TEFSİRLERDE KISA SÛRELER
Himyer yani Yemen kralı Tuban Esed, bir defasında Medine'yi ziyaret etti. Oradaki Yahudiler aracılığı ile dinini değiştirdi ve Musevî oldu. Beni Kurayza'dan iki Yahudi âlimi alarak Yemen'e getirdi. Böylece orada Yahudiliği yaymaya başladılar. Daha sonra oğlu Zûnuvas tahta geçti. Necrân, Hıristiyanların en kuvvetli merkezlerinden biriydi. İsa as'ın gerçek dini üzerinde bulunduklarını söylerlerdi. Halk Yahudilik davetini reddetti. O da bundan dolayı birçok kimseyi, ateş dolu hendeklere atarak yaktı ve birçoğunu da katletti. Toplam 20.000 kişi öldürüldü.
Haber Habeşistan Kral'ı Necaşi'ye ulaştı. Necaşi, Rum Kayserinden deniz kuvvetleri göndermesini istedi. Kuvvet geldi. Uryat isimli bir komutanın emri altında 20.000 askeri Yemen'e gönderdi. Zûnuvas öldürülerek Yahudi hâkimiyeti ortadan kaldırıldı. Yemen Habeşistan sınırlarına dâhil edildi.
Güney Arabistan'da Necran önemli bir stratejik konuma sahipti. Aynı zamanda dini, ticarî ve sanayi merkeziydi. Sûnî ipek, deri ve silah sanatları revaçtaydı, ayrıca Yemen cübbesi de meşhurdu.
Bundan da anlaşılıyor ki Zûnuvas, sadece dinî endişelerle değil siyasi ve ekonomik nedenlerle Necrân'ı işgal etmişti.
Ashâbul uhdûd: Zûnuvas Ateş dolu hendekler içinde kadınları, erkekleri, çocukları, papaz ve rahipleri yaktılar. Toplam 20.000'den 40.000'e kadar insan telef oldu. Bu olay Miladî Ekim 523'de vuku buldu. Nihayet 525'de Habeşistan Yemen'e saldırarak Zûnuvas'ın Himyer saltanatına son verdi.
Kurân-ı Kerîm bu olaya şöyle işaret etmektedir:
ŞõÊöáó ÃóÕúÍóÇÈõ ÇáÃõÎúÏõæÏö 4
Hendek sahipleri gebersin!.. 85/Buruc:4
Habeşistan Hıristiyanları Necran'ı ele geçirdikten sonra buraya Kâbe şeklinde bir mabet inşa etmiş ve Mekke'deki Kâbe yerine bunu dinî merkez yapmak istediler. Buranın papazları başlarına sarık sararlardı. Ayrıca bu mabedi Haram ilân ettiler. Roma buraya mali yardımda bulundu. Sonraları bu mabedin papazları Rasulullah ile münazara yapmak için Mekke'ye gelmişlerdir.
Yemen'de Necran Yahudilerinin hükümdarı Zûnuvas'ın Hıristiyanlara çok zulmettiğini, bunun intikamı için Habeşistan Hıristiyan devletinin Yemen'e saldırdığını ve Himyer hükümdarlığına son verdiğini açıklamıştık. M. 525'te bütün bölge Habeşistan'ın eline geçmişti. Bu hareket, Bizans Konstantinopolis hükümeti ve Habeşistan'ın işbirliğiyle gerçekleşmişti. Çünkü Habeşistan hükümeti deniz kuvvetlerine sahip değildi. Bu nedenle Bizans İmparatorluğu kendi donanması aracılığıyla Habeşistan'ın 70.000 askerini Yemen sahillerine çıkarmıştı. Bunun sadece din için yapılan bir savaş değil, iktisadî ve siyasî hesapları da var. Hıristiyan mazlumların intikamının alınması, bir bahaneden ibaretti. Bizans İmparatoru'nun, Mısır ve Şam üzerinde hâkimiyet sağladıktan sonra, doğu Afrika, Hint kıtası ve Endonezya gibi ülkelere yönelmesinin nedeni, Bizans ile bu ülkeler arasındaki ticarette asırlardır rol alan Arablar aradan çıkarılarak ticaret yoluna hâkim olunmak istenmiştir.
Hafız İbn Kesir, bu ordunun iki komutanı bulunduğunu ve bunlardan birinin Ariat, diğerinin ise Ebrehe olduğunu yazmaktadır.
Muhammed b. İshak ise bu ordunun komutanının Ariat olduğunu, Ebrehe'nin de ordu içinde bulunduğunu belirtmektedir. Ancak Ebrehe ile Ariat'ın ihtilafa düştüğünü ve aralarında kavga çıktığını, bu kavgada Ebrehe'nin Ariat'ı öldürdükten sonra Yemen'e hâkim olduğunu belirtir. Ebrehe daha sonra, kendisini Yemen'e vali tayin etmesi için Habeşistan kralını ikna etti.
Ebrehe, Yunan tacirinin kölesiydi. Zekâsı ile Yemen'e hâkim oldu. Habeşistan kralı onun üzerine ordu gönderir ancak gönderdiği orduya yenilir ya da Ebrehe'ye katılır. Sonunda, Habeşistan kralının ölümü üzerine onun yerine geçen yeni kral, Ebrehe'yi Yemen'e naip olarak atar. Süryanî tarihçiler ise Abraham olarak belirtmişlerdir.
Bu şahıs yavaş yavaş Yemen'de müstakil bir kral olur. Ama formalite gereği Habeşistan kralını otorite olarak tanımaya devam eder.
Ebrehe Yemen'in başkenti Sana'da büyük bir kilise inşa ettirir.
Muhammed ibn İshâk: Bu kilisenin yapımından sonra Habeşistan kralı, Arapların hac için Kâbeye gitmeleri yerine bu kiliseye gitmeden rahat etmeyeceğini söylemiştir.
İbn Kesir, Ebrehe'nin Yemen'de bu niyetini ve planını açıkça ilan ettiğini yazmaktadır. Bize göre bu hareketin amacı, Arapları kışkırtarak tahrik etmek ve bunu bahane ederek Kâbeyi yıkmaktı.
Muhammed ibn İshâk, Ebrehe'nin niyetini açıkça ilan etmesine kızan Arapların bir ara o kiliseye giderek orayı kirlettiklerini rivayet eder.
İbn Kesîr: Kureyş'ten bazı gençlerin giderek bu kiliseyi ateşe verdiklerini nakleder. Bu olaylardan birisinin meydana gelmiş olması garip değildir. Çünkü Ebrehe, niyetini açıkça ilan ederek onları kışkırtmıştı. Cahiliye döneminde bir Kureyşlinin ya da bir kaç gencin kiliseyi kirletmesi veya ateşe vermesi mümkün olmakla birlikte, Mekke'ye hücum edebilmek için bahane olsun diye Ebrehe'nin kendi adamları aracılığıyla bu olayları çıkarmış olabilir.
Sebep ne olursa olsun; Kâbe'ye inananların kiliseye saygısızlık yaptığı haberi Ebrehe'ye ulaştı. O da Kâbe'yi yıkmadan rahat etmeyeceğine yemin etti.
Daha sonra Ebrehe M.570 veya 571'de 60.000 asker ve 13 veya 9 fil ile Mekke'ye hareket etti. Yolda önce;
1. Yemen'in reislerinden biri olan Zünefer Araplardan bir ordu toplayarak Ebrehe'ye karşı koydu. Ancak yenilerek esir düştü.
2. Daha sonra Hısm bölgesindeki Arap reislerinden Nufeyl b. Habib Hasemî, kabilesi ile birlikte Ebrehe'ye karşı koymaya çalıştı ama o da yenilerek esir düştü. Canını kurtarmak için de Ebrehe'nin ordusuna rehber olarak hizmet etmeyi kabul etti.
3. Taif'e ulaştıklarında, Benî Sakif bu büyük güce karşı koyamayacaklarını anlayınca, hem tehlikeyi atlatmak için, hem de tanrıları Lât'ın mabedini yıkılmaktan kurtarmak için reisleri Mesut aracılığıyla Ebrehe ile görüştüler. Benî Sakif de, Lat'ı kurtarmak uğruna Beytullah'ı yıkmak isteyenlerle işbirliği yaptıkları için yıllarca kötülenmişlerdir.
Muhammed b. İshak, Ebrehe, ordusunun bir kısmını öncü olarak gönderdi. Onlar da hayvanları yakalayıp getirdiler. Bu hayvanlardan 200 deve kadarı Rasulullah'ın dedesi Abdulmuttalib'e aitti. Ebrehe, elçisini Mekke'ye gönderdi. Kendisine karşı çıkmazlarsa mal ve canlarına dokunmayacaktı. İsterse, Mekkelilerin reisiyle görüşecekti. O dönemde Mekke'nin en büyük reisi Abdulmuttalib idi. Elçi onunla görüşerek Ebrehe'nin mesajını iletti. Abdulmuttalib: Bizim Ebrehe ile savaşacak gücümüz yok. Bu ev Allah'ın evidir, dilerse O'nu korur. dedi. Elçi: Benimle beraber Ebrehe'ye gelin, dedi. Abdulmuttalib Ebrehe'ye gitti. Abdulmuttalib o kadar asil bir insandı ki Ebrehe O'nu görünce çok etkilendi. Tahtından inerek onun yanına oturdu. Abdulmuttalib'e kendisinden ne istediğini sordu. Abdulmuttalib: Adamlarının sana getirdiği develerimi geri isterim, dedi. Ebrehe bunu duyunca: Seni görünce çok etkilenmiştim. Ama bu sözü duyunca gözümden düştün. Biz, atalarınızın dinî merkezi olan bu evi yıkmak için geldik, sen ise bunu hiç düşünmüyorsun da develerini geri istiyorsun, dedi. Abdulmuttalib: Ben develerin sahibiyim. Onları istiyorum. Bu eve gelince, O'nun bir Rabb'i var. O, bu evi koruyacaktır, dedi. Ebrehe: O, elimden Kâbe'yi kurtaramayacaktır, dedi. Abdulmuttalib: O seninle O'nun arasındaki mesele, cevabını verdi. Bunu söyledikten sonra Ebrehe'nin yanından kalktı. Ebrehe de ona develerini geri verdi.
İbn Abbas, deve talebini zikretmemiştir.
Abd b. Humayd, İbnü'l Münzîr, İbn Merduye, Hakim, Ebu Nuaym ve Beyhakî, İbn Abbas'ın şöyle söylediğini rivayet etmişlerdir: Ebrehe; Arafat ile Taif dağı arasında ve Harem sınırı yakınındaki es-Safaya geldi. Abdulmuttalib oraya gitti. Ebrehe'ye: Buraya gelmenize gerek yoktu. İstediğiniz bir şey varsa, bize haber gönderseydiniz size getirirdik, dedi. Ebrehe: Bu Ev'in emin ev olduğunu duydum. O'nun eminliğini yok etmek için geldim, dedi. Abdülmuttalib: Bu, Allah'ın evidir. Bugüne kadar hiç kimse ona musallat olmamıştır, dedi. Ebrehe: Ben O'nu yıkmadan geri dönmeyeceğim, dedi. Abdulmuttalib: Bizden ne isterseniz veririz, yeter ki geri dönün, dedi. Ebrehe ona aldırmadan ve orada bırakarak 60.000 kişilik büyük ordusuyla birlikte Kâbe'ye doğru hareket etti.
Muhammed b. İshak, Abdulmuttalib'in, Ebrehe'nin karargâhından geri döndüğünde Kureyşlileri toplayarak çocuklarını alıp dağlara çekilerek katliamdan kurtulmalarını söyledi. Daha sonra Kureyş'in ileri gelen reisleri Kâbe'nin kapılarının zincirlerini tutarak Allah'a dua ettiler. O zamanlar Kâbe'de 360 put vardı. Ama böyle nazik bir zamanda Kureyşliler bu putları unuttular. Yalnızca Allah'a yalvarmaya başladılar.
Bu dualardan sonra dağa çıktılar. Ertesi gün Ebrehe Mekke'ye girmek üzere hareket etti. Ama onun en öndeki özel fili olan Mahmûd birdenbire çöktü. Gitmedi. Kamçıladılar. Yaralandı. Ama buna rağmen onu hareket ettiremediler. Güneye, kuzeye veya doğuya yönlendirildiğinde fil hemen koşuyor. Mekke'ye döndürüldüğünde gitmiyordu. Bu sırada kuşlar gaga ve pençelerinde küçücük taşlarla sürü halinde geldiler ve Ebrehe'nin askerleri üzerine yağmur gibi taş yağdırdılar. Bu taşlar kime vurduysa cismi hemen çürümeye başlıyordu.
Muhammed b. İshak ve İkrime: Ordudaki felaketin çiçek hastalığı olduğunu ve Arap ülkelerinde bu hastalık ile ilk kez o gün karşılaşıldığını rivayet ederler.
İbn Abbas: Taş kime dokunsa onda kaşınma başlıyor ve kaşıntıdan sonra cildi patlayarak eti dökülmeye başlıyordu.
İbn Abbas: Et ve kan su gibi akmaya başlıyor, kemikleri dışarı çıkıyordu. Ebrehe de aynı akıbete uğradı. Onun bedeni parçalanarak düştü ve düşen her parçanın yerinden irin ve kan akmaya başladı. Ebrehe'nin askerleri telaş içinde Yemen'e doğru kaçmaya başladılar. Herkes, rehber olarak onlara katılan, düşman kabileden Nufeyl b. Habib'i, geri dönüş için yol göstersin diye arıyordu.
Ata b. Yesar: Hepsi aynı anda helak olmalar. Bazıları, hepsi aynı yerde helak oldu, der. Bazıları kaçarken yolda öldü, derler. Ebrehe, Hasm isimli kabilenin bölgesinde öldü. Allah Habeşîlere sadece bu cezayı vermenin yanında Yemen'deki dört senelik iktidarlarını da sona vermiştir. Yemen'deki reisler İran şahından askerî yardım ister. İran şahı altı gemi içinde bin asker göndermesiyle bu Habeşistan kökenli yönetime son vermiştir. Bu olay M.575'de vuku bulmuştur. Fil olayı, Müzdelife-Mina arasındaki Muassıb'ta cereyan etmiştir.
Bu olay, Arabistanı derinden etkilediği için Araplar arasında meşhur oldu. Bu seneye Fîl Senesi dendi. Fîl Olayından önce veya Fîl olayından sonra... gibi milat olarak da kullanılır oldu.
Rasulullah dünyaya Fîl Senesinde dünyaya geldi. Hadisçiler ve tarihçiler, Fîl Senesi olayının muharrem ayında, Rasulullah'ın ise Rebiü'l evvel'de doğduğunda müttefiktirler.
Ata b. Ebi Rebah: Kuşlar akşam vakti geldi, geceyi geçirdikten sonra sabah erkenden onlara taşları attı.
el-Kelbî: Kuşların gagalarında küçük çakıl taşlarını andıran taşlar vardı. Her bir kuş grubunun önünde onlara önderlik eden bir kuş vardı. Bu kuşun gagası kırmızı, başı siyah, boynu uzundu. Daha sonra kuşlar geldikleri yerden geri döndüler.
el-Avfî: Ben bu kuşlar hakkında Ebu Said el-Hudrî'ye sordum da o: Mekke'nin güvercinleri onlardandır, cevabını verdi. Fîl ordusu altmış bin kişiydi. Onlardan emirleri müstesna, kimse geri dönmedi. Onunla birlikte de çok küçük bir topluluk geri dönebilmişti. Onlar da gördüklerini haber verip, bildirince helak oldular.
el-Vâkıdî: Ebrehe Rasûlullah dönemindeki Necaşî'nin dedesidir. Ebrehe ile el-Eşrem aynı kişidir. Ona bu unvanın veriliş sebebi ise Eryat ile görüş ayrılığına düşmesidir.
Muhammed İbn Kâ'b el-Kurazî: İki fil getirmişlerdi. Mahmûd adı verilen birincisi çöküp kalmış, diğeri ise kızıp çakıl yağdırmıştı.
Vehb İbn Münebbih: Onların beraberinde pek çok fil vardı. Mahmûd kralın filiydi. O, kımıldamamıştı. Diğer filler de ona tâbi olacaklardı. İçlerinden bir fil kızdı ve çakıl fırlattı. Bunun üzerine geriye kalan diğer filler de kaçtılar.
Mukâtil İbn Süleyman: Kureyş'liler, onların bıraktıkları şeylerden pek çok mal elde ettiler. O gün Abdülmuttalib, bir çukuru dolduracak kadar altın elde etmişti.
Muhammed ibn İshâk: Bize Abdullah İbn Ebu Bekr... Hz. Âişe ra. şöyle dediğini bildirdi; Ben, fil sürücülerinden iki kişinin, Mekke'de kör kötürüm ve halktan yiyecek dilendiklerini gördüm.
Vâkıdî: Âişe'den benzer bir rivayeti nakleder. Ebu Bekr kızı Esmâ'dan da şöyle dediği nakledilir: İsaf ve Naile isimli putların yanında iki kötürüm oturmuş halktan yiyecek istiyorlardı. Müşrikler kurbanlarını bu putların olduğu yerde keserlerdi. Ben derim ki, fil sürücüsünün adı Enîs idi.
Fil Olayının Zamanı:
Mukatil: Fil yılı Peygamberin doğumundan 40 sene önce idi.
el-Kelbi ile Ubeyd b. Umeyr: Fil olayı Peygamberin doğumundan 23 sene önce olmuştu.
el-Maverdî Tefsirinde: Rasûlullâh: Ben Fil olayının olduğu sene dünyada geldim, buyurmuştur. Ondan: Fil günü dediği de rivayet edilmiştir.
A'lâmu'n-Nubüvve adlı eserde: Rasûlullah rebîu'l-evvel ayının 22. günü dünyaya geldi ve bu Filden elli yıl sonra idi. Rumların takviminde ise bu Hürmüz b. Enuşirvân'ın hükümdarlığa geçiş tarihinden itibaren 12. yılın 20 Şubatına denk geliyordu.
Ebu Cafer et-Taberi: Rasûlullâh Ebu Şirvan'ın krallığının 42. yılında doğmuştur.
İbnu'l-Arabi: İbn Vehb, Malik'ten: Rasûlullâh Fil yılı dünyaya gelmiştir.
İbn Abbâsın: Úä ÇÈä ÚÈÇÓ ŞÇá æáÏ ÇáäÈí Õáì Çááå Úáíå æÓáã ÚÇã Çáİíá Nebî as. Fîl Senesinde doğdu, rivayetini tarihçiler esas almaktadır. Örneğin:
1. Müstedrek, Hâkim, hadis no: 4180,
2. Kenzul Ummâl, İbnu Asâkir, 35525,
3. Tarîhu İbni Maîn, 3/41, 4/25, 1/6, 1/85,
4. Târihu Halîfe ibn Hayyât, 1/2,
5. Delâilun Nübüvve, Beyhakî, 1/11
6. El-Kâmil fît Târîh, İbnul Esîr, 1/150 ...
ÓæÑÉ Çáİíá
ÈÓã Çááå ÇáÑÍãä ÇáÑÍíã
Ãóáóãú ÊóÑóì ßóíúİó İóÚóáó ÑóÈøõßó ÈöÃóÕúÍóÇÈö Çáúİöíáö (1) Ãóáóãú íóÌúÚóáú ßóíúÏóåõãú İöí ÊóÖúáöíáò (2) æóÃóÑúÓóáó Úóáóíúåöãú ØóíúÑÇğ ÃóÈóÇÈöíáó (3) ÊóÑúãöíåöãú ÈöÍöÌóÇÑóÉò ãöäú ÓöÌøöíáò (4) İóÌóÚóáóåõãú ßóÚóÕúİò ãóÃúßõæáò (5)
Bismillâhirrahmânirrahîm.
1. Rabbinin, fil sahiplerine ne yaptığını görmedin mi?
2. Onların tuzaklarını boşa çıkarmadı mı?
3. Üzerlerine sürü sürü kuşlar gönderdi.
4. Üzerlerine balçıktan pişirilmiş taşlar atıyor.
5. Nihayet onları yenilmiş ekin yaprakları hâline getirdi.
Ãáóãú ÊóÑóì ßóíúİó İóÚóáó ÑóÈøõßó ÈöÃóÕúÍóÇÈö Çáúİöíáö (1)
Rabbinin, fil sahiplerine ne yaptığını görmedin mi?
Ãáóãú ÊóÑóì ibaresinin anlamı:
1. Görmedin mi?
2. Sana haber verilmedi mi?
3. Duymadın mı?
4. Bilmez misin?
İbn Abbas: Duymadın mı, diye açıklamıştır.
Bu ayetteki hitap kimedir:
1. Rasûlullâha,
2. Kureyşe,
3. Tüm Arabistan halkına,
4. Bu habere muttali olan herkesedir yani umumîdir.
ßóíúİó bu kelime hadisenin keyfiyetini vurgulamaktadır.
İsyankâr ümmetlerin üzerine Allahın azabı; tufan, sel, yağış, deprem, ses, patlama, zelzele, kasırga, yıldırım, kıtlık gibi felaketlerle meydana gelmiştir. Bazı dinsizler, bu cezalandırma hadiselerini olağanmışçasına izaha kalkışırlar. Mekke müşriklerinin bir kısmı olaya şahit ve gençler de kendilerine anlatıldığı kadarıyla Fîl olayını çok iyi biliyorlardı. Bu sûre, olayın keyfiyetini Mekkelilere ikaz şeklinde hatırlatmaktadır.
Yüce Allah bazı peygamberlerin doğumları, çocuklukları ve ana-babaları konusundaki birtakım hususları toplum zihnine önceden kazımaktadır. Âdem, İbrahim, Yusuf, Musa, İsa aleyhimusselâm... gibi. Muhammed as.ın doğum senesini de Kureyşin beynine yerleştirmiştir. Yüce Allah, Fîl ordusunu Ebâbil kuşlarıyla nasıl imha ettiyse, Muhammed as. ile Kureyşin putlarla doldurduğu Kâbenin içini tertemiz ettiğini görmekteyiz. Karşı koyanların Fîl ordusu gibi telef olduklarını da bilmekteyiz.
Ãóáóãú íóÌúÚóáú ßóíúÏóåõãú İöí ÊóÖúáöíáò 2
Onların tuzaklarını boşa çıkarmadı mı?
Ãóáóãú íóÌúÚóáú kılmadı mı, anlamındadır. Keyfiyet için kullanılmıştır. Yüce Allah, kuşların kendilerine has yaratılış özelliklerini fıtratlarına yerleştirmiştir. Ancak Ebâbîl kuşlarının Fîl Ashâbına yaptıkları, normal kuşların hareketlerine uygun değildir. Bundan dolayı özel olarak gönderilen kuşların keyfiyeti Ãóáóãú íóÌúÚóáú ibaresi ile ifade edilmektedir.
ÇáßóíúÏó: Başka birisine gizlice zarar vermek arzusudur. Bu kelime Ebrehenin Kâbeyi yıkmanın yanında gizli kötü niyetinin de olduğunu ima etmektedir. Çünkü Ebrehenin esas gayesi; Araplara dinî, sosyal ve ekonomik açılardan hâkimiyet kurmaktı. Sanada yapılan Kilisenin yanması ve Fîl sahiplerinin helak olması ile Yüce Allah onların açık ve gizli hilelerini boşa çıkarmıştır.
ÊóÖúáöíáò arzu edilen hedefin saptırılması demektir. Onların düzenlerini boşa çıkarmadı mı? Çünkü onların gizli hedefleri; Arapları öldürmek, esir almak, Beytullâhı tahrip etmekti. Ama yüce Allah hedeflerinin istikametini değiştirdi. Kurdukları tuzaklarını başlarına geçirdi.
æóÃóÑúÓóáó Úóáóíúåöãú ØóíúÑÇğ ÃóÈóÇÈöíáó 3
Üzerlerine sürü sürü kuşlar gönderdi.
ÃóÈóÇÈöíáó: bölük bölük anlamına gelmektedir.
İkrime: Ebâbîl toplu ve bir arada demektir.
İbn Abbas ve Mücahid Bunların biri diğerinin ardından gelmesi ve birbirini takip etmesi anlamına gelir.
İbn Mesud, İbn Zeyd ve el-Ahfeş: Bunlar birbirlerinden farklı ve dağınıktı. Şuradan, buradan, her yönden geliyorlardı.
İbn Sîrîn, İbn Abbas: ØóíúÑÇğ ÃóÈóÇÈöíáó Ebabil kuşlarının şekli; tıpkı, filin hortumu gibi hortumları, köpeğin patileri gibi pençeleri vardı.
İbn Abbas: Bunlar, deniz tarafından bölük bölük gelen siyah kuşlardı.
Said b. Cübeyr: Bunlar semadan gelmiş sarı gagalı yeşil kuşlardı. Beyaz olduğu da söylenir. Muhtelif yerlerden gelmişler. Hadiseden ne önce ne de sonra onlar veya benzerleri hiç görülmedi.
Muhammed b. Ka'b: Bunlar gaga ve pençelerinde taş olan siyah deniz kuşlarıydı.
İkrime: Bu kuşlar, denizden çıkmış yeşil kuşlardı. Başları yaban hayvanlar gibiydi.
İbn Beşşâr: Bunlar Karadeniz kuşlarıymış. Gagalarında ve pençelerinde taşlar varmış.
İbn Abbâs, Mücâhid ve Atâ: Bunlar uzaklarda yaşayan Anka kuşuydu.
İbn Umeyr: Yüce Allah Fîl ordusunu helak etmek isteyince üzerlerine kırlangıç gibi denizden çıkan kuşlar gönderdi. Her kuş, renkli üç taş taşıyordu. İkisini ayağıyla, birini de gagasıyla taşıyordu.
Ubeyd İbn Umeyr: Bu kuşlar gelip onların başının üzerinde saf tuttular. Sonra ses çıkararak gagalarında ve ayaklarında bulunan taşları attılar. Düşen her taş, bir kişinin başından girip altından çıkıyordu. Vücudunun neresine değerse öbür tarafından delip çıkıyordu. Allah şiddetli bir rüzgâr yollayınca taşlar daha sert ve şiddetli düşüyordu.
İbn Mesûd: Kuşlar, taşları atınca; yüce Allah'ın gönderdiği bir rüzgâr, bu taşların hızını daha da arttırdı, O bakımdan bu taşlar birisinin üzerine düştü mü mutlaka o kişi helak olurdu.
ÊóÑúãöíåöãú ÈöÍöÌóÇÑóÉò ãöäú ÓöÌøöíáò 4
Üzerlerine balçıktan pişirilmiş taşlar atıyor.
Mukâtil: Her kuş, biri gagasında, ikisi ayaklarında olmak üzere, üç taş atıyordu ki, kimi öldüreceğine dair ismi üzerinde yazılı bulunan bir adamı öldürüyordu. O taşlar, düştüğü yeri delip, öte taraftan çıkıyordu. Eğer mesela, bir kimsenin başına düşmüşse, onun makatından çıkıyordu.
İkrimeye göre İbn Abbas: Allah Teâlâ, o taşları, Fîl ordusu üzerine salıverdi. O taşlar, onlardan herhangi biri üzerine düştüğünde, o günden önce hiç görülmemiş şekilde orada bir kabarcık meydana geliyor ve çiçek hastalığına benzer bir hastalık meydana oluşuyordu. Her bir taş nohut tanesi gibi ve mercimekten büyüktü.
İbn Abbas: Taş onlardan birisinin üzerine düştüğünde derisi kabarıyordu. İşte bu ilk çiçek hastalığıdır.
İbn İshâk: Yakûb İbn Utbe'nin anlattığına göre; gerçekten de o gün Arap topraklarında çiçek ve kızamık hastalığı görülmüştü.
İbn Mesud: Kuşlar, taşları atınca; yüce Allah'ın gönderdiği bir rüzgâr, bu taşların hızını daha da arttırdı, O bakımdan bu taşlar birisinin üzerine düştü mü mutlaka o kişi helak olurdu.
Normal şartlarda; mercimek tanesi kadar olan bu taşların ağırlığı hafifçe olur. İnsanlara zarar fazla veremez. Hele hele insanın başından girip makatından çıkması mümkün değildir. Olayın olağanüstü yönüne bakıldığında hiçbir sorun kalmamaktadır. Yüce Allahın çiçek hastalığı ve çeşitli alerjik hastalıklarını Ebâbîl kuşlarıyla Ebrehe ordusuna tebelleş edebileceği ihtimalini de göz ardı etmemek lazımdır.
ÓöÌøöíáò siccîl:
Ebû Ubeyde: Siccîl kuvvetli manasınadır.
İbn Abbas: Bir kısmı taş bir kısmı çamur manasındır. Farsça Óäß senk yani taş ve kil ßíá olduğunu söylemiştir. Siccîl Óäß ßíá kelimelerinin Arapça söyleniş şeklidir.
İóÌóÚóáóåõãú ßóÚóÕúİò ãóÃúßõæáò 5
Nihayet onları yenilmiş ekin yaprakları hâline getirdi.
Asfin me'kûl: Hasat sonrasında tarlada geriye kalan ekin artıklarını rüzgâr öte-beriye savurur. Hayvanlar bunları yer ve pisler. Ekin artıkları ve pislikler hayvanların ayakları altında çiğnenerek birbirine karışır. İşte bu karışığa asfin mekûl denir.
ÚóÕúİò ifadesinin izahı:
Ebü Müslim: ÚóÕúİò saman, rüzgârın toz halinde savurduğu ve taneden ayırdığı şeydir.
Ferrâ: ÚóÕúİò başak oluşmazdan önce, ekinin, sapını saran yapraklardır.
ãóÃúßõæáò ifadesinin izahı:
ãóÃúßõæáò yenilmiş şey demektir. Mana olarak; hayvanların yiyip, sonra da yediklerini dışkı olarak atıp, bu dışkının kuruyup dağılan saman şeklidir. Yani tezeğin ufalanmış samanımsı hali. Veya ekinin yapraklarına kurt düşüp delik deşik halidir.
İbn İshak: Allah, Habeşlileri Mekke'den geri çevirip alıkoyunca; diğer Arapların gözünde Kureyşliler daha da saygınlaştılar. Bunlar Çåá Çááå yani Allahın ehlidir. Allah bunların yerine savaştı. Sıkıntılarını giderdi, dediler. Bundan dolayı, Fîl olayı Allahın Mekkelilere verdiği bir nimettir.
Şadi KUL
Emekli Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmeni
Not: Bu yazımız, aşağıdaki tefsir tercümelerinden derlenerek hazırlanmıştır.
01. Fahruddîn Râzi, Mefâtihu'I Gayb,
02. Muhammed Kurtubî, el-Câmi'u li Ahkâmi'l-Kur'ân,
04. Mevdudî, Tefhîm'ul Kur'ân,
05. Süleyman Ateş, Kurân-ı Kerîm Tefsiri,
06. Elmalı Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur'ân Dili,
07, Vehbe Zuhayli, Tefsîrü'l-Münîr,
08. Muhammed Ali es-Sâbunî, Safvetü't-Tefâsîr,
09. Komisyon, Kur'an Yolu Türkçe Meâl ve Tefsir,
10. Ebu'l Leys Semerkandî, Tefsîru'l Kur'ân,
11. Seyid Kutub, Fî zilâlil Kurân,
12. Hüseyin b. Mes'ûd el-Bagavî, Meâlimu't Tenzîl,