1996 yılında yayınlanmasından bu yana, dünya çapında 310.000'den fazla şirket, ISO 14001'e uygun bir çevre yönetim sistemi kurmuş ve sertifikalandırmıştır. Artan kabul ve popülerlik, her tür ve büyüklükteki şirketin bu uluslararası standardın olumlu ivmesinden yararlanabileceğinin kanıtıdır. 2015 revizyonu ayrıca riskler ve fırsatlarla başa çıkmak için çevre standardına geniş bir kapsam verdi. Ancak bu süreçte resmi risk yönetimi için herhangi bir gereklilik bulunmamaktadır. Kuruluş, risklerini ve fırsatlarını belirlemek için kendi yöntemini belirler. Tam bir nicel değerlendirme olduğu gibi basit bir nitel süreç de mümkündür.
CONTENT
- ISO 14001'deki riskler ve fırsatlar - Bir bakış açısı değişikliği
- Risklerin ve fırsatların belirlenmesi
- Amaçlanan sonuçlar - minimum
- Bağlamdaki riskler ve fırsatlar
- ISO 14001'de riskler ve fırsatlarla başa çıkmak için önlemler
- Risk matrisi kullanarak risk değerlendirmesi - bir örnek
- Tanımlanan her risk için yeterli bir fırsat mı?
- Sonuç: ISO 14001'de Fırsatlar ve Riskler
- DQS - Simply leveraging Quality.
- Uzmanlık ve Güven
ISO 14001'deki Riskler ve Fırsatlar - Bir Bakış Açısı Değişikliği
Uzun bir süre boyunca, iş riskine bakış, sonuçların finansal olarak karşılaştırılmasıyla sınırlıydı. Bugün, farklı tür ve büyüklükteki şirketlerin çok çeşitli iç ve dış faktörlere ve etkilere maruz kaldığı konusunda genel bir fikir birliği var. Standart "sorunlardan" bahsediyor. İş ortamındaki yapısal ve döngüsel değişiklikler ile pazara yeni girenler, kuruluşun hedeflerine ulaşıp ulaşmayacağı ve ne zaman ulaşacağı konusunda belirsizliğe yol açar.
Bu belirsizliğin şirket hedefleri üzerindeki etkisi, parasal veya başka türlü "risk" olarak tanımlanabilir. Bu bakış açısı, 2015 yılında standardın revizyonu ile çevre yönetimine de girmiştir (Bölüm 6 "Planlama").
ISO 14001:2015 - Çevresel Yönetim Sistemleri -
Kullanım kılavuzu ile gereksinimler. Standart, ISO web sitesinde mevcuttur.
"Riskler ve fırsatlar" terimleri bölüm 3.2.11'de tanımlanmıştır:
Riskler = potansiyel olarak olumsuz etkiler (tehditler).
Fırsatlar = potansiyel olarak olumlu etkiler.
ISO 14001'deki risk temelli yaklaşım, önleyici tedbirlerle ilgili daha önceki gereklilikleri somutlaştırmaktadır. Bununla birlikte, çekirdek, önleme ve kaçınma aynı kalır. Yönetim, çevre yönetimini iş süreçlerine ve bunların stratejik yönüne ve karar alma süreçlerine entegre ederek riskleri ve fırsatları etkin bir şekilde yönetebilir.
Riskleri ve fırsatları belirleme
ISO 9001'e benzer risk temelli yaklaşım, planlama aşamasının (PUKÖ döngüsü) ana bileşenlerinden biridir ve bu nedenle çevre yönetiminde kilit bir yaklaşımdır. Düzeltici ve önleyici faaliyetler açısından düşünmenin sistematik bir uzantısıdır ve şirketlere geleceğe bakmanın yeni yollarını sunar.
ISO 14001, Bölüm 6.1.1'in gerektirdiği süreçlerin genel amacı, şirketin aşağıdakileri yapabilmesini sağlamaktır:
- Çevre yönetim sisteminin (ÇYS) amaçlanan sonuçlarına ulaşmak
- İstenmeyen etkileri önleyin veya azaltın
- Sürekli iyileştirme elde edin
ISO 14001 - Sürdürülebilir Çevre Yönetimi
★ Tanınmış standartlara uygun sertifikalı çevre yönetim sistemi
★ Çevresel performansı iyileştirin ve riskleri en aza indirin
★ Sorumlu ve sürdürülebilir operasyonlar
Baştan belirtmek gerekirse: ISO standardının amacı, tüm kurum içi prosedür talimatları için ilgili fırsatları ve riskleri eklemek değildir. Bunun yerine, belirleme, çevre yönetim sisteminin uygulanmasıyla şirketin "hedeflediği sonucun" elde edilip edilemeyeceği ile ilgilidir veya bu sonucun oluşmamasında hangi etkenlerin sebep olduğudur.
Hedeflenen sonuçlar - Minimum
Bir çevre yönetim sisteminin hedeflenen sonuçları, asgari sonuç olarak şunları içerir:
- Çevresel performansın iyileştirilmesi
- Bağlayıcı taahhütlerin yerine getirilmesi
- Çevresel hedeflere ulaşılması
Ancak tipik olarak, kuruluş bunların ötesinde hedeflediği ek sonuçları da belirtir. Örneğin, sosyal ve çevresel ilkeleri taahhüt edebilir. Organizasyonun bağlamını anlamak çok önemli bir rol oynar. Hiçbir şirket bir "girdapta" yüzemez. Değişen pazar talepleri, kaynakların mevcudiyeti veya çalışan katılımı gibi dış ve iç konulardan her zaman etkilenir. Unutulmaması gereken, sermaye sağlayıcıları olarak katılımlarının uygun şekilde tanınmasını isteyen yatırımcılardır.
Bağlamdaki riskler ve fırsatlar
Farklı ilgili tarafların şirketin çeşitli gereksinimlerine ve beklentilerine sahip olabileceği hızla ortaya çıkıyor. Ancak her beklenti çevre yönetim sistemi ile ilgili değildir. Bu nedenle, kuruluş için bir sonraki adım, ilgili tarafların ihtiyaç ve beklentilerini (yani gereksinimleri) filtrelemek ve ardından bunlardan hangilerinin onlar için bağlayıcı yükümlülükler haline geleceğini belirlemektir. Bunlar, müşteriler, dernekler veya topluluk grupları gibi unsurlarla yapılan her türlü anlaşma, aynı zamanda davranış kuralları, endüstri standartları veya kurumsal gereksinimler vb. olabilir.
Bağlayıcı yükümlülüklerin belirlenmesiyle bağlantılı olarak, bu bağlamsal anlayış, çevre yönetim sisteminin (ÇYS) kapsamını tanımlayabilmek için ön koşuldur. Kapsam, bir şirketin faaliyet alanının (kapsamının) çok ötesine geçecek şekilde çevre yönetim sisteminin mekansal ve organizasyonel sınırlarını belirtir. Örneğin sertifikada yazan kapsam ile bahsedilen kapsam farklıdır ve ikisi bir birine karıştırılmamalıdır.
Kapsamın tanımı şunları içerir:
- Dış ve iç sorunlar
- bağlayıcı yükümlülükler
- Organizasyonel birimler, fonksiyonlar ve fiziksel sınırlar
- Faaliyetler, ürünler ve hizmetler
- Kontrol uygulama yeteneği ve yetkisi
- Etki (= dış kaynaklı süreçler)
ISO 14001'de riskler ve fırsatlarla başa çıkmak için önlemler
ISO 14001'e göre amaçlanan sonuçların elde edilebilmesi, istenmeyen etkilerin önüne geçilebilmesi ve sürekli iyileştirmenin sağlanabilmesi için aşağıdaki alanlara yönelik fırsatlar ve riskler belirlenmelidir:
Dış ve iç sorunlar (4.1)
- İlgili tarafların beklentileri (4.2)
- Önemli çevre boyutları (6.1.2)
- Bağlayıcı taahhütler (6.1.3)
Bunlar minimum gereksinimlerdir. Şirket, diğer değerlendirme alanlarını dahil etmekte serbesttir. ISO 14001 (6.1.1) uyarınca kuruluş, riskleri ve fırsatları belirlemek için süreçler oluşturmalı, uygulamalı ve sürdürmelidir. Bu süreçler, çevre yönetim sisteminin amaçlanan sonuçlara ulaşmasını ve istenmeyen etkilerin önlenmesini veya azaltılmasını sağlamalıdır. Bu, işi etkileyen dış çevre koşullarını içerir.
Örneğin, yerel kasırgaların bir sonucu olarak sel benzeri su baskını veya ağaç kırılması nedeniyle erişim yolları geçilmez hale gelebilir. Bu, üretim çamuru içeren IBC'lerin (orta hacimli konteynırlar) çıkarılmasını imkansız hale getirseydi, senaryo nasıl görünürdü? Ya fabrikadaki depolama kapasitesi tükendiyse? Ayrıca birçok durumda başka bir sorun ortaya çıkmaktadır: Acil durumlarda çevresel boyutların belirlenmesi. Bölüm 6.1.2'deki gerekliliklere göre, beklenmeyen ve makul olarak öngörülebilir acil durumlar da değerlendirilmelidir.
Risk matrisi kullanarak risk değerlendirmesi - bir örnek
Bir lojistik şirketi, potansiyel olarak sızıntı yapan yakıt veya motor yağı ile ilgili soruyu, tüm sürücülerin araçlarında emiciler olduğunu ve buna göre eğitildiğini söyleyerek yanıtlıyor. Ancak hafta sonları durum nasıl değerlendirilmeli? Kamyon filosu, toplama menholleri de dahil olmak üzere yağmur olukları ile çaprazlanan normal kilitli kaldırıma park edilmiştir. Ana kolektör, mülk hattındaki yerel kanalizasyon sistemine boşalır. Ancak sürgülü vana veya yağ ayırıcı yoktur. Bu bağlamda, öngörülebilir bir acil durum, hafta sonu boyunca akaryakıt veya motor yağı sızıntısı olabileceğidir. Risk matrisi kullanan örnek bir risk değerlendirmesi aşağıdaki gibi görünebilir:
Risk tanımlaması: Kombine kanalizasyon sistemine yakıt veya motor yağının engellenmeden veya filtrelenmeden boşaltılması.
Risk analizi Kamyonların düzenli bakım aralıkları nedeniyle oluşma olasılığı düşüktür. Özellikle belediye kanalizasyon arıtma tesisi oldukça yakın olduğundan (kısa akış yolları) ve burada tamponlama yapılamadığından Çevreye verilen zararın boyutu yüksektir.
Risk değerlendirmesi Risk, sarı, orta limit aralığındadır ve bu nedenle tolere edilemez.
Risk yönetimi: Organizasyonel önlemlerin (araçların altındaki sızıntılar için tesis güvenlik kontrolleri) ve teknik önlemlerin (toplama ekipmanı ve örtü paspaslarıyla birlikte park yerine bir sıvı ayırıcı veya kutu yerleştirilmesi) bir kombinasyonu yoluyla hasarın kapsamının azaltılması.
İzleme ve gözden geçirme: Lojistik personelinin ve güvenlik görevlilerinin eğitimi/hassaslaştırılması, bir sonraki acil durum tatbikatına dahil edilmesi ve ayırıcının periyodik muayeneleri.
Örnek, acil durum müdahalesi için çevresel boyutların nasıl değerlendirilebileceğini göstermektedir. Bu şirketteki olumlu bir yan etki, daha iyi sızıntı tespiti için otoparkın eski kirlilikten temizlenmesidir. Bundan sonra tüm çalışanlar titizlikle bunun böyle devam etmesini sağlar. Bu açıdan, bu prosedür, planlama önlemlerinin gereklilikleri ile uyumludur. Buna göre, ISO 14001 Bölüm 6.1.1'de tanımlandığı gibi önemli çevresel boyutlar, bağlayıcı taahhütler ve riskler ve fırsatlarla başa çıkmak için önlemler planlanmalıdır.
Tanımlanan her risk, yeterli bir fırsat mı?
Açıklandığı gibi, bağlayıcı taahhütler için fırsatlar ve riskler tanımlanmalıdır. Bağlayıcı taahhütler yalnızca geçerli yasa ve yönetmelikleri değil, aynı zamanda organizasyonel ve endüstri standartları, sözleşmeye dayalı ilişkiler veya çevre kuruluşlarıyla yapılan anlaşmalar gibi gönüllü taahhütleri de kapsar. Uygun olmayan bir sistem nedeniyle bilinmeyen gereksinimlere uyulmama riski hızla belirlenir. Ama fırsat nedir? 360 derecelik bir radar gibi kapsamlı bir tarama, değişiklikleri taslak aşamasında tespit edebilir ve şirket üzerindeki potansiyel etkileri erken bir aşamada belirleyebilir.
Sonuç: ISO 14001'deki fırsatlar ve riskler
ISO 14001 şirketlere çevreyi korumak ve değişen çevre koşullarına yanıt vermek için sistematik bir çerçeve sunar. 2015 revizyonundan bu yana risk temelli yaklaşım büyük önem taşıyor: yeni eylem alanlarının belirlenmesine yardımcı oluyor. Ancak, hangi sistemin kullanılacağına karar vermek şirketlerin kendilerine kalmıştır. Risk sınıflandırmasının (yüksek, orta, düşük) şeffaf kalması için değerlendirme kriterlerinin objektif olarak anlaşılabilir olması önemlidir.
ISO 14001 Sertifikası
Yönetim sisteminizin ISO 14001'e göre sertifikalandırılması için ne kadar çaba harcamanız gerekiyor? Detaylı bilgi almak için bize ulaşın...
Birçok şirkette farklı seviyelerde risk değerlendirmesi vardır. Bağlam belirlemeden kaynaklanan riskler ve fırsatlar daha çok stratejik yaklaşımı takip ederken, operasyonel düzeyde daha fazla risk ve tanımlanmış çevresel süreçler için fırsatlar belirlenir. İdeal olarak, genel bir kurumsal resim sağlamak ve arayüzleri/etkileşimleri tanımlayabilmek için değerlendirme düzeylerinin birbiriyle bağlantılı olmasını sağlamaya özen gösterilmelidir. Sonuç olarak, kuraklık, düşük su, şiddetli hava olayları veya pazar ve müşteri davranışları gibi ciddi şekilde değişen çevresel koşullara yanıt olarak stratejiler türetilebilir.
DQS - Simply leveraging Quality.
Günümüzde ekonomik başarı ve çevre koruma, başarılı şirketler için eşit derecede önemli kurumsal hedeflerdir. Uluslararası kabul görmüş ISO 14001 standardına uygun sistematik, profesyonel çevre yönetimi, hedeflerine sürdürülebilir bir şekilde ulaşmalarına ve operasyonel çevresel performanslarını sürekli iyileştirmelerine yardımcı olur.
ISO 14001 ile 20 yılı aşkın deneyim. DQS, 1996 yılında ISO 14001'in ilk yayını ile akreditasyonunu aldı. Belgelendirme süreçlerinizde yetkin ve tecrübeli ortağınız olarak bizi seçin.
Uzmanlık ve Güven
Lütfen dikkat: Makalelerimiz, yönetim sistemleri uzmanlarımız ve uzun yıllara dayanan deneyimlere sahip denetçilerimiz tarafından özel olarak yazılmıştır. Yazarlarımıza içerikle ilgili herhangi bir sorunuz varsa, lütfen bizimle iletişime geçin. Sizinle tanışmak için sabırsızlanıyoruz.