Bu yazı https://theconversation.com/my-life-flashed-before-my-eyes-a-psychologists-take-on-what-might-be-happening-162320 adresinden derlenerek oluşturulmuştur.
Bu cümleyi ölüme yakın deneyimler yaşayanlardan duymuşuzdur. Ya da sizin ölüme yakın bir deneyim yaşadıysanız hayatınız film şeridi gizi gözünüzün önünden geçmiş olabilir.
Potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir olayın ardından, insanlar genellikle yaşam olaylarından çok sayıda hatıranın neredeyse anında hatırlandığı “hayatlarının gözlerinin önünden geçtiğini” gördüklerini bildirirler. Araştırmacılar, bu fenomenin neden olabileceğine dair teoriler sunuyorlar.
Tony Kofi, 16 yaşında Nottingham'da yaşayan bir inşaat işçisi iken, bir binanın üçüncü katından düştü. Zaman büyük ölçüde yavaşlamış gibiydi ve gözlerinin önünde bir dizi karmaşık görüntünün yanıp söndüğünü gördü.
Şöyle tarif ediyordu “Aklımın gözüyle çok, çok şey gördüm: henüz sahip olmadığım çocuklar, hiç görmediğim ama artık arkadaşlarım olan kişiler. Aklıma asıl takılan şey bir enstrüman çalmaktı”. Tony başının üzerine düştü ve ardından bilincini kaybetti.
Hastaneye geldiğinde kendini farklı biri gibi hissetti ve önceki hayatına dönmek istemedi. Sonraki haftalarda, görüntüler zihninde yanıp sönmeye devam etti. Kendisine “bir şey gösterildiğini” ve görüntülerin geleceğini temsil ettiğini hissetti. Daha sonra Tony bir enstrümanın resmini gördü ve onun kendisinin çalarken gördüğü enstrüman olduğunu anladı. Kazadan kalan tazminat parasını bir tane satın almak için kullandı. Şimdi, Tony Kofi, 2005 ve 2008'de BBC Jazz ödüllerini iki kez kazanan İngiltere'nin en başarılı caz müzisyenlerinden biri. Tony'nin geleceğini gördüğüne dair inancı alışılmadık bir durum olsa da, insanların anlık acil durumlarda geçmişlerinden birden fazla sahneye tanık olduklarını bildirmeleri hiç de alışılmadık bir durum değil. Ne de olsa “hayatım gözümün önünden geçti” sözü buradan geliyor.
Fakat bu fenomeni ne açıklayabilir? Psikologlar bir dizi açıklama önerdiler, ancak Tony'nin deneyimini anlamanın anahtarının, zamanın farklı bir yorumunda yattığını da savunuluyor.
Hayat gözlerimizin önünden geçtiğinde….
Bir asırdan fazla bir süredir insanın gözlerinin önünden geçen yaşam deneyimi anlatılıyor. 1892'de Albert Heim adlı bir İsviçreli jeolog, dağa tırmanırken bir uçurumdan düştü. Düşüşle ilgili açıklamasında şöyle yazdı: “Sanki uzak bir sahnede, tüm geçmiş hayatım kendini sayısız sahnede oynuyordu”.
Daha yakın zamanlarda, Temmuz 2005'te, Gill Hicks adında genç bir kadın, Londra Metrosu'nda patlayan bombalardan birinin yanında oturuyordu. Kazadan sonraki dakikalarda, kendi tanımladığı gibi, ölümün eşiğine geldi: "hayatım gözlerimin önünden geçiyor, her sahnede, her mutlu ve üzgün anda, yaptığım, söylediğim, deneyimlediğim her şeyde titriyordu”.
Bazı durumlarda, insanlar tüm hayatlarının bir incelemesini değil, onlar için özel önemi olan bir dizi geçmiş deneyim ve olayı görürler.
Belki de şaşırtıcı bir şekilde, ne kadar yaygın olduğu göz önüne alındığında, “yaşamı gözden geçirme deneyimi” çok az çalışılmıştır. Bir avuç teori öne sürüldü, ancak anlaşılır bir şekilde geçici ve oldukça belirsizler.
Örneğin, 2017 yılında bir grup İsrailli araştırmacı, yaşam olaylarımızın zihnimizde bir süreklilik halinde var olabileceğini ve aşırı psikolojik ve fizyolojik stres koşullarında ön plana çıkabileceğini öne sürmüşlerdir.
Başka bir teori, ölüme yakın olduğumuzda, anılarımızın, atılan bir çöp kutusunun içeriği gibi aniden kendilerini "boşaltması"dır. Bu, son derece stresli veya tehlikeli durumlarda “kortikal disinhibisyon” (beynin normal düzenleyici süreçlerinin bozulması) ile ilgili olabilir ve zihinsel izlenimlerin “çağlayanına” neden olabilir.
Ancak yaşam incelemesi, kortikal disinhibisyonla ilişkili deneyimlerin kaotik çağlayanından tamamen farklı olarak, genellikle sakin ve düzenli bir deneyim olarak rapor edilir. Ve bu teorilerin hiçbiri, bu kadar büyük miktarda bilginin - çoğu durumda, bir kişinin hayatındaki tüm olayların - birkaç saniyelik bir sürede ve genellikle çok daha kısa bir sürede kendini göstermesinin nasıl mümkün olduğunu açıklamaz.
'Mekânsal' zamanda düşünmek
Alternatif bir açıklama, zamanı “mekansal” bir anlamda düşünmektir. Zamana sağduyulu bakışımız, geçmişten bugüne, içinde yalnızca şimdiye doğrudan erişimimiz olan geleceğe doğru hareket eden bir ok gibidir. Ancak modern fizik, bu basit doğrusal zaman görüşüne şüphe düşürdü.
Gerçekten de, Einstein'ın görelilik kuramından bu yana, bazı fizikçiler "uzaysal" bir zaman görüşünü benimsediler. Zamanın, geçmişin, şimdinin ve geleceğin aynı anda bir arada var olduğu bir tür panoramada yayıldığı statik bir “blok evrende” yaşadığımızı savunuyorlar.
En çok satan The Order of Time'ın yazarı olan modern fizikçi Carlo Rovelli de doğrusal zamanın evrensel bir gerçek olarak var olmadığı görüşündedir. Bu fikir, zamanın nesnel olarak gerçek bir fenomen değil, insan zihninin bir yapısı olduğunu savunan filozof Immanuel Kant'ın görüşünü yansıtır.
Bu, bazı insanların neden tüm hayatlarının olaylarını bir anda gözden geçirebildiklerini açıklayabilir. Daha önceki birçok araştırma, normal zaman algımızın sadece normal bilinç durumumuzun bir ürünü olduğunu öne sürmüştür.
Değişmiş birçok bilinç durumunda, zaman o kadar dramatik bir şekilde yavaşlar ki saniyeler dakikalara uzar gibi görünür. Bu, acil durumların yanı sıra derin meditasyon hallerinin, psychedelic ilaçlarla ilgili deneyimlerin ve sporcuların “formunda” olduğu durumlarda ortak bir özelliktir.
Peki ya Tony Kofi'nin geleceğine dair görünen vizyonları? Gerçekten gelecekteki yaşamından sahneler gördü mü? Müzisyen olarak geleceği bir şekilde kurulmuş olduğu için kendini saksafon çalarken mi gördü?
Belli ki Tony'nin deneyiminin bazı sıradan yorumları var. Belki de, örneğin, sırf kendi vizyonunda saksafon çaldığını gördüğü için bir saksafoncu oldu. Tony'nin gelecekteki olaylara bir göz atması imkansız mıdır?
Eğer zaman gerçekten uzamsal bir anlamda var ise - ve zamanın insan zihninin bir kurgusu olduğu doğruysa - o zaman belki de bir şekilde gelecekteki olaylar, tıpkı geçmiş olaylar hala mevcut olduğu gibi, zaten mevcut olabilir.
Kuşkusuz, bunu anlamak çok zor. Ama neden her şey bizim için anlamlı olsun ki? Yakın tarihli bir kitapta önerildiği, gerçekliğin kavrayışımızın ötesinde olan bazı yönleri olmalı. Ne de olsa, bizler sadece sınırlı bir gerçeklik farkındalığına sahip hayvanlarız. Ve belki de diğer fenomenlerden daha fazla, bu özellikle zaman için geçerlidir.