Yıldızların Yok Oluşu Serisi 2: Kırmızı Cüce Yıldızlar
Kırmızı cüce yıldızlar galaksideki en büyük yıldız popülasyonunu oluştururlar. Ancak gölgelerde saklanırlar, Dünya’dan çıplak gözle görülmeyecek kadar sönüktürler. Sınırlı parlaklıkları, güneşten çok daha büyük olan ömürlerini uzatmaya yardımcı olur.
Bilim insanları, Dünya yakınlarındaki 30 yıldızdan 20’sinin cüce yıldız olduğunu düşünmektedir. Güneş’imize en yakın yıldız olan Proxima Centauri bir kırmızı cüce yıldızdır. “Kırmızı Cüce” terimi tek bir yıldız türünü ifade etmemektedir. Gerçek yıldızlar olan K ve M cüceleri ve çekirdeklerinde hidrojen füzyonunu sürdürmedikleri için genellikle “başarısız yıldızlar” olarak adlandırılan kahverengi cüceler de dahil olmak üzere en havalı nesnelere sıklıkla uygulanmaktadır.
Belçika Liege Üniversitesi’nden gökbilimci Micheal Gillon yaptığı açıklamada: “kırmızı cücelerin gerçek bir tanımı yok” dedi. Spektrumun daha soğuk ucundaki yıldız nesnelerini inceleyen Gillon, ultracool yıldızı Trappıst 1’i tanımlayan ekibin bir parçasıydı. Gillon, kırmızı cücenin “genellikle k5V’den M5V’ye kadar değişen spektral tipe sahip cüce yıldızlar olduğunu açıkladı.
Kırmızı Cüce Yıldızların Oluşum ve Özellikleri
Kırmızı cüce yıldızlar diğer ana dizi yıldızlar gibi oluşur. İlk olarak, bir toz ve gaz bulutunu yerçekimi ile bir araya getirilir ve dönmeye başlar. Malzeme daha sonra merkezde toplanır ve kritik sıcaklığa ulaştığında füzyon faaliyete geçer.
Kırmızı cüce yıldızlar, Güneş’in kütlesinin %7,5 ile %50’si ağırlığındaki yıldızların en küçüğü olmaktadır. Küçülen boyutları, daha düşük sıcaklıkta yandıkları için 3500 santigrat dereceye ulaştıkları anlamına gelir. Güneş, karşılaştırmalı olarak kırmızı cüce yıldızdan, 5.500 santigrat derece daha fazla sıcaklığa sahiptir. Kırmızı cücelerin düşük sıcaklıkları, güneş gibi yıldızlardan çok çok daha kısık oldukları anlamına gelir.
Kırmızı cüce yıldızların düşük sıcaklıkları aynı zamanda hidrojen tedariklerini daha az hızla yaktıkları anlamına gelir. Diğer daha büyük yıldızlar yaşamlarının sonuna gelmeden önce sadece çekirdeklerindeki hidrojeni yakarken, kırmızı cüceler çekirdeklerinin içinde ve dışında tüm hidrojenlerini tüketirler. Bu durum kırmızı cücelerin ömrünü trilyonlarca yıla kadar uzatır.
Kırmızı Cüce Yıldızları Sınıflandırma
Bilim insanları zaman zaman kırmızı cüce bir yıldızı kahverengi bir cüceden ayırmak için zorlanır. Kahverengi cüceler serin ve loştur ve muhtemelen kırmızı cücelerin oluşturduğu gibi oluşurlar, ancak kahverengi cüceler asla füzyon noktasına ulaşmazlar çünkü çok küçüktürler ve bu nedenle yıldız olarak kabul edilirler.
Bir gök cisminin kahverengi mi yoksa kırmızı cüce mi olduğunu anlamak için bilim inşaları nesnenin atmosferinin sıcaklığını ölçerler. Füzyon içermeyen kahverengi cüceler 2000 Kelvin (1727 santigrat derece) daha soğuk, hidrojen kaynaştırıcı yıldızlar ise 2700 Kelvin’den (2427 santigrat derece) daha sıcaktır. Bazen, nesnenin atmosferindeki kimyasallar kalbinde neler olduğuna dair ipuçları ortaya çıkabilir. Bilim insanlarına göre, sadece soğuk sıcaklıklarda hayatta kalabilen metan veya amonyak gibi moleküllerin varlığı, bir nesnenin kahverengi cüce olduğunu göstermektedir. Atmosferdeki lityum ayrıca kırmızı cücenin gerçek bir yıldızdan ziyade kahverengi bir cüce olduğunu gösterir. (Not: kahverengi cüce yıldızların daha ayrıntılı bilgilerini 3. Seride yayımlayacağım burada sadece konuyu daha iyi anlaşılması için ikisini birlikte sizlere sundum)
Kırmızı Cüce Yıldızlarda Yaşanabilir Gezegenler mi?
Bu sorunun cevabı kısmet evettir. Gezegenler nasıl doğar makalemizi okuduğunuz zaman burayı daha iyi anlayacaksınız. Gezegenler, yıldızların oluşmasından sonra bir diskte kalan malzemelerden oluşmaktadır. Birçok kırmızı cüce, onları çevreleyen gezegenlerle birlikte bulunmuştur, ancak burada devasa gaz gezegenleri nadir oluşmaktadır. Kırmızı cüceler güneş gibi yıldızlardan daha kısık olduğundan, bu dimmer nesnelerini çevreleyen küçük gezegenleri bulmak daha kolay olmaktadır. Bu da kırmızı cüce yıldızları gezegen avı için popüler hale getirmektedir. NASA’nın Kepler Uzay Teleskobu (2009 ve 2018 yılları arasında faaliyet gösteren) dünya benzeri olası gezegenler için birçok kırmızı cüce yıldızları incelemiştir.
Uzun yıllardır bilim inşaları kırmızı cüce yıldızların yaşanmaz olduğunu düşündüler. Sınırlı ışık ve ısıları, yaşanabilir bölgenin yıldıza çok yakın olacağı ve gezegenleri yıldızdan geneln zararlı radyasyon aralığına sokacağı anlamına geliyordu. Diğer gezegenler, bir tarafı sürekli güneş’e bakan, bir tarafın çok sıcak, diğer tarafının çok soğuk olmasına neden olan yıldıza kilitlenmiş olabilir.
2016 yılında Proxima Centauri’nin (Dünya’ya en yakın olan yıldız) yörüngesinde yaşanabilir potansiyel bir gezegen keşfedildi ve 2019’da gökbilimciler, yıldızın yaşanabilir bölgesinin çok dışında yörüngede dönen ikinci bir gezegen olasılığını açıkladılar. En az yedi Dünya büyüklüğünde gezegen Kırmızı Cüce yıldızın TRAPPIST-1 yörüngesinde bir gezegen daha keşfettiler. Bu gezegenlerin en azından bazılarının yaşama ev sahipliği yapabileceğinden söz edilmektedir.
Bu yazı da ilginizi çekebilir: