SARAH BADCOCK
1917'de Rusya'da sıradan kırsal bölge insanları dünyalarını yeniden yaratmak için doğrudan harekete geçtiler.
1900'lerin başında Rus köylüler
Köylüler, 1917'de siyasi oyun değiştiricileriydi. Politikacıların ulusal mücadelelere karşı verdikleri tepkileri sınırladılar; ürettiler, denetlediler ve gıda arzlarını belirlediler; askerler olarak hizmet eden üniformalı ve silahlı köylüler siyasi iktidarı zorladılar ve devirdiler; ve Rusya'nın kent sakinlerinin çoğunluğu olarak, kent ayaklanmalarında kilit rol oynadılar.
Yine de, köylü devrimleri hakkında konuştuğumuzda, genelde toprağın sahipliği ve kullanımı üzerine yapılan kırsal savaşları kastederiz. Ve 1917'de Rusya nüfusunun yüzde 80'inden fazlası kentsel olmayan bölgelerde yaşıyor olsa da, akademisyenler sıklıkla köylülerin Rusya devrimindeki tecrübelerini ve katılımlarını sınırlar ve bunun yerine kentsel emek ve aydınlar üzerine odaklanırlar.
Kırsal ayaklanmaların çeşitliliği ve karmaşıklığı, köylü hareketinin doğası hakkında sahip olduğumuz herhangi bir varsayımı bertaraf eder. Ayrıca bu çeşitlilik ve karmaşıklık devrimin olağanüstü yaratıcılığını ve dönüştürücü doğasını da ortaya çıkarır.
Köylü ayaklanmaları basit tanımlamalara kafa tutar. 1917'de sınırlı bir süre içinde ve coğrafi olarak bir uçtan bir uca yayıldıkları için Rus İmparatorluğu'nun geniş toprakları kadar çeşit çeşit şekiller aldılar.
Genellikle, arazinin kalitesi ve yerel kültür bu ayaklanmaların şeklini belirledi. Çoğu kişi, toprak sahiplerine yönelik şiddet ve güç kullanarak mal mülk ele geçirme saldırıları olduğunu düşünse de, birçok kırsal mücadele sükuneti gözler önüne serdi. Şiddetli meydan okuma en çok dikkat çeker ancak katılan kişiler için de büyük riskler içerir. Rusya köylülerinin çoğu sessiz ve tedbirli eylemlere soyundular, buna rağmen mülkiyetleri yeniden dağıtılanlar muhtemelen bu şekilde hissetmemekteydi.
Bazı köylüler, basitçe çitleri açarak ve köyün hayvanlarını arazi sahibinin çayırlarında otlatarak gizlice isyana giriştiler. Bazı topluluklar, kendilerine ömür boyu yerel kaynakların kullanımını garanti eden resmi görünümlü belgeler hazırladılar. Daha pişkin ayaklanmalar, köylüler komşu ormandan keresteleri hep beraber çalışıp kaldırırlarken görüldü.
Maalesef, kırsal kesim işçilerinin o devrimci yılda katkıda bulunduğu tüm yollarla ilgili tam bir bilgimiz yok. Bildiğimiz şey, Rusya'nın devrim sonrası devletinde belirleyici bir rol oynayanların bir dizi taktikler, aktörler ve hedefler olduğunu gösteriyor.
MODERNİTE DOĞUYOR
Köylü terimi genellikle kırsal alanlarda yaşayan ve çalışan insanlar anlamına gelir, ancak Rusya'da bir kişinin pasaportunda bile görünen yasal bir kategori olan "soslovie" ile de tanımlanmıştır. Rus köylüleri kentsel alanlarda yaşayabilir, hayatlarını işçi veya tacir olarak kazanabilir ve orduda görev yapabilir.
Yirminci yüzyılın başında modernite, ataerkillik, dini ortodoksluk ve müştereklik tarafından tanımlanan köylü hayatının geleneksel unsurlarıyla birlikte var olan ve dönüşen kırsal Rusya'da doğuyordu.
Ataerkil iktidar yapıları, yaşlı insanların hem aileye hem de topluluğa hükmetmesini sağladı. Rus Ortodoks kaderi çoğu yerleşik için sosyal, kültürel ve ruhani hayatta önemli bir rol oynadı. Topluluk arazi sistemleri yönetimi, birçok alanda sürdü, böylece kaynakların ortak kullanımını kolaylaştırdı ve ataerkil toplumsal yapıları güçlendirdi. Tüm bu özellikler kırsal Rusya'ya, ulusal kaygıların üzerinde yerel çıkarlara vurgu yapan politikaları ve bir ölçüde cemaat sistemini verdi.
Modernlik bu geleneksel kalıplara çeşitli şekillerde meydan okudu. 1861'de serflerin kurtuluşu sonrasında kırsal kesimde ilk öğretim hızlandı ve okuryazarlık genç nesillere aktarıldı. Bu arada milyonlarca insan mevsimlik olarak kentlere göç etti ve sekülerizm ve tüketim kültürü de dahil olmak üzere metropol fikirleri ve gelenekleriyle geri döndüler.
Seçilmiş yerel yönetimler ve bölgesel mahkemeler, kırsal nüfusa kabulenmekten zevk duyacakları devletle iletişim kurmada yeni yollar önerdi. 1905 Devrimi'nden sonra köylüler ulusal seçimlere katıldı ve kendi bölgesel temsilcilerini gürültülü olarak talep ettiler.
Sonunda 1914 seferberliği, bazıları vatansever çoşkuyla bazıları da büyük bir gönülsüzlükle askerlik yapmaya başlayan ve büyük imparatorluk boyunca ilerleyen köylüler arasında önemli bir değişimin müjdecisi oldu.
Kendi köylerinin dışındaki dünyayla olan bu bağlantılar, 1917'ye gelindiğinde köylülerin artık modernite öncesi izole hayatı yaşamayacakları anlamına geliyordu. Devlete ve ulusa birden çok açıdan baktılar. Artan okuma-yazma oranları köylülüğün ulusal ve bölgesel politik gündemlerle etkileşime girmesine izin verirken, şehir merkezindeki deneyimler gençlere erkek büyüklerinin ataerkil egemenliğine meydan okuma olanağını verdi.
DEVRİMCİ OLUŞUMLAR
"Su sizindir, ışık sizindir, arazi sizindir, orman sizindir."
Kazan'daki Haziran 1917 toplantısında bir denizci-ajitatör tarafından edilen bu sözler, devrimci köylü hedeflerinin en temel unsurunu yakalar. Hava ve su gibi arazinin ve ormanın kendilerine ihtiyaç duyanlara ait olduğu açık ifadesi, devrimci yılda ve sonrasında sık sık tekrarlandı.
Eskiden köleliğin egemen olduğu bölgelerde, eski serfler eşitsiz kurtuluşa kavuşan köy konusunda derin öfkeler barındırıyorlardı. Toprak ele geçirme olaylarının, köylülerin yerel toprak sahipleriyle düşmanca ilişkilerinin bulunduğu bölgelerde şiddet içermesi muhtemeldir.
Kırsal devrimlerin şekli ve şiddeti hakkında bildiklerimiz, öncelikli olarak özel toprak sahiplerinin şikayetlerinden derlenen sözde kargaşa raporlarından ileri gelir. Bu raporlar, Rusya'nın en verimli toprağa sahip kısımlarının en çok kargaşaya şahit olduğunu bildirir. Ayrıca bu raporlar, yüksek düzeyde serflik konsantrasyonuna sahip alanların aynı zamanda daha fazla huzursuzluk, münferit arazi sahiplerine daha şiddetli saldırılar ve daha zorla el koyma alanları içerdiğini gösterir. Ancak bu istatistikler, kırsal ayaklanmaların tam bir resmini değil, yalnızca belirli bir eylem türünü kaydetti.
Şiddetli saldırı ve zoraki yeniden dağıtım, köylü devrimini sıklıkla örneklendirse de, asla özgün değildi. Nitekim, 1917 yılına gelindiğinde, hala ekilebilir arazinin yalnızca küçük bir kısmı elitlere aitti. Viatka gibi bazı bölgelerde asil toprak sahipleri ve toprak hırsı çoğunlukla yoktu.
Şubat devrimi, köylü istek ve eylemlerinin muntazam bir şekilde fora edilmesine yol açtı, ancak kırsal devrimcilerin eşitlik için nasıl mücadele ettikleri, yerellerin toprak kullanımına ve mülkiyet kalıplarına bağlıydı. Bu eylemlerin çoğunda şiddet ya da zorla ele geçirme olayları bulunmamaktadır. Bunun yerine, kırsal topluluklar kendilerini potansiyel baskıdan korumaya çalışırken özel mülkiyet yasalarını test etti ve çiğnedi.
Örneğin Arykkadza köyündeki köylüler, çalışanlarının toprağı terk etmek için bir günleri olduğunu ve kışlık tahıl için yerel arazi sahibinin topraklarını ekeceklerini basitçe ilan ettiler. İşçiler terk etti ve köylüler ekti.
Dahası, bu köylü devrimlerini sınıf temelli bir fenomen olarak görmemeliyiz, çünkü köylüler uyumlu bir sınıf oluşturmadılar. Yani, köylüler kendi dünya görüşlerini ve eylemlerini şekillendiren kırsal kesim çalışanları olarak kendilerini açıkçası tanımlıyorlardı. Bazı köylü devrimleri, toplulukları, ezilenlerin ezenlere karşı mücadele ettiği gibi, sınıf temelli ayaklanmalara benzeyen şekillerde arazi sahiplerine karşı kolektif hareket eden olarak görüldü. Fakat diğer çoğu bireyler arasında ve komşu topluluklar arasında toprak kullanımı üzerine çekişme olarak görüldü.
Örneğin köylüler çoğunlukla, komünal topraktan ziyade bireysel çiftliklerde çalışmayı seçen köylüleri hedef alıyordu ve onları zorla topluluk çiftçiliğine geri döndürüyorlardı. Bütün köy genellikle bu saldırıları gerçekleştirerek bireyselci çiftçiyi ve arazisini yeniden bütünleştirmeye çalıştı. Köylüler önemli ölçüde farklı zenginlik ve nüfuz seviyelerine sahipti, ancak bu sıralamalar ne sabit, ne de devamlı idi - bireyler yerel hiyerarşilerini aşağı yukarı taşıdı.
Bu arada, merkezi hükumet özel arazi sahiplerinin şikayetlerini destekledi ve kırsal toplulukların özel mülkiyete saygı duymalarını emretti. Ancak, bu emirleri uygulamanın hiçbir yolu yoktu, bu nedenle 1917'de özel mülklerde sürekli artan ihlaller görüldü.
KIRSAL KESİM DEVRİMLERİNE KİM ÖNDERLİK ETTİ?
Köylü devrimlerine yol açan bireyler ve gruplar hakkında sadece kısmi kanıtımız var. Komiteler, sovyetler ve sendikalar birçok köyde liderliği üstlendi ve arazi kullanımı ve yönetimi hakkında emirler yayınladı. Bu örgütler köylülerin eylemleri için kurumsal bir temel sundu.
Bazıları, köylülerin sovyetlerinin vekilleri gibi, bölgesel ve ulusal ağlara aitti ve Geçici Hükumet, arazi ve yargı komiteleri kurdu. Fakat bu yerel kurumlar, yalnızca onların taleplerine karşılık verirse kontrolü elinde tutuyordu. Sotnursk köy komitesi, bölgesel yetkililerine hatırlattı: "Biz sizi seçtik. Bizi dinlemelisin! "
Bir dizi kanıt, yalnızca köylü topluluklarına katılan insanların iktidarı aldıklarını gösterir. Sözde köy aydınları-öğretmenler, doktorlar, ziraat uzmanları ve din adamları- seçimle iş başına gelen devlet makamlarının sistematik olarak dışında bırakıldılar ve genellikle kırsal kesim devrimlerinin anlatımlarında görünmediler. Seçim kayıtları, köylülerin aynı zamanda köylülüğe ait okumuş, sarhoş olmayan, duyarlı ve güvenilir adayları tercih ettiklerini gösterir. Bununla birlikte köylü devrimlerini oluşturan eylemin çeşitliliği, onun liderlerine sürekli aynı rolü veremeyeceğimiz anlamına gelir - bazı kırsal kesim devrimleri bütün köy topluluğunu kendine çekti, bazılarına kadınlar önderlik etti ve bazılarına da bir avuç varlıklı köylü öncülük etti.
Şubat Devrimi, hareketin silahlı koruyucusu haline gelen sıradan askerlerin statüsünü ve gücünü değiştirdi. Asker kaçakları, askerliği bırakanlar ve cephe gerisinde konuşlanan adamlar, hepsi köy politikalarında canlı rol oynadılar. Eğer onları bu şekilde katagorize edersek, köylü ayaklanmalarına öncülük etmede herhangi bir yabancıdan çok daha fazla yakındılar.
Askerler şiddete maruz kaldıkları, şiddet için eğitildikleri ve donatıldıkları için, askerler dahil olduğunda kırsal kesim devrimci faaliyetinin şiddete dönüşmesi çok daha olası idi. Bazen tüm topluluk bu saldırılara katıldı. Örneğin, Köy kadınlarının ve onların çocuklarının eşlik ettiği bir askerler grubu, Mayıs 1917'de Natalia Neratova'yı ülkesini terk etmeye zorladı.
Devrimin başlangıcında parti politikaları köylülerin faaliyetlerinde yine de pek az bir rol oynadı. Viktor Çernov'un Sosyalist Devrimci Partisi, özellikle de Rusya'nın göbeğinde, Kasım ayında Kurucu Meclis Seçimleri'nin gösterdiği gibi, kırsal kesimde güçlü bir taban desteği geliştirdi. Ulusal olarak Sosyalist Devrimci Parti, Bolşeviklerin aldığı yüzde 23 oy oranına karşı aldıkları yüzde 37 oy oranıyla kazandı, ancak bu rakamlar bazı bölgelerde önceki hakimiyeti gizledi. Kuzey bölgelerindeki oyların yüzde 76'sını ve Orta Çernezyom bölgesindeki oyların yüzde 75'ini aldı.
Parti, seçim desteğini güvenceye almak için güçlü yerel yakınlıklarından ve köylülerin partisi görüntüsünden yararlandı, fakat kırsal kesim devrimine öncülük etmedi. Parti aktivistleri, bu toplulukların arzularını ve motivasyonlarını benimsemiş olsalar bile, yalnızca köylerde liderlik rollerini üstlendiler.
KIRSAL-KENTSEL BÖLÜNMESİ
Köylü devrimleri, ulusal ve bölgesel otoritelerin güçsüzlüğünü açığa vurdu. Ne Geçici Hükümet ne de Petrograd Sovyeti köylü endişelerini ve taleplerini ele aldı. Kurucu Meclis kırsal nüfustan toprakların yeniden dağıtılması için sabırla beklemelerini istediler.
Köylüler çoğunlukla bu söylemleri göz ardı etti ve merkezi hükumet köylülerin eylemlerini engelleyemedi. Bölgesel yetkililer, köylü devrimlerinin yanlış anlamalardan ortay çıktığı ve uzlaşma ve eğitim yoluyla rahatsızlıkların durdurulabileceği varsayımı inancı ile 1917 yılına başladılar. O yaz, merkezi planlara başvurmaksızın kendi devrimlerini yapmanın yolunu arayan kırsal toplulukların öz bilince sahip atılganlığı bu inançları erozyona uğrattı.
Bölgesel otoriteler kırsal alanları denetim altına almak için silahlı güçlere giderek daha fazla güvendiler. Daha sezgileri kuvvetli bir avuç dolusu lider, özel mülkiyet altında tutulan toprakların yerel komitelere devredilmesine önceden izin vererek köylüleri kontrol altında tutmaya çalıştı. Ancak ayaklanmalar hız kesmeden devam etti çünkü hiç bir merkezi ya da bölgesel güç herhangi bir politika uygulamıyordu.
Ekim 1917'de Bolşevikler iktidara el koyduktan sonra Lenin, tüm özel mülkiyete ait arazileri köylü kullanımına devreden Arazi Kararnamesini yayınladı. İronik bir şekilde, bu emir, merkezi hükumetin iktidarsızlığını gösteriyordu; zira köylüler, çoğu özel araziyi Ekim ayına kadar zaten ele geçirmişti. Lenin'in toprak kararnamesinde, Rusya'nın iç savaşının kilit bir özelliği haline gelen kırsal ekonominin kontrolü için savaş öngörülüyordu.
Rusya'nın kırsal kesim devrim tarihinin hala örtüsü kaldırılmadı ve tek bildiğimiz şey onun 1917'de Rus Devrimi'nin çok daha zengin bir görüntüsüne neden olduğudur.
*www.jacobinmag.com sitesindeki yazıdan Türkçe'ye amatörce çevrilmiştir.