Aspir bitkisinin Anavatanı Arabistan Yarımadası olup, Mısır, İran, Hindistan, Pakistan ülkelerine de yayılmıştır.
Aspir bitkisi Türkiye’de Anadolu’da yabani olarak yetişir ve ekimi de yapılmaktadır. Benzerliği sebebiyle ticarette safran bitkisiyle sık sık karıştırıldığından “yalancı safran” olarak da bilinmektedir.
Genel Olarak Aspir Nedir?
Aspir bir bitkidir. Çiçeği ve tohumlarından elde edilen yağı ilaç olarak kullanılır.
Aspir tohumu yağı, “atardamar sertleşmesi” (ateroskleroz) ve felç gibi kalp hastalıklarını önleyerek diyabet rahatsızlığına karşı ağız yoluyla alınır. Ayrıca saç uzamasını hızlandırmak, ateş, tümörler, öksürükler, solunum problemleri, pıhtılaşmalar, genel ağrı, koroner kalp hastalığı, göğüs ağrısı ve travmatik yaralanmaları tedavi etmek için de kullanılır. Bazı insanlar terlemeyi artırmak ve balgamı sökmek için; müshil, uyarıcı, terlemeyi önleyici ve balgam söktürücü olarak kullanır.
Kadınlar bazen geciken veya ağrılı adet dönemleri için veya menstrüasyonu uyarmak için aspir yağı kullanır; kürtaj için ise aspir çiçeği kullanırlar.
Aspir çiçeğinin bir bileşeni olan aspir sarısı, göğüs ağrısı (anjina pektoris) ve pıhtı (iskemik inme) nedeniyle oluşan inme tipi için damar içine enjekte edilir.
Gıdalarda aspir tohumu yağı yemeklik yağ olarak da kullanılır.
İmalatta, aspir çiçeği, kozmetik ve boya kumaşlarını renklendirmek için, Aspir tohumu yağı, boya çözücü olarak kullanılır.
Nasıl Etki Eder?
Aspir tohumu yağı içerisinde bulunan linolenik ve linoleik asitler “atardamarların sertleşmesini” önler, kolesterolü düşürür ve kalp hastalığı riskini azaltır. Aspir pıhtıları önlemek, kan damarlarını genişletmek, kan basıncını düşürmek ve kalbi uyarmak için kanı inceltebilecek kimyasallar içerir. Bu sebeplerden ötürü özellikle sertleşme önleyici olarak etkin rol almaktadır.
Kullanım Alanları ve Verimlilik
Çoğunlukla Etkili Olduğu Rahatsızlıklar
Yüksek Kolesterol: Bazı araştırmalar aspir yağını bir diyet takviyesi olarak almanın ya da diyet içindeki diğer yağlarla ikame etmenin LDL veya “kötü” kolesterolün düşürülmesine yardımcı olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, trigliseritler adı verilen diğer kan yağlarını düşürdüğü veya yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL veya “iyi”) kolesterolü artırdığı gözlemlenmemiştir.
- Muhtemelen Etkisiz Olduğu Rahatsızlıklar
Doğum Kilosu Düşüklüğü: Bazı araştırmalar bebek mamasına veya anne sütüne aspir yağı ürününün eklenmesinin doğum kilosu düşüklüğü olan bebeklerde kilo alımını veya cilt kalınlığını iyileştirmediğini ortaya koymaktadır.
Yeterli Kanıtı Bulunmayan Etkileri
Göğüs Ağrısı (anjina pektoris): Daha önce yapılan araştırmalar, aspir çiçeğinin bir parçası olan aspir sarısı vermenin, göğüs ağrısı için standart ilaçlarla birlikte göğüs ağrısı çeken Çinlilerde semptomları hafifçe azalttığını göstermektedir.
Kistik Fibroz: Yapılan araştırmalarda, aspir yağını bir yıl boyunca ağızdan almanın, kistik fibrozisin ciddiyetini iyileştirmediğini göstermektedir.
Şeker Hastalığı: Yapılan araştırmalar, 3 hafta boyunca ağızdan aspir yağı almanın, tip 2 diyabetli kişilerde kan şekeri seviyesini arttırabileceğini göstermektedir. Ancak diğer araştırmalar, aspir yağını 16 hafta boyunca kullanmanın, menopoz sonrası diyabetli kadınlarda açlık kan şekeri seviyelerini etkilemeden hemoglobin A1c’yi düşürdüğünü göstermektedir. Aspir yağı, insülin seviyesini veya insülin duyarlılığını etkilememektedir.
Ailelerden geçen yüksek kolesterol (ailesel hiperkolesterolemi): Aspir yağının, kan bağından geçen yüksek kolesterolü tedavi etmedeki etkileriyle ilgili kanıtlar çelişkili bulunmuştur. Daha önce yapılmış bazı araştırmalar, diyet yağının aspir yağı ile değiştirilmesinin, bu rahatsızlığı olan kişilerde “kötü” düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) kolesterolünü azalttığını göstermektedir. Diğer araştırmalar yararlı bir etki olduğunu göstermemiştir.
Yüksek Tansiyon (hipertansiyon): Aspir yağının kan basıncı üzerindeki etkilerine dair kanıtlar çelişkilidir. Geçmiş zamanda yapılan bazı araştırmalar, 6-8 hafta boyunca ağızdan aspir yağı almanın, yüksek tansiyonu olan kişilerde kan basıncını düşürdüğünü göstermektedir. Bununla birlikte, diğer kanıtlar aspir yağının kan basıncını düşürmede etkili olmadığını ortaya koymaktadır.
Pıhtılaşan İnme (iskemik inme): İlk yapılan araştırmalar, aspir çiçeğinin bir bileşeninin, inme için standart seviyede kullanıldığında, beyin işlevini iyileştirme şansını arttırdığını göstermektedir.
Pullu Cilt Rahatsızlığı (frynoderma): Yapılan araştırmalarda, E vitamini ve linoleik asit içeren aspir yağının, 8 haftadan daha uzun süre ağızdan alınmasının, phrynoderma hastalarında cilt kuruluğunu ve pürüzlülüğünü artırabileceğini göstermektedir.
- Kürtaj
- Kan dolaşımı bozuklukları.
- Solunum problemleri (bronş tüpleri adı verilen solunum tüplerini etkileyen koşullar)
- Kabızlık.
- Öksürük.
- Ateşi.
- Menstrüel bozukluklar
- Ağrı
- Travmatik yaralar
- Tümörler
Diğer durumlar
Aspir’in bu kullanımlar için etkinliğini değerlendirmek için daha fazla kanıt gerekmektedir.
Yan Etkiler ve Güvenlik
Aspir tohumu yağı, ağızdan alındığında çoğu insan için çoğunlukla güvenlidir.
Aspir yağı emülsiyonunun bir sağlık uzmanı tarafından uygulanması şartıyla, aspir çiçeğini ağız yoluyla almak çoğunlukla güvenlidir.
Özel Önlemler ve Uyarılar:
Bazı belirli kişi ve dönemlerde aspir yağının ne derece güvenli olup olmadığına göz atmanız faydalı olacaktır.
Çocuklar: Aspir yağı emülsiyonunun çocuklara bir sağlık uzmanı tarafından uygulanması şartıyla, belirli bir aspir yağı emülsiyonunu enjekte etmek çoğunlukla güvenlidir.
Hamilelik ve Emzirme: Aspir tohumu yağı, aspir yağı emülsiyonunun bir sağlık uzmanı tarafından uygulanması şartıyla hamile olanlara veya emziren kadınlara enjekte edilmesi çoğunlukla güvenlidir. Ancak hamilelik sırasında aspir çiçeği kullanmamanız tavsiye edilir.. Adet dönemlerini kısaltabilir, rahim kasılması yapabilir ve düşüklere neden olabilir.
Emzirme döneminde aspir tohumu yağı veya çiçeğin kullanımı ile ilgili fazla bilgi bulunmamaktadır. Bu sebeple güvenliğiniz için kullanımdan kaçınmanız tavsiye edilir.
Kanama Problemleri (hemorajik hastalıklar, mide veya bağırsak ülserleri veya pıhtılaşma bozuklukları): Aspir, kanın pıhtılaşmasını yavaşlatabilir ve kanama bozukluğu olan kişilerde kanama riskini artırabilir.
Diyabet: Aspir yağı kan şekerini artırabilir. Ayrıca şeker hastalığı olan kişilerde kan şekeri kontrolünü engelleyebilir.
Cerrahi: Aspir kanın pıhtılaşmasını yavaşlattığından, ameliyat sırasında ve sonrasında kanama riskini artırma olasılığı bulunmaktadır. Planlanmış bir ameliyattan en az 2 hafta önce aspir kullanmayı bırakın.
Etkileşimler
- Bu kombinasyonla kullanımında dikkatli olun!
Kanın pıhtılaşmasını yavaşlatan ilaçlar (Anticoagulant / Antiplatelet ilaçları) aspir ile etkileşime girer
Çok miktarda aspir, kanın pıhtılaşmasını yavaşlatabilir. Ayrıca yavaş pıhtılaşmaya neden olan ilaçlarla birlikte aspir alınması, morarma ve kanama riskini artırabilir.
Dozlama
Aşağıdaki dozlar bilimsel araştırmalarla incelenmiştir:
- Yetişkinlerde Ağız Yolu İle:
Yüksek kolesterol için: Bazı doymuş yağların yerine, aspir yağı içeren yemekler 6 haftaya kadar kullanılmıştır. Ve bir sakınca görülmemiştir.