Bir Fizalyanın Portresi: Bir fotoğrafçı, can yakıcı sokmasıyla tanınan fizalyanın tehlikeli dokunuşundaki güzelliği ortaya çıkarıyor.
Fizalyalar, parlak renkleri ve uçucu yapısıyla insanı daha yakından bakmaya itiyor. Ama dikkatli olmakta fayda var; bu narin yaratık fazla yaklaşanları oldukça can yakıcı bir biçimde sokuyor.
“Portekiz savaş gemisi” olarak da bilinen hayvanın denizcilikle ilgili bu adının kökeni, pupa seyrinde camdan yapılmış bir yelkenliye benzemesinden geliyor. Bazen karaya vurma pahasına da olsa rüzgârda sürüklenerek yol almasının nedeni de zaten biçimi. Profesyonel fotoğrafçı Aaron Ansarov, onları karaya vurdukları bu sahillerde buluyor. ABD Ordusu’ndan emekli bir fotoğrafçı olan Ansarov, son yirmi yıldır Florida’daki bir kumsalda fizalya toplayıp fotoğraflıyor.
Yaşayan Koloni
Florida’daki kumsala sürüklenmiş bir fizalya gördüğünde Ansarov’un dikkatini çeken ilk şey renkleri olmuş. Ansarov’un aksine fizalyalar çoğu kişinin zihninde sadece sokarken verdikleri korkunç acıyla bütünleşmiş. Ancak bu avcının, Ansarov’un merakını uyandıran bir başka özelliği daha var.
Bireylerin bazıları dokunaçları (fotoğrafın üst bölümündeki çizgili uzantılar) meydana getirirken, bazıları da beslenme birimlerini (alt bölümdeki kahverengi benekli kısımlar), yüzerlik ya da üremeyle ilgili yapıları oluşturuyor.
Fizalyalar, sifonoforlar olarak bilinen denizanalarıyla akraba bir gruba dahil. Bu gruptaki hayvanların özelliği, tek bir organizma gibi durmalarına rağmen aslında bir koloni olmaları. Sifonoforların, başka hayvanlarda olduğu gibi organları meydana getiren özel dokuları yok. Onun yerine, farklı görevlerde uzmanlaşmış genetik olarak özdeş bireylerden oluşuyorlar. Bireylerin bazıları dokunaçları meydana getirirken, bazıları da beslenme birimlerini, yüzerlik ya da üremeyle ilgili yapıları oluşturuyor.
Aaron Ansarov
Fizalyanın beslenme üniteleri (fotoğrafın ortasındaki kahverengi noktalı yapılar), avı organizmanın içindeki tüm "bireyler" için sindiriyor.
Aaron Ansarov
Fizalyalar açık denizlerde, üst kısmında çentikler bulunan uzun biçimli asimetrik şamandıra (fotoğrafın ortasında) sayesinde dolaşıyor.
Aaron Ansarov
Parlak renkli fizalya "Portekiz savaş gemisi" olarak da biliniyor.
Aaron Ansarov
Ansarov'un makro fotoğrafları, fizalyanın güzelliğini gözler önüne seriyor.
Aaron Ansarov
Fotoğrafın alt kısmındaki dokunaçlar, adeta mavi ve mor bir inci dizisi gibi duran çizgili uzantılar olarak göze çarpıyor.
Aaron Ansarov
Fotoğrafın solundaki mor uzantılar olarak göze çarpan dokunaçlar neredeyse tüm küçük deniz hayvanları için öldürücü nitelikte.
Aaron Ansarov
Bireylerin bazıları dokunaçları (fotoğrafın üst bölümündeki çizgili uzantılar) meydana getirirken, bazıları da beslenme birimlerini (alt bölümündeki kahverengi benekli bölümler), yüzerlik ya da üremeyle ilgili yapıları oluşturuyor.
Aaron Ansarov
Ansarov, çektiği fotoğrafların, okyanusların en ilginç hayvanlarından birine değer verilmesi ya da en azından anlaşılması açısından işe yaramasını ümit ediyor.
Öldüren “İnci Dizisi”
Fizalyanın dokunaçları, yavru balıkları, küçük karidesleri ya da kopepod adı verilen minik eklembacaklı kabukluları yakalayıp hareketsiz hale getiriyor. Dokunaçların alt kısmında, adeta mavi ve mor bir inci dizisi gibi duran çizgili uzantılar olarak göze çarpıyor. Dokunaçlardaki hücre dizilerinde, nematosist adı verilen küçücük, içi boş mızraklar bulunuyor. Bu dikenli mızraklar enjeksiyon iğnesi gibi işlev görerek fizalyanın, kurbanına güçlü bir zehir enjekte etmesini sağlıyor.
Sokma Meselesi
Fizalyanın sokması, dokunaçları arasında yaşayıp beslenen denizanası balığı dışında tüm küçük deniz hayvanları için öldürücü nitelikte. İnsanlar içinse durum değişken. Honolulu’daki Hawaii Üniversitesi’nde sifonoforların yer aldığı grubun zehir yapısını inceleyen Angel Yanagihara, fizalya zehrinin insanlarda yarattığı tehlikenin, kurbanın yaşına ve nereden sokulduğuna bağlı olarak değiştiğini söylüyor. Deri kalınlığı bedenin farklı yerlerinde değişik oluyor. “Kadınların ve çocukların derisi daha incedir” diyor. “Eğer bir çocuk, ensesi civarından sokulursa öldürücü olabilir çünkü zehrin büyük kısmı kan dolaşımına girebilir.” Buna karşılık yetişkin bir erkeğin sırtından sokulmasının ancak kıymık batması gibi bir rahatsızlık vereceğini söylüyor.
Fotoğrafın solundaki mor uzantılar olarak göze çarpan dokunaçlar neredeyse tüm küçük deniz hayvanları için öldürücü nitelikte.
Ölümcül Kokteyl
“Bu tür yaratıklar, yok etmek için birçok yönteme sahip,” diyor Yanagihara. Fizalyanın zehrinde ise bu ölümcül yöntemlerin hepsi bir arada bulunuyor.
Zehirdeki bir bileşenin hücre zarında delik açarak hücrenin ölümüne neden olduğunu belirtiyor. Başka bileşenlerse hücreyi çevreleyen protein ve yağları parçalayarak, fizalyanın avını dokunduğu anda sindirmeye başlamasına olanak veriyor.
Paylaşılan Yemek
Fizalya avını yakaladığında, dokunaçlar kurbanı fizalyanın beslenme ünitelerinden birine ulaştırıyor. Kolonideki “bireylerin” hepsi birbirine bağlı olduğu için midelerden birinde sindirilen yiyecekten alınan besin fizalyanın tüm vücuduna yayılıyor.
Açılan Yelkenler
Fizalyalar açık denizlerde, üst kısmında çentikler bulunan uzun biçimli asimetrik şamandıra sayesinde dolaşıyor. Providence’taki Brown Üniversitesi’nde evrim biyoloğu olarak görev yapan sifonofor uzmanı Casey Dunn, bu şamandıranın yelken vazifesi gördüğünü ve böylece hayvanların rüzgârda sürüklendiklerini söylüyor. Dunn, bu yelkeni kullanarak dolaşmanın yaşamayı sürdürmek için muhteşem bir yol olduğunu belirtiyor. “Sifonoforların çoğu dur-bekle tarzı avcılar,” diyor. Yani bir süreliğine belli bir noktaya konuşlanıp avların dokunaçlarına takılmasını bekliyorlar. Oysa fizalyalar, çoğu sifonoforun aksine şamandıraları sayesinde, 9 metrelik dokunaçlarını suyun içine salmış olarak okyanuslarda dolaşabiliyor.
Renkli Güneş Kremi
Su yüzeyinde dolaşmanın, fizalyaların yaşamlarını sürdürmelerini sağlarken bir taraftan da sürekli olarak ultraviyole (UV) ışını bombardımanına maruz kalmalarına neden olduğunu belirten Dunn, “UV ışınlarına bu kadar maruz kalan başka hayvan pek yok,” diye konuşuyor. Yüksek dozda UV ışınının DNA’da hasara neden olabileceğini ve bunun da hücrelerde mutasyona ya da kansere yol açabileceğini belirtiyor. Ancak fizalyalar her nasılsa böyle bir sorun yaşamıyor. Dunn, parlak renklerinin bir çeşit güneş kremi vazifesi gördüğünü, mavi, menekşe ve mor pigmentlerin UV ışınlarının farklı dalga boylarını soğuruyor olabileceğini düşünüyor.
Anlaşılamayan Güzellik
Fizalyaların yüksek oranda UV ışınını nasıl tolere edebildiği, araştırmacıların bu hayvanlar hakkında bilmediği şeylerden sadece birisi. Bir diğeri de yaşam süreleri. Jelatinimsi yapılarının ve açık denizlerde yaşamalarının bu hayvanları incelemeyi zorlaştırdığını söylüyor Dunn. “Bir aslanı etiketleyip izleyebilirsiniz ama aynı şeyi fizalyalara yapamazsınız.” Fizalyalar esaret altında yaşamıyor. Dunn, hayvanları sınırlı bir süre ellerinde tutabilen araştırmacıların, henüz tüm yaşamlarını laboratuvarda geçirecek şekilde yetiştirmeyi başaramadıklarını belirtiyor.
Tehlikeli Merak
Dunn, “inanılmaz güzel bir hayvan” olarak tanımladığı fizalyaları, ünlü heykeltıraş Dale Chihuly’nin cam işlerine benzetiyor. İşte bu güzellik Ansarov’u büyülemeye devam ediyor. Yaşadığı yerde sahile vuran fizalyaları fotoğraflamayı sürdürmeyi planlıyor. Herkesin hiç durmadan görsel bombardımana tutulduğu çağımızda bir görsele bakıp çabucak geçmenin çok kolay olduğunu söylüyor. “Doğa açısından kötü bir şey. Çünkü bir canlı görüyoruz, görsel anlamda tüketiyoruz ve geçiyoruz,” diyor Ansarov. “Bunun yaşam savaşı veren bir canlı olduğunu unutuyoruz.” Ansarov, çektiği fizalya fotoğraflarının, okyanusların en ilginç hayvanlarından birine değer verilmesi ya da en azından anlaşılması açısından işe yaramasını ümit ediyor.