Çinko, vücudun kendi kendine üretemediği ve bu nedenle besinler yoluyla alınması gereken önemli bir eser elementtir. Dengesiz beslenme veya kronik bağırsak hastalığı çinko eksikliğine yol açabilir. Dengeli beslenmede çinko eksikliği nadiren görülür.
Bir bakışta
- Çinko, insanların yiyeceklerden almaları gereken temel bir mineraldir - bu nedenle çinko, temel bir eser element olarak da bilinir.
- Dengeli bir beslenme genellikle ihtiyaçlarınızı karşılayacak kadar çinko içerir.
- Çinko eksikliği, örneğin tek taraflı beslenmeden, kronik bağırsak hastalıklarından veya bazı ilaçların kullanımından kaynaklanabilir.
- Olası semptomlar cilt değişiklikleri, enfeksiyonlara karşı artan duyarlılık, ishal, saç dökülmesi ve çocuklarda büyüme geriliğidir.
- Bir eksiklik olduğu kanıtlanırsa, bir doktora danıştıktan sonra çinko takviyesi alınabilir.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kendi kendine teşhis veya tedavi amacıyla kullanılmamalıdır.
Çinko eksikliği nedir?
Çinko hücre bölünmesi, büyüme ve yara iyileşmesinde önemli bir rol oynar. Ayrıca çinko, bağışıklık sistemi, yağ ve şeker metabolizmasında görev alır.
İnsanlar beslenmelerinde çinko almalıdırlar. Kırmızı et ve deniz ürünleri, süt ve tam tahıllı ürünler, kaju gibi sert kabuklu yemişler ve mercimek gibi baklagiller gibi besinler çinko bakımından zengindir.
Çinko, ince bağırsakta besinlerden kana ve dokulara emilir. Aşağıdaki durumlarda eksiklik ortaya çıkabilir:
- Alınan besinlerin çok az çinko içermesi
- Çinkonun bağırsakta emiliminin bozulması, örneğin kronik bir bağırsak hastalığı durumunda
- Güçlü bir sıvı kaybı, örneğin ishal durumunda
Almanya ve Avrupa'da ciddi çinko eksikliği nadir görülür.
Çinko eksikliğinin semptomları nelerdir?
Çinko eksikliği çeşitli şikayetlere neden olabilir.
Hafif bir eksikliğin belirtileri şunlar olabilir:
- Bağışıklıkta azalma
- Bozulmuş tat ve koku algısı
- Gece körlüğü
- Kuru cilt ve hafif cilt iltihabı
- Tırnakta değişiklikler
Şiddetli çinko eksikliği tipik olarak ağız ve anüs çevresinde veya dirsekler, dizler, eklemler ve ayak bileklerinde kızarıklık, pullanma ve kabarcıklarla birlikte cilt iltihabına neden olur. Enfeksiyonlar da daha sık görülür, çünkü bağışıklık fonksiyonu ciddi şekilde bozulur.
Şiddetli bir eksikliğin diğer belirtileri şunlardır:
- İshal
- Saç dökülmesi
- Çocuklarda büyüme geriliği
- Yaraların zor iyileşmesi
- Enfeksiyona yatkınlık
- Işığa duyarlılık
- İştahsızlık
- Halsizlik
Önemli bilgi: Kalıtsal bir cilt hastalığı olan akrodermatitis enteropatika ile birlikte bebeklik döneminde çinko eksikliği görülür. Şiddetli eksiklik belirtileri genellikle sütten kesildikten 4 ila 6 hafta sonra ortaya çıkar.
Çinko eksikliğinin nedenleri nelerdir?
Örneğin dengesiz beslenme veya tamamen bitki bazlı bir beslenme yoluyla yeterince çinko almıyorsanız, çinko eksikliği ortaya çıkabilir.
Ek olarak fitat, ince bağırsakta çinko emilimini engelleyebilir. Fitat baklagillerde, kabuklu yemişlerde ve tohumlarda bulunur.
Çinko eksikliğinin başka bir nedeni, ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi kronik enflamatuar bağırsak hastalıkları olabilir. Bunlar ince bağırsaktan kana yeterince çinko geçmemesine neden olabilir.
Çinko eksikliği, örneğin ishal gibi aşırı çinko kaybından da kaynaklanabilir. Ağır alkol tüketimi, idrarla daha fazla çinkonun atılması anlamına gelir.
Bazı ilaçlar çinkonun emilimini ve atılımını da etkiler ve böylece çinko eksikliğini tetikleyebilir. Bunlara bakteriyel enfeksiyonlar için belirli antibiyotikler ve ödem atıcı ilaçlar da (diüretikler) dahildir.
Nadir bir kalıtsal hastalık durumunda - akrodermatitis enteropatika - bağırsakta çinko emilimi bozulur.
Çinko eksikliği nasıl önlenir?
Çinko, gebelik, bebeklik ve çocukluk döneminde büyüme ve sağlıklı gelişme için önemlidir. Bununla birlikte, çinko takviyelerinin önleyici kullanımı gerekli değildir. Anne sütü, bebek maması ve normal, dengeli beslenme genellikle yeterli miktarda çinko içerir.
Vegan beslenen insanlar, tam tahıllar, baklagiller, kuruyemişler, soya, buğday ve çavdar filizi gibi besinleri yeterli miktarda tüketerek çinko ihtiyaçlarını karşılayabilir. Vejetaryenler yumurta, peynir ve diğer süt ürünleri gibi hayvansal ürünleri de kullanabilir.
Önemli bilgi: Tam tahıllı ürünler ve baklagiller ayrıca, çinkonun bağırsaktan emilimini engelleyen bir bitki maddesi olan fitat içerir. Ancak filizlenme, fermente etme ve ıslatma gibi işlemler fitatın parçalanmasına yardımcı olur ve böylece çinko emilimini artırır.
Çinko eksikliği nasıl teşhis edilir?
Doktor, çinko eksikliğine işaret eden semptomlarınız varsa veya sıklıkla çinko eksikliği ile ilişkili hastalıklarınız varsa, kandaki çinko miktarını ölçebilir.
Ancak kandaki çinko düzeyini değerlendirmek zor olabilir: Bir yandan hafif çinko eksikliği varsa değer normal aralıkta olabilir. Öte yandan akut veya kronik bir enfeksiyon varsa çinko eksikliği olmasa da kandaki çinko miktarı genellikle daha düşüktür.
Çinko eksikliği nasıl tedavi edilir?
Kanıtlanmış bir çinko eksikliğiniz varsa, doktorunuz çinko takviyeleri yazacaktır. Çinko eksikliği kesin olmasa da, şüphe durumunda takviyeler yazılabilir.
Bunlar, eksikliğin nedenine ve ciddiyetine bağlı olarak birkaç hafta boyunca günlük olarak alınır. Semptomlar genellikle takviyeyi almaya başladıktan 1 ila 2 hafta sonra kaybolur.
Çinko eksikliği ile ilişkili kalıtsal cilt hastalığı akrodermatitis enteropatika da çinko tabletleri ile iyi bir şekilde tedavi edilebilir. Bu hastalığı olan insanlar, bağırsaktaki zayıf çinko emilimini telafi etmek için takviyeleri ömür boyu kullanmalıdır.
- Deutsche Gesellschaft für Ernährung e.V. (DEG). Ausgewählte Fragen und Antworten zu Zink. Aufgerufen am 29.06.2021.
- DynaMed (Internet), Ipswich (MA). Zinc. EBSCO Information Services. Aufgerufen am 29.06.2021.
- Maxfield L, Crane J S. Zinc Deficiency [Updated 2020 July 2]. In: StatPearls [Internet].Treasure Island (FL): StatPearlsPublishing; 2021 Jan-. Aufgerufen am 29.06.2021.
- Rabinovich D, Smadi J. Zinc Deficiency [Updated 2021 May 10]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearlsPublishing; 2021 Jan-. Aufgerufen am 29.06.2021.
- UpToDate (Internet). Overview of dietary trace elements. Wolters Kluwer 2021. Aufgerufen am 29.06.2021.
- UpToDate (Internet). Zinc deficiency and supplementation in children. Wolters Kluwer 2021. Aufgerufen am 29.06.2021.
Institut für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (Sağlık Hizmetlerinde Kalite ve Verimlilik Enstitüsü) (IQWiG) ile birlikte hazırlanmıştır. Tarih: