4 Çocukluktaki ruhsal sorunlar (Yörükoğlu, 1983) Davranış bozuklukları:Sürekli hırçınlıkSinirlilik, geçimsizlik, kavgacılıkOkuldan kaçma, kuralları çiğnemeYangın çıkarma, zorbalık… vb.Davranış bozuklukları, çocuktaki iç çatışmaların, huzursuzlukların davranışa yansıtılması ile ortaya çıkar.Bu çocukların çevreleri ile ilişkileri sürekli olarak gergin ve sürtüşme halindedir.
5 Duygusal bozukluklar Korkular, kuruntular, kaygılar Saplantılı düşüncelerUyku bozukluklarıKekemelikTik (seyirce) lerBu kümede yer alan sorunlar, çocuğun çevresinden çok, kendini tedirgin eden sorunlardır.Çocuk, iç sorunlarını dışa yansıtmaktan çok, kendisine yöneltmiştir.
15 Çocuklarda Görülebilen Uyumsuzluklar Nasıl Değerlendirilmelidir? Çocuğun gelişim dönemi ve özellikleri dikkate alınmalıdır.Uyumsuz davranış belli bir döneme özgü, geçici bir belirti midir?Belirtinin sıklığı ve gücü de bir başka ölçüt olarak kullanılabilir.Davranış oldukça seyrek ve hafif bir belirti midir?Uyumsuz davranışın başka hangi belirtilerle bir arada görüldüğü dikkate alınmalıdır.Davranışa eşlik eden başka ne gibi belirtiler bulunmaktadır?Çocuğun sorunlarını nasıl ifade ettiği incelenmelidir?Sorunlarını dışa mı yansıtıyor, yoksa içine mi atıyor?
16 Çocuğun geçmişteki uyumu ve olumlu nitelikleri incelenmelidir. Çocuğun durumu, becerileri, özel yetenekleri, toplumsal ilişkileri yönünden ne gibi göstergeler var?Çocuğun yaşamındaki değişiklikler, olumlu/olumsuz önemli yaşantılar dikkate alınmalıdır.Uyumsuz davranış, bir olaya bağlı olarak mı ortaya çıktı?Çocuğun davranışına ilişkin çevresinin tepkisi incelenmelidir.Çocuk, bu davranışı karşısında çevreden nasıl bir tepki almaktadır?Tüm bu yönlerden;gözlem yap Sorunludavranışı incele Davranışıbilgi topla Tanımladeğerlendir
17 Gerçeklik Terapisi (W.Glasser) “Her davranış bir hedefe yöneliktir ve maksatlıdır.”Davranışlarımız ihtiyaçlarımızı karşılamaya yöneliktir.İhtiyaçlar karşılandığında DENGE kurulur, UYUM sağlanır.İhtiyaçlar karşılanmadığında DENGESİZLİK söz konusudur ve UYUMSUZLUK ortaya çıkar.
20 Çocuk ve ergenlerde temel ihtiyaçlar nelerdir? Ait olma : Diğerlerini sevme ve bağlanmaGüçlü olma : Kişisel güce ve yeterliğe ulaşmaÖzerklik : Özgür olma ve kendini yönetmeEğlenme : Yaşamdan keyif alma, eğlenerek yaşamaÇocuk/ergen bu ihtiyaçlarını karşılayacak davranışlar SEÇER ve bu davranışlar ihtiyaçlarını karşılıyorsa DOYUM elde eder, kendini güçlü hisseder ve başarılı bir kimlik geliştirir.
21 Çocuk/ergenin temel ihtiyaçlarını karşılama yolları nelerdir? Ait olma ihtiyacı:Çocuğu sevin, sevdiğinizi gösterin, ifade edin, onu yaşantılarınıza ortak edin, duygu ve düşüncelerinizi paylaşın, ona işbirliği yapma fırsatları sağlayın.Güçlü olma ihtiyacı:Ona başarılı olabileceği görevler verin, başarısını fark edin, güçlü yönlerini övün, ona değer verin.Özerklik ihtiyacı:Kendisi ile ilgili kararlar alma hakkı tanıyın, kararlara onu katın, görüşünü alın, kendisi ile ilgili sorumluluk verin.Eğlenme ihtiyacı:Gülmek, neşelenmek için fırsatları değerlendirin. Oyun ve eğlencenin onun hakkı (gelişim görevi) olduğunu unutmayın!..
24 Davranışı somut olarak gözlemek ve değerlendirmek. Uyumlu ya da uyumsuz davranışlarını tanıyor muyum?İhtiyaçlarını hangi durumlarda nasıl karşıladığının ve hangi tepkileri ortaya koyduğunun farkında mıyım?
25 İhtiyaçları tatmin etmek için iki şeyi bilmek önemlidir: Etrafımızda neler olup bitiyor?İçimizde neler oluyor?Sahip olduğumuz ile istediğimiz arasında çelişki varsa UYUMSUZLUK ortaya çıkar.Bulunduğum ortamda ihtiyaçlarımı karşılayamıyorsam, çevreyi nasıl kontrol edebilirim?Uyumsuz/patolojik davranış bir tür çevreyi kontrol etme yoludur. Amacına ulaşıyorsa devam eder.
26 Davranışa odaklaşın (W.Glasser, Gerçeklik Terapisi) Şu anki davranışı nedir? Ne/ler yapıyor?Hangi durumlarda yapıyor? Ne zaman yapıyor?Ortaya çıkma biçimi nedir? Nasıl yapıyor?Ne kadar sürüyor?Nasıl sona eriyor?
27 Davranışı anlamaya çalışın: Bu davranışın amacı nedir? Ne istiyor?Bu amaç hangi ihtiyaca yöneliktir? Hedefi nedir?Çevreyi/durumu nasıl algılıyor?Bu davranış ile çevreyi kontrol etmeyi başarmakta mıdır?Onun algı çerçevesinden durumu değerlendirebiliyor muyum?
28 Kendi tepkinizi inceleyin: Çocuğun davranışı karşısında nasıl tepki veriyorsunuz?Bu davranışı yaptığında;duygunuz ne?düşünceniz ne?davranışsal tepkiniz ne?Çocuğun davranışını (farkında olmadan) pekiştiriyor musunuz?
29 Davranışı değiştirme Gerçekle yüzyüze gelme Gerçeği doğru algılıyor muyum?Sorumlu davranışSorumluluğu üstleniyor muyum?Sevgi ve değer (katılım)Kendisini ifade fırsatı vermeEtkin dinlemeBirlikte karar almaPlanlamaEtkili olan davranışlara devam etmekSabırlı ve tutarlı sürdürmek
30 Adleryan Terapi (A.Adler) Her birey gerçeği kendine özgü algılar.Çocuk, gerçekliği özgün ve yaratıcı biçimde algılar.Algılamasına göre yaşam anlamını belirler.Çocuk anlamı;kendinediğerlerinedurumlara atfeder.Buna göre davranır ve böylece kendine has bir “yaşam sitili” oluşur. Bu yaklaşım ile bazen uyum elde eder, bazen de uyum gösteremez.
31 Çocukluk dönemindeki “ilk deneyimler”, çocuğun kendisi, diğerleri ve olaylar hakkında anlam oluşturduğu “kritik yaşantılar” dır.İlk deneyimler, çocuğun o andaki ve gelecekteki hedeflerinin oluşmasında önemlidir.
32 Uyumsuz davranışları değiştirme Çocuk ile iyi ilişki kurmaOnu rahatsız eden durumları ortaya çıkarmakİlk deneyimlerin yeniden gözden geçirilmesiSosyal ilgiyi geliştirmeKüçüklük duygusunu azaltma, çaresizliğin üstesinden gelmeYaşam stilini, algılarını, hedeflerini değiştirmeDeğişim için çocuğun gayreti, cesareti, yaratıcılığını desteklemeYeni hedefler oluşturmasını cesaretlendirme
33 Rogers (1980), İnsancıl Yaklaşım; Eğer insanların işine karışmazsam,onlar kendi başlarının çaresine bakarlar…Eğer insanlara hükmetmezsem,onlar kendilerini idare ederler…Eğer insanlara öğüt vermezsem,onlar kendilerini geliştirirler…Eğer insanları zorlamazsam,onlar kendi kendileri olurlar…
42 Çocuğun kendi sorunlarını çözmekten aciz olduğunu ima eder; Çocuğun sorunu bütünüyle düşünüp, değişik çözümler getirip seçenekleri denemesine engel olur;Bağımlılık ya da direnme yaratabilir.
43 Mantık yoluyla inandırma, tartışma “İşte bu nedenle hatalısın…”“Olaylar gösterir ki…”“Evet, ama…”“Gerçek şu ki…”
44 Savunucu tutumları ve karşı koymayı kışkırtır; Çoğunlukla çocuğun aileyle iletişimi kesmesine ve artık dinlememesine yol açar;Çocuğun kendini beceriksiz ve yetersiz hissetmesine neden olabilir.
45 Yargılama, eleştirme, suçlama “Olgunca düşünmüyorsun…”“Sen zaten tembelsin…”
46 Yetersizlik, aptallık, yanlış değerlendirme, anlamı taşır; Çocuğun olumsuz bir yargıya hedef olma ya da azarlanma korkusuyla iletişimi kesmesine yol açar;Genellikle çocuk yargı ve eleştirileri gerçek olarak algılar (“ben kötüyüm!”) ya da karşılık verir (“Siz de daha mükemmel değilsiniz!”)
47 Övme, görüşüne katılma, teşhis koyma “Çok güzel!...”“Haklısın, o öğretmen berbat birine benziyor”“Bence harika bir iş yapıyorsun…”
48 Ailenin beklentilerinin çok yüksek olduğunu ima eder; İstenilen davranışı yaptırabilmek için, söylenen içtenlikten yoksun bir manevra gibi algılanabilir;Çocuğun öz-imgesi (kendini algılayışı) ile övgü uygun değilse çocukta kaygı yaratabilir.
49 Ad takma, gülünç duruma düşürme “Koca bebek…”“Hadi bakalım süpermen”“Geri zekalı!”“Hadi sen de sulugöz!”
50 Çocuğun kendini değersiz hissetmesine, sevilmediği kanısına varmasına yol açabilir; Çocuğun öz-imgesi üzerinde çok olumsuz etkileri olabilir;Genellikle olumsuz karşılık vermeyi teşvik eder.
51 Tahlil etme, teşhis koyma “Senin derdin nedir biliyor musun?”“Herhalde çok yorgunsun”“Aslında sen öyle demek istemiyorsun”
52 Tehdit edici, tedirgin edici olabilir ve başarısızlık duygusu uyandırabilir; Çocuk kendini korumasız, kıstırılmış hisseder, kendisine inanılmadığı kanısına varabilir;Çocuk, yanlış anlaşılma endişesi ile iletişimi keser.
53 Güven verme, teskin, teselli etme “Aldırma… Boşver, düzelir…”“Hadi biraz neşelen…”“Zamanla kendini daha iyi hissedersin…”
54 Çocuğun kendini “anlaşılmamış” hissetmesine neden olur; Kızgınlık duyguları uyandırır (Size göre kolay tabii!”)Çocuk genellikle mesajı “Kendini kötü hissetmen doğru değil” biçiminde algılar.
55 İncelemek, araştırmak, soruşturmak “Neden?... Kim?...Sen ne yaptın?...Nasıl?…”
56 Sualleri cevaplama genellikle eleştiri veya zorunlu çözüm getirdiğinden, çocuklar genellikle hayır demeye, yarı-doğru cevap vermeye, kaçamağa yönelir veya yalan söylerler;Sualler genellikle sual soranın nereye varmak istediğini açıklamadığından, çocuk korku ve endişeye kapılabilir;Ailenin endişelerinden doğan sorulara cevap vermeye çalışan çocuk kendi sorununu gözden kaçırabilir.
57 Konu değiştirme, işi alaya vurma, şaka yolu, kendine çekme “Daha güzel şeylerden konuşalım…”“Sen neden dünyayı yönetemiyorsun?”
58 Yaşamın güçlükleriyle savaşmak yerine, onlardan kaçınmak gerekli mesajını ima edebilir; Çocuğa sorunlarının önemsiz, saçma sapan ve geçersiz olduğu anlamını verebilir;Çocuk bir güçlükle karşılaştığında açık davranmaktan çekinebilir.