10.9: Ökaryotik Transkripsiyon Aktivatörleri
Transkripsiyon aktivatörleri, genlerin DNA'dan RNA'ya transkripsiyonunu teşvik eden proteinlerdir. Çoğu durumda, bu proteinler iki ayrı alan içerir ‒ DNA'ya bağlanan bir alan ve transkripsiyonu aktive etmek için bir alan; bununla birlikte, bazı durumlarda, glukokortikoid reseptörü ve Miyodda görüldüğü gibi, transkripsiyonun hem bağlanmasından hem de aktivasyonundan tek bir alan sorumludur.
Bağlanma alanları, DNA üzerindeki düzenleyici dizileri tanıyabilir ve bunlarla etkileşime girebilir. Bu alanlar farklı ailelere sınıflandırılır ve DNA tanıma ve bağlanmasını sağlayan yapısal özelliklere göre adlandırılır. Bazı yaygın bağlanma alanları arasında lösin fermuar, çinko parmak ve sarmal-dönüş-sarmal motifleri bulunur. Buna karşılık, gen transkripsiyon aktivasyonundan sorumlu alanlar genellikle kısa, basit dizilerdir ve bağlayıcı alanlardan daha az karmaşıktır. Amino asit bileşimine göre glutamin bakımından zengin, prolin bakımından zengin ve alanin bakımından zengin kategorilere ayrılırlar.
Transkripsiyon aktivatörleri, genel transkripsiyon faktörleri, RNA polimeraz ve ko-aktivatörler gibi transkripsiyon için gerekli olan çeşitli proteinlerin işe alınmasına yardımcı olur. Bütün bu proteinler birlikte başlangıç öncesi kompleks olarak bilinir ve uygun yere alınmaları için transkripsiyon aktivatörlerine bağlıdır. Bu aktivatörler, işlevlerini yerine getirmek için genin promotörüne yakın bir yere veya genden birkaç bin baz çiftine bağlanabilir. Genden uzak bir bölgeye bağlandıkları durumlarda, DNA'nın bükülme esnekliğine güvenirler ve onları gen promotörüne yaklaştırırlar. Transkripsiyon aktivatörleri de bir transkript devam etmek için gereklidir’ süreç yarıda durduğunda S uzama veya bazı durumlarda transkripsiyon yeniden başlatılması gerekebilir. Transkripsiyon aktivatörlerinin sinerjik olarak hareket ettiği bilinmektedir. Birden fazla aktivatörün etkisi ile elde edilen transkripsiyon, ayrı ayrı çalışan bireysel faktörlerin toplamı olarak ortaya çıkandan daha yüksektir.
Diğer proteinler gibi, transkripsiyon aktivatörleri de transkripsiyon sonrası modifikasyonlara tabidir. Birçok durumda, bu modifikasyonlar transkripsiyonun pozitif düzenlenmesine yardımcı olur. Örneğin, tümör baskılanmasından sorumlu genleri düzenleyen bir aktivatör olan p53'ün asetilasyonu, DNA'ya bağlanma yeteneğini arttırır.