Afşar Boyunun Tarihi
Afşar boyu Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuz Türklerinin 24 boyundan biri ve Kaşgarlı Mahmud'a göre Divân-ı Lügati't-Türk'deki yirmi iki Oğuz bölüğünden Altıncısı; "Afşar"lardır. Belgeleri şudur : [1] diye tanımladığı bir Oğuz boyudur. Bu boyların Bozoklar kolundan (sağ kolundan) Oğuz Kağan'ın oğlu Yıldız Han'ın dört oğlundan en büyüğü olan Afşar'ın soyundan gelir.
Afşar boyu
Afşar Boyunun Tarihi
Afşarlar, Orta Asyada iken, Dede Korkut destanlarında Oğuzeli diye geçen Sir-Derya bölgesinde yaşamışlardı. Büyük göç ile birlikte Huzistan, Horasan yoluyla, bir grup da Irak, Suriye yoluyla Anadolu'ya gelmişler, bu arada İran, Irak Suriye, Afganistan ve Azerbaycan'a da yayılmışlardır. Afşarlar, Oğuz'un öteki torunları Kınıklar ve Kayılar gibi devlet kurmuş, büyük hükümdarlar ve sülaleler yetiştirmişlerdir. Karamanoğulları, Akkoyunlular, Aksungurlular, Özeroğulları, Sırkıntıoğulları, Karsantıoğulları, Küçük Ali Oğulları ve Kozanoğulları gibi, Afşarlardan kurulu, ya da onların güçlü desteği ile yaşamış sülaleler de bulunmaktadır.
İslamiyet'in kabulü ile birlikte özellikle Gazneli Mahmut zamanında Oğuzlar'a Türkmen denmeye başlanmıştır. Türkmen, müslüman olan göçebe Oğuzlar'ın ikinci adıdır.
Malazgirt Savaşı'ndan sonra, Anadoluya Türkmenlerle beraber göç eden Afşarlar, Anadolu Selçuklu Devletinin uç bölgelerine yerleştirilmişlerdi. Genel olarak, Anadoluda yerleşim yerleri arasında Afşar adı, Kayılardan sonra ikinci sırada gelmektedir. Bu yer adları, Afşarların, Anadolu coğrafyasının fetih ve iskanında Kayılar ve Kınıklar gibi birinci derecede rol oynadıklarını göstermektedir.
Afşarlar Türk tarihinin farklı aşamalarında kendilerinden söz ettirmişlerdir. Bu aşamalar aşağıdaki maddelerde toplanabilir.
* Büyük Selçuklu Devleti'nin bölünerek zayıflamasından sonra, 12. yüzyılın ilk yarısında bir süre bağımsız, bir süre de Irak Selçuklularına bağlı şekilde sürdürdükleri beylik.
Büyük Selçuklu Devleti'nin kuruluşundan önce, diğer Oğuz boyları ile beraber Afşarlar da Kıpçak Çölünde yaşarlardı. 1135-1136 yıllarında, reisleri Arslanoğlu Yakup Bey kumandasında güneye inerek Huzistana yerleştiler. Yakup Beyden sonra Afşarların başına Küşdoğanoğlu Aydoğdu geçti. Şumla lakabıyla anılan bu bey, Büyük Selçuklu Devletinin zayıflamasından faydalanarak, Huzistanda Selçuklu hakimiyetine son verdi ise de, 1159da Irak Selçuklu Devleti sultanı Melikşah gelerek tekrar Huzistana hakim oldu. Bu devrede, Şumla da Melikşahın hizmetine girdi. 1194 yılında, Abbasi halifesi En-Nasır li-Dinillah, veziri İbn-ül-Kassab kumandasında Huzistan bölgesine bir ordu gönderdi. İbn-ül-Kassab, Huzistanın başşehri Tusteri ve birçok kaleleri zaptettikten sonra, Şumlanın ailesini ve çocuklarını toplayıp Bağdata götürdü. Böylece Huzistandaki, Afşar Şumla ve oğullarının hakimiyeti sona erip, ülke, halifenin topraklarına katıldı.
* Çeşitli kaynaklar, Karamanoğulları Beyliğini kuran ailenin, Afşar boyuna mensup olduğu belirtmektedir.
* Germiyanoğulları Beyliği Afşar boyundandır.
* İran tarihi ve dolaylı şekilde de Osmanlı tarihi üzerinde önemli rol oynayan Afşarlar ise Anadoluya 13. yüzyılda göç edenlerdir.
* Değişik aşiretlerden oluşan Koçgiri´nin de aslen Sis Afşarlardan olduğu tespit edilmiştir.
Bu ikinci göç hareketi sırasında Anadoluya gelen Afşarların bir bölümü, daha sonra Akkoyunlu Devleti'nin kuzeybatı İranı ele geçirmesi üzerine, Mansur Bey önderliğinde İrana giderek Huzistana yerleşmiştir. Anadoluda kalanlar ise; daha çok Malatya ve Doğu Anadoluda bulunuyorlardı.
Kalanlardan büyük bir bölümü, Osmanlı Devleti ile Anadolu Türklüğü arasında büyük bir mücadeleye ve Türklerin Anadolu'dan kısmi bir tersine göç hareketine sahne olan ve 16. yüzyılın başlarında yine İrana göçerek Urmiyeden Herata kadar olan geniş bir bölgede yerleşmişlerdir. Safevi hükümdarı I. Şah İsmail bu Afşarları özellikle Horasan sınırını korumakla görevlendirmiştir. Daha sonra, 1736'da Nadir Şah bu Afşar boyları ile Afşarlar hanedanını kurmuştur.
İran Afşarları; Mansur Bey Afşarları, İmanlu Afşarları, Alplu Afşarları, Usalu Afşarları, Eberlu Afşarları olmak üzere, başlıca beş büyük obaya ayrılmaktaydı.
Safeviler'in zayıfladığı bir dönemde, Afşarların lideri Nadir; Afşar, Celayir ve diğer Türkmenleri etrafında toplamış ve Şah II. Tahmaspın hizmetine girmiştir. İran topraklarından Afganları çıkarınca, nüfuzu artmış, II. Tahmaspı tahttan indirerek yerine III. Abbası şah yapmiştır. Kendisini de saltanat vekilliğine getirmiştir. 1736da da kendi şahlığını ilan etmiştir. 1737de Hindistan seferine çıkarak Delhiye kadar ilerlemiştir. Bir suikasttan sonra, idareyi sertleştiren Nadir Şah, Afşar ve Kaçar Beyleri tarafından öldürülmüştür. Horasanı yöneten torunu Şahruhun ölümünden sonra, İran'da Afşar egemenliği sona ermiştir.
İran Afşarları, günümüzde, Urmiye gölünün kuzey batısında Hemedan, Kirmanşah, Nişabur, Kermanın güneyinde dağınık halde yaşamaktadırlar.
Afşarlar, nihayet, 18. yüzyıl ve 19. yüzyılda ve özellikle Anadolu'nun güney bölgelerinde Bozdoğan, Melemenci, Sırkıntı, Kırıntı, Karsantı, Cerit gibi Türkmen boylarıylaOsmanlı Devleti'nin iskan politikasına karşı Dadaloğlu tarafından ölümsüzleştirilmiş direnişleri ile de kendilerinden söz ettirmişlerdir.
Anadolu Afşarları'nı iki gruba ayırmak mümkündür. Birinci grup, Selçuklular zamanından itibaren Anadolu'nun çeşitli illerine dağılmış, çok eskiden yerleşik hayata geçmiş olan gruptur. Germiyanoğlulları, Karamanoğulları gibi.
İkinci grup ise, 1865 yılına kadar, güney Anadolu'da göçebe hayat sürmekte iken, bu tarihten sonra yerleşik hayata geçen Afşarlardır.
Türklerin tarihi coğrafyası içinde pek çok yer bu ismi taşımaktadır. Ayrıca yaygın bir soyadı olarak günümüze kadar gelmiştir. Günümüzde yerleşik olmalarına rağmen, bir kısmı, adetlerini halen devam ettirmektedirler. Bugün Kayserinin Sarız ve Pınarbaşı ilçelerine bağlı çok sayıda köy ile, Pınarbaşı'nın Pazarören beldesi ve bu belde çevresindeki köylerinden pek çoğu, Kayseri ilçesi ve Tomarzanın Toklar beldesi çevresindeki köylerin yarıdan fazlasında Afşarlar yaşamaktadır. Sivas'ın Gürün ilçesi civarında da bir çok Afşar bulunmaktadır. Örneğin Gürün'ün Sarıca köyünde Afşarların Reyhanlı kolunun devamı vardır (Tökler Sülalesi). Kahramanmaraş'ın ANDIRIN İlçesinde Afşarlar yaşamaktadırlar. Ayrıca Adanaya bağlı Mağara ilçesi köylerinden Ayvad ve Ağdaşalanı köyleri de, Afşarlar tarafından iskân edildiği gibi, Çukurovada mevcut bazı Afşar köylerinden başka, Kastamonu, Bolu, Muğla, Denizli, Isparta ve Antalya, Çorum (Örn. Çorum ili Kargı ilçesi Avşar Köyü) Konya ili Taşkent ilçesi yörelerinde pek çok Avşar köy adına rastlanır. Balkanlarda da Afşar boyuna mensup insanlar vardır, fakat bu aileler, 17. ve 18.yüzyılda sürgün yoluyla buraya yerleştirildikleri için toplu halde yerleşmemişlerdir,ve zamanla Balkanlardaki diğer Oğuz boylarının, özelliklede Çepnilerin arasına karışmışlardır.Bulgaristan'da Deliorman bölgesinde ve Makedonya,Kosova civarında dağınık şekilde yaşarlar.
Anadolu'daki en güçlü Türkmen aşireti olduğu ve Devlet yönetmiş sayılı aşiretlerden olduğu kayıtlarda yer alan Afşarlar (Avşarlar), İran Devletinin başına Safevilerden sonra geçen ikinci Anadolu kökenli Türk-Alevi-İslam Aşiretidir.Günümüzde Anadolu'nun doğusunda bazı Afşar aşireti mensupları 16. yy.'daki siyasi nedenlerden dolayı zamanla Kürt kimliğine bürünmüştür.Ve bu zamanla bir köken yanılgısına dönüşmüştür. Sonuçta Oğuz boylarından biri olan ve Anadolu'nun Türk-İslamlaştırılmasında büyük rol oynayan bu aşiret geniş bir bölgenin tarihinde belirleyici unsur olmuştur.[2]
Ünlüler
* Alparslan Türkeş, (1917-1997), Türkiye'de siyasetçi.
* Nadir Şah, (1736-1747), İran Şahı.
* Ayetullah Seyyid Ali Hamaney, İran'da 1989 beri dini lideri.