Kognitif Terapi, bilimsel olarak test edilen ve yapılmış 325’den fazla klinik denemede birçok farklı bozukluk için etkili bulunan psikoterapi yöntemlerinden biridir. Diğer psikoterapi yöntemlerinin tam tersine, Kognitif Terapi genellikle şimdiki zaman yönelimli, daha sınırlı ve daha problem çözmeye yöneliktir. Aslında çoğunlukla hastanın yaptığı şey, mevcut problemleri çözmektir. Buna ek olarak, hastalar yaşamları boyunca kullanabilecekleri belirli becerileri öğrenirler. Bu beceriler, çarpıtılmış düşünceleri teşhis etmeyi, inançları değiştirmeyi, farklı bir yönde diğerleriyle ilişki kurmayı ve davranışları değiştirmeyi kapsar.
Kognitif Terapinin Arkasındaki Kuram Nedir?
Kognitif Terapi, Kognitif Model’e dayanır. Kognitif Model’e göre olayları algılama şeklimiz duygusal olarak nasıl hissettiğimizi etkilemektedir. Örneğin, bu broşürü okuyan bir insan “Bu harika, tam da benim aradığım şey.” diye düşünebilir ve mutlu olabilir. Bu broşürü okuyan diğer bir insan ise şu şekilde düşünebilir “Tamam, bu iyi ama yazılanları yapabileceğimi düşünmüyorum.” Böylece bu kişi kendini mutsuz ve hevesi kırılmış hisseder. Bu yüzden duygusal olarak kişinin nasıl hissettiğini direkt olarak etkileyen olayın kendisi değildir, o olaya ilişkin olarak kişinin kendi düşünceleridir.
İnsanlar sıkıntı içinde olduğu zaman genellikle açık bir şekilde düşünemezler ve düşünceleri bir yolunu bulup sapar. Kognitif Terapi, insanlara sıkıntılı üşüncelerini teşhis etmelerine ve düşüncelerinin ne kadar gerçekçi olduğunu değerlendirmelerine yardımcı olur. Böylece, kişiler çarpıtılmış düşüncelerini değiştirmeyi öğrenirler. İnsanlar daha gerçekçi düşündükleri zaman, kendilerini daha iyi hissederler. Ana fikir, kararlı bir şekilde problemleri çözmek ve davranışsal değişimleri başlatmaktır.
Terapiye Hazır Olmak İçin Ne Yapmalıyım?
Önemli olan ilk adım, hedefleri koymaktır. ”Terapi sonunda nasıl farklı olmak istiyorum?” diye kendinize sorun. İşinizde, evinizde, arkadaşlarınızla, ailenizle, iş arkadaşlarınızla olan ilişkilerinizde yapmak istediğiniz değişiklikleri açık bir şekilde düşünün. Hangi belirtilerin sizi sıktığını, hangilerini azaltmak ya da yok etmek istediğinizi düşünün. Yaşamınızda geliştirmek istediğiniz diğer alanları düşünün: Kültürel veya ruhsal alanlarda gelişmek, akılla ilgili meraklarınızı sürdürmek, spor yapmaya başlamak, kötü alışkanlıkları azaltmak, yeni kişisel beceriler öğrenmek, işte veya evdeki yönetim becerilerini geliştirmek. Terapist bu hedefleri değerlendirmenize ve tekrar tanımlamanıza yardımcı olur. Ayrıca terapist hangi hedefleri kendi başınıza çalışabileceğinizi ve hangilerini terapide çalışmak isteyebileceğinizi saptamanıza yardımcı olur.
Tipik Terapi Seansı Sırasında Ne Olur?
Terapi seansınız başlamadan önce, terapistiniz ruh durumunuzu değerlendirmek için sizden belirli formlar doldurmanızı isteyebilir. Depresyon, Kaygı ve Ümitsizlik Envanterleri, size ve terapistinize ilerlemenizi değerlendirmek için objektif bir yön vermeye yardımcı olur. Terapide terapistin yapacağı ilk şeylerden bir tanesi, bu hafta diğer haftalara göre nasıl hissettiğinizi saptamaktır. Buna ‘ruh durumu kontrolü’ denir. Terapist, size seans için gündeme koymak isteyeceğiniz problemleri, bir önceki seansta olan önemli konuları ve gelecek haftada olabilecek temaları sorar. Sonra, terapist bir önceki seans sırasında konuşulanlardan size hangilerinin önemli göründüğünü, hafta boyunca yapabileceğiniz ev çalışmalarını ve terapide değiştirmek istediğiniz bir şey olup olmadığını sorarak bir önceki terapi seansı ile bu haftadaki terapi seansı arasında bir bağlantı kurar.
Seans sırasında siz ve terapistiniz gündeme koyduğunuz problem ya da problemlere odaklanır ve hem problemleri çözmeye yönelik teknikleri uygular hem de bu problemli durumdaki inançlarınızın ve düşüncelerinizin doğruluğunu değerlendirirsiniz. Ayrıca yeni beceriler öğrenirsiniz. Siz ve terapistiniz, seansın önemli noktalarını özetler ve terapistiniz sizden geri bildirim alır. Terapistiniz sizden geri bildirim alırken, “Terapiye yararlı olan ve yararlı olmayan şeyler nedir, sizi sıkan olaylar, terapistin yakalayamadığı, değişmesini istediğiniz herhangi bir şey var mıdır?” tarzında sorular sorar. Gördüğünüz gibi, bu terapi yönteminde hem terapist hem de hasta oldukça aktiftir.
Terapi ne kadar sürer
Terapiyi etkileyen başka faktörler olmadıkça, terapist ve hasta işbirliği içinde terapinin süresine birlikte karar verir. Genellikle terapistiniz, ilk ya da ikinci seanstan sonra, sizin ilk seansta belirlediğiniz hedeflere ulaşmanızın ne kadar süreceği hakkında aşağı yukarı bir fikir edinir. Bazı hastalar 6-8 seans gibi kısa bir süre için terapide kalır. Terapisi nispeten daha uzun süren problemlere sahip olan diğer hastalar aylarca terapide kalmayı seçebilir. İlk başta, hastalar kriz döneminde olmadıkça haftada bir kere görülür. Hasta kendisini iyi hisseder hissetmez ve terapinin yavaşça sona ermesine hazır olur olmaz, hasta ve terapist her iki haftada bir, sonra da her üç haftada bir terapiyi denemeye karar verirler. Bu seans aralarını yavaşça uzatmak, terapideyken öğrendiğiniz becerileri uygulamanıza yardımcı olur. Destekleyici seanslar, terapi sona erdikten sonra 3, 6 ve 12 ayda tavsiye edilir.
İlaçla tedavi nasıl olur?
Diğerleriyle birlikte çalışmaya açık olan kognitif terapistler, ilaçla tedavinin avantajlarını ve dezavantajlarını sizinle görüşebilir. Çoğu hastalar ilaçsız tedavi edilir. Ama bazı bozukluklar ilaçla birlikte Kognitif Terapi’ye daha iyi karşılık verir. Eğer ilaç tedavisi görüyorsanız ya da ilaçla tedavi olmak istiyorsanız, doğru ilacı doğru dozda aldığınıza emin olmak için, bir uzmandan psikiyatrik konsültasyon alıp almayacağınızı terapistinizle görüşmek isteyebilirsiniz. Eğer ilaç tedavisi görmüyorsanız ya da ilaçla tedavi olmak istemiyorsanız, 4-6 haftadan sonra siz ve terapistiniz, ne kadar ilerlediğinizi değerlendirebilir ve ilaçla tedavi hakkında daha fazla bilgi almak için psikiyatrik konsültasyon isteyip istemeyeceğinizi saptayabilirsiniz.
Terapiden en iyi şekilde nasıl yararlanabilirim?
Bunun bir yolu, Kognitif Terapi okumalarını, çalışma kitaplarını, hasta broşürlerini psikoterapinize nasıl ilave edebileceğinizi terapistinize sormaktır. İkinci yol, her seansa dikkatli bir şekilde hazırlanmak, bir önceki seansta öğrendiklerinizi düşünmek ve bir sonraki seansta konuşmak istediğiniz konuları not etmektir.
Üçüncü yol, terapi seansınızı günlük yaşantınızın içine sokmaya çalıştığınıza emin olmanızdır. Bunu yapmanın iyi bir yolu, her seansın sonunda notlar almak, seansı kaydetmek ya da seansın özetini ses kaydediciye almaktır. Siz ve terapistinizin gelecek hafta yapacağınız yararlı konuları görüşmek için terapi seansında yeteri kadar vakit ayırdığınıza emin olun ve bu ev çalışmalarını yaparken karşılaşabileceğiniz zorlukları tahmin etmeye çalışın ki böylece terapistiniz seansınız bitmeden size yardımcı olabilsin.
Terapinin yürüyüp yürümediğini nasıl anlayabilirim?
Çoğu hasta sadakatle seanslara katılır ve seanslar arası önerilen ev çalışmalarını günü gününe yaparsa, terapinin 3-4 haftası içinde belirtilerinde azalma olduğunu fark eder. Ayrıca hastalar birkaç hafta içinde kendi sıkıntılarını değerlendirdikleri objektif testlerindeki puanlarının düşmeye başladığını görürler.
Bu bilgi, Dr. Judith S. Beck’in izni ile sunulmuştur.
Çevirmen: Özge Akçayer