Ugra'nın üzerinde duruyor. 1480. Gözlem Kodeksinden Minyatür. XVI.Yüzyıl
540 yıl önce, Rusya nihayet kendisini Horde'un gücünden kurtardı. Ugra Nehri üzerinde durmak, önemli bir kilometre taşı oldu. hikayeler Rus devleti. Rusya güçlendi ve hanlıklar üzerindeki bozulmuş ve çökmüş Altın Orda'ya haraç ödemeyi reddetti.
Büyük Dük Ivan III Vasilyevich, Horde'a haraç ödemeyi reddederek khan'ın mektubunu yırttığında, bunun tamamen sembolik bir jest olduğunu belirtmek gerekir. Rusya uzun zamandır askeri-ekonomik bakımdan Horde'dan daha üstündü ve bazen kırılması "çirkin" olan eski geleneğe göre ödeme yaptı. Rusya ve Orda, büyük kuzey medeniyetinin parçalarıydı. Ancak Kulikov alanından sonra Muskovit Rusya ve Tokhtamysh baskını sürekli güçlenirse ve güçlenirse, Horde yıpranmış ve dejenere olmuş, parçalanmıştı. İslamlaştırma ve Araplaştırma Horde'u (daha doğrusu geç İskit'in doğrudan varisi Klanı) yok etti: "Rus Sürüsünün Gizemi ve Büyük Tatarcık"). Moskova, kuzey medeniyetinin yeni kontrol merkezi oldu. Eski hafızaya göre, güçlü ve müreffeh Rus devleti bir süredir Horde'a ödeme yaptı ("insani yardım" gibi), ancak bu formalitenin artık gözlemlenmediği zaman geldi. Moskova, güvenle Kuzey Avrasya'nın ana merkezinin yerini alıyor. Korkunç İvan altında, büyük ve eski uygarlığın iki bölümü (Büyük İskit - "Tartaria") yine tek bir kralın yönetimi altında birleşti.
Altın Orda'nın çöküşü ve Muskovit Rusya'nın yükselişi
Beyaz (Altın) Orda'yı yok eden ana faktör İslamlaşma oldu. Soyluların bazıları ve sıradan insanların çoğu İslam'ı kabul etmediler, eski inancı korumayı veya Rus prenslerinin (Litvanya ve Rusya Büyük Dükü dahil) yönetimine girmeyi ve Ortodoksluğu kabul etmeyi tercih ettiler. XIV yüzyılın "büyük sessizliği" sırasında bile, Horde İmparatorluğu'nun çöküşü başladı. Bazı bölgelerin yöneticileri fiilen bağımsız hale geldi. XNUMX. yüzyılın ilk yarısında Sibirya, Özbek, Kırım ve Kazan Hanlıkları ile Nogay Ormanı bağımsızlık kazandı. Biraz sonra Astrakhan Hanlığı ortaya çıktı. Altın Orda'nın en büyük parçası Büyük Orda'ydı. Büyük Orda toprakları, Don ve Volga, Aşağı Volga bölgesi ve Kuzey Kafkasya bozkırları arasındaki toprakları içeriyordu. Başkent Saray-Berke şehriydi.
Moskova Rusya ise tam tersine askeri-politik, ekonomik ve kültürel bir gelişme dönemi yaşadı. Büyük Çar Ivan III Vasilievich (1462-1505'te hüküm sürdü) bir bütün olarak kuzeydoğu Rus topraklarını Moskova çevresindeki birleştirme sürecini tamamladı. Ryazan prenslerinin ailesi ile bir aile ittifakı yapıldı. Ryazan Moskova'nın müttefiki oldu ve onu "Vahşi Alan" ın (bozkır) yanından örttü. Yaroslavl ve Rostov beyliklerinin toprakları Moskova Rus'un bir parçası oldu. 1471'de Moskova ordusu, Sheloni Nehri kıyısında Novgorodianları yendi. Novgorod, büyük hükümdara bağlılık yemini etti. Özgür Şehir bağımsız bir dış politika yürütme hakkını kaybetti ve büyük Dvina topraklarının önemli bir bölümünü Moskova'ya bıraktı. Prolitovskaya boyar partisi yenildi. Novgorod Cumhuriyeti hala özerkliğini korudu, ancak sonu önceden belli bir sonuçtu. 1472'de büyük ve zengin mal varlığı ile Büyük Perm, Moskova Büyük Dükalığı'na eklendi. Moskova'nın mülkleri Taş'ın (Ural) üzerine çıktı.
1475'te, büyük egemen ordusu Novgorod'u pasifize etti. Novgorod Cumhuriyeti tasfiye edildi. Novgorod arşivi ve veche zili Moskova'ya götürüldü. Novgorod muhalefeti "temizlendi". Novgorod pasif hale gelir gelmez, Andrei Bolshoi, Boris ve Andrei Menshoi kardeşler Büyük Dük'e isyan ettiler. Novgorod'u Moskova'ya karşı yükseltmeye ve Litvanya ile bir ittifak kurmaya çalıştılar. Buna karşılık, Ivan III, 1478'de Novgorod'a karşı yeni bir kampanya yaptı. Novgorod'da veche ve belediye başkanının kurumu tasfiye edildi ve nihayet Muscovite Rusya'ya eklendi.
Moskova, doğu komşularının işlerine zaten aktif olarak müdahale etti. Özellikle Kazan Tatarlarının baskınlarına karşılık verdi. 1467-1468'de. Moskova ordusu ilk kez Kazan'a bir gezi yaptı. Moskova aynı zamanda Rusya yanlısı partiyi de yanına çekmiş, Tatar prensini Kazan masasına koymaya çalışmıştır. 1469'da Moskova ordusu, Rusya'ya düşman bir politika izleyen Kazan hanı İbragim'i teslim olmaya zorladı. Aslında Kazan, Moskova'nın bir tebası oldu. İbrahim, son 40 yılda ele geçirilen tüm Hıristiyan köleleri ve tutukluları serbest bırakacağına, sınır topraklarına saldırmamaya, Moskova'nın düşmanlarıyla ittifaka girmemeye vb. Söz verdi.
Khan Akhmat'ın Horde'un gücünü geri kazanma girişimi
Büyük Orda Hanı Akhmat (1460'tan ağabeyiyle birlikte, 1471'den 1481'e bağımsız olarak hüküm sürdü) devletin gücünü yeniden sağlamaya çalıştı. Büyük Horde'un geleceği için ana tehdit olan Kırım ile savaşan zengin Khorezm üzerindeki gücü yeniden sağlamaya çalıştı. Polonya-Litvanya kralı Casimir ile Moskova'ya karşı bir ittifak kurdu. Akhmat, eski haracı Rusya'dan almak için Moskova ile eski ilişkilerine geri dönmeye çalıştı. 1460 ve 1468'de. Akhmat'ın birlikleri Ryazan topraklarına baskın düzenledi.
1472'de Akhmat, Moskova'ya karşı büyük bir kampanya düzenledi. Ancak Horde Oka'ya geldiğinde, uygun geçişleri işgal eden Moskova nöbetçisi zaten oradaydı. Çentikler ve parmaklıklarla güçlendirilmişlerdi. Büyük hükümdar, Kolomna'da ana güçlerin yanında yer aldı. Moskova'ya giden doğrudan rota düşman tarafından kapatıldı, kırma girişimi ağır kayıplara yol açabilir ve bu da Kırım Han'la yüzleşme karşısında intihar anlamına gelir. Ardından han batıya dönerek bir çözüm bulmaya çalıştı ve Oka'nın sağ yakasındaki Aleksin şehrine saldırdı. İki günlük savaş, şehrin düşüşüyle sona erdi. Ancak bu sırada Rus alayları şehrin dışındaki sığlıkları işgal etti. Kayıplar, kolay bir zaferin imkansızlığı ve doğudaki ulusuna bir saldırı, Akhmat'ı ayrılmaya zorladı. Bundan sonra, büyük egemen Ivan Vasilyevich, ödemelerin boyutunu daha da düşürdü ve ardından haraç ödemeyi tamamen durdurdu (diğer kaynaklara göre, bu daha erken oldu).
Yılan balığı üzerinde duran
1480'in başındaki durum, Moskova hükümdarı için tehlikeliydi. Ağabey, Andrei Uglichsky ve Boris Volotsky tarafından açıkça meydan okudu. Kendi mirasları, hazineleri ve mangaları vardı. Ivan Vasilyevich kardeşlerden barışı bozmamalarını istedi, ancak henüz uzlaşmayı kabul etmediler. Moskova iki cephede bir savaşın tehdidi altındaydı: Livonia ve Büyük Orda hanı ile müttefik olan Polonya-Litvanya kralı Casimir'e karşı. Aynı zamanda, iç karışıklık koşullarında, Livonyalılar büyük bir ordu topladılar ve Pskov topraklarına saldırdılar, ancak Pskov'u alamadılar.
Büyük Orda Çarı, Moskova'dan "geçen yaz için" haraç ödemesini istedi ve prens, Sarai'ye boyun eğmeye çağırdı. Ivan Vasilievich kararlı bir ret ile cevap verdi. Akhmat büyük bir savaşa hazırlanmaya başladı. Mayıs 1480'de Horde kralı, Moskova'ya ait olan Besputu volostuna saldırdı. Bununla birlikte, büyük dük alayları zamanla Oka'da pozisyon aldı ve düşmanın nehri geçmesine izin vermedi. Akhmat eve döndü ve Kral IV. Casimir'den yardım güvencesi aldıktan sonra birliklerini yeniden topladı ve aynı yılın Temmuz ayında Moskova'ya taşındı. Altın Orda 60-100 bin atlıdan önce toplandıysa, şimdi Büyük Orda sadece 30-40 bin asker yetiştirebiliyordu. Büyük Moskova hükümdarı da hemen hemen aynı güce sahipti. Yaz aylarında, izciler ve sınır muhafızları, düşmanın harekata hazırlandığını duymaya başladı.
Moskova'daki boyar seçkinleri iki gruba ayrıldı: Okolnichy Ivan Oschera ve Grigory Mamon liderliğindeki biri (“zengin ve parayı seven”), Ivan III'e kaçmayı teklif etti, diğeri düşmanla savaşma ihtiyacını savundu. Kasaba halkı kararlı eylem talep etti. Egemen halkın yanında yer aldı. Rus alayları Oka Nehri'ne ulaştı ve "kıyı boyunca" savunma pozisyonları aldı. Büyük Dük'ün erkek kardeşi Andrei Vasilyevich Tarusa'ya taşındı, oğlu Ivan Ivanovich Molodoy, Kolomna kalesinde egemen olan Serpukhov'da durdu.
Gözcülerinden düşmanın Oka'daki sığlıkları işgal ettiği bilgisini alan Khan Akhmat, onu batıdan bypass etmeye karar verdi. Horde, Litvanya Büyük Dükalığı (ayrıca Rus toprakları) topraklarından geçti ve Oka'yı Kaluga'nın güneyine geçti. Akhmat, Kazimir'e yardım etmeyi umuyordu, ancak Kırımların Podolya'ya saldırısı yüzünden dikkati dağıldı. Sonra Büyük Orda'nın hanı, Rusya-Litvanya nehri Ugra sınırından Moskova'ya saldırmaya karar verdi. Ivan Vasilyevich'i güçlü bir askeri gösteri ile "gerekçelendirmek" umuduyla derin bir işgal planlamamış olabilir.
Düşmanın manevraları hakkında bilgi alan Ivan III, oğlu Ivan ve kardeşi Andrey Menshoy'u Kaluga'ya ve Ugra'nın bankasına gönderdi. 30 Eylül'de "konsey ve düşünce" için Moskova'ya döndü. Büyük hükümdar oybirliğiyle "Ortodoks Hristiyanlığın aptallığa karşı durması gerektiği" şeklinde bir cevap aldı. Aynı zamanda kardeşleri isyanı durdurarak mangalarıyla ortak orduya katıldı. Ekim ayı başlarında, Rus alayları 60 mil boyunca Ugra'da pozisyon aldı. Tüm uygun geçişler ileri karakollar veya bütün alaylar tarafından işgal edildi. Büyük hükümdar, nehre yaklaşık 50 km uzaklıktaki Kremenets'te kaldı. Buradan "sahilin" herhangi bir yerinde kurtarmaya gelebilir ve aynı zamanda Litvanya'dan bir darbe indirebilirdi. Horde'un nehri geçmek için yaptığı tüm girişimler püskürtüldü. Büyük Dük'ün birlikleri topçuları çıkardı, ek tahkimatlar kurdu, konumları pratik olarak zaptedilemez hale geldi.
Ugra'daki Rus birlikleri ilk kez toplu olarak ateşli silah kullandı silâh... Alaylarda çok sayıda "gıcırtı" müfrezesi vardı - el gıcırtılarıyla, "kollarıyla" silahlanmış savaşçılar. Topçu da yoğun bir şekilde kullanıldı: toplar ve "şilteler" - kısa namlulu silahlar, "atış demir" (kurşun) ile dövüldü. "Squealers", topçular ve okçular, düşmanın nehri geçme girişimlerini durdurdu. Rus kronik yazarı şöyle yazdı: "... birçok kişiyi oklarla ve pishchalmi ile dövdük ve onların okları pedlerimizin arasındaydı ve kimse kaçmadı." Açıkçası, Horde okçularının okları, uçuş menzili nedeniyle etkinliklerini kaybetti. Tüfeklerimiz, soyluların süvari alayları ve boyarların çocukları tarafından korunuyordu. Ayrıca üçüncü bir savunma hattı da vardı: Çentiklerin ve parmaklıkların arkasında bir "asa", bir "asker ordusu" - milisler vardı.
"Ayakta" Ekim-Kasım 1480 arasında sürdü, Akhmat inisiyatifi kaybetti, süvari manevrasına yer yoktu. Askeri gösterinin hiçbir etkisi olmadı. Müzakere girişimleri hiçbir sonuç vermedi. Ivan Vasilievich bozulmadı. Kasım ayına gelindiğinde durum tekrar kötüleşti. Kış geldi, nehirler "yükseldi". Güçlü buz, Horde süvarilerinin nehri birçok yerde zorlamasına izin verdi. Ugra, düşman için ciddi bir engel olmaktan çıktı ve geniş kapsamlı Rus birlikleri, büyük bir saldırıya karşı savunmasız hale geldi. Büyük Dük, nehir boyunca dağılmış alayları yumruk haline getirmeye, geri çekmeye ve düşmana kesin bir savaş vermeye karar verdi. Alaylar önce Kremenets'e ve ardından Borovsk'a götürüldü. Ancak, Akhmat bir atılım yapmaya cesaret edemedi. Bu arada Prens Vasily Zvenigorodsky liderliğindeki bir Rus gemisi müfrezesi Oka boyunca, ardından Volga boyunca indi ve Kırım prensi Nur-Devlet'in desteğiyle Horde kamplarını yendi ve Büyük Orda'nın başkenti Yeni Saray'ı tahrip etti. Ayrıca Akhmat, Kırım Tatarları ve Nogaylarla birlikte ayrılan askerlerin neredeyse hiç olmadığı Büyük Orda topraklarına bir saldırı tehdidi vardı. Horde birlikleri hastalıklardan, erzak eksikliğinden ve yemden muzdaripti (Rus alayları Büyük Dük rezervlerinden sağlandı). 9-11 Kasım'da, Han Ugra'daki birliklerini Horde'a geri çekmeye başladı. Yolda, Horde bir dizi Litvanya şehrini (Rus şehirleri) mahvetti. Bunların arasında efsanevi Kozelsk de vardı.
Litvanya Büyük Dükü tebaasının yardımına gelmedi. Büyük egemen Ivan, Horde'un peşinde kardeşleri ve komutanları tarafından yönetilen at alayları gönderdi. Rus süvarileri düşmanın peşinden koştu. Akhmat savaşmaya cesaret edemedi. Kansız ve cesareti kırılmış birlikleri bozkıra gitti. Böylece Horde'un Rusya üzerindeki egemenliği resmen sona erdi. Akhmat, başarısız bir kampanyayla morali bozulan orduyu görevden aldı. Bir yıl sonra, Nogai Murzas ve Tyumen Han tarafından bir saldırı sırasında karargahında öldürüldü. Büyük Orda’nın konumu zayıfladı. Kısa süre sonra Kırım Hanlığı Büyük Orda'yı yok etti. Rusya, eski Horde da dahil olmak üzere yeni toprakları ilhak ederek büyümeye devam etti.
Rusya. Kaluga bölgesi. Sanatçı Pavel Ryzhenko'nun "Ugra Nehri Üzerinde Büyük Ayak" adlı müze kompleksindeki diyoramı