BU BEBEK NEDEN ÖLDÜ?
Doç. Dr. Şafak Nakajima
Sınıfta çocukların, bakkaldan aldıkları kartları birbirleriyle değiştirdikleri güne kadar çok mutludur...
Okula yeni gelen sarışın ve uzun boylu kız, onunla kartlarını değiştirmek istemez.
Çünkü küçük William’ın ten rengi koyudur.
İlk kez o zaman kendisini farklı ve kötü hisseder.
Ama içine kapanmak yerine o gün, ırkçılıkla mücadele etme kararı alır.
Bu çocuk ileride, 20. yüzyılın en önemli siyah direniş hareketi önderlerinden, değerli bir sosyolog, yazar ve filozof olacak olan William E. Du Bois (W. E. B. Du Bois)’dır.
1868'de Massachusetts'te doğar.
Siyahi bir melezdir.
Doğumundan iki yıl sonra babası Alfred Du Bois, annesi Mary Silvina Burghardt'dan ayrılır.
Varlığını tamamen kendisine adayan annesi tarafından yetiştirilir.
Ama 16 yaşında annesini de kaybeder.
Para kazanmak için değirmende çalışır, bir yandan da okula devam eder.
Vahşi ırkçılığın içeriden nasıl hissedildiğini şöyle dile getirir:
''Fakir bir adam olmak zordur, ancak dolar ülkesinde fakir bir ırk olmak zorluğun en dibidir.’’
Gittiği liseyi bitiren ilk siyahi olur.
Çok zeki ve azimlidir.
Komşuların aralarında topladığı para ve aldığı bursla, siyahların gittiği Fisk Üniversitesi'ne kaydolur.
Yazları harçlığını çıkarmak için özel dersler verdiği Tennessee’de siyahlara karşı ağır ayrımcılık içeren Jim Crow yasalarıyla tanışır.
Her yerde ‘’Sadece Beyazlar İçin’’ ve ‘’Siyahlar’’ yazan tabelalar asılıdır.
Otobüsler, trenler, okullar, çeşmeler, tuvaletler, havuzlar, oteller, tiyatrolar, kütüphaneler, asansörler ve kiliseler bile ayrıdır.
Bir siyahla bir beyazın evlenmesi kesinlikle yasaktır.
Siyahlar oy kullanamaz, herhangi bir biçimde beyazların alanlarına girdiklerinde linç edilirler.
Tüm bunlar genç Du Bois’nın mücadele kararlılığını arttırır.
Lisans diplomasını Fisk'ten aldıktan sonra, Harvard'a kabul edilir.
Çok büyük ekonomik zorluklarla sürdürdüğü eğitiminde, William James, George Santayana ve Josiah Royce gibi dönemin önemli akademisyenlerinden felsefe öğrenir.
Ancak akademik felsefeyi “güzel ama steril” olarak nitelendirerek tarih ve sosyolojiye yönelir.
1890'da Harvard’dan onur derecesiyle mezun olur.
Yüksek lisans için yine Harvard'dan kabul alır ama kazandığı bir bursla önce iki yıl Berlin Üniversitesi’ne gider.
Irkçılığın Amerika’ya göre görece daha az olduğu Almanya’da Alfred Wagner, Schmoller, Max Weber gibi önemli sosyal bilimcilerle, Alman edebiyatı ve felsefesiyle tanışır.
Avrupa’dan döndükten sonra 1895 yılında Harvard’dan doktora alan ilk siyah olur.
Atlanta Üniversitesi'nde ekonomi ve tarih dersleri vermeye başlar ve Jim Crow yasalarına karşı kampanya başlatır.
ABD'deki siyahların durumuna ilişkin ilk inceleme olan The Philadelphia Negro; A Social Study; (Philadelphialı Zenci; Toplumsal bir inceleme) eserini yayınlar.
Bu arada Du Bois evlenmiş ve bir oğlu olmuştur.
Resimde gördüğünüz minik oğlu Burghardt difteriye yakalanır.
O dönemde antitoksin tedavisi yardımıyla difteri ölümleri hızla düşmüştür ve halkın kullanımına açıktır. Ama beyaz doktorların siyah bebeği tedavi etmesi söz konusu bile değildir.
Büyük bir panik ve üzüntüyle bütün gece bebeğine difteri antitoksini yapacak siyahi doktor arar.
Bulamaz!
Bebek ölür...
Du Bois önceleri sosyal bilimler yoluyla halkı aydınlatarak ırk sorununun çözülebileceğine inanır ama giderek artan vahşi ayrımcılık, ırkçı saldırılar ve linçlerle dolu bir ortamda toplumsal değişimin ancak örgütlenme ve direnişle gerçekleşebileceği sonucuna varır.
1905'te Niagara Hareketi'ni başlatır. Grubun amaçları arasında oy hakkı, eşit ekonomik ve eğitim fırsatları, ayrımcılığa son verilmesi vardır.
1909'da kurulan, bütün ırkların üyelerine açık NAACP'nin (The National Association for the Advancement of Colored People) ideolijik öncüsü olur.
Kadın hakları mücadelesini ve savaş karşıtlığı hareketlerini destekler.
Giderek ezilenlerin kurtuluşunun sınıf mücadelesinden geçtiğini fark eder.
Marx'ın toplum ve ekonomi hakkındaki bilimsel yaklaşımının, ABD'deki siyahların sorunlarını çözmede büyük önem taşıdığını düşünür.
İlerici ve solcu grupların açık bir destekçisi olur.
McCarthy döneminde Soveyt casusluğu ile suçlanır.
Federal yargıç beraatına karar verir ama o ülkesine dair çok büyük bir düş kırıklığı içindedir.
Akademik çalışmalarını ve kitap yazmayı sürdürür.
1958'de Lenin Barış Ödülü'nü alır.
1961'de Komünist Parti'ye girer.
Pasaportuna el konur.
Gana vatandaşlığına geçer ve ABD'den ayrılıp Afrika Diasporası üzerine bir ansiklopedi yazmak üzere 93 yaşında Gana'ya yerleşir.
Bir süre sonra sağlığı bozulur ve 95 yaşında Gana’da ölür.
Ölümünden tam bir yıl sonra, Du Bois'nın tüm yaşamı boyunca mücadelesini yürüttüğü reformların çoğunu somutlaştıran 1964 Medeni Haklar Yasası yürürlüğe girer.
Sarışın kızın kalbini kırdığı küçük siyah çocuğun düşleri, ölümünden sonra kısmen de olsa gerçekleşir.
Mücadelen sürüyor Du Bois!