Ateist: Allah var mı?
Hz. Ali: Var.
Ateist: Kanıtla?
Hz. Ali: Aklın var mı?
Ateist: Var.
Hz. Ali: Kanıtla?
Son zamanlarda internet ortamında sıklıkla paylaşıldığını gördüğüm bir karşılıklı konuşma bu ve insanların böylesine kısacık bir metin ile dahi üzerinde kafa yormaksızın tatmin olabilmesi beni şaşırtıyor doğrusu. Tarihte gerçekten yaşanmış mıdır bilemiyorum ama Hz. Ali'den ya da kimlerin arasında geçtiğinden bağımsız olarak, bu diyaloğun düşünen bir insan için pek bir anlam ifade etmediğini belirtmek, ve daha fazlasını okumaya üşenmeyenlere sebebini açıklamak isterim.
Öncelikle, bu konuşmayı etkileyici bulanların esas içeriğinden çok oradaki isimlere itibar ettiğini sanıyorum. Kendinizi sınamak için şu diyaloğu okumayı deneyebilirsiniz:
Ateist: Kutsal Ruh var mı?
St. Paul: Var.
Ateist: Kanıtla?
St. Paul: Aklın var mı?
Ateist: Var.
St. Paul: Kanıtla?
Eğer önyargılardan bağımsız bir biçimde düşünebiliyorsanız, bu konuşmayı öncekiyle aynı derecede mantıklı buluyor olmanız gerekir.
İdeal şartlar altında, kişilerin temel düşünce ve inançlarını koruduğumuzda, aynı diyalog aşağıdakine benzer bir şekilde gelişirdi:
A: Allah var mı?
B: Var olduğuna inanıyorum.
A: Peki varlığını kanıtlayabilir misin?
B: Bazı şeylerin varlığını kanıta ihtiyaç duymadan bilir ve kabul ederiz.
A: Başka bir örnek verebilir misin?
B: Mesela, aklın var mı?
A: Var elbette, ancak bu doğru bir örnek değil.
B: Neden?
A: Çünkü aklın varlığı kanıt gerektirir. Herhangi bir canlının akıl sahibi olup olmadığına karar vermek için düşünme, anlama ve kavrama yetisini değerlendiririz ve örneğin insan ile köpek arasındaki gibi farklı "akıl" seviyelerinden bahsetmek mümkündür. Onun haricinde, somut bir aklın varlığından zaten söz edemeyiz.
B: Anlıyorum. Fakat bu benim Allah'a olan inancımı değiştirmez.
A: Değiştirmesi de gerekmiyor, ama Allah olarak isimlendirdiğin yaratıcının varlığını kabul etmek için de kanıta ihtiyaç vardır. Aksi takdirde yeryüzündeki binlerce inanış arasından seninkinin doğru olduğunu nasıl bilebiliriz? Sadece inanmak yeterliyse, eminim bir başka tanrıya senin Allah'a inandığından çok daha bağlı insanlar vardır; ama bu onun tanrısının gerçek, seninkininse hayal ürünü olduğu anlamına gelmez.
Bu diyalog büyük olasılıkla B kişisinin kutsal kitabına başvurmasıyla devam edecektir, fakat konumuz açısından bu kadarının yeterli olduğunu düşünüyorum.
İlk diyaloğa dönecek olursak, öncelikle "Hz. Ali" tatmin edici bir cevap vermemiştir. Akıl ya da sevgi gibi muğlak bir ifadenin varlığı üzerinden bir benzeşim kurmaya çalışmak, ortadaki sorunun cevabını netleştirmektense bizi daha da bulanık sulara sürükler. İlgili kavramın tanımını aklımızda tam olarak oturtmadan bu işe girişmekse zaten başlı başına bir hata olur.
Ama en önemlisi, bu diyalog ile kitlelere verilmek istenen asıl mesaj Allah'ın varlığının kanıta ihtiyaç duyulmadan kabul edilebileceğiyse ki öyle görünüyor, vay halimize. Bir düşünün; doğaüstü güçlerin varlığını aşikarmış gibi değerlendireceksek eğer, sınırı nereye çizeceğiz? Birbiriyle çelişen tüm kabullenmeler arasındaki karmaşayı nasıl çözeceğiz? Bize kendi inançlarını dayatmaya çalışanlara karşı kendimizi nasıl savunacağız, iman güçlerimizi yarıştırarak mı? Kendi doğru bildiklerimizi başkalarına nasıl aktaracağız, beyinlerini yıkayarak mı? Bazı şeyler inanç meselesi diye kestirip atarsanız, dediğim gibi, vay halimize.
Özetle, bu tür alıntılar söz konusu olduğunda, "Vay adamım, cevabı nasıl da yapıştırmış!" havasına girmeden önce aklınızı azıcık kullanma zahmetine girerseniz, hepimiz için daha hayırlı bir iş yapmış olursunuz. Öbür türlüsü dışarıdan bakan biri için ancak insanların inanışları üzerinden birbirini tatmin etmesi olarak görünüyor çünkü, bilginize.