İshal (Diyare) sulu dışkılamaya denir. Yüzlerce nedeni vardır yani tek bir hastalığa bağlı değildir.
İshal Bağırsak hareketlerinin sıklığında artış yada dışkı içeriğinde azalma (sulu dışkı) demektir.
Bağırsak Hareketlerinin Sıklığı :
Mutlak İshal normalden daha fazla Bağırsak hareketi ile gider. Bazıları 5 veya daha fazla Bağırsak hareketini ishal olarak tanımlar.
Dışkı Yoğunluğu :
Dışkı yoğunluğu diyetlere bağlı olarak sağlıklı bireylerde önemli derecede farklılık gösterebilir. Büyük miktarda Sebze yiyen bireyler az Sebze veya Meyve yiyen bireylerden daha gevşek dışkılara sahip olurlar.
Diyare Neden Gelişir ?
Diyare 5 tipe ayrılabilir ;
Birincisine Sekretuvar İshal denir çünkü çok fazla sıvı Bağırsağa salgılanır.
İkinci tip, Ozmotik Diyare olarak adlandırılır; burada, sindirimden ve emilmeden Kolon’a geçen küçük moleküllerin Kolon ve dışkıya su ve elektrolit çekmesi rol oynar.
Üçüncü tip, Bağırsak kaslarının aşırı aktif olduğu ve su ve elektrolitlerin emilmesi için Bağırsak içerisindeki maddeleri yeterli süre geçirmeden Motiliteye bağlı Diyare olarak adlandırılır.
Dördüncü tip Kollajenöz Kolit adı verilen bir durumla temsil edilir. Kollajenöz Kolit’te Kolon sıvı ve elektrolitleri yeterince absorbe edemez.
Beşinci ishal şekli, İltihaplı İshal olarak adlandırılır ve birden fazla mekanizma içerir.
İshal genellikle Akut ve Kronik olmak üzere 2 gruba ayrılır.
Akut İshal bir kaç günden bir haftaya kadar sürer.
Kronik İshal çeşitli şekillerde tanımlanabilir, ancak neredeyse daima 3 haftadan fazla sürer.
Akut ve Kronik Diyare genellikle farklı nedenlerle olan, farklı tanı testleri gerektiren ve farklı tedavi gerektiren durumlardır ve bu nedenle ayırt etmek önemlidir.
Diyare ile ilgili Hangi Belirtiler Olur ?
Diyare ile ilişkili semptomlar nedene ve türüne bağlıdır.
Diyare Sekretuvar Tip’se, Bağırsak hareketleri sık ve suludur. Ağrı nadirdir ve iltihaplanma belirtileri görülmez.
Benzer şekilde bir Ozmotik Diyare suludur, ancak asıl karakteristiği, gıda almanın durması (rahatsız eden diyet, gıda) ile ishalin durmasıdır.
Motilite ile ilişkili ishalin karın ağrısı ve kramp yapması olasılığı daha yüksektir.
İnflamatuvar İshal sıklıkla kramp halinde karın ağrısı, ateş ve abdominal hassasiyet gibi iltihap belirtileri ile ilişkilidir. Ayrıca Bağırsak kanamalarıyla veya dışkıda görünür veya görünmeyen kan’la ilişkili olabilir, bu durum Gaitada Gizli Kan Testi ile tespit edilebilir.
Kollajenöz Kolit ishalinin ağrısız olmasını beklemekle birlikte (Diyare, sıvı ve elektrolitlerin zayıf bir şekilde emilmesinden kaynaklandığından) aslında, karın ağrısı sık görülür.
Akut Diyare için Yaygın Nedenler Nelerdir ?
Akut İshal’in en yaygın nedeni Viral, Bakteriyel ve Parazitlere bağlı enfeksiyon‘lardır. Bakteriler ayrıca akut yiyecek zehirlenmesine neden olabilirler.
Akut İshal’in diğer önemli nedeni, yeni bir İlaç başlamakdır.
Seyahate Göre İshal Nedenleri ;
E.coli Bakterilerinin birçok suşu vardır. E. coli Bakterilerinin çoğu İnce Bağırsağın ve Kolon’un normal sakinleri olup patojenik değildir, yani Bağırsaklarda hastalıklara neden olmazlar.
Ancak bazı E. coli suşları patojeniktir (yani İnce Bağırsakta ve Kolon’dan hastalıklara neden olabilir). E. coli’nin bu patojenik suşları ya Toksin (Enterotoksijenik E. coli ya da ETEC olarak adlandırılır) üretmek ya da İnce Bağırsak ve Kolon mukozasını iltihaplandırarak Enterokolit’e (Enteropatojenik E. coli ya da EPEC olarak adlandırılır) neden olur.
Seyahate bağlı İshal genellikle Toksin üreten E. coli (ETEC) suşu ile olur.
Sıcak iklimlerde ve kötü sağlık koşullarıyla yabancı ülkeleri ziyaret eden turistler meyve, sebze, deniz ürünleri, çiğ et, su ve buz küpleri gibi kontamine yiyecekleri yiyerek ETEC bulaşına maruz kalabilir.
ETEC tarafından üretilen toksinler ishal, karın krampları, mide bulantısı ve bazen kusma‘ya neden olur. Bu belirtiler genellikle yabancı ülkeye varıştan 3-7 gün sonra ortaya çıkar ve genellikle 3 gün içinde azalır.
Bazen, diğer Bakteriler veya Parazitler de gezginlerde Diyare oluşturabilir (örneğin, Shigella, Giardia ve Campylobacter). Diğer organizmaların neden olduğu ishal genellikle 3 günden fazla sürer.
Viral Gastroenterit Nedir ?
Viral Gastroenterit (Mide ve İnce Bağırsağın viral enfeksiyonu) Dünya çapında Akut Diyare’nin en yaygın nedenidir.
Viral Gastroenterit semptomları tipik olarak 48-72 saat sürer ve şunları içerir:
Mide Bulantısı
Kusma
Karın krampları ve
İshal.
Bakteriyel Enterokolit’in aksine, Viral Gastroenterit hastalarının dışkılarında genellikle kan veya mukus olmaz ve ateş nadirdir.
Viral Gastroenterit, sporadik bir formda (tek bir kişide) veya epidemik bir formda (birey grupları arasında) ortaya çıkabilir.
Salgın Diyare‘nin (örneğin Gemilerde) en yaygın nedeni ise Norovirüs‘dür.
Bakteriyel Enterokolit Nedir ?
Hastalık yapan Bakteriler genellikle İnce Bağırsak ve Kolon’u işgal eder ve Enterokolit’e (iltihaplanma) neden olur.
Bakteriyel Enterokolit, iltihap belirtileri (dışkıda kan veya irin, ateş, karın hassasiyeti), karın ağrısı ve diyare ile karakterizedir.
Campylobacter Jejuni, ABD’de Akut Enterokolit’e neden olan en yaygın Bakteri’dir.
Enterokolit’e neden olan diğer Bakteriler arasında Shigella, Salmonella ve EPEC bulunmaktadır.
Clostridium Difficile Bakterisinin sebep olduğu Enterokolit alışılmadık bir durumdur, çünkü çoğunlukla Antibiyotik tedavisinden kaynaklanır.
Clostridium Difficile aynı zamanda en sık görülen Nozokomiyal enfeksiyon (Hastanede iken alınan enfeksiyon) İshali‘dir. Ne yazık ki, Antibiyotik kullanmamış ve Hastanede bulunmamış kişiler arasında da enfeksiyon artıyor.
E. coli O157: H7, Hemorajik Enterokolit (kanama ile Enterokolit) oluşturan toksin üreten bir E. coli suşu’dur. E. coli O157: H7 ile enfekte hastaların küçük bir yüzdesi, özellikle çocuklar, Hemolitik Üremik Sendrom (HUS) geliştirebilir ve Böbrek yetmezliği’ne neden olabilir.
Gıda Zehirlenmesi Nedir ?
Gıda zehirlenmesi, Bakteriler tarafından üretilen toksinlerin neden olduğu kısa süren bir hastalıktır. Toksinler karın ağrısı (kramplar) ve kusma‘ya neden olur ve Diyare şiddetli olabilir.
Gıda zehirlenmesinin belirtileri genellikle 24 saatten az sürer.
Belirtiler genellikle yiyeceklerde oluşan toksinler nedeniyle birkaç saat içinde ortaya çıkar.
Staphylococcus Aureus, yemeden önce yiyeceklerde toksinler üreten Bakteriye bir örnektir. Tipik olarak, Staphylococcus ile kontamine gıda (salata, Et veya Mayonezli Sandviçler gibi) gece boyunca oda sıcaklığında soğutulmadan bırakılırsa gelişir.
Clostridium Perfringens, gıdaların çoğunda (genellikle Konserve) çoğalan ve kirlenmiş yiyecek yenildikten sonra İnce Bağırsakta toksin üreten bir Bakteri örneğidir.
Parazitler ile İshal Olur mu ?
Giardia Lamblia kirlenmiş içme suyu ile bulaşır. Giardia ile olan enfeksiyon genellikle iltihaplanma ile ilişkili değildir, dışkıda kan ve mukus yoktur ve ateş azdır.
Amip ile enfeksiyon (Amipli Dizanteri) genellikle gelişmemiş ülkelere yapılan seyahatlerde ortaya çıkar ve dışkıda kan veya mukus yoktur, ateş nadirdir.
Cryptosporidium, Klorür’e karşı dirençli olması nedeniyle kontamine suyla yayılan, ishal yapan bir Parazit’tir.
İlaçlar İshal Yapar mı ?
İlaca bağlı ishal çok yaygındır çünkü pek çok ilaç ishale neden olur.
İlaç kaynaklı ishalin ipucusu, ilaç tedavisine başlanmasının hemen ardından Diyare başlamasıdır. En sık ishale neden olan ilaçlar, Magnezyum içeren Antasitler ve Besleyici takviyelerdir.
İshale neden olan diğer ilaç sınıfları :
Nonsteroidal Antienflamatuvar İlaçlar (NSAİD)
Kemoterapi ilaçları
Antibiyotikler
Düzensiz Kalp atışlarını kontrol eden ilaçlar (Antiaritmikler)
Yüksek Tansiyon ilaçları
Kronik İshal’in Sık Nedenleri Nelerdir ?
İrritabl Bağırsak Sendromu :
İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) ishal ve kabızlığın işlevsel bir nedenidir. İnflamasyon genellikle yoktur. Birkaç farklı temel problemin bu duruma yol açtığı düşünülmektedir, ancak en yaygın neden Bağırsak içeriğinin Kolon’dan hızlıca geçmesidir.
Bulaşıcı Hastalıklar :
Örneğin Giardia Lamblia gibi kronik ishale neden olabilecek birkaç bulaşıcı hastalık vardır. AIDS hastalarının Bağırsaklarında sıklıkla ishale neden olan kronik enfeksiyonlar bulunur.
İnce Bağırsağın Bakteriyel Aşırı Büyümesi :
Normal Kolonik Bakterilerin Kolon’dan İnce Bağırsağa yayılmasıdır. Bakteriyel aşırı büyümede Diyare gelişmesine yol açan mekanizma net değildir.
Bulaşıcılık Sonrası :
Akut Viral, Bakteriyel veya Paraziter enfeksiyonların ardından bazı kişilerde kronik ishal olur.
İnflamatuar Bağırsak Hastalığı (IBD):
Crohn Hastalığı ve Ülseratif Kolit, İnce Bağırsak ve /veya Kolon’un iltihabına neden olan hastalıklardır, yaygın olarak kronik ishale neden olurlar.
Kolon Kanseri :
Kolon Kanseri diyare veya kabızlığa neden olabilir. Kanser dışkı geçişini engelliyorsa, genellikle kabızlığa neden olur.
Kansere bağlı ishal veya kabızlık genellikle ilerleyicidir, yani kademeli olarak kötüleşir.
Şiddetli Kabızlık :
Kolonun tıkanmasıyla, sertleşmiş dışkı, daha önce belirtildiği gibi, Kolon Kanseri ile aynı problemlere neden olabilir.
Karbonhidrat (Şeker) Malabsorbsiyonu :
Karbonhidrat veya Şeker sindirilip absorbe edilemez. Şeker’in en iyi bilinen malabsorpsiyonu, Süt şekeri, Laktoz içeren süt ürünlerinin diyare oluşturduğu Laktaz eksikliği ile oluşur.
Sindirilmemiş Laktoz Kolona ulaşır ve suyu ozmoz yoluyla Kolona çeker. Laktoz aynı zamanda Kolondaki Bakteriler tarafından gaza (Hidrojen ve Metan) neden olur. Bu olayların sonucu Diyare’dir.
Yağ Malabsorbsiyonu :
Yağ malabsorpsiyonu, yağın sindirim veya emilim yetersizliğidir. Yağın normal absorpsiyonu için (örneğin, Pankreatit veya Pankreas Kanseri nedeniyle) gerekli olan Pankreatik sekresyonların azalması veya sindirilmiş yağın emilimini engelleyen İnce Bağırsakların hastalıkları (Çölyak Hastalığı) nedeniyle yağ malabsorpsiyonu meydana gelebilir.
Endokrin Hastalıklar :
Çeşitli Endokrin hastalıklar (Hormon dengesizlikleri), aşırı aktif bir Tiroid bezi (Hipertiroidizm) ve düşük aktif bir Hipofiz veya Adrenal bez (Addison Hastalığı) ishale neden olabilir.
Müshil Kötüye Kullanımı :
Müshillerin dikkat isteyen veya kilo vermek isteyen kişiler tarafından kötüye kullanımı, nadiren kronik ishalin bir nedenidir.
Diyare’de Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır ?
Çoğu ishaller, hafif ve kısa sürelidir ve Doktora gerek yoktur.
Aşağıdakiler varsa Doktora gidilmelidir:
Yüksek Ateş (38.3 C’den yüksek)
Orta veya şiddetli Karın ağrısı veya Hassasiyet
Kanlı İshal
Ciddi altta yatan hastalığı olan kişilerde İshal
48 Saat sonra iyileşme göstermeyen şiddetli İshal
Orta veya şiddetli Dehidrasyon
Ağızdan sıvı alımını önleyen uzun süreli Kusma
Hamilelerde Akut İshal
Antibiyotik sonrası hemen ortaya çıkan İshal
Gelişmekte olan ülkelerden geri döndükten sonra Diyare veya Dağlarda kamp yapmaktan sonra İshal (Giardia ile enfeksiyon olabilir)
Kolit ya da Crohn Hastalığı gibi Kronik Bağırsak hastalıklarına sahip hastalarda gelişen İshal
Bebek veya küçük çocuklarda Akut Diyare
Kronik İshal
Diyare Tedavisinde Hangi İlaçlar Kullanılır ?
Emiciler
Emiciler suyunu emen bileşiklerdir. Ağız yoluyla alınan emiciler, İnce Bağırsak ve Kolondaki suyu bağlar ve dışkıları daha az su haline getirir.
İki esas emici madde, Attapuljit ve Polikarbofil reçetesiz olarak mevcuttur.
Hafif ishal için başka bir emici olan Psyllium‘dur, ama öncelikle kabızlık için kullanılır.
Hareket Önleyici İlaçlar
Anti-Motilite ilaçları İnce Barsak ve /veya Kolonun kaslarını rahatlatan ilaçlardır. Gevşeme Bağırsak içeriğinin akışını yavaşlatır.
İki temel Anti-Motilite ilacı, reçetesiz olarak temin edilebilen Loperamid ve reçete gerektiren Difenoksilat‘tır. Loperamid, Afyonlarla ilgili olmasına rağmen bağımlılığa neden olmaz.
Difenoksilat, yüksek dozlarda Afyon benzeri, Öforik (ruh hali yükseltici) etkileri nedeniyle Bağımlılık yapabilen bir ilaçtır.
Difenoksilat uyuşukluk veya Baş dönmesine neden olabilir ve sürüşte veya uyanıklık ve koordinasyon gerektiren görevler gerekiyorsa dikkatli olunmalıdır.
Anti-Motilite ilaçları, iki yaşından küçük çocuklarda kullanılmamalıdır.
Önemsiz, Akut Diyare 72 saat içinde düzelmelidir. Belirtiler düzelmezse veya kötüleşirse, Anti-Motilite ilaçlarıyla tedaviye devam etmeden önce bir Doktora danışılmalıdır.
Bizmut Bileşikleri
Birçok Bizmut içeren preparat mevcuttur.
Gezici Diyare ve Midenin H. pylori enfeksiyonunun tedavisinde etkili oldukları hariç, Bizmut bileşiklerinin ne kadar etkili oldukları açık değildir. Diyare’ye neden olan Bakterileri etkileyen bazı antibiyotik benzeri özelliklere sahip olduğu düşünülmektedir.
Diyare için Antibiyotikler Ne Zaman Kullanılmalıdır ?
Çoğu ishal vakası akut ve kısa sürelidir ve Antibiyotik gerektirmez.
Bununla birlikte, Antibiyotikler genellikle
Ciddi ve kalıcı ishal
Kalp Yetmezliği
Akciğer Hastalığı
AIDS
Parazitler
Ciddi Bakteriyel Enfeksiyonlar (Shigella)
C. Difficile
Seyahat İshali varsa ve Doktor recete ederse kullanılır.
Diyare ile İlgili Komplikasyonlar Nelerdir ?
Dehidrasyon, vücuttan aşırı ishal, kusma veya kusma olmaksızın sıvı ve mineral kaybı olduğunda ortaya çıkar.
Viral Gastroenterit veya Bakteriyel enfeksiyon gelişen Bebeklerde ve Çocuklarda da yaygındır.
Hafif su kaybı olan hastalar sadece susuzluk ve ağız kuruluğu yaşayabilir.
Orta ila şiddetli dehidratasyon, ayakta kan basıncında düşüşe neden olabilir.
Azalan idrar çıkışı, ciddi güçsüzlük, şok, Böbrek yetmezliği, Konfüzyon, Asidoz (kandaki aşırı asit) ve Koma da ortaya çıkabilir.
En yaygın eksiklikler Sodyum ve Potasyum ile ortaya çıkar. Klorür ve Bikarbonat anormallikleri de gelişebilir.
Dehidrasyon Nasıl Engellenebilir ve Tedavi Edilebilir ?
Oral Rehidrasyon Solüsyonları (ORS), Karbonhidrat (Glukoz veya Pirinç şurubu) ve Elektrolit içeren sıvılardır. Bunlar kullanılabilir.
Bebekler ve Küçük Çocuklarda İshal Tedavisi Nasıl Olur ?
Bebekler ve Küçük Çocuklarda görülen çoğu Akut İshal, Viral Gastroenterit’ten kaynaklanır ve genellikle kısa sürer.
Viral Gastroenterit için Antibiyotikler düzenli olarak reçete edilmez. Bununla birlikte, ateş, kusma ve gevşek dışkı, Otitis Media (orta kulak enfeksiyonu), Pnömoni, Mesane enfeksiyonu, Sepsis (kanda Bakteri enfeksiyonu) ve Menenjit gibi diğer çocukluk dönemi enfeksiyonlarının semptomları olabilir. Bu hastalıklar erken Antibiyotik tedavisi gerektirebilir.
Akut Diyare hastalığı olan Bebekler de hızla ciddi derecede Dehidrate olabilir ve bu nedenle erken Rehidrasyon’a ihtiyaç duyarlar.
Bu nedenlerden dolayı Diyare bulunan hasta Bebekler, Çocuk Hekimleri tarafından değerlendirilmelidir.
Orta derecede şiddetli Dehidrasyona sahip Bebekler genellikle hastanede İntravenöz Sıvılarla tedavi edilir. Çocuk Doktoru, evde Viral Gastroenterit nedeniyle hafifçe Dehidrate olan Bebekleri Oral Rehidrasyon çözümleriyle tedavi etmeye karar verebilir.
Emzirilen Bebekler, kusma önlenmedikçe, hastalıklarının Rehidrasyon evresinde Anne sütü almaya devam etmelidirler.
Laktoz İntoleransı olan Bebeklerde, süt ürünleri verildiğinde kötüleşen ishal ve kramp gelişebilir. Bu nedenle, Oral Rehidrasyon solüsyonlarıyla Rehidrasyon yaptıktan sonra seyreltilmemiş Laktoz içermeyen formül ve seyreltilmiş Meyve suları önerilir.
Süt ürünleri, Bebek ilerledikçe kademeli olarak arttırılabilir.
Büyük Çocuklarda ve Yetişkinlerde İshalde Ne Yapılabilir ?
Hafif Diyare vakaları sırasında sulandırılmış Meyve suları, Şeker içeren Alkolsüz içecekler, Gatorade gibi spor içecekleri ve Su Dehidrasyonu önlemek için kullanılabilir.
Kafein ve Laktoz içeren Süt ürünlerinden geçici olarak kaçınılmalıdır çünkü ishal ağırlaşabilir. Bulantı ve kusma görülmüyorsa katı gıdalar sürdürülmelidir.
İshal sırasında genellikle iyi tolere edilen gıdalar Pirinç, Tahıl, Muz, Patates ve Laktoz içermeyen ürünlerdir.
Oral Rehidrasyon çözümleri, 10 yaşından büyük Çocuk ve yetişkinlerde Dehidratasyon eşlik eden orta derecede şiddetli ishal için kullanılabilir.
Rehidrasyondan sonra, büyük Çocuklar ve Yetişkinler, mide bulantısı ve kusma azalırsa katı yiyecekleri tekrar başlamalıdır.
Katı gıdalara Pirinç, Tahıl, Muz, Patates ve Laktoz içermez ve az yağlı ürünlerle başlanmalıdır. Diyare azaldıkça gıdaların çeşitliliği de genişletilebilir.