Herakleitos Kimdir? Antik Yunan dönemi filozoflarından Efesli Herakleitos hayatı, biyografisi ve felsefesi ile ilgili bilgiler.
Efesli Herakleitos (yaklaşık MÖ 535-475), günümüzde ülkemiz sınırları içerisinde yer alan İyonya kıyısındaki Efesli Presokratik bir Yunan filozofuydu. Bazen Efes Felsefe Okulu ile bağlantılı olarak bahsedilir, ancak gerçekte o okulun (Miles Okulu ile birlikte genellikle İyonya Okulu’nun bir parçası olarak kabul edilen) tek önde gelen üyesi olarak kabul edilir.
Belki de metafizik temeller ve ahlaki uygulamalar arayışında fiziksel teoriyi aşan ilk Batılı filozoftur ve bazıları tarafından, Parmenides ile birlikte, Sokrates öncesi filozofların en önemlisi olarak kabul edilir. Sürekli değişim içinde olan, ancak altta yatan bir düzen veya akıl (Logos olarak adlandırdığı) olan bir evren fikri, Avrupa dünya görüşünün temel temelini oluşturur.
Diogenes Laërtius’un (3. yüzyıl antik Yunan filozofları tarihçisi) “Önemli Filozofların Yaşamları ve Görüşleri”ne göre, Herakleitos 69. Olimpiyatta (MÖ 504 – 501) gelişti, ancak doğum ve ölüm tarihleri sadece buna göre tahminler. Söyleyebileceğimiz tek şey, muhtemelen MÖ 535 civarında doğduğudur. İyonya kıyısındaki büyük bir şehir olan Efes’te aristokrat bir ailede doğduğunu biliyoruz.
Babasının adı Bloson veya Herakon’du ve şehirde güçlü bir figürdü. Ancak, Diogenes Laërtius’a göre, Herakleitos kardeşi lehine krallıktan (muhtemelen sadece bir onursal unvan) vazgeçti ve siyaset ya da iktidarla hiçbir ilgisi yoktu. Genç bir adam olarak, olağanüstü bir zekaydı ve bildiği her şeyi kendi kendini sorgulama süreciyle öğrendiğini iddia etti. Bazı kaynaklar onun Ksenophanes’in (MÖ 570 – 480) öğrencisi olduğunu da söyler, ancak bu tartışmalıdır.
Öğretilerinin kasıtlı zorluğu ve netlik eksikliği nedeniyle bazen “Karanlık Olan” (veya “Karanlık“) olarak biliniyordu. Aynı zamanda “ağlayan filozof” olarak da biliniyordu ve bazı eserlerini bitirmesini engelleyen melankoli veya depresyona eğilimli olduğu tahmin ediliyor. Miletos Okulu’nun fikirlerine aşina görünse de, yakındaki Milet öğrenim merkezine bile seyahat ettiğine dair hiçbir kayıt yoktur.
Görünüşe göre bir insan düşmanı ve yalnız biriydi, kitleler için aristokratik bir küçümseme besliyor ve birkaç bilge adamın yönetimini destekliyordu. Efeslilerden Atinalılara ve Pers lideri Darius’a kadar hemen hemen herkesi küçümsemekten ve karalamaktan korkmuyordu (belirsiz terimlerle ve markaya özgü boğuk bir sesle). Şair Hesiod ve Pythagoras’ın “anlayıştan yoksun” olduğuna inanıyordu ve Homer ve Archilochus’un yenilmeyi hak ettiğini iddia etti. Diogenes Laërtius, yaşamının sonraki yıllarında dağlarda dolaştığını, sadece otlar yediğini bildirdi.
Vahşi doğada geçirdiği yıllar, ödem (damlama) ve görme bozukluğu ile sonuçlandı. 24 saat kendi kendine özgü muamelesinden (inek gübresinden yapılmış ve güneşte pişirilmiş bir merhem) sonra öldü ve Efes çarşısına gömüldü.
Felsefesi ve Günümüze Olan Etkileri
Herakleitos, biri evren, biri siyaset ve üçüncüsü teoloji üzerine olmak üzere üç söyleme ayrılmış tek bir “Doğa Üzerine” kitabı yazarken kaydedilir. Kitap (zamanın diğer birçok hazinesi ve kitabı gibi) Efes’teki büyük Artemis Tapınağı’nda saklandı veya saklandı ve Herakleitos’un ölümünden sonra birkaç yüzyıl boyunca ziyaretçilerin kullanımına sunuldu. Bununla birlikte, yazıları bugün yalnızca daha sonraki yazarlar tarafından alıntılanan parçalar halinde hayatta kalmaktadır.
Çalışmalarında, barizin ötesinde anlamlara sahip ifadeler oluşturmak için kelime oyunları, paradokslar, antitezler, paralellikler ve çeşitli retorik ve edebi araçlar kullandı. Bu nedenle, okuyucu sözlü bulmacaları çözmelidir (“Riddler” olarak da bilinirdi) ve bunu yaparken dünyanın işaretlerini okumayı öğrenmelidir. Aslında, felsefi çalışmasını kasıtlı olarak gizledi, böylece zaten yetkin olanlardan başka kimse anlayamazdı.
Diğer Sokrates öncesi filozofların çoğundan farklı olarak Herakleitos, dünyanın herhangi bir özel tözle tanımlanmaması gerektiğine, yasa benzeri bir öğe alışverişinden, sürekli bir değişim yasası veya Logos tarafından yönetilen sürekli bir süreçten oluştuğuna inanıyordu. ateşle sembolize edilen. Herakleitos’a göre ateş, diğer hayvanlar için bir tür değer standardı sağlar, ancak onlarla özdeş değildir ve her şeyin tek kaynağı değildir, çünkü her şey eşdeğerdir ve bir döngü içinde bir şey diğerine dönüşür. değişikliklerden.
Herakleitos’a göre dünya sonsuz bir “olma” halindedir ve tüm değişimler karşıtların dinamik ve döngüsel etkileşiminden doğar. Zıtlıkların yaşam için gerekli olduğuna inanıyordu, ancak bunlar, bir birlik oluşturan karşıt çiftlerle dengeli bir değiş tokuş sisteminde birleştiler. Böylece bir yol, bazı yolcuları bir şehirden uzaklaştırırken bazılarını geri getirir; yukarı yol aynı zamanda aşağı yoldur; toprak ateşe dönüşür ve ateş toprağa dönüşür, vb. Bunda, her değişikliğe eşit ve zıt bir tepki ve maddenin eşdeğerliği teorisinde ilkel bir korunum yasası olduğunu varsayıyor.
Sıklıkla Herakleitos’a atfedilen, “her şey bir akış halindedir” şeklindeki en ünlü aforizma, muhtemelen aslında çok daha sonraki Yeni-Platoncu Kilikya Simplicius’tan (490 – 560 AD) gelmektedir, ancak diğer benzer alıntılar ona atfedilebilir ve bunu takip eder. yinelenen Sokrates öncesi değişim sorunu hakkındaki görüşlerinin kısa bir özeti. Benzer şekilde, Platon’un basit bir yorumuna dayanmasına rağmen, aynı nehre iki kez girilemeyeceğini söylediği sık sık alıntılanır. Gerçekten önerdiği şey, nehirlerin içindeki sular değişse bile (veya hatta çünkü) zaman içinde aynı kalabileceğidir.
Böylece, Platon ve Aristoteles’in iddialarının aksine, Herakleitos, her şeyin sürekli değiştiği, karşıtların aynı olduğu ve her şeyin aynı anda olduğu ve olmadığı şeklindeki aşırı (ve mantıksal olarak tutarsız) görüşlere sahip değildi. Ancak, ateşin suya ve sonra toprağa dönüştüğü ve toprağın suya ve sonra ateşe dönüştüğü yasa benzeri bir element akışını tanıdı. Dünyanın bir kısmı herhangi bir anda ateş tarafından tüketilirken, tamamı kalır. Herakleitos kuşkusuz paradoksal iddialarda bulunur, ancak görüşleri Sokrates’in bazı iddialarından daha çelişkili değildir.
Herakleitos, doğa teorisini ve insan durumunu yakından bağlantılı olarak gördü ve insan değerlerini merkezi bir endişe haline getiren ilk filozoflardan biriydi. Ruhu, ateş gibi diğer maddelerden oluşan, ancak sınırsız boyutta ateşli bir doğa olarak gördü. Böylece örneğin sarhoşluk, ruhu ıslatarak ruhu zedeler, erdemli bir yaşam ise ruhu kuru ve zeki tutar.
Ayrıca, bir şehir devletinin yasalarının önemli bir düzen ilkesi olduğuna ve güçlerini ilahi bir yasadan aldıklarına inanıyordu. Bu şekilde, hem insan toplumunu hem de doğayı bilgilendiren bir doğa yasası kavramını ortaya koydu ve bu içsel bir ahlaki yasa fikri, daha sonraki Stoacılık hareketini büyük ölçüde etkiledi.
O, İlahi Vasfı dünyada mevcut olarak gördü, ancak Yunanlıların taptığı gibi geleneksel bir antropomorfik varlık olarak görmedi. Herakleitos’a göre dünyanın kendisi Tanrı’dır ya da şeylerin altında yatan düzen ile bir şekilde özdeşleştirilmesi gereken Tanrı’nın etkinliğinin bir tezahürüdür.
Kaynak – 2 (Kısa Bilgi Arayanlar İçin)
Herakleitos; Eski Yunan filozofudur (Efes İÖ 540 – ay.y. İÖ 480). Varlıklı ve soylu bir aileden geldiği için yaşamını felsefeye adadı. Özdeyişler biçiminde dile getirdiği düşüncelerinden oluşan Peri Physeos (Doğa Üstüne) adlı kitabını Tanrıça Artemis’e sundu. Günümüze bu kitaptan yalnızca birkaç bölüm ulaşmıştır. İyonyalı doğacı filozofların okuluna bağlı olan Herakleitos, varlığın ilkesinin Thales’ in ileri sürdüğü gibi “su” ya da Anaksimenes’in dediği gibi “hava” değil, özünde dirilik bulunan ateş olduğu savunur.
Ona göre, ateş denen kurucusu öğeden kaynaklanan bu dönüşüm ve değişim aşağıdan yukarıya ve yukarıdan aşağıya olmak üzere karşıt yönlü iki hareketi içerir. Oluş işte bunlardan kaynaklanır. Tüm nesneler ateşten doğduğu gibi Tanrı da bu ilkeden doğmuş olup tüm olaylarda ve tüm doğa varlıklarında vardır. Evrenin sürekli akan ve değişen bir süreç içinde bulunduğu, her şeyin her an değiştiği konusunda ileri sürdüğü görüşler, Sofistleri, Stoacıları, Platon ve Aristoteles’i bir başka deyişle tüm diyalektikçi düşünürleri etkilemiştir.