maca bitkisi faydaları ve eski hayat bilgisi
maca bitkisi faydaları ve eski hayat bilgisi sizlere maca bitkisi faydaları yüzyıl başında, Venedik’te on bir opera daha açılmış, 400’e yakın eser yazılıp oynanmıştı. Ingiltere’de ilk opera, «Rodos’un Kuşatılması» adiyle 1656’da yazılıp oynandı. Paris’ in ünlü Opera tiyatrosu 1862’de yapılmaya başlandı, 1874’te tamamlandı. Opera Komik tiyatrosu ise 1898’de yapıldı. Opera, özel yapı ve
Ontario Gölü, dünyanın en önemli su yolu sistemlerinden birinin bir bölümünü meydana getirir. En büyük gemiler bile, yılın her zamanında bütün göl boyunca içerilere kadar girebilirler.
Ontario Gölü’nün suları Saİnt Lavvrence nehri yolu ile Atlantik Okyanusu’na dökülür. Göl güneybatıda, Niagara nehri ve Welland Kanalı ile Erle Gölü’ne de bağlıdır. Erie Kanalı da Genesee nehri ve Oswego Kanalı ise Ontario Gölü’nü Hudson nehrine, dolayısiyle York şehrine bağlar.
Aruyu CıiriMi (ianp Oyun (8. Korku». li)45). Kanıaj^ıa^’iar Altınüa (O. Durutu! lî)45). Sonu CU’lnılyt’n Günler (A. Gıv. cia. 194H). Yhk (Л. Givda. 1040); Annı Clınatle (A Gıvüa. 194(1); Farklı (A.Gıv. ela. 194(>): İp (A. OlvüH. IU4(1), Krthval-tıdan önce (Л. Gıvda. 194(1); Altın lA, Givda, 1947); Hüyük Allah Drovvn (Le-man A. Baija. 1947); İmparator Jones (A. Givda, 1955) ; Mılyoncu Marko (A
Ege Dcnizi’nin güney doğusunda,Türkiyekıyılarının çok yakınında, bir adalar topluluğudur. Samos ile Rodos arasında yer alan bu adalar topluluğu Sporatlar’m güney bölürnü-nü meydanaasıdır. Kendi isteğimizle yapmamıza, ya da önlememize imkân olmıyan hareketler «tepke hareketleri»dir. Karanlık bir odada gözbebeklerimizin genişlemesi, ekşi bir yiyecek karşısında ağzımızın kendiliğinden sulanıvermesi, elimiz yanınca, hemen çekivermemiz gibi hareketler hep tepke hareketleridir.
Uyurken birinin tabanımızı gıdıkladığını farz edelim. Bu duyu, duyu sinirlerinden omuriliğe gelir. Oradan beyne doğru gideceği yerde, omuriliğin ön tarafına geçer, hareket sinirleri tarafından bir hareket emri haline gelir, hareket sinirleriyle yeniden ayağımıza doğru yol alır. Bunun sonucu olarak da hemen ayağımızı çekeriz.
İstemli hareketlerin beyinden gelmesine karşılık,maca bitkisi faydaları tepke hareketleri omurilikten gelir. Boylece, omurilik birçok bakımdan beynin çalışma /ükünü azaltır.
Omurilik alışkanlık hareketlerini yerine getirmemizi de sağlar. Dans etmek, bir müzik leti çalmak, hattâ merdivenden inmek gibi hareketleri, başlangıçta acemiyken beynin yardımiyle düşünerek yaparsak da, zamanla, bu hareketler «yeti» (meleke) haline gelir, bu işi, omuriliğin yardımivle bi/- ___
sürüngenler, kurbağalar, balıklar gibi çeşitli hayvanlar bulunur.
Bu hayvanların dif görünümlerinde bir ba-kifim (simetri) vardır; yani, bir yanları nasılsa, öbür yanları da öyledir. Yalnız, İç organlar, sınır sistemleri ya sağda, ya da solda bulunur. Omurgalıların ya sert, sağlam kemiklerden, ya da kıkırdaklardan yapılmış eklemli iskeletleri hem vücudun çatısını meydana getirir, hem de onları dış etkilere karşı korur. Bu iskeletin üzeri ince bir kas taba-kasiyle Örtülüdür.
Omurgalıann çoklukla dört ayağı vardır. Bunlar hayvanın yaşama şartlarına, bulunduğu ortama göre çeşitli biçimler almış, kimisinde yüzmek için yüzgeç, kimisinde de uçmak için kanad olmuştur. İçlerinde karada, suda, havada yaşıyanlan vardır
Sinir sistemleri öteki yaratıklara göre çok gelişmiştir. Su içinde yaşıyanları solungaçlarla, havada, karada yaşıyanları akciğerlerle solunurlar. Aralarında kurbağalar, bazı balıklar iki şekilde de solunum yapabilirler. Dola şımları kalbin pompaladığı kırmızı renkli kan la olur Kalbin boşlukları az çelişmiş olanlar da ıkı, daha çok gelişmiş olanlarda da ya üç ya dört tanedir.
Yüzey Şekilleri. — Ordu ilinin en önemli engebesi, Melet vâdisinin batısından başlıyan Ca-nik Dağlandır. Bunlar Doğu Karedeniz Dağları kadar yüksek değildir. 1.500-2.000 m. yüksekliğinde, üstleri ya düz, ya hafif dalgalı dağ sıralandır. Canik Dağları’nı Karadeniz’e dökülen,maca bitkisi faydaları birbirine paralel birçok küçük dereler, çaylar derince yarar. İlin Melet vâdisinden doğuda kalan kesimlerine, Doğu Karadeniz Dağları’ndan, Karagöl Dağları’nın batı uçları sokulur. Karagöl Dağları’nın büyük kesimi Giresun ili sınırları içinde kalır. Bu dağlar üzerinde eski buzulların İzlerine raslamr.
İklim. — Ordu İlinin ılıman bir iklimi vardır. Kış ılık geçer, yazın da bunaltıcı sıcaklar olmaz. Yağışlar hemen her mevsim görülür. Belirli bir kurak mevsim yoktur.
Bitki Örtüsü. — Ordu İli bol yağışlı oldu-
JÎAYAT AlNöirVİJ^r’Jl.bllöl
seni takımları vardır. Bunlardan #n basiti bir* ^ t,irine dik iki doğrudan ibarettir. Bu doğrulardan biri yatay, öbürü de düşeydir. Bu İki doğru böylece bir düzlem teşkil ederler. Yatay eksene «apsis ekseni», düşey eksene de «ordinat ekseni» denir. İki eksenin kesim noktası 0 ile, apsis ekseni O x ile, ordinat ekseni de 0 y ile gösterilir. Bu eksenlere eşit aralıklarla bölüntüler (taksimat) çizilir. Her bölüntüye, rden başlıyarak, sayılar konur. Eksenler 0 noktasından iki yana doğru da uzatılır. O’nun sağ tarafında ve yukarısında olan sayılar artı (-{-) değerleri, sol ve alt tarafında kalan sayılar da eksi (—) değerleri gösterir.
Böylece, bir düzlem üzerindeki bütün noktaların yerini belirtmek mümkün olur. Noktanın apsis ve ordinat değerleri bir parantez içinde noktayı gösteren harfin yanına yazılır.
İlk yazılan sayı apsisi, ikinci sayı da ordinatı gösterir.
A (3, 5) ile yalnız bir nokta belirtilmiştir.
Bu noktanın koordinat düzlemindeki yerini bulmak için O x ekseni üzerinde 5. bölmeden yukarı bir dik çizilir, bu dikin O y ekseninin 3. bölüntüsünden çizilen yatayla kesiştiği yer bize A
Batı müziğinde solo, koro sesleriyle orku* tra için yazılan, konusu dinle ilgili eserlın coratoryo» denir. Bu ad Roma’dakI din adamları toplantı salonundan gelir: 1548’dı ilk defa Santa Filippo di Nerl, bu salonda böyle bir müzik eseri dinletmiştl. Salona Orefot denildiği için, bu çeşit müziğe da foratorio» adı verildi.
İtalya’da halka ilk oratoryo 1600’d#, valieri’nin bir operasiyle birlikte göstiri’^l’ İtalyan ve Fransız oratoryolarından son>’*
Fizik biliminin ışıkla ilgili olayları inceli yen bölümüne «optik» denir. Bu alanda Kul lanılan araçlar da «optik araçlar» diye anılır Işığın niteliği, özellikleri, ışıkla ilgili aletler gi>rme işi, gözlük, dürbün yapımı vs. gibi bîr çok bilim konuları fiziğin hep bu kolu içir’» girfr (Bk. Dürbün; Fizik; Göz; Işık).an da ^Jaw Yor^ Meriandlar Klübü’ne üye oldu. On tekir ya şırada Harvard Unlvertitatrne girdi, burada fİ7İÖa merak tardı. Uç yıl tonra ünlvartlteniı Teorik Firik bölümünden birincilikle meruı oldu Daha tonra Avrupa’ye giden Oppenhei mer, tantkritçe dahil, 8 yabancı dil öğrend 1928’de Amerika’ye döndükten sonra Kal forniya Unîvertitesi’ne Teorik Fizik profesör oldu. İkinci Dünya Savaşı çıktığı liralarda Op penheimer, dünyanın en ünlü 10 teorik fizi uzmanı arasında bulunuyordu. 19434e Lc Alamos’taki fizik lAboratuvarma müdür tayi edildi. 1947’den sonra nüklear fizik konusuı da araştırmalar yapmaya koyuldu. Ameril<maca bitkisi faydaları Atom Enerjisi ve Millî Savunma komisyonl. rmda çalıştı, çeşitli araştırmalar yaptı.
OPTİK
linde, yalnız, konuşurcasma terbes bir şekilde çalınan, ya da söylenen kısım. Resltatifler aryaların doğumuna yol açmıştır.
Arya.— Operada sopranonun, ya da belli başlı kişilerin uzun uzadıya solo olarak söyledikleri kısımdır. Aryanın birinci bölümü bir konuşma edasındadır. ikinci bölüm, daha ritmik olur, genellikle «andante» temposun-dadır. Üçüncü bölüm «allegro» temposiyle söylenir.
Koro.— Bütün, ya da bir çok oyuncuların bir arada söyledikleri aryadır. Koroyu meydana getiren sesler erkek sesleriyse «erkek korosu», kadın sesleriyse «kadın korosu» adını alır. Birkaç kişiden yüz elli, iki yüz kişiye kadar koro topluluğu olabilir.
Final.— Operanın son kısmıdır. Burada orkestra, koro ve solo sesler hep birlikte çalıp söylerler. Genel olarak, finaller daima çok şatafatlı bir bitiş gösterir.
Bale.— Operaların uygun yerlerinde, bale-rinalar tarafından yapılan danslardır. Balenin üstün geldiği operalara «baleli opera» denir.
Operanın Çeşitleri
Tarih içindeki gelişme sırasına göre operalar şu çeşitlere ayrılır:
Opera.— Konusu acıklı, şarkılı, baştan başa müzikli oyunlardır. Hemen bütün büyük müzikçiler bu tarz opera bestelemişlerdir.
Operakomik. — XVII. yüzyılda, bazı ooe-
Op«r*.— Konutu •cıklı, игК||). hu
fa mü7*kii oyunlardır. Напмгп bUbin ЬЬүоЦ nı. r*kç ier bu tarz opara battaUn^iylard.r Operakomik. — XVII. yi;?yı!da, harı opa ralara kom*’k unsurlar da katıldı И «, «operakomik» (güldürücü opara) ça|nlı tnay dana galdi. Buna «opara buffa» da cianir Bizde opera ancak son yıllarda baflamiftır Bu arada Ankara’da Devlet Operası kuruldu ğu gibi, Türk bestecileri de birçok Of>eralar yazmiflardır. Bu arada Adnan Saygun un «Kerem»l, Nevit Kodallı’nın «Van Gogh»u dünyaca bilinen eserler olmuftur.
Bibliyografya. — Bu konuda Tilrkçr eserlerin başitcalart:‘
pı>an askerler aldı. Bu, orduya o zamana ka« dar bflinmiyen bir heyecan, hareket getirdi* Askerden kaçma olayları çok azaldı. Avuttur* yafıfar’m, Prusyalılar’ın ilerlemesini ck»rdur* mak için 1793’te Fransa’da 300.000 kl>i tüAh aîtına alındı. Daha sonra 18-25 yaslar arasın* daki herkes askere çağırıldı, ge’n>ek istemK yen’ere ağır cezalar verildi. Yalnız sakat’ar askere alınmıyordu. Birkaç ay içinde s»i|h al* tına alınanların sayısı 1.000.000’u bulmuf* tu ki, bu. Eski İranlIlar zamanından bu yana görülnr>emiş bir sayıydı.
XIX.yüzyılda artık yurttaşların silâh altb na alnmasiyle kurulacak devamlı orduların bir milletin varlığını devam ettirmenin en büvî k teminatı olduğu anlaşılmıştı. YüzNilın başla* rında bütün devletler için en büyük örnek Na* poleon’du. Bu yüzyılın ilk yarısına kadar or* dularda önemli bir değişiklik göze çarpmaz* Ancak, buhar makinesinin, daha sonra tele* fonun, en sonunda da telsizin,maca bitkisi faydaları bisikletin gelişmesi ordu teşkilâtında yeniden büyük değişikliklere yol açtı. Artık endüstri, ulaştırma da orduların gerek kuruluşunda, gerek savaşlarda büyük roller oynuyordu. Anr>erikan İç Savaşı da, zamanın nr4)dern ordularının İlk büyük savaşıydı. Bu savaşta nüfusu 9.000 000 olan Güneyliler 500.000 kîşilik, nüfusu 22.000.000 olan Kuzeyliler ise 1.000 OOO’h k
XVIII. yüzyılda, Annerika’daki savaşlar ordular üzerinde büyük değişikliklere yol açtı, savaş taktiği değişti. Yalnız menfaata dayanan eski orduların yerini devamlı orduların alması askerlik alanında da büyük yenilikler sağlamıştı. Artk askerlik bir görev haüne geldiği için askere alınanlar uzunca bir süre devamlı olarak orduda kalıyor, hizmetine karşılık ücret alıyordu. Profesyonel subayların görevlerine bağlılığı, uyanıklığı eskisinden daha fazlaydı. Bu arada, bütün ordularda üniforma da kullanılmaya başlanmıştı.
O devirlerde ordu mevcutları, genel olarak, 100.000’in altındaydı. Topların gelişmesi de ordu teşkilâtında çok büyük değişikliklere yol açtı. Napoleon daha sonraları: «Top, ordu teşkilâtında
Ordu teşkilâtında en büyük değişikliklerden biri de Fransız Ihtilâli’nden sonraki yıllarda olmuştur. Fransa’da o zamana kadar orduyu ı
siplinli erlerden, kuvvetli birlikler kuruldu, ordularla büyük fetih hareketlerine girişildi.
Batı Avrupa’daki Franklar Roma ordu lîs-temini benimsediler. Daha sonra Derebeylik doğdu, şövalyelik meydana çıktı. 1300 yılından Otuz Yıl Savaşlan’na (1618-48) gelinceye kadar geçen yüzyıllar İçinde derebeylik son buldu, piyade kuvvetleri süvarinin yerini aidi. Müslüman dünyasına karşı açılan Haçlı Seferleri büyük Hıristiyan ordularının kurulmasını sağladı (Bk. Haçlı Seferleri).
Asya’da. — XIII. yüzyılda büyük AAoğol İstilâsı oldu. Moğollar çok iyi eğitim görmüş, | sıkı disiplinli ordular yetiştirmişlerdi. Hemen hemen tamamen süvariden kurulu olan Moğol ordusu onlu sisteme göre teşkil edilmişti. 10.000 süvariden meydana gelen tümen en büyük birimdi. Bir ordu üç tümenden, her tümen de 1.000’er kişiden kurulu 10 alaydan meydana gelirdi. Savaş alanında yazılı,maca bitkisi faydaları sözlü muhabere yerine siyah, beyaz bayraklarla ha-berleşirlerdi. Cengiz Han askerî bakımdan büyük bir strateji ve taktik ustasıydı. Casus kullanmayı, düşmanlan
y^l( ordusu vardı. III. yüzyılda mevcudu 500 OOO’i bulan ordunun Roma’nm ekonomik çöküşünde rolü olmuştur. IV. yüzyıldan sonra lüvariler ordunun ana birliği haline gelme-yf başladı.
Bizans. — Batı Roma Imparatorluğu’nun yıkılmasından sonra yalamaya devam eden Doju İmparatorluğu Batı’nm geleneklerini benimsedi. VII. yüzyıldaki Arap ve Iran istilâ hareketleri Bizans ordusunda değişikliklere yol açtı. «Rum ateşi»nin icat edilmesi Bi-zanslılar’m çok işine yaradı, hiç olmazsa iki defa imparatorluğun hayatım kurtardı. Rum ateşi su altında bile yanabilen kuvvetli yanıcı bir kimyasal bileşimdi. BizanslIlar bunu büyük bir sır olarak saklıyorlardı. Bu bileşimin sönmemiş kireç, kükürt, neft gibi maddelerden meydana geldiği sanılıyor. Bunlar ancak ıslanınca yandığı İçin «Rum ateşi»ne «ıslak ateş», «deniz ateşi» de denilmiştir. Bileşim düşmana doğru fırlatılır, aynı anda üzerine su püskürtülerek tutuşturulurdu. Rum ateşini bugünkü alev makinalarmın ilkel şekli olarak kabul edebiliriz.rkek, gençliğiry^j^ başlıyarak, belli bir eğitime bağlı tululürö.j. Sparta’da İse erkek çocuklar yedi yaşırde» başlıyarak askerî eğitim görmeye başlıyordu.maca bitkisi faydaları Yunanistan’da askerler toprak sahibiydi, g». rekli malzemeyi her asker kendisi sağia»’c. Zenginler süvari, orta halliler piyade birikf rini meydana getirir, fakirler de ya hafif piyı-de eri, ya da donanmada kürekçi olarak görw alırdı. Sonradan bazı Yunan devletlerifKİw‘ topraksız sınıf ücret karşılığında çalışmaya başladı. Spartalılar ise 30 yaşına kadar doj rudan doğruya kışlalarda yaşardı.
Eski Yunanlılar’ın geliştirdikleri savaş laktiği bütün tarihleri boyunca devam etti. B« taktikte ağır piyade erleri savaş alan/^ia omuz omuza durur, bu durumda adım ad;oı ilerlerlerdi. Cephe derinliğinin 8 ere çıktığı olurdu. Büyük İskender zamanındab de»’inlik 16 kişiye kadar çıktı. Yunan orâsj-nun gücü bu ağır silâhlarla, zırhlarla donatılmış piyadelerin sayısına göre ölçüluroC-
nmda birkaç hafif piyade eri bulunurdu.
Kartaca, Roma. — Kartaca ordusudisa. bakımından çok kuvvetliydi. Generallerir^ l seçerdi. Kartaca ordusunun teşkilâtı j olarak Eski Yunanlılar’ınki gibiydi
Roma ordularının tarihi doğrudan dojr^ıI Roma’nın tarihi demektir. Ordu mensup>I yurttaşlar arasından yıllık toplantılarda$?:.[ lirdi. Roma, küçük bir Lâtin şehir-devletia^j rak, ordusu için’toprak sahibi yurttaşîar-ıI güvenirdi. Askerler varlıklarına görebefr fa ayrılmıştı. 17 yaşından 46ya kadarc;ı yurttaşlardan orduda faydalanılır, 60 yan kadar olan bütün yurttaşlar da şehir unsıri rının korunması için hizmete çağırılab ‘:
Roma Orta İtalya’ya doğru yayılmayaitj layınca ordu yeni savaş taktikleri kazandibi ki Yunanlılar’ın saf halindeki taktiğide?’j rildi. Romalılar bütün İtalya Yarımad-J kaplayınca da orduya daha büyük meye başlandı, Roma orduları savaşta bir topluluk haline geldi.maca bitkisi faydaları yazdı.