Cuma namazından sonra zuhr-i ahir namazı kılınıp kılınmaması hususunda Din İşleri Yüksek Kurulu’nca bir müzakere metni yayınlanmıştır. Bizim de katıldığımız görüş aşağıdaki gibidir.
ZUHR-İ AHİR (Son Öğle) NAMAZI
‘Son öğle namazı’ anlamına gelen Zuhr-i âhir namazı, bir kısım İslâm bilginleri tarafından, Cuma namazının sahih olmaması ihtimaline binaen, ihtiyaten kılınması öngörülen o günkü öğle namazıdır.
Sıhhat şartlarındaki ihtilaf sebebiyle Cuma namazının geçerli olmaması ihtimalinden hareketle zuhr-i ahir namazının kılınmasının gerektiğini ileri sürenler olduğu gibi, buna karşı çıkanlar da olmuştur.
A. Zuhr-i Ahir Namazının Gerekliliğini İleri Sürenlerin Delilleri
Zuhr-i ahir namazının gerekliliğini ileri sürenlerin hareket noktası, bir yerleşim biriminde birden fazla camide Cuma namazının sahih olmaması ihtimalidir. Bunlara göre, bir zorunluluk bulunmadıkça, bir yerleşim yerinde sadece bir yerde Cuma namazı kılınır. İhtiyaç yokken, birden fazla yerde kılınması halinde, namaza ilk başlayanların Cuma namazları sahih olur, diğerlerininki olmaz. Bu durumda diğerlerinin öğle namazını kılmaları gerekir. Cuma namazını hangisinin önce kılındığının tespit edilememesi durumunda ise, ihtiyaten hepsinin öğle namazını kılmaları bir çözüm olarak öngörülmüştür. Bu görüşlerini de, Cuma namazının toplanmak ve hutbe irat etmek için meşru kılındığı gerekçesine ve Hz. Peygamber ve hulefa-i raşidîn döneminde tek bir yerde Cuma kılındığına dayandırmaktadırlar.1
B. Zuhr-i Ahirin Kılınmaması Gerektiğini İleri Sürenlerin Delilleri
Zuhr-i ahir namazının kılınmasına karşı çıkanlar, şüpheyle yapılan ibadetin geçerli olmayacağı düşüncesinden hareketle, bu namazın kılınmaması gerektiğini söylemişlerdir. Bunlara göre, şüpheyle ibadet makbul değildir. Bu itibarla, “belki Cuma namazı sahih olmamıştır” diye zuhr-i ahir kılmak doğru olmaz. Ayrıca zuhr-i ahir kılınması gerektiğini ileri sürmek, halkın gözünde, Cuma namazının farz olmayıp, öğle namazının farz olduğu ya da bir vakitte ikisinin de farz olduğu zannını uyandırır. İbn Nüceym, Alaü’d-din Haskefî, Cemaleddin el-Kasimî, Mehmet Zihni Efendi gibi bilginler bu görüştedirler. (İbn Nüceym, el-Bahru’r-Râik, II/154-155; İbn Abidîn, Reddü’l-Muhtâr, I/536; Cemalettin el-Kasımî, Islahu’l-Mesâcid, s.50; Mehmet Zihni Efendi, Nimet-i İslâm, 439-440)
Bir kısım alimler ise, Hz. Peygamber, sahabe ve tabiîn döneminde böyle bir namaz bulunmadığından hareketle, zuhr-i ahir kılmayı bidat kabul etmişlerdir.2
C. Delillerin Değerlendirilmesi
Zuhr-i ahirle ilgili olarak tarafların ileri sürdükleri görüşlerin delilleri göz önünde bulundurulduğunda, bu namazı kılmanın gerekli olmadığı anlaşılmaktadır. Şöyle ki, Hz. Peygamber zamanında Cuma namazının sadece bir yerde kılınmış olması, bir yerleşim biriminde birden fazla yerde Cuma namazı kılınamayacağı anlamına gelmez. Zira o dönemde böyle bir ihtiyaç söz konusu değildi. Ayrıca yeni inen ayetleri Hz. Peygamber’in ağzından işitme iştiyakı içinde bulunan sahabenin, başka bir yerde Cuma namazı kılmalarını düşünmek mümkün değildir.
Bir yerleşim biriminde bir yerde Cuma namazı kılınmaması sebebiyle Cumanın sahih olmayacağını söyleyen müçtehitlerin tamamı, ihtiyaç halinde birden fazla yerde cumanın kılınabileceğini kabul etmişlerdir. Nitekim, İmam Şafiî Bağdat’a gittiğinde birden fazla yerde Cuma namazı kılındığını gördüğü halde, buna karşı çıkmamıştır.3 Günümüzde ise, çoğunlukla bir yerleşim biriminde tek camide Cuma namazı kılınması mümkün olmadığından birden fazla yerde Cuma namazı kılınması kaçınılmaz olmuştur.
İbadetlerde aslolan, kabul edilmesidir. Hz. Peygamber Yüce Allâh’ın, “Ben kulumun benim hakkımdaki zannına göre muamele ederim.” buyurduğunu bildirmektedir (Müslim, Zikir, 1; Tirmizî, Zühd, 51). Başka bir hadislerinde de, “Ameller niyetlere göredir.” buyurmuşlardır (Buharî, Bed’ü’l-vahy, 1). Bu itibarla Cuma namazının kabul olunacağına inanarak kılınması ve bunda şüpheye düşülmemesi gerekir.
Diğer taraftan zuhr-i ahir namazının ihtiyat sebebiyle kılındığını ileri sürmek, sağlam bir temele dayanmamaktadır. Zira, ihtiyat iki delilden kuvvetli olanı tercih etmektir. Halbuki, Cuma namazının farz olduğunu ifade eden ayet ve hadislere karşı, birden fazla yerde kılınmasının caiz olmayacağı konusunda bir delil bulunmamaktadır. Bir yerde kılınması şartını ileri sürenlerin, ihtiyaç bulunduğunda kılınabileceğini belirtmeleri de bunu göstermektedir. Kaldı ki Kur’an-ı Kerim’de, “Allâh bir kimseyi ancak gücünün yettiği şeyle yükümlü kılar” (Bakara 2/286); “Allâh dinde üzerinize hiçbir güçlük yüklemedi.” (Hac 22/78) buyrulmaktadır.
Diğer taraftan ihtiyat, bir faydaya dayalı olmalıdır. Oysa, zuhr-i ahirin kılınması gerektiğini söylemek, insanların Cuma’dan sonra kılınacak sünneti terk etmelerine sebep olmaktadır. Farzdan sonra sünnet namazdan başka bir namaz olmadığı anlatılır ve uygulama da buna göre olursa, bu sünneti yerine getirenlerin sayısı artacaktır. Asıl ihtiyat, Allâh ve Rasulü Müslüman’ları ne ile sorumlu kılmış ise onları yerine getirmek, buna bir şeyi ilave etmemektir.
SONUÇ:
(…)
Bir yerleşim biriminde birden fazla yerde Cuma namazı kılınabileceğine, bu sebeple zuhr-i ahir namazının kılınmasına gerek olmadığına (…) karar verildi.
(KAYNAK: 26.03.2002 tarihli Din İşleri Yüksek Kurulu Kararı, Diyanet gov tr)
Etiketler: bir yerleşim yerinde birden fazla cuma kılınması, cuma namazından sonra kılınan namaz, cumadan sonra öğle namazı kılmak, cumanın geçerli olmaması, ihtiyat sebebiyle zuhr-i ahir kılmak, son öğle namazı, zuhr-i ahir, zuhr-i ahir namazının gerekliliği, zuhr-i ahir namazının kılınmaması gerektiği
|Sıra    ||Fetvaya ait soru||Tarih   ||Okunma    |
|1||Cuma namazında abdestim bozuldu. Üst kattaydım ve hutbeyi dinliyordum. Abdestsiz namaz kılamayacağımı da bildiğim için camiden çıkmak zorunda kaldım. Ve cuma namazımı kılamadım. Eve geldim, çok üzgündüm ama düşündüm düşündüm. Ne yapabilirdim? Bir daha başıma böyle bir olay gelse, camiden çıkmadan teyemmüm alıp namazı kılsam olur mu?||2009.08.10||20131|
|2||Cuma namazından sonra zuhr-i ahir namazı kılınması gerekir mi gerekmez mi? Bu konuda bir açıklama yapar mısınız?||2009.08.10||34627|
|3||Hocam, Cumanın farzını kıldıktan sonra daha ne kadar namaz kılacağız? Bu konuda Peygamberimizin uygulaması nasıl? Bu konuda bilgi verebilir misiniz?||2009.08.10||30282|
|4||Hanefi mezhebine göre devlet başkanının, halifenin izni olmazsa cuma namazı kılınmaz. Yani cumanın sıhhat şartıdır. Bu yüzden bazı kişiler Türkiye’de cuma namazının kılınamayacağını söylüyor ve kendileri de kılmıyorlar. Normal olarak bizim de kafamız karışıyor. Türkiye’de Cuma namazı kılınır mı kılınmaz mı? Bunu açıklayabilir misiniz?||2009.08.10||24661|
|5||Mezheplere göre cuma namazı kılmak en az kaç kişilik bir cemaat bulunmalıdır?||2012.12.07||10413|
|6||Firmamıza ait 24 saat online satış yapan bir web sitemiz var. Sorum şu: Cuma saatlerinde internet sitesini hizmete kapatmalı mıyız? Kapatacaksak eğer, nerenin cuma saatini esas alacağız? Şirket merkezimiz İstanbul’da ve İstanbul’daki cuma saatinde internet sitesini kapattık diyelim. Diyarbakır’da cuma namazından çıkmış biri, internet sitemiz kapalı olduğu için alışveriş yapamayacak. Hâlbuki bu kişi Diyarbakır’daki cuma saatinde alışverişi bırakıp namaza gitmişti. Cumadan çıktığında alışveriş yapacak; ama şirket merkezi İstanbul saatine göre cuma saati olduğundan internet sitesini dondurmuş olacak! Ne yapmamız lazım?||2012.12.21||4030|
|7||Televizyonda bir hoca “Cuma namazının öğle vakti olduğunun Kur’an’da bir delili yok, ikindi de olabilir. Eğer peygamberimizin uygulaması olmasa bunu anlamamız kesinlikle mümkün değil!” dedi. Kafamız karıştı. Kur’an’da gerçekten de cuma namazının öğle vakti olduğunun bir delili yok mu?||2014.04.04||6742|
|8||Bir lokanta işletmecisiyim. İş yerlerine hitap ettiğinden dolayı öğleleri çalışıyoruz. Özelikle de cuma namazı, işlerimizin en yoğun olduğu saate denk geliyor. İşletmeci olarak işimin başında olmam gerekiyor. Bir taraftan da cuma namazımı kaçırmak istemiyorum. Ne yapmam gerekiyor?||2010.02.05||5624|
|9||Mesai içerisinde şirket sahibinin izni olmadan cuma namazına gitmeyi veya gitmemeyi değerlendirebilir misiniz?||2010.03.09||4405|
|10||Kadınlara cuma namazı farz mıdır?||2010.03.26||19454|
|11||Cuma namazında bir imam hutbe okuyor, başka bir imam da namaz kıldırıyor. Normalde hutbeyi okuyan kişinin namazı da kıldırması gerekmez mi?||2010.04.09||5338|
|12||Hanefi mezhebine göre bir kişi Cuma namazı için camiye girdiğinde iç ezan veya hutbe okunurken sünnet namazını kılabilir mi?||2010.05.04||13557|
|13||Hz. Osman’ın hilâfeti döneminde Medine nüfusunun artması üzerine bir ezan daha ilâve edilmiştir (Buhârî, Cuma, 21). Hocam cuma günü ikinci bir ezan ilave etmek bid’at değil midir?||2011.03.25||5709|
|14||Ben engelliyim. Beş vakit namazımı kılıyorum. Cuma namazlarına kendimi ve bana yardım edeni zorlamadan gidiyorum. Acaba benim Cuma namazım nafileye mi geçiyor? Engelliye cumanın farz olmadığını hocalardan duydum. Onun içindir ki cumayı ve son 4 rekâtını kıldıktan sonra öğlenin farzıyla son sünnetini kılıyorum. Bunun fetvası nedir acaba?||2011.06.24||2724|
|15||Kadınlar cuma günü öğle namazı kılmazlarmış. Bu, doğru mudur?||2011.10.07||5211|
|16||İslam ülkelerinde cuma namazlarının nasıl kılındığını ve kaç rekât olduklarını öğrenmek istiyorum. Proje hazırlıyorum, yardımcı olursanız sevinirim. Örneğin; Afganistan, Azerbaycan, Bahreyn'de cuma namazlarının rekâtları gibi...||2011.10.14||6067|
|17||Cuma namazını zorunlu bir nedenden dolayı kılamayan öğle namazını sünnetleriyle birlikte mi kılar?||2011.11.18||31150|
|18||Cuma vakti okulda kantinden alış-veriş yapmam haram mı? Kantin satıcıları erkek; ama satış yapanlar zaten normalde namaz kılmıyorlar. “Herkesin görüşüne saygım var; ama ben kılmıyorum ve cuma vakti satış yapıyorum.” diyorlar. Bu olay bu gün okulda çok tartışıldı ve mekruh mu yoksa kesin bir şekilde haram mı öğrenmek istiyorum.||2011.12.16||4265|
|19||Bir insan cumayı terkedebilir mi? Ya da hangi durumlarda cumayı terkedebilir? Mesela bir öğretmen cuma saati tam ders saatine geliyorsa cumayı terkedebilir mi?||2009.10.20||11174|
|20||Ben önümüzdeki günlerde askere gideceğim. Vakit namazları bir şekilde kılabilirim. Ama cemaatle kılınması zorunlu olan Cuma namazı konusunda ne yapacağımı bilmiyorum. Bu konuda yardımcı olabilir misiniz?||2012.01.06||4196|
|21||Cuma günü ezan okunur okunmaz kadınların evde hemen namaza durması doğru mudur?||2012.04.20||21499|