Bir Kuşak, Bir Yol Projesi tehditler ve fırsatlar
Bir Kuşak, Bir Yol Projesi Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in 2013 yılı sonunda Orta Asya ve Güney Asya ülkelerine gerçekleştirdiği bir dizi ziyaret sırasında duyurduğu ve 2049 yılında bitirmeyi planladığı modern ipek yolu konseptini ifade etmektedir.
Kuşak ve yol girişimi tarafından gündeme getirilen İpek Yolu Ekonomik Kuşağı, Çin tarafından tasarlanan Avrasya'nın altyapı gelişimi, bağlanabilirliği ve ekonomik iş birliğinin sağlanmasına yönelik uzun vadeli bir vizyondur.
Bu kapsamda karada ve denizde olmak üzere iki koridor biçimi tanımlanmıştır
Karasal tabanlı rota ve ekonomik kuşak altı gelişme koridoruna yayılmaktadır, bunlar:
1- Yeni Avrasya kara köprüsü ve ekonomik koridoru (NELBEC)
2- Çin, Moğolistan, Rusya ekonomik koridoru (CMREC)
3- Çin, Orta Asya, Batı Asya ekonomik koridoru (CCWAEC)
4- Çin, Hindiçin Yarımadası ekonomik koridoru (CICPEC)
5- Bangladeş, Çin, Hindistan, Myanmar ekonomik koridoru (BCIMEC)
6- Çin, Pakistan ekonomik koridoru (CPEC)
Deniz yolunu kullanan 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu ve Kutup İpek yolu ise adından da anlaşıldığı gibi deniz rotasını kullanacaktır.
21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu, Güney Çin Denizi, Malakka Boğazı, Hint Okyanusu, Bengal Körfezi, Arap Denizi, Basra Körfezi, Kızıl Deniz ve Akdeniz rotasını kullanarak Çin'i Güneydoğu Asya, Endonezya, Hindistan, Arap Yarımadası, Somali, Mısır ve Avrupa ile bağlayacak.
Kutup İpek Yolu da bir deniz rotası, 26 Ocak 2018'de, Çin "Kutup Politikası" başlıklı bir bildiri yayınladı. Bu bildiride Çin'in Kuzey Kutbu stratejisi ve "Kemer ve Yol Girişimi" altında bir "Kutup İpek Yolu" yaratma hedefi ilan edildi.
Bu çok kapsamlı proje ülkemizde ne yazık ki fazla tartışılmıyor, bu projenin ülkemiz ekonomisine getirebileceği yeni tehditler ve fırsatlar üzerinde pek kafa yorulmuyor.
Öncelikle bir çok kişinin sandığı gibi bu yolun Türkiye'den geçmesi planlanmıyor! Çin ve Avrupa'yı birbirine bağlayacak ana güzergah NELBEC koridoru Çin'den çıkıyor Kazakistan üzerinden Karadeniz'in kuzeyinden Rus steplerini geçerek Avrupa'ya varıyor. Bu güzergahın Türkiye ile hiçbir ilgisi yok. Türkiye sadece Çin, Orta Asya, Batı Asya'yı birbirine bağlayan CCWAEC koridoru üzerinde yer alıyor.
Deniz ipek yolu rotasında ise Türkiye'nin yeri yok!
Kısacası Türkiye Çin'in bu yeni projesinde oyun kurucu ya da stratejik bir konuma sahip değildir.
Bilindiği üzere Çin, Japonya, Kore ve benzeri Asya ülkeleri en önemli küresel tedarikçilerdir. Türkiye de küresel ölçekte bir tedarikçi olmaya çalışmaktadır.
Bugün Avrupa Türkiye için önemli bir ihraç pazarı haline gelmiştir. Bunun en büyük sebebi coğrafi yakınlık ve bu sayede elde edilen tedarik zamanı avantajıdır. Özelikle yükte ağır, hacimde geniş ve pahada hafif emtianın hava yolu ile nakliyesi çok pahalıdır, kara yolu ve deniz yolu nakliyesi ise büyük zaman kaybına sebep olmaktadır. Demir yolu ulaşımını sağlayacak bu yeni kara rotaları devreye girdiğinde Türkiye'nin sahip olduğu zaman avantajı ortadan kalkacaktır. Demir ipek yolu kullanılırsa Çin ile Avrupa arasındaki ulaşım süresi 15 gün ve hatta altına inecektir. Bu Türk ihracatçılarının Çin, Japonya, Kore ve diğer Asya üreticilerine karşı rekabette kullandığı tedarik zamanı avantajını ortadan kaldıracaktır.
Bugün Suzhou'dan çıkan hızlı tren 14 günde Varşova'ya, 15 günde Hamburg'a, 16 günde Duisburg'a varıyor. Deniz yolundan hızlı, hava yolundan ucuz taşımacılık ile hem önemli bir kazanç elde ediliyor, hem de ciddi zaman kazanılıyor.
Zaman avantajının kaybedilecek olması bu projenin Türkiye için yarattığı en önemli risktir. Diğer bir risk de ulaşımın ucuzlayıp hızlanmasının Türk pazarını Çin rekabetine daha da açık hale getireceği gerçeğidir.
Hem ekonomi yönetimimizin ve hem de üreticilerimizin bu yeni tehdidi göz önüne almasında fayda var diye düşünüyorum.