Yugoslavya neden dağıldı?
Ülkelerin kaderini değiştiren sıcak savaşlar, soğuk çatışmalar... Tarih birçok yıkılan, yeniden kurulan imparatorluklara, devletlere şahit olmuştur. İşte bu ülkelerden biri de Yugoslavya. Aslında Yugoslavya için yıkılmış ifadesini kullanmak yerine dağılmış ifadesini kullanmak daha doğru olacaktır. Peki Yugoslavya neden dağıldı? Gerçek sebep neydi? Yugoslavya'ya dair bildiklerimiz neler? Gelin Molatik olalım...
Genel bilgiler
Yugoslavya, Balkanlar’ın batısında 20'nci yüzyılda, üç defa farklı yapı ve idari şekille kurulmuş bir devletti. 1918 yılında kurulan Yugoslavya içinde 26 çeşit etnik grup barındırıyordu. Resmi dilleri Sırp-Hırvatça, Makedonca ve Slovenceydi. Bunun yanı sıra para birimi Yugoslav dinarıydı ve başkenti ise Belgrad'tı.
Nasıl kuruldu?
Nasıl dağıldığından ziyade öncelikle nasıl kurulduğuna bakmak doğru olacaktır. Bu şekilde daha ayrıntılı bilgiler elde etmiş oluruz.
Yugoslavya'nın kuruluşu, Birinci Dünya Savaşı sonrasına dayanıyor. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imparatorlukların yıkılması ile Avrupalı devletler balkanların durumu ile ilgili birçok karar aldılar. Balkan topraları üzerinde yeni bir devletin kurulma arzusu Versay Anlaşması'na da geçti. Savaşın galipleri tarafından, yeni kurulacak devletin ismi Güney Slavların Ülkesi-Yugoslavya olarak belirlendi.
İsminden de anlaşıldığı üzere kurulmak istenen devletin en büyük özelliği Slavları birleştirecek olmasıydı. Bu süre zarfında yaşanan gelişmelerin yanı sıra nihayetinde Yugoslavya 1918 yılında Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı olarak kuruldu. 1929'da ise Yugoslavya adını aldı ve İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra dönemin lideri Tito‘nun önderliğinde Yugoslavya Sosyalist Federasyonu olarak yeni bir devlete dönüştü.
Etnik çeşitlilik
Yugoslavya'nın sahip olduğu etnik çeşitlilik yıkılışına dinamit yerleştiren unsurlardan biri oldu. Yugoslavya etnik meselelere karşı ılımlı olsa da mevcut aşırı özerk yapılanma Yugoslavya'ya zarar verdi.
İkinci Dünya Savaşı'nın etkileri
İkinci Dünya Savaşı'nın baş aktörlerinden olan Almanya'nın hakim güç olma arzusundan Yugoslavya da nasibi aldı. Dünya liderliği hayali olan Adolf Hitler Avrupa'yı baştan aşağı işgal etmeye başladı. Bunun neticesinde Almanya, İtalya, Macaristan ve Bulgaristan orduları 1941 yılında Yugoslavya'yı işgal etti. Almanya'nın zalim uygulamalarından Yugoslavya halkı fazlasıyla etkilendi. Hatta dönemin Yugoslavya kralı, bu işgalin ardından ülkeyi terk etti.
İç dinamikler
Almanya ordularının Yugoslavya'ya girmesi ile bir yandan işgal ordularına karşı verilen mücadele, yönünü ülkenin iç yapısındaki etnik grupların iktidar kavgasına çevirdi.
Ülke içerisinde iktidar olma mücadelesi veren bu gruplar Hırvatların ‘Ustaş’, Sırpların ‘Çetnik’ ve büyük çoğunluğunu Sırpların oluşturduğu , Josip Broz Tito liderliğindeki Yugoslavya Komünist Partisi güçleri partizanlarıydı. Bu mücadeleden zafer ile ayrılan Partizanlar, 1944 yılında itilaf devletlerinin müttefiki haline geldi. Tito’nun liderliğindeki Partizanlar işgal ordularına karşı giriştikleri bu savaştan zaferle ayrıldı.
Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti
Yugoslavya'yı işgal ordularından temizleyen Partizanlar, Kasım 1945 seçimlerinden galip ayrıldıktan sonra 2 Aralık 1945'te Yugoslavya Demokratik Federal
Cumhuriyeti'ni kurdular ve 1963’te hazırlanan yeni anayasa ile Yugoslavya’nın resmi adı Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti olarak değiştirildi.
Tito, devlet yönetiminde komünist rejiminin ideolojisini kabullenmiş olsa da dönemin Komünist Sovyet Rusya'sı karşısında bağımsız bir duruş sergiledi ve yönetimi boyunca Sovyet lider Stalin’den farklı bir sosyalist siyaset takip etti.
Josip Broz Tito'nun ölümü
Josip Tito’nun Mayıs 1980’de ölümünden sonra ekonomik bunalım ve etnik çatışmalar arttı. Sanki ülkeyi ayakta tutan Tito'nun varlığıymış gibi onun ölümü ile iç karışıklıklar arttı ve ülke felakete doğru emin adımlarla ilerledi.
Yugoslavya dağıldı
Sırplar, Hırvatlar, Slovenler, Boşnaklar, Makedonlar, Macarlar'dan oluşan Yugoslavya'nın içinde barındırdığı milletlerin özerklik elde etme isteği giderek arttı. 1991 yılında Yugoslavya’dan ayrılan ilk devlet Slovenya oldu ardından 1991 yılı Haziran ayında Hırvatistan da bağımsızlık kararı aldı.
25 Haziran 1991’de Slovenya ve Hırvatistan’ın bağımsızlıklarını ilan etmeleriyle Yugoslavya’da çatışmalar başladı. Yugoslavya’nın bir arada yaşamasının artık mümkün olmaması üzerine 1991'de Makedonya, Kasım 1991'de de Bosna-Hersek bağımsızlığını ilan etti.
Tüm bu gelişmelerin sonucunda ise, Yugoslavya 1992 yılından itibaren Sırbistan ve Karadağ’dan oluşan ama Sırbistan’ın denetiminde olan bir federasyon haline geldi. Farklı ulusları sosyalizm çatısı altında bir arada tutan Yugoslavya’da 1990 yıllarda sağlanan birlik bozuldu ve Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti 2003 yılında, şimdiki ismiyle Sırbistan’ın Yugoslavya ismini kaldırıp Sırbistan-Karadağ ismini almasıyla birlikte resmi olarak dağıldı.
7 yeni devlet
Yugoslavya’nın parçalanması sonucu 7 yeni devlet ortaya çıkmıştır. Bu devletler; Sırbistan, Bosna-Hersek, Karadağ, Hırvatistan, Slovenya, Makedonya ve Kosova’dır. Yugoslavya birliğinden ayrılan bu 7 devlet günümüzde varlıklarını hâlâ koruyor. Kosova'nın diğer ülkeler tarafından tanınması ise birçok ülkede tartışmalı bir konudur.
Asıl neden...
Yugoslavya, coğrafi konumu itibari ile etnik ve dini yapı çeşitliliğin olduğu bir bölgeydi. Her ne kadar bu çeşitlilikleri bir arada tutma ve yeniden yapılandırma fikri ile yola çıkılmış olursa olunsun, tüm etnik kimliklerin özerklik çabaları Yugoslavya devletinin sonunu getirdi. Bunun yanı sıra özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra mevcut siyasal düzlemde var olan komünist dalga yerini iyileştirilmiş demokrasilere bırakmaya başlayınca bu değişime ayak uyduramayan devletler bu durumdan etkilendi. Bu dağılmanın asıl nedeni ise etnik çeşitliliğin yanı sıra, değişen sistemlere ve konjonktürlere ayak uyduramamaktan geçiyor...