Kütüphane, 1 Müdür Yardımcısı Odası, Rehberlik Servisi, Yabancı Diller Bölüm Başkanlığı ve Kurs Merkezi yer almaktadır. Sinevizyon Salonu 70 kişi, Kütüphane 50 kişi kapasitelidir.
Pansiyon Binası
Okulun bahçesinde bulunan ve bugün Vefa Lisesi Kız Öğrenci Pansiyonu olarak kullanılan bina, devrin ünlü mimarlarından Mimar Kemalettin tarafından yapılmış ve 1938 yılında tamamlanmıştır.
Pansiyon binasında ise bodrum katında 250 kişilik yemekhane, 1. katında ambar ve depolar, 2. ve 3. katında 10 yatakhane, 1 Televizyon Odası ve Belletmen Odaları bulunmaktadır. Pansiyon 112 öğrenci kapasitelidir.
Şehit Ali Paşa Kütüphanesi
Ayrıntılı bilgi için bakınız: Şehit Ali Paşa Kütüphanesi
Şehit Ali Paşa Kütüphanesi, 1715 yılında Şehit Ali Paşa tarafından yaptırılmıştır.[41] Şehit Ali Paşa'nın kişisel kitap koleksiyonunu bulunduran kütüphane, 1894 Büyük İstanbul Depremi'nde zarar görmüş ve kütüphaneye ait koleksiyonlar 1933 yılında Süleymaniye Kütüphanesi'ne taşınmıştır.
Bu haber 1415 defa okunmuştur.