Lenfatiksistem; infeksiyonlar ve diğer hastalıklarla savaşan vücudun bağışıklıksisteminin bir parçasıdır.
Lenfatiksistemde lenf sıvısı adı verilen berrak sıvı lenf damarları aracılığıyla lenfbezesi adı verilen küçük, yuvarlak organlara taşınır.
Lenfbezleri beyaz kan hücrelerinin bir tipi olan lenfositlerle doludur.
Lenfbezleri lenf sıvısındaki bakterileri veya diğer zararlı maddeleri yakalayıpalırlar.
Lenfbezesi grupları boyunda, koltuk altında, göğüs kafesinde, karın içinde ve kasıkbölgesinde bulunur. Lenfatiksistemin diğer parçaları bademcikler (tonsil), dalak ve timustur. Lenfatikdoku vücudun mide, deri ve ince barsak gibi kısımlarında da bulunur. Lenfomalenfatik sistemde başlayan bir kanser türüdür. Lenfomalarhalk arasında "lenf kanseri" olarak bilinir. Hodgkinve non-Hodgkin (Hodgkin-dışı) (NHL) olmak üzere iki tipi vardır. BuradaNHL hakkında bilgi verilecektir. NHL'nınbirçok tipi vardır. Bütünlenfoma tipleri lenfatik sistemdeki lenfosit denen hücrelerde başlar.
B hücrelitipi (daha sık) ve T hücreli tipleri vardır. Normaldehücreler büyür, çoğalır ve vücudun ihtiyacı olan yeni hücreleri oluştururlar. Hücreleryaşlandığında ölürler ve yerlerini yeni hücreler alırlar. Bezen busüreç yanlış gider. Vücudunihtiyacı olmadığı halde yeni hücreler oluşur ve ölmesi gereken yaşlı hücrelerölmezler. Bu fazlahücreler ur veya tümör adı verilen doku kitlesini oluşturabilir.
RİSKFAKTÖRLERİ
Lenfomalarayol açabilecek belirli bir sebep yoktur. Fakat NHLgelişiminde etkili olabildiği gösterilen bazı risk faktörleri vardır. Riskfaktörlerini taşıyan kişilerin çoğunda NHL gelişmezken, diğer taraftanhastalığa yakalananlarda sıklıkla bilinen risk faktörleri görülmeyebilir
ZAYIFBAĞIŞIKLIK SİSTEMİ:
Zayıf birbağışıklık sistemine sahip olmak (genetik geçişli bir durumdan, HIVinfeksiyonundan veya belli ilaçlardan kaynaklanan) NHL gelişme riskini artırır.
BELİRLİ İNFEKSİYONLAR:
Bazıinfeksiyonların olması da lenfoma gelişme riskini artırır. Bunarağmen lenfoma bulaşıcı değildir Başka kişilerden lenfomaya yakalanmazsınız.
AŞAĞIDAKİLERLENFOMA RİSKİNİ ARTIRAN BAŞLICA İNFEKSİYON TİPLERİDİR.
1.İnsanimmün yetmezlik virüsü (HIV): HIV AİDS hastalığına sebep olan virüstür. HIVinfeksiyonu olan kişiler bazı NHL tipleri için daha yüksek riske sahiptir
2.Epstein-Barrvirüsü (EBV): EBV infeksiyonu yüksek lenfoma riski ile ilişkilidir. Afrika'daEBV infeksiyonu Burkitt lenfoma ile ilişkilidir.
3.Helikobakterpilori (HP)
4.İnsanT-hücreli lösemi/lenfoma virüsü (HTLV-1)
5.HepatitC virüsü:
YAŞ:
NHL gençinsanlarda olabilemesine rağmen yaşın ilerlemesi ile bu hastalığın gelişmeşansı artmaktadır. NHL'lıhastaların çoğu 60 yaşın üzerindedir.
BELİRTİLER
NHLgenellikle boyunda veya koltuk altlarında ağrısız bezeler ile ortaya çıkar. Sıklıklabu şikayetler kanserden kaynaklanmaz. İnfeksiyonlarveya diğer sağlık sorunları da bu belirtilere sebep olabilir. Bubelirtiler 2-4 hafta içinde geçmez ise doktora başvurunuz.
Sıklıklagörülen diğer belirtiler şunlardır:
Boyunda,koltuk altında veya kasıkta büyümüş, ağrısız lenf bezleri
Açıklanamayankilo kaybı
Ateş
Sırılsıklamgece terlemesi
Öksürük,güçlükle nefes almak veya göğüs ağrısı
Sürekliolan halsizlik ve yorgunluk
Karındaağrı, şişlik veya doluluk hissi
TANI
NHL'yaişaret eden büyümüş lenf bezleri veya diğer bulgularınız varsa doktorunuz bununkanserden mi yoksa diğer nedenlerden olduğunu bulma konusunda size yardımcıolacaktır. Bununiçin özellikle lenf bezi bulunan belgeleri değerlendiren genel fizik muayene verutin kan testlerinin yanı sıra bilgisayarlı tomografiler ve biyopsi yapılır. Laktatdehidrogenaz (LDH) denen bir kan testinin de yapılması gereklidir. Kesinteşhis için lenfomalı hücrelerin deneyimli bir hematopatolog tarafındanmikroskop altında incelenmesi gerekir. Biyopsilenfoma tanısı koymak için tek emin yoldur. Tam birlenf bezi (eksizyonel biyopsi) veya lenf bezinin sadece bir parçası (insizyonelbiyopsi) alınabilir.
LENFOMATİPLERİ
Lenfomatespit edildiğinde patolog tipini rapor edecektir. En sıktipleri yaygın (diffüz) büyük B- hücreli lenfoma ve follikülerlenfomadır.
Lenfomalarbüyüme özelliklerine göre gruplanabilirler:
DÜŞÜKDERECELİ LENFOMALAR:
Yavaşbüyürler ve az belirti verme eğilimindedirler.
AGRESİF(ORTA DERECELİ VE YÜKSEK DERECELİ) LENFOMALAR:
Dahahızlı büyür ve yayılırlar. Daha şiddetli belirtilere sebep olurlar. Zamanlabazı düşük dereceli lenfomalar agresif lenfomaya dönüşebilir.
EVRELEME
En iyitedavi planını belirlemek için hastalığın yaygınlığını bilmek gereklidir. Bu amaçlatüm vücuttaki lenf bezi bölgeleri taranır. Bu amaçlabilgisayarlı tomografi (BT) kullanılır. Ayrıcakemik iliğinde tutulum sık görülen bir durumdur. Bunutespit etmek için de kemik iliği biyopsisi yapılır. Bazı durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MRI) ve ultrason yapmak gerekebilir. Yüksek risk hastalarda beyin ve omurilik sıvısında yayılım olup olmadığını görmek içinlomber ponksiyon (LP; omurilik kanalından iğne ile sıvı örneği alma işlemi)yapılabilir. Sonyıllarda pozitron emisyon tomografisi (PET-BT) çekilerek lenfoma hücrelerininaktif çoğalıp çoğalmadığına bakılabilir. Bu tetkikgiderek daha çok klinik kullanıma girmektedir.
TEDAVİ
NHL'yıtedavi eden uzmanlar medikal onkologlar, hematologlar ve radyoterapi içinradyasyon onkologlarıdır. Erken evrelerde 3-4 kür kısa kemoterapi sonrası radyoterapi uygulaması yeterliolabilir. Evre IIIve IV için radyoterapi genellikle kullanılmaz. Buhastalarda kemoterapi uygun bir tedavi seçeneğidir. Cerrahinin NHL tedavisinde yeri yoktur. Tedavi seçilirken pekçok faktör göz önüne alınmalıdır. BunlardanNHL tipi (örneğin, foliküler lenfoma) ve NHL'nın evresi (lenfoma neredebulunuyor) en önemlileridir. Ayrıcalenfoma ne hızla büyüyor (düşük dereceli veya agresif lenfoma), hastanın yaşıve diğer sağlık problemleri de değerlendirilir. Semptomsuzgiden düşük dereceli bir NHL hastalığınız varsa hemen tedavi gerekmeyebilir. Hemenkanser tedavisinin başlamaması yakın takip gerektirir. Buna"bekle gör" politikası denir. Doktorunuzhastalığınızı takibe alır ve ne zaman belirti ortaya çıkarsa tedaviyebaşlayabilir. Düşük derecelilenfoması olan bir kişi uzun süre tedavi gerektirecek bir problemyaşamayabilir. Bazentümör tedavisiz kendiliğinden küçülebilir. Tedavi vermemekle kemoterapi veya ışın tedavisinin muhtemel yan etkilerinden korumuşoluruz. Eğer sizirahatsız eden belirtilere yol açan düşük dereceli bir lenfomanız varsamuhtemelen kemoterapi ve biyolojik tedavi almanız gerekecektir. Evre I veya IIlenfomalı hastalarda ışın tedavisi gerekebilir. Eğer birhastada HP infeksiyonuna bağlı mide lenfoması varsa, doktor bunu antibiyotikletedavi edebilir. İlacınin feksiyonu tedavi etmesinden sonra lenfoma hücreleri de kaybolabilir. Eğeragresif lenfomanız varsa, verilecek tedavi genelde kemoterapi ve biyolojiktedavidir. Ayrıca ışın tedavisi de gerekebilir.
NHLtedavi sonrası tekrarlarsa, hastalık nüksü olarak adlandırılır. Hastalığınüks eden kişilerin kök hücre nakli yaptırmaları gerekebilir. Kansertedavisinin sıklıkla sağlıklı hücre ve dokulara zarar vermesi nedeniyle yanetkiler sık görülür. Yanetkiler genelde verilen tedavinin tipine ve ağırlığına bağlıdır. Yanetkiler her hasta için aynı olmayabilir ve tedavi kürleri arasında da farklılıkgösterebilir. Kişi nekadar genç olursa tedavi ve yan etkileri ile o kadar rahat tolere edebilir.
BİYOLOJİKTEDAVİ
B hücreliNHL tiplerine sahip hastalar biyolojik tedavi alabilirler. Bu tiptedaviler kanserle savaşan bağışıklık sistemine yardımcı olurlar. Monoklonalantikorlar lenfomada kullanılan biyolojik tedavi tipidir. Bunlarlaboratuar şartlarında hazırlanan proteinler olup kanser hücrelerine bağlanabilirler. Lenfomahücrelerini öldüren bağışıklık sistemine yardımcı olurlar. Hastalarbu tedaviyi bir damar yolu ile hastanede alırlar. Yan etkiolarak ateş, titreme, başağrısı, halsizlik gibi grip benzeri belirtiler vebulantı olabilir. Bu yanetkilerin çoğu kolay tedavi edilebilir. Nadirenbir hastada solunum sıkıntısı, düşük kan basıncı veya şiddetli deri döküntüsügibi daha ciddi yan etkiler görülebilir.
KÖK HÜCRENAKLİ
NHL olanbir kişide hastalık nüksü (tekrarı) olursa kök hücre nakline gidebilir. Nakilöncesi yüksek doz kemoterapi, radyoterapi veya ikisi birlikte kemik iliğinihazırlama amaçlı kullanılabilir. Bu yüksekdozlar kemik iliğindeki hem lenfoma hem de sağlıklı hücrelere zarar verir. Sonrasındahastaya boyundaki veya göğüsteki kalın bir damar yolunana yerleştirilmiş esnekbir tüple sağlıklı kan yapıcı kök hücreler verilir. Yeni kanhücreleri nakil edilmiş bu kök hücrelerden gelişir. Kök hücrenakli hastanede yapılır. Kökhücreler hastanın kendisinden veya bir vericiden alınabilir.
OTOLOGKÖK HÜCRE NAKLİ:
Bu nakilyönteminde hastanın kendi kök hücreleri kullanılır. Kökhücreler hastadan alınır ve içlerinde bulunan lenfoma hücrelerini öldürmek içintedavi edilebilirler. Bu kökhücreler dondurulup saklanırlar. Hastayüksek doz tedavi aldıktan sonra saklanmış kök hücreler eritilip hastayaverilir.
ALLOJENEİKKÖK HÜCRE NAKLİ:
bazensağlıklı kök hücreler bir vericiden sağlanabilir. Hastanınerkek veya kız kardeşleri veya ebeveynleri verici olabilir. Kök hücrelerakrabalık bağı olmayan birisinden de olabilir. Vericihücreleri ile hasta hücrelerinin uygunluğundan emin olmak için bazı kantestleri yapılmalıdır.
SİNGENEİKKÖK HÜCRE NAKLİ:
Bu nakilyönteminde hastanın sağlıklı tek yumurta ikizinden alınan kök hücrelerkullanılır.
TEDAVİDENSONRA BESLENME
İyibeslenmeniz önemlidir. İyiyemenin anlamı kilonuzu korumak için yeterli kalori ve gücünüzü korumak içinyeterli protein almaktır. İyibeslenme kanser hastalarının kendilerini daha iyi hissetmelerini ve dahaenerjik olmalarını sağlamaktadır. İyi yemekyeme zor olabilir. Eğer yorgun ve ağrılarınız varsa yemek yemeyi istemeyebilirsiniz. Ayrıcatedavinin yan etkileri ( bulantı, kusma ve ağız içi ağrıları gibi) bir problemyaratabilir. Bazıkişiler kanser tedavisi sırasında yemeklerin tadının iyi olmadığını ifade etmektedirler. Doktor,diyetisyen veya diğer sağlık çalışanları sağlıklı bir diyeti sağlamanınyollarını sağlamalıdırlar.
TEDAVİDENSONRA TAKİP
NHL'dahasta takibi önemlidir. Doktorunuziyileşmenizi takip etmeli ve hastalık nüksü açısından kontrol etmelidir. Kontrollersağlık durumunuzda meydana gelebilecek olan herhangi bir durumun tespitedilmesi ve gerekirse tedavi edilmesine yardımcı olmayı sağlar. Kontrollerfizik muayene, laboratuar testleri, akciğer filmi ve diğer değerlendirmeleri kapsayabilir. Budüzenli kontroller arasında eğer bir sağlık probleminiz olursa doktorunuzladiyaloğa geçmelisiniz.
DESTEK KAYNAKLARI
NHL ileyaşamak kolay değildir. Ailenizebakmak, işinizi devam ettirmek veya günlük aktivitelerinize devam etmekzorundasınız. Tedavi vetedavinin yan etkileri, hastanede kalma ve tedavi maliyeti hakkındaki endişelersıktır. Doktorlar,hemşireler veya sağlık ekibinin diğer üyeleri tedaviniz, çalışma durumunuz veyadiğer aktiviteleriniz hakkındaki sorularınıza cevap verebilir. Hislerinizveya endişeleriniz hakkında konuşmak istiyorsanız bir danışman, sosyal çalışanveya bir din görevlisi size yardımcı olabilir. Sıklıklabir sosyal çalışan ekonomik yardım, nakil işleri, evde destek tedavisi veyaduygusal destek kaynakları açısından önerilerde bulunabilir. Ayrıcadestek grupları da yardımcı olabilirler. Bugruplarda hastalar veya onların diğer aile üyeleri diğer hasta ve aileleri ilehastalık ve tedavinin etkileri hakkında öğrendiklerini paylaşırlar. Sağlık ekibinizle bir destek grubu bulma konusunda görüşebilirsiniz.