Alex Newman’ın bu hikayesi başlangıçta 27 Temmuz 2017’de PRI.org’da ortaya çıktı. PRI ve Global Voices arasındaki ortaklığın bir parçası olarak burada yeniden yayınlandı.
Sıkışık bir Harvard Üniversitesi alt bodrumunda, bir kadın ekibi seleflerinin zengin tarihini belgelemek için çalışıyor.
ABD’deki kadınların oy kullanma hakkını kazanmasından 40 yıldan fazla bir süre önce, kadınlar Harvard College Gözlemevi’nde “bilgisayarlar” olarak çalışmışlardı — NASA’nın “Gizli Rakamlar” matematikçilerinin astronominin versiyonu.
1885 ve 1927 yılları arasında gözlemevi, çoğu büyük keşifler yapan yıldızların cam plaka fotoğraflarını inceleyen yaklaşık 80 kadın istihdam etti. Galaksileri ve bulutsuları buldular ve uzayda mesafeyi ölçmek için yöntemler yarattılar. 1800’lerin sonlarında ünlüydüler: gazeteler onlar hakkında yazdılar ve bilimsel makaleler kendi adlarıyla yayınladılar, sadece bir sonraki yüzyılda neredeyse unutulmak için. Ancak aynı alanda çalışan modern bir grup kadın tarafından hesaplamalarının binlerce sayfalık bir keşfi, miraslarına yeni bir ilgi uyandırdı.
Gökyüzünün yüz binlerce plaka cam fotoğrafıyla doldurulmuş çelik dolaplarla çevrili küratör Lindsay Smith Zrull koleksiyonun en iyilerini sergiliyor.
Smith Zrull, dört farklı renkte alınmış notlarla dolu kağıt büyüklüğündeki cam plakayı işaret ederek, “Baş harflerim var ama bunların baş harfleri kimin olduğunu henüz belirleyemedim” diyor. “Bir gün M.E.M.’in kim olduğunu bulacağım.”
Her cam plaka bir kağıt cekette saklanır ve kimin üzerinde çalıştığını göstermek için paraflı, ancak on yıllar boyunca hiç kimse kadınların tam isimlerini takip etmemiştir. Smith Zrull 18 ay önce bir hesap tablosu başlattı ve yenilerini keşfettiğinde baş harfleri ekledi ve Harvard’ın tarihi kayıtlarında tam isimleri bulmaya çalıştı.
“Yavaş yavaş kimin kim olduğunu, burada ne zaman olduğunu, ne okuduklarını bir araya getirmeye başlıyorum” diyor. Smith Zrull yaklaşık 130 kadın ismi var ve 40 kişi hala tanımlanamadı.
Hepsi bilgisayar değil. Listesinde asistanlar ve bazı durumlarda kocalarının çalışmalarına yardım eden astronomların eşleri yer aldı.
Smith Zrull, “Bu alanda bu cam plaka fotoğraflarında çalışan en az 80 kadın olduğunu biliyoruz, bu da kadınların hala üniversiteye gitmek için sosyal onay almaya çalıştıklarını göz önünde bulundurarak, bilimlerde çalışmayı bırakarak oldukça şaşırtıcı bir rakam,” dedi.
Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi’ndeki Tabak Yığınları’nda — bir zamanlar Harvard Koleji Gözlemevi’nin modern versiyonu — Smith Zrull, cam plakaları dünyaya sunmaya yönelik bir dijitalleştirme projesini denetler. 2005 yılından bu yana, özel inşa edilmiş bir tarayıcı, 1885’ten 1993’e kadar yarım milyondan fazla plakanın toplanmasında yol alıyor. Ekip günde 400 tabak tarıyor — şu an yarım noktadalar — ve Smith Zrull yaklaşık üç yıllık tarama kalıntılarını tahmin ediyor.
‘İnsanlar orada olduklarını unuttu’
Geçen sonbaharda Smith Zrull kadın bilgisayarlarına ait plaka yığınlarında yaklaşık 30 defter dikkatini çekti.
“Bu kitapların çoğunun eksik olduğunu fark etmeye başladım” diyor. “Biraz araştırma yapmaya başladım ve sonunda, Harvard çevresindeki kütüphaneler için çok yaygın olan depoda kutularımızın olabileceğine dair bazı kanıtlara rastladım.”
Smith Zrull, her biri 20 ile 30 arasında kitap içeren 118 kutu buldu. İçinde kadın bilgisayarlardan ve fotoğrafçılıktan önce gelen ve gezegenlerin ve ayın elle çizilmiş çizimleri yapan gökbilimcilerin not defterleri vardı.
Smith Zrull, “İnsanlar depodayken varlıklarını bilmiyorlardı,” diyor. “Farklı küratörler gelip buraya geldikçe, sanırım insanlar orada olduklarını unuttular. Artık var olduklarını bildiğimize göre, onları halk tarafından erişilebilir hale getirebiliriz, kütüphanede kataloglanabilirler, böylece insanlar onlarla karşılaşabilirler.”
Kitaplar bir kütüphaneden plaka yığınlarına başka bir kütüphaneye, bir kitap deposuna taşınmıştı. Smith Zrull kadın bilgisayarları hakkında daha fazla bilgi aramaya başlayana kadar tarihe geçmişti.
Mirasını diriltmek için, Astrofizik Merkezi’ndeki Wolbach Kütüphanesi’nden kütüphanecilerin yardımını aldı. Kütüphaneciler, kutuların içinden manuel olarak geçmeye ve emek yoğun bir şekilde kataloglama işlemine başlamaya hazırlandılar. Proje PHAEDRA (Harvard’ın Astronomide Erken Veri ve Araştırmalarının Korunması için bir kısaltmadır).
‘Tamam, ödeme pist’i vurduk. ‘
Sonra Smith Zrull plaka yığınlarında başka bir keşif yaptı: 1973 yılındaki kitapların el yazısı kataloğu.
Baş kütüphaneci Daina Bouquin, “1973’te bir noktada, ‘Joe Timko’ adında biri bu kutuların tamamını bir öğe seviyesinde incelemiş ve bulabildiği kadar bilgi kaydetmiş” diyor. “Bunun neden yapıldığını ya da bunu yapan kişiye ne olduğunu anlamadık, ama biz “Tamam, ödeme pisliği vurduk” diye düşündük.
Sonra birisi 1973 kataloğunun daktilo bir versiyonunu buldu, Bir Post-it ile süslenmiş “Sonunda bitti! Rachel.” Son sayfada bir bilgisayar dosyasına giden el yazısı bir yol vardı. 2001’den beri erişilmeyen bir Harvard sunucusunda bir elektronik tablo.
Keşif, sayısallaştırma projesini yıllarca olmasa da aylarca hızlandırdı.
Bouquin şöyle açıklıyor: “Her kutuda 30 karakter gibi hiçbir meta veriye sahip olmaktan, daha sonra düzenleyip temizleyip gerçek kayıtlara dönüştürebileceğimiz öğe düzeyinde, makine tarafından okunabilen, tiple yazılmış meta verilere sahip olduk. “Teşekkür ederim Joe Timko ve muhtemelen Rachel’a, nerede olurlarsa olsunlar.”
Kütüphane yaklaşık 200 cilt transkripsiyonu tamamladı. Şu anda, iki kadının defterleri Smithsonian Transkripsiyon Merkezi web sitesinde listeleniyor. Daha pek çok şey var — toplam 2.500 kitaptan yaklaşık 2.300’ü — ama iş başladı. Buquin, halkın kitapların yazılmasına yardımcı olacağını umuyor, ancak her şeyin okunabilir olması için yıllar süreceğini tahmin ediyor.
Bouquin, “Bu araştırmanın tam metin araması yapabileceksiniz,” diyor. “Williamina Fleming’i ararsanız, eserinin yazarı olmadığı bir yayında ondan bahsedildiğini bulamazsınız. Onun işini bulacaksın.”
‘Onu gerçekten bulan oydu. ‘
Fleming ilk ünlü kadın bilgisayarıdır. Fleming 1870’lerin sonlarında İskoçya’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne göç etti. Hamileyken kocası tarafından terk edildi ve gözlemevi müdürü Edward Pickering’in evinde hizmetçi olarak iş buldu. 1881’de Pickering, Fleming’i gözlemevinde çalışması için tuttu. Atbaşı Bulutsusu keşfetmeye devam edecekti, yıldızları spektrumlarında gözlemlenen hidrojene göre sınıflandırmak için bir sistem geliştirmeye ve daha fazla dişi bilgisayar kurmaya devam edecekti.
Wolbach Kütüphanesi Temmuz ayı başlarında Fleming’in çalışmalarını sergileyen yeni bir vitrin tanıttı. Dava, günlüğündeki sayfaların yanı sıra nebulayı gösteren plakalar üzerindeki çalışmaları ve bu keşfi içeren günlük defterini içeriyor.
Kütüphaneci Maria McEachern, “[At Başı Bulutsusu] keşfedildiğinde, bu sadece küçük bir ‘yarı dairesel bir girintide nebulozite alanı’ oldu” diyor. Ekibin defterleri sıralamasına yardımcı olan kütüphaneci Maria McEachern. “O zaman böyle tarif edildi. Yıllar sonra Atbaşı Bulutsusu olarak bilinmeye başlamıştı. Ve başka bir kurumdaki erkek bilim adamlarından biri olarak da bilinir. Yakın zamana kadar insanlar daha fazla burs alıyorlar ve bunu öğreniyorlar, evet, onu gerçekten bulan kişi oydu.”
Ama Fleming ünlü olan birçoğunun ilki oldu.
Pickering 1895’te Henrietta Swan Leavitt’i işe aldı. Yıldızların parlaklığını ölçmek ve kataloglamak görevliydi. Onun büyük keşfi: gökbilimcilerin uzayda mesafeyi ölçmelerine izin vermenin bir yolu, şimdi “Leavitt Yasası” olarak da bilinir, çalışması için ona kredi verme çabası.
Annie Jump Cannon 1896 yılında gözlemevine katıldı ve 1940’a kadar orada çalıştı. Cannon yıldızları sınıflandırmak için Harvard Sınıflandırma Sistemi’ni oluşturdu, ki bu sistem bugün hala kullanımda olan sistemin temelini oluşturdu.
Cecilia Payne-Gaposchkin 1923’te Gözlemevi’ne geldi ve 1925’te Radcliffe’den doktora yaptı, ancak Harvard’dan tanınmak için mücadele etti. Yıllardır, 1927’den 1938’e kadar o zamanlar yönetmen Harlow Shapley’e teknik asistan olarak görev yapan resmi bir pozisyona sahip değildi. 1950’lerin ortalarında tam bir profesör oldu, sonra da Harvard’da bir departmana başkanlık eden ilk kadın oldu.
Payne-Gaposchkin’in not defterleri taranan ve transkripsiyon için gönderilen bir sonraki set olacaktır. (Leavitt ve Cannon’un defterleri transkripsiyon sürecinde.)
Her zaman oradaydılar.
Bouquin, “Esnekliğin uzun bir yol katettiğini düşünmeyi seviyorum, ama bence bu kadınlardan bazıları, şeylerin üstesinden gelmeyi düşündüğümüzde düşündüğümüzün biraz ötesine gidiyor.” diyor.
Bouquin ve Smith Zrull, genç kızlara Harvard bilgisayarları gibi daha fazla rol model vermek istediklerini söyledi. Gençken tanınmayan rol modelleri.
Bouquin, “Evet, Sally Ride’a bakın, insanların uzay temelli bilimlerle ilişkilendirdiği modern kadınlara bakın, ama daha da geriye gidin” diyor. “Her zaman oradaydılar. Olabildikleri sürece, oradaydılar.”
Gençken tarihten nefret eden Smith Zrull, onu cesaretlendiren kadınları bulmak için çabaladığını söyledi.
Smith Zrull, “Benim gibi hissettiğim, önemli şeyler yapan kadınları bulmam gerçekten çok uzun zaman aldı.” dedi. “Bence daha çok kadının bilmesi gerek, yalnız değilsin, bunu yapabilirsin.”
Kaynak https://globalvoices.org/2017/08/07/a-team-of-women-is-unearthing-the-forgotten-legacy-of-harvards-women-computers/