27 Mar Piaget Bilişsel Gelişim Kuramı: Bilişsel Evreler
Piaget Bilişsel Gelişim Kuramı’nın temel meselesi çocukların dünyayla nasıl uyum sağladığıdır.
Freud, çocukları çok biçimli sapkınlar olarak betimlemesiyle ünlüdür: Burada ileri sürülen fikir, sapkınlığın çeşitli biçimler alabileceğidir. Tüm gelişim psikologları şu; akıldışı, mantıkdışı, benmerkezci bebeklerin nasıl olup da, işlevlerini yerine getiren, akılcı, mantıklı erişkinler haline dönüştüklerini açıklamak gibi zorlu ve büyüleyici bir görevle karşı karşıyadırlar. Sekiz yaşındakiler nasıl oluyor da altı yaşındakilerin anlayamadığı şeyleri anlayabiliyorlar? Çocuklar çevrelerindeki dünyaya uyum sağlamayı nasıl öğrenir?
Gelişim psikologlarının muhtemelen en ünlüsü ve en etkilisi İsviçreli biyolog Jean Piaget’tir. Bugün hala üzerinde tartışılan, konuşulan; dört evreli Piaget Bilişsel Gelişim Kuramı’nı geliştirmiştir.
Temel Kavram: Şemalar
Piaget Bilişsel Gelişim Kuramı’nın temel meselesi çocukların dünyaya nasıl uyum sağladığıdır. Uyum sağlama ve alışma süreçleri içerisinde büyümeyle ilgilenir. Şema; dünyayı anlamak için geçerli zihinsel ve fiziksel eylemleri anlatır. Şemalar dünyayı anlamamıza ve yorumlamamıza yarayan bilgi kategorileridir. Bir şema hem bilgi kategorisini hemde bu bilgiye erişim sürecini kapsar.
Deneyimler aracılığıyla, yeni bilgi önceden var olan şemaların uyarlanması, bunlara eklemeler yapılması ya da değiştirilmesinde kullanılır. Daha iyi kavramak için örnek vermemiz gerekirse: Çocuğun aklında bir ev hayvanı, diyelim ki köpek hakkında bir şema olsun. Eğer çocuğun tek deneyimi büyük köpeklerle olmuşsa, çocuk bütün köpeklerin büyük ve saldırgan olduğuna inanıyor olabilir.
Dört Evre
1.Duygusal-Motor Evre: Bu evre doğumdan yaklaşık 2 yaşına kadar sürer. Zekanın hareketlendiği evredir. Bebek nesnelere dokunarak, onları iterek veya çekerek birçok bilgi edinir. En temel kazanım nesnelerin kalıcılığı kavramıdır. Yani çocuğun nesnelerin varlığından onlar görüş alanında değilken de haberdar olmasıdır.
2.İşlem Öncesi Evre: Bu evre 2 yaşından 7 yaşına kadar sürer. Dil gelişimi ve oyunla beraber seyreder. Her şey hala kısmen “büyülü” ve gerçeklik tam değildir. Bu evre düşünme ve algılama ağırlıklıdır ve çocuklar çevresinin her zaman göründüğü gibi olmadığının farkına varır.
İşlem öncesi dönemdeki çocuklar geri dönüşlülük denen şeyden yani önceden yapılan bir işlemi hatırlama ya da başa sarmaktan habersizdirler. Algılamaya çok fazla güvenmenin dışında, işlem öncesi evredeki çocuklar benmerkezcilik de sergilerler: Bu konuda kendi düşünme yollarının tek yol olduğunu farzederler.
Bilmek asla gerçekliği kopyalamak anlamına gelmez, daha çok ona tepki göstermek ve onu dönüştürmek demektir. -Jean Piaget
3.Somut İşlemler Evresi: Bu evre yaklaşık 7 ila 11 yaşları arasında yer alır. Burada çocuğun düşüncesi algısına daha az bağımlıdır ve birkaç mantık-matematik işlemi de yapabilir. Toplama, Çıkarma gibi matematik işaretlerini kavrayabilir fakat; Bir sayıdan “büyüktür” şeklindeki bir işlem “küçüktür” ile birlikte alınmalıdır. “10, 5’den büyüktür” cümlesinin, “5, 10’dan küçüktür” ile aynı anlama geldiğini kavrayamaz. Bu evrede çocuğun düşüncesi somut durumlara yönelir.
4.Soyut (Formel) İşlemler Evresi: Piaget Bilişsel Gelişim Kuramı’nın son evresi olan bu evre 11 ya da 12 yaşlarındayken başlar. Soyut İşlemler Evresi’ndeki bireyler, Somut İşlemler Evresi’ndekilere göre, fikirleri çok daha ileri boyutlarda ele alabilme yeteneği sergilerler. Bu evredeki çocuklar için düşünce, daima daha soyuttur. Çok sayıda hipotez üretebilir, “eğer” ve “o halde” kalıplarını kullanarak cümleler kurabilirler.