İçindekiler
Beyin kanseri, beyinde gelişen kötü huylu (malign) tümörlerden oluşur. Bu malign tümörler doğrudan beyinde oluşabileceği gibi (birincil beyin tümörleri), metastaz yoluyla başka kanserli bir bölgeden beyne (ikincil beyin tümörleri) yayılabilir. Ancak beyinde gelişen tümörlerin hepsi kötü huylu değildir. Kırktan fazla beyin tümörü vardır ve bunların bir kısmı iyi huylu (benign) tümörlerden kaynaklanır. İyi huylu tümörler yavaş büyür ve genellikle yayılmazlar; kötü huylu tümörler ise türüne göre büyüme, yayılma hızında değişkenlik gösterebilir.
Birincil beyin tümörünün kesin bir nedeni yoktur. Ancak araştırmalara göre beyin kanseri riskini tetikleyebilen başlıca faktörler şunlardır:
İkincil beyin tümörleri kanserli bir bölgeden metastazla beyine sıçrayarak gelişebilir.
Beyin kanserinin belirtileri tümörün büyüklüğüne, konumuna ve büyüme hızına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Buna bağlı olarak belirtileri genel ya da özellikli olabilir. Genel bir belirti, tümörün beyin ya da omurilik üzerindeki baskısından kaynaklanır. Özellikle belirtiler, beynin belirli bir kısmı tümör yüzünden iyi çalışmadığında ortaya çıkar.
Eğer yapılan fizik muayene sonucunda beyin kanserinden şüphelenmeye neden olacak belirtiler bulunursa, ardından bir dizi test uygulanabilir. Bunların bazıları şunlardır:
Birincil beyin tümörleri, beynin kendisinde veya beyin zarlarında, kafatası (kranial) sinirlerinde, hipofiz ya da epifiz bezindeki dokularda gelişir. Bu tümörler normal hücrelerin mutasyonuyla başlar ve mutasyona uğrayan hücrelerin çoğalarak büyümesi, bölünüp sağlıklı hücrelere saldırmasıyla devam eder. Böylece anormal hücrelerin kütlesi tümörü oluşturur. Bunlara genel olarak malign (kanserli) tümörler denir ve bazıları şunlardır:
İkincil beyin tümörleri, vücutta başka bir yerde başlayan ve daha sonra beyine yayılan (metastaz) kansere bağlı tümörlerdir. Beyinde bir ya da birden fazla tümör gelişimi söz konusu olabilir. Bu tümörler, genellikle vücudunun başka bir organında kanser gelişmiş insanlarda görülse de nadiren vücudun başka yerlerinde başlayan kanserin ilk belirtisi olabilir. Yetişkinlerde ikincil beyin tümörleri birincil beyin tümörlerinden çok daha yaygındır. En yaygınları; meme, kolon, böbrek, akciğer ve cilt kanserleridir.
Çocuklarda beyin kanseri yetişkinlere göre farklı gelişir. Beynin farklı bölgelerine ve omuriliğe yayılma riski taşır. Lösemi, lenfoma gibi kan kanserlerinden sonra beyin kanseri görülme oranı yüksektir.
Beyin tümörleri genellikle ne kadar hızlı büyüdüklerine ve yakın dokuları istila edebileceklerine göre I-IV arasında bir ölçekte derecelendirilir.
Beyin kanserinin tedavisi, genel sağlık ve tercihlerin yanı sıra tümörün tipine, büyüklüğüne ve konumuna bağlıdır.
Bazı beyin kanserlerinde tümörler küçüktür ve çevrelerindeki beyin dokusundan ayrılması kolaydır. Bu durumda tam cerrahi tekniğini kullanmak mümkündür. Diğer durumlarda, tümörler kendilerini çevreleyen dokudan ayrılamazlar ya da beyindeki hassas bölgelerin yakınında bulunurlar ve tam cerrahi müdahale riskli hale gelir. Böylesi bir durumda tümörün sadece bir kısmı alınarak sıkıntılar azaltılabilir.
Radyasyon tedavisinde tümörlü hücreleri öldürmek için X ışınları gibi yüksek enerjili ışınlar kullanır. Radyasyon, vücudunuza veya nadiren beyin tümörüne yakın bir bölgeye verilebilir. Metastaz yoluyla gelişen ve beyinde birçok tümör oluşturan beyin kanserlerinde radyasyon tüm beyne de uygulanabilir. Radyasyon tedavisinin yan etkileri aldığınız radyasyonun tipine ve dozuna bağlıdır. Tedavi sırasında veya hemen sonrasında görülen yaygın yan etkilerin bazıları yorgunluk, baş ağrıları, hafıza kaybı ve kafa derisi tahrişleridir.
Proton ışınlarını kullanan yeni bir radyasyon tedavisi şekli, beyin tümörü olan kişilerde kullanılmaya başlanmıştır. Beynin hassas bölgelerine çok yakın olan tümörlere proton terapisi uygulamak radyasyonla ilişkili yan etki riskini azaltabilir. Ancak proton tedavisinin, X-ışınları ile standart radyasyon tedavisinden daha etkili olduğu henüz kanıtlanmamıştır.
Stereotaktik radyocerrahi geleneksel anlamda bir ameliyat şekli değildir. Tedavi tümöre hassas şekilde yönlendirilmiş radyasyonu en fazla bir-iki seansta çok daha yüksek dozlarda uygulamayı içerir.
Kemoterapide, tümörlü hücreleri yok etmek için ilaçlar kullanır. Kemoterapi ilaçları hap halinde ağız yoluyla alınabilir veya damara enjekte edilebilir. Beyin tümörlerini tedavi etmek için en sık kullanılan kemoterapi ilacı, bir hap olarak alınan Temozolomid‘dir. Kemoterapinin yaygın yan etkileri bulantı, kusma ve saç dökülmesidir.
Beyin kanseri ilk teşhis edildiğinde, ameliyattan ve radyoterapiden önce ya da sonra veya IV. evrede steroid ilaçlar kullanılabilir.
Hedefli ilaç tedavileri, kanser hücrelerinde bulunan özellikli anormalliklere odaklanır ve onları bloke ederek kanser hücrelerinin ölmesine neden olur. Hedefli terapi ilaçları özellikle belirli beyin tümörlerine uygulandığında umut verici sonuçlar alınmaktadır. Bu tedavi yöntemini geliştirmek üzere çalışmalar devam etmektedir.
Bazı beyin kanseri vakalarında, sağlık ekibi hastaya palyatif bakım almasını önerebilir. Palyatif bakım, kanser belirtilerini hafifleterek hastanın yaşam kalitesini artırmayı amaçlar. Beyin kanserinin yayılmasını yavaşlatmanın yanı sıra, ağrıyı azaltabilir ve diğer belirtileri yönetmeye yardımcı olabilir.
Palyatif bakım, yaşamı sınırlandıran ya da ölümcül bir hastalık ile yaşarken insanların hayatlarını olabildiğince rahat ve konforlu bir şekilde yaşamalarına yardımcı olur. Çoğunlukla ileri kanserli hastalara uygulanır ancak kanser aktif olduğunda herhangi bir aşamada palyatif bakım kullanılabilir.
Beyin kanseri motor becerilerini, konuşmayı, görüşü ve düşünmeyi kontrol eden beyin kısımlarında gelişebileceğinden rehabilitasyon iyileşmenin gerekli bir parçası olabilir. Hastanın ihtiyaçlarına bağlı olarak şu yollara başvurulabilir:
Kanserin tipi, evresi, hastanın tanı sırasındaki yaşı ve genel sağlığı tedavinin kesin sonuç verip vermeyeceğine dair önemli kriterlerdir. Bazı hastalar tedaviye iyi cevap veren bir tümöre sahip olabilir ama tümör bir süre sonra geri dönebilir. Bazı hastalarda tümör yavaş ilerliyordur ancak türüne göre yaşam süresini kısaltabilir. Bu nedenlerle kesin bir tedaviden, olası yaşam süresinden söz etmek zordur.
Beyin kanseri hastalarına sadece protein ve yağlarla beslenme prensibine dayalı ketojenik diyet önerilmektedir. Bu diyetin beyin tümörlerin tedavi sürecinde olumlu sonuçlar verdiği görülmüştür. Ayrıca omega-3 yağ asitlerinin beyin tümörünü küçültücü etkileri olduğu da saptanmıştır. Uzmanlar günde 4-6 gr. Omega-3 alınması gerektiğini belirtmektedir. Bu diyete uygun başlıca gıdalar et, balık, kabuklu kuru yemişler ve başta peynir olmak üzere süt ve süt ürünleridir. C vitaminin de tümörleri küçülebildiği gözlenmiştir.
Bu bitkiler genel olarak hem kanser önleyici, hem de tedavi süreçlerine yardımcı olur. Hepsinin çayı yapılarak her gün sabah-akşam içilebilir. Ancak kullanılmadan önce kesinlikle doktora danışılmalıdır.
Bir beyin tümörü teşhisi korkutucu olabilir. Sağlığınız üzerinde çok az kontrol sahibi olduğunuzu hissetmenizi sağlayabilir. Ancak teşhisten sonra ortaya çıkabilecek şok ve kederle başa çıkmak için adımlar atabilirsiniz.
Kaynaklar ve referanslar: 1- What is brain cancer?, 2- Brain Tumor, 3- Brain tumours
YAZIYI PAYLAŞ