This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Araştırma ve Deneysel Geliştirme Taramaları İçin Önerilen Standart Uygulama
2002
B‹L‹MSEL VE TEKNOLOJ‹K FAAL‹YETLER‹N ÖLÇÜMÜ
Araﬂt›rma ve Deneysel Geliﬂtirme Taramalar› ‹çin Önerilen Standart Uygulama
Frascati K›lavuzu 2002
OECD
EKONOM‹K ‹ﬁB‹RL‹⁄‹ VE KALKINMA ÖRGÜTÜ
EKONOM‹K ‹ﬁB‹RL‹⁄‹ VE KALKINMA ÖRGÜTÜ 14 Aral›k 1960'ta Paris'te imzalanan ve 30 Eylül 1961'de uygulamaya konan Anlaﬂman›n 1. maddesine göre, aﬂa¤›daki konular do¤rultusundaki politikalar, Ekonomik ‹ﬂbirli¤i ve Kalk›nma Örgütü (OECD) taraf›ndan teﬂvik edilmelidir: - Üye ülkelerde, mali istikrar› muhafaza ederek, sürdürülebilir en yüksek iktisadi büyüme ve istihdam ile artan bir yaﬂam standard›na ulaﬂmak ve bu yolla dünya ekonomisinin geliﬂmesine katk›da bulunmak; - Ekonomik kalk›nma sürecinde, üye olan ve olmayan ülkelerde ekonominin sa¤lam olarak geniﬂlemesine katk›da bulunmak; ve - Uluslararas› yükümlülüklere uygun biçimde, dünya ticaretinin ayr›mc› olmayan ve çok tarafl› bir temelde geniﬂlemesine katk›da bulunmak. OECD'nin ilk üye ülkeleri, Avusturya, Belçika, Kanada, Danimarka, Fransa, Almanya, Yunanistan, ‹zlanda, ‹rlanda, ‹talya, Lüksemburg, Hollanda, Norveç, Portekiz, ‹spanya, ‹sveç, ‹sviçre, Türkiye, ‹ngiltere ve Amerika Birleﬂik Devletleri'dir. Aﬂa¤›daki ülkeler daha sonra, parantez içinde belirtilen tarihlerde üye olmuﬂlard›r: Japonya (28 Nisan 1964), Finlandiya (28 Ocak 1969), Avustralya (7 Haziran 1971), Yeni Zelanda (29 May›s 1973), Meksika (18 May›s 1994), Çek Cumhuriyeti (21 Aral›k 1995), Macaristan (7 May›s 1996), Polonya (22 Kas›m 1996), Kore (12 Aral›k 1996) ve Slovak Cumhuriyeti (14 Aral›k 2000). Avrupa Birli¤i Komisyonu, OECD'nin çal›ﬂmalar›na kat›l›r (OECD Anlaﬂmas›’n›n 13. maddesi).
Publie en français sous le titre : Manuel de Frascati 2002 Méthode type proposée pour les enquêtes sur la recherche et le développement expérimental
© OECD 2002
Bu çal›ﬂman›n bir k›sm›n›n ticari olmayan bir amaçla veya s›n›flarda e¤itim amac›yla kullan›lmak üzere ço¤alt›lmas› isteniyorsa, Amerika Birleﬂik Devletleri d›ﬂ›ndaki tüm ülkeler için, 20, rue des Grands-Augustins, 75006 Paris, Fransa, tel. (33-1) 44 07 47 70, faks (33-1) 46 34 67 19 adresindeki Centre français d'exploitation du droit de copie (CFC)'den izin al›nmas› gerekir. A.B.D.'de izin, Copyright Clearance Center, Customer Service, (508)750-8400, 222 Rosewood Drive, Danvers, MA 01923 ABD veya www.copyright.com adresindeki CCC Online'dan al›nmal›d›r. Bu kitab›n tamam›n›n veya bir k›sm›n›n ço¤alt›lmas› veya tercüme edilmesi için di¤er tüm baﬂvurular›n, 2, rue André-Pascal, 75775 Paris Cedex 16, Fransa adresindeki OECD Publications'a yap›lmas› gerekir. Originally published by the OECD in English and in French under the titles: The Measurement of Scientific and Technological Activities. Frascati Manual 2002: Proposed Standard Practice for Surveys on Research and Experimental Development/La mesure des activités scientifiques et technologiques. Manuel de Frascati 2002: Méthode type proposée pour les enquêtes sur la recherche et le développement expérimental © 2002, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), Paris. © 2005, The Scientific and Technical Research Council of Turkey (TÜB‹TAK) for this Turkish edition. Published by arrangement with the OECD, Paris. The quality of the Turkish translation and its coherence with the original text is the responsibility of The Scientific and Technical Research Council of Turkey (TÜB‹TAK).
2
Frascati K›lavuzu 2002 - ISBN 975 – 403 –352–X - © OECD 2002
SUNUﬁ
Ülkelerin bilim ve teknoloji politikalar›n›n oluﬂturulmas›nda esas teﬂkil eden araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme göstergelerine standart oluﬂturulmas›n› amaçlayan Frascati K›lavuzu ilk defa 1963 y›l›nda OECD ülkelerinin uzmanlar›nca haz›rland›. Bilgiye dayal› ekonominin geliﬂimine paralel olarak önem kazanmaya baﬂlayan Frascati K›lavuzu, ülkelerin bilim, teknoloji ve yenilik sisteminin planlanmas›nda önemli bir baﬂvuru kayna¤›d›r. OECD ülkelerinin deneyiminden yararlan›larak, uzmanlar taraf›ndan sürekli güncellenen Frascati K›lavuzu’nda bulunan bilim, teknoloji ve yenilik terim/kavramlar›n›n tan›mlar› ülke içinde ve ülkeler aras›nda dil birli¤inin sa¤lanmas›nda ve standartlar›n oluﬂmas›nda çok önemli bir iﬂlev üstlenmiﬂtir. 11. Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu’nun 10 Mart 2005 tarihinde yapt›¤› toplant›da, ‘’Frascati, Oslo ve Canberra K›lavuzlar›’n›n tüm kamu kurum ve kuruluﬂlar›nda AR-GE istatistiklerinin toplanmas›, Ar-Ge ve Ar-Ge deste¤i kapsam›na giren konular›n belirlenmesi ve ilgili di¤er hususlarda referans olarak kullan›lmas›na’’ karar verildi ve ‘’k›lavuzlar›n toplumun ilgili kesimleri taraf›ndan benimsenmesi için yayg›nlaﬂt›rma çal›ﬂmalar› yapmak üzere TÜB‹TAK görevlendirildi". TÜB‹TAK üstlendi¤i bu görevin ilk aﬂamas› olan Frascati K›lavuzu’nun tercümesini OECD’nin izni ile gerçekleﬂtirdi. K›lavuzun benimsenmesinde ve yayg›nlaﬂt›r›lmas›nda tüm paydaﬂlar›n üzerine düﬂeni yapaca¤› inanc›nday›m.
Sayg›lar›mla, Prof. Dr. Nüket Yetiﬂ TÜB‹TAK Baﬂkan V.
3
ÖNSÖZ
ÖNSÖZ
Haziran 1963 tarihinde, OECD, ‹talya'n›n Frascati kasabas›ndaki Falcioneri Villas›’nda araﬂt›rma ve geliﬂtirme (Ar-Ge) istatistikleri üzerine çal›ﬂan ulusal uzmanlarla topland›. Toplant›n›n sonucunda, Araﬂt›rma ve Deneysel Geliﬂtirme Taramalar› için Önerilen Standart Uygulama'n›n Frascati K›lavuzu olarak bilinen ilk resmi versiyonu oluﬂturulmuﬂtur. Bu yay›n, alt›nc› bask›d›r. 1994 y›l›nda yay›mlanan beﬂinci bask›dan bu yana, bilgiye dayal› ekonominin anahtar unsurlar› olarak Ar-Ge ve yenilik sistemine giderek daha fazla ilgi gösterildi. Güvenilir ve karﬂ›laﬂt›r›labilir istatistikler ve bu alan› izlemek için kullan›lacak göstergeler, hayati önem taﬂ›maktad›r. Bu nedenle bu bask›, özellikle hizmet sektöründeki Ar-Ge istatistiklerini geliﬂtirme ve Ar-Ge ile ilgili insan kaynaklar› hakk›nda daha ayr›nt›l› veri toplama baﬂta olmak üzere çeﬂitli yöntembilimsel öneri ve ilkeleri güçlendirme gayreti içindedir. Küreselleﬂme, Ar-Ge taramalar› için yeni bir ortam oluﬂturdu¤undan, K›lavuz bu konuyu vurgulamak amac›yla s›n›fland›rmada baz› de¤iﬂikliklerin yap›lmas›n› önermektedir. Günümüzün Ar-Ge istatistikleri, Frascati K›lavuzuna dayal› taramalar›n sistematik olarak geliﬂtirilmesinin bir sonucu olup, art›k OECD üyesi ülkelerin istatistik sisteminin bir parças›d›r. Bu k›lavuz temelde teknik bir belge olmas›na ra¤men, OECD'nin ulusal yenilik sistemlerinin analizi sonucu bilim ve teknolojinin rolünü daha iyi anlama gayretlerinde bir dönüm noktas›d›r. K›lavuz, bunun yan›nda, ArGe'nin uluslararas› kabul görmüﬂ tan›mlar›n› ve Ar-Ge bileﬂenlerinin faaliyetlerinin s›n›fland›rmalar›n› sunarak, bilim ve teknoloji politikalar›yla ilgili "en iyi uygulamalar" konusunda hükümetler aras› tart›ﬂmalara da katk› yapmaktad›r. Frascati K›lavuzu sadece OECD üyesi ülkelerdeki Ar-Ge taramalar› için bir standart de¤ildir. OECD, UNESCO, Avrupa Birli¤i ve çeﬂitli bölgesel kuruluﬂlar›n giriﬂimleri sayesinde, dünyadaki tüm Ar-Ge taramalar› için bir standart haline gelmiﬂtir. Frascati K›lavuzu, OECD üyesi ülkelerde Ar-Ge istatistiklerinin toplanmas›ndan elde edilen deneyime dayanmaktad›r. BTGUU'daki (Bilim ve Teknoloji Göstergeleri hakk›nda Ulusal Uzmanlar Çal›ﬂma Komitesi) ulusal uzmanlar›n toplu çal›ﬂmalar›n›n bir sonucudur. Güçlü bir Sekreterya taraf›ndan desteklenen ve önce merhum Yvan Fabian ve sonra da Alison Young, John Dryden, Daniel Malkin ve Andrew Wyckoff taraf›ndan yönetilen Grup, son 40 y›l boyunca bilim ve teknoloji göstergeleri kavram› üzerinde çal›ﬂt› ve "Frascati Ailesi" olarak tan›nan ve aﬂa¤›daki konularla ilgili k›lavuzlar› içeren bir dizi yöntembilimsel k›lavuz geliﬂtirdi: Ar-Ge (Frascati K›lavuzu), yenilik (Oslo K›lavuzu), insan kaynaklar› (Canberra K›lavuzu), bilim ve teknoloji göstergeleri olarak patentler ve teknoloji ödemeler dengesi.
4
Elektronik sürüm. K›lavuzun tasla¤›n› haz›rlamak için OECD'de bir y›l boyunca son aﬂama üzerinde çal›ﬂarak. Ar-Ge taramalar›yla ilgili ek malzemelerle tamamlan›r. Mikael Åkerblom (Finlandiya ‹statist kurumu ve Finlandiyal› bir BTGUU delegesi). BTGUU Grubu'ndan al›nan bir uzmanlar ekibi taraf›ndan haz›rlanm›ﬂt›r. K›lavuzun alt›nc› bas›m›.ÖNSÖZ Frascati K›lavuzu ayr›ca OECD web sitesinde elektronik biçimde de yay›mlanm›ﬂt›r. Mosahid Khan. Laudeline Auriol. Bill Pattinson. yeni veriler kullan›ma haz›r hale geldikçe elektronik sürümü daha s›k güncellemektir. Bu k›lavuz OECD Genel Sekreteri’nin sorumlulu¤u alt›nda yay›mlanm›ﬂt›r. Geneviève Muzart ve Sharon Standish) süreci koordine etmede ve baz› k›s›mlar›n tasla¤›n› haz›rlamada etkin bir rol oynam›ﬂt›r. OECD Sekreteryas› (özellikle Dominique Guellec. Buradaki amaç. OECD'de çal›ﬂt›¤› süre içerisinde (geçmiﬂte Avustralyal› BTGUU delegesi) ilk revizyonlardan sorumluydu. Takayuki Matsuo OECD Bilim. Japonya'n›n katk›s›na ﬂükranlar›m›z› sunar›z. Teknoloji ve Sanayi Müdürü Giorgio Sirilli BTGUU Baﬂkan› Beﬂinci revizyonu baﬂlatan Fred Gault BTGUU'nun Mevcut Baﬂkan› 5 . uzmanlar›n katk›lar›ndan önemli ölçüde yararlanm›ﬂ ve h›zl› bir ﬂekilde ilerlemiﬂtir. bu revizyon. Japonya Devleti’nin OECD'ye yapt›¤› gönüllü ve oldukça cömert katk› sayesinde. BTGUU üyelerinin çeﬂitli aç›klama ve önerilerini bir araya getirdi.
7....................................... Bölüm Temel Tan›mlar ve Genel Kabuller......................................................................1..........1...................Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar›na yönelik son söz..........Ar-Ge tesisleri.............. Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar›na yönelik önsöz.2.................................................6............2.............18 1...Ar-Ge ve teknolojik yenilik..9............‹Ç‹NDEK‹LER ‹çindekiler 1.................10...... 20 1..........1....................7.13..17 1......9........ verilerin güvenilirli¤i ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik........Kurumsal s›n›fland›rmalar............2.............. 19 1......5............5....................................... 27 2............................Ulusal Ar-Ge çabalar›..........7...........................26 1................. 22 1.. Ar-Ge için s›n›fland›rma sistemleri..................... Ar-Ge’nin küreselleﬂmesi ve Ar-Ge iﬂbirli¤i..12.. 22 1.................30 2............................................ 21 1.................2...........Bilimsel ve Teknolojik Faaliyetler (BTF)...............4... 14 1.....5..... 29 2...............................................22 1. Ar-Ge ve ilgili faaliyetler.........Ar-Ge yönetimi ve destekleyici di¤er faaliyetler.......................................................Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge)........ Ar-Ge girdilerinin ölçümü................................Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH). Frascati K›lavuzu ile di¤er uluslararas› standartlar aras›ndaki iliﬂki.... Bölüm K›lavuzun Amac› ve Kapsam›......Ar-Ge harcamalar›........5....................................................................... Ar-Ge taramalar›....................................1.....7.......Ar-Ge personeli...................Özel ilgi konular›.....11...............7............... 25 1....3..20 1...........................8......... Bilim ve teknolojinin tüm alanlar›ndaki Ar-Ge kapsanm›ﬂt›r.3.......... Ar-Ge d›ﬂ›nda tutulacak faaliyetler..19 1.. Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge)......................................... 18 1..............30 6 .....................15 1.....4 Ar-Ge'nin yaz›l›m..........5...... K›lavuzun kapsam› ve Ar-Ge istatistiklerinin kullan›m›.....................................5...............1....... 23 1................17 1..........24 1... sosyal bilimler ve hizmet faaliyetlerindeki tan›m›...... 26 1.4........... 14 1.....9...........17 1.....19 1......5..‹ﬂlevsel da¤›l›m...............................23 1..........................................2......................... 13 1... Ar-Ge girdi ve ç›kt›s›...3..
.....................................41 2........Ar-Ge'yi yaz›l›m geliﬂtirme...................................... beﬂeri bilimler.....................6..Sektör seçimi.......5...........................................3..............3..... 33 2........Ar-Ge ile ilgili bilimsel ve teknolojik faaliyetler aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar.. 60 3..3.2.....................Kapsam...............................................................Kapsam........52 3......................................................................................... 56 3...........................1.. Ticari teﬂebbüs sektörü...............................4.................................................... 63 3.31 2........Sektörleﬂme sorunlar›...3....................Di¤er s›nai faaliyetler..E¤itim ve ö¤retim.....4..... 63 3....... 51 3...................................3...........52 3................... Ar-Ge'nin s›n›rlar›.................................... 48 2...2......................4................Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar..38 2..4....Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar..................................................2............52 3.......................46 2............53 3.1.................. 52 3.............................. Sektörler.........................1...................Yönetim ve di¤er destekleme faaliyetleri.... Raporlama birimi ve istatistiksel birim........ Bölüm Kurumsal S›n›fland›rma......... 30 2. Kâr amac› gütmeyen özel sektör..................‹Ç‹NDEK‹LER 2.4............4.................................................2..................... 33 2......5.....................4................5.....2...52 3........5.1.2... 52 3.......Ar-Ge ile di¤er s›nai faaliyetler aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar.......3............33 2.... 33 2.......................4....Ana sektör alt s›n›fland›rmas›...2....2....... Devlet sektörü..Sosyal bilimlerde ve beﬂeri bilimlerde Ar-Ge'yi tan›mlama....................................5.........‹lgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler......... 62 3..............................2.....................................1.........Kapsam.............34 2.....64 3..4............................3................3....... 54 3...3..........2........................1....................................Hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge'yi tan›mlamayla ilgili özel sorunlar................................................Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar.......1......2.................................2..... 64 3......Ar-Ge idaresi ile dolayl› destekleme faaliyetleri aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar.......3........... 49 3.....................................................................65 7 ........ 54 3...................53 3.1......................Sektörleﬂme nedenleri......3.....47 2............................‹statistiksel birim......2..........................3..............Ana sektör alt s›n›fland›rmas›.................Yaz›l›m geliﬂtirmede Ar-Ge’yi tan›mlama.............................Ana sektör alt s›n›fland›rmas›......................2......................................3....4.............46 2.................................. 62 3.3....................3...6..........3....................................................1.....Raporlama birimi... sosyal bilimler.......... Yaklaﬂ›m...............Ar-Ge'yi ilgili di¤er faaliyetlerden ay›rabilme ölçütleri.....6......2................... hizmet faaliyetleri ve sanayide tan›mlama.
.4........ 92 5................ 92 5......1..............Da¤›l›m ölçütleri................Giriﬂ....... 85 4...........................................3................................................Bilim ve teknoloji alanlar›na göre da¤›l›m› kullanma.............Kapsam...4.....................................68 3.........85 4.....8....................Yap›lan iﬂe göre s›n›fland›rma..................................................................... 75 4........ 96 5......82 4........8.. Yurtd›ﬂ›....................................5...3.........................2...........Ar-Ge türüne göre da¤›l›m› kullanma........... 98 5.............................. 103 8 ... Bölüm ‹ﬂlevsel Da¤›l›m.........................Baﬂlang›ç kapsam›...............Ana sektör alt s›n›fland›rmas›.............3....68 3..................3..4....5...2......................................3.................Mesle¤e göre s›n›fland›rma....83 4....Da¤›l›m listesi...............93 5...............................Ar-Ge personeli kategorileri........8......76 4........................................................Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar.................72 3.................................Kafa say›s› verileri..................7.................................7......Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar................3. 85 4...........................8...........Ar-Ge türlerini ay›rt etme ölçütleri...............................87 4.........................................79 4....................... Bilim ve Teknoloji alanlar›.........‹Ç‹NDEK‹LER 3...............................................85 4.......77 4......3.....4..5......................................2...2................7.......Önerilen minimum döküm.82 4.Kapsam......................Da¤›l›m ölçütleri.......................3......Ürün alanlar›na göre da¤›l›m› kullanma.................................72 3......99 5................3..................................................................................1. Giriﬂ..................2.............................1...3......................................................................................72 3...... 102 5.................. Ar-Ge personelinin kapsam ve tan›m›..2.Da¤›l›m listesi........Tam zaman eﬂde¤er (TZE) verileri.......................................................3.............2...............76 4.2...Önerilen ulusal toplamlar ve de¤iﬂkenler..5..........71 3.71 3....6...... 87 5................Sosyoekonomik hedeflere göre da¤›l›m› kullanma.......3. 98 5....................................................................2.........1....Yap›lan iﬂe ve mesle¤e göre çapraz s›n›fland›r›lm›ﬂ veriler...............................2....... Sosyoekonomik hedefler.............5........................................ Ar-Ge türü.....1....................................8....2..................4. 92 5..... 83 4....................................... 89 5.................2............................Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar...........73 4........Da¤›l›m listesi................................2................... 85 4......72 3................. 86 4.....2........3.........................Da¤›l›m ölçütleri............2....... 98 5....................1. 94 5... Bölüm Ar-Ge Personeli Ölçümü....3..............................................................7.Fonlar›n geldi¤i veya gidece¤i yerin co¤rafi alan›................ Yüksekö¤retim sektörü......... 90 5............1........................................................ Ürün alanlar›...3........................5...........3....2.. 85 4.................2..........................................4........4.....................66 3.............1............Da¤›l›m listesi................2.................................3...3....4....................... 76 4....Lisansüstü ö¤rencilere uygulanmas›......3........... Yaklaﬂ›m.................................Ana sektör alt s›n›fland›rmas›............ Ölçüm ve veri toplama.............1................5..1...
.........................................................Ölçüm yöntemleri..Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n›n kaynaklar›n› tan›mlama.........................108 6..3.Devlet sektörü................. 111 6.............................................2...121 6..............Operasyonel ölçütler.............................. 137 8.............107 6...........Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n› tan›mlama ölçütü. 130 7............... 125 7.............. 113 6..Cevap vermeyen birim ve ö¤e........................ 138 8..7....129 7.... OECD’ye veya di¤er uluslararas› kuruluﬂlara rapor verme.............................................Kâr amac› gütmeyen özel sektör...1..................2....108 6.........................2................................2................113 6.............118 6.................6......1..... 133 7.........3...... Bölüm Tarama Yöntembilimi ve Usulleri......5.......................................... Di¤er uluslararas› standartlarla iliﬂki............. Giriﬂ.............................................. Ar-Ge taramalar›n›n kapsam›................................................................... Fonlar›n kaynaklar›...1.. Giriﬂ..............4........2.......................................... Tahmin usulleri.............Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH)).3............................ 135 7............3............ Gerçekleﬂtiriciye dayal› ve kayna¤a dayal› raporlamadaki farkl›l›klar› ba¤daﬂt›rmak.Hastaneler..........................................3................2........... Ulusal toplamlar......Ticari teﬂebbüs sektörü.................. 131 7........................6..................................... 108 6........131 7................................126 7.......2 Dahili harcamalar...............7...138 9 ................6...................................3............................. 134 7.................... Bölüm Ar-Ge'ye ayr›lm›ﬂ harcamalar›n ölçümü.........‹Ç‹NDEK‹LER 5.......................... Harici harcamalar.............. 133 7......7..........2............................................2......1................1.......Bölgesel veriler..............130 7.......3.1.................Sermaye harcamalar›.4......... Bölüm Sosyo-ekonomik Hedeflere Göre Ar-Ge ‹çin Devlet Bütçe Ödenek ve Harcamalar› (ARGEDBÖH)............Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH).............................. Giriﬂ... 121 6................................................108 6...119 6...3.4.................................... Bölgesel da¤›l›m.......................................................2.......3.....Yüksekö¤retim sektöründeki tahmin usulleri........................................ 116 6............................1............ 127 7..............................Tan›m.................Yüksekö¤retim sektörü......2..3.................................. 114 6............3....................................2...............................................5.......................3 Hedef kitleyi ve taramaya cevap verenleri tan›mlama.3.........5......4........................1............. 121 7.1.............130 7................3........127 7..........5............. 136 8....................................................120 6..........Cari maliyetler...........................................‹ﬂbirli¤ini teﬂvik etme...................................................................... 126 7.............4..... Taramaya cevap verenlerle çal›ﬂma......5........ 105 6........
Bütçe fonlar›.................. 139 8..........8....4 Sosyo-ekonomik hedefler – SEH.........................2................................................ 140 8.......... Ar-Ge kapsam›...........6..............................................Harcama türleri...............................Sosyo-ekonomik hedeflere göre ARGEDBÖH ve GSYARGEH.......................................5....6....6.1.........................4.................. 142 8....................7. 139 8. Ar-Ge Deflatörleri ve Para Birimi Dönüﬂtürücüleri..3..... ARGEDBÖH ile GSYARGEH verileri aras›ndaki temel farklar............ Sosyo-ekonomik hedeflere göre da¤›l›m......1Dahili ve harici harcamalar...... Birleﬂmiﬂ Milletler Milli Muhasebe Sisteminde Ar-Ge Uygulamas›...................8........ 139 8.......................143 8...... 147 8........................Fonlamaya ve gerçekleﬂtirene dayal› raporlama.. Di¤er Uluslararas› Kuruluﬂlarda BT Göstergeleri Üzerine Çal›ﬂmalar.Do¤rudan ve dolayl› fonlama...... 140 8. 139 8.........6.... 211 9...........1......................Bütçe kalemlerinin da¤›l›m›......................3.... Di¤er Bilim ve Teknoloji Göstergeleri....7..........215 10.............................Genel farkl›l›klar.....................Temel tan›m...............6.................................................143 8.........6...Da¤›l›m.....................................................148 8... Özellikle Savunma ve Havac›l›k Sanayiindeki Büyük 10 ..................3... 140 8..........1................2..........3..181 5......................................Da¤›l›m ölçütleri.....5........ 196 7.................. 148 8... Bölgesel Ar-Ge Verilerini Sa¤lama Yöntemleri.............. Bilgi ve ‹letiﬂim Teknolojileri (B‹T) ve Biyoteknoloji ile ilgili Ar-Ge......................4................................................ 139 8.................6..............4....................140 8.. 141 8...............5....... Devlet bütçe ödenek veya harcamalar›n›n kapsam›..............2. Ar-Ge'ye Ayr›lm›ﬂ Kaynaklar›n Güncel Tahmin ve Projeksiyonlar›n› Pratik Olarak Yapma Yöntemleri........................................... 149 8......................4...........8............3........ 142 8...... Bu K›lavuzun K›sa Geçmiﬂi ve Kökenleri... 143 8.‹Ç‹NDEK‹LER 8...........................................Ar-Ge'yi tan›mlama................Temel güçlük alanlar›............7..... Bilim ve Teknoloji alanlar›.......................7.7....... 170 4........141 8......................194 6.. 200 8............. Devletin tan›m›.............6.........150 2.............4........157 3.....Yurtd›ﬂ›ndaki Ar-Ge'ye giden ARGEDBÖH......................8.ARGEDBÖH ve kamu taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH.............................................................2........7.......................142 8............... 149 Ekler 1................................... Sa¤l›k......................................... Yüksekö¤retim Sektöründeki Ar-Ge Verilerinin Elde Edilmesi................................ ARGEDBÖH için bütçesel veri kaynaklar›..... 138 8...................
....... 238 Kaynakça...................................................... BPBAKT 1992 ile Nordforsk ARGEDBÖH hedefleri aras›ndaki standart anahtar.................................................. Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH))................................... teknolojik ve s›nai faaliyetlerden ay›rmak için ek ölçütler............................. 236 K›saltmalar...........96 5.. Ar-Ge istatistiklerine göre düzenlenen Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma Standard›..................................................................102 5............ Hane halk›na hizmet veren KAGK’ye ait nihai tüketim 11 ......................... MUSS–88 S›n›flar› ve Frascati K›lavuzu’ndaki Mesle¤e göre Ar-Ge personeli kategorileri aras›ndaki tekabüller........................................ Ar-Ge'yi ilgili bilimsel................................. Bilim ve Teknoloji alanlar›...... Frascati K›lavuzu’nun Ar-Ge personeli için mesle¤e göre EUSS düzey ve s›n›flar›n›n standart anahtar› ....................... 76 4........1.... 67 4.......1..........2............ 147 Eklerin Tablo Listesi 1.................2................... Sosyal bilimlerde ve beﬂeri bilimlerde üç araﬂt›rma türü... MMS ve Frascati K›lavuzu’ndaki sektörlerin özeti....................16 2...34 2.......... Ar-Ge ve dolayl› destek faaliyetleri...1. 245 Tablo Listesi 1............2............... 123 8...................Sektör ve mesle¤e göre toplam ulusal Ar-Ge personeli ...........‹Ç‹NDEK‹LER Ar-Ge Projelerinin S›n›fland›r›lmas› ‹çin Ek Rehber.........1..... 240 Paragraf Numaras›na göre Dizin......................................2..........................................................1.......................... Ar-Ge ile di¤er s›nai faaliyetler aras›nda belirsizlik içeren durumlar.................................2.............. 104 6.. 146 8...... 3................... BPBAKT 1992 ile önceki OECD ARGEDBÖH hedefleri aras›ndaki standart anahtar.... 122 6................ 173 Frascati K›lavuzu’ndaki yüksekö¤retim sektörüne kesinlikle ve muhtemelen dahil olan birimlerin MMS sektörleﬂmesi.....57 3..........................................................37 2..... 2..... 174 4......... 224 11............................42 3................... 102 5..4................................ 91 5........3b.....3a Sektöre ve yap›lan iﬂe göre toplam ulusal Ar-Ge personeli..............172 MMS’deki üreticiler ve sektörler.... ‹ﬂlevsel da¤›l›m›n uygunlu¤u....... Yap›lan iﬂe ve mesle¤e göre s›n›fland›r›lan Ar-Ge personeli................................81 5.................. OECD'nin yöntembilimsel k›lavuzlar›.........................1..... Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH)..........................................3.........................1.2........ EUSS düzey 6'da Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim aras›ndaki s›n›r...........
.177 ARGEDBÖH'deki sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'yi tan›mlama....................................................227 3........................... Savunma ve havac›l›k sanayiinde ortak kullan›mdaki terminoloji......... 1....... 233 MUSS–88 S›n›flar› ve Mesle¤e göre Ar-Ge personeli Frascati K›lavuzu kategorileri aras›ndaki ‹liﬂki ...................................... Z›rhl› bir tank geliﬂtirme.................... Gayri safi ç›kt› ile toplam dahili Ar-Ge................................. Bilim alan›na ve sosyo-ekonomik hedefe göre sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'yi tan›mlama........................... 2...... Ar-Ge birimlerinin sektörleﬂmesi için karar a¤ac›..................................... 1.................... 226 2.....55 12 .........‹Ç‹NDEK‹LER harcamalar› ve devlet harcamalar›n›n MMS s›n›fland›rmalar›........183 Gerçekleﬂtiricinin raporlad›¤› verilerden sa¤l›kla ilgili Ar-Ge: Ticari teﬂebbüs sektörü ................................ 184 3............185 1.... Frascati K›lavuzu’ndaki Frans›z.......................1................................................................... 237 ﬁekil 3............. ‹ngiltere ve ABD terminolojisinin geçerli s›n›fland›rmas›... 175 5..................................
BÖLÜM K›lavuzun Amac› ve Kapsam› 13 .1.
Ar-Ge istatistikleri. her iki y›lda bir) hep birlikte. sanayi politikas› ve hatta genel ekonomik ve sosyal politikalarla ilgilenen dan›ﬂmanlar da bu verilerden geniﬂ ölçüde yararlanmaktad›r. 5. Bu k›lavuz ilk kez yaklaﬂ›k 40 y›l önce yay›mlanm›ﬂ olup. OECD 1989a). genel ekonomik istatistiklerin bir parças› olarak de¤erlendirilir. Birçok ülkede. Ar-Ge'nin yelpazesi ve yönü ile ilgili faydal› ölçüler sa¤lamaktad›r. Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar›na yönelik önsöz 1 Bu k›lavuz. K›lavuzun kapsam› ve Ar-Ge istatistiklerinin kullan›m› 3. K›s›m 1. Ar-Ge istatistikleri yeterli de¤ildir. Y›llar içerisinde. Ayr›ca baz› tür verilerin neden topland›¤›n› veya toplanmad›¤›n›. yenilik süreci (bkz. Birçok örnek verilmesine ra¤men k›lavuz. Bölüm. girdi istatistiklerinin önemli göstergeler oldu¤u gerçe¤i ortaya ç›km›ﬂ.5. Benzer ﬂekilde. bunlar› hem di¤er kaynak türleri hem de verili Ar-Ge faaliyetlerinin istenen sonuçlar› ile iliﬂkilendiren bir kavramsal çerçeve içerisinde de¤erlendirilmesinin gereklili¤i. 4. örne¤in. Bilim politikas›. bunlar›n yaratt›¤› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sorunlar›n› ve yorumlanmalar› ile ilgili olarak nelerin söylenebilece¤ini de belirtmektedir. bunlar ulusal ve uluslararas› raporlarda kullan›lm›ﬂt›r. Bilgi temelli ekono- mi ba¤lam›nda. e¤itim. Teknoloji ve Sanayi Puanlama Tablosu (OECD. öncelikli olarak Ar-Ge verileri kullan›c›lar›na yöneliktir. K›lavuzun içeri¤i ve kapsam›na iliﬂkin bir özet sa¤lar.1. genellikle ArGe "girdi" verileri olarak an›lan. farkl› ülkeler. sektörler. yay›mlayan ve OECD Ar-Ge taramalar›na cevaplar veren ulusal uzmanlar taraf›ndan ve bu uzmanlar için yaz›lm›ﬂt›r. gitgide daha aç›k biçimde ortaya ç›kmaktad›r. üye ülkelerdeki ulusal Ar-Ge verilerini toplayan.3) arac›l›¤› ile veya sadece Ar-Ge ve ilgili BT faaliyetlerini de¤il ayn› zamanda yaz›l›m. Bu ba¤lant›. Bilim ve Teknoloji Politikas› ‹ncelemeleri ve Görünümü yay›n dizisi ve Bilim.daha ziyade bir referans çal›ﬂmas› olarak tasarlanm›ﬂ teknik bir belgedir. 1. harcamalar›n› da kapsayan "gayrimaddi yat›r›m"›n daha geniﬂ çerçevesi içinde kurulabilir. Ekonomik büyüme ve verimlilik ile ilgilenen idari kuruluﬂlar teknolojik de¤iﬂimin göstergelerinden biri olan Ar-Ge istatistiklerine baﬂvurur. sadece araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirmeye (ArGe) tahsis edilen finans ve insan kaynaklar›n›n ölçümü ile ilgilenmektedir. sanayiler.2. Ar-Ge personel verileri. bu gibi verilerin. Bilimsel ve teknolojik göstergelere iliﬂkin OECD raporlar› (OECD 1984. 2. OECD 1986. bilimsel alanlar ve di¤er s›n›fland›rma kategorilerinde. örgütlenme vb. Günümüzde Ar-Ge istatistikleri birçok devlet program› için vazgeçilmez bir arka plan unsurudur ve bu programlar›n de¤erlendirilmesinde önemli bir araçt›r. bilimsel ve teknik personelin e¤itimi ve kullan›m› için kurulmuﬂ modelin bir parças› olarak 14 . Bununla birlikte.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI 1. Onlar›n kullanmalar›na yard›mc› olmak üzere.
ekonominin tümü içerisinde gerçekleﬂtirilir ancak ArGe’yi kendisini de kapsayan daha geniﬂ bilimsel çal›ﬂmalar ailesinden ve ekonomik faaliyetlerden farkl› k›lan özellikler vard›r. OECD. Bu ekler bilgi amaçl› olarak kullan›labilir ancak her zaman konu ile ilgili en güncel yorumu sa¤lamalar› da beklenmemelidir. tümünün ulaﬂmaya çal›ﬂaca¤› standartlar olmas› yönünde bir fikir birli¤i mevcuttur. yak›n zamanda buna dört k›lavuz daha eklenmiﬂtir. 15 . ancak kendilerini OECD üyesi olmayan ülkelerden ay›ran benzer ekonomik yap›lara sahip OECD üyelerinin ekonomik ihtiyaçlar› ve Ar-Ge faaliyetlerine özgüdür. Bu k›lavuz hem bas›l› olarak. Dolay›s›yla bu k›lavuz. iki k›s›mdan oluﬂmaktad›r. Bu bölümlerde.3.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI görülmelidir. Tüm üye ülkeler. Baﬂlang›çta. bilim ve teknoloji ve örne¤in e¤itim gibi (bkz. 8. bu giriﬂ bölümünün istatistiklerin üretilmesini yan›nda yedi di¤er bölümden oluﬂan k›s›md›r. di¤er OECD yöntembilimsel çerçeveleri de mevcuttur. 1. 1978) için UNESCO önerileriyle uyumludur. kullan›lmakta olan Ar-Ge verilerinin toplanmas› ve yorumlanmas› ile ilgili öneriler ve ilkeler yer almaktad›r. di¤er ekonomik de¤iﬂkenlerle. bunlar›n. örne¤in katma de¤er ve yat›r›m verileri ile birlikte kullan›lmas› da mümkündür. Elektronik sürümü yeni verilerle daha s›k güncellenecektir. Uzun y›llar boyunca. çeﬂitli modellerde kullan›lmak üzere göstergelerin hesaplanmas›nda kullan›labilecek mümkün k›lmay› amaçlamaktad›r. Tablo 1. BT için uluslararas› normlar oluﬂturmaya yönelik çal›ﬂma yapmam›ﬂt›r. 10. K›lavuz. 6. Bu k›lavuz BT sisteminin tek bir modeline dayanmamakta. ‹kinci k›s›m ise onbir EK’i içermektedir ve bunlar Ar-Ge taramalar› için ek ilkeler sa¤lamak üzere kendilerinden önce gelen bölümlerdeki temel ilkeleri yorumlamakta ya da kapsam›n› geniﬂletmekte veya Ar-Ge taramalar› ile ilgili konular› kapsamaktad›r. hem de Internet ortam›nda dijital olarak yay›mlanmaktad›r. bilim ve teknolojiyle ilgili faaliyetler için. tüm bilimsel ve teknolojik faaliyetler (UNESCO. Frascati K›lavuzu ile di¤er uluslararas› standartlar aras›ndaki iliﬂki 9. Bunun yan› s›ra. Frascati K›lavuzu bu yap›daki tek k›lavuz olarak kullan›lm›ﬂ. Ar-Ge çal›ﬂmalar›. Ar-Ge verilerinin.1). OECD'nin bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin ölçülebilmesi için bir ilkeler dizisi oluﬂturmas› tasarlanm›ﬂt›r. Bunlardan ilki. belirtilen koﬂullara tam olarak uyamasa da. normlar›n halihaz›rda mevcut oldu¤u durumlar söz konusu oldu¤unda. 7.
Oslo K›lavuzu. Yöntemler ve Örnekler". 1995) B. Bunlar›n haricinde K›lavuz.1. 1968). 1990)1 Yenilik Teknolojik Yenilik Verilerinin Toplanmas› ve Yorumlanmas› için Önerilen ‹lkeler -. Bu k›lavuzun önceki sürümlerinde oldu¤u gibi. OECD'nin yöntembilimsel k›lavuzlar› Baﬂl›k Bilimsel ve Teknolojik Faaliyetlerin Ölçümü Serileri Frascati K›lavuzu: Araﬂt›rma ve Deneysel Geliﬂtirme Taramalar› için Önerilen Standart Uygulama Yüksekö¤retim Sektöründe Ç›kt› Ölçümleri ve Ar-Ge ‹statistikleri "Frascati K›lavuzu Eki" (OECD. STI Çal›ﬂma Belgeleri 1997/1) Küreselleﬂme Ekonomik Küreselleﬂme Göstergeleri K›lavuzu (provizyonal baﬂl›k. OECD Ülkelerinde EUSS-97'nin Uygulanmas›na iliﬂkin K›lavuz (OECD. Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› . Olabildi¤ince Frascati K›lavuzu türündeki verilerle MMS türündeki 16 . 1990) ve E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› . mümkün oldu¤u her durumda.Patent K›lavuzu 1994" (OECD. OECD s›n›rlar› içerisindeki bölgesel kuruluﬂlar›n. özellikle Avrupa Birli¤i (AB) ve ‹skandinav Sanayi Fonu’nun deneyimlerinden yararlanmaktad›r. Yoshiko Okubo (OECD. 1994b)1 BT personeli "Bilim ve Teknolojiye Ayr›lm›ﬂ ‹nsan Kaynaklar›n›n Ölçümü Canberra K›lavuzu" (OECD. OCDE/GD(94) 114. Hem kavramsal olarak hem de veritabanlar› bak›m›ndan. Muhasebe Sistemi .SNA (UN. ör. 13. 11.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI Tablo 1. 1989b) Teknoloji ödemeleri dengesi "Teknoloji Ödemeleri Dengesi Verilerinin Ölçümü ve Yorumlanmas› için K›lavuz – TÖD K›lavuzu" (OECD. Ar-Ge'nin Milli daha geniﬂ bir yap› içerisine oturtulmas› ihtiyac›ndan dolay›.EUSS (UNESCO. 1990). 12. 1999) E¤itim istatistikleri Daha ‹yi E¤itim ‹statistikleri K›lavuzu . Kaynak: OECD.ABK (ABK ve di¤erleri. Uluslararas› Standart S›nai S›n›fland›rma – USSS (UN. "Frascati ailesi" Ar-Ge 1.. BT için di¤er yöntembilimsel çerçeveler Yüksek Teknoloji "Yüksek Teknoloji Sektörü ve Ürün S›n›fland›rmas›n›n Gözden Geçirilmesi" (OECD. Avrupa Birli¤i Komisyonu . k›lavuzda mümkün oldu¤unca Birleﬂmiﬂ Milletler (UN) s›n›fland›rmalar› kullan›lm›ﬂt›r.Kavramsal. 1997b) Veri türü A. Daha çok mevcut bilginin s›n›fland›r›lmas› ve yorumlanmas› ile ilgili sorunlarla ilgilenir. Ölçüm ve Tarama Konular› (OECD. Bu gibi s›n›fland›rmalarda Ar-Ge referanslar› yenidir ve uluslararas› istatistiksel çerçeve olarak Frascati K›lavuzu'na dayanmaktad›r. (OECD. Milli Muhasebe Sistemi’nde (MMS) ortaya konan ilkelerle tutarl› hale getirmek için çaba harcanm›ﬂt›r.MUSS (Uluslararas› Çal›ﬂma Örgütü. 1997). 1997a) Patentler "Patent Verilerinin Bilimsel ve Teknolojik Göstergeler Olarak Kullan›lmas› . gelecek) C. 1994). STI Çal›ﬂma Belgeleri 1997/2) Bibliyometrik "Araﬂt›rma Sistemlerinin Analizi ve Bibliyometrik Göstergeler. Ar-Ge taramalar›n›. Di¤er ilgili OECD istatistiksel çerçeveleri E¤itim istatistikleri Karﬂ›laﬂt›rmal› E¤itim ‹statistikleri için OECD K›lavuzu (gelecek) E¤itim s›n›fland›rmas› E¤itim Programlar›n›n S›n›fland›r›lmas›.
18. BT göstergelerinin türetilebilmesi için varolan kaynaklar›n kullan›lmas›na iliﬂkin uluslararas› standart uygulaman›n önerilmesinden önce. BT göstergeleri olarak teknoloji ödemeleri dengesi ve patent kullan›mlar› ile ilgili k›lavuzlar yay›mlanm›ﬂt›r (OECD 1990. Ar-Ge ölçümleri s›ras›nda d›ﬂar›da tutulmal›d›r. Ar-Ge ve ilgili faaliyetler 1. bkz. 1994b). Yenilik taramalar›. bilimsel ve teknolojik temeli olan di¤er birçok etkinlikle iliﬂkili bir faaliyettir. içerisinde Ar-Ge'nin önemli bir rol oynad›¤› yenilik sürecinin ç›kt›lar›n› ve etkilerini ölçmek için yap›lan çal›ﬂmalard›r. uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirmeden oluﬂan) araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme çal›ﬂmalar›n›n ölçümü ile ilgilenmektedir. Bu nedenle. kurumlar ve personel aç›s›ndan. Ek 3.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI verileri ba¤daﬂt›rmak için.5. yenilik bilgileri ve ekonomik ve sosyal sonuçlara. Bölüm'de bulunabilir. Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge) 17. bu k›lavuzdan farkl›d›r. Yenilik taramalar› ile ilgili bir k›lavuz yay›mlanm›ﬂ ve bir kez gözden geçirilerek yenilenmiﬂtir (OECD. Ar-Ge. Bu di¤er faaliyetler kimi zaman Ar-Ge ile oldukça yak›ndan iliﬂkili de olsa. oldukça sa¤lam yöntembilimsel bir çal›ﬂmaya gereksinim duyulmuﬂtur. Ar-Ge girdilerinin ölçümüne ayr›lm›ﬂt›r. Bunlar. tamamlay›c› veriler toplanmal›d›r. girdi istatistiklerini tamamlamak aç›s›ndan ArGe ç›kt› göstergelerine ihtiyaç duyulmakla birlikte. Ar-Ge veya bilim ve teknoloji (BT) ç›kt›s›. Ar-Ge taramalar› ile milli hesaplar aras›ndaki iliﬂkiyi daha ayr›nt›l› bir ﬂekilde incelemektedir. olay›n kendisine oldu¤undan daha fazla ba¤l›d›r. 1997a). bunlar›n oluﬂturulmas› ve tan›mlanmas› oldukça zordur. Ek 7). Bu k›lavuz sadece (temel araﬂt›rma.4. Ne yaz›k ki. Ayr›ca bibliyometrikler ve ilgili ürün veya sanayilerin (bkz. fon kaynaklar›n›n ve harici Ar-Ge harcamalar›n›n dökümüne yönelik öneriler oldukça ayr›nt›l›d›r ve Ar-Ge ile ilgili yaz›l›m yat›r›mlar›na iliﬂkin verilerin toplanmas› için öneriler sunulmaktad›r. Di¤er bir seçenek de varolan veri kaynaklar›n›n kullan›lmas›d›r. 1. 1. Ar-Ge girdi ve ç›kt›s› 14. 16. Ar-Ge'ye duyulacak ilginin düzeyi. Tablo 1.5. genelde farkl› yollarla ölçülebilir. Bu K›lavuz.1. Tam tan›m› 2. Ar-Ge ve bu ilgili faaliyetler iki 17 . 15. bilgi ak›ﬂlar› üzerinden ve iﬂletmeler.1) "teknolojik yo¤unlu¤u" bak›m›ndan ticari veriler hakk›nda da k›lavuzlar mevcuttur. Ancak. Ar-Ge kavram› hem Ar-Ge birimi olarak resmi Ar-Ge'yi hem de di¤er birimler olarak gayri resmi veya duruma ba¤l› Ar-Ge'yi kapsamaktad›r. daha çok yorumlarda karﬂ›laﬂ›lan sorunlarla ilgilendiklerinden ve kullan›lan verilerin BT analizleri için toplanmay›p varolan kaynaklardan ç›kart›larak bu amaçlar do¤rultusunda düzenlenmiﬂ oldu¤undan (daha fazla detay için.
standartlaﬂt›rma ve kalite kontrolü. sadece yarat›c› fikirlerin orijinal kayna¤› olarak de¤il. Ar-Ge. bilimsel ve teknolojik e¤itim ve ö¤retim (BTEÖ) ile bilimsel ve teknolojik hizmetler (BTH) yer almaktad›r.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI baﬂl›k alt›nda incelenebilir: Bilimsel ve teknolojik faaliyetler ailesi (BTF) ve bilimsel ve teknolojik yenilik süreci. 18 . bu süreç kayda de¤er bir demonstrasyon aﬂamas› içerebilir.2. "Bir demonstrasyon. Yenilik sürecinde Ar-Ge'nin yan› s›ra. OECD bünyesinde. daha geniﬂ bir BTF kavram› geliﬂtirmiﬂ ve buna "Bilim ve Teknoloji Alan›ndaki ‹statistiklerin Uluslararas› Anlamda Standartlaﬂt›r›lmas›na Yönelik Öneriler"inde (UNESCO. Burada Ar-Ge'ye ek olarak.5. Bilimsel ve teknolojik faaliyetler (BTF) 19. gerçek ﬂartlarda hayata geçirilmesi anlam›na gelmektedir ve ﬂu amaçlar do¤rultusunda gerçekleﬂtirilebilir: i) ulusal politikan›n formüle edilmesi veya ii) yenili¤in kullan›m›n›n teﬂvik edilmesi" (Glennan ve di¤erleri. 1. örgütsel. içerilmiﬂ teknolojinin edinimi. BT literatürünü tercüme etme ve düzenleme. baﬂka yerde s›n›fland›r›lmam›ﬂ endüstriyel tasar›m. 1997a). yenilik faaliyetlerinin di¤er biçim- leri de yer al›r. üretim tasar›mc›l›¤› ve endüstri mühendisli¤i. bilimsel ve teknolojik faaliyetler. devlet kurumlar› taraf›ndan yürütülen patent ve lisanslama çal›ﬂmalar› gibi faaliyetleri de içerir.3. 22. sosyoekonomik olgularla ilgili veri toplama. bu çal›ﬂmalardan sadece biridir ve yenilik sürecinin farkl› aﬂamalar›nda gerçekleﬂtirilebilir. 1.5. test etme. tetkik ve arama. teknolojik. UNESCO. 1978). esas olarak teknolojik aç›dan yeni veya iyileﬂtirilmiﬂ ürünlerin veya süreçlerin ortaya ç›kmas›na yol açan ya da bunun amaçland›¤› bilimsel. 23. yenili¤in tam veya tamama yak›n ölçekte. 1978) yer vermiﬂtir. 20. Bu hizmetlerden ikincisi. müﬂteri dan›ﬂmanl›¤› ve dan›ﬂmanl›k hizmetleri. kütüphane ve müzelerin BT faaliyetleri. Ar-Ge. ayn› zamanda uygulama aﬂamas›na kadar herhangi bir noktada baﬂvurulabilecek bir sorun çözme yolu olarak da etkili olabilir. Teknolojik yenilik çal›ﬂmalar›. di¤er sermaye edinimleri. örne¤in. geliﬂtirme ve demonstrasyon çal›ﬂmalar›n› içerdi¤i unutulmamal›d›r ("A. finansal ve ticari ad›mlard›r. devlete ait Ar-Ge programlar› temelinde gerçekleﬂen yenilik- lerin oldu¤u durumlarda. hem BTEÖ hem de BTH'den ayr›lmal›d›r. yeni bilgilere yap›lan yat›r›mlar dahil. Dahas›. bunlar "üretim bilgisi ve parçalar›na ayr›lm›ﬂ teknolojinin edinimi. Oslo K›lavuzu'na göre (OECD. Uluslararas› Enerji Kurumu taraf›ndan toplanan ve yay›mlanan verilerin araﬂt›rma. Ar-Ge (UNESCO ve OECD taraf›ndan benzer ﬂekilde tan›mlanm›ﬂt›r). Ar-Ge ve teknolojik yenilik 21. G ve D"). üretimi baﬂlatma ve yeni veya geliﬂmiﬂ ürünler için pazarlama faaliyetleri"dir.
Bölümde K›s›m 2. 1974'te kabul edilen üçüncü sürümde (OECD 1976) eklenmiﬂtir. bu ba¤lamda baz› ilkeler sa¤larlar. yüksek maliyetli Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› gerektirirken. 2. dolayl› veya ek destek sa¤layan ve sadece genel giderlerin bir unsuru olarak harcama serilerinde yer alan kiﬂiler aras›nda. Bu 1. ba¤›ms›z projeler ile yak›ndan iliﬂkili olan ve hem personel hem de harcama serilerinde yer alan kiﬂiler ile. proje ve finansman› yönetilmelidir. Ar-Ge yöneticileri gibi. Ar-Ge projelerinin ve finansman›n›n kurum içinde idare edilmesi söz konusu oldu¤unda. Bu k›s›mlar. ArGe'ye verilen do¤rudan destek bak›m›ndan bir ayr›m yap›lmal›d›r. 19 . farkl› nedenlerden dolay›. Ar-Ge'nin yaz›l›m. Son y›llarda. Bilim ve teknolojinin tüm alanlar›ndaki Ar-Ge kapsanm›ﬂt›r 27. Ar-Ge yönetimi ve destekleyici di¤er faaliyetler 26. sosyal bilimler ve hizmet faaliyetlerindeki tan›m› 25. Üye ülkelerdeki uygulamalar farkl›l›k gösterebilir: Baz› ülkelerde. sosyal ve beﬂeri bilimler için (SBB) baz› de¤iﬂikliklerin kabul edilmesi gerekti¤i anlaﬂ›lm›ﬂt›r. 1. Ar-Ge ve di¤er üretim öncesi geliﬂtirme faaliyetleri aras›ndaki farklar› gösteren örnekler ile birlikte Ek 10'da verilmektedir. bu sorunlar›n üstesinden gelmek için ilke ve anlay›ﬂ birli¤i oluﬂturulmas›na ayr›lm›ﬂt›r ve çeﬂitli örnekler de içermektedir. ‹aﬂe ayr›mlar. Ar-Ge'nin ölçümü s›ras›nda karﬂ›laﬂ›labilecek olas› en büyük sorun. Yukar›da aç›klanan Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› gerçekleﬂtirmek için. Büyük ölçekli projelerin ele al›nmas› ile ilgili ek rehber. 2. hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge ile ilgili daha iyi bilgiye ihtiyaç duyuldu¤u belirtilmektedir. 5.5.4). di¤erlerine göre ortak usuller her zaman uygun de¤ildir. 2. ço¤unlukla bilgisayar uygulamalar› ve sosyal bilimler araﬂt›rmalar› içeren hizmet faaliyetlerine uygulanmas›nda sorunlar ç›kmaktad›r. K›lavuzun ilk iki versiyonu sadece do¤al bilimler ve mühendisli¤i kapsamaktad›r.5.5. Sosyal ve beﬂeri bilimler. Bölüm'de bu sorunlar›n tart›ﬂ›lmas› için ayr›lm›ﬂ yeni bir k›s›m yer almaktad›r (2. ArGe'yi oluﬂturmaz.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI 24. mali yöneticiler gibi. özellikle savunma alan›na yönelik bilgisayar yaz›l›mlar›n›n ve geniﬂ ölçekli projelerin geliﬂtirilmesi ile ba¤lant›l› olduklar›ndan.6. veya ulaﬂ›m hizmetleri gibi ek destekler de genel giderler kapsam›na girmektedir.1.4. 1. Dolay›s›yla bunlar›n. Bu k›lavuzdaki ana tan›mlamalar öncelikli olarak do¤al bilimler ve mühendislik alanlar›ndaki üretim sanayisi ve araﬂt›rmalar için geliﬂtirilmiﬂtir. ve 6.3.4. Bu ba¤lamdaki hatalar oldukça önemlidir: Yeniliklerin ço¤u. fonlar sa¤lanmal›. Bilim ve teknoloji bakanl›klar› veya araﬂt›rma konseyleri gibi politik kurumlar›n Ar-Ge fonlama faaliyetleri. deneysel geliﬂtirme ile yenili¤in gerçekleﬂtirilmesi için gerekli di¤er faaliyetler aras›ndaki ayr›m›n belirlenmesinde ortaya ç›kacakt›r. taramalar tüm sektörlerdeki tüm bilimleri kapsar. üretime haz›rlama maliyetleri daha da yüksektir.4 ve 2. K›lavuz standart uygulamalar› önermesine ra¤men. Bölümlerde ayr›nt›l› olarak tart›ﬂ›lmaktad›r.
bu verilerin tam zaman eﬂde¤er (TZE) veya Ar-Ge'ye tahsis edilen kiﬂi-y›la indirgenmesi sorunu ortaya ç›kar (Bkz. K›s›m 5. ‹statistiksel amaçlar do¤rultusunda. üretim. Gereksinim duyulan beceri ve e¤itim yelpazesinin geniﬂli¤i nedeniyle.7. Ulusal Ar-Ge çal›ﬂmalar›. bilimsel ve teknik personel. Ar-Ge personeli 30.2. 5. Birçok OECD ülkesi için veriler mesleki esasa göre mevcutken. e¤itim ve di¤er iﬂlevlerde yer alarak daha çok s›nai. 1997) dayanan sadece resmi vas›f (diploma derecesi) düzeyi esas›na göre s›n›fland›rma için aç›klamalar içermektedir. iki girdi ölçülmektedir: Ar-Ge harcamalar› ve Ar-Ge personeli. SBB Ar-Ge ölçümüne iliﬂkin özel sorunlar.3). Her iki girdi de normalde y›ll›k olarak ölçülmektedir: Bir y›l içerisinde harcanan toplam tutar. yönetim. tar›msal ve t›bbi çal›ﬂmalara katk› sa¤lamaktad›r. olabildi¤ince Mesleklerin Uluslararas› Standart s›n›fland›r›lmas› için iki sistem kullan›lmaktad›r. 1. Ar-Ge personelini kategorilere göre s›n›fland›rmak gereklidir.7. Ar-Ge faaliyetlerinde görevli kiﬂilerin grubuna göre. Canberra K›lavuzu'nun (OECD. üye ülkelerin ço¤u bunlardan sadece birini kullan›r. bu k›lavuzdaysa Ar-Ge kaynaklar›n›n s›n›fland›r›lmas› ve ölçülmesi konular› üzerinde durulmaktad›r. 1990) hem de E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas›’na – EUSS (UNESCO. 31. di¤erlerinin sadece baz› veya tüm sektörler için niteliksel veri- 20 . Bu bilimsel ve teknik insan gücünün ölçümü. ArGe'ye ayr›lan kaynaklar›n uluslararas› anlamda karﬂ›laﬂt›r›labilmesi için somut ölçüler ortaya koyar. Bölüm . meslek OECD üyesi ülkeler taraf›ndan. 5. Nobel ödülü sahiplerinden onun sekreterine. hem S›n›fland›r›lmas› – MUSS (ILO. Her iki serinin de kendilerine göre güçlü ve zay›f yönleri oldu¤undan. bu k›lavuzun ilerleyen bölümlerinde ele al›nacakt›r.1. böylece ve veriler genel gider modellerinde ve BT personeli ile ilgili olan veritabanlar›nda kullan›labilirler. Bilimsel ve teknik personelden faydalan›lmas›na iliﬂkin veriler. K›s›m 5. Ar-Ge girdilerinin ölçümü 29. bir ulusun toplum refah›na iliﬂkin insan kaynaklar› girdisinin sadece bir k›sm›n› teﬂkil etti¤i bilinmektedir. 32. kalite kontrol. 1995) konusudur. 1. uzay araﬂt›rmalar› tasar›mc›lar›ndan laboratuvar hayvan› besleyicilerine kadar geniﬂ bir personel yelpazesini kapsamaktad›r. Ar-Ge ve personel verileri söz konusu oldu¤unda. y›l içerisinde kullan›lan adam-y›l. Her iki temele göre de verilerin mevcut olmas› gerekmesine ra¤men. Bölüm. 33. Ancak Ar-Ge girdilerinin.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI 28. Dolay›s›yla verilerin fiziksel olarak kiﬂi baz›nda toplanmas› ("kafa say›m›") önerilmektedir. Ar-Ge'ye ayr›lan kayna¤›n yeterli biçimde temsil edilebilmesi için her ikisine de ihtiyaç vard›r.
Genel üniversite fonlar› olarak da adland›r›lan kamusal genel üniversite fonlar›n›n (GÜF) uygulanmas› ile ilgili ilkeler önerilmektedir. bunlar›n zaman içerisinde. e¤itim bakanl›klar›ndan al›nan genel hibe ile finanse edilen üniversite araﬂt›rmas›n›n. birimler. K›lavuzun 6. Örne¤in. Temel ölçüt. bunlar "reel" tutar- 21 . Ar-Ge. Bu ak›ﬂlar üniversite araﬂt›rmalar› için verilen deste¤in yar›s›ndan fazlas›n› temsil edebilir ve Ar-Ge için tüm kamusal deste¤in önemli bir bölümünü oluﬂturur. 1. Ar-Ge amaçlar›na yönelik olarak. Ar-Ge harcamalar› 34. Di¤er bir ölçüt de.7. Tam tersine. Mevcut döviz kurlar›n›n ülkeler aras›ndaki Ar-Ge fiyatlar›n›n dengesini tam olarak yans›tmad›¤› ve yüksek enflasyonun söz konusu oldu¤u dönemlerde genel fiyat endekslerinin. fonu sa¤layan kaynaklardan al›nan cevaplara de¤il. Bölüm. 35. 36. Ar-Ge girdi serilerinin parasal de¤erler olarak ifade edilmesinin temel dezavantaj›. Ancak uygulamada durum böyle de¤ildir.3). Ar-Ge fonlar›n›n ak›ﬂ›n›n izlenmesi ile ilgilidir. Ar-Ge'nin kim taraf›ndan finanse edildi¤inin ve kim taraf›ndan gerçekleﬂtirildi¤inin bilinmesi oldukça önemlidir. Bölüm. yüksek düzeyde teknisyen veya destek personeli olarak çal›ﬂmaktad›r. K›lavuz. Ar-Ge faaliyetini gerçekleﬂtiricilerin verdi¤i cevaplara dayand›r›lmas› gerekti¤i özellikle belirtilmektedir (bkz. ülkeler aras›ndaki fiyat düzeylerinden etkilenmesidir. K›s›m 6. – örne¤in araﬂt›rmac› olarak kay›tl› bulunan tüm kiﬂiler üniversite derecesine sahip olacakt›r ve Ar-Ge bünyesinde çal›ﬂan tüm üniversite mezunlar› araﬂt›rmac› olarak çal›ﬂacakt›r. K›s›m 6. Devlet sektörü söz konusu oldu¤unda. genç üniversite mezunlar›n›n say›lar› gitgide artan bir bölümü araﬂt›rmac› olarak de¤il. Bilim politikas› dan›ﬂmanlar› ve analistler için. "harici harcamalar"d›r ve ekonominin bir sektörü veya istatistiksel birimi haricinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n tüm harcamalar›n› kapsamaktad›r.2. Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n yürütülmesine iliﬂkin e¤ilimi do¤ru bir biçimde yans›tmad›¤› söylenebilir. "dahili harcamalar"d›r. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik anlam›nda hala baz› sorunlar›n oldu¤u anlam›na gelmektedir. harcamalar terimi. dolayl› yerine do¤rudan harcamalar› kastederek kullan›l›r. Amortisman maliyetleri bu kapsam›n d›ﬂ›nda tutulmaktad›r. bu ikisi aras›nda büyük bir farkl›l›¤›n olmamas› gerekti¤i ileri sürülebilir. Etkili bir sistemde. hem araﬂt›rma hem de e¤itim için yürütülen bölümü. 6. üniversite düzeyinde dereceye de¤il lise sonras› vas›flara veya dengi derecelere sahiptir.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI ler toplad›¤›n›n bilinmesi. özellikle de devlet ile di¤er gerçekleﬂtiriciler aras›nda kayda de¤er kaynak transferleri içeren bir süreçtir. kurumlar ve sektörler. yani. 6. Bölüm. yani. ekonominin bir sektörü veya istatistiksel birimi içerisinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n tüm harcamalar›.2'sinde verilmektedir. Ar-Ge harcamalar›n›n kapsam› ve içeri¤i ile ilgili daha ayr›nt›l› bilgi. Bu ak›ﬂlar›n. hem cari maliyetler hem de sermaye harcamalar› ölçülür. ileri yaﬂlardaki araﬂt›rmac›lar›n bir bölümü.
kütüphane imkânlar›. Dolay›s›yla bu da yurtd›ﬂ›ndan finanse edilen ancak yurtiçinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› kapsar ve yurtd›ﬂ›na ödenen. Standartlaﬂt›r›lm›ﬂ ekipmanlar. 1. küreselleﬂme sürecini de dikkate alarak yurtd›ﬂ›ndaki birimlerle ilgili olarak kullan›lan harici Ar-Ge ve Ar-Ge fon 22 .1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI lardan çok Ar-Ge'ye ayr›lan kaynaklar›n f›rsat maliyetlerini yans›tt›klar› bilinmesine ra¤men.7. Bu e¤ilimler üzerinde daha fazla bilgiye ihtiyaç duyuldu¤u aç›kça görülmektedir. örne¤in "ulusal Ar-Ge çal›ﬂmas›" gibi. Çokuluslu iﬂletmeler. Birçok farkl› çal›ﬂmada. Frascati K›lavuzu'nun bu sürümü.3. hem resmi olarak. Avrupa Birli¤i (AB) veya Avrupa Nükleer Araﬂt›rma Kurumu (CERN) gibi giriﬂimler arac›l›¤› ile.8. birer ölçü birimi olabilir.7. yay›n abonelikleri ve standartlaﬂt›r›lm›ﬂ bilgisayar zaman› vb. 40. 1. Ulusal Ar-Ge çabalar› 38. Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar kimi zaman araﬂt›rmac›larla (veya üniversite mezunlar›yla) s›n›rland›r›lm›ﬂt›r çünkü bunlar›n Ar-Ge sisteminin gerçek çekirde¤i oldu¤u kabul edilmektedir. belli bir y›l içerisinde. Buna karﬂ›l›k gelen personel ölçütünün belirli bir ismi yoktur. Ar-Ge faaliyetlerinin her geçen gün dünya geneline daha çok yay›ld›¤› görülmektedir. Ek 9'da tart›ﬂ›lmaktad›r. sat›n alma gücü paritelerinin (AGP) ve tam gayri safi yurtiçi has›la (GSY‹H) fiyat endeksinin kullan›lmas›n› önermektedir. hem de gayri resmi olarak. ço¤unlukla. Ar-Ge’nin küreselleﬂmesi ve Ar-Ge iﬂbirli¤i 39. çeﬂitli araﬂt›rmac›lar.. Belli bir y›l içerisinde Ar-Ge (TZE içerisindeki) bünyesinde çal›ﬂan toplam personeli kapsar.4. ulusal anlamda gerçekleﬂtirilen tüm Gayri Safi Yurtiçi ArGe Harcamalar›’d›r (GSYARGEH). bilim politikas› amaçlar› do¤rultusunda bir bütün olarak alg›lan›r. K›lavuzun amaçlar›ndan biri de hem birçok gerçekleﬂtiriciden toplanabilen hem de anlaml› ulusal toplam de¤erlerle bütünleﬂebilen Ar-Ge girdi verileri için baz› temel nitelikleri oluﬂturmakt›r. Ar-Ge faaliyetleri ekonominin genelinde gerçekleﬂtirilmesine ra¤men. Ar-Ge için kullan›lacak araç gereçlerin göstergeleri bilinmektedir ancak bu göstergeler nadiren toplanmaktad›r ve bu k›lavuzda ele al›nmam›ﬂt›r. çok veya iki tarafl› anlaﬂmalarla. laboratuvarda çal›ﬂma alan›. Uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›rma için kullan›lan ana harcama toplam›. Dolay›s›yla. Ar-Ge araçlar› 37. Ar-Ge istatistikleri için. 1. özellikle uluslararas› kurumlara verilen Ar-Ge fonlar›n› içermez. gitgide artan bir rol üstlenmektedir. Özel Ar-Ge deflatörleri ve Ar-Ge de¤iﬂim oranlar› geliﬂtirilmesine iliﬂkin yöntemler. üniversite ve di¤er araﬂt›rma birimleri ve iﬂletmeler aras›nda Ar-Ge iﬂbirli¤inin yapma gibi. araﬂt›rma ekipleri ve araﬂt›rma birimleri aras›ndaki iﬂbirli¤i ile gerçekleﬂtirilmektedir. Ar-Ge'nin daha büyük bir bölümü.
Yenilik taramalar›ndan elde edilen deneyimler. dikkatler daha çok iﬂlemi geçekleﬂtiren veya fonlayan kurumlar üzerine yo¤unlaﬂ›r. ulusal (ve uluslararas›) Ar-Ge tara- malar›nda temel kurumsal s›n›fland›rmalar›n kullan›lmas› ve istatistikler taraf›ndan aç›klanan olay›n daha iyi anlaﬂ›labilmesini sa¤lamak için iﬂlevsel da¤›l›mlar ile birleﬂtirilmesi. iﬂbirli¤i ile ilgili tek bir sorunun yöneltilebilece¤ini göstermektedir. Çokuluslu iﬂletmelerin Ar-Ge çal›ﬂmalar› genellikle grup düzeyinde veya grup bölümü düzeyinde örgütlendi¤inden. Ar-Ge faaliyetlerini ve rolünü anlamak için Ar-Ge’yi bu iﬂi gerçekleﬂtiren ile fonlayan kurumlar baz›nda (kurumsal s›n›fland›rma) ve Ar-Ge programlar›n›n yap›s›na göre (iﬂlevsel da¤›l›m) incelenmelidir. konu ile ilgili baz› bilgiler mevcuttur. Avantaj›.9. 43. s›kl›kla baﬂvurulan bir yöntemdir. grubun farkl› ülkelerdeki birimleri taraf›ndan geçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n tan›mlanmas› ve bu ülkeler aras›ndaki Ar-Ge ak›ﬂ› ile ilgili bilgilerin toplanmas› e¤er imkans›z de¤ilse. Politika yap›c›lar için Ar-Ge iﬂbirli¤i ile ilgili daha ayr›nt›l› bilgi ihtiyac› oldukça yüksektir. Ancak. Teknolojik küreselleﬂmenin göstergelerine duyulan gereksinime iliﬂkin daha fazla bilgi. Ar-Ge için s›n›fland›rma sistemleri 42. Ar-Ge iﬂbirli¤i. geleneksel olarak Ar-Ge taramalar›nda kapsanmayan bir konudur.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI kaynaklar›na iliﬂkin daha ayr›nt›l› dökümler yap›lmas›n› önermektedir. Tarama sürecini kolaylaﬂt›rd›¤› için. istatistiksel birime ait Ar-Ge kaynaklar›n›n tümü tek bir s›n›f veya alt s›n›fa tahsis edilir. 41. Kurumsal yaklaﬂ›mda. böylece gelecekte daha aç›k önerilerde bulunmak mümkün olacakt›r. K›lavuzun bu sürümünde Ar-Ge iﬂbirli¤i hakk›nda bilgi toplanmas› ile ilgili önerilere yer verilememektedir. üye ülkelerdeki deneyim eksikli¤i nedeniyle. ç›kacak yay›n). oldukça zordur. birimin her zaman "resmi" faaliyetiyle do¤rudan iliﬂkili olmayabilen Ar-Ge faaliyetlerini tam olarak aç›klamamas›d›r. finanse edildi¤inden ve yönetildi¤inden. Dezavantaj› ise. Tüm birimler ana (ekonomik) faaliyetle-rine göre s›n›fland›r›l›r. Ar-Ge verilerinin genellikle normal ekonomik istatistikler ile ayn› çerçeve içerisinde toplanarak tarama yapman›n kolaylaﬂt›r›lmas› ve Ar-Ge ile di¤er ekonomik verilerin karﬂ›laﬂt›r›labilmesine olanak sa¤lamas›d›r. 23 .9. geçici baﬂl›k. Bu yönteme Ar-Ge taramalar›nda da baﬂvurulabilir. Farkl› tür kurumlar aras›ndaki Ar-Ge ak›ﬂlar› hakk›nda.1. 1. farkl› co¤rafi bölgelerde yer alan farkl› birimlere. küreselleﬂmenin ölçümü ile ilgili farkl› bak›ﬂ aç›lar›n›n kapsaml› olarak incelendi¤i bir çal›ﬂmada bulunabilecektir (Ekonomik Küreselleﬂme Göstergeleri K›lavuzu. Bu yaklaﬂ›mda. 1. Kurumsal s›n›fland›rmalar 44.
Normal ekonomik veya sosyal istatistikler ile en yüksek düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i sa¤lamak için. yüksek düzeylerde Ar-Ge çal›ﬂmas› gerçekleﬂtiren birkaç ülkede. yüksekö¤retim ve yurtd›ﬂ›.9. devlet. ulusal ArGe çal›ﬂmalar›n›n genel yap›s› dahilinde. Askeri ve sivil Ar-Ge'nin birbirinden ayr›lmas›. OECD ülkelerinin ço¤unda. savunma sanayisindeki Ar-Ge harcamalar›. savunma sanayii Ar-Ge'sinin hesaba kat›l›p kat›lmamas›na göre de¤iﬂir. Ar-Ge verisinin potansiyel kullan›c›lar›ndan oluﬂan bir s›n›fa yani bir alt bilim dal› veya ürün dal› gibi (holografi veya makine kal›plar› için bilgisayarl› kontroller) belirli ve çok özel bir alt-eleman ile ilgilenen bir kiﬂiye 24 . bunlar teorik olarak. Ar-Ge'nin kendi yap›s› üzerinde durulmaktad›r. kurumsal s›n›fland›rmadan elde edilen sonuçlara göre daha yüksek uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤e sahiptir. K›lavuzda yer alan 3. 4. bilim dal› vb. de¤iﬂen politik koﬂullara göre dalgalanmalar gösterir ve dolay›s›yla uzun dönem e¤ilimi. Birim taraf›ndan gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n yap›s› incelenir ve bunlar. amac›. özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG). Savunma sanayii Ar-Ge talebi. mümkün oldu¤u ölçüde.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI 45. 48. bir taraftan ﬂüphe götürmez bir ﬂekilde bilim politikas›n›n ilgi alan›na giren ancak di¤er taraftan bilimsel ve teknolojik sistemin iﬂleyiﬂine iliﬂkin fazla basitleﬂtirilmiﬂ bir modele dayanan. bu iki Ar-Ge harcamas›n›n her zaman birbirinden ayr›lmas› gerekti¤i anlam›na gelmektedir. sektörel bazda yap›l›r. 1. Savunma sanayii Ar-Ge çal›ﬂmalar›. Ulusal Ar-Ge'ye iliﬂkin ana kurumsal s›n›fland›rma. Ancak bu yaklaﬂ›m›n kimi zaman pratikte uygulanmas› zordur. Bu soru 4. Beﬂ sektör tan›mlanmaktad›r: Ticari teﬂebbüs.'ye göre da¤›l›m›n› göstermek üzere de¤iﬂik ﬂekillerde ayr›ma tabi tutulur. Ar-Ge türüne göre analiz (temel araﬂt›rma. Bölüm’de tart›ﬂ›lan iﬂlevsel yaklaﬂ›mda. toplam devlet Ar-Ge harcamalar›n›n yar›s›na yaklaﬂmakta. mevcut BM s›n›fland›rmalar›na dayand›r›lmaktad›r. Ek 10'da daha ileri düzeyde görüﬂülmektedir. Bu özellikle. ÖKAG ve yüksekö¤retim) ve ek kurumsal s›n›fland›rmalar önerilmiﬂtir. Bölüm kullan›lan kurumsal s›n›fland›rmalarla ilgilidir. uygulamal› araﬂt›rma. Bu iﬂlevsel da¤›l›mlar. ulusal Ar-Ge çabalar›n›n önemli bir iﬂlevsel dökümü olarak kabul edilir. sivil Ar-Ge'ninkinden farkl›d›r. savunma sanayii Ar-Ge’si daha küçük bir rol oynamaktad›r. Ancak. Bunun bir sonucu olarak uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar. sektörleﬂtirme bak›m›ndan ulusal farklar› ortaya koymak üzere alt s›n›fland›rmalar (ticari teﬂebbüs. K›s›m 4. iﬂlevsel yaklaﬂ›m daha ayr›nt›l› veriler sa¤lar ve kurumsal modellerdeki uluslararas› farkl›l›klar›n etkisi daha az oldu¤undan. Bu da. kurumsal s›n›fland›rmalardan daha ayr›nt›l› olmalar›na ra¤men. ‹ﬂlevsel da¤›l›m 46.2. hatta bu tutar› aﬂmaktad›r. deneysel geliﬂtirme) kavram› için do¤rudur. Ar-Ge türü.2. Ayr›ca taramaya kat›lan kiﬂinin subjektif de¤erlendirmesinin önemli bir unsurunu da içerir. ürün dal›. Dolay›s›yla.3'te ele al›nm›ﬂt›r. Dört ulusal sektörden üçü için. Bölüm’de 47.
Neyin stratejik oldu¤u. Daha önce belirtildi¤i gibi. basit anlamda. K›lavuzda yer alan 4. Bölüm’de bu terimin tan›mlanmas› üzerinde durulmuﬂtur. ulusal tan›mlamalar veya s›n›fland›rmalar›n uluslararas› normlardan farkl› olmas›ndan kaynaklanabilir. Yay›mlanan kaynaklardan bir ölçüde Ar-Ge verisi elde edilebilirse de. özel bir Ar-Ge taramas›n›n yerini hiçbir ﬂey tutamamaktad›r. Ancak. Stratejik araﬂt›rma. Ancak. 1. ulusal devletlerin ilgilendi¤i kategoriler için normlar öne sürmek oldukça zordur. Sektör analizi için bu genellikle do¤rudur. üye ülkelerin pek az› alt-s›n›fland›rmalar› bu tür bir detay düzeyine çekmiﬂlerdir ve bu detay seviyesinin OECD düzeyinde elde edilebilmesi mümkün de¤ildir. Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› gerçekleﬂtirinlerin en az›ndan belli baﬂl› ulusal kesiminin kapsand›¤› Ar-Ge taramalar›n›n yap›laca¤› önkabülüyle kaleme al›nm›ﬂt›r. idari amaçlar do¤rultusunda. verilerin güvenilirli¤i ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik 50. K›lavuzun büyük bölümü. taramay› yürüten kurumlar taraf›ndan "göz karar›" denen tahmin yönteminin kullan›lmas› en çok yüksekö¤retim sektöründeki Ar-Ge için olurken. ulusal Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› ölçmek ve bunlar› çeﬂitli yollarla s›n›fland›rmak üzere tasarlanm›ﬂt›r. görünürde benzer kurumlar farkl› 25 . 49. hem taramaya cevap verenler hem de taramay› yapan kuruluﬂlar aç›s›ndan tahmini sonuçlar üretmek gerekebilir. Bölüm’de tart›ﬂ›lmaktad›r. Ulusal koﬂullar uluslararas› normlara uymad›¤›nda.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI hizmet edecek kadar ayr›nt›l› de¤ildir. 51. Ar-Ge taramalar›. Genellikle. bir ulusun araﬂt›rma taban›n› ve nihai olarak ekonomisini geliﬂtirmek için öncelikli oldu¤unu düﬂündü¤ü araﬂt›rma çal›ﬂmalar› anlam›na gelir. Koﬂullar ülkeden ülkeye farkl›l›k gösterdi¤i için. Belirli alanlara iliﬂkin özel envanterler haricinde. Bu gibi durumlar genellikle dipnotlarda belirtilmektedir. Oldukça do¤ru ve ulusal kullan›c›lar›n ihtiyaçlar›n› karﬂ›layan Ar-Ge verileri sa¤layan ulusal taramalar. Bu. taramaya cevap verenlerce "sübjektif" de¤erlendirmelerde bulunulmas› temel araﬂt›rma. 7. 1989b).10. bu veriler dikkatli bir ﬂekilde ele al›nmal›d›r. bu araﬂt›rmalar›n farkl› politika ça¤r›ﬂ›mlar› söz konusu oldu¤unda. bu tahminlerin ne ölçüde gerekli oldu¤u veya verinin güvenilirli¤ini ne ölçüde etkiledi¤i konusunda genellemeye ulaﬂmak oldukça zordur. K›lavuz. uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme aras›ndaki farklar›n analizi için en çok kullan›lmaktad›r. Ek 2 ve bu k›lavuzun 1980 y›l›ndaki sürümüne yap›lan özel eklemede. 52. bu soru. kamusal kaynaklardan fonlanan araﬂt›rma türleri incelenirken. hat›r› say›l›r ölçüde ilgi toplayan bir aland›r. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤e sahip olmayabilir. Bununla birlikte. Dahas›. neyin olmad›¤› ülkeden ülkeye de¤iﬂir. baz› ülkelerde stratejik araﬂt›rmalar›n politik öneminin tan›nmas› aç›s›ndan. genellikle. bu durum daha karmaﬂ›k bir hal al›r. Sonuç olarak. bu konuya iliﬂkin daha fazla yol gösterici bilgiler yer almaktad›r (OECD.
analiz her zaman. ARGEDBÖH için.) ayr›lm›ﬂ kaynaklar›n tutar›n› yans›tabilmelidir. 58. Bölüm'deki genel aç›kla- malar ARGEDBÖH için geçerli olmas›na ra¤men. Sa¤l›k alan›ndaki Ar-Ge çal›ﬂmalar› son y›llarda bir politika konusu haline gelmiﬂ ve bu konuda birçok uluslararas› araﬂt›rma gerçekleﬂtirilmiﬂtir. Bu konu ayr›ca 8. ARGEDBÖH verileri. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik düzeyi. Bölüm’de ele al›nm›ﬂt›r. devlet Ar-Ge fonlama verileri. hükümetlere. Özel ilgi konular› 57. uyum hiçbir zaman mükemmel de¤ildir ve her durumda verilen bir program›n tam içeri¤inden çok politik amaçlar›n› yans›t›r. Dahas›. s›nai geliﬂme vb. Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) 53. 2. Bundan ve verilerin derlenmesinde karﬂ›laﬂ›lan yöntembilimsel engellerden dolay›. 55. takip eden bölümlerde yer alan ve gerçekleﬂtiriciye dayal› raporlama için tasarlanm›ﬂ özellikler geçerli de¤ildir. genellikle bir aﬂamada veya di¤erinde.12. Kimi zaman standart kurumsal ve iﬂlevsel s›n›fland›rmalar› aﬂan bir yap›daki belirli bir öncelik alan›na yönelik Ar-Ge verileri talep edilir. fonlay›c› taraf›ndan tan›mlanmaktad›r (kamusal Genel Üniversite Fonlar›-GÜF dahil) ve hem tahmin (bütçe teklifleri veya bütçe ödenekleri) hem de geriye dönük (kesin bütçe veya harcama) olabilir. kendi standart yöntem ve terminolojilerine dayanan ulusal bütçelerden sa¤lanmak durumundad›r.11. Bu tür analizler. 1. 1. Ar-Ge aç›s›ndan talep edilenler ile bütçe veya ilgili kaynaklarda mevcut olanlar aras›nda denge unsuru olacakt›r. Ar-Ge istatistiklerinin özellikle tasarlanm›ﬂ taramalar arac›l›¤›yla toplanmas› gerekti¤i durumlarda. 54. temel olarak Ar-Ge'ye para ayr›l›rken hükümetin niyet- lerini veya hedeflerini tesbit etmeyi amaçlar. Bu nedenle. Ek 4 ve 5. K›lavuz’da tart›ﬂ›lan di¤er serilerin ço¤undan daha düﬂük olacakt›r. bu normlar›n ulusal anlamda alg›lanma biçimleri. Tarama ve ARGEDBÖH verileri aras›ndaki ba¤lant› son y›llarda güçlenmesine ra¤men. Bu talebe karﬂ›l›k verecek verilerin bazen özel ç›kar›mlar veya çizelgelerden elde edilmesi gerekebilir. bilim ve teknoloji politikalar›n›n oluﬂturulmas›nda yard›mc› olmakt›r.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI ülkelerde farkl› sektörlere dahil edilebilir. Dolay›s›yla Ar-Ge fonlamas›. 26 . Bu farkl›l›klar›n say›sal olarak ölçülmesi mümkün de¤ildir. ﬂu anda popüler öncelik alanlar› ile ilgilenmektedir. Sosyo-ekonomik hedefler bak›m›ndan ARGEDBÖH'nin s›n›fland›r›lmas›n›n amac›. genellikle geriye dönük olan Ar-Ge taramalar›n›n sonuçlar›ndan daha önce elde edilir ve politika yap›c›lar›n› özellikle ilgilendirir. özellikle araﬂt›rma analizi çeﬂitleri ve Ar-Ge personelinin mesleki olarak analiz edilmesi gibi konularda farkl›l›klar gösterebilir. 56. Ancak. kategoriler geniﬂ olmal› ve seriler de her bir temel amaca (savunma.
Mümkün oldu¤unca. K›lavuzda belirtilen standart s›n›fland›rmalar›n herhangi birinden do¤rudan elde edilemez. Ek 4'te sunulmaktad›r. ayr›ca özellikle de federal anayasalara sahip di¤er OECD ülkeleri için politik anlamda önemli bir ilgi alan›d›r. bilgi teknolojisinden bir sonraki yay›lgan teknoloji olarak ekonomik geliﬂme için büyük bir önem taﬂ›mas› beklenmektedir. enformasyon ekonomisi ve enformasyon toplumu için göstergeler ve bunlar›n istatistiklerini geliﬂtirmektedir. Biyoteknolojinin. OECD. serileri "saf" olarak kullanmak tehlikeli olabilir. biyoteknoloji için istatistiksel bir çerçeve oluﬂturulabilmeye yönelik çal›ﬂmalara baﬂlam›ﬂt›r. ancak uluslararas› bir öneri olarak kabul edilmemelidir. baﬂka bir soru için yeterli olmayabilir. sadece oldukça karmaﬂ›k faaliyet ve kurum modellerinin özet nicel yans›malar›d›r. Baz› temel veriler bir soruyu cevaplamak için yeterli iken. Baz› de¤iﬂkenlerin bölgelere göre da¤›t›lmas›na iliﬂkin baz› öneriler 5.1 KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI Sa¤l›k Ar-Ge verileri. ve 6. Özel-likle uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma söz konusu oldu¤unda. Bu gibi sorulara cevap vermek için. Sonuç olarak. ilgili ülkelerin boyutlar›. Ar-Ge faaliyetlerinin bölgesel da¤›l›m›. Bu nedenle. ARGEDBÖH verileri. ilgili nitel bilgi ›ﬂ›¤›nda analiz edilmelidir. ilgili temel verilerin tan›mlanmas› ve sonra bunlar›n bir Ar-Ge göstergesi oluﬂturmak üzere kullan›lmas› gerekmektedir. ak›llar›ndaki bir soru ile baﬂvururlar: "Ulusal üniversite araﬂt›rma faaliyetlerimiz azal›yor mu?" "Firmam›n temel araﬂt›rma faaliyetleri için ay›rd›¤› fonlar›n oran›. kolayl›kla tan›mlanan hedeflerdeki e¤ilimlere iliﬂkin genel sorulara cevap vermek aç›s›ndan yararl›d›r: "Savunma sanayii Ar-Ge'sinin OECD bölgesinde yeniden 27 . sanayideki ortalaman›n üzerinde mi?" vb. Ar-Ge için bir toplam hesaplamak mümkündür. – Kullan›c›lar Ar-Ge verilerine genellikle. baz› yöntembilimsel bak›ﬂ aç›lar›na aç›kl›k getirmektedir. Bölüm'de verilmekte ve Ek 5. 60. Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar›na yönelik son söz 62. 1. 61. Ek 4'te aç›klanmaktad›r. Örne¤in. sadece AB ülkeleri için de¤il. 59. Mevcut veri kaynaklar›ndan sa¤l›k ile ilgili ArGe tahminlerinin türetilmesine iliﬂkin pragmatik bir yöntem. ekonomik yap›lar› ve kurumsal düzenlemeleri dikkate al›nmal›d›r. Ar-Ge taramalar›nda yer alan biyoteknolojiyle ilgili sorular hakk›nda baz› fikirler ve biyoteknoloji hakk›nda özel tarama yaklaﬂ›m›. hem Ar-Ge istatistiklerinin hem de Ar-Ge fonlamas› verilerinin kullan›m›na iliﬂkin dört genel saptama yap›labilir. ülküleri. B‹T sektörü kapsam›ndaki sanayilerle ilgili olarak uzlaﬂ›ya dayanan sanayi listeleri yoluyla baz› bilgi ve iletiﬂim teknolojisi (B‹T) sektörlerinde.13. Verilerin tamamlanmas› ve yorumlanmas›na yard›mc› olur. Ek 4'te anlat›ld›¤› gibi. – Bu gibi seriler. OECD.
bir ülkedeki GSYARGEH/GSY‹H oran›n› önemli ölçüde etkileyebilir. mümkün oldu¤u ölçüde.1KILAVUZUN AMACI VE KAPSAMI artt›¤›na iliﬂkin herhangi bir iﬂaret mevcut mudur?" Daha zor tan›mlanan hedefler ile ilgili belirli sorulara cevap vermek için uygun de¤ildir: "Ülkem. için oldukça önemlidir. Ar-Ge girdilerinin. farkl› yaklaﬂ›mlar›n incelenmesi ve üye ülkelerin deneyimlerinden dersler al›nmas› yolu ile. büyük Ar-Ge yo¤unluklu çokuluslu ﬂirketlerin faaliyetleri. karﬂ›l›k gelen ekonomik serilerle. dinamik sosyo-ekonomik faaliyetlerin – istihdam ve uluslararas› ticaret gibi – tümünün karakteristik özelli¤idir ve bunlar politika yap›c›lar. Bu gibi geniﬂ aç›l›ml› göstergeler oldukça do¤rudur ancak karﬂ›laﬂt›r›lan ülkelerin ekonomik yap›lar› aras›nda önemli farkl›l›klar varsa bundan etkilenebilirler. 28 . yoksa daha m› çok harcama yapmaktad›r?" – Bu gibi göstergelerin uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için oluﬂturulmas›na iliﬂkin kullan›ﬂl› bir yöntem. böylesi "yap›sal" göstergelerin oluﬂturulmas› oldukça ayd›nlat›c› olabilir. Ar-Ge istatistikleri toplamaya yönelik s›n›fland›rmalar ve normlar. Örne¤in. bu sorunlar›n tan›mlanmas› ve etkili bir ﬂekilde çözüme kavuﬂturulmas›d›r. karﬂ›laﬂt›r›lmas›d›r. K›lavuzdaki Ar-Ge istatistiksel standartlar›n›n evriminin alt›nda yatan felsefe. analistler vd. – Yukar›da belirtilen veri kalitesi ve karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ine iliﬂkin sorunlar. örne¤in GSYARGEH'in GSY‹H'nin bir yüzdesi olarak al›n›p. çevrenin korunmas› için Ar-Ge bak›m›ndan X ülkesine göre daha m› az. genel istatistiklere iliﬂkin norm ve s›n›fland›rmalarla uyumludur ve Ar-Ge ile Ar-Ge olmayan seriler aras›nda ayr›nt›l› karﬂ›laﬂt›rmalar›n yap›labilmesi çok zor olmas›na ra¤men. idareciler.
2. Bölüm Temel Tan›mlar ve Genel Kabuller 29 .
67. Bölüm’de ayr›nt›l› olarak tan›mlanmaktad›r.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 2. 64. 2.Yönetim ve di¤er destek faaliyetleri (K›s›m 2. 2.2. bunlar 4.2.4). Burada verilen pratik aç›klamalar sadece bu faaliyetleri Ar-Ge’den ay›rmak üzere tasarlanm›ﬂt›r. öncelikle belirli bir pratik amaç veya hedefe yöneliktir. yeni ürünler ya da cihazlar üretmeye.Di¤er s›nai faaliyetler (K›s›m 2. . mümkün oldu¤unca Ar-Ge'nin 30 .1). kurumlar› ve personeli aç›s›ndan Ar-Ge ile oldukça yak›ndan iliﬂkili olsa da.2). uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme. 66. kültür ve toplumun bilgisinden oluﬂan bilgi da¤arc›¤›n›n art›r›lmas› ve bu da¤arc›¤›n yeni uygulamalar tasarlamak üzere kullan›lmas› için sistematik bir temelde yürütülen yarat›c› çal›ﬂmalard›r. sosyal ve beﬂeri bilimler personelinin tüm e¤itim ve ö¤retim çal›ﬂmalar› bu kasam›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. yeni süreçler. Ar-Ge.‹lgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler (K›s›m 2. Ar-Ge d›ﬂ›nda tutulacak faaliyetler 65. bilimsel ve teknolojik temele dayanan ilgili birçok di¤er faaliyetten ay›rt edilebilmelidir. hem de di¤er birimlerdeki düzenli bir ﬂekilde olmayan ya da ara s›ra yap›lan Ar-Ge faaliyetlerini kapsamaktad›r. Bu di¤er faaliyetler kimi zaman hem bilgi ak›ﬂlar› üzerinden ve hem de faaliyetleri. Ancak. Temel araﬂt›rma. Ar-Ge kavram› hem Ar-Ge birimlerindeki düzenli Ar-Ge'yi. Bununla birlikte uygulamal› araﬂt›rma. D›ﬂar›da b›rak›lacak faaliyetler burada dört baﬂl›k alt›nda incelenecetir: . Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge). araﬂt›rma ve/veya pratik deneyimden elde edilen mevcut bilgiden yararlanarak yeni malzemeler. E¤itim ve ö¤retim 68.2. sistemler ve hizmetler tesis etmeye ya da halen üretilmiﬂ veya kurulmuﬂ olanlar› önemli ölçüde geliﬂtirmeye yönelmiﬂ sistemli çal›ﬂmad›r. tar›m. .1. görünürde herhangi bir özel uygulamas› veya kulan›m› bulunmayan ve öncelikle olgu ve gözlemlenebilir gerçeklerin temellerine ait yeni bilgiler edinmek için yürütülen deneysel veya teorik çal›ﬂmad›r Uygulamal› Araﬂt›rma da yeni bilgi edinme amac›yla yürütülen özgün araﬂt›rmad›r. mühendislik. Deneysel geliﬂtirme.3). . mümkün oldu¤u ölçüde Ar-Ge ölçümleri s›ras›nda d›ﬂar›da tutulmal›d›r. Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge) 63.1.2. Tarama amaçlar› do¤rultusunda. Ar-Ge terimi üç faaliyeti kapsamaktad›r: Temel araﬂt›rma.1. insan.E¤itim ve ö¤retim (K›s›m 2.2. üniversitelerde doktora seviyesindeki ö¤renciler taraf›ndan gerçekleﬂtirilen araﬂt›rmalar. t›p. Orta ö¤retim sonras› veya yüksekokul düzeyindeki tüm özel kurumlar ve üniversiteler bünyesinde yer alan do¤al bilimler.
Patent hizmetleri Bilimsel ve teknik bilgi. Sosyal bilimler.1). Bilimsel ve teknik bilgi hizmetleri 70.3. K›s›m 2. araﬂt›rma amaçlar› do¤rultusunda gerçekleﬂtirilmiﬂ dahi olsalar Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. K›s›m 2. bir nükleer reaktördeki parçac›klar›n yollar› ve özellikleri ile ilgili veriler). Aﬂa¤›daki faaliyetler. genel kamusal yarar veya kay›t alt›na almak için sadece devletin kaynaklar›n›n bulundu¤u do¤al biyolojik veya sosyal olgular›n kaydedilmesi amac›yla genellikle devlet kuruluﬂlar› taraf›ndan üstlenilir. ﬂeklindeki toplumla ilgili olgular›n güvenilir kay›tlar›na oldukça ba¤›ml›d›r. okyanus-bilimsel ve meteorolojik taramalar. hidrolojik. örneklem taramalar› vb. Ancak. Ar-Ge kapsam› içerisinde yer almaktad›r (ör.2.3. Genel amaçlar do¤rultusunda veri toplama iﬂlemi. sadece veya öncelikle bir Ar-Ge projesi amaçlar›na yönelik olarak gerçekleﬂtirildikleri durumlar haricinde. astronomik gözlemlerdir. Genel amaçlar do¤rultusunda veri toplama 71. Tamamen veya öncelikli olarak Ar-Ge iﬂleminin bir parças› olarak toplanan veriler. yard›m ve dan›ﬂmanl›k hizmetleri . Ar-Ge içerisinde yer alacakt›r). Bunun örnekleri. di¤er veya genel amaçlar do¤rultusunda toplanan veriler. maliyetler araﬂt›rmayla iliﬂkilendirilmeli ve verilerin planlanmas›. gibi çal›ﬂmalar› da kapsamal›d›r. orijinal Ar-Ge bulgular› raporunun haz›rlanmas›. rutin topografik haritalama. örne¤in iﬂsizli¤in üç ayl›k seriler halinde örneklenmesi gibi.2. Ar-Ge kapsam›n›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›r (örnekler için bkz. Ayn› mant›k. 2. verilerin iﬂlenmesi ve yorumlanmas›nda da uygulan›r. Bu veriler bilimsel araﬂt›rma amaçlar› do¤rultusunda topland›¤›nda veya iﬂlendi¤inde. Piyasa taramalar› da ayr›ca kapsam d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. 31 . - Aﬂa¤›dakilere iliﬂkin olarak uzmanlaﬂm›ﬂ hizmetler: Bilimsel ve Teknik Personel Bibliyografik hizmetler. rutin jeolojik. ‹lgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler 69.Bilimsel konferanslar } taraf›ndan gerçekleﬂtirilen – – – – – – – – Toplama Kodlama Kaydetme S›n›fland›rma Yayma Çevirme Analiz etme De¤erlendirme Özellikle veya öncelikli olarak Ar-Ge çal›ﬂmalar›na destek amac›yla gerçekleﬂtirildikleri durumlar haricinde bu kapsam›n d›ﬂ›nda tutulacakt›r (ör.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER bir parças› olarak hesaba kat›lmal›d›r (bkz.2). nüfus say›mlar›. sistematik hale getirilmesi vb. özellikle.
Politika ile ilgili çal›ﬂmalar. patent ve lisanslar ile ilgili tüm idari ve hukuki çal›ﬂmalar› içermektedir. harci olgular›n sürekli analiz edilmesi ve izlenmesi ile ilgili birimlerin çal›ﬂmalar› (ör. Ar-Ge de¤ildir.1). mevcut teknikler kullan›larak inceleme yap›lmas›. K›s›m 2. bir Ar-Ge unsuru olabilir. Politikalarla iliﬂkili araﬂt›rmalar 76. Rutin yaz›l›m geliﬂtirme 77. Rutin bilgisayar bak›mlar› Ar-Ge kapsam›na girmemektedir (yaz›l›m geliﬂtirme ve Ar-Ge aras›ndaki s›n›r›n belirlenmesine iliﬂkin daha ayr›nt›l› görüﬂmeler için bkz. bileﬂenlerin. Bu. örne¤in üniversite hastanelerinde (bkz. Sosyal bilimlerde. "politika" kelimesi sadece ulusal politika anlam›nda de¤il. Bu. Uzmanlaﬂm›ﬂ sa¤l›k hizmetleri 74. ayn› zamanda ekonomik faaliyetlerinin izini süren özel teﬂebbüs politikalar›yla birlikte. Ayn› iﬂletim sistemleri ve bilgisayar mimarisi üzerindeki önceki projelerde üstesinden gelinmiﬂ olan teknik sorunlar da Ar-Ge de¤ildir. politikalar›n›n ve iﬂlemlerinin analiz edilmesi ve de¤erlendirilmesi. genellikle "uzmanlaﬂm›ﬂ sa¤l›k hizmetleri" olarak adland›r›lan baﬂl›k alt›nda. belirli bir bölgede petrokimyasal kompleksin uygulanabilirli¤inin araﬂt›r›lmas›). savunma ve güvenlik analizleri) ve genel devlet veya bakanl›k politikas› veya iﬂlemlere iliﬂkin yasamayla ilgili komisyonlar›n çal›ﬂmalar› gibi birçok faaliyeti içermektedir.2) gerçekleﬂtirildi¤inde. Ancak. iﬂlemlerin.4. Patent ve lisans çal›ﬂmalar› 75. Önerilen mühendislik projeleri hakk›nda. Bu baﬂl›k. ürünlerin. uzmanlaﬂm›ﬂ t›bbi bilgilerin rutin araﬂt›r›lmas› ve normal uygulamas›n› ilgilendirmektedir. iﬂin baﬂlat›lmas›ndan önce kamuoyuna sunulmuﬂ. Fizibilite (yap›labilirlik) çal›ﬂmalar› 73. bölgesel ve yerel düzeylerdeki politikalar› da içerir. araﬂt›rma projeleri için yap›lan fizibilite çal›ﬂmalar› Ar-Ge’ye girer. 32 . Bu ba¤lamda. ulusal standartlar›n korunmas›. toprak ve atmosferin test ve analiz edilmesini içerir. ikincil standartlar›n ayarlanmas› ve malzemelerin. K›s›m 2. örne¤in devlet kurumlar›n›n ve di¤er kurumlar›n mevcut progralar›n›n.3. fizibilite çal›ﬂmalar›. sosyo-ekonomik karakteristiklerin incelenmesi ve belirli durumlar›n aç›klamalar›d›r (ör. Sadece Ar-Ge çal›ﬂmalar› ile do¤rudan ba¤lant›l› olan patent çal›ﬂmalar› Ar-Ge’dir. Ne var ki. uygulamaya karar vermeden önce ek bilgi sa¤lamak üzere. Bu gibi faaliyetler.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER Test ve standardizasyon 72. sisteme özel veya programa özel ilerlemeler hakk›nda yap›lan çal›ﬂmalar› içermektedir. Yaz›l›m ile ilgili rutin faaliyetler Ar-Ge olarak kabul edilmez.
Ar-Ge'yi ilgili di¤er faaliyetlerden ay›rt etme ölçütleri 84. endüstri tasar›m› b. Yönetim ve di¤er destek faaliyetleri 81. bu fonlar›n idare edilmesi ve da¤›t›lmas›.1. Tablo 2. Ar-Ge’nin ay›rt edilebilmesi için baz› ilave ölçütler sa¤lamaktad›r. üretimi ve da¤›t›m› ile birlikte piyasa araﬂt›rmas› gibi sosyal bilim dallar›n› kullanan ortak faaliyetleri içerir. Ar-Ge'nin içerisinde görülebilir bir yenilik unsurunun bulunmas› ve bilimsel ve/veya teknolojik belirsizliklerin giderilmesidir. Sadece Ar-Ge için üstlenilmeyen merkezi finans ve personel departmanlar› gibi idari faaliyetler ve sekreterya faaliyetleri de ayr›ca bu baﬂl›k alt›na girer. teknik. depolama. bak›m ve güvenlik faaliyetleridir. 2. Di¤er s›nai faaliyetler 78. Bakanl›klar. vak›flar veya hay›r kurumlar› taraf›ndan. üretime baﬂlatma ve yeni ya da geliﬂmiﬂ ürünler için pazarlama faaliyetleri gibi çal›ﬂmalar› içermektedir. Üretim ve üretimle ilgili teknik faaliyetler 80. araﬂt›rma kurumlar›. Ar-Ge yapanlar›n Ar-Ge harcamalar› baﬂl›¤› alt›nda geçmektedir. Ar-Ge personel verileri Ar-Ge'yi tamamen kapsay›p.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 18.104.22.168.. ticari teﬂebbüs sektöründeki ve geniﬂ anlamda ekonomideki çeﬂitli ortak teknik hizmetleri ve ürün ve hizmetlerin s›nai ön üretimi. Ar-Ge'nin s›n›rlar› 2. Oslo K›lavuzu’nda (OECD. yeni veya geliﬂtirilmiﬂ ürünlerin veya hizmetlerin uygulanmas› ve yeni veya geliﬂtirilmiﬂ süreçlerin ticari anlamda kullan›lmas› için gerekli olan. 2. ticari ve finansal ad›mlar olarak tan›mlanm›ﬂt›r. 33 . Ar-Ge de¤ildir. tak›mlar›n haz›rlanmas› ve endüstri mühendisli¤i. Ar-Ge’yi ilgili di¤er faaliyetlerden ay›rabilmek için gözetilecek temel ölçüt. kendi baﬂlar›na Ar-Ge olmayan ancak Ar-Ge çal›ﬂmalar› için destek sa¤layan baz› faaliyetleri içermektedir. Di¤er yenilik faaliyetleri 79.3.2. Bunlar teknolojinin edinimi (içerilmiﬂ ve içerilmemiﬂ/tecessüm etmemiﬂ). Bu.1.USSS (UN. yani bir sorunun çözümünün genel bilgi sto¤una ve ilgili alana iliﬂkin tekniklere sahip bir kiﬂi aç›s›ndan görülebilir olmad›¤› durumlar. Buna verilebilecek tipik örnekler taﬂ›mac›l›k. bunlar için verilen ödenekler. 1997a). Geleneksel olarak.s. di¤er sermaye edinimleri. Bu kategori iki bileﬂenden oluﬂmaktad›r. Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirenlere fonlar›n tahsis edilmesi. Dolayl› destekleyici faaliyetler 83. Bunlar. 1990)’nin son versiyonunda yer alan talimatlar ile uyumludur. Bu. Bunlar. Sadece Ar-Ge'yi finanse eden faaliyetler 82.3.y. bunlar. ancak dolayl› destekleyici faaliyetleri içermezken. birbiri ile bir ölçüde örtüﬂen iki baﬂl›k alt›nda incelenebilir. Ar-Ge d›ﬂ›ndaki bilimsel. onar›m.
çal›ﬂma çizimleri ve iﬂletim talimatlar›. yap›lar› veya iliﬂkileri mi ar›yor? Bilgi veya teknikleri yeni yollarla m› uyguluyor? Olgular. yeni bir ilac›n uygulanmas›na iliﬂkin kan testlerinden oluﬂan özel bir program Ar-Ge olarak kabul edilebilir. pilot tesisler ve prototiplerin kurulmas› ve iﬂletilmesi için yap›lm›ﬂ ise. Projede hangi personel çal›ﬂ›yor? D. Ar-Ge'yi ilgili bilimsel. t›bbi hizmetlerin bir parças›d›r ve Ar-Ge de¤ildir.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER Tablo 2. teknolojik veya s›nai faaliyete daha do¤al bir ﬂekilde uygun düﬂüyor mu? Kaynak: OECD.2. delme kal›plar›. – Makine mühendisli¤i endüstrisi içerisindeki Ar-Ge faaliyetleri. ölümün nedenlerini araﬂt›ran rutin otopsi. yedek parça kataloglar›) yap›ld›klar› takdirde. sadece bir hava tahmin hizmeti veya genel veri toplama iﬂlemidir. Hangi yöntemler kullan›l›yor? E. iliﬂkiler veya güdücü ilkeler ile ilgili yeni (geniﬂletilmiﬂ veya daha derinlemesine) anlay›ﬂlar›n. Ar-Ge kapsam›n›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›rlar. belirli bir projenin. Projeye hangi program kapsam›nda fon sa¤lan›yor? F. Proje di¤er bir bilimsel. bir nedenden dolay› gerçekleﬂtirilen ancak di¤er bir neden için gerçekleﬂtirilmiyor oldu¤u takdirde. S›cakl›¤›n ölçülmesi için yeni yöntemlerin geliﬂtirilmesine yönelik araﬂt›rmalar. araﬂt›rma ve ö¤retim genellikle birbirleri 34 . Ar-Ge kapsam›na girer. Yüksekö¤retim kurumlar›nda. Projenin amaçlar› nelerdir? B. gerçekleﬂtirilmesi ve muhafaza edilmesi için (ör. doktorlar için yap›lan rutin kan testleri veya bakteriyolojik testler gibi testler Ar-Ge de¤ildir. Bu ölçütlerin bir yönü de. teklifler. aﬂa¤›daki örneklerde gösterildi¤i gibi. Ar-Ge’ye dahil edilmelidir. makine tezgahlar›) veya ürünlerin sat›ﬂ›n›n art›r›lmas› için (ör.1. ço¤unlukla tasar›m ve çizim çal›ﬂmalar› ile yak›ndan iliﬂkilidir. 2. tasar›mlar. 85. belirli bir kanser tedavi yönteminin yan etkilerinin gözlemlenmesi amac›yla cesetlerin özel olarak incelenmesi ise Ar-Ge kabul edilir. Ar-Ge say›labilmesidir: – T›p alan›nda. Bu proje ile ilgili yeni veya yenilikçi olan nedir? Önceden keﬂfedilmemiﬂ olgular›. E¤er hesaplamalar. – Hava s›cakl›klar›n›n veya atmosfer bas›nc›n›n günlük ölçümlerinin tutulmas› Ar-Ge de¤il. broﬂürler. ancak di¤er yandan. Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar Genel yaklaﬂ›m 86. Bu sanayideki küçük ve orta büyüklükteki iﬂletmelerde (KOB‹’ler).3. t›pk› verilerin yorumlanmas› için yeni sistem ve tekniklerin geliﬂtirilme çal›ﬂmalar› gibi. Benzer ﬂekilde. Projenin bulgu veya sonuçlar›n›n ne kadar genel olmas› bekleniyor? G. birden fazla kurumu ilgilendiren biçimde oluﬂmas›na neden olabilecek belirgin bir olas›l›k mevcut mu? Sonuçlar›n patentlenebilir olmas› bekleniyor mu? C. teknolojik ve s›nai faaliyetlerden ay›rmak için ek ölçütler A. Ürün standartlaﬂt›rmas›n›n haz›rlanmas›. genellikle özel bir Ar-Ge departman› bulunmaz ve Ar-Ge ile ilgili sorunlarla genel "tasar›m ve çizim" baﬂl›¤› alt›nda ilgilenilir.
Bu baﬂl›k kapsam›nda incelenecek olan ö¤renciler tipik olarak mecburi derslere kat›l›r. genellikle Ar-Ge projeleri için gereken yenilik unsurlar› içeren ba¤›ms›z çal›ﬂmalar yapmalar› ve bunlar›n sonuçlar›n› sunmalar› beklenmektedir. zorunlu laboratuvar çal›ﬂmalar› vb. e¤itimsel ve yetiﬂtirme ile ilgili faaliyetlerin yan ürünleri olan bilimsel çal›ﬂmalar›n Ar-Ge olarak kabul edilip edilmeyece¤ine karar verilmesi bir sorun yarat›r. yüksekö¤retim personelinin ve bunlar›n ö¤rencilerinin e¤itim ve ö¤retim çal›ﬂmalar›n›n nerede bitip Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n nerede baﬂlad›¤› veya tam tersinin belirlenmesi oldukça zordur. araﬂt›rma yöntembilimini ö¤renir vb. Ancak. standart ulusal bir kategori de¤ildir. Dolay›s›yla bu faaliyetler ve ö¤retmenlerin gözetimleri Ar-Ge’yle iliﬂkilendirilmelidir. ö¤retmen bilgiyi aktar›r ve araﬂt›rma yöntemleri konusunda e¤itim verir. ö¤rencilerin. 87. gibi ö¤eleri içerir. Ar-Ge’nin tan›m› içerisinde belirtilen yenilik ölçütlerini karﬂ›lamaz.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER ile oldukça ba¤lant›l›d›r: akademik personelin ço¤u her ikisini birden gerçekleﬂtirmekte ve birçok bina ve ekipman. Araﬂt›rman›n sonuçlar› ö¤retime yans›d›¤›ndan ve ö¤retimden elde edilen bilgi ve deneyimler araﬂt›rma aç›s›ndan girdi oluﬂturabilece¤inden. Doktora seviyesindeki lisansüstü ö¤rencileri 89. 35 . Lisansüstü ö¤rencilerinin kendi faaliyetleri ve ö¤retmenlerinin faaliyetlerinin dikkate al›nmas› gerekmektedir. bu gibi kiﬂilerin Ar-Ge faaliyetleri di¤er k›smi zamanl› çal›ﬂan ö¤retim personelinin faaliyetlerine dahil edilmektedir. her iki amaca da hizmet etmektedir. Baz› OECD ülkelerinde. Bu faaliyetler. 92. bunlar›n Ar-Ge'si ve e¤itim ve ö¤retim faaliyetleri aras›ndaki s›n›r›n belirlenmesi özellikle zordur. – Akademik personelin kiﬂisel e¤itimi (kendini yetiﬂtirme). 91. hem ö¤retmenler hem de ö¤rencilerin di¤er Ar-Ge projeleri içerisinde faaliyet göstermeleri mümkündür. Ar-Ge’yi rutin ö¤retim ve di¤er iﬂle ilgili faaliyetlerden ay›rmaktad›r. bu gibi ö¤rencilerin bilinen bir kategori oluﬂturdu¤u ülkelerde. ayarlanm›ﬂ dersler. "lisansüstü ö¤rencisi". konu ile ilgili dil çal›ﬂmalar› yapar. Sahip oldu¤u yenilik unsurlar›. aﬂa¤›daki birkaç durum için söz konusudur: – Doktora seviyesindeki lisansüstü ö¤rencileri ve onlar›n çal›ﬂmalar›. 88. 90. Bu. Böyle durumlarda. çal›ﬂma ﬂemalar›. – Üniversite personeli taraf›ndan ö¤rencilerin nezareti. EUSS düzey 6’da kesin nitelikleri elde edebilmek için. Lisansüstü e¤itim kapsam›ndaki dersler çerçevesinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›na ek olarak. Bu gibi. Bunun yan› s›ra. – Özel sa¤l›k hizmetleri. Burada. EUSS düzey 6’daki çal›ﬂmalar için müfredatlar›n bölümleri oldukça iyi yap›land›r›lm›ﬂt›r ve örne¤in.
bu düzeydeki ö¤renciler genellikle ilgili kuruma ba¤l›d›r veya bu kurum taraf›ndan do¤rudan istihdam edilmektedir ve kendilerini. ilgili ‹skandinav K›lavuzu. Akademik gözetmenler taraf›ndan.5). E¤er bu gözetim sadece Ar-Ge yöntemlerinin ö¤retilmesi ile ve tezlerin ve sunumlar›n veya lisans ö¤rencilerinin çal›ﬂmalar› 36 .2. Bu kavramlar›n uygulanmas› ile ilgili di¤er pratik sorunlar 5. bu ö¤rencilerin çal›ﬂmalar›ndaki Ar-Ge unsurlar›n›n tan›mlanmas› sorunu ile yak›ndan iliﬂkilidir.2’de verilmektedir. çal›ﬂma ve araﬂt›rmalar›n› yapmalar›na engel olmaks›z›n. Ar-Ge ve EUSS düzey 6 aras›ndaki s›n›rlar Tablo 2. yukar›daki metnin ço¤u ile birlikte. yeterli bir yenilik unsuru içeren ve amac› yeni bilgi oluﬂturmak olan belirli bir Ar-Ge projesinin idaresi ve yönetimine denk ise. K›s›m 5. 94. lisansüstü ö¤rencilerinin ve araﬂt›rma projelerinin gözetilmesi için harcanan sürenin Ar-Ge bileﬂeninin ç›kar›lmas›na iliﬂkin karﬂ›laﬂ›lan sorun. Bölüm'de ele al›nmaktad›r (bkz. Ö¤rencilerin nezareti 95. Ar-Ge kapsam› içerisinde say›lmal›d›r. Bunun yan›nda. Bu tablo. Böyle durumlarda.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 93. hem akademik personelin gözetim faaliyeti hem de ö¤rencinin çal›ﬂmas›. uzmanlaﬂm›ﬂ t›bbi hizmetler vermek gibi faaliyetlerde bulunmaya zorlayan sözleﬂme veya benzeri anlaﬂmalara tabidirler. Ar-Ge olarak hesaba kat›lmal›d›r. Bu gibi gözetim faaliyetleri sadece. Yüksekö¤retim Sektöründeki Ar-Ge ‹statistikleri Geliﬂtirilmiﬂ ‹lkeler Üzerindeki Çal›ﬂma (Nordforsk. 96. 1986) esas al›narak haz›rlanm›ﬂt›r.
Ar-Ge kapsam› d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. Ö¤retmenler Ar-Ge Di¤er faaliyetler 1. Resmi derece için gerekli ba¤›ms›z çal›ﬂmalar›n (Ar-Ge projelerinin) gerçekleﬂtirilmesi ve yaz›ya dökülmesi 3. T›p ö¤rencilerinin e¤itiminin.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER Tablo 2. Di¤er faaliyetler Lisansüstü ö¤rencileri 1. tüm faaliyetlerinin tamamen Ar-Ge olan k›sm›n›n belirlenmesi hiç de kolay de¤ildir. Ar-Ge ve ileri düzey ve rutin t›bbi hizmet faaliyetleri birbiriyle yak›ndan iliﬂkilidir. ö¤retim faaliyetleri. Di¤er faaliyetler Kaynak: OECD. EUSS düzey 6'da Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim aras›ndaki s›n›r Düzey 6’daki e¤itim ve ö¤retim. Düzey 6’daki ö¤renci vas›flar› için gerekli Ar-Ge projelerinin nezareti 4. birincil faaliyet olan sa¤l›k hizmetinin yan› s›ra önemli bir faaliyet oldu¤u üniversite hastanelerinde. Di¤er tüm Ar-Ge faaliyetleri 4.2. Özel sa¤l›k hizmetleri 97. K›s›m 2. Düzey 6’daki ö¤rencilerin e¤itimi 2. normalde uzmanlaﬂm›ﬂ sa¤l›k hizmeti olarak adland›r›labilecek bir faaliyetin içerisinde bir Ar-Ge unsuru yer alabilir. Düzey 6’dan daha düﬂük seviyelerdeki ö¤retim faaliyetleri 5.2). ve bunlar›n düzeltilmesi ile ilgili ise. Resmi derece için ders çal›ﬂmas› 2. Ancak e¤er rutin t›bbi hizmetler için 37 . Düzey 6’daki ö¤rencilerin Ar-Ge yöntembilimi. laboratuvar çal›ﬂmalar› vb. konulardaki e¤itimi 3. Düzey 6’dan daha düﬂük seviyelerdeki ö¤retim faaliyetleri 6.2. Di¤er Ar-Ge projelerinin nezareti ve kendi Ar-Ge projelerinin gerçekleﬂtirilmesi 5. Ancak örne¤in üniversite hastanelerinde gerçekleﬂtirildi¤inde. "Uzmanlaﬂm›ﬂ sa¤l›k hizmetleri" normalde Ar-Ge kapsam›n›n d›ﬂ›nda tutulmas› gereken bir faaliyettir (bkz. Üniversite doktorlar› ile onlar›n asistanlar› için.
ikinci faaliyet. öncelikli olarak laboratuvardaki araﬂt›rma çal›ﬂanlar›n›n yarar›na düzenlenen 38 . Ar-Ge olarak ölçülecektir. Tarama uygulamas›nda. Bu. Bu tür araﬂt›rmalar ayr› tutulmal› ve Ar-Ge ölçümleri s›ras›nda kapsam dahiline al›nmal›d›r. Ar-Ge ile ilgili bilimsel bir faaliyet olan kurumlar. bu faaliyetle iliﬂkili baz› araﬂt›rma çal›ﬂmalar› üstlenir. ayn› kurum içerisinde birden fazla faaliyet gerçekleﬂtirildi¤inde ortaya ç›kar. sürekli mesleki ö¤renim ("kendini yetiﬂtirme").2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER harcanan zaman ve para. gerçekteki uygulamas›na olmasa bile. Ar-Ge’nin ilgili di¤er faaliyetlerden ayr›lmas› konusunda genellikle "kendini yetiﬂtirme"nin Ar-Ge faaliyetlerinin bir parças› olarak say›l›p say›lmayaca¤› sorusu gündeme gelmektedir. ayr›m yapmak için "göz karar›" yönteminin kullan›lmas›. kesinlikle araﬂt›rma uzmanlar›n›n genel mesleki geliﬂiminin bir parças›d›r ve uzun vadede. Ar-Ge ile ilgili bilimsel ve teknolojik faaliyetler aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar Genel yaklaﬂ›m 102. bilimsel ve teknik bilgiler. göz karar› kurallar›n›n nas›l uyguland›¤›n› göster- – Bir bilimsel veya teknik bilgi hizmetinin veya bir araﬂt›rma laboratuvar›n›n. kazan›lan deneyim ve bilgi. araﬂt›rmac›n›n. t›p bilimi içerisindeki Ar-Ge kaynaklar›. kalite kontrol. Ar-Ge istatistikleri içerisinde yer al›yorsa. Bu faaliyet. Ar-Ge’nin di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetlerden ayr›lmas› ile ilgili sorunlar. Genellikle bu tür özel sa¤l›k hizmetleri Ar-Ge olarak dikkate al›nmaz ve do¤rudan belirli bir Ar-Ge projesiyle ilgili olmayan tüm t›bbi hizmetlerin. Akademik personelin kiﬂisel e¤itimi 99. oldu¤undan yüksek tahmin edilmiﬂ olacakt›r. bu kapsam›n d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. Ar-Ge faaliyeti kabul edilmelidir. 2. Sadece bir araﬂt›rma projesi için gerçekleﬂtirilen kiﬂisel e¤itim. Örne¤in: – Ana faaliyetleri Ar-Ge olan kurum veya kurum birimlerinin genellikle ikincil. 100. 98. – Temel amaçlar›.3. Kendini geliﬂtirme gerçekte birikimli bir süreçtir ve bu faaliyetten elde edilen bilgiler araﬂt›rma faaliyetlerine aktar›ld›¤›nda. Ar-Ge k›sm›n›n tan›mlanmas›na yard›mc› olur.3. test. ‹kincil faaliyet öncelikli olarak Ar-Ge yarar›na üstlenildi¤i sürece. gibi faaliyetlere ayr›lan süreyi kapsamaktad›r. konferans ve seminerlere kat›l›m vb. ArGe olmayan faaliyetleri de bulunur (ör. Ar-Ge ile ilgili düﬂünce yap›s›na eklenecektir. 103. analiz). Ar-Ge faaliyetlerine dahil edilmeli. mektedir Aﬂa¤›daki örnekler. Ar-Ge d›ﬂ›ndaki di¤er ihtiyaçlar› karﬂ›lamak üzere tasarlanm›ﬂsa. ArGe istatistiklerinin d›ﬂ›nda tutulmas› gerekir. 101.
daha büyük istatistiksel kurumlar. Bir firman›n dokümantasyon merkezinin. Ancak. Ar-Ge kapsam› içerisinde yer almal›d›r. genel amaçlara yönelik veri toplama iﬂlemi. Ar-Ge kapsam› d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. Ar-Ge kapsam› içinde yer almal›d›r. bunlar K›s›m 2. ekipman ve tekniklerin geliﬂtirilmesi de dahil. temel amac› test ve standardizasyon olan laboratuvarlar iﬂletir. bahsedilen dört alan için de geçerlidir. Di¤er yandan. elbette maliyetlerin ço¤u. Mümkün oldu¤unca bu tür Ar-Ge çal›ﬂmalar› kapsam dahiline al›nmal›d›r. Ar-Ge olmayan birçok ürün ve hizmetin sat›n al›nmas›ndan kaynaklanmaktad›r. Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n tan›mlanmas› ile ilgili sorunlara da neden olur. uzay keﬂifleri ile ilgili faaliyetlerin. uydular›n rutin bir 39 . çok büyük kaynaklara gereksinim duyan üç aland›r ve bunlar›n uygulanma ﬂekillerindeki herhangi bir de¤iﬂiklik. baz› Ar-Ge faaliyetleri gerçekleﬂtirebilir (ör. Özel durumlar 104. Daha ayr›nt›l› muhasebe yöntemlerinin kullan›ld›¤› durumlarda. Bu laboratuarlarda çal›ﬂan personel. tüm uzay keﬂiflerinin amac› yine de bilgi birikimini art›rmak oldu¤undan. – Kendisi olmadan bu araﬂt›rman›n birçok yönü uygulanamayaca¤›ndan. Araç. firman›n araﬂt›rma birimi ile ayn› binalar› paylaﬂ›yor olsa bile. Ar-Ge ve ilgili bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin birbirinden ayr›lmas› için ortaya konan teorik ölçütlerin uygulanmas› oldukça zordur. öncelikli olarak araﬂt›rma amaçlar›na hizmet etmek üzere toplanmad›¤› müddetçe. – Kamu teﬂebbüsleri ve tüketici kuruluﬂlar› ço¤u zaman. örnekleme yöntembilimleri ile ilgili çal›ﬂmalar. bir anlamda. ﬂu anda birçok uzay faaliyetinin rutin kabul edilebilmesidir. sosyal bilimler araﬂt›rmalar› için çok önemlidir. yepyeni veya önemli de¤iﬂikliklere u¤ram›ﬂ taramalar›n ve istatistiksel sistemlerin geliﬂtirilmesi ile ilgili kavramsal ve yöntembilimsel çal›ﬂmalar. Baz› durumlarda. firman›n tüm personeline aç›k olan faaliyetleri. madencilik ve maden tetkik ile sosyal sistemlerin geliﬂtirilmesi.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER faaliyetleri. Bilimsel ve teknik yay›mlar›n haz›rlanmas› genel ifadelerle kapsam d›ﬂ›nda tutulurken. Geniﬂ ölçekli projeler. Bu tür faaliyetler. Ar-Ge içerisinde yer almal›d›r. bunun sonucu olarak elde edilen Ar-Ge verilerinin uluslararas› düzeydeki karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ini önemli derecede etkileyecektir. yeni veya önemli ölçüde geliﬂmiﬂ test yöntemlerinin geliﬂtirilmesi üzerinde çal›ﬂabilir. Uzay keﬂfi ile ilgili zorluk. d›ﬂar›da tutulan faaliyetlerin maliyetlerinin Ar-Ge genel giderlerine eklenmesi mümkün olabilir. bir araﬂt›rma faaliyeti olarak s›n›fland›r›lmamal›d›r. Aﬂa¤›daki genel kabuller. Benzer ﬂekilde. • Uzay keﬂfi 105. Bu ölçütler sadece bir kurum veya departman›n tamam›n›n faaliyetleri d›ﬂar›da tutulmas› gerekti¤inde uygulan›r. Ancak. çal›ﬂmalar›n tümü Ar-Ge içerisinde yer almal›d›r. küçük alanlar›n istatistiksel tahminleri).4'te belirtilmiﬂtir.3. araﬂt›rma bulgular›na iliﬂkin özgün raporlar›n haz›rlanmas›. merkezi üniversite kütüphanelerinin faaliyetleri de Ar-Ge kapsam› d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. Uzay keﬂfi.
– Arama ve tetkik çal›ﬂmalar›n›n bir yan ö¤esi olarak üstlenilen.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER ﬂekilde yörüngeye f›rlat›lmas› veya izleme ve iletiﬂim istasyonlar›n›n oluﬂturulmas›ndan ayr›lmas› gerekebilir. hükumet düzeyindeki (merkezi. Ulusal taramalara cevap veren kiﬂiler aç›s›ndan anlaml› olacak kesin bir tan›mlaman›n belirlenmesi çok zordur. Ar-Ge ve maden tetkik ve arama aras›ndaki fark› belirsiz hale getiren dilbilimsel bir karmaﬂadan dolay› sorunlara neden olur. bilimsel ve teknolojik hizmetler olarak de¤erlendirilmelidir. ancak bazen varolan yöntemlerin de¤iﬂtirilmesi veya yeni yöntemlerin geliﬂtirilmesi gerekebilir. uygulamada. Örne¤in bir madenin kayna¤›n›n de¤erlendirilmesi için sondaj kuyular›n›n aç›lmas›. Bu nedenle Ar-Ge kapsam›nda sadece aﬂa¤›daki faaliyetler yer almal›d›r: – Veri edinimi ve verilerin iﬂlenmesi ve üzerlerinde çal›ﬂ›labilmesi. 107. Madencilik ve maden arama faaliyetleri bazen yeni veya önemli ölçüde geliﬂtirilmiﬂ kaynaklar›n (g›da. Uygulamada bunlar›n sonuncusu baz› sorunlara neden olur. bu tür bir modifikasyon veya geliﬂtirme çal›ﬂmas› Ar-Ge olarak kabul edilmelidir. 108. Ticari firmalar›n tetkik ve arama faaliyetleri neredeyse tamamen Ar-Ge kapsam›n›n d›ﬂ›nda tutulacakt›r. • Sosyal sistemlerin geliﬂtirilmesi 109. süreci ve yorum da dahil olmak üzere. bölgesel. enerji vb. – Öncelikle bilimsel amaçlar do¤rultusunda üstlenilen veri edinimi.) araﬂt›r›lmas›yla do¤al kaynaklar›n mevcut rezervlerini arama aras›ndaki. bu verilerin yorumlanabilmesi için yeni veya önemli ölçüde geliﬂtirilmiﬂ u¤ram›ﬂ yöntem ve cihazlar›n geliﬂtirilmesi. Teknik ve kavramsal sorunlara ra¤men. ancak özellikle sosyal bilimler alan›nda bir çal›ﬂman›n amac›. aﬂa¤›daki faaliyetler tan›mlanmal›. yerleﬂik yöntembilimlerden yararlan›r. Genellikle bu tür çal›ﬂmalar. jeolojik olgunun kendisinin bir Ar-Ge projesinin entegre bir parças› olarak üstlenildi¤i taramalar. jeolojik bir olgunun kendisinin araﬂt›r›lmas›. Teorik olarak. yenilik unsuru gözle görünür araﬂt›rmalar›n ya tamam›n›n Ar-Ge olarak kabulü veya bu çal›ﬂmalarda araﬂt›rman›n pay›n›n tahmin edilmesi ve bunun Ar-Ge olarak kabulü de uygu- 40 . Bu da önemli ölçüde bir araﬂt›rma faaliyeti gerektirir. Teorik olarak. Genel olarak. ancak belli bir çal›ﬂmadaki uygun Ar-Ge pay›n›n belirlenmesi konusundaki zorluklar gözard› edilmemelidir. do¤ru Ar-Ge verilerinin elde edilebilmesi için. ölçülmeli ve toplanmal›d›r. – Yeni tetkik ve arama yöntem ve tekniklerinin geliﬂtirilmesi – Jeolojik olgu ile ilgili araﬂt›rma projesinin entegre parças› olarak yap›lan tetkikler. yerel) veya s›nai ve ticari iﬂletmelerdeki politika yap›c›lar›n kararlar›na zemin haz›rlamakt›r. • Madencilik ve maden arama 106.
yer almazsa. Kamusal teknolojiye dayanan denetim ve kontrol gibi hizmetler ile ilgili Ar-Ge’nin ay›rt edilmesinde de. Kesin bir ﬂekilde yenilik sürecinin bir parças› olmas›na ra¤men çok ender olarak Ar-Ge içeren.4. faaliyetlerin d›ﬂar›da tutulmas›na da özen gösterilmelidir. Belirli bir faaliyet ArGe tan›m› içerisinde yer al›rsa. özellikle savunma ve havac›l›k gibi geniﬂ ölçekli sivil sanayiler için geçerlidir.3) zorluklar ile karﬂ›laﬂ›labilir. süreç geliﬂtirme. Belirli bir faaliyetin tamam›n›n m› Ar-Ge olarak kabul edilece¤i yoksa Ar-Ge nitelikli parçalar›n›n m› Ar-Ge olarak kabul edilece¤inin belirlenmesinde faaliyetin çal›ﬂma olmas› veya faaliyetten kaynaklanan raporun ad›n›n çal›ﬂma olmas›yla ilgili de¤ildir. kapsam d›ﬂ›nda tutulur. piyasa araﬂt›rmas›. üretimin baﬂlang›ç aﬂamas›. örne¤in g›da ve ilaç alan›nda oldu¤u gibi (Tablo 2. 2. Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas›. K›s›m 2. üretim iﬂlemleri için patent iﬂleri ve lisanslama. kendisi Ar-Ge olarak adland›r›l›r veya Ar-Ge’ye atfedilir.4. Ar-Ge ile di¤er s›nai faaliyetler aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar Genel yaklaﬂ›m 110.3. bu nedenle neyin Ar-Ge olarak tan›mlan›p neyin tan›mlanmayaca¤›n›n kesin olarak belirlenmesi zorlaﬂmaktad›r. 41 . örne¤in. üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ve yeniden tasar›m gibi. önemli ölçüde görülebilir Ar-Ge unsuru içerebilir.2).2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER lanabilir (ayr›ca bkz. Bu. tasar›m ve prototip yap›m› gibi baz› faaliyetler.
süreç veya yaklaﬂ›m büyük ölçüde oluﬂturulmuﬂsa ve amaç. Endüstri mühendisli¤i ve üretim tasar›mc›l›¤› Bölünüz Deneme üretimi Bölünüz Sat›ﬂ sonras› hizmetler ve sorun giderme Patent ve lisans iﬂleri D›ﬂar›da tutunuz D›ﬂar›da tutunuz Rutin testler Verilerin toplanmas› Kamu denetimi. Di¤er taraftan ürün. ABD Ulusal Bilim Kurumu (NSF) taraf›ndan oluﬂturulan kural. üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ve Ar-Ge "geri bildiri mi"ni dahil ediniz Üretim süreçleri için d›ﬂar›da tutunuz. standartlar›n uygulanmas› ve düzenlemeler D›ﬂar›da tutunuz D›ﬂar›da tutunuz D›ﬂar›da tutunuz Kaynak: OECD. "Geri-bildirim" Ar-Ge’si hariç Patent ve lisanslar ile ilgili tüm idari ve yasal çal›ﬂmalar› (Ar-Ge ile do¤rudan ba¤lant›l› olan patent çal›ﬂmalar› hariç). "araﬂt›rma ve/veya pratik deneyimden elde edilen mevcut bilgiden yararlanarak yeni malzemeler. bu iﬂ Ar-Ge kapsam›na girmez. 4. Ar-Ge ile di¤er s›nai faaliyetler aras›ndaki s›n›rda olan baz› örnekler Ö¤e Prototipler Pilot tesis Sanayi tasar›m ve çizimi Uygulama Ar-Ge’ye dahil ediniz Ar-Ge’ye dahil ediniz Bölünüz Notlar Birincil hedef. Birincil hedef. deneysel geliﬂtirme çal›ﬂmalar› ile ön üretim geliﬂtirme çal›ﬂmalar›n› ay›ran çizginin tam olarak belirlenmesi çok zordur. Kullan›c›ya demonstrasyon için modellerin oluﬂturulmas› ve test edilmesi ile tüm s›nai koﬂullarda uygulanabilen üretim örneklerinde oldu¤u gibi. Üretim iﬂlemleri için tasar›m faaliyetlerini d›ﬂar›da tutunuz. Sanayi türüne göre bir genel kabulün veya ölçütünün oluﬂturulmas› gerekli olacakt›r. zor durumlarda karar vermek için pratik bir temel sunar. Bölüm. ‹lgili tüm di¤er faaliyetleri d›ﬂar›da tutunuz. Ar-Ge’nin ayr›lmaz bir parças› oldu¤u durumlar hariç. Ar-Ge s›ras›nda gereken tasar›m faaliyetlerini dahil ediniz. Ar-Ge personeli taraf›ndan üstlenilmiﬂ olsa bile. sistemler ve hizmetler tesis etmeye ya da halen üretilmiﬂ veya kurulmuﬂ olanlar› önemli ölçüde geliﬂtirmeye yönelmiﬂ sistemli çal›ﬂmad›r. Ar-Ge oldu¤u sürece. Biraz geniﬂletilmiﬂ durumuyla kural ﬂöyle demektedir: "Temel amaç. 111. tam kapsaml› test ve bunu izleyen ileri tasar›m ve mühendislik çal›ﬂmalar› içeriyorsa dahil ediniz. Üretim faaliyeti. yeni süreçler. yap›lan iﬂ. yeni ürünler ya da cihazlar üretmeye.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER Tablo 2. Ar-Ge tan›m› içerisinde yer al›r. daha fazla geliﬂim kaydetmek oldu¤u sürece. Yeni ürünlerin ve yeni süreçlerin geliﬂtirilmesi ile ilgili endüstri mühendisli¤i." ﬂeklinde tan›mlar. deneysel geliﬂtirme kavram›n›. ürün veya süreç üzerinde ek teknik iyileﬂtirmeler yapmak oldu¤unda. pazar›n geliﬂmesini sa¤lamak. yeniden üretim planlamas› yapmak veya bir üre tim veya kontrol sisteminin sorunsuz çal›ﬂmas›n› sa¤lamak ise.3." 42 .
Deneysel aﬂama biter bitmez bir pilot tesis normal bir ticari birim olarak faaliyete baﬂlarsa. farkl› kimyasallarla h›zland›r›lm›ﬂ dayan›kl›l›k ömrü testlerini yapabilmek için birden fazla prototipe ihtiyaç duyulur. Bir geri bildirim döngüsü mevcuttur ve buna ba¤l› olarak prototip testleri baﬂar›s›z oldu¤unda sonuçlar. 117.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 112. askeri veya t›bbi ihtiyaçlar› cevaplamak üzere bir prototipin birden fazla kopyas›n›n oluﬂturulmas›. Bu aç›klamaya ra¤men. Bu durum bir veya birden fazla prototip haz›rland›¤›nda ve bunlar birbiri ard› s›ra veya ayn› anda haz›rland›¤›nda uygulan›r. Örne¤in aﬂ›nd›r›c› s›v›lar için bir pompa geliﬂtiriliyorsa. ç›kt›n›n bir k›sm›n›n m› yoksa tamam›n›n m› sat›ld›¤› normalde fark etmez. NSF ölçütleri uyguland›¤›nda. 43 . prototiplerin tasar›m›. Bu tür has›latlar. prototip(ler)e gerekli herhangi bir de¤iﬂiklik uyguland›¤›nda ve test iﬂlemi tatmin edici bir ﬂekilde sonuçland›¤›nda. – Süreçle ilgili olarak iﬂletim talimat veya k›lavuzlar›n›n haz›rlanmas›. Ar-Ge’nin sonuç noktas›na ulaﬂ›lm›ﬂ olur. 115. pilot tesis olarak tan›mlanmaya devam etse bile. Bir pilot tesisin iﬂletilmesinin temel amac› ticari olmad›¤› sürece. Bir pilot tesisin oluﬂturulmas› ve iﬂletilmesi. • Prototipler 114. Gözle görülebilir bir yenilik unsurunun mevcut olup olmad›¤› veya bir ürünün/sürecin tam olarak haz›r olup olmad›¤› kesin olarak bilinemeyebilir. • Pilot tesisler 116. üretimi ve test edilmesi faaliyetleri normalde Ar-Ge kapsam›na girer. pompan›n daha da geliﬂtirilmesinde kullan›labilir. temel amac› deneyim kazanmak ve aﬂa¤›dakilerde kullan›lmak üzere mühendislik verilerinin ve di¤er verilerin toplanmas› oldu¤u sürece Ar-Ge’nin bir parças› olarak kabul edilir: – Hipotezlerin de¤erlendirilmesi. S›kça sorun yaﬂanabilen baz› alanlar aﬂa¤›da aç›klanm›ﬂt›r. Orijinalin baﬂar›l› bir ﬂekilde test edilmesinin ard›ndan ticari. – Yeni bir süreç için gerekli özel ekipman ve yap›lar›n tasarlanmas›. bunun ayr› sanayilerde uygulanmas› zor olabilir. Ar-Ge faaliyetinin maliyetinden düﬂülmemelidir. Ancak. – Yeni ürün formüllerinin oluﬂturulmas›. Ar-Ge personeli taraf›ndan üstlenilmiﬂ dahi olsa. Ar-Ge'nin bir parças› de¤ildir. • Büyük ölçekli projeler ve pahal› pilot tesisler Savunma ve havac›l›k çal›ﬂmalar›n›n en önemli türlerini oluﬂturdu¤u 118. – Yeni bitmiﬂ ürün özelliklerinin oluﬂturulmas›. faaliyet bir Ar-Ge faaliyeti olarak ele al›namaz. Özel durumlar 113. Bir prototip. yeni ürün veya sürecin tüm teknik özelliklerini ve performans›n› içeren orijinal bir modeldir.
44 . serbest bir ﬂekilde böyle tan›mlansalar bile. baz›lar› daha fazla Ar-Ge gerektiren teknik sorunlar yine de söz konusu olacakt›r. Bu tür tesis ve prototiplerin kurulmas› tamamen Ar-Ge’ye ba¤lanmamal›d›r. deneysel geliﬂtirmelerden ürün geliﬂtirme faaliyetlerine kadar oldukça geniﬂ bir faaliyet yelpazesini kapsar. Bu koﬂullar alt›nda fonlayan ve/veya iﬂlemi gerçekleﬂtiren kurum bazen Ar-Ge ve di¤er harcama unsurlar›n› birbirinden ay›ramaz. ancak daha çok ekipman veya iﬂlemlerdeki hatalar›n saptanmas›n› içerir ve standart ekipman ve süreçlerde küçük de¤iﬂikliklerin yap›lmas›n› sa¤lar.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER büyük ölçekli projeler. • Deneme üretimi 120. maksimum üretim h›z› ve verimlilik sa¤lamak için kaynak ekipman› üzerindeki ayarlar›n en uygun hale getirilmesi (katma dayan›kl›l›k ﬂartlar›na uymas› gerekse bile) Ar-Ge say›lmaz. Ar-Ge olan ve olmayan harcamalar›n birbirinden ayr›lmas›. Yeni bir ürün veya süreç üretim birimlerine havale edildi¤inde. Ar-Ge prototipleri olarak kabul edilmemelidir. ürün veya süreç de¤iﬂikli¤inden veya personelin yeni teknikler veya yeni makinelerin kullan›m› ile ilgili olarak yeniden e¤itilmesinden oluﬂabilir. 119. Sorun giderme bazen daha fazla Ar-Ge'ye gereksinim duyuldu¤unu gösterir. Sadece bu tür ürünlerin prototip yap›lar›ndan kaynaklanan ek maliyetler Ar-Ge say›lmal›d›r. üretimi baﬂlatma sürecinin baﬂlamas› Ar-Ge olarak kabul edilmemelidir. üretim sürecini baﬂlatmak oldu¤undan. bu sorun ile ilgili ek ilkeler sunmaktad›r. Bu nedenle Ar-Ge’ye dahil edilmemelidir. Bu tür "geri bildirim" kaynakl› çal›ﬂmalar Ar-Ge’ye dahil edilmelidir. özellikle devlet Ar-Ge harcamalar›n›n önemli bir bölümünün savunma sanayiine ayr›ld›¤› ülkelerde çok önemlidir. 121. Bir prototip yeterince test edildikten ve gerekli de¤iﬂiklikler yap›ld›ktan sonra üretimi baﬂlatma süreci baﬂlayabilir. Bir seri üretim serisinin deneme üretimlerinin ilk ö¤eleri. • Sorun giderme 122. Ek 10. buz k›rma gibi) ilgili ana hizmetlerin sa¤lanmas› için kurulmuﬂ olabilir. • Geri bildirim Ar-Ge’si 123. Daha fazla tasar›m ve mühendislik çal›ﬂmas›n›n yap›lmas›n› gerektirmedi¤i müddetçe ana görev ürün konusunda yenilikler yapmak de¤il. Neredeyse tamam› mevcut malzeme ve teknolojiler kullan›larak yap›lm›ﬂ ve bazen ayn› anda Ar-Ge faaliyetlerinin gerçekleﬂtirilmesi ve (güç üretimi. Örne¤in yeni bir nükleer santral veya buzk›ran serisinin ilk ö¤esi gibi oldukça pahal› pilot tesislerin veya prototiplerin yap›s›na dikkat etmek çok önemlidir. Tam ölçekli üretim ile ba¤lant›l›d›r. Örne¤in yeni bir ürün otomatik kaynak yöntemi ile birleﬂtirilecekse.
Ancak üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› süreci. Ar-Ge olarak tan›mlanmal›d›r. aﬂ›lar veya tedavi yöntemleri piyasaya sunulmadan önce. • Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ve endüstri mühendisli¤i 126. 125. teknik özellikleri ve iﬂlem özelliklerini tan›mlamay› hedefleyen planlar ve çizimleri kapsar. üretim makine ve araçlar›n›n geliﬂtirilmesi. geleneksel anlamda. Ar-Ge kabul edilir. ister ayr› özellik belgeleri olarak düzenlenmiﬂ olsun. klinik aﬂamas› 1. Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› aﬂamas›ndan kaynaklanan "geribildirim" Ar-Ge’si. Örne¤in makineli. – Seri üretime baﬂlanmas›yla ilgili ekipman›n kurulmas›. üretim ve kalite kontrol usullerinde de¤iﬂikliklerin yap›lmas› veya yeni yöntem ve standartlar›n geliﬂtirilmesi gibi daha fazla Ar-Ge çal›ﬂmas›na neden oldu¤unda. üretim iﬂleminin bir parças› kabul edilir. ister çizimler içerisinde. – Seri üretim için ekipmanlar›n ilk üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas›. güvenli ve etkili olduklar›n›n kan›tlanmas› için gönüllü insanlar üzerinde sistematik olarak test edilmelidir. 127. aﬂama denemelerinin tamam- 45 . sadece daha ileri düzeyde bir bilimsel veya teknolojik ilerlemeye sebep olursa Ar-Ge olarak kabul edilmelidir. geliﬂtirilmesi ve üretilmesi için gerekli usulleri. Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma amaçlar›na yönelik olarak. Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ile ilgili olarak üç aﬂamadan söz edilebilir: – (Ar-Ge çal›ﬂmalar›ndan elde edilen bileﬂenlerin kullan›lmas› da dahil) bileﬂenlerin ilk kez kullan›lmas›. yeni süreç ve ürünlerin tasarlanmas›. S›nai alandaki tasar›m çal›ﬂmalar›n›n büyük bir k›sm›. gerekli yüzey pürüzsüzlü¤ü. üretim izni al›nmadan önce gerçekleﬂir. Ço¤u durumda. Ayr›ca üretim izni al›nmadan önce. ›s› ile iﬂlenmiﬂ ve/veya elektro-kaplama yap›lm›ﬂ bileﬂenler içeren bir mühendislik ürünü geliﬂtirildi¤inde. 129. özellikle pazarlama ve süreç geliﬂtirme faaliyetlerinin baﬂlat›labilece¤i 3. Onay ve üretimden sonra da ilaç veya tedavinin testlerine devam eden 4. Ancak tasar›m çal›ﬂmas›n›n Ar-Ge olarak kabul edilebilecek baz› unsurlar› vard›r. ›s› uygulama usulleri veya elektro-kaplama iﬂlemi özelliklerinin çizimle gösterilmesi ve belgelenmesi. 2 ve 3. • Klinik denemeler Yeni ilaçlar. 130. Bu klinik denemeler dört standart aﬂamaya ayr›lm›ﬂt›r ve bunlardan üçü. Bunlar. bu faaliyetler Ar-Ge kabul edilir. herhangi bir projenin üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› veya endüstri mühendisli¤i aﬂamalar›.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER • S›nai tasar›m 124. Ar-Ge kapsam›na dahil edilebilir. aﬂama klinik deneyleri. 128. üretim iﬂlemi için kullan›lmaktad›r ve bu nedenle Ar-Ge olarak s›n›fland›r›lmaz.
ancak hem Ar-Ge hem de Ar-Ge olmayan kullan›mlar için merkezi departmanlar taraf›ndan sa¤lanan dolayl› destek faaliyetleri Ar-Ge say›lmaz (bkz. Kütüphane veya bilgisayar hizmetleri sa¤lama gibi baz› faaliyetler sadece Ar-Ge amaçlar› do¤rultusunda gerçekleﬂtirildiklerinde tam Ar-Ge olarak kabul edilir. tam ArGe olarak kabul edilir (bkz. Belirli bir Ar-Ge projesine iliﬂkin muhasebe çal›ﬂmalar›n›n do¤rudan (tam Ar-Ge) m› yoksa dolayl› (yard›mc›) bir faaliyet mi oldu¤u halen tart›ﬂmal› bir konudur. uygulamada personel verileri sadece tam ArGe’yi kapsarken harcama verileri. idare. 5. Bunlar do¤rudan Ar-Ge projelerine katk› sa¤lad›klar›nda ve sadece ArGe için üstlenildiklerinde. Tablo 5.1) 2. Ayn› argüman. dolayl› bir faaliyet olmaktan çok.3. yönetim ve sekreterlik faaliyetleri için de geçerlidir.3.4. sosyal bilimler. Geleneksel alanlarda Ar-Ge’nin tan›mlanmas› için geliﬂtirilen araçlar. hizmet sanayilerinden ticari teﬂebbüs sektörüne giderek artan katk›lar da dahil olmak üzere hizmet faaliyetleri ve ürünlerinde soyut yeniliklerin elde edilmesine olanak sa¤lamaktad›r. 134. O günden bu yana yaz›l›m geliﬂtirme. Buna verilecek tipik örnekler. genel giderler olarak iﬂlem gören (bkz. oldukça yüksek Ar-Ge içeri¤ine sahip önde gelen bir soyut (‹ng. ilgili faaliyetlerin her geçen gün artan bir pay› da sosyal ve beﬂeri bilimlere dayanmakta ve bilgisayar teknolojisindeki ilerlemelerle birlikte. 46 .5. Bölüm. 2. Geleneksel olarak.2. beﬂeri bilimler.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER lanmas›ndan sonraki kayda de¤er bekleme süresi içerisinde üstlenilen tüm faaliyetler. Ar-Ge‘ye daha yak›n olarak gerçekleﬂtirildi¤i takdirde. Buna ek olarak. Yukar›da aç›klanan Ar-Ge faaliyetleri di¤er baz› faaliyetlerle desteklenmektedir. birincil ve ikincil sanayilerde somut teknolojik yeniliklere ulaﬂ›lmas›n› sa¤layan do¤al bilimler ve mühendislik alanlar›ndaki kurumsal olarak yap›land›r›lm›ﬂ Ar-Ge’ye ait modeldir. Bu k›s›m.1 ve K›s›m 5.4) dolayl› destekleme faaliyetleri de dahil olmak üzere Ar-Ge’nin toplam maliyetini içermelidir. sosyal ve beﬂeri bilimler ve hizmet faaliyetlerinde tan›mlanmas›na iliﬂkin sorunlar ile ilgilenmektedir. K›lavuzun baﬂlang›çta temel ald›¤› model. K›s›m 2. projenin bilimsel veya teknik yönlerini planlayan ve gözeten Ar-Ge yöneticisi veya projenin sonuçlar›n› içeren geçici ve kesin raporlar› oluﬂturan kiﬂilerdir.3). tam Ar-Ge’nin bir parças›d›r ve Ar-Ge personeli içerisinde yer al›r. Ar-Ge’nin yaz›l›m geliﬂtirme. K›s›m 2. bu yeni alanlara her zaman kolayl›kla uygulanamayabilir. Ar-Ge çal›ﬂmalar› olarak kabul edilmez. hizmet faaliyetleri ve sanayide tan›mlama 133. Ar-Ge'yi yaz›l›m geliﬂtirme. ‹ntangible) yenilik faaliyeti olmuﬂtur. Ar-Ge yönetimiyle dolayl› destekleme faaliyetleri aras›ndaki s›n›rda yer alan sorunlar 131. 132. Ar-Ge istatistiklerinde.
veri yönetimi.1. Bir yaz›l›m projesi neticesinde ortaya ç›kan di¤er alanlardaki ilerlemeler. tamamlanmas› bir bilimsel ve/veya teknolojik ilerlemeye ba¤l› olmal› ve projenin amac› bilimsel ve/veya teknolojik bir belirsizli¤in sistematik olarak çözülmesini sa¤lamak olmal›d›r. 140. 137. Ar-Ge olarak s›n›fland›r›labilir. Bu ilerlemeler devrimci özellikte olmaktan çok. Aﬂa¤›daki örnekler. Tüm Ar-Ge projesinin bir parças› olan yaz›l›ma ek olarak. yaz›l›m alan›ndaki Ar-Ge kavram›n› göstermektedir. bilgisayar yaz›l›m›n›n teknolojisine iliﬂkin bilgiyi art›rabilir. kurulumu veya korunmas› ile ilgili araﬂt›rmalar. 136. iletiﬂim yaz›l›mlar› ve yaz›l›m geliﬂtirme araçlar› düzeyinde bilgi teknolojisinin geliﬂtirilmesi. Ar-Ge içerisinde yer almal›d›r: – Teorik bilgisayar bilimleri alan›nda yeni teoremler ve algoritmalar geliﬂtiren Ar-Ge çal›ﬂmalar›. bilgisayar yaz›l›mlar› alan›nda bir ilerlemeye neden oluyorsa.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER 2.4. örne¤in belirli bir yaklaﬂ›m›n baﬂar›l› olamayaca¤›n› gösterdi¤inden. iletilmesi. 138. – Bilginin yakalanmas›. – Bilgisayar alan›n›n uzmanlaﬂ›lm›ﬂ dallar›ndaki yaz›l›m araçlar› veya teknolo- 47 . ad›msal türdendir. bilgi birikiminin artmas›n› sa¤layan bilimsel ve/veya teknolojik ilerlemeleri bünyesinde bar›nd›r›yorsa Ar-Ge olarak s›n›fland›r›labilir. yaz›l›m ile bir son ürün olmas› bak›m›ndan iliﬂkili olan Ar-Ge de ayr›ca Ar-Ge olarak s›n›fland›r›lmal›d›r. 139. – Bir yaz›l›m program› veya sistemi geliﬂtirmek için gerekli olan teknoloji bilgisindeki boﬂluklar› doldurmay› amaçlayan deneysel geliﬂtirme çal›ﬂmalar›. Ar-Ge'yi yaz›l›m geliﬂtirmede tan›mlama 135. – Internet teknolojisinin geliﬂtirilmesi. programlama dilleri. kendi baﬂ›na bir ilerleme sa¤lamaz. imkans›z olmasa bile Ar-Ge bileﬂenini tan›mlamay› zorlaﬂt›r›r. bilgisayar yaz›l›m›nda herhangi bir ilerlemenin olup olmad›¤›n› göstermez. manipüle edilmesi veya gösterilmesi anlam›nda jenerik (do¤urgan) yaklaﬂ›mlarda ilerlemeler sa¤layan yaz›l›m geliﬂtirme çal›ﬂmalar›. Yeni bir uygulama veya amaç için yaz›l›mlar›n kullan›lmas› ise. Bir yaz›l›m geliﬂtirme faaliyetinin Ar-Ge olarak adland›r›labilmesi için. – ‹ﬂletim sistemleri. kendi bünyelerinde herhangi bir Ar-Ge unsuru bulundurmayan birçok projenin ayr›lmaz bir parças›d›r. çünkü bir baﬂar›s›zl›k bile. geri al›nmas›. herhangi bir proje tamamlanmam›ﬂ olsa bile elde edilebilir. Yaz›l›m alan›ndaki bir bilimsel ve/veya teknolojik ilerleme. geliﬂtirilmesi. Yaz›l›m geliﬂtirme iﬂleminin yap›s›. Bu nedenle mevcut bir sistemin yükseltilmesi. Yaz›l›m geliﬂtirme faaliyeti. kendisine ekleme yap›lmas› veya de¤iﬂtirilmesi. Ancak bu projelerin yaz›l›m geliﬂtirme bileﬂeni. depolanmas›. – Yaz›l›mlar›n tasar›m›.
Yaz›l›mlara iliﬂkin.2. belirli bir sorunun üzerine giderken sosyal bilimlerdeki yerleﬂik yöntembilimleri. kültür ve toplum bilgisi" olarak adland›r›lmas› ile kendisine yer bulmuﬂtur (Bkz. Ar-Ge içerisinde yer almamal›d›r. 144. vergi yap›s›ndaki de¤iﬂikliklerin olas› ekonomik etkileri üzerinde yap›lan yorumlar. Rutin özellikteki ilgili faaliyetler sadece belirli bir araﬂt›rma projesinin ayr›lmaz bir parças› olarak üstlenildiklerinde veya belirli bir araﬂt›rma projesinin yarar›na gerçekleﬂtirildiklerinde Ar-Ge kapsam›nda yer al›r. De¤iﬂiklikler ayr› ayr› incelendi¤inde Ar-Ge olarak adland›r›lmayabilir ancak de¤iﬂtirme projesinin bütünü bilimsel ve/veya teknolojik belirsizli¤in ortadan kalkmas›n› sa¤layabilir ve Bu nedenle Ar-Ge olarak s›n›fland›r›l›r. Bu unsur. Örne¤in dördüncü nesil bir dil iﬂlemcisinin dosya yap›s› veya kullan›c› arabirimindeki de¤iﬂiklikler. 2. yapay zeka ve di¤er alanlar). Sosyal ve beﬂeri bilimler K›lavuzda. Bu nedenle sosyal bilimcilerin. bilimsel ve/veya teknolojik ilerlemeler veya teknolojik belirsizliklerin çözülmesini içermeyen rutin yap›daki faaliyetler. Sosyal ve beﬂeri bilimler için. ilgili teknolojinin tan›t›lmas› sonras›nda gerekli hale gelebilir.4. Örnekleri: – Bilinen yöntemleri ve mevcut yaz›l›m araçlar› kullan›larak ticari uygulama yaz›l›mlar› ve bilgi sistemleri geliﬂtirilmesi. karakter tan›mlamas›. seçilmesi ve s›n›fland›r›lmas› için uygulamal› psikoloji alan›nda standart tekniklerin uygulanmas› ve okuma ve di¤er konular- 48 . bu kapsama dahil edilebilmelerini sa¤layabilir. Ar-Ge’nin "insan. co¤rafi veri sunumu.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER jileri üzerinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge (resim iﬂleme. ancak bunlar›n tek bir projede toplanmas›. – Mevcut yaz›l›m›n uyarlanmas›. K›s›m 2. s›nai ve askeri personelin. Bu rutin kategoriye dahil olabilecek aﬂa¤›daki örnek iﬂ türleri genellikle Ar-Ge de¤ildir: Mevcut ekonomik verilerden yararlanarak. Ar-Ge ve ilgili (rutin) bilimsel faaliyetler aras›ndaki s›n›r›n belirlenmesi aç›s›ndan fark edilebilir ölçülerdeki bir yenilik unsuru veya bilimsel ve/veya teknolojik bir belirsizli¤in çözülmesi yine faydal› ölçütler olarak göze çarpmaktad›r.1). – Uygulama programlar›na kullan›c› iﬂlevselli¤inin eklenmesi. projeler tek tek Ar-Ge olarak adland›r›lmayabilir. ö¤rencilerin vb. yöntembilimsel veya görgül (ampirik) k›sm› ile ilgili olabilir. 142. 2. – Bilgisayar dillerinin dönüﬂtürülmesi ve/veya tercüme edilmesi. Bölüm. 141. Sistem yaz›l›mlar› alan›nda. – Mevcut sistemler için destek. Ar-Ge'yi sosyal bilimlerde ve beﬂeri bilimlerde tan›mlama 143. ilgili projenin kavramsal. prensipleri ve modelleri kulland›klar› rutin nitelikteki çal›ﬂmalar› araﬂt›rma olarak s›n›fland›r›lamaz. – Sistemlerin hatalardan ar›nd›r›lmas›. – Kullan›c› dokümantasyonunun haz›rlanmas›.
çünkü "uzmanlaﬂm›ﬂ" olmayabilir. iki nedenden dolay› zordur: Birinci neden. Bu son nosyon halihaz›rda "insan. Hizmet sektöründeki Ar-Ge taramalar›na iliﬂkin daha fazla deneyim kazan›ld›kça. 147. Bu Ar-Ge türleri verilen bir projede birleﬂtirilmiﬂ olabilece¤inden. ikincisi ise. Hizmet alan›ndaki birçok yenilikçi proje aras›nda. 49 . bu kapsamda yer alan Ar-Ge’nin çeﬂitli formlar›n›n çerçevesinin çizilmesi önemlidir. Birçok durumda. yeni bilgi sa¤lamak veya yeni uygulamalar›n geliﬂtirilmesi için bilginin kullan›m›na olanak sa¤lamak gibi sonuçlar verir ve bu bölümün birinci paragraf›nda verilen tan›mlara uyar. hizmet sanayilerindeki Ar-Ge bulgular›. hizmet faaliyetleri içerisinde Ar-Ge bulunup bulunmad›¤›n›n tespit edilmesi için kullan›lan ölçütlerden baz›lar›d›r: – Kamu araﬂt›rma laboratuvarlar› ile ba¤lant›l› olmas›. teknik bak›ﬂ aç›s›na göre her zaman yenilikçi olmayabilen. Ar-Ge’yi oluﬂturanlar. Ar-Ge. 146. Ayr›ca hizmet firmalar›nda Ar-Ge her zaman üretim firmalar›nda oldu¤u gibi resmi olarak örgütlenmiﬂ olmayabilir (ör. Aﬂa¤›dakiler. araﬂt›rmac›lar›n veya araﬂt›rma mühendislerinin kurumun personel listesinde bu ﬂekilde belirtilmesi gibi). üretim faaliyetlerinde oldu¤undan daha zordur. Birçok alan› kapsamaktad›r: Teknoloji ile ilgili Ar-Ge. – Çal›ﬂmalarda doktora derecesine sahip personelin veya doktora ö¤rencilerinin yer almas›. – Araﬂt›rma bulgular›n›n bilimsel yay›nlarda yay›mlanmas›.4. davran›ﬂlar ve kurumlar bilgisine iliﬂkin ArGe de dahil olmak üzere. ancak özellikle hizmet faaliyetlerinin söz konusu oldu¤u durumlarda önemlidir.4. Ar-Ge’nin hizmet faaliyetlerinde tan›mlanmas›. bilimsel konferanslar›n düzenlenmesi veya bilimsel incelemelere kat›l›nmas›. Ar-Ge'yi hizmet faaliyetlerinde tan›mlamayla ilgili özel sorunlar 145. ancak gerçekleﬂtirdi¤i iﬂlevler nedeniyle yenilik olan yaz›l›mda (bkz. Örne¤in e¤er analiz sadece teknoloji ile ilgili Ar-Ge ile s›n›rl›ysa. hizmetlerle ilgili Ar-Ge’nin örnekleri ve Ar-Ge'nin tan›mlanmas›na iliﬂkin ölçütler daha fazla geliﬂtirilmeye ihtiyaç duyabilir. Hizmet alan›ndaki Ar-Ge kavram› henüz belirsizdir ve bazen ilgili iﬂletmeler taraf›ndan tan›nmamaktad›r. ayr› bir Ar-Ge departman›n›n bulunmas›. K›s›m 2. Ar-Ge içeren projelerin tan›mlanmas›n›n zorlu¤udur. 148. Hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge’nin s›n›rlar›n›n belirlenmesi. Ar-Ge’nin hizmetlerde tan›mlanmas›na iliﬂkin ölçütler 149. 2. Ar-Ge ile di¤er Ar-Ge olmayan yenilik faaliyetleri aras›ndaki çizginin çok ince olmas›d›r. kültür ve toplum bilgisi" ölçütü içerisinde yer almaktad›r.1) içerilmiﬂtir.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER da engelli çocuklar›n test edilmesi.3. oldu¤undan az gösterilmiﬂ olabilir. sosyal ve beﬂeri bilimler alan›ndaki Ar-Ge.
1’de verilen Ar-Ge’nin ay›rt edilmesine yönelik genel ve ek ölçütler de dikkate al›nmal›d›r.3. Di¤er baz› hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge örnekleri – – – – – – Sosyal ve ekonomik de¤iﬂikliklerin.3. sigorta ve tasarruf araçlar›na iliﬂkin yeni kavramlar). Müﬂteri beklenti ve tercihlerinin ölçülmesi için yeni yöntemlerin geliﬂtirilmesi. Kredi politikalar› için risk modellerinin geliﬂtirilmesi. Yeni seyahat ve tatil kavramlar›na iliﬂkin araﬂt›rmalar. Aﬂa¤›da listelenen Ar-Ge faaliyetleri.3. 50 . K›s›m 2. sigara içmeyenlere yönelik sigorta kapsam› gibi sosyal olgulara iliﬂkin araﬂt›rmalar.4’te yer alan s›n›rlamalara tabidir). hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge örnekleri olarak fayda sa¤layabilir. Yenilik unsuru. tüketim ve boﬂ zaman faaliyetleri üzerindeki etkilerinin analizi. 2. Yeni risklerin veya sigorta sözleﬂmelerinde dikkate al›nmas› gereken riskin yeni karakteristik özelliklerinin tan›mlanmas›na iliﬂkin araﬂt›rmalar. Yeni veya önemli derecede geliﬂtirilmiﬂ finansal hizmetlerle iliﬂkili Ar-Ge (hesaplar. Seçili hizmet faaliyetlerinde Ar-Ge örnekleri 150. Ar-Ge’nin di¤er faaliyetlerden ayr›labilmesi için ana ölçüttür.4’te aç›kland›¤› haliyle ArGe’nin genel s›n›rlar›. Ar-Ge’nin bankac›l›k ve sigortac›l›k alanlar›ndaki örnekleri – – – – – – – – Finansal risk analizi ile ilgili matematiksel araﬂt›rmalar. Yeni sigorta türleri üzerindeki güçlü bir etkisi olan. Tarama ve izleme usullerinin geliﬂtirilmesi. Ev bankac›l›¤› için yeni yaz›l›mlar›n deneysel geliﬂtirmesi.2 TEMEL TANIMLAR VE GENEL KABULLER – Prototiplerin veya pilot tesislerin yap›lmas› (K›s›m 2. büyük bir ölçüde hizmet faaliyetlerine de uygulan›r. özellikle K›s›m 2. Yeni hesap türleri ve bankac›l›k hizmetleri oluﬂturmak için müﬂteri davran›ﬂlar›n›n araﬂt›r›lmas›na yönelik tekniklerin geliﬂtirilmesi. Yukar›da.3. 151. Yeni tarama yöntem ve tekniklerinin geliﬂtirilmesi.3 ve 2. Internet ile ilgili hizmetler ve e-ticaret uygulamalar›na iliﬂkin Ar-Ge. krediler.2. Prototiplerin üretilmesi ve pilot ma¤azalar›n aç›lmas›. Elektronik bankac›l›k ve sigortac›l›k.
3. Bölüm Kurumsal S›n›fland›rma 51 .
155. ekonomik faaliyetlerin – standart s›n›fland›rmalar›na olabildi¤ince sad›k kalarak grupland›r›lmal›d›r. s›n›fland›r›lan istatistiksel birim(ler) ekonominin sektörlerine göre. Bu K›lavuz.3. Sektörlere ay›rman›n nedenleri 156. sektörlerin içerisinde. Verilerin toplanmas›n›. birimin ana faaliyetine göre tek bir s›n›f veya alt s›n›fta s›n›fland›r›l›r. Prensipte.1. ‹statistiksel birim 154. bu amaca hiçbir zaman ulaﬂ›lmaz. yap›lar›n ve isimlerin farkl› (ya da yanl›ﬂ yönlendirecek derecede benzer) olmas›d›r. farkl› muhasebe sistemlerini veya kurumlar›n farkl› cevap verme olas›l›klar›n› hesaba katmak üzere farkl› tarama soru formlar› ve araﬂt›rma yöntemleri kullan›labilir. Ancak ülkeler uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için her veri sa¤lad›¤›nda. istatistiksel birimleri mutlaka belir- 3.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 3. üye ülkelere. uluslararas› standart s›n›fland›rmalara tilmelidir. Bu birim. Raporlama birimi. Bu durum birçok önemli pratik avantaj sa¤lamaktad›r: Her bir sektör için. Gerekli oldu¤unda. istatistiksel birim tüm ülkeler için.1. 3. Bunun nedenlerinden biri. faaliyetlerin farkl› "bileﬂenlerini". ulusal toplamlar›n sa¤lanmas› 52 . tekbiçimli olmal›d›r. göndermeler yap›lm›ﬂt›r.2. bilgiyi alan veya istatistikleri derleyen gözlem birimi olabilece¤i gibi istatistikçilerin tahmin yoluyla gözlem birimlerini ayr›ﬂt›rarak veya birleﬂtirerek di¤er türlü mümkün olabilecekten daha ayr›nt›l› ve/veya uyumlu verileri desteklemek için oluﬂturduklar› analitik birimler olabilir.1. istatistiksel birimdir. Raporlama birimi istatistiksel birimden büyükse. Ancak uygulamada.2. Kurumsal yaklaﬂ›m daha çok.2. Di¤eri de raporlama birimi ile karﬂ›l›kl› etkileﬂimdir. Raporlama birimi 153. di¤erlerinde ise daha toplaﬂ›k bir düzeyde elde edilebilir. iﬂlemi geçekleﬂtiren veya fonlayan kurumlara odaklanm›ﬂt›r. Yaklaﬂ›m 152. raporlama birimine iliﬂkin herhangi bir öneride bulunamaz 3. ulusal önceliklere ve tarama kaynaklar›na ba¤l› olarak. ‹statistiklerin kendisi için topland›¤› birim. – Harcamalar hesaplan›rken. Aﬂa¤›daki k›s›mlarda birçok birim önerilecektir.2. Baz› ülkelerde veriler Ar-Ge birimlerinden toplanabilir. Bu birim. Bu yaklaﬂ›mda. Raporlama birimi ve istatistiksel birim 3. Ar-Ge fonlar›n›n kurumsal ak›ﬂlar›n›n tan›mlamalar›n› ve Ar-Ge verilerinin analizini ve yorumlanmas›n› kolaylaﬂt›rmak için. sektörel yaklaﬂ›m. verilerin uygun s›n›flama birimlerine da¤›t›lmas› aﬂamas›nda sorunlar ç›kabilir.3. Sektörler 3. önerilen veri ö¤elerinin elde edildi¤i birimdir. birime ait Ar-Ge kaynaklar›n›n tümü. sektörden sektöre ve ülkeden ülkeye farkl›l›k gösterecektir. kurumsal yap›lara. veri toplama ve da¤›tmayla ilgili yasal çerçevelere.
Modern kurumlar›n geliﬂti¤i farkl› yollar ›ﬂ›¤›nda. 3. K›s›m 3. MMS 93’e (ABK ve di¤erleri. 3. – Sektörler standart s›n›fland›rma esas›na göre tan›mland›¤› sürece. MMS sektörleri ve aﬂa¤›da Ar-Ge taramalar› için önerilen sektörler aras›ndaki iliﬂkinin daha ayr›nt›l› bir incelemesi için. – Farkl› sektörlerdeki kurumlar. finansal ﬂirketler. – – – – – Aﬂa¤›da beﬂ sektör tan›mlanm›ﬂ ve tart›ﬂ›lm›ﬂt›r: Ticari teﬂebbüs (Bkz. K›s›m 3. ekonomik davran›ﬂlar. 1994) dayanmaktad›r. genel kamu sektörü. Yurtd›ﬂ› (bkz.8). bu s›n›fland›rma. çünkü t›pk› k›smen al›nd›klar› MMS gibi. Devlet (bkz. sektör tan›mlamalar› kesin ifadeler içeremez. K›s›m 3.4). Ar-Ge taramalar› için aﬂa¤›daki sektör tan›mlamalar› geniﬂ anlamda. Burada. 53 . Bu. MMS’de oldu¤u gibi. Bunlar s›ras›yla her bir sektöre uygun olan alt sektörlere bölünmüﬂtür. Milli Muhasebe Sistemi (MMS) (BM. iﬂlemleri tüm gerçekleﬂtirenler parçalar› ile ister ayn› istemez ﬂekilde sistemin muhasebe grupland›r›l›r…ancak grupland›r›lmalar›na gerek yoktur ve asl›nda olmalar› istenen bir durum da de¤ildir" ﬂeklinde bir ifadeye yer vermektedir. Yüksekö¤retim (bkz.2.7).3. Ar-Ge’nin di¤er istatistiksel seriler ile iliﬂkilendirilebilmesi mümkün olacakt›r. farkl› devlet politika giriﬂimlerine duyarl›d›r. Ar-Ge fonlamas› ve Ar-Ge faaliyetleri gerçekleﬂtiren kurumlar aras›nda fonlar›n ak›ﬂ›n›n incelenmesi için bir çerçeve sunar. yüksekö¤retimin ayr› bir sektör olarak ele al›nmas› ve hane halk›n›n geleneksel olarak özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG) sektörüne dahil edilmesi gibi farkl›l›klar ile birlikte. bkz.5).3.3.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA aç›s›ndan en güvenilir yollar› önerir. MMS. Ek 3. K›s›m 3. "herhangi bir ulusal sisteminde. 158. ArGe’nin ekonomik geliﬂim içerisindeki rolünün anlaﬂ›lmas›n› ve bilim politikas›n›n geliﬂtirilmesini kolaylaﬂt›rabilir. Kâr amac› gütmeyen özel (bkz. Her bir sektör kendi karakteristik özelliklerine ve kendine has Ar-Ge faaliyetlerine sahip oldu¤u için. ﬂu sektörler aras›nda ayr›m yapmaktad›r: Finansal olmayan ﬂirketler. hedef. fon kaynaklar› ve yasal durumlar gibi bazen çak›ﬂan ölçütlerin bileﬂiminden oluﬂturulmuﬂlard›r. 159. – – Sektörleﬂme. Ar-Ge'nin seviyelerindeki ve yönündeki farkl›l›klara ›ﬂ›k tutar. K›s›m 3. Sektöre ay›rma sorunlar› 160. örne¤in iﬂlev.6). kâr amac› gütmeyen kurumlar (KAGK’lar) sektörler aras›nda da¤›t›lm›ﬂt›r. Sektör seçimleri 157. hane halk›na hizmet veren kâr amac› gütmeyen kurumlar ve hane halk›. 1968).
Kapsam 163. Ar-Ge taramalar› öncelikli olarak ulusal amaçlara hizmet etmek için üstlenildi¤inden dolay› kaç›n›lmazd›r. Bu nedenle. ‹ki ülke.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 161. Ticari teﬂebbüs sektörü 3.1. Bu tür farkl›l›klar. 162. bu kavramsal ayr›m›n uygulamada gerçekleﬂtirilmesini engelleyebilir. 3. Kurumlar iki sektöre ayr›labilir veya kavramsal farkl›l›klar net bir ﬂekilde görülüyor olsa bile. Her bir sektör için "di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar"›n dahil edilmesinin nedeni budur. oluﬂturulan yasal ve idari iliﬂkiler veya politik faktörler. ulusal tarama sonuçlar› uluslararas› düzeyde tam olarak karﬂ›laﬂt›r›labilir olmayacakt›r. uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalarda yeniden düzenlenmeye olanak sa¤layacak ﬂekilde olabildi¤ince ayr›nt›l› olarak toplanmal›d›r. kuruluﬂlar ve kurumlar.4. • Bunlara hizmet eden kâr amac› gütmeyen özel kurumlar.4. Ticari teﬂebbüs sektörü aﬂa¤›dakileri kapsamaktad›r: • Birincil faaliyeti. verilen bir kurumun hangi sektörde s›n›fland›r›laca¤›n›n tespit edilmesi kolay olmad›¤›ndan keyfi bir seçim yap›lmas› gerekebilir. Ancak uluslararas› taramalar için veriler. ﬁekil 3. Ar-Ge birimlerinin kurumsal sektöre göre s›n›fland›r›labilmesi için yol gösterici olarak bir karar a¤ac› sunmaktad›r. ayn› veya benzer iﬂlevlere sahip kurumlar› farkl› sektörlerde s›n›fland›rd›¤›nda. üretilen ürün ve hizmetlerin ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyatla kamuya sat›lmas› için pazarlama yapmak olan tüm firmalar. 54 .1.
ﬁekil 3. hane halk›na hizmet eden özel kâr amac› gütmeyen kurumlar taraf›ndan m› yap›l›yor? Evet Hay›r Finans ve kontrolün eﬂleﬂmedi¤i sorunlu birimler Yüksek ö¤retim Devlet Yüksek ö¤retim taraf›ndan m› idare ediliyor? Evet Hay›r Birim aﬂa¤›dakilerden hangisi taraf›ndan finanse ediliyor Yüksek ö¤retim Özelkâr amac› gütmeyen? Ticari teﬂebbüsü Evet Ticari teﬂebbüs? Yüksekö¤retim Evet Devlet? Evet Devlet? Yüksekö¤retim 3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Kaynak: OECD. 55 .1 Ar-Ge birimlerinin sektörleﬂmesi için karar a¤ac› Kurum Yüksek ö¤retim Hay›r Evet Yüksek ö¤retim Ç›kt›lar›n› ekonomik ücret karﬂ›l›¤›nda sat›yor mu? Evet Hay›r Ticari teﬂebbüs ‹daresini ve büyük ölçüde fonlamas›n› yapan ticari teﬂebbüsler yurt içinde mi yoksa yurt d›ﬂ›nda m›? Yurt içinde Ticari teﬂebbüs Evet Hay›r Yurt d›ﬂ›nda Devlet taraf›ndan kontrol ediliyor ve fonlan›yor mu? Yüksek ö¤retim sekreter taraf›ndan m› idare ediliyor? Evet Hay›r ‹daresi ve büyük ölçüde fonlamas›.
Ar-Ge kendileri için ana faaliyet olan baz› firmalara rastlanabilir (ticari Ar-Ge kurum ve laboratuvarlar›). Yüksekö¤retim hizmetleri sa¤layan tüm özel teﬂebbüsler. Bu iﬂletmeler aras›nda. ‹kincisi. ek fonlar elde edebilir ve bu nedenle ortalama fiyatlar›n alt›nda hizmet verebilirler. ücret ödeme uygulamalar› vb. sa¤lanan ürün ve hizmetin de¤erini (kalite ve miktar›n›) yans›tabilmeli. Bu sektörün çekirde¤i. 167. 166. yüksekö¤retim sektörüne dahil edilmelidir. özel teﬂebbüslerden (ﬂirketler veya ﬂirket benzeri kurumlar) meydana gelmektedir. hastaneler. Bunlar ikiye ayr›labilir. 165. Ar-Ge istatistiklerinin uluslararas› anlamda karﬂ›laﬂt›r›labilmesi için. sat›n al›nmalar›na iliﬂkin karar gönüllü olarak verilmeli ve fatura edilen fiyat arz ve talebi belirgin bir biçimde etkilemelidir. Birincisi. BM.. yüksekö¤retim sektörüne dahil edilmelidir. karﬂ›l›k gelen Avrupa 56 .1. maliyetlerinin tamam› veya büyük bir bölümünü karﬂ›lamak üzere tasarlanm›ﬂ fiyatlar karﬂ›l›¤›nda satmak üzere ürün ve hizmetlerin sa¤lanmas› olan KAGK'lard›r. Bu sektör ayr›ca yüksekö¤retim kurumlar› haricinde. t›pk› ticaret ve tar›m odalar› gibi.1.2. özeldeki t›bbi pratisyenler. Ana sektör alt s›n›fland›rmas› S›n›fland›rma listesi 169. Araﬂt›rma kurumlar›. ço¤unlukla özel teﬂebbüs taraf›ndan üretilen ve politikaya ba¤l› olarak fiyatlar› üretim maliyetinden düﬂük olabilen ürün ve hizmet türlerinin piyasa için üretim ve sat›ﬂ› konular›nda faaliyet gösteren kamu teﬂebbüsleri (devlet birimlerinin sahip oldu¤u ﬂirketler ve ﬂirket benzeri kurumlar) de yer almaktad›r. kâr da¤›t›p da¤›tmad›klar›na bak›lmaks›z›n. 2002) taraf›ndan belirli s›nai gruplara ve alt gruplara ayr›lm›ﬂt›r. 3.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 164. kendi ArGe’leri için "kurumsal" destek sa¤layan iﬂletmelerin ba¤›ﬂ ve kat›l›mlar› taraf›ndan finanse edilmektedir. bu sektör kapsam›nda. Tablo 3. 168. üretim veya ticaret iliﬂkilerini geliﬂtirmek olan ticari dernekler taraf›ndan oluﬂturulur ve idare edilir. Bu KAGK’lar genellikle. Ancak benzer faaliyetlerde bulunan ancak kontrol veya finans› büyük ölçüde devlet taraf›ndan sa¤lanan KAGK'lar (örne¤in yaﬂamlar›n› sürdürmek için devletten gelecek blok hibeye muhtaç olanlar) devlet sektörü kapsam›na dahil edilmelidir. ﬂirketlere hizmet eden KAGK'lard›r. Bunun yan› s›ra. Yüksekö¤retim hizmetleri sa¤layan tüm kamu ticari teﬂebbüsleri. 3. ana faaliyeti. 1990 ve mini revizyon 3. ba¤›ﬂlar yolu ile veya gelir getiren gayrimenkuller sahibi olarak. ticari teﬂebbüs sektöründe yer alan birimler.. Bunlar›n faaliyetleri. ürün ve hizmet- lerin piyasa üreticileri olan kâr amac› gütmeyen kurumlar› da içermektedir.4. klinikler. Bu anlamda piyasa üretimi olarak nitelendirilebilmesi için fiyatlar. Uluslararas› S›nai Standart S›n›fland›rma (USSS Rev.
kimyasallar ve ürünler.6 30 31 31. bu karﬂ›laﬂt›rmalar için uygun olan USSS Rev. 3'ün yeniden düzenlenmiﬂ halini içermektedir.4 25 26 27 27. 13. 02.s. petrol. 1990) iliﬂkin bir anahtar ile birlikte. 05 10. rafine petrol ürünleri ve nükleer yak›t Kok kömürü ve nükleer yak›t Rafine petrol ürünleri Kimyasallar ve kimyasal ürünler Kimyasallar ve kimyasal ürünler (ilaçlar hariç) ‹laçlar Lastik ve plastik ürünler Metal olmayan mineral ürünler Temel metaller Temel metaller.4 + 29. 1’e (Eurostat.1 Bölüm/Grup/S›n›f 01. I. nükleer yak›t. Elektrikli motorlar.2 57 . Ar-Ge istatistiklerine göre düzenlenen Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma Standard› TARIM. Tablo 3. kürk ve deri Tekstil ürünleri Giysiler ve kürk Deri ürünleri ve ayakkab›lar Ahﬂap.y.1-27.53/54 28-35 28 29 29. 12. araç ve motosikletler hariç motor ve tribünler.2 24 24 (24.1 31.y. 05 10. ORMANCILIK VE BALIKÇILIK MADENC‹L‹K VE TAﬁOCAKÇILI⁄I ‹MALAT Yiyecek.2 hariç) 23.s.4 + 27.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA s›n›fland›rmas›.3 + 27.6 29. demirsiz ‹ﬂlenmiﬂ metal ürünleri. EFAT Rev.4 29. ka¤›t.4 hariç) 24. AVCILIK. içecek ve tütün G›da ürünleri ve içecekler Tütün ürünleri Tekstil ürünleri. bas›m ve yay›n Ahﬂap ve mantar (mobilya de¤il) Ka¤›t ve ka¤›t ürünleri Yay›n. muhasebe ve hesaplama makineleri Elektrik makineleri ve aletler b. 13. 14 15-37 15 + 16 15 16 17 + 18 + 19 17 18 19 20 + 21 + 22 20 21 22 23 + 24 + 25 23 23 (23. b. bask› ve kay›tl› ortamlar›n ço¤alt›lmas› Kok kömürü. 14 15-37 15 + 16 15 16 17 + 18 + 19 17 18 19 20 + 21 + 22 20 21 22 23 + 24 + 25 23 23 (232 hariç) 232 24 24 (2423 hariç) 2423 25 26 27 271 ve 2731 272 ve 2732 28-35 28 29 2911 292 2922 2927 30 31 311 312 EFAT Rev.3 + 29. 3.5 + 29.11 29. jeneratörler ve transformatörler Elektrik da¤›t›m ve kontrol aletleri (yar›iletkenler dahil) USSS Rev. demir ve çelik Temel metaller. lastik ve plastik Kok kömürü.51/52 27.1 Bölüm/Grup/S›n›f 01. 11. gereçler ve nakliyat ‹ﬂlenmiﬂ metal ürünler. 12. makine ve ekipman hariç Makine ve ekipman. Özel amaçl› makineler Makine kal›plar› Silahlar ve mühimmat Ofis. 11. makineler ve ekipman. Uçak. 02.1..
ses ve video ürünleri T›bbi. 52 3312 3313 332 333 34 35 351 352 353 359 36 361 369 37 40. Radyo.y. aletler ve kontrol ekipman› S›nai iﬂlem kontrol ekipman› haricinde ölçmek.5 31. 66.5 37 40. birinci devre pilleri ve birincil piller Elektrik lambalar› ve ayd›nlatma ekipman› Di¤er elektrikli ekipmanlar. 63. 64 64.2 33.4 + 35. di¤er imalatlar b.3 33.3 31.86 55 60.1 36.6 58 . 51.2 35. 67 50. Mobilya Di¤er imalatlar b.1 Bölüm/Grup /S›n›f 31.84 51. televizyon ve iletiﬂim ekipman ve ayg›tlar› Elektronik valf. kontrol etmek.s. kol saatleri ve saatler (aletler) T›bbi cihazlar.2 60-64. 61. 3. 64 642 60-64. 62.y. bilgisayar donan›m ekipman ve yaz›l›m›n toptan sat›ﬂ› Elektronik parça ve ekipmanlar›n toptan sat›ﬂ› Oteller ve restoranlar Nakliye.5 34 35 35.4 33.1 32 321 322 323 32 32. Mobilya.1. I. 63. hassas ve optik cihazlar.y.64. Geri dönüﬂtürme ELEKTR‹K.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Tablo 3.2 32. 642 hariç 65. depolama ve iletiﬂim Telekomünikasyon Di¤er Finansal arac›l›k (sigorta dahil) 5151 5152 55 60. radyo vericileri ve iletiﬂim hatt› ayg›tlar› TV ve radyo al›c›lar›. GAZ VE SU TEDAR‹⁄‹ ‹NﬁAAT H‹ZMET SEKTÖRÜ Toptan.2 hariç 65. test etmek. römorklar ve yar› römorklar Di¤er taﬂ›mac›l›k ekipmanlar› Gemiler ve tekneler Demiryolu ve tramvay lokomotifleri ve vagonlar Uçaklar ve uzay gemileri Taﬂ›mac›l›k ekipmanlar› b. 52 50. 67 51.2-36.4 31. 51. 41 45 50-99 33.y.s.5 36 36. tüp ve parçalar› TV.1 35.3 35. 62.s.1 Bölüm/Grup /S›n›f Yal›t›lm›ﬂ tel ve kablo (fiber optik kablolar dahil) Aküler. 41 45 50-99 33 331 33 33. yönünü belirtmek ve di¤er amaçlar için araç ve gereçler S›nai iﬂlem kontrol ekipman› Optik aletler ve foto¤raf ekipman› Kol saatleri ve saatler Motorlu taﬂ›tlar. Ar-Ge istatistiklerine göre düzenlenen Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma Standard› (devam›) USSS Rev. b. 61. perakende ticaret ve motorlu araçlar tamirat› Bilgisayarlar. 66.3 313 314 315 319 EFAT Rev.s.1 32.
Ancak. Yukar›da bahsedilen kurumlardan ikincisi. Bu gereksinim- ler 6. 171. kalite veya üretim departmanlar› gibi operasyonel departmanlar›nda gerçekleﬂtirilir. s›nai olarak s›n›fland›r›lm›ﬂ verilerini USSS Rev. Ticari teﬂebbüs. ‹statistiksel bir birim olarak iﬂletme.2 + 74. bir ticari teﬂebbüsün üstlenebilece¤i faaliyetlerden biridir. harcamalar› karﬂ›layan fonlar›n kayna¤›n› bilir.3 7123 72 722 73 74 71. Ar-Ge fonlar›n›n kayna¤› ve uygulamas›. Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› kontrol eden tüzel kiﬂili¤in dikkat etmesi gereken bir durumdur. yerel faaliyetleri için kaynaklar›n›n 59 . Bu genellikle. tüzel kiﬂili¤in ana faaliyetleridir. kiralama ve ticari faaliyetler Ofis makineleri ve ekipman›n›n kiralanmas› (bilgisayarlar dahil) Bilgisayar ve iliﬂkili faaliyetler Yaz›l›m dan›ﬂmanl›¤› ve tedari¤i Araﬂt›rma ve geliﬂtirme Di¤er ticari faaliyetler Mimarl›k. uygun birimdir. USSS Rev. 3 yerine ulusal s›nai s›n›fland›rma sistemi kullanan ülkeler. ‹statistiksel birim 170. 73. Sözleﬂmeler ve vergilendirme. I.1 Bölüm/Grup/S›n›f 70. GENEL TOPLAM 75-99 01-99 75-99 01-99 742 74. Özel amaçl› Ar-Ge. 74 EFAT Rev. 3'e uygun hale getirmek için uyum tablolar›ndan yararlanmal›d›r. Bu uyumun tutarl›l›¤›n› sa¤lamaya yönelik olarak elden gelen tüm çaba gösterilmelidir. 72. Baz› durumlarda.2 73 74 70. temel bir veri ö¤esidir.1. 71. 71. endüstri tasar›m›. 3. Veri gereksinimleri istatistiksel birim(ler)in seçimini belirler. gerçekte iﬂi yapan küçük birimlerden ziyade. bu faaliyeti kendi üretim modeline göre diledi¤i gibi organize edebilir. 172. 72. bir ticari teﬂebbüsün. ancak ﬂirketin merkezi idaresi.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Tablo 3. sosyal ve kiﬂisel hizmet faaliyetleri vb. 73. mühendislik ve di¤er teknik faaliyetler Kamu. Bölüm'de aç›klanmaktad›r.33 72 72. Ar-Ge.1 Bölüm/Grup/S›n›f Emlakç›l›k. Birçok durumda USSS Rev. bir veya daha fazla ilgili tüzel kiﬂilik için Ar-Ge hizmeti sa¤lamaya yönelik farkl› yasal varl›klar oluﬂturulabilir. Ar-Ge istatistiklerine göre düzenlenen Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma Standard› (devam›) USSS Rev. bütçeyi haz›rlamak veya maliyetleri kaydetmek zorunda olabilir. Dolay›s›yla çekirdek Ar-Ge çal›ﬂmalar›. 74 Kaynak: OECD. paragraf 78 ve 79'da aç›klanan tüzel kiﬂilik. üretim birimlerine ba¤l› birimlerde veya tüm iﬂletmelere hizmet eden merkezi birimlerde gerçekleﬂtirilebilir. 3.
3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA paylaﬂ›m›n› yönlendiren ve kontrol eden ve kendisi hakk›nda konsolide mali hesaplar ve bilanço hesaplar› tutulan organizasyon birimi olarak tan›mlan›r. iﬂletme içinde ekonomik bölümlere karﬂ›l›k gelen istatistiksel birimlere bölünerek gerçekleﬂtirilir. Ar-Ge faaliyetleri alt bölümlere ayr›lmal›d›r. 3.3. gerekti¤inde tahminlerle.3. Ar-Ge konusunda uzmanlaﬂm›ﬂ bir tüzel kiﬂilik taraf›ndan Ar-Ge gerçekleﬂtiriliyorsa: • Birim. 173. Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar Kurumun türü 177. Bu hesaplardan birim için uluslararas› iﬂlemleri ve uluslararas› yat›r›m durumu ve konsolide mali durumu türetmek mümkündür. 175. Bir grup iﬂletme içinde. her mal üretimi veya verilen hizmet için. paragraf 114).4. analitik amaçlar ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için ek bilgi toplanmal›d›r. Bu istatistiksel birimlerin ana faaliyetlerine göre s›n›fland›r›lmas›. istatistiksel birim olarak kullan›lmas› önerilir. Katma de¤erin hesaplanmas›n›n mümkün olmad›¤› hallerde ana faaliyet. Baz› ülkelerde bu. her de¤erine en büyük katk›y› sa¤layan faaliyet bu iﬂletmenin faaliyetin katma de¤erinin yapt›¤› katk› hesaplanarak belirlenmelidir. mal sat›ﬂ›n›n brüt ç›kt›s› üzerinden veya her faaliyet için verilen hizmetler üzerinden veya bu faaliyetlerin her birine atanm›ﬂ eleman say›s›na göre belirlenir (USSS Rev. üretim alan› verileri talep edilerek yap›labilir. katma USSS’ye göre ana faaliyet. 73.Bölüm’de daha ayr›nt›l› olarak aç›klanm›ﬂt›r). Ticari sektörün ülkeler ve dünya baz›nda sürekli olarak geliﬂen yap›s›. Uygulamada bu. Bölüm). 176. 3. paragraf 115). ve • Ar-Ge faaliyetlerinden yararlanan belirli sanayilere ne ﬂekilde bölün dü¤ünü yans›tabilmesi için. iﬂletmeler için Ar-Ge’de s›n›fland›r›lmal›d›r (USSS Rev. Bu nedenle iﬂletme biriminin ticari teﬂebbüs sektöründe rapor birimi ve istisnalar haricinde. Bu. Ar-Ge faaliyeti üretim alan› verilerine bölünerek yap›l›r. "Birimin ana faaliyetinin veya faaliyetler kapsam›n›n dahil oldu¤u USSS s›n›f›"na göre belirlenmesi gerekir (USSS Rev. ‹ﬂletmenin s›n›fland›rmas›n› belirler. 60 . 3. hizmet verilen sanayiler için USSS kodlar›n›n verilmesi anlam›na gelmektedir (4. S›n›fland›rma için ölçütler 174. ayr› ayr› elde edilmesi arzu edilmektedir. Di¤erlerinde. e¤er gerekli bilgi elde edilebiliyorsa. Ar-Ge gerçekleﬂtiren her bir tüzel birim için gelirlerin. Bir iﬂletmenin ekonomik aç›dan ayr› türde faaliyetlerde bulundu¤u ve önemli ölçüde birçok de¤iﬂik Ar-Ge faaliyeti yürüttü¤ü durumlarda.
özel teﬂebbüslerden kontrol bak›m›ndan 180. Kurumun büyüklü¤ü 182. Büyüklük." 181. burada kontrole tabi. Kamu ticari teﬂebbüsleri. – Kamu ticari teﬂebbüsleri: ∆ Hiçbir gruba ba¤l› olmayan iﬂletmeler. gerekirse uygun yöneticileri seçerek genel kuruluﬂ politikas›n› saptama iktidar› olarak tan›mlan›r. Büyüklük. 178. OECD Ekonomik Küreselleﬂme Göstergeleri K›lavuzu’na bak›n›z (geçici baﬂl›k. ∆ Yabanc› çokuluslu bir gruba ait olan iﬂletmeler. Bu s›n›fland›rma hem üretim hem de hizmet sanayilerindeki istatistiksel birimlere uygulanmal›d›r. Bir grup.72). ana hissedar yurtd›ﬂ›nda ikamet eder ve do¤rudan veya yan kuruluﬂlar arac›l›¤›yla %50’den fazla mülkiyete ve oy gücüne sahipse yabanc› say›l›r. – Bu nedenle mümkünse kurum türüne göre aﬂa¤›daki s›n›fland›rman›n kullan›lmas› önerilir: Özel teﬂebbüsler: ∆ Hiçbir gruba ba¤l› olmayan iﬂletmeler. – Di¤er araﬂt›rma enstitüleriyle yard›mc› enstitüler. MMS 93 (paragraf 4. ∆ Ulusal bir gruba ba¤l› olan iﬂletmeler. 183. genellikle ticari teﬂebbüs sektöründeki firmalar›n Ar-Ge programlar›n›n kapsam ve durumunu etkiler. Özel teﬂebbüsler ba¤›ms›z iﬂletmelerle bir gruba ba¤l› olanlar ve yerel ile yabanc› gruplar diye ayr›l›rlarsa. Daha fazla bilgi için. sanayideki baz› uluslararas› hale getirme e¤ilimleri incelenebilir 179. ∆ Ulusal bir gruba ba¤l› olan iﬂletmeler. gelecek).3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA hem özel hem de kamu ticari teﬂebbüslerinin alt gruplara ayr›lmas›n› gerekli k›lmaktad›r. kararname veya yönetmelik sonucu. daha belirgin bir ölçüdür ve bu nedenle tercih edilir. mali olmayan kamu ﬂirketlerinin tan›mlamas› için aﬂa¤›daki önerilerde bulunmaktad›r: "Bunlar ikamet eden kâr amaçl› olmayan ve devlet birimleri taraf›ndan kontrole tabi ﬂirket benzeri olup. istihdam veya gelir veya baﬂka mali konular temel al›narak s›n›fland›r›labilir. (Çal›ﬂan say›s›na göre) gruplar›n aﬂa¤›daki büyüklüklere göre düzen- 61 . ‹stihdam. ayr›l›rlar. Devlet bir ﬂirket üzerinde ﬂu ﬂekilde kontrol sa¤layabilir: – Oy hakk› olan hisselerin yar›s›ndan fazlas›na sahip olarak veya hissedarlar›n oy verme gücünün yar›s›ndan fazlas›n› kontrol ederek veya – Devlete kuruluﬂun politikas›n› veya yöneticilerini seçme yetkisini veren özel mevzuat.
ilçe veya yerel. kasaba veya köy – geniﬂ bir faaliyet alan›nda bulunan. faydal› di¤er sosyal hizmetler. Bu nedenle. örne¤in: yönetim. ofisler ve di¤er daireler. belediye. yönetim bölümleri. ARK ve di¤erleri. 1968. kültürel. 1994) "devlet hizmeti üretenler" (kamusal olarak kontrol edilen yüksekö¤retim kurumlar› hariç).5. Sadece müteﬂebbisin çal›ﬂt›¤›. ancak topluma normal ﬂartlarda sat›ﬂ yapmayan yüksekö¤retim d›ﬂ›ndaki tüm bölümler. Yasama organ›. 3.000 ve üstü. s›n›flar›n baz›lar›ndan vazgeçilse bile. 0 personel çal›ﬂt›ran iﬂletmeler kategorisi birçok ülke için geçerlidir.) • Esasen devlet taraf›ndan kontrol ve finanse edilen. Kapsam 184. iktisadi büyüme ve sosyal yard›m ve teknolojik geliﬂme. Büyük ekonomiler için.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA lenmesi önerilmektedir: 0 1-9 10-49 50-99 100-249 250-499 500-999 1. sa¤l›k. e¤itim. böylece küçük. 49 ve 249 çal›ﬂan s›n›rlar›n›n korunmas› gerekir. ancak yüksekö¤retim sektörü taraf›ndan yönetilmeyen KAGK’lar.000-4. s›n›f 250 çal›ﬂanlar› ve üstü çok büyük olaca¤›ndan. eyalet veya il. MMS tan›mlamas›na göre (BM. toplum asayiﬂinin savunma ve denetimi. devletin bütün daire. Bu kategoriler farkl› nedenlerden dolay›. 185. bölüm ve kurumlar›n› kapsamal›d›r – merkez. devlet hesaplar›ndaki uygulamalar›na bak›lmaks›z›n 62 . 3. özellikle Avrupa Komisyonu taraf›ndan kabul edilmiﬂ küçük ve orta büyüklükteki iﬂletmelerin s›n›fland›rma boyutlar›na uyduklar› için seçilmiﬂtir (ancak bunlar maalesef ayr›ca bir ciro ve bilanço tablosu eﬂi¤i de içerir). orta boy ve büyük iﬂletmeler için karﬂ›laﬂt›rmal› istatistikler haz›rlanabilir. Devlet sektörü Devlet sektörü aﬂa¤›dakilerden oluﬂur: • Toplumun durumunu ve ekonomik ve sosyal politikalar›n› yönetenlerle birlikte.5. ticari teﬂebbüs sektörüne dahildir. 999 personel s›n›r› korunmal›d›r. e¤lendirici. kurumlar ve di¤er devlet daireleri.1.999 5. (Kamu ticari teﬂebbüsleri. baﬂka türlü uygun bir ﬂekilde veya ekonomik olarak sa¤lanamayan ortak hizmetleri sa¤layan.
Ana sektör alt s›n›fland›rmas› S›n›fland›rma listesi 188. KAGK’n›n genel politikas›n› veya program›n›. 3. devlet taraf›ndan finanse edilen KAGK’ler devlet sektörüne dahil edilmelidir.) ‹statistiksel birim 189. 187. Birleﬂmiﬂ Milletler’in ‹BDTH s›n›fland›rmas› (devlet amaçlar›n›n devlet sektöründe kullan›lacak standart uluslararas› s›n›fland›rmas›). Kontrol. ﬂu anda hiçbir öneri yap›lamamaktad›r. Baﬂl›ca devlete hizmet veren yüksekö¤retim sektörüyle iliﬂkili birimler de devlet sektörüne dahil edilmelidir. faaliyetlerinden en çok fayda sa¤layan kurumsal birimlerin türüne bak›lmaks›z›n devlet sektörüne dahildir. Devlet sektörüne en uygun alt s›n›fland›rma konusunda bir anlaﬂmaya var›lmam›ﬂt›r.1 ve K›s›m 4. Tablo 4. KAGK yönetimini atama yolu ile belirleme kanuni yetkisine sahip olma gücüdür.1 ve 4. Bölüm. istatistiksel birimin tüzel iﬂletme ile benzer olmas›n› önermektedir. paragraf 51. Devlet taraf›ndan yönetilen sosyal güvenlik fonlar› buna dahildir. 3.5. 63 . toplanan verilerin iﬂletme verileri için toplananlar ile birleﬂtirildi¤i durumlarda.3. 3. S›n›fland›rma ölçütü 190. 186.5.1. Devlet kontrolünün belirgin olmad›¤› durumlarda bile. Maalesef bu. Kabul edilebilir bir s›n›fland›rma listesi olmad›¤›ndan. Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar 191. Ar-Ge faaliyetlerinin s›n›fland›r›lmas› için uygun görünmemektedir. s›n›fland›rmad›r. Aﬂa¤›daki s›n›fland›rmalar genellikle devlet sektörü kapsam›ndaki (genellikle kurumsal düzenlemelerin farkl›l›¤›ndan kaynaklanan) ülkeler aras›ndaki farkl›l›klar› göstermek için tasarlanm›ﬂt›r.5.2. Bu tür KAGK’ler as›l olarak devletin serbestçe tasarruf edebilmek üzere verdi¤i tahsisatlarla (blok hibe) finanse edilirler ve "kurumsal yard›m" tutarlar› s›k s›k devlet rapor veya bütçelerinde aç›klan›r. Bunlar›n ola¤an veya ola¤and›ﬂ› bütçelerde veya ek bütçe fonlar›nda gösterilmesi önemli de¤ildir. Yüksekö¤retim sektörü taraf›ndan idare edilenler haricinde devlet taraf›ndan finanse ve kontrol edilen bütün piyasa d›ﬂ› KAGK’ler.4. USSS Rev. (‹ﬂlevsel da¤›l›m hakk›nda öneriler için bak›n›z 4. bu nedenle bir öneride bulunulmamaktad›r.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA kapsanmal›d›r.
Kapsam 194. 196. MMS 93 do¤rultusunda bu sektörün kapsam› bu K›lavuzun önceki revizyonunda önemli ölçüde azalt›lm›ﬂ olup ﬂimdi aﬂa¤›dakileri kapsamaktad›r. kurtarma veya yard›m örgütleri. Önemli birim gruplar› hem devlet hem de di¤er sektörlere ba¤l› olduklar› zaman (örne¤in devlet taraf›ndan yönetilen veya kontrol edilen. mal veya özelikle de hizmetler sa¤lamak için kiﬂilerin dernek yolu ile. – Yerel ve belediye seviyesinde devlet birimleri. 195. ücretsiz olarak veya cüzi ve ekonomik aç›dan kayda de¤er olmayan fiyatlar karﬂ›l›¤›nda hane halk›na özel veya toplu hizmetler sa¤lar. Bunlar. bu sektör hane halk›na hizmet veren KAGK’ler taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’leri kapsar (hane halk›na hizmet veren KAGK’ler). gibi KAGK’leri kapsar. Kurumun türü 193. kontrol edilen birimler). hane halk›n›n do¤rudan Ar-Ge’ye katk› yapt›¤› fonlar› içerir.) Kamu hastanelerindeki Ar-Ge bu sektöre dahil edildi¤inde. ihtisas dernekleri. yüksekö¤retim hizmeti veren veya 64 . iﬂçi sendikalar›.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Devlet kademesi 192. – ‹l ve eyalet devlet birimleri. Bunlar. Genel kabule göre bu sektör. Özel kâr amac› gütmeyen sektör 3. – Merkezi ve federal devlet birimleri. tüketici dernekleri vb.6. • Piyasa d›ﬂ›. 3. Ar-Ge’nin temel ekonomik faaliyet (USSS Rev. (Bu özel s›n›fland›rma için istatistiksel birim iﬂletme tipi bir birim yerine kurum türü bir birim de olabilir. bunu ayr›ca bildirmekte yarar vard›r. – Genellikle devlet taraf›ndan finanse edilen ve kontrol edilen KAGK’ler. • Özel kiﬂiler ve hane halklar›. Devlet kademesine göre da¤›l›ma tabi tutulamayacak birimler için dördüncü bir kategori ilavesi ile birlikte dahil oldu¤u devlet kademesine göre istatistiksel birimler üç kategori içinde s›n›fland›r›lmal›d›r. 73. Bölüm) oldu¤u birimler aras›nda ayr›ca yararl› bir ay›r›m yap›labilir.6. hane halk›na (yani genel kamuya) hizmet eden kâr amac› gütmeyen özel kurumlar. hay›r kurumlar›. ancak yüksekö¤retim kurumlar›nda bulunan veya ilgili birimlerle birlikte çal›ﬂan birimler veya sanayiye hizmet veren ancak devlet taraf›ndan finanse edilip.1. Bu tür KAGK’ler. 3. Fon kayna¤› olarak. meslek odalar›. öncelikle üyelerin kendi yararlar› için veya genel olarak insani amaçlar do¤rultusunda kurulur. ﬂirketler veya devlet taraf›ndan nakit veya ayni olarak yap›lan ba¤›ﬂlarla finanse edilebilir. uluslararas› kuruluﬂlara rapor edilirken ayr› ayr› tan›mlanmalar› istenebilir. Bunlar›n faaliyetleri devaml› üyelik aidatlar›yla veya vergilerle veya genel kamudan. Uygulama sektörü olarak ÖKAG.
çünkü kiﬂilerin Ar-Ge faaliyetleri. ÖKAG sektöründeki istatistiksel birimler UNESCO’nun "Bilim ve Teknoloji ‹statistiklerinin Uluslararas› Standardizasyonu için Öneriler"inde (1978) öne sürdü¤ü gibi alt› ana bilim ve teknoloji alan›nda s›n›fland›r›lm›ﬂt›r. Bununla birlikte kâr amac› gütmeyen genel kamuya hizmet verenlerce yönetilse de. – Tamamen veya genellikle devlet taraf›ndan kontrol veya finanse edilenler. Bu alanlar ﬂöyledir: 65 . bu hibeler istihdam eden birimin Ar-Ge istatistiklerine dahil edilmelidir. örne¤in Ar-Ge projelerini bir baﬂka birim ad›na ekonomik aç›dan kayda de¤er fiyatlarla üstlenen dan›ﬂmanlar. Bu tür Ar-Ge için veri toplamak zor olabilir. ihtisas dernekleri ve hay›r kurumlar› gibi piyasa d›ﬂ› birimleri kapsar. bu kiﬂilerin ilgili Ar-Ge’yi tamamen kendi zamanlar›nda ve istihdam eden birimin hiçbir personelini veya olana¤›n› kullanmadan üstlenmesi durumu hariç. Milli Muhasebe kurallar›na göre ticari teﬂebbüs sektörüne dahil edilmelidir (üstlenilen proje baﬂka bir sektördeki personeli ve tesisleri kullanm›yorsa. – Yüksekö¤retim hizmeti verenler veya yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan kontrol edilenler. ticari teﬂebbüsler için yap›lan Ar-Ge taramalar›ndan yakalanmaz.2. yani kendi kaynaklar›yla veya "ekonomik olmayan" hibelerle finanse edilen kiﬂiler. Bu. devlet sektörüne dahil edilmelidir. resmi olarak baﬂka bir sektörde çal›ﬂan kiﬂilere verilmesi hallerinde. 3. araﬂt›rma birimi taraf›ndan araﬂt›rma bursu ald›¤› bilinen lisansüstü ö¤rencilerini de kapsar. Bundan dolay› ÖKAG sektörü sadece piyasa d›ﬂ›. 198. Ayr›ca sözleﬂme yard›mlar› veya hibelerin. tüzel kiﬂili¤i olmayan ve hane halk›n›n sahip oldu¤u iﬂletmeler taraf›ndan üstlenilen Ar-Ge’yi kapsamal›d›r. Ana sektör alt s›n›fland›rmas› S›n›fland›rma listesi 200. 197. Aﬂa¤›daki türdeki ÖKAG kuruluﬂlar› bu sektörün d›ﬂ›nda tutulmal›d›r: – Genellikle iﬂletmelere hizmet verenler. 199. – Öncelikle devlete hizmet verenler. aﬂa¤›ya bak›n›z).6.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan yönetilenler hariç olmak üzere. Kurallara göre bu sektör Ar-Ge’nin performans› üzerinde çok az etkisi olan genel kamunun (hane halk›) geriye kalan Ar-Ge faaliyetlerini de kapsar. hane halk›na hizmet veren ve KAGK’ler taraf›ndan finanse ve kontrol edilen özellikle meslek odalar›. Hane halk›n›n sahip oldu¤u tüzel kiﬂili¤i olmayan iﬂletmeler. bir üniversite profesörüne do¤rudan verilmesi gibi. devletten cari giderlerinin %50’den fazlas›n› tahsisat (blok hibe) olarak alan Ar-Ge vak›flar›. Böylece bu sektörün sadece kiﬂilerin tamamen kendi zamanlar›nda ve tesislerinde ve kendi imkanlar›yla veya ekonomik olmayan hibelerle yapt›klar› Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› kapsad›¤› ortaya ç›kar.
201. tüzel kiﬂilik bu sektör için önerilen istatistiksel birimdir. Bu sektörün Ar-Ge içindeki rolü çok küçüktür. Bu nedenle daha fazla döküm önerilmez. Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar 205. 3. Bilim ve teknolojinin ana alanlar› aç›kça tan›mlanm›ﬂ olmakla beraber. Tar›msal bilimler. 202. Önemli bir özel KAGK’n›n birden fazla bilim alan›nda kayda de¤er Ar-Ge faaliyeti oldu¤unda. Tablo 3.3. istatistiksel birim daha küçük birimlere bölünüp.2. S›n›fland›rma ölçütü 204. bunlar ilgili ana bilim alanlar› alt›nda s›n›fland›r›labilir. bunlara hangi alt alanlar›n dahil oldu¤unu örneklerle göstermektedir. Mühendislik ve teknoloji. S›n›fland›rma ölçütü Ar-Ge faaliyetinin ço¤unun üstlenildi¤i ana bilim alan›d›r. her bir bileﬂenin alt seviyelerinin tespiti ülkelere b›rak›lm›ﬂt›r. ‹statistiksel birim 203. Beﬂeri bilimler.6. Sosyal bilimler. MMS’ye göre. bilimin ana alanlar›yla. T›bbi bilimler. 66 . Baz› durumlarda daha küçük bir istatistiksel birim uygun olabilir (aﬂa¤›ya bak›n›z).3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA – – – – – – Do¤a bilimleri.
hijyen. jenoloji vb. 6. elektronik [elektrik mühendisli¤i. madencilik. deniz bilimleri. 3. beﬂeri bilimler ile ilgili di¤er konu ve alanlar. heykelt›raﬂl›k.2. paleografi. epidemoloji) TARIMSAL B‹L‹MLER Tar›m.3. psikiyatri.1. klinik mikrobiyoloji. organizasyon ve yöntemler. inﬂaat mühendisli¤i. entomoloji. orman ürünleri. 4. 6.1. di¤er iliﬂkili konular) Dünya ve iliﬂkili çevre bilimleri (jeoloji. ormanc›l›k.1. palaekoloji. volkanoloji. mekanik.1. immünoloji ve immünohematoloji.3.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA Tablo 3. 1. tarihi ve di¤er BT faaliyetleri] 1. Fiziksel antropoloji. diﬂ hekimli¤i. bakteriyoloji. fiziki co¤rafya ve di¤er jeobilimler.4. 6. sitoloji. ormanc›l›k. çeﬂitli sosyal bilimler ve bu gruptaki çeﬂitli konulara iliﬂkin bilim dallar› aras› yöntembilimsel ve tarihsel BT faaliyetleri. 2. tekstil teknolojisi ve di¤er iliﬂkili konular) TIBB‹ B‹L‹MLER Temel t›p (anatomi. dilbilimi. 5. sanat eleﬂtirisi. 5. ﬂehir ve yap› mühendisli¤i ve di¤er iliﬂkili konular) Elektrik mühendisli¤i. bilim dallar› aras› alanlar›n uzmanlaﬂ›lm›ﬂ teknolojileri. cerrahi. inﬂaat bilimleri ve mühendisli¤i. 2. Bilim ve Teknoloji Alanlar› 1. mikro biyoloji. bilgisayar mühendisli¤i (sadece donan›m) ve di¤er iliﬂkili konular] Di¤er mühendislik bilimleri (örne¤in kimya. 1.4. bal›kç›l›k. biyofizik ve di¤er iliﬂkili bilimler) MÜHEND‹SL‹K VE TEKNOLOJ‹ ‹nﬂaat mühendisli¤i (mimari mühendislik. 5. farmakoloji.2.1. di¤er iliﬂkili konular) Kimya bilimleri (kimya. 3. eczac›l›k.3. 5.1. fiziksel co¤rafya ve psikofizyoloji normalde do¤al bilimlerle s›n›fland›r›lmal›d›r] BEﬁER‹ B‹L‹MLER Tarih (arkeoloji. havac›l›k ve uzay. genetik. radyoloji. haberleﬂme mühendisli¤i ve sistemleri.3. 2. jeofizik. elektronik. pediatri.2. ekonomik ve sosyal). 3. 4. toksikoloji.1. dahiliye. sanat. bahçecilik ve di¤er iliﬂkili konular) Veterinerlik SOSYAL B‹L‹MLER Psikoloji Ekonomi E¤itim bilimleri (e¤itim ve staj ve di¤er iliﬂkili konular) Di¤er sosyal bilimler [antropoloji (sosyal ve kültürel) ve etnoloji.2. genetik. 1. nöroloji. sosyoloji. fizik. oftalmoloji) Sa¤l›k bilimleri (kamu sa¤l›k hizmetleri. sosyal t›p.2. co¤rafya (beﬂeri. 2. zooloji. din. otorinolarongoloji. g›da üretimi bilim ve teknolojisi. hemﬂirelik. 5. gibi uygulamal› bilimler. 3. ilahiyat. s›nai kimya vb. demografi.2. 67 . 1. Kaynak: OECD. sistem analizi. jeodezi. ressaml›k. bu gruptaki konular ile ilgili yöntembilimsel. müzik bilimi. meteoroloji ve di¤er iklimsel araﬂt›rmalar. botanik. fizyoloji. örn. metalurji. terapi. sanat tarihi. hukuk. 6. tarihöncesi ve tarih) Diller ve edebiyat (antik ve modern) Di¤er beﬂeri bilimler [felsefe (bilim ve teknoloji tarihi de dahil). hayvanc›l›k. her türlü sanatsal "araﬂt›rma" haricinde tiyatro ile ilgili sanatlar. mineraloji. metalurji ve malzeme mühendisli¤i ve bunlar›n uzmanlaﬂm›ﬂ alt bölümleri. klinik kimya. gibi yan tarih bilim dallar› ile birlikte tarih.5. biyoloji. donan›m geliﬂtirmesi mühendislik alanlar› alt›nda s›n›fland›r›lmal›d›r)] Fiziki bilimler (astronomi ve uzay bilimleri. ﬂehir planlamas› ve k›rsal planlama. DO⁄A B‹L‹MLER‹ Matematik ve bilgisayar bilimleri [matematik ve di¤er iliﬂkili alanlar: Bilgisayar bilimleri ve iliﬂkili konular (sadece yaz›l›m geliﬂtirmesi. biyokimya. siyasal bilimler. 4. di¤er iliﬂkili bilimler dahil di¤er atmosferik bilimler) Biyoloji bilimleri (klinik ve veterinerlik bilimleri hariç. bal›kç›l›k ve iliﬂkili bilimler (ziraat.3. sikke bilimi. obstetri ve jinekoloji. yönetim. patoloji) Klinik t›p (anestezi.
1. sektörün genel kapsam›n› tarif eder. bu daha çok di¤er lise sonras› e¤itim kurumlar› ve en fazla üniversitelere ve yüksek okullara ba¤lant›l› de¤iﬂik türde kurumlardan gelmektedir. MMS ile destek- lenmedi¤i için. birincil faaliyet dal› lise sonras› (üçüncü seviye) e¤itim sa¤lamak olan kurumlar› kapsar.7. sektörün çekirde¤i üniversiteler ve meslek yüksekokullar›ndan oluﬂur. yüksekö¤retim kurumlar›na do¤rudan ba¤l› veya onlar taraf›ndan yönetilen veya iliﬂkili deney merkezlerini ve klinikleri de kapsar. devlet birimine ba¤l› ﬂirket benzerleri. "S›n›rdaki" araﬂt›rma kurumlar›. 207.7. Üniversite ve benzeri kurumlar Ar-Ge per- formans›nda çok önemli rol oynad›klar› için OECD (ve UNESCO) taraf›ndan ayr›ca belirlenmiﬂlerdir. bunlar di¤er genel kurallar dahilinde sektörlere tahsis edilmelidir (piyasa veya piyasa d›ﬂ› üretim. milli strateji kayg›s› ve sektörün tan›m›ndan dolay› yorumda meydana gelebilecek farkl›l›klara duyarl›d›r. hem de lise sonras› seviyesinde hizmet verebilen e¤itim kurumlar› taraf›ndan sa¤lanabilen lise sonras› seviyesi birimleri yükseltilmiﬂtir. Ana sorunlar aﬂa¤›da gözden geçirilmektedir: – – – Lise sonras› e¤itim. Lise sonras› e¤itim 210. Yüksekö¤retim sektörü 3. Yukar›da belirtildi¤i gibi. meslek yüksekokullar ve di¤er lise sonras› okullar. Kapsam 206. • Tüm araﬂt›rma kurumlar›.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 3. Bunlar ﬂirket. Ayr›ca ölçütler kar›ﬂ›k oldu¤u için. Uygulaman›n farkl›laﬂt›¤› yerlerde. piyasa KAGK’leri veya esas olarak devlet taraf›ndan kontrol edilip finanse edilen KAGK’ler veya hane halk›na hizmet veren KAGK’ler olabilir. Yukar›daki tan›m. E¤er birincil faaliyet dallar› lise seviyesi e¤itim veya dahili staj sa¤lamaksa. 209. üniversitelerden ve meslek yüksek okullar›ndan oluﬂur. Bütün ülkelerde sektörün çekirde¤i. Sektördeki birimlerin bir k›sm› yeni üniversite olarak geliﬂmiﬂlerdir ve uzmanlaﬂm›ﬂ yüksekö¤retim kurumlar› oluﬂmuﬂtur ve baz›lar› hem lise. Hukuki statülerine bak›lmaks›z›n bu sektör. her zaman yüksekö¤retim sektörünün parças› olacaklard›r. uluslararas› aç›dan karﬂ›laﬂt›r›labilir veri raporlamas› hakk›nda belirgin ilkeler oluﬂturmak zordur. Bu bir MMS sektörü de¤ildir. Üniversite hastane ve klinikleri. 68 . 208. E¤er bu tür kurumlar birincil faaliyet dallar› olarak lise sonras› e¤itim veriyorlarsa. Bu sektör ﬂunlardan oluﬂmaktad›r: • Finans kaynaklar› veya hukuki statüleri ne olursa olsun bütün üniversiteler.
69 . temel araﬂt›rma faaliyetlerine fon sa¤lamak için özel fonlar tahsis etmeleri durumunda özgün bir durum ortaya ç›kar. Geleneksel olarak. Bu birimlerin büyük ço¤unlu¤u esasen devlet taraf›ndan finanse edilmektedir ve hatta bunlar belli bir görev odakl› araﬂt›rma birimleri olabilir. kurumun "kendi fonlar›". ﬂirket benzerleri ve piyasa KAGK'lar› ticari teﬂebbüs sektörüne. üniversiteler araﬂt›rma için önemli merkezler olmuﬂlard›r ve ülkeler Ar-Ge'ye özgü alanlar› geniﬂletmek istediklerinde üniversiteler. Akademik t›bbi araﬂt›rmalar geleneksel olarak birçok kaynak taraf›ndan fonlanmaktad›r: Kurumun genel "blok hibesi" (GÜF). bunlar hem lise sonras› e¤itim kurumlar› (e¤itim hastaneleri) hem de yüksekö¤retim kurumlar› ile "ba¤lant›l›" araﬂt›rma birimleri olduklar› için hakl› görülebilir (örne¤in. 215. di¤erleri özel kâr amac› gütmeyen sektör fonlar› arac›l›¤›yla ve son zamanlarda da ticari teﬂebbüs sektörü taraf›ndan finanse edilmektedir. ‹lgili sektörler aras›nda Ar-Ge faaliyetlerinin çift say›m›n› önlemeye özen gösterilmelidir. Bu tür araﬂt›rma kurumlar›n›n s›n›fland›rmas›n› etkileyen bir faktör de. "S›n›rdaki" araﬂt›rma kurumlar› 214. 213. genel kural olarak (devlet birimine ba¤l› ﬂirketler. yüksekö¤retim sektörünün içine yaln›z bu ö¤retim/staj unsuru olan klinik/departmanlar dahil edilmelidir. 212. genellikle devlet taraf›ndan kontrol ve finanse edilen KAGK’ler devlet sektörüne ve genellikle hane halk›na hizmet veren KAGK’ler taraf›ndan kontrol ve finanse edilen KAGK’ler ÖKAG sektörüne olmak üzere) uygun sektöre dahil edilmelidir. bütün kurum yüksekö¤retim sektörü olarak dahil edilmelidir. üniversitelerde bulunan kliniklerdeki ileri düzey t›bbi bak›m hizmetleri).). Üniversite hastane ve kliniklerinin yüksekö¤retim sistemine dahil edilmesi. do¤rudan veya dolayl› devlet fonlar› veya özel fonlar (örne¤in t›bbi araﬂt›rma konseyi). ayn› zamanda üniversite kampüslerinin içinde veya d›ﬂ›nda "kendi" araﬂt›rma kurumlar› da olan kuruluﬂlar. yeni kuruluﬂ ve birimler için yayg›n biçimde uygun yerler olarak düﬂünülmüﬂlerdir. Hastane/t›bbi kurumun faaliyetlerinin tamam› veya tamam›na yak›n› ö¤retim/staj unsuru taﬂ›yorsa. Sadece üniversitelere hibe vermekle kalmay›p. 216.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA kontrol ve kurumsal fonlama vb. Bunlar yüksekö¤retim sektörüne dahil edilebilir. Üniversite hastane ve klinikleri 211. Buna karﬂ›l›k hastane/t›bbi kurumun içinde sadece birkaç klinik/departman›n yüksekö¤retim unsuru varsa. E¤itim ve ö¤retim yapmayan di¤er tüm klinik veya departmanlar.
yüksekö¤retim sektörüne dahil edilmelidir. Öncelikle Ar-Ge'nin piyasa üreticileri olduklar› takdirde bunlar. Araﬂt›rma öncelikle devletin ihtiyaçlar›n› karﬂ›lamaya yönelikse. hizmet ve Ar-Ge birimleri içeren "teknoparklar". "d›ﬂ" birimin yüksekö¤retim sektörüne dahil edilmesini gerekli k›lmak için yeterli olup olmad›¤›na karar vermek zordur. do¤rudan ö¤retim ile ilgili olmayan veya dan›ﬂmanl›k gibi. Bu kurumlar. bu. büyük ölçüde özel kâr amac› gütmeyen sektörler taraf›ndan kontrol ve finanse edilenler ise ÖKAG sektörüne dahil edilmeli. büyük ölçüde üniversitenin serbestçe tasarruf edebilmesi için verilen tahsisattan (blok hibe) finanse edildikleri zaman da geçerlidir. Bu parklarda kontrol edilen. S›n›rdaki kurumlar baz› ülkelerde ayr›ca özel bir yasal statü sahibi olup. Yukar›da aç›kland›¤› gibi (e¤itim hastaneleri de dahil) yüksekö¤retim birimleri taraf›ndan yönetilen ve öncelikle Ar-Ge'nin piyasa üreticileri olmayan birimler. Yüksekö¤retim sektörüyle s›n›rdaki tüm kurumlar›n Ar-Ge harca- malar›yla personelinin ayr› olarak raporlanmas› önerilir. fiziki konum ve kullan›lan ortak kaynaklar›n bu tür birimleri yüksekö¤retim sektöründe s›n›fland›rma ölçütü olarak kullan›lmamas› önerilir. yüksekö¤retim birimleriyle olan ba¤lant›lar›na ra¤men ticari teﬂebbüs sektörüne dahil edilmelidir. Bu. ülkeler. örne¤in yüksekö¤retim kurumu ile ilgili araﬂt›rma kurumu aras›nda personel de¤iﬂimi veya farkl› sektörlerde s›n›fland›r›lan kurumlar aras›nda tesislerin paylaﬂ›m› ile sa¤lanan "ba¤lant›"lar› olabilir. son geliﬂmelerden biri say›labilir. Maliyetlerini karﬂ›layan bakanl›k veya departman›n bütçesiyle finanse edilen "görev odakl›" Ar-Ge kuruluﬂlar›nda bu durum geçerlidir. iﬂletmelere hizmet veren iﬂletmeler ve di¤er birimler ise ticari teﬂebbüs sektörü içinde s›n›fland›r›lmal›d›r. Bir yüksekö¤retim kurumunun. temel Ar-Ge niteli¤i taﬂ›yan ve ülkenin genel bilgisine katk›da bulunan bu kurumlar› yüksekö¤retim sektöründe s›n›fland›rmay› tercih etmiﬂtir. 219. Ar-Ge d›ﬂ› di¤er iﬂlevleri olan di¤er araﬂt›rma kurumlar›yla. özellikle bilim parklar› için geçerlidir. 220. baﬂka sektörler için sözleﬂmeye ba¤l› araﬂt›rma yap›yor olabilir veya devletin finanse etti¤i araﬂt›rma kurumlar› olabilir.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA araﬂt›rman›n hangi amaçla yürütüldü¤üdür. bar›nd›r›lan ve büyük ölçüde devlet taraf›ndan finanse edilen birimler devlet sektörüne. kontrol ve finans veya verilen hizmet gibi baﬂka ölçütlere göre s›n›fland›r›labilir. 217. kurumu devlet sektöründe s›n›fland›rmaya karar verebilir. Üniversite ve yüksekokullarda veya bunlar›n yak›n›nda bulunan ve çok say›da üretim. Alternatif olarak baz› ülkeler. 218. Bu tür yap›lar için. 70 . Bu gibi durumlarda birimler aras›ndaki ba¤lar›n. 221.
‹statistiksel birim. Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar 227.7. bir "merkez". kuruma iliﬂkin s›n›fland›rma olarak bilim dal› s›n›fland›r›lmas›n›n ayr›nt›l› bir alan› kullan›labilir. istatistiksel birimin ilgili birkaç ana bilim dal›ndaki daha küçük birimler halindeki bölümü kullan›labilir. Yüksekö¤retim sektöründeki istatistiksel birimler. S›n›fland›rma ölçütü 226. bir hastane veya bir yüksekokul olabilir. Bilim ve teknolojinin ana alanlar› net bir ﬂekilde tan›mlanm›ﬂ olmakla Ayr›nt›l› yönetim bilgilerinin bulundu¤u yüksekö¤retim sek- birlikte. Dolay›s›yla kurum türündeki bir birimin kullan›lmas› önerilir: Ço¤unlukla alt› alandan sadece biriyle ilgili olacak ve faktör girdi verileri kümesinin tamam› (veya tamam›na yak›n›) elde edilebilecek en küçük homojen birim. Sosyal bilimler. ana bilim alanlar›yla.2. her bir bileﬂenin alt seviyelere ayr›ﬂma düzeyi. özel kâr amac› gütmeyen sektörde oldu¤u gibi aﬂa¤›daki alt› ana bilim ve teknoloji alan› olarak s›n›fland›r›lm›ﬂt›r: – – – – – – Do¤a bilimleri. Birimin büyüklü¤üne ve özelli¤ine ba¤l› olarak. bir fakülte.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA 3.7. 224. daha küçük bir istatistiksel birim gerekir. taramay› yapan makam›n tahminlerinden oluﬂtu¤u durumlarda. Bu sektörün Ar-Ge verilerinin. örne¤in birimin uzman personelinin ço¤unun mesle¤i gibi. ‹statistiksel birim 225.2. Tar›msal bilimler.3. temel faaliyetini en iyi tan›mlayan bilim veya teknoloji alan› alt›nda s›n›fland›r›lmal›d›r. T›bbi bilimler. oldu¤unu belirten örnekleri gösterir. ‹ﬂletme türündeki birim neredeyse her zaman bilim ve teknolojinin alt› ana alan›ndan birden fazlas›yla ilgili olaca¤›ndan. bunlara hangi alt alanlar›n dahil 223. kurumun yeri gibi ek ölçütlerin kullan›lmas› gerekebilir. ülkelerin kendi karar›na b›rak›lm›ﬂt›r. Mühendislik ve teknoloji. Baz› ülkelerde uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma amac›yla kamu üniversiteleriyle özel üniversiteler ve üniversitelerle di¤er lise sonras› ö¤retim kurum- 71 . Tablo 3. bir departman. Ana sektör alt s›n›fland›rmas› S›n›fland›rma listesi 222. töründe. Beﬂeri bilimler. 3. Kurumun büyüklü¤üne ve ülkenin terminolojisine ba¤l› olarak istatistiksel birim bir araﬂt›rma enstitüsü.
Di¤er ulusal devletler. Yurtd›ﬂ› Bu sektör aﬂa¤›dakilerden oluﬂur: • Araçlar. 3. 3. ∆ Özel. ülkenin siyasi s›n›rlar›n›n d›ﬂ›nda bulunan tüm kurum ve bireyler.8. Kapsam 229. 228. Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar 231.1. Dolay›s›yla sadece istatistiksel birimin Ar-Ge kaynaklar›n›n bir alt ö¤esi olarak gerçekleﬂti¤inden. – Bu nedenle istatistiksel birimlerin en uygun türdeki ana faaliyete göre gerekir: Ö¤retim birimleri (örne¤in fakülte veya bölümler): ∆ Kamu. 72 . Yüksekö¤retim.2. Sektör. Yüksekö¤retim sektörünün s›n›r›ndaki. Ana sektör alt s›n›fland›rmalar› özellikle. (ticari teﬂebbüs d›ﬂ›ndaki) tüm uluslararas› kuruluﬂlar.8. – – – Araﬂt›rma enstitüleri veya merkezleri. Ar-Ge yapan bir birimin tüm Ar-Ge faaliyetlerini s›n›fland›rmak üzere tasarlanm›ﬂt›r. 3. yard›mc› olabilir.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA lar› aras›ndaki ayr›m› bilmek. sa¤l›k merkezleri veya üniversite hastaneleri. Özel kâr amac› gütmeyen. gemiler. standart bir alt s›n›fland›rma seçene¤i bulunmaz. uluslararas› organioluﬂturdu¤u beﬂinci bir sektöre bölünebilir. s›n›fland›r›lmas› 3. Önerilen zasyonlar›n – – – – – s›n›fland›rmalar ﬂunlard›r: Ticari teﬂebbüs. yurtiçi Ar-Ge için kullan›lan dört sektör ile.8. baﬂka bir yerde s›n›fland›r›lmayan di¤er birimler. Ancak "yurtd›ﬂ›". Ana sektör alt s›n›fland›rmas› 230. Uluslararas› örgütler. hava taﬂ›tlar› ve yerel tüzel kiﬂilikler taraf›ndan iﬂletilen uzay uydular› ile bu tür tüzel kiﬂilikler taraf›ndan kullan›lan test alanlar› hariç. Ar-Ge taramalar›nda sadece dört ulusal sektörden birinde s›n›fland›r›lan istatistik birimleri taraf›ndan gerçekleﬂtirilen Ar-Ge için bir fon kayna¤› veya bunlar›n harici Ar-Ge harcamalar›n›n bir hedefi olarak geçer. Klinikler. Ar-Ge'nin ulusal ile yabanc› ticari teﬂebbüs sektörü aras›ndaki finansal 232.3.8. • Ülke s›n›rlar›n›n içindeki tesis ve faaliyetler dahil.
A. Asya'daki OECD üyesi olmayan di¤er ülkeler. – OECD bölgesi ayr› bir ﬂekilde tan›mlanabilir. Bu s›n›fland›rma. Yeni Zelanda Avrupa'daki OECD üyesi olmayan di¤er ülkeler. – Liste kapsay›c›d›r. 3. – – – – – – – – – – Yurtd›ﬂ›na giden/yurtd›ﬂ›ndan gelen fon ak›ﬂlar›n› aﬂa¤›daki ﬂekilde co¤rafi alana göre analiz etmek de yard›mc› olabilir: Kuzey Amerika: Kanada. bunlar›n aﬂa¤›daki alt bölümlere ayr›lmas› yararl› olabilir: – – Grup içindeki iﬂletmeler. Okyanusya'daki OECD üyesi olmayan di¤er ülkeler. Di¤er ticari teﬂebbüsler.3 KURUMSAL SINIFLANDIRMA ak›ﬂlar› önemli oldu¤unda. Avrupa’daki di¤er OECD ülkeleri. Ayr›ca AB'den ve uluslararas› kuruluﬂlardan gelen fonlamay› tan›mlamak da önemlidir.D. Asya’daki OECD ülkeleri: Japonya. 73 . 235. – OECD bölgesinin içindeki ana ekonomik bloklar (NAFTA ve AB) ayr› bir ﬂekilde gösterilmiﬂtir.B.8. Kore. Güney ve Orta Amerika. AB üyeli¤ine aday ülkeler.4. – Dünyadaki tüm ülkeler kapsanm›ﬂ ve tüm k›talar ayr› olarak belirlenmiﬂtir. Meksika. geçiﬂ halindeki ülkeler vb. Afrika. gibi di¤er gruplamalar da önemli olabilir. aﬂa¤›dakileri sa¤lamak için yap›lm›ﬂt›r: 234. Okyanusya’daki OECD ülkeleri: Avustralya. Fonlar›n kökeninin veya gidece¤i yerin co¤rafi alan› 233. Avrupa Birli¤i. ‹skandinav ülkeleri.
74 .
4. Bölüm ‹ﬂlevsel Da¤›l›m 75 .
Ar-Ge istatistikleri alan›na özgüdür. bir veya daha fazla iﬂlev s›n›f›na da¤›t›l›r. ‹ﬂlevsel da¤›l›m›n uygunlu¤u Dökümün ölçütü Ar-Ge türü Harcama Personel Ürün alan› Harcama Personel Ana bilim alan› Sosyo ekonomik hedef Harcama Personel Harcama Ticari teﬂebbüs Cari harcama için öneriliriçin Olas› de¤il Cari harcama için önerilir Olas› Olas› Olas› Sadece seçili hedefler için önerilir Olas› de¤il Devlet Cari harcama önerilir Olas› de¤il Olas› de¤il Olas› de¤il Önerilen Olas› Önerilen Özel kâr amac› gütmeyen Cari harcama için önerilir Olas› de¤il Olas› de¤il Olas› de¤il Önerilen Olas› Olas› Yüksekö¤retim Cari harcama için önerilir Olas› de¤il Olas› de¤il Olas› de¤il Önerilen Olas› Olas› da¤›l›mdan önce sektör ve alt sektöre göre s›n›fland›r›l›r. genellikle sosyal ve beﬂeri bilimlerdekinden (SBB) daha kolay uygulanabilir. Ar-Ge faaliyetinin yap›s› incelenir. 4.1. Tablo 4. dökümün birkaç ülkede kullan›ld›¤› anlam›na gelmektedir. (örne¤in bilim alan›ndaki) iﬂlevsel da¤›l›m için de kullan›labilir. tüm Personel Olas› de¤il Olas› de¤il Olas› de¤il Kaynak: OECD. 237. "Olas› de¤il" kategorisi.1). Tablo 4. Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiren birimin temel (ekonomik) faaliyetinden çok. ancak bazen daha ayr›nt›l› olarak incelenen kendi özelliklerine göre.2. Dört ulusal uygulama sektöründe de Ar-Ge türüne göre yap›lan dökümün kullan›lmas› önerilir.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 4. Örne¤in Ar-Ge neredeyse her zaman iﬂlevsel sektörler için uygun de¤ildir (Tablo 4. Ar-Ge'nin genellikle proje düzeyinde. ‹ﬂlevsel yaklaﬂ›mda. ‹ﬂlevsel da¤›l›m.1. Gerçekleﬂtiren birimin ArGe kaynaklar›. 76 . Do¤a bilimleri ve mühendislikteti (DBM) Ar-Ge’ye. Yaklaﬂ›m 236. Kurumsal s›n›fland›rmada kullan›lan standart terminoloji.1'deki "Olas›" kategorisi. Dolay›s›yla bu bölümde aç›klanan tarama yaklaﬂ›mlar›. Ar-Ge türüne göre da¤›l›m› kullanma 238. Hatta ço¤u iﬂlevsel da¤›l›m. teorik olarak personel verileri için çok uygun olmas›na ra¤men.2. genellikle Ar-Ge harcamas›yla s›n›rland›r›l›r. Ancak ço¤u terminoloji sadece iﬂlevsel da¤›l›m (örne¤in Ar-Ge türü) için kullan›l›r.1. Ar-Ge türü 4. ‹ﬂleve göre göre Ar-Ge da¤›l›m hakk›ndaki istatistikler ço¤u durumda kurum taraf›ndan da s›n›fland›r›lm›ﬂt›r. dökümün herhangi bir ülkede kullan›lmad›¤› ve fizibilitesinin bilinmedi¤i anlam›na gelmektedir.
gelecekte çok say›da uygulaman›n bulunmas› gibi aç›k bir amaçla. Frascati K›lavuzu’nda bu tür araﬂt›rmalar. baz› genel ilgi alanlar›na yönlendirilebilir. Temel araﬂt›rma bazen güvenlik nedeniyle "gizli" ilan edilebilir. temel araﬂt›rman›n tan›m›nda geçen "görünürde özel bir uygulamas› bulunmayan" ifadesi kritik önem taﬂ›maktad›r. 4. Yeni nesil teknolojiye haz›rlanmak amac›yla özel sektördeki firmalar da temel araﬂt›rma üstlenilebilir.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma amac›yla dökümün sadece Cari harcamalara dayand›r›lmas› gerekir. Bu tür bir araﬂt›rma genellikle yüksekö¤retim sektöründe gerçekleﬂtirilir. Temel araﬂt›rma. nanoteknoloji konulu kamusal araﬂt›rma programlar›d›r. ancak baz› Ar-Ge projelerinin faaliyetler aras›nda bölünmesi gerekebilir. 243. – – – Üç tür Ar-Ge vard›r: Temel araﬂt›rma. uzun süreli ekonomik veya sosyal fayda beklemeksizin veya sonuçlar›n›n pratikteki sorunlara uygulanmas› veya uygumalar›ndan sorumlu olan sektörlere aktar›lmas› için herhangi bir çaba harcamak 77 . Uygulamal› araﬂt›rma. Görünürde özel herhangi bir uygulama veya kullan›m› bulunmad›¤›ndan. Araﬂt›rma s›ras›nda veya tarama soru formlar›n› yan›tlarken gerçekleﬂtirici sonuçlar›n gerçekteki uygulamalar›n› bilemeyece¤inden. Da¤›l›m listesi 239. Bunun bir örne¤i. bilimsel dergilerde yay›mlan›r veya ilgilenen meslektaﬂlara da¤›t›l›r. Güdümlü temel araﬂt›rma. yukar›daki tan›ma göre bu tür bir araﬂt›rma. 242. görünürde özel herhangi bir uygulamas› veya kullan›m› bulunmayan ve öncelikle olgu ve gözlemlenebilir olaylar›n temellerine ait yeni bilgiler elde etmek için yürütülen deneysel veya teorik çal›ﬂmalard›r. temel araﬂt›rmad›r. teori veya yasalar› formüle etmek ve test etmek amac›yla özellikleri. "güdümlü temel araﬂt›rma" olarak tan›mlanmaktad›r. Temel araﬂt›rmada biliminsanlar› kendi hedeflerini belirlemede k›smen özgürdür. Temel araﬂt›rma 240. Temel araﬂt›rma. temel araﬂt›rma say›l›r. Deneysel geliﬂtirme. salt temel araﬂt›rmadan aﬂa¤›daki ﬂekilde ay›rt edilebilir: – Salt temel araﬂt›rma.2. Örne¤in yak›t pilleri teknolojisiyle ilgili araﬂt›rmalar. yap›lar› ve iliﬂkileri analiz eder.2. pek çok ülkenin baﬂlatt›¤›. 241. hipotez. ancak belli bir ölçüde devlet sektöründe de yap›l›r. Proje düzeyinde uygulanabilir. Temel araﬂt›rma sonuçlar› genellikle sat›lmaz. Temel araﬂt›rma.
Belirli sorunlar› çözmek amac›yla. da yeni bilgi elde etme amac›yla üstlenilen özgün bir araﬂt›rmad›r. politika oluﬂtururken s›k s›k baﬂvurulan geniﬂ bir kavram olan "stratejik araﬂt›rma"n›n tan›mlanmas›na yard›mc› olabilir. bu konuda bir öneri getirilmesini engellemektedir. yöntem veya sistem için geçerli olmas› planlanm›ﬂt›r. ancak üye ülkelerde bunun ayr› tan›mlanmas›na yönelik ortak bir yaklaﬂ›m›n bulunmay›ﬂ›. Deneysel geliﬂtirme 249. Bundan elde edilen malumat veya bilgi ço¤unlukla patent alt›na al›n›r. Güdümlü temel araﬂt›rman›n ayr› tan›mlamalar›. 78 . Uygulamal› araﬂt›rman›n bir unsuru stratejik araﬂt›rma olarak tan›mlanabilir. Uygulamal› araﬂt›rma fikirlere iﬂlevsel bir biçim verir. Bu kategorinin beﬂeri bilimler için anlam› neredeyse yoktur. sistemler ve hizmetler tesis etmeye ya da halen üretilmiﬂ veya kurulmuﬂ olanlar› önemli ölçüde geliﬂtirmeye yönelmiﬂ sistemli çal›ﬂmad›r. sadece bilginin ilerlemesi için gerçekleﬂtirilir. Araﬂt›rma ve/veya pratik deneyimden elde edilen mevcut bilgiden yarar anarak yeni malzemeler. bilinen veya beklenen. 250.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM s›z›n. Uygulamal› araﬂt›rma. – Güdümlü temel araﬂt›rma. Uygulamal› araﬂt›rma. iﬂlemsel programlara tercüme etme iﬂlemi olarak tan›mlanabilir. 244. araﬂt›rma sayesinde elde edilen bilgiyi. mevcut bilgi ile eklerinin de¤erlendirilmesini kapsar. Bununla birlikte. Ticari teﬂebbüs sektöründe temel ile uygulamal› araﬂt›rma aras›ndaki ayr›m ço¤unlukla temel araﬂt›rma program›n›n umut verici sonuçlar›n› araﬂt›rmak üzere yeni bir projenin oluﬂturulmas›yla gerçekleﬂtirilir. mevcut veya gelecekteki sorun veya olas›l›klar›n çözümünde temel al›nabilece¤i düﬂünülen geniﬂ bir bilgi taban› oluﬂturaca¤› beklentisiyle gerçekleﬂtirilir. yeni ürünler ya da cihazlar üretmeye. yeni süreçler. Uygulamal› araﬂt›rma 245. 246. iﬂlem. ya temel araﬂt›rma bulgular›n›n olas› kullan›mlar›n› ya da belirli ve önceden tan›mlanm›ﬂ hedeflere ulaﬂman›n yeni yöntem veya yollar›n› belirlemek için yürütülür. öncelikle belirli bir pratik amaç veya hedefe yöneliktir. Uygulamal› araﬂt›rman›n sonuçlar›n›n öncelikle tek veya s›n›rl› say›da ürün. ancak gizli de tutulabilir. s›nama ve de¤erlendirme amaçlar› için yürütülen demonstrasyon projeleri de dahil. 247. 248. Sosyal bilimlerde deneysel geliﬂtirme.
2. Bu kategorilerle ilgili birçok kavramsal ve uygulamaya yönelik sorun bulunmaktad›r. laboratuvar düzeyinde optimize edilen iﬂlemin "ölçe¤ini büyütme" ile polimerin olas› üretim yöntemlerinin araﬂt›r›lmas›n›.3. uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme aras›ndaki temel farkl›l›klar› göstermektedir. Bu durumda deneysel geliﬂtirme. – Do¤a bilimleri ve mühendislik örnekleri: Çeﬂitli koﬂullar alt›nda bilinen bir polimerleﬂme reaksiyonlar› s›n›f›n›n. 79 .4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 4. – Elektron band›n›n yap›s› hakk›nda bilgi edinmek üzere bir kristalin elektromanyetik radyasyonu emmesini inceleme. yo¤unluk vb. Radyasyon saptamas›n›n (duyarl›l›k. Ar-Ge'nin üç türü bazen özellikle ayn› ekip taraf›ndan ayn› merkezde gerçekleﬂtirilebilir. (‹lgili spektral aral›ktaki) mevcut radyasyon detektörlerinden daha iyilerini elde etmek için bu malzemeleri kullanarak bir cihaz›n haz›rlanmas›. uygulamal› araﬂt›rmad›r. Ayr›ca her iki yönde de hareket gerçekleﬂebilir. – Bir antikor molekülünün aminoasit dizisinin belirlenmesi. temel araﬂt›rmad›r. kimyasal ve fiziksel özelliklerinin incelenmesi. Çeﬂitli hastal›klar›n antikorlar› aras›nda ayr›m yapmak amac›yla üstlenilen araﬂt›rmalar.de¤erlendirilmesini ve bir olas›l›k bu polimerden elde edilen ürünleri kapsar. h›z vb. Bu durumda deneysel geliﬂtirme. 252. Ar-Ge türlerini ay›rt etme ölçütleri 251. temel araﬂt›rmad›r. bu mal zemenin (örne¤in s›cakl›k. safs›zl›k. daha fazla ilerleme gerçekleﬂtirilmeden önce ilgili olgular›n dayand›¤› temeller hakk›nda daha fazla bilgi elde etmek için baz› fonlar›n ek deneysel veya teorik çal›ﬂmalara harcanmas› gerekebilir. gibi) de¤iﬂik koﬂullar alt›ndaki elektromanyetik radyasyon emilimini incelemek. 253. temel araﬂt›rmad›r.yap›s› hakk›ndaki bilgiye dayal› olarak belli bir hastal›¤›n antikorunu sentetik bir biçimde oluﬂturarak. do¤a bilimleri ve mühendislik ile sosyal ve beﬂeri bilimlerdeki temel araﬂt›rma. ürünlerin veriminin. uygulamal› araﬂt›rmad›r. bu sentetik antikorlar›n deneysel aﬂamadaki ileri düzey tedaviyi kabul eden hastalar üzerindeki etkisini klinik olarak test etmeyi kapsar. Aﬂa¤›daki örnekler. Örne¤in bir Ar-Ge projesi uygulamal› araﬂt›rma/deneysel geliﬂtirme aﬂamas›ndayken. Örne¤in farkl› sosyal ve etnik gruplardan seçilen çocuklar›n e¤itimdeki baﬂar›lar›n› etkileyen de¤iﬂkenlerle ilgili araﬂt›rma. Belirli fiziksel veya mekanik özelliklere sahip (ve bu sayede özellikle çok yararl› hale gelen) polimerlerin üretimiyle ilgili olarak bu reaksiyonlardan birinin optimize edilmeye çal›ﬂ›lmas›. deneysel geliﬂtirmedir. gibi) belirli özelliklerini elde etmek için. uygulamal› araﬂt›rmad›r. temel ve uygulamal› araﬂt›rman›n her ikisini de kapsayabilir. Ayr›ca baz› araﬂt›rma projeleri ayn› anda birden fazla kategoriye dahil olabilir. Gerçekte pek az bulunan bir s›ralamay› ve bir birinden ay›rmay› iﬂaret ettikleri görülmektedir.
temel araﬂt›rmad›r. Belirli çocuk s›n›flar› için hangi e¤itim program›n›n kullan›lmas› gerekti¤ini belirleme yöntemlerinin geliﬂtirilmesi. Beﬂeri bilimlerde.2’de. uygulamal› araﬂt›rmad›r. uygulamal› araﬂt›rmad›r. deneysel geliﬂtirme için anlaml› hiçbir örnek bulunamam›ﬂt›r. Yeni pazar risklerini kapsayacak yeni sigorta sözleﬂmesi türlerinin araﬂt›r›lmas›. ﬂimdiye kadar bilinmeyen bir dilin incelermesi. deneysel geliﬂtirmedir.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 254. – Sosyal ve beﬂeri bilimler için örnekler: ‹ktisadi büyümede bölgesel farkl›l›klar› belirleyen etkenlerin teorik olarak araﬂt›r›lmas›. Yeni tür tasarruf araçlar›n›n araﬂt›r›lmas›. ancak devlet politikas› geliﬂtirmek amac›yla gerçekleﬂtirildi¤inde bu tür araﬂt›rmalar. temel araﬂt›rmad›r. deneysel geliﬂtirmedir. 80 . uygulamal› araﬂt›rmad›r. Araﬂt›rma sayesinde keﬂfedilen kanunlara dayanan ve bölgesel eﬂitsizlikleri de¤iﬂtirmeyi amaçlayan iﬂlemsel modellerinin geliﬂtirilmesi. sosyal bilimlerdeki üç araﬂt›rma türü aras›ndaki farklar için daha fazla örnek verilmiﬂtir. deneysel geliﬂtirmedir. – Yeni risk teorilerinin geliﬂtirilmesi. Tablo 4. temel araﬂt›rmad›r. Bir dilin geliﬂmesinde co¤rafi ve sosyal de¤iﬂkenlerin etkisini belirlemek üzere bir dilin kullanm›ndaki bölgesel ve di¤er de¤iﬂiklikleri analiz etme. Yat›r›m fonlar›n› yönetmek üzere yeni bir yöntem geliﬂtirilmesi. 255. temel araﬂt›rmad›r. Çevresel dezavantajlar› dengelemek üzere tasarlanan e¤itim programlar›n› de¤erlendirmek amac›yla ö¤renme yetene¤ini belirleyen çevre etkenlerini analiz etmek. – Yap› ve gramerini belirlemek için. – Ö¤renme yetene¤ini belirleyici çevre etkenlerinin analizi. uygulamal› araﬂt›rmad›r. uygulamal› araﬂt›rmad›r.
resim ve ﬂemalar gibi sembollerden bilgi elde etmek için nas›l çal›ﬂt›¤›n›n incelenmesi Ulusal iktisadi kalk›nmay› etkileyen uluslararas› etkenlerin incelenmesi Baz› sosyal ve etnik gruplar aras›ndaki yukar› hareketlili¤i teﬂvik etmek için bir program›n geliﬂtirilmesi ve test edilmesi Düﬂük gelirli çal›ﬂma gruplar›nda aile yap›s›n› korumak üzere bir program›n geliﬂtirilmesi ve test edilmesi Göçmen çocuklar› aras›nda özel bir okuma program›n›n geliﬂtirilmesi ve test edilmesi Belli bir dilin (veya kendi aralar›nda karﬂ›laﬂt›rmal› olarak birkaç dilin) sözdizimi. çocuk ve yetiﬂkinlere okumay› ö¤retmek için yeni bir yöntem geliﬂtirmek amac›yla incelenmesi Deneysel geliﬂtirme Büyük ﬂehirlere olan k›rsal göçü engellemek için bir finansal yard›m program›n›n geliﬂtirilmesi ve test edilmesi Bir toplumun sosyal yap›s› ve sosyo mesleki hareketlili¤inin. Sosyal bilimlerde ve beﬂeri bilimlerde üç araﬂt›rma türü Temel araﬂt›rma Ekonomik koﬂullar ile sosyal geliﬂme aras›ndaki nedensel iliﬂkinin incelenmesi Uygulamal› araﬂt›rma Tar›m› desteklemek ve s›nai bölgelerdeki sosyal çat›ﬂmalar› engellemek için.) daha iyi anlamak amac›yla (el yazmas› kitaplar. yani insanlar›n görsel sisteminin sözcük. fonetik. bölgesel ve sosyal farkl›l›klar vb. belgeler. gibi) her türlü kayna¤›n incelenmesi Devletin d›ﬂ ticaret politikas›n›n de¤iﬂtirilmesi için bir çal›ﬂma modeli belirlemek amac›yla. binalar vb.2. bu göçün ekonomik ve sosyal nedenlerinin incelenmesi Sosyal hareketlilikteki son e¤ilimlerin gelecekteki sonuçlar›n› tahmin etmek için. sosyal s›n›flar ve benzerindeki bileﬂim ve de¤iﬂikliklerinin incelenmesi. anlambilim. elde edilen verileri kullanarak bir modelin geliﬂtirilmesi Uygun sosyal önlemleri haz›rlamak amac›yla ailenin günümüzde belli bir ülke veya bölgedeki rol ve konumunun incelenmesi Okuma iﬂleminin. gibi özel durumlar›n›n incelenmesi Bir dilin tarihsel geliﬂiminin incelenmesi Tarihsel olgular› (bir ülkenin politik. 81 . sanat eserleri. ülkenin belli bir dönem içindeki iktisadi kalk›nmas›n› belirleyen belirli uluslararas› etkenlerin incelenmesi Bir dili ö¤retme veya o dilden veya o dile çeviri yapmak üzere yeni bir yöntemin tasarlanmas› amac›yla bir dilin farkl› yönlerinin incelenmesi Kaynak: UNESCO (1984b). ses bilimi. sosyal ve kültürel geliﬂimini veya bir kiﬂinin biyografisini vb. örne¤in sosyo mesleki tabakalar. tar›m çal›ﬂanlar›n›n k›rsal bölgelerden kasabalara göçünü durduracak bir program› haz›rlamak üzere. "Bilimsel ve Teknolojik Faaliyet ‹statistikleri K›lavuzu". an›tlar.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM Tablo 4. Ailenin geçmiﬂte ve günümüzde farkl› uygarl›klardaki rolünün incelenmesi Yetiﬂkin ve çocuklardaki okuma iﬂleminin.
gibi) yeni alanlarda veya yeni bir ﬂekilde uygulanmas›n›n araﬂt›r›lmas› ile bilgi iﬂleme uygulamas›n›n co¤rafi bilgi ve uzman sistemleri gibi araçlar›n geliﬂtirilmesi amac›yla araﬂt›r›lmas›. Bilgi iﬂlemenin (örne¤in yeni bir programlama dili.3. potansiyel ticari uygulamalar› nedeniyle genellikle firman›n bir ilgi alan›na do¤ru yönlendirilir. Uygulamada. uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için sadece cari dahili harca- malar›n göz önünde tutulmas› önerilir. uygulamal› araﬂt›rmad›r. uluslararas› alanda daha karﬂ›laﬂt›r›labilir oldu¤u ve daha ayr›nt›l› analizlere izin verdi¤i için verilerin kalitesini..1. emtia ve üretim istatistikleri ile yap›lan karﬂ›laﬂt›rmalarda daha iyidir. kurumsal olarak s›n›fland›r›lm›ﬂ. 82 . Bir sonraki k›s›mda tan›mlanan ürün alanlar› çok geniﬂ oldu¤undan.3. di¤erlerinin ayn› zamanda uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar amac›yla cari harcamalar› sermaye harcamalar›ndan ayr› olarak rapor edebiliyor olmas›d›r. temel araﬂt›rmad›r. Teorik olarak bu da¤›l›m. 258. ﬁu anda Ar-Ge’nin ürün alanlar›na göre da¤›l›m›. deneysel geliﬂtirmedir. Ürün alanlar›na göre Ar-Ge’nin da¤›l›m›. Teorik olarak. 259. temel araﬂt›rma veya en az›ndan güdümlü olmayan temel araﬂt›rma.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 256. Ürün alan› analizi. Ürün alanlar›na göre da¤›l›m› kullanma 257. iﬂlemin kullan›laca¤› ürün alan›na dahil edilmelidir. – – Yaz›l›m geliﬂtirme örnekleri: Kuantum hesaplamas› ve kuantum bilgi teorisi gibi alternatif hesaplama yöntemlerinin aranmas›. üç Ar-Ge türünün de ürün alan› da¤›l›m›nda dikkate al›nmas›n› öneririz. di¤er sektörlere de uygulanabilir. Bu durumda. yeni iﬂletim sistemleri veya program oluﬂturucular›n›n geliﬂtirilmesi vb. verileri ilgili sanayilere daha uygun bir ﬂekilde da¤›tarak. Ürünlerden çok iﬂlemlere uygulanaca¤› beklentisi ile üstlenilen Ar-Ge. bir firma. – Yeni uygulama yaz›l›mlar›n›n geliﬂtirilmesi. firmalar taraf›ndan yürütülen temel araﬂt›rma. Ürün alanlar› 4. Örne¤in ürün alanlar›na göre Ar-Ge harcamalar›. de¤iﬂtirilmemiﬂ verilerle yap›lan karﬂ›laﬂt›rmalara nazaran. Bu nedenle. iﬂletim sistemlerinde ve uygulama programlar› üzerinde yap›lan önemli geliﬂtirmeler vb. fakat bir sonraki k›s›mda önerilen da¤›l›m listesi. temel araﬂt›rmalar›n› bile yönelimini etkin bir ﬂekilde aç›klayan bir alana yerleﬂtirebilmelidir. 260. Bunun nedeni. ticari teﬂebbüs sektöründeki birimler taraf›ndan yürütülen Ar-Ge’nin gerçekteki s›nai yönelimi üzerinde odaklan›r. bütün olarak bak›ld›¤›nda. ticari olmayan kuruluﬂlarda gerçekleﬂtirilen Ar-Ge’nin farkl› yönelimini hesaba katmak için de¤iﬂtirilmelidir. art›r›r. 4. birkaç üye ülke sermaye harcamalar›n› dahil edemezken. ürün alanlar›na tahsis edilemez. ticari teﬂebbüs sektörü ile s›n›rl›d›r.
Ar-Ge girdisi. araﬂt›rma ve geliﬂtirme projesinin yürütüldü¤ü alan veya ürün grubuna girmelidir. ayn› 83 . Da¤›l›m ölçütleri 262. 4. 266. 1986) ulusal eﬂde¤erine göre s›n›fland›r›l›rken. elektrik makineleri üzerinde yap›lan bir araﬂt›rma olarak rapor edilmelidir.3.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 4. Örne¤in bir çiftlik makinesinin elektrik aksam› üzerinde yap›lacak olan araﬂt›rma. ayn› da¤›l›m listesi kabul edilmiﬂtir (bak›n›z Tablo 3. 1990) ulusal eﬂde¤erine göre s›n›fland›r›l›r. cam veya beton sanayisinde kullan›ls›n. Halihaz›rda s›nai ç›kt› verileri ve ticari verilerle yap›lan karﬂ›laﬂt›rmalar›n her ikisi de analistler taraf›ndan tercih edilmektedir.3. Ayr›ca geniﬂ Ar-Ge programlar› ile u¤raﬂan iﬂletmelere. Da¤›l›m listesi 261. ABD Ulusal Bilim Kurumu taraf›ndan sanayide deneysel geliﬂtirme ve araﬂt›rmaya uygulanan tarama için kullan›lan ilkeler operasyonel ölçütler için iyi örneklerdir: "Maliyetler. Ayn› ﬂekilde. geliﬂtirilmekte olan ürünün türüne göre da¤›t›lmal›d›r. Birinci durumda da¤›t›m. demir içeren temel metaller de¤il taﬂ. Aksi takdirde iﬂlem. Ar-Ge’yi ürün alan›na göre da¤›tabilmek için iki olas› ölçüt vard›r. lanan Önerilen liste. Ürünün özellikleri 263. ürün geliﬂtirmeyle ilgili birçok Ar-Ge projesi için çok az sorun yaratacakt›r. Standart Uluslararas› Ticari S›n›fland›rma’n›n (UTSS) (BM. Bu ilkeler. herhangi bir sanayide belli bir ürün üzerine Ar- Ge çal›ﬂmas› yürüten bir iﬂletmenin.” 265. sonuçlar›n kullan›laca¤› üretim alan›n›n s›n›fland›rmas› dikkate al›nmaks›z›n. Ar-Ge’nin sonuçlar› çok aç›k bir ﬂekilde malzeme veya ekipmanda görünecekse. ilkelerin bu ürünlere uygulanmas› gerekir. ister taﬂ. Ticari teﬂebbüs sektörüne ait kurumsal s›n›fland›rmayla simetrik olmas› için. da¤›l›m›n nedenine ba¤l›d›r. s›nai ç›kt› verileri. iﬂletmenin ekonomik faaliyetleri aç›s›ndan ürünün kullan›m› temel al›narak yap›lmal›d›r.1).2.3. "Ürünün özellikleri" ölçütünü uygularken. eksiksiz tahminler sa¤layabilmek için çok ayr›nt›l› kay›tlar›n kullan›lmas› veya Ar-Ge personeline dan›ﬂ›lmas› gerekir. Di¤erinde ise da¤›t›m. 264. cam ve beton ürünleri üzerinde yap›lan araﬂt›rma olarak rapor edilmelidir. Standart Uluslararas› S›nai S›n›fland›rma’n›n (USSS) (BM. üretmeyi planlad›¤› ürüne tahsis edilmelidir. ister çelik sanayisinde. Ticari veriler. kil. yani istatistiklerin plankullan›m amac›na. kil. ürün nerede kullan›l›rsa kullan›ls›n. Süreçlerle ilgili Ar-Ge söz konusu oldu¤unda durum zorlaﬂ›r. çelik sanayisinde kullan›lacak ateﬂ tu¤lalar› üzerinde araﬂt›rma. ürünün özelliklerini dikkate almal›d›r. Bu yaklaﬂ›m›n avantaj›.
Teorik olarak. "Ürün kullan›m›" ölçütü. bir iﬂletmenin Ar-Ge’sini. Bu nedenle. ayarlamalar en önemli çok ürünlü firmalar›n kurumsal s›n›fland›rmas›nda yap›laca¤›ndan sadece cari harcamalar için geçerli olan iﬂlevsel s›n›fland›rma daha ayr›nt›l› olacak ve birçok firman›n faaliyetlerini de¤iﬂik ürün alanlar›na da¤›tacakt›r. özellikle birden fazla sanayide faaliyet gösteren iﬂletmeler söz konusu oldu¤unda çok yararl›d›r. ürünün kul- lan›m› dikkate al›nmal›d›r. bu iﬂletmenin Ar-Ge program› ile desteklenen ekonomik faaliyetleri aras›nda da¤›tmak için uygulan›r. birkaç farkl› ﬂekilde da¤›t›labilir. Bir iﬂletme birden fazla sanayide faaliyet gösteriyorsa. Örne¤in çok büyük ölçekli tümdevreler (VLSI . örne¤in uçak gibi çok say›da farkl› parçadan oluﬂan ürünlerle ilgili yap›lan ArGe’ye de¤erinin alt›nda paha biçilmesi olas›l›¤›d›r. iﬂletme taraf›ndan sat›lan bilgisayarlara dahilse. oluﬂturulma aﬂamas›ndaki di¤er ekonomik istatistiklerle olabildi¤ince karﬂ›laﬂt›r›labilir özellikte olan ve özellikle de katma de¤er içeren Ar-Ge verileri sunmas› beklenmektedir. bilgi iﬂlem ve muhasebe makineleri olmal›d›r. Sadece bir sanayide faaliyette olan bir iﬂletmenin Ar-Ge’si. sanayiye göre bir kurumsal dökümden ç›kar›lanlarla tam olarak ayn› olmal›d›r. – Yar›iletken ve bilgisayar sanayilerinde faaliyet gösteren bir iﬂletme için VLSI’nin kullan›m› ürün alan› seçimini belirleyecetir: ∆ VLSI ayr› sat›l›yorsa. Bunun en önemli dezavantaj›. ∆ VLSI. Dolay›s›yla firmalar aras› ve özellikle uluslararas› verilerin her ikisi de karﬂ›laﬂt›r›labilir hale gelir. – Sadece yar›iletken sektöründe faaliyet gösteren bir iﬂletme için bu elektronik parça ve aksesuarlarla ilgili Ar-Ge’dir. ofis.Very Large Scale Integrated Circuits) ile ilgili yürütülen Ar-Ge. Ar-Ge’nin iﬂletmenin yeni bir sanayiye girmesini sa¤lamak için bir iﬂlem veya ürün üzerinde yürütülmesi durumu hariç o sanayinin ürün alan› özelliklerine göre tahsis edilecektir. ürünün kullan›m›yla iﬂlevsel analizden ç›kart›lan veriler. Ar-Ge. 270. Uygulamada. birden fazla kurumsal birime bölünmüﬂse. 84 . 268. 271. e¤er birden fazla sanayide faaliyet gösteren iﬂletme baz›nda Ar-Ge. Ürün kullan›m› 267. 269.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM ürün alan›n› seçmesidir. ürün alan› ofis. ürün alan› elektronik parçalar ve aksesuarlar olmal›d›r. – Sadece bilgisayar sanayisinde faaliyet gösteren bir iﬂletme için. s›nai faaliyetler aras›nda iﬂletmenin üretti¤i nihai ürünler temel al›narak böylece da¤›t›l›r. "Ürün kullan›m›" yaklaﬂ›m›n›n. bilgi iﬂlem ve muhasebe makineleriyle ilgili Ar-Ge’dir.
Bu k›s›m. devlet ve özel kâr amac› gütmeyen sektörlerde yap›lan tüm Ar-Ge’ler için önerilir. Ürün alan› da¤›l›m›nda. Bölüm için hizmet verilen sanayi). Uygun olan yerlerde. Ar-Ge’yi yapan taraf›ndan geriye dönük olarak bildirilen 85 . kaynaklar›n çeﬂitli bilim ve teknoloji alanlar›na göre dökümü al›nmal›d›r. örne¤in birden fazla bilim dal› özelli¤ine sahip projelerde. güncel ve ayr›nt›l› bir uluslararas› s›n›fland›rma standard› maalesef mevcut de¤ildir.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 272. Ar-Ge’nin kendisi incelenir. 274. Bölüm’de aç›klanan ana alana göre yap›lan kurumsal s›n›fland›rmadan üç ﬂekilde ayr›l›r (bak›n›z K›s›m 3. Bölüm için önerilir. Ticari teﬂebbüs sektörü içindeki cari dahili Ar-Ge harcamalar›n›n. ancak ticari teﬂebbüs sektöründe bu nadiren denenmiﬂtir. kendi bilim dallar›n›n ayr›nt›l› s›n›fland›rmas›n› kullanmalar› teﬂvik edilir. Sosyoekonomik hedefler 4.1’ de ayr›nt›l› olarak belirtilen s›n›fland›rma kullan›lmal›d›r. 4. Ar-Ge faaliyetlerinin oda¤› esas al›narak de¤iﬂik bilim ve teknoloji alanlar›na ayr›lmas› gerekir. Kaynaklar›n.2’de aç›klanan ana alanlar›n›n.4. bilim s›n›fland›rma sisteminin iﬂlevsel alanlar› olarak kabul edilmesi önerilir. Bilim ve teknoloji alanlar›na göre da¤›l›m› kullanma 273.2’deki liste. Devlet sektöründe taramay› yap›lan birimler Ar-Ge faaliyetlerinin bilim alan›na göre dökümünü alabilir. Da¤›l›m ölçütleri 276. Bu s›n›fland›rma yüksekö¤retim. en az›ndan USSS 73. Da¤›l›m listesi 275. bütün sanayi gruplar› için ürün alan›na göre da¤›t›lmas› önerilir. Ancak tüm sanayi gruplar› için kullan›lam›yorsa. daha ayr›nt›l› bir alan listesi kullan›lmal›d›r.4.7. gerçekleﬂtiren birimin ana faaliyetinden çok. kaynaklar genellikle gerçekleﬂtiren her birimin içinde. Bilim ve teknoloji alanlar› 4. Üçüncüsü. Tablo 3. ‹statistiksel kullan›m için bilim alanlar›n›n daha ayr›nt›l› bir uluslararas› s›n›fland›rmas› üstlenilmelidir. proje düzeyinde da¤›t›l›r.1. Sosyoekonomik hedeflere göre da¤›l›m› kullanma 277.3.5. Bu nedenle.2).6. 4. ‹kincisi. Ancak ülkelerin. 3. Böyle ayr›nt›l› bir liste kararlaﬂt›r›lmam›ﬂt›r. bilim ve teknolojinin Tablo 3. Tablo 3.4.2. yüksekö¤retim sektörü ve özel kâr amac› gütmeyen sektöre daha kolay uygulan›r. Bölüm.5. 4. Birincisi. ‹ﬂlevsel da¤›l›m için kullan›lan bilim ve teknoloji alanlar›. örnek olarak verilmiﬂtir.2 ve 3. Bilim alanlar›na göre da¤›t›m.1. Bilim ve teknolojinin. 3. 4.4. Ar-Ge faaliyetlerinin iﬂlevsel da¤›l›m›na uygun. harcamalar ve Ar-Ge personelinin (genellikle proje düzeyinde olmak üzere) gerçekte çal›ﬂt›¤› alan ile ölçülen. ürün kullan›m› yaklaﬂ›m›n›n temel al›nmas› önerilir (USSS 73.
Ar-Ge’nin sosyoekonomik hedeflerinin gerçekleﬂtiriciye göre raporlanmas› en kolay devlet ve özel kâr amac› gütmeyen sektörlere (veya genel bir "kuruluﬂ" taramas›nda) uygulan›r.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM dahili Ar-Ge’nin birincil sosyoekonomik hedeflerinin iﬂlevsel analizi ile ilgilidir. ürün veya konunun içeri¤i (veya program› kimin fonlad›¤›) de¤il. sivil olabilir veya olabilirdi. Örne¤in Kanada’da. so¤uk hava giysileri üzerinde yap›lan araﬂt›rma. öncelikli olarak savunma nedeniyle üstlenilen tüm Ar-Ge programlar›n› kapsar. ‹lk bak›ﬂta. Bütün bilim dallar›ndaki toplam dahili harcamalara uygulanmal›d›r. denizaﬂ›r› veya çokuluslu silahl› kuvvetlerin kullan›m› için teknik veya ekipman oluﬂturmak veya geliﬂtirmektir. savunma Ar-Ge’sini hedefine göre tan›mlamak oldukça basit görünür. meteoroloji veya telekomünikasyon gibi özel Ar-Ge’leri içermez. Ancak savunma bakanl›klar› taraf›ndan finanse edilen. 8. Ancak di¤erleri bu yaklaﬂ›m› henüz denememiﬂtir. ço¤u zaman bütçe verilerine dayan›larak fonlay›c› taraf›ndan raporlanan. Bölüm. Savunma için Ar-Ge 281. Savunma. ‹ﬂletmeler taraf›ndan finanse edilen ve ana uygulama alan› savunma olan Ar-Ge’yi de kapsar. Bu yaklaﬂ›m.5. Böylece ölçüt. Çevre kontrolü ve korumas›.) 278. savunma amac›yla üstlenilen nükleer Ar-Ge’yle uzay Ar-Ge’sini kapsar. devletin Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar›n›n (ARGEDBÖH) sosyoekonomik hedeflerinin analizi ile kar›ﬂt›r›lmamal›d›r. içerikleri veya ikincil sivil uygulamalar› olup olmad›¤›na bak›lmaks›z›n. Önerilen minimum döküm 280. (8. 279. üye ülkelerin iki öncelikli hedef için tüm sektörlerde gerçekleﬂtirici taraf›ndan raporlanan verileri toplamaya gayret etmesi önerilir: – – Savunma. 4. Savunma Ar-Ge’sinin hedefi ulusal. Baz› ülkelerin yüksekö¤retim ve hatta ticari teﬂebbüs sektöründe uygu- lamas›na ra¤men.2. Örne¤in savunma Ar-Ge’si. hedefinin ne oldu¤udur. 282. Ancak ayn› Ar-Ge program› hem sivil hem de savunma hedefli olabilir. OECD ülkelerinin yar›s›ndan fazlas›. Sosyoekonomik hedefe göre ayr›nt›l› analizlerin faydas› hakk›nda genel bir öneri yap›lamasa da. 86 . askeri kullan›m amac›yla. sivil uygulamalarda kullan›labilme potansiyelinden dolay›. Ar-Ge harcamalar›n›n bir veya daha fazla sektörde sosyoekonomik hedeflere göre ayr›nt›l› bir dökümünü ç›kartmakta ve baz›lar› bu da¤›t›m› Ar-Ge personel verileri için de kullanmaktad›r. Bölüm’de ele al›nacak olan. planlanan dahili ve harici toplam devlet Ar-Ge harcamalar› hedeflerini kapsar.
Ar-Ge. politika yap›c›lar›n dikkati.3) hedefler aras›nda 87 . Da¤›l›m ölçütleri 287. Di¤er sivil araﬂt›rma. 12. Sosyal yap› ve iliﬂkiler. Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas›. hedef önemli ölçüde bulan›klaﬂabilir. 9. Çevrenin kontrolü ve korunmas› 285.4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM 283. ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi. Güdümlü olmayan araﬂt›rma.3 ve 8. genel üniversite fonlar›n›n (GÜF) (bak›n›z 6. Savunma. Bölüm. Tar›msal üretim ve teknoloji. Paragraf 21-22). K›s›m 6. ‹kinci yaklaﬂ›m›n sosyoekonomik hedef aç›s›ndan. yüksekö¤retim sektöründe denendi¤inde. Bölüm. Çevrenin kontrolü ve korunmas›. da¤›l›m için de iki yaklaﬂ›m vard›r. Bu tür bir analiz.7. Son y›llarda. Bölüm. 1. sadece Ar-Ge fonlayan tüzel kiﬂi hedefini ve buna ba¤l› olarak s›n›fland›rmas›n› savunma veya sivil Ar-Ge olarak tan›mlayabilir (bak›n›z 8. 6. bak›n›z aﬂa¤›daki paragraf 288). Bu durumlarda. gerçekleﬂtiriciye dayal› analize en uygun oldu¤u söylenebilir. Savunma Ar-Ge’sine yönelik büyük çabalar› olan ülkeler için.3 Da¤›l›m listesi 286. S›nai üretim ve teknoloji. BPBAKT tabanl› da¤›l›m listesi (bak›n›z 8. çevresel faaliyetlerin tüm konular›na odaklanm›ﬂt›r ve çevreyle ilgili Ar-Ge de buna dahildir. 11. 3. 4. 4. fon kaynaklar›na göre yap›lacak bir döküm ayd›nlat›c› olabilir. Dünyan›n keﬂfi ve tam anlam›yla de¤erlendirilmesi 2. 284.4. 4.7.5. 8.5. Savunma Ar-Ge’lerinin sivil kullan›ma "kayd›r›lmas›" veya tam tersine yönelik bir bask› oldu¤unda. Enerjinin üretimi.3. Ürün alan› analizinde oldu¤u gibi. da¤›t›m› ve rasyonel kullan›m›. Savunma Ar-Ge’sinin fonlamas› gittikçe daha uluslararas› hale gelmek- te ve özelleﬂtirilmektedir ve fon kaynaklar›n›n buna dahil edilmesi gerekir. K›s›m 8. Uzay›n keﬂfi ve tam anlam›yla de¤erlendirilmesi.4). 10. devlet Ar-Ge fonlamas› için önerilenle ayn›d›r (gerçekleﬂtiriciye dayal› taramalara uygun olmayan genel üniversite fonlar› haricinde. 288. ("Ürünün özellikleri" yaklaﬂ›m›na benzer bir ﬂekilde) projenin içeri¤ine veya ("ürün kullan›m›" yaklaﬂ›m›na benzer bir ﬂekilde) projenin hizmet etmesi planlanan amaç veya hedefine bak›labilir. 5. projenin ana hedefine göre da¤›t›lmal›d›r. 7.
4 ‹ﬁLEVSEL DA⁄ILIM da¤›t›lmas› ve (daha önce "araﬂt›rman›n ilerlemesi" olarak bilinen) "güdümlü olmayan araﬂt›rma" alt›nda grupland›r›lmamas› gerekir. 88 .
5. Bölüm Ar-Ge Personeli Ölçümü 89 .
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ
5.1. Giriﬂ
289. Personel verileri, do¤rudan Ar-Ge faaliyetine giden kaynaklar› ölçer. Harcama verileri, ilgili Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirmenin, dolayl› destek (yan) faaliyetleri dahil, toplam maliyetini ölçer. 290. Ar-Ge ile dolayl› destek (yan) faaliyetleri aras›ndaki teorik ayr›m, 2.
Bölüm'de tart›ﬂ›lm›ﬂt›r. Uygulamada destek (yan) faaliyetin konumu ve bu faaliyetin istatistiksel birimden farkl› olabilen kurumsal birim kabul edilen, ArGe'yi gerçekleﬂtiren birimle olan iliﬂkisi ile ilgili ek ölçütler kullanmak çok faydal›d›r. 291. Ar-Ge verilerini derlerken, yard›mc› personelin Ar-Ge faaliyetlerini
di¤er Ar-Ge personelininkinden ay›rmak zor olabilir. Ancak teorik olarak aﬂa¤›daki faaliyetler Ar-Ge biriminde yap›l›yorsa, personel ve harcama verilerine dahildir: – – – – – Bir projenin bilimsel ve teknik çal›ﬂmalar›n› gerçekleﬂtirmek (deney ve taramalar haz›rlay›p uygulamak, prototip yapmak vb.). Ar-Ge projelerini ve özellikle de bunlar›n BT yönlerini planlamak ve yönetmek. Ar-Ge projelerinin ara ve nihai raporlar›n› ve özellikle de bunlar›n Ar-Ge yönlerini haz›rlamak. Ar-Ge projeleri için, örne¤in bilgi iﬂlem veya kütüphane ve dokümantasyon çal›ﬂmas› gibi dahili hizmetleri sa¤lamak. Ar-Ge projelerinin finansal ve personel k›s›mlar›n›n yönetimi için destek sa¤lamak. 292. leridir: – – – Merkezi bilgisayar departmanlar› ve kütüphaneler taraf›ndan Ar-Ge'ye verilen belirli hizmetler. Merkezi finans ve personel departmanlar›n›n hizmetleri. Güvenlik, temizlik, bak›m, yemekhaneler vb. D›ﬂ tedarikçilerden al›n›yor veya kiralan›yorsa, yukar›da dolayl› destek Aﬂa¤›dakiler, personel verilerinden hariç tutulacak, ancak masraflara
genel giderler olarak dahil edilecek hizmet veya dolayl› destek (yan) faaliyet-
293.
faaliyetleri olarak tan›mlanan faaliyetler de genel giderlere dahil edilmelidir (bak›n›z Tablo 5.1).
90
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ Tablo 5.1. Ar-Ge ve dolayl› destek faaliyetleri
Ar-Ge taramas›ndaki uygulama Ar-Ge faaliyet- Ar-Ge personelinde Ar-Ge’yi gerçekleﬂ- Ar-Ge birimleri leri ve Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerinde tiren birimde (resmi Ar-Ge birimleri) art› di¤er birimler (gayri resmi Ar-Ge birimleri) Özel bilginin edinilmesi ve uygulanmas› Ar-Ge raporlar›, ﬂirket içi kitapl›klar› vb. tasarlamak, yazmak ve ço¤altmak Özel Ar-Ge yönetimi Ar-Ge projelerinin BT yönlerini planlamak ve yönetmek Özel idari destek Muhasebe, personel yönetimi Dolayl› destek Ar-Ge personelinde Gerçekleﬂtiren faaliyetleri veya Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerinde yok, ancak sabit giderler olarak "Di¤er cari maliyetler"de var kurumda baﬂka bir yerde (firma, Merkez finans veya personel hizmetleri ve Merkezi yönetim Finans, personel ve genel çal›ﬂmalar›n Ar-Ge pay› Do¤rudan Ar-Ge Ar-Ge'yi gerçekleﬂtiren kurumdaki yeri Kategoriler Her bir kategorideki faaliyetler Deneyler gerçekleﬂtirme , prototipler yapma vb.
kurum, üniversite, yerinde dan›ﬂmanl›k teknik yüksekokul) (veya sözleﬂmeli teknik yüksekokul) BT ile ilgili destek hizmetleri Do¤rudan merkezi destek faaliyetleri Bilgisayar departmanlar›, kütüphaneler vb. taraf›ndan sa¤lanan deste¤in Ar-Ge pay› Di¤er yard›mc› hizmetler Dolayl› merkezi destek hizmetleri Güvenlik, temizlik, bak›m, yemekhane vb. Ar-Ge fonlar›n›n toplanmas› ve da¤›t›m›
Performansa dahil de¤i
Hariç tutuldu
Gerçekleﬂtiren kurumun d›ﬂ›nda b.y.s.
Bölgesel ve ulusal makamlar, uluslararas› kurumlar, hay›r kurumlar› vb.
Kaynak: OECD.
91
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ
5.2. Ar-Ge personelinin kapsam ve tan›m›
5.2.1. Baﬂlang›çtaki kapsam 294. Do¤rudan Ar-Ge'de çal›ﬂan herkesle birlikte, Ar-Ge yöneticileri, idareciler ve memurlar gibi do¤rudan hizmet sa¤layanlar da say›lmal›d›r. 295. Harcamalar ölçülürken, ücret ve maaﬂlar› genel giderlere dahil edilme-
sine ra¤men, yemekhane ve güvenlik personeli gibi, dolayl› hizmet sa¤layan kiﬂiler hariç tutulmal›d›r. 296. Ar-Ge'ye ayr›lan insan kaynaklar›n›n ölçümü esnas›nda, Ar-Ge’de d›ﬂ art›ﬂ› da hesaba kat›lmal›d›r. Dan›ﬂmanlar›n daha fazla
kaynak kullan›m› (di¤er birimler veya firmalar) ile birlikte, iﬂyerindeki dan›ﬂman kullan›m›n›n kullan›lmas›yla birlikte, Ar-Ge'ye ayr›lan insan kaynaklar›, dan›ﬂmanlar›n iﬂyerinden mi, yoksa d›ﬂ kaynaktan m› oldu¤unu belirlemek güç oldu¤unda de¤erinin alt›nda de¤erlendirilebilir. Bu hatay› gidermek için, Ar-Ge taramalar›yla iﬂyerindeki dan›ﬂmanlar›n Ar-Ge'deki tam zaman eﬂde¤erini (TZE) talep etmek ve Ar-Ge tarama sonuçlar›nda "Di¤er cari maliyetler"deki uygun maliyetleri vurgulamak önerilir. D›ﬂ kaynak kullan›ld›¤›nda, dan›ﬂman maliyetleri net bir ﬂekilde harici harcamalara dahil edilir. 5.2.2. Ar-Ge personeli kategorileri 297. Ar-Ge personelini s›n›fland›rmak için iki yaklaﬂ›m kullan›labilir: En yayg›n›, yap›lan mesle¤e göre olan›, di¤eri ise resmi mesleki vas›f (diploma derecesi gibi) düzeyine göre olan›d›r. Her ikisi de çok mant›kl› ve Birleﬂmiﬂ Milletler’in iki farkl› s›n›fland›rmas›na (Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›rmas› (MUSS) (ILO, 1990) ve E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›rmas› (EUSS) (UNESCO, 1997)) ba¤l› oldu¤u halde, aralar›ndaki farkl›l›klar uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sorunlar›na neden olur. 298. Her iki yaklaﬂ›m›n da avantaj ve dezavantajlar› vard›r. Yap›lan meslek
serileri, mevcut kaynak kullan›m›n› yans›t›r ve dolay›s›yla, daha kesin olarak tan›mlanan Ar-Ge analizi için daha faydal›d›r. Ayr›ca iﬂverenlerin bunlar› sa¤lamas› ve di¤er iﬂletmelerle Ar-Ge enstitülerinin istihdam serileriyle karﬂ›laﬂt›rmas›na izin vermesi muhtemelen daha kolayd›r. Mesleki vas›f serileri, toplam personel veritabanlar›n›n kurulmas› ve yüksek vas›fl› BT personeli ihtiyac› ile sa¤lanmas›n›n tahmin edilmesi gibi daha geniﬂ analizler için önemlidir. Ancak, ulusal e¤itim sistemleri düzeyinde ve yap›s›ndaki farkl›l›klar nedeniyle uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için sorun oluﬂturmaktad›r . Yap›lan meslek ve mesleki vas›f serilerinin her ikisi de, bilim ve teknolojideki insan kaynaklar› çal›ﬂmalar›n›n daha geniﬂ içeri¤i için önemlidir. 299. Bu nedenle K›lavuz, yap›lan mesle¤e göre s›n›fland›rma ve resmi mesle-
92
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ ki vas›f düzeyine göre s›n›fland›rman›n her ikisi için de tan›mlar içerir. Ancak yap›lan mesle¤i esas alan yaklaﬂ›m, Ar-Ge'de çal›ﬂan personel say›s›n›n uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilmesi için tercih edilebilir. 5.2.3. Yap›lan mesle¤e göre s›n›fland›rma Kullan›lan standart uluslararas› s›n›fland›rma, Mesleklerin Uluslararas›
Giriﬂ
300. Standart S›n›fland›rmas›’d›r (MUSS - International Standard Classification of Occupations). Mesleklerin aﬂa¤›daki tan›mlamalar›, özellikle Ar-Ge taramalar› için tasarlanm›ﬂt›r. Bununla birlikte, aﬂa¤›da aç›kland›¤› gibi MUSS-88'in (ILO, 1990) genel kategorileriyle ba¤lant›l› olabilirler.
Araﬂt›rmac›lar
301. Araﬂt›rmac›lar, yeni bilgi, ürün, süreç, yöntem ve sistemlerin tasar›m veya oluﬂturulmas› ve ilgili projelerin yönetilmesiyle u¤raﬂan uzmanlard›r. 302. Araﬂt›rmac›lar, MUSS-88 Ana Grup 2, "Uzmanlar" ve "Araﬂt›rma ve
Geliﬂtirme Bölümü Yöneticileri" (MUSS-88, 1237) alt›nda s›n›fland›r›l›r. Normalde, Ar-Ge'yi gerçekleﬂtiren benzer becerilere sahip silahl› kuvvetler mensuplar› da dahil edilmelidir. 303. Araﬂt›rmac›lar›n çal›ﬂmalar›n›n bilimsel ve teknik yönünün planlamas› ve
yönetimiyle ilgilenen müdür ve yöneticiler de bu kategoriye girer. Bu kiﬂilerin basama¤› genellikle do¤rudan araﬂt›rmac› olan kiﬂilerinkine eﬂit veya ondan üstündür ve bu kiﬂiler genellikle eski veya k›smi zamanl› araﬂt›rmac›lard›r. 304. Mesleki unvanlar kurumdan kuruma, sektörden sektöre ve ülkeden ül-
keye de¤iﬂiklik gösterir. 305. Ar-Ge ile u¤raﬂan doktora düzeyindeki lisansüstü ö¤rencileri,
araﬂt›rmac› olarak de¤erlendirilmelidir. Bunlar genellikle temel üniversite derecelerine sahiptir (EUSS düzey 5A) ve araﬂt›rmay›, doktora (EUSS düzey 6) çal›ﬂmalar›n› yaparken gerçekleﬂtirirler. Ayr› bir kategori olmad›klar› (bkz. 2. Bölüm, K›s›m 2.3.2) ve araﬂt›rmac›larla birlikte teknisyen olarak de¤erlendirildiklerinde bu durum, araﬂt›rmac› serilerinde tutars›zl›¤a neden olabilir.
Teknisyenler ve dengi personel
306. Teknisyen ve dengi personel, ana görevleri mühendislik, fen, yaﬂam bilimi veya sosyal ve beﬂeri bilimler alanlar›n›n bir veya daha fazlas›nda teknik bilgi ve deneyim gerektiren kiﬂilerdir. Kavramlar›n ve çal›ﬂma yöntemlerinin uygulan-
93
5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ mas›n› içeren bilimsel ve teknik görevler gerçekleﬂtirerek, genelde
araﬂt›rmac›lar›n gözetimi alt›nda Ar-Ge'ye kat›l›rlar. Dengi personel ise benzer Ar-Ge görevlerini araﬂt›rmac›lar›n gözetimi alt›nda sosyal ve beﬂeri birimlerde gerçekleﬂtirir. 307. Teknisyenler ve dengi personel, MUSS-88 Ana Grup 3 "Teknisyenler ve
Yard›mc› Uzmanlar" ve özellikle de Alt Ana Grup 31 "Fen ve Mühendislik Bilimi Yard›mc› Uzmanlar›" ile 32 "Yaﬂam Bilimi ve Sa¤l›k Yard›mc› Uzmanlar›" ve MUSS88, 3434 "‹statistiksel, Matematiksel ve ‹lgili Konularda Yard›mc› Uzmanlar" alt›nda s›n›fland›r›l›r. Benzer görevlerde çal›ﬂan silahl› kuvvetler mensuplar› da dahil edilmelidir. 308. – – – – – – Bunlar›n görevleri, aﬂa¤›dakileri içerir:
Bibliyografik araﬂt›rmalar› gerçekleﬂtirmek, arﬂiv ve kütüphanelerden uygun dokümanlar› seçmek. Bilgisayar programlar› haz›rlamak. Deney, test ve analizler gerçekleﬂtirmek. Deney, test ve analizler için doküman ve ekipman haz›rlamak. Ölçümleri kaydetmek, hesaplamalar yapmak, çizelge ve grafikler haz›rlamak. ‹statistiksel tarama ve röportajlar gerçekleﬂtirmek.
Di¤er destek personeli
309. Di¤er destek personeli, Ar-Ge projelerine kat›lan veya bu gibi projelerle do¤rudan iliﬂkili olan vas›fl› ve vas›fs›z zanaatkarlarla sekreter ve memurlar› içerir. 310. 6 "Vas›fl› Di¤er Ar-Ge destek personeli özellikle MUSS-88 Ana Grup 4, "Memurlar", Tar›m ve Bal›kç›l›k Çal›ﬂanlar›" ve 8 "Tesis ve Makine Operatörleri ve bulunur.
Montajc›lar" alt›nda 311.
Bu baﬂl›k alt›nda, faaliyetleri Ar-Ge'ye do¤rudan hizmet oldu¤u sürece,
genellikle mali sorunlar, personel sorunlar› ve genel iﬂletimle u¤raﬂan tüm müdürler bulunmaktad›r. Bunlar özellikle MUSS-88 Ana Grup 2 "Uzmanlar" ile Alt Grup 343 "Yönetimle ‹lgili Uzmanlar" (3434 hariç) alt›nda bulunur. 5.2.4. Resmi mesleki vas›f (diploma derecesi) seviyesine göre
s›n›fland›rma
Giriﬂ
312. EUSS, Ar-Ge personelinin resmi mesleki vasfa göre s›n›fland›r›lmas›n›n temelini sa¤lar. Ar-Ge istatistiklerinin amaçlar› için alt› s›n›f önerilir. Personelin vas›fl› oldu¤u alanlara bak›lmaks›z›n bunlar›n tamam› e¤itim düzeyine göre tan›mlan›r.
94
Doktora düzeyinin alt›ndaki temel üniversite diplomas›na sahip olanlar (EUSS düzey 5A) 314. EUSS düzey 5A ve 6'daki programlardan daha prati¤e yönelik/mesle¤e özel bir e¤itim sa¤lamaktad›r. üniversitelerde ve üniversite statüsündeki uzmanlaﬂm›ﬂ enstitülerde elde edilmiﬂ derece sahiplerini de içerir. Bu kategori. düzey 5'e geçmelerini sa¤layan bir program izlememiﬂ olan. Ortaö¤retim diploma sahipleri (EUSS düzey 3) 317. Ortaö¤retim seviyesinde. Tüm alanlardaki yüksekö¤retim olmayan di¤er lise sonras› diploma sahipleri (EUSS düzey 4). Bu s›n›f sadece ortaö¤retim seviyesinde elde edilen sadece EUSS düzey 3 diplomalar›n› de¤il. Tüm alanlarda üniversite veya eﬂde¤er doktora derecesi sahipleri (EUSS düzey 6). Tüm alanlarda doktora düzeyinin alt›ndaki yüksekö¤retim diplomas› sahipleri (EUSS düzey 5A). Yüksekö¤retim olmayan lise sonras› di¤er diploma sahipleri (EUSS düzey 4) 316. ö¤rencileri düzey 5'teki konulara haz›rlayan derece sahiplerini içerir. Tüm alanlardaki lise sonras› yüksekö¤retim (EUSS düzey 5B) diploma sahipleri. Bu s›n›f.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ Doktora düzeyinde üniversite diplomas›na sahip olanlar (EUSS düzey 6) 313. EUSS düzey 3'ü tamamlam›ﬂ olmalar›na ra¤men. yani önlisans temel kurslar› veya k›sa mesleki programlar gibi. Di¤er yüksekö¤retim diploma sahipleri (EUSS düzey 5B) 315. Bu alanlar genellikle özeldir ve anlaﬂ›lmas› için tam ortaö¤retim düzeyinde bir e¤itimin eﬂde¤erini gerektiren bir düzeyde sunulur. üniversitelerde ve üniversite statüsündeki uzmanlaﬂm›ﬂ enstitülerde elde edilmiﬂ derece sahiplerini de içerir. 95 . üst basamak diploma sahipleri (EUSS düzey 3). ayn› zamanda di¤er e¤itim kurumu türlerinden elde edilen düzey 3 dengi mesleki diplomalar› da içerir. Bu kategori.
Di¤er vas›flar 318. Üst ortaö¤retim 2. ‹leri düzey araﬂt›rma vasf›n› a¤layan yüksekö¤retimin ikinci basama¤› 5A. yüksekö¤retim kurumlar›nda çal›ﬂan personelinki ile ayn› ﬂekilde ölçüldü¤ü anlam›na gelir. Ar-Ge maliyetlerinin ve Ar-Ge fon kaynaklar›n›n. Bu da bunlar›n. 5. 96 . EUSS düzey 3'den daha düﬂük derecedeki ortaö¤retim diplomas› sahiplerini veya ortaö¤retimi tamamlamam›ﬂ olan veya di¤er dört s›n›f›n hiçbirine ait olmayan tüm e¤itim sahiplerini kapsar. Frascati K›lavuzu’nun Ar-Ge personeli için resmi vas›f seviyesine göre EUSS düzey ve s›n›flar›n›n standart anahtar› EUSS-97 kategorileri 6. bu kiﬂiler muhtemelen k›smi zamanl› ö¤retim personeline dahil edilir.2. Lise sonras› Genel Kapsam OECD personel kategorileri Doktora düzeyinde üniversite diplomas› sahipleri Doktora düzeyinin alt›nda temel üniversite diplomas› sahipleri 5B.5. yüksekö¤retim Ar-Ge personel ve harcamalar›n›n (tarama veya katsay›lar ile) hesaplanmas› iﬂleminin bir parças› olarak. Ar-Ge tam zaman eﬂde¤eri düzeylerinin. Lise sonras› yüksekö¤retim olmayan e¤itim. ‹lkö¤retim veya temel e¤itimin ilk basama¤› 0. Lisansüstü ö¤rencileri uygulamas› Lisansüstü ö¤rencilerinin bilinen bir BT personeli kategorisi kabul edilmedi¤i ülkelerde.2. ‹leri düzey araﬂt›rma vasf›n› s a¤lamayan yüksekö¤retimin ilk basama¤› 4.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ Tablo 5. 319. ‹leri düzey araﬂt›rma programlar›na giriﬂ yapabilmek için teorik tabanl› üçüncü düzey programlar 5. Bu. Art orta düzey veya temel e¤itimin ikinci basama¤› 1. Okulöncesi e¤itim Di¤er vas›flar ‹lkokul Okulöncesi Kaynak: OECD. Prati¤e yönelik veya mesle¤e özel programlar Di¤er yüksekö¤retim diplomas› sahipleri Di¤er lise sonras› yüksekö¤retim olmayan diploma sahipleri Ortaö¤retim diploma sahipleri Ortaö¤retim 3.
‹lk basamak üniversite e¤itimini (EUSS düzey 5A) tamamlam›ﬂ ve doktora düzeyinde (EUSS düzey 6) çal›ﬂmalar›n› sürdürmektedirler. yerlerdeki araﬂt›rma görevleri için de haz›rlar. ileri düzey çal›ﬂma ve özgün araﬂt›rma çal›ﬂmalar›na ayr›lm›ﬂ olup." 324. Bölüm'de genel anlamda incelenmektedir (K›s›m 2. sadece ders çal›ﬂmayadayanmaz. 321. 322. kendileri için ilgili ArGe harcamalar› ile tam zaman eﬂde¤eri hesaplanabilen ö¤rencilere kadar daralt›lmas› gerekli olabilir. 2. 323.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ 320. S›n›fland›rma ölçütleri Ana ölçüt Özgün araﬂt›rman›n ürünü olarak kabul edilebilecek. lisansüstü ö¤rencileri için. Buradaki amaç. Ar-Ge çal›ﬂmalar› gerçekleﬂtiren ve bu amaç do¤rultusunda (üniversite- den verilen bir maaﬂ veya bir tür burs veya di¤er bir fonlama türü ﬂeklinde) bir fon alan tüm lisansüstü ö¤rencileri prensipte Ar-Ge personeli kafa say›s›na dahil edilmelidir. hem teorik olarak sa¤lam temellere dayanan hem de pratikte Ar-Ge personeli (ve dolay›s›yla harcamalar›) serilerine dahil edilebilmeye yarayacak ilkeler sunmakt›r. Ancak. lisansüstü ö¤rencileri genellikle ilgili kuru- ma ba¤l›d›r veya do¤rudan bu kurum taraf›ndan istihdam edilmektedir ve kendilerine alt s›n›flara ders vermek veya çal›ﬂma ve araﬂt›rmalar›n› yapmalar›na engel olmaks›z›n uzman t›bbi hizmetler vermek gibi yükümlülükler getiren sözleﬂme veya benzeri anlaﬂmalara tabidirler. 2. devlet. Bu ö¤renciler. Dolay›s›yla bu programlar. sanayi vb. çal›ﬂmalar›n›n düzeyine göre tan›mlanabilirler. EUSS 5A programlar› sunan kurumlardaki fakülteyle ilgili görevlere oldu¤u gibi. 97 .3. Bölüm'de belirtildi¤i gibi. EUSS düzey 6 kapsam›ndaki programlar aﬂa¤›daki aç›klanm›ﬂt›r: "‹leri düzeyde araﬂt›rma diplomas›n› alma hakk› veren yüksekö¤retim programlar›d›r. pratik nedenlerden ötürü bu kapsam›n. Yan kuruluﬂ ölçütü Mezunlar›.2). yay›mlanabilir kalitede bir yüksek lisans veya doktora tezinin sunulmas›n› gerektirir ve bilgiye yap›lan önemli bir katk›y› temsil eder. Lisansüstü ö¤rencilerinin (ve ö¤retmenlerinin) bir grup olarak kabul edildi¤i ülkelerde Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim faaliyetleri aras›ndaki s›n›r› belirlemenin zorlu¤u.
3. Ar-Ge taramalar›n›n. 5. birikiminde ve ak›ﬂlar›nda Ar-Ge istihdam›n›n rolünü incelerken önemlidir. personel eksikliklerini veya yaﬂlanman›n. Araﬂt›rmac›lar ve teknisyenler. 1995). Ölçüm ve veri toplama 5. iﬂgücü taramalar› veya nüfus sicil kay›tlar› da faydal› tamamlay›c› veri kaynaklar›d›r. BT politika yap›c›lar›n›n bu verilere talebi her geçen gün artmaktad›r. Ge serilerinin karﬂ›laﬂt›r›lma ihtimali olan di¤er seriler için istatistiksel kafa say›s› 98 . dönemin sonu). cinsiyet veya ulusal köken gibi ek bilgilerin toplanmas› aç›s›ndan da en uygun ölçüdür. ancak sistematik olarak Ar-Ge personel verilerinin elde edilmesi için kullan›lamaz. Giriﬂ 325. 328. BT (BT‹K) faaliyetlerine ayr›lan insan kaynaklar›n›n önemli bir alt kümesini oluﬂturur ve deneyimler.1. Olas› yaklaﬂ›m ve seçenekler 329.3. Nüfus say›mlar›. 327. OECD BT Faaliyetlerine Ayr›lan ‹nsan Kaynaklar›n›n Ölçümü Hakk›nda K›lavuz Canberra K›lavuzu (OECD/Eurostat. Ar-Ge faaliyetlerinin tam zaman eﬂde¤eri olarak ölçümü (adam-y›l) Özelliklerinin ölçümü. (Takvim) y›l› süresince Ar-Ge'de çal›ﬂan kiﬂilerin ortalama say›s›. "beyin göçü"nün etkilerini azaltmak gibi di¤er BT politikalar›n› uygulamak için ihtiyaç duyulmaktad›r. ArKafa say›s› verilerinin rapor edilebilmesi için farkl› seçenekler mevcut- 330. Bu özellikle. Ar-Ge personeli için kafa say›lar›n›n ölçümünde kullan›lan yaklaﬂ›m.3. Kafa say›s› verileri ayr›ca Ar-Ge personeli ile ilgili yaﬂ. kafa say›s›n›n belirlenmesi için en uygun yöntem oldu¤unu göstermektedir. analitik çal›ﬂmalar yapmak ve iﬂe al›m veya cinsiyet dengesizliklerini. bilimsel ve teknik personelin toplam›nda. tur: – – – Belli bir tarihte Ar-Ge çal›ﬂmalar› kapsam›ndaki kiﬂilerin say›s› (ör. Kafa say›s› verileri Bu yaklaﬂ›m›n nedenleri 326. bilimsel ve teknik personelin mevcudu ve ak›ﬂ›n›n ölçümü ile ilgili ilkelerden oluﬂan bir set sunmaktad›r.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ 5. örne¤in e¤itim veya istihdam verileri veya nüfus say›mlar›n›n sonuçlar› gibi di¤er veri serileri ile ba¤lant›lar kurulabilmesini sa¤lar. Tamamen veya k›smen Ar-Ge faaliyetleri içerisinde çal›ﬂan kiﬂilerin toplam say›s›. Bu tip verilere. (Takvim) y›l› süresince Ar-Ge'de çal›ﬂan kiﬂilerin toplam say›s›. – – – Ar-Ge faaliyetlerinde yer alan personelin ölçümü üç aﬂamadan oluﬂur: Kafa say›s› ölçümü.2.
Ar-Ge'ye vakit harcayan herkesin kafa say›s› olarak say›lmas› ise yüksek tahmin de¤erlerine ulaﬂt›r›r. 5. TZE'nin ölçümü söz konusu oldu¤unda baz› k›s›tlamalar geçerli olur. Ar-Ge laboratuvar›nda çal›ﬂan kiﬂiler) veya ikincil iﬂlev (ör. bir tasar›m veya test kurumunda çal›ﬂan kiﬂiler) olabilir.5 TZE anlam›na gelir. 332. tam zaman eﬂde¤er personelin say›s›n› esas alan serilerin yerine geçemez. veriler harcama döneminin ilk veya son günü için y›lda bir kez topland›¤›nda.3. Dolay›s›yla zaman›n›n yüzde 30'unu Ar-Ge çal›ﬂmalar› için ve kalan›n› da di¤er faaliyetlerde (ö¤retim. Ar-Ge istihdam›nda kayda de¤er mevsimsel de¤iﬂiklikler varsa (örne¤in. Ar-Ge çal›ﬂmalar›ndaki tam zaman eﬂde¤eri anlam›nda da verilmelidir. Ar-Ge harcama verilerinin karﬂ›laﬂt›rmas› için iki y›ll›k hareketli ortalamalar›n kullan›lmas› önerilir. harcama serileri ile ayn› zaman dilimi üzerinde.3. Ayr›ca kayda de¤er bir k›smi zamanl› faaliyet de olabilir (ör. Dolay›s›yla. Ar-Ge için gösterilen çaban›n oldu¤undan daha az görülmesine neden olur.3 TZE olarak ele al›nacakt›r. Sadece birincil iﬂlevi Ar-Ge olan kiﬂilerin say›lmas›. Benzer olarak. bu 0. Personel.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ verilerinin toplanmas›nda kullan›lan yaklaﬂ›m ile olabildi¤ince benzer olmal›d›r. 334. Ar-Ge'deki kiﬂi-y›l say›s› olarak ölçülmelidir. Ar-Ge ile u¤raﬂan kiﬂilerin say›s›. üniversite ö¤retim y›l›n›n sonunda devlet taraf›ndan geçici olarak iﬂe al›nan personel). üniversite idaresi ve ö¤renci dan›ﬂmanl›¤›) harcayan bir kiﬂi. TZE'yi kiﬂi-saat baz›nda ifade etmek çok anlaml› de¤ildir. tam zamanl› bir Ar-Ge çal›ﬂan› bir Ar-Ge biriminde sadece alt› ay istihdam edildiyse. Ar-Ge baz› kiﬂiler için birincil iﬂlev (ör. Sabit tarih yaklaﬂ›m› kullan›l›p. Bir TZE. Normal iﬂgünü (çal›ﬂma süresi) sektörden sektöre ve hatta kurumdan kuruma de¤iﬂebildi¤inden. Kiﬂi-y›l baz›nda ölçüm 333. bir kiﬂi-y›l olarak düﬂünülebilir. 0. üniversite ö¤retim görevlileri veya lisansüstü ö¤rencileri). Sabit bir tarihte TZE 335. ‹kincisi. Ar-Ge hacminin tam olarak ölçüldü¤ü bir yöntemdir ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için tüm ülkeler taraf›ndan gerçekleﬂtirilmelidir. Bununla birlikte. bir dönem süresince TZE'ye dayand›r›lm›ﬂ verilerle karﬂ›laﬂt›r›lmas›n› sa¤lamak için bu de¤iﬂikliklere ilaveler yap›lmas› gerekir. Ar-Ge personelinin ve özellikle araﬂt›rmac›lar›n say›s›n› ölçen veri serilerinin önemli kullan›m alanlar› olmas›na ra¤men. Yöntemlerin farkl›l›klar› ve kullan›lan yöntemin aç›klanmas›n›n nedeni 336. 99 . Tam zaman eﬂde¤er (TZE) verileri Bu yaklaﬂ›m›n uygulanmas›n›n nedenleri 331. Baz› durumlarda belirli bir tarih itibar›yla Ar-Ge personelinin TZE'sinin taramas›n› yapmak daha pratik olabilir.
K›s›m 7. Tam zaman eﬂde¤erinin hesaplanmas›. kullan›lan Ar-Ge katsay›lar› baz› türdeki tarama verilerinden elde edilebilirken. özellikle uluslararas› kurumlara raporlar sunulurken. Kullan›lan ölçüm yöntemine bak›lmaks›z›n uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i geliﬂtirmek için kullan›lan yöntemlerin detaylar› kamuya aç›k olmal›d›r. aﬂa¤›daki faktörlere göre farkl›l›klar gösterir: – – Bir hafta içerisindeki ders saati say›s›. verilerle birlikte rapor edilmelidir (bkz. yani Ar-Ge içerisinde aktif olarak yer alanlar› ve bunlar› destekleyenleri. Ancak uygulamada kimi zaman daha tahmini yöntemler kullan›l›r. di¤erleri sadece istatistikleri oluﬂturan kiﬂilerin yapt›¤› tahminlere dayan›r. katsay›lar›n de¤eri. zaman kullan›m› taramalar›yla ilgili daha fazla ayr›nt› yer almaktad›r. Yüksekö¤retim sektöründe uygulanan en kesin yöntem. 340. Bu gibi taramalar. Baz› durumlarda. Ar-Ge personelinin ölçümü için kullan›lan yöntem. Yüksekö¤retim sektöründe Ar-Ge personeli ile ilgili uygun verilere ulaﬂabilmek için. s›navlar ve ö¤renci dan›ﬂmanl›¤› için harcanan süre. Bir akademik ö¤retim görevlisinin/araﬂt›rmac›n›n genellikle iyi tan›mlanm›ﬂ olan iﬂ yükünün bir unsuru da (uluslararas› düzeyde mutlaka karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sa¤lamakla birlikte) bir akademik y›l içerisinde ö¤retim için harcad›¤› süredir. 100 . her beﬂ veya on y›lda bir de gerçekleﬂtirilse. Ö¤retim görevlisinin zaman›ndan. zaman kullan›m› taramalar›n›n veya çal›ﬂmalar›n›n yap›lmas› gerekebilir. nas›l elde edildikleri ve TZE hesaplamalar›nda ne ﬂekilde kullan›ld›klar› gibi bilgiler. önemli veri kaynaklar› olarak kullan›labilir. Özellikle Ar-Ge katsay›lar› kullan›ld›¤›nda. 7. Yüksekö¤retim sektöründe karﬂ›laﬂ›lan özel sorunlar 338. • Çal›ﬂma süresinin tan›mlanmas› 341. sektördeki Ar-Ge faaliyetlerine do¤rudan katk› yapt›¤› bilinen tüm personel kategorilerini kapsamal›d›r. 339. her personel kategorisi için görev say›s›n›n say›lmas›n› ve bunun uygun Ar-Ge katsay›s› ile çarp›lmas›n› içerir. – – Ar-Ge personelinin ölçümü söz konusu oldu¤unda birbiri ile ilgili iki sorundan söz edilebilir: Çal›ﬂma süresinin tan›mlanmas›. 337. Kesin çal›ﬂma süresi.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ Dolay›s›yla farkl› ülke ve sektörler için kullan›lan yöntemlerde farkl›l›klardan kaç›nmak mümkün de¤ildir. Ek 2'de.6). Bölüm. her ba¤›ms›z araﬂt›rmac› için zaman kullan›m› taramalar›n›n gerçekleﬂtirilmesini içerir. Kullan›lan yöntemlerden biri.
Tam zaman eﬂde¤er Ar-Ge personelinin tan›mlanmas›. farkl› Ar-Ge birimlerinde faaliyet yürütüyor olabilir. TZE hesaplamalar›n›n do¤rulu¤u üzerinde bir etkisi olacakt›r (bkz. Ek 2). Mesleki faaliyetlerinin ço¤unun (özellikle ArGe’nin) "normal çal›ﬂma saatleri" d›ﬂ›nda ve hatta yüksekö¤retim kurumunun dahi d›ﬂ›nda gerçekleﬂtirildi¤i görülmüﬂtür. Zaman kullan›m› taramalar› için kullan›lan yöntemin. Örne¤in baz› araﬂt›rmac›lar. 101 .5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ – – – Y›l›n dönemine göre de¤iﬂen idari görevler. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar›ndan görüldü¤ü üzere. Ar-Ge’nin tan›m› ve neyi kapsad›¤› yani "normal süre" ve "fazla mesai" gibi ö¤elerden hangilerini içerdi¤i oldukça önemlidir. Taramalar uygulan›rken. tam zaman eﬂde¤erinin hesaplanmas›nda etkili olabilir. "normal" çal›ﬂma süresini tan›mlarken çok dikkat edilmiﬂtir. Tarama. • Tam zaman eﬂde¤erinin hesaplanmas› 343. Taramaya cevap veren kiﬂi bir y›l içerisinde Ar-Ge'ye harcanan süreyi de¤erlendirmek zorunda ise. "normal" saatlerin d›ﬂ›nda gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›na do¤ru a¤›rl›k vermesi (iﬂle ilgili di¤er faaliyetler gibi) oldukça zordur. Ayr›ca bir zaman kullan›m› taramas›n›n y›l›n hangi döneminde yap›ld›¤›. Buna uygun olarak. belirli bir hafta içerisinde çal›ﬂma saatlerinin da¤›l›m›n› esas al›yorsa. bu kadrolar›n 342. ayn› zamanda iﬂletmeler için çal›ﬂan akademik personel için geçerlidir. Ar-Ge faaliyetlerinin yap›s› ve bunlar›n sonuçlar›n yay›mlanmas› ve/veya sunulmas› için belirtilen son tarihler Ö¤renci tatil dönemleri. Özellikle zaman kullan›m› taramalar›na kat›lan bu kiﬂiler genellikle ayn› kategorilerdeki memurlardan çok daha fazla saat çal›ﬂt›klar›n› belirttiklerinden. 344. "normal süre " d›ﬂ›nda gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› hesaba katmak nispeten daha kolay olacakt›r. hiçbir kiﬂi bir y›lda birden fazla TZE temsil edememeli ve dolay›s›yla bir TZE’den fazla Ar-Ge faaliyeti gerçekleﬂtirememelidir. Ancak uygulamada bu prensibe uymak her zaman mümkün olmaya- bilir. toplam çal›ﬂma süresine dayanmal›d›r. Bu gibi durumlarda TZE'yi her birey için bire indirgemek mümkün olabilir. Bu genellikle. taramay› yan›tlayan kiﬂinin kendi Ar-Ge hacmini do¤ru ﬂekilde belirtebilmesi için. 345. çal›ﬂma yap›s› oldukça esnektir.
Sadece tek bir s›n›fland›rman›n söz konusu oldu¤u durumlarda. öncelik mesleki da¤›l›ma verilmelidir. yüksekö¤retim olmayan di¤er diplomalar (EUSS 4) Ortaö¤retim diplomalar› (EUSS 3) Di¤er vas›flar Toplam Kaynak: OECD. Tablo 5.3a.3b'de gösterildi¤i ﬂekilde sektör ve yap›lan meslek ve/veya resmi mesleki vasfa göre dökümü al›nmal›d›r. Tablo 5.4. aﬂa¤›dakiler içindir: • Ar-Ge kapsam›nda çal›ﬂan kiﬂilerin. Önerilen ulusal toplamlar ve de¤iﬂkenler 346. Önerilen iki toplam. • Belirli bir 12 ayl›k dönem için ulusal s›n›rlar içinde Ar-Ge çal›ﬂmalar›nda harcanm›ﬂ toplam TZE.3. Di¤er kurumsal s›n›fland›rmalar (ve bazen iﬂlevsel da¤›l›mlar) bu çerçeve içinde uygulan›r. Tablo 5. 102 .5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ 5.3a ve Tablo 5.3b. Bunlar›n. Sektöre ve yap›lan mesle¤e göre toplam ulusal Ar-Ge personeli Sektör Meslek Ticari teﬂebbüs Araﬂt›rmac›lar Teknisyenler ve dengi personel Di¤er destek personeli Toplam Devlet Özel kâr amac› gütmeyen Yüksekö¤retim Toplam Kaynak: OECD. kafa say›s› yöntemi ile elde edilen say›s›. Sektör ve mesleki vas›f seviyesine göre toplam ulusal Ar-Ge personeli Sektör Meslek Ticari teﬂebbüs Devlet Özel kâr amac› gütmeyen Yüksekö¤retim Toplam Aﬂa¤›dakilere sahip olanlar: Üniversite dereceleri Doktora (EUSS 6) Di¤er (EUSS 5A) Di¤er yüksekö¤retim diplomalar› (EUSS 5B) Lise sonras›.
3.2’de sunulan bilim ve teknoloji alanlar›yla iliﬂkili olabilir. Bölüm. Çal›ﬂma alanlar› EUSS-97’de tan›mlanm›ﬂt›r ve 3. Ar-Ge iﬂgücünü ve toplam bilimsel ve teknik personelin daha geniﬂ yap›s›na nas›l uydu¤unu daha fazla anlamak için. Ar-Ge personelinin e¤itim geçmiﬂiyle yani en yüksek diplo- ma derecesiyle ilgili olarak kafa say›s› verilerini toplamak yararl› olabilir. 348. Son olarak. vatan- daﬂl›k veya do¤um yeri. 350. daha önceki meslek veya en yüksek seviyede e¤itim al›nd›¤› ülke gibi di¤erleri de önemli olabilir. Bununla birlikte. Ulusal kökeni belirlemek için farkl› ölçütler kullan›l›r: Milliyet.Yap›lan meslek ve diploma dercesine göre çapraz s›n›fland›r›lm›ﬂ veriler 352. Tablo 3. Daha önce yaﬂan›lan ülke. Ar-Ge per- 103 . – 35-44 yaﬂ.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ 347.5. nüfus sicil kay›tlar›. kaynak kullan›m› aç›s›ndan çok yo¤un olan birey taramalar› yapmay› gerektirebilir. • Yaﬂ. Ar-Ge personeli için bu tür verilerin toplanmas› henüz ilk aﬂamadad›r. 351. Bununla birlikte. bu tür verilerin toplanmas›. Standart Uluslararas› Yaﬂ S›n›fland›rmalar›yla ‹lgili Birleﬂmiﬂ Milletleri Geçici ‹lkeler (BM. sosyal güvenlik sicil kay›tlar› gibi di¤er idari veri kaynaklar›na bakmak yararl›d›r. – 55-64 yaﬂ. mesleki vasfa göre e¤itim istatistikleri) birimiyle iliﬂkili oldu¤undan. Bu ölçütlerden en az ikisinin birleﬂtirilmesi durumunda daha fazla bilgi elde edilir. 5. Bu ölçütlerin tümünün avantaj ve dezavantajlar› vard›r ve bunlar. – 65 yaﬂ ve üstü. yap›lan meslek ve diploma derecesi yaklaﬂ›mlar›n›n hem güçlü hem de zay›f yanlar› vard›r. Maaﬂ düzeyleri ve ulusal köken gibi di¤er de¤iﬂkenler de incelenmeye de¤erdir. Bu nedenle. – 25-34 yaﬂ. Yukar›daki kategoriler. araﬂt›rmac›larla ve mümkünse di¤er Ar-Ge personeli kategorileriyle ilgili kafa say›s› verilerinin aﬂa¤›dakilere dayal› olarak toplanmas› önerilir. farkl› türde bilgiler sa¤lar. Bununla birlikte. – 45-54 yaﬂ. Ar-Ge personelini s›n›fland›rmak için kullan›ld›klar›nda. 1982) ile uyumludur. • Cinsiyet. Verileri yaﬂa göre raporlamak için verilerin alt› alt kategoriye ayr›lmas› önerilir: – 25 yaﬂ alt›. her biri yararl› bir istatistik (yap›lan mesle¤e göre istihdam. 349.
veri toplanmas› önerilir. yani yüksekö¤retimi tamamlam›ﬂ araﬂt›rmac›lar› ve teknisyenleri belirlemeye yard›mc› olur.4. Ek olarak. Ayr›ca yap›lan meslek ve diploma derecesi aras›nda Tablo 5. Üniversite mezunlar› ile araﬂt›rmac›lar aras›ndaki iliﬂki (araﬂt›rmac›lar›n genellikle üniversite düzeyinde diploma sahibi olmalar› beklense de) her zaman geçerli de¤ildir. Ayr›ca bilim ve mühendislik (DBM) diplomas›na sahip ve teknisyen olarak çal›ﬂan üniversite mezunlar› bulmak gitgide kolaylaﬂmaktad›r. Tablo 5. Ar-Ge üzerinde çal›ﬂan tüm üst düzey personeli ölçmek 104 . bu istatistiklerin uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ini de¤erlendirme ve hatta birinin kendi ülkesinin Ar-Ge alan›ndaki iﬂgücü e¤ilimlerini görüﬂülmesi için yararl›d›r. Örne¤in di¤er destek personelinin her düzeyde diplomalar› olabilir (örne¤in muhasebe alan›nda üniversite diplomas›na sahip finans müdürleri. özellikle de Canberra K›lavuzu’nda "çekirdek" olarak nitelendirilen pay›. Baz› araﬂt›rmac›lar›n iﬂ deneyimiyle tamamlanan. 354.4’te önerilene benzer bir çapraz s›n›fland›rma. 353.4’te gösterildi¤i gibi kafa say›s› esas al›narak çapraz s›n›fland›rma yapmak için –belki beﬂ y›lda bir.). Ayr›ca BT‹K konusu olan Ar-Ge personelinin pay›n›. baﬂka bir ülkenin Ar-Ge personeli istatistiklerini anlama.5 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ sonelinin hem yap›lan mesle¤e hem de diploma derecesine göre s›n›fland›r›lmas› istenebilir. Yap›lan mesle¤e ve diploma derecesine seviyesine göre s›n›fland›r›lan Ar-Ge personeli Kafa say›s› Yap›lan meslek Vas›f Araﬂt›rmac›lar Teknisyenler ve dengi personel Aﬂa¤›dakilere sahip olanlar: Üniversite diplomalar› Doktora (EUSS 6) Di¤er (EUSS 5A) Di¤er yüksekö¤retim diplomalar› (EUSS 5B) Lise sonras›. daha düﬂük düzeyde dereceleri vard›r. yüksekö¤retim olmayan Di¤er diplomalar (EUSS 4) Ortaö¤retim diplomalar› (EUSS 3) Di¤er vas›flar Toplam Di¤er destek personeli Toplam Kaynak: OECD. EUSS düzey 5 diplomas›na sahip yönetici sekreterler vb. Di¤er meslek kategorileri söz konusu oldu¤unda iliﬂki daha da zay›ft›r. Tablo 5.
eyalet düzeyinde olabilir. bölgesel da¤›l›m›n ulusal ihtiyaçlara göre belirlenmesi gerekir.4. AB üyesi ülkeler için. Bölgesel veriler 355. S›n›fland›rma olarak yap›lan meslek ve diploma derecesinin sürekli kullan›lmas›. bölgesel Ar-Ge verilerinin derlenmesinde kullan›lacak yöntemlerle ilgili daha fazla ayr›nt› bulabilirsiniz. bu personel kategorisinin tek bir ölçümünü tan›mlamay› engellemiﬂtir. Ek 5’te. hem de tam zamanl› eﬂde¤erler için toplam Ar-Ge personeliyle araﬂt›rmac›lar›n bölgesel dökümünün al›nmas› da önerilir. Di¤er OECD üyesi ülkeler için. yüksek düzeydeki personelin temsili kategorilerini belirlemek için iyi bir temel sa¤lar. Bu nedenle Tablo 22.214.171.124 Ar-Ge PERSONEL‹ ÖLÇÜMÜ istenebilir. 5. 105 . Federal ülkelerde bölgeler. bölgesel seviyeler ‹statistik için Bölgesel Birimlerin Terminolojisi (‹BBT . Hem kafa say›lar›.Nomenclature of Territorial Units for Statistics) s›n›fland›rmas›na göre verilir.
106 .
Bölüm Ar-Ge'ye Ayr›lm›ﬂ Harcamalar›n Ölçümü 107 .6.
(bkz. birim içinde (dahili) veya d›ﬂ›nda (harici) Ar-Ge harcamalar› olabilir. bordro vergileri gibi ek ödemeleri kapsar. 6. iﬂçilik maliyetleri ve di¤er cari maliyetlerden oluﬂur (ayr›ca bkz. 359.2. 357. Ar-Ge personelinin iﬂçilik maliyetleri 361.1. Personel verilerinde yer almayan ve dolayl› hizmetler sa¤layan (güvenlik ve bak›m personeli veya merkezi kütüphanelerin.2).2.2. Tan›m 358. Her bir istatistiksel birimin harici Ar-Ge harcamalar›n› belirleyiniz (bkz.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 6. Cari maliyetler 360. 6. emeklilik fonuna yap›lan katk›lar ve di¤er sosyal güvenlik ödemeleri. Dahili harcamalar 6.2. y›ll›k ücret ve maaﬂlar ile ilgili maliyetleri veya prim ödemeleri. K›s›m 6. tatil ödemeleri. K›s›m 6. Giriﬂ 356. Ar-Ge yapanlar›n dahili harcamalara iliﬂkin raporlar›na dayal› olarak derlenmelidir. K›s›m 6.3). bilgisayar bölümlerinin veya genel merkezin personeli gibi) kiﬂilerin iﬂçilik maliyetleri hariç tutulup. 108 .1. Önemli ulusal toplamlar elde etmek için. Ar-Ge har- camas› verileri.4). Bunlar. K›s›m 6. ‹lk iki ad›m gerekli ve genellikle dördüncüsü için yeterlidir. di¤er cari maliyetlere eklenmelidir. K›s›m 6. ‹statistiksel birim veya sektörün d›ﬂ›nda ancak dahili Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› desteklemek amac›yla yap›lan (örne¤in Ar-Ge sarf malzemelerinin sat›n al›nmas› gibi) harcamalar buraya dahildir. fon kayna¤› ne olursa olsun. Cari maliyetler. Dahili harcamalar. Hem cari giderler hem de sermaye giderleri eklenir. bir istatistiksel birimde veya ekonomi sektöründe belirli bir dönem içinde yap›lan tüm Ar-Ge harcamalar›d›r. verileri Ar-Ge sektörleri ve fon kaynaklar›na göre toplay›n›z. ‹statistiksel bir birimin. Bu harcamalar› ölçmede kullan›lan tam usul aﬂa¤›daki ﬂekildedir: – – – – Her istatistiksel birimin Ar-Ge için yapt›¤› dahili harcamay› belirleyiniz (bkz. harici harcama bilgilerinin toplanmas› istenebilir. Gerçekleﬂtiricinin bu dahili Ar-Ge harcamalar› için bildirdi¤i fon kaynaklar›n› belirleyiniz (bkz. Bu durumda di¤er s›n›fland›rmalar ve da¤›l›mlarda bu çerçeve içinde derlenebilir.2. Tamamlay›c› bilgi olarak.7).3).
6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 362. için üyelikler.1).2. Örnekleri: Su ve yak›t (gaz ve elektrik dahil). binalar›n ve ekipman›n kullan›m. hem süregiden bar›nma. 5. posta ve telekomünikasyon. bilgisayar hizmetleri ve Ar-Ge raporlar›n›n bas›lmas›. ‹ﬂçilik maliyetleri ço¤u zaman cari maliyetlerin en büyük bileﬂenidir.). Faiz giderleri hariç tutulmal›d›r. Birçok ülkede. Yapt›klar› iﬂ için bazen "pazar de¤erinden" daha az para al›rlar. Aﬂa¤›da iki örnek incelenmiﬂtir. belirli bir y›l içinde istatistiksel birim taraf›ndan gerçekleﬂtirilen ArGe çal›ﬂmalar›n› desteklemek için para ödenmeden sat›n al›nan materyalleri. referans malzemeleri. Ülke- ler. di¤er destek personeli vb. ﬁiﬂirilmiﬂ hiçbir de¤er türetilmemelidir. Bu. Ar-Ge istatistiklerinde sadece bu tür ö¤rencilerle iliﬂkili gerçekleﬂen "maaﬂlar"/ayl›klar ve benzeri harcamalar raporlanmal›d›r. sigorta) de eklemeli ve ayn› istatistiksel birimde Ar-Ge d›ﬂ› faaliyetlerin de yap›labilmesini sa¤lamak için paylaﬂt›r›lmal›d›r. laboratuvarlar için materyaller (kimyasallar.) gibi personel türüne göre toplaman›n veya baﬂka bir ﬂekilde saklaman›n yararl› oldu¤unu düﬂünebilir. onar›m ve bak›m›. genellikle de devlet sektöründe s›n›fland›r›lan kurumlar taraf›ndan üstlenilen maliyetleri olabilir. hesaplar› Ar-Ge ile di¤er faaliyetler aras›ndaki iﬂlevsel dökümü yans›tmayan ve Ar-Ge taramalar›nda genellikle devlet sektörüne dahil edilen merkezi bir kuruluﬂa aittir. özellikle Ar-Ge harcamalar› için maliyet endekslerini oluﬂturmada yararl› olur. Bu tür hizmetler için verilebilecek örnekler ﬂunlard›r: Güvenlik. 363. (Personel verilerindeki iﬂlenmelerine iliﬂkin bilgiler için bkz. Doktora düzeyindeki lisansüstü ö¤rencileri için maaﬂ unsurunun hesaplan- mas› bazen sorunlara neden olabilir. (üniversiteler dahil) kamu kurumlar›n› "bar›nd›rma" sorumlulu¤u. Dolayl› olarak ödenen cari maliyetler 365. kitaplar. • Araﬂt›rma tesisleri için ödenen kiralar 366. Bölüm. ekonominin di¤er sektörlerinde. K›s›m 5. Bu ek s›n›fland›rmalar. ‹lgili kuruluﬂ içinde gerçekleﬂtirilen veya d›ﬂ sa¤lay›c›lardan kiralanan veya sat›n al›nan dolayl› hizmetlere iliﬂkin tüm maliyetler buraya eklenmelidir. iﬂçilik maliyetlerini (örne¤in araﬂt›rmac›lar. ço¤unlukla sektör taraf›ndan ödenmeyip. dergiler. ‹dari ve di¤er genel giderleri (örne¤in ofis. teknisyenler ve dengi personel. depolama. Di¤er cari maliyetler 364. bilimsel topluluklar vb. Ar-Ge faaliyetlerinin. hem de tesis ve ekipman 109 . hayvanlar vb. Bunlar. Çal›ﬂma alan›ndaki dan›ﬂmanlara iliﬂkin maliyetler di¤er cari maliyetlere eklenmeli ve mümkünse ayr› olarak belirlenmelidir. sarf malzemelerini ve ekipman› içerir. ‹statistiklere sadece üniversitelerin veya Ar-Ge birimlerinin bordrosunda (örne¤in araﬂt›rma görevlisi olarak) yer alan ve/veya Ar-Ge için kendilerine (araﬂt›rma burslar› gibi) d›ﬂar›dan fon sa¤lanan ö¤renciler eklenmelidir. kütüphane. araﬂt›rma kurumunun d›ﬂ›nda yap›lan küçük prototiplerin veya modellerin emsal veya gerçekleﬂen maliyetleri.
Bu tür maliyetlerin çift hesaplanmamas›na dikkat edilmesi gerekir. ‹lgili sektörün maliyetlerinin muhasebe kay›tlar›nda görünmesi gerekmez. tatil ödemeleri. Ar-Ge personelinin iﬂçilik maliyetleri. faktör maliyeti ﬂeklinde olmal›d›r. ülkelere kendi içlerindeki analizlerinde de yard›mc› olur. emeklilik fonlar›na yap›lan katk›lar ve di¤er sosyal güvenlik ödemeleriyle bordro vergileri gibi ek ödemeleri içerir. bunlar ço¤u kez sektörlerin içindeki veya sektörler aras›ndaki hareketlerle ilgili olabilir. Katma De¤er Vergisi (KDV) 371. ölçülen Ar-Ge maliyetinin ve özellikle de devlet taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge maliyetinin d›ﬂ›nda tutulmas› anlam›na gelir. Ancak bu tür bir ödeme bulunmad›¤›nda. "y›ll›k ücret ve maaﬂlar ile ilgili ödemeleri veya prim ödemeleri. Bu. 370. hizmetleri alan sektördeki di¤er cari maliyetlere dahil edilmesi ve ba¤›ﬂta bulunan ilgili sektörlerin hesaplar›ndan ç›kar›lmas› gerekir. 367. bu miktarlar›n Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerine eklenmesi gerekir." (bkz.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ için yap›lm›ﬂ geçici düzenlemeleri ilgilendirebilir ve özellikle yüksekö¤retim sektörü için geçerlidir. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlikle ilgili nedenlerden ötürü. 110 . harcama verilerine eklenmesi gerekir. Gerçekleﬂen ödemeler yap›ld›¤›nda (Ar-Ge taramalar› taraf›ndan ortaya ç›kar›lmasa da). Ar-Ge personeline iliﬂkin sosyal güvenlik ve/veya emeklilik için gerçek- leﬂen bir bedel oldu¤unda. bunun yap›lmas› kolayd›r. ulusal yetkililerin (örne¤in ilgili tesislerin tahmini pazar de¤erini hesaba katmak için) veri serilerinde bir ayarlama yapmalar› gerekir. örne¤in Ar-Ge’ye ayr›lan fonlar›n f›rsat maliyetine bakarken veya milli gelir ve genellikle KDV içermeyen devlet harcamalar› istatistikleri ç›kar›l›rken. Herhangi bir iﬂlem yoksa bile. bu maliyetler tahmin edilmeye çal›ﬂ›lmal›d›r. Ar-Ge harcamalar›yla ilgili hem sa¤lay›c› hem de fonlay›c› baz›ndaki veriler. Baz› durumlarda bu tür tesisler kurumlara ücretsiz olarak sa¤lan›r ve kurumun muhasebe kay›tlar›nda yer almaz. di¤er cari maliyetlere eklenecek tahmini bir "pazar de¤eri" olarak kullan›labilir. paragraf 361). Bu. maliyetlerin "çift say›lmamas›" için dikkat edilmelidir. Gerçekçi bir Ar-Ge maliyeti elde etmek için. 368. Ar-Ge ile iliﬂkili tüm ücretlerin/kiralar›n vb. farkl› bir sektördeki bir kuruluﬂtan di¤erine yap›ld›¤› bilinen gerçekleﬂen bir ödemeyi temsil eden temsili bir miktar›n eklenmesi yine de istenebilir. Ücret veya kira sektördeki bir birime ödetildi¤inde. KDV ve benzeri sat›ﬂ vergilerinin. Bu yaln›zca geçerli uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar yap›lmas›na yard›mc› olmakla kalmaz. Bu hizmetlerin sa¤lay›c›lar› ile hizmetlerden yararlananlar aras›nda. Bunun. • Ar-Ge personeli için sosyal güvenlik maliyetleri ve emeklilik paralar› 369.
bu çok az soruna neden olur ve ç›kt›lardaki KDV dengeleniyorsa bunun iadesi istenebilir. ‹ster gerçekleﬂmiﬂ ister emsale dayanarak olsun. 373. harcamalar›n›n meﬂru bir parças› olarak kabul edilir. 376. tesis ve ekip- manla ilgili tüm amortisman bedelleri/karﬂ›l›klar› dahili Ar-Ge harcamalar›ndan ç›kar›lmal›d›r. sabit varl›klar›n amortisman› için normalde hükümler yoktur. Sonuç olarak. gerekirse merkezi bir ayarlama yaparak. Bu yaklaﬂ›m iki nedenle önerilir: – Amortisman (yani mevcut varl›klar›n de¤iﬂtirilmesini finanse etmek için yap›lan bir ödeme) cari maliyetlere dahilse. de¤iﬂiklikler ve onar›mlar dahil.2. Arsa ve binalar 377. sermaye harcamalar›n›n eklenmesi çift saymaya neden olur. Bu. dönem için tam olarak raporlanmalar› ve bir amortisman unsuru olarak kaydedilmemeleri gerekir. Sermaye harcamalar›. bir ülkenin içinde bile.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 372. – – – Sermaye harcamalar›. Ülkelerin. KDV girdi maliyetlerinin ayr› ayr› kaydedilmesi. Ar-Ge için edinilen arsalar› (örne¤in test arazileri. 111 . Ticari teﬂebbüs sektöründe. Sermaye harcamalar› 374. amortisman hükümleri d›ﬂar›da b›rak›lmad›kça sektörler aras›nda karﬂ›laﬂt›rma yap›lamaz ve sektör toplamlar› karﬂ›laﬂt›r›labilir bir esasa dayand›r›lmad›kça ulusal bir seriyle ilgili toplamlar derlenemez. bu nedenle taramay› yan›tlayanlar taraf›ndan. bina. 375. bu sektörler için KDV’yi harcamalardan ç›karmak üzere her çabay› göstermesi gerekir. aﬂa¤›dakilerle ilgili harcamalardan oluﬂur: Arsa ve binalar. inﬂa edilen veya sat›n al›nan binalar› içerir. laboratuvar alanlar› ve pilot tesisler) ve önemli iyileﬂtirmeler. Araçlar ve ekipmanlar. standart muhasebe usullerinin bir parças› oldu¤undan. Bir Ar-Ge projesinin bir parças› olarak sat›n al›nan mal ve hizmetlere eklenen KDV’nin iadesinin istenemedi¤i yüksekö¤retim ve kâr amac› gütmeyen özel sektörlerde daha fazla sorun oluﬂabilir. istatistiksel birimlerin Ar-Ge programlar›nda kullan›lan sabit varl›klarla ilgili y›ll›k brüt harcamalard›r. Yap›ld›klar›nda. Devlet sektöründe ise girdi maliyetlerine iliﬂkin KDV’nin genellikle iadesi istenebilir ve bu nedenle KDV ayr› olarak belirlenebilir. – Devlet sektöründe. Bilgisayar yaz›l›mlar›. OECD’ye gönderilen rakamlar›n KDV içermemesi önerilir. 6.3.
Sat›n al›nan bilgisayar yaz›l›mlar›n›n y›ll›k lisans ücretleri de eklenir.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 378. gerekir. 380. Bu. Ço¤u muhasebe sisteminde bu ö¤eler genellikle gerçekleﬂen maliyet hesaplar›nda ele al›nd›¤›ndan. Bu baz› y›llarda. Bu. Ar-Ge araﬂt›rmalar›nda kullan›lmak üzere edinilen ana araç ve ekipmanlar› kapsar. "Küçük" ile "önemli" ö¤eler aras›ndaki s›n›r. 379. ayr› olarak belirlenmez. Ar-Ge taramalar›nda ilgili maliyet kategorisine. içerilmiﬂ yaz›l›m dahil. ço¤u Yeni binalar için yap›lan harcamalar›n Ar-Ge pay›n›n nicelleﬂtirilmesi kez güçtür ve birçok ülke Ar-Ge harcamalar›n›n bu unsurunu (yüksekö¤retim sektöründe) yok sayar veya en iyi ihtimalle bu miktar› planlanm›ﬂ kullan›ma dayal› olarak tahmin eder (sermaye harcamalar›n›n Ar-Ge içeri¤inin tan›mlanmas›yla ilgili aﬂa¤›daki k›sma bak›n›z). yani iﬂçilik maliyetleri ile di¤er cari maliyetlere dahildir. Bu nedenle cari harcamalara veya sermaye harcamalar›na ayr›lan tahsisatlar› ulusal usuller yönetir. 383. bu tür usullerin her zaman aç›klanmas› gerekir. küçük araç ve gereçler ve varolan binalarda yap›lan küçük iyileﬂtirmeler normalde hariç tutulur. Yine de çok pahal› prototipler (örne¤in uçaklar) veya kullan›m süresi s›n›rl› (ör. vergilendirme uygulamalar›na göre ülkeler aras›nda ve muhasebe uygulamalar›na ve ayn› ülkedeki farkl› firma ve kuruluﬂlar aras›nda küçük farkl›l›klar gösterir. gerçekleﬂen sermaye harcamalar›n› ölçmede. Cari ö¤eler ve sermaye ö¤eleri aras›nda ayr›m yapma usulleri 384. Bilgisayar yaz›l›m› 382. toplam Ar-Ge sermaye harcamalar›nda "gereçler ve ekipman" bileﬂeninin oldu¤undan az tahmin edilmesine neden olabilir. Ülkelerin bu maliyetlerle ilgili olarak tutarl› bir yöntem kullanmalar› Araçlar ve ekipmanlar 381. Ar-Ge çal›ﬂmalar›nda kullanmak üzere ayr› olarak belirlenebilir bilgisayar yaz›l›m›n›n al›m›n› içerir. 112 . program aç›klamalar› ve hem sistem hem de uygulama yaz›l›mlar› için destekleme araçlar› dahil. Bununla birlikte Ar-Ge’nin parças› olarak kendi hesab›n›za üretilen yaz›l›m. Yeni araﬂt›rma ekipmanlar›n›n sat›n al›nmas› ço¤u kez yeni binalar›n maliyetine eklenip. Bu farkl›l›klar›n pek az› kayda de¤erdir ve herhangi bir kat› standart üzerinde ›srar etmek ne gerekli ne de pratiktir. roket f›rlatma) ekipmanla ilgili harcamalar›n cari maliyet olarak kabul edildi¤i ülkelerde.
Bu durumda. Ancak. kuruluﬂ ve sektörler aras›nda önemli aktarmalar yap›lmas›n› gerektiren bir faaliyettir. varl›¤›n sat›n al›nmas› için yap›lan harcaman›n Ar-Ge sermaye harcamalar›na atfedilmesi gerekir. Kütüphaneler 387. Verileri OECD’ye raporlarken her ülkenin UNESCO yaklaﬂ›m›na uymas› gerekir. Yeni kitap. eksi dahili Ar-Ge harcamalar› gibi anormalliklere neden olabilir. belirli bir dönem içinde dahili Ar-Ge performans› için bir biri- min. 388. Bu oran. tesisi kullanan Ar-Ge personeli say›s›n›n toplam personel say›s›yla karﬂ›laﬂt›r›lmas›na veya önceden yap›lm›ﬂ idari hesaplamalara dayand›r›labilir (örne¤in Ar-Ge bütçesine sermaye maliyetinin belirli bir bölümü yüklenebilir.3. 390.2. Ar-Ge fonlar›n›n ak›ﬂ›n› izlemek için her türlü çaba gösterilmelidir. bu tür harcama yap›lar›ndaki de¤iﬂikliklerin gözlenebilmesi için. 1984b. varl›¤›n Ar-Ge ile iliﬂkisi bilinmedi¤inde ve sabit varl›klar birden çok faaliyet için kullan›laca¤›nda ve Ar-Ge ile ilgili faaliyetlerin mi. birim. yukar›daki maliyetlerin s›n›fland›r›lmas›yla ilgili olarak tutarl› bir yöntembilimin uygulanmas› gerekir. Retrospektif düzeltmeler zor ve karmaﬂ›kt›r.3. Fon kaynaklar› 6. Önce Ar-Ge için edinilen sabit varl›klar›n sat›ﬂ›/aktar›lmas› bir sorun Elden ç›kar›lmalar›. Birincisi. Bazen sabit bir varl›¤›n Ar-Ge ile iliﬂkisi sat›n alma s›ras›nda bilinebilir. de¤erlendirilebilirdi.1). K›s›m 3. Ar-Ge sermaye mallar›n›n sat›ﬂ› 386. Ölçüm yöntemleri 389. 6. Bu mümkün de¤ilse. ‹statistiksel birimin sermaye Ar-Ge harcamalar›. Ar-Ge. yoksa Ar-Ge d›ﬂ› faaliyetlerin mi a¤›rl›kl› oldu¤u bilinmedi¤inde (örne¤in bilgisayarlar ve ilgili tesisler. kuruluﬂun veya sektörün baﬂka bir birimden. bütün olarak kütüphanelerin.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ Sermaye harcamalar›n›n Ar-Ge içeri¤ini tan›mlama 385. Bu aktarmalar iki ﬂekilde ölçülebilir. UNESCO. özellikle yeni bir kurum donat›l›rken yap›ld›ysa. ana ekipman harcamalar›yla ilgili verilere eklenmelidir (bkz. zaman veya alan›n belirli bir bölümü Ar-Ge’ye yaz›labilir). dergi. mevcut duruma göre veya (sermaye maliyetlerinin kaydedildi¤i y›llar için) geriye dönük olarak buna uygun bir ﬂekilde azalt›lmamal›d›r.1. dergi ve y›ll›k al›mlar› için yap›lan ödemeler di¤er cari maliyetlere yaz›lmal›ysa da. Benzer bir ﬂekilde. büyük kitap. numune koleksiyonlar›n›n ve benzerlerinin sat›n al›nmas› için yap›lan harcamalar. kayda geçirilmiﬂ sermaye harcamalar›nda herhangi bir uyarlama yap›lmamal›d›r. Mevcut durumda yap›lacak düzeltmeler. Ar-Ge’de bir yat›r›m eksilmesi olarak oluﬂturur. Ar-Ge. kuruluﬂtan veya sektörden 113 . test ve kalite kontrol için kullan›lan laboratuvarlar) maliyetlerin Ar-Ge ve di¤er faaliyetler aras›nda paylaﬂt›r›lmas› gerekir.
397. devletin sa¤lad›¤› her iki Ar-Ge fon transferi kate- gorisinin de ticari teﬂebbüs sektörünün Ar-Ge verilerinde belirlenmesi önerilir. bir fon aktar›m› olarak aç›k bir ﬂekilde tan›mlanabilir. – Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerine hibe veya di¤er parasal teﬂvikler ﬂeklinde sa¤lanan. kuruluﬂa veya sektöre yapt›¤› veya yapma taahhüdünde bulundu¤u ödemelerle ilgili harici harcamalar›n kayna¤a dayal› olarak raporlanmas›d›r. burada ürünün al›c›s›n›n. ‹kincisi. Bu tür aktarmalar. yani ArGe’nin sonuçlar›n›n. Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n› tan›mlama ölçütü 393. Cari veya gelecekteki Ar-Ge performans› için yap›lan sözleﬂme yard›mlar› veya hibeler. Bu yaklaﬂ›mlar›n özellikle birincisi önerilir. belirli bir dönem için raporlanan fon kaynaklar›ndan ç›kar›lmal›d›r. 391.2. Aktarma amac›n›n Ar-Ge yap›lmas› için olmas› ve kaynaklar›n Ar-Ge için kullan›lmas› Do¤rudan aktarma 394. Mümkün oldu¤unda.3. tümü do¤rudan kabul edilemeyecek çeﬂitli yollarla aktar›labilir. 6. ç›kt› veya ürünün al›c›s›na ait oldu¤u durumlarda sa¤lanan fonlar. cari de¤erin tahmin edilmesi gerekir. – – Bu tür bir fon ak›ﬂ›n›n do¤ru ﬂekilde belirlenmesi için iki ölçütün karﬂ›lanmas› gerekir: Kaynaklar›n do¤rudan aktar›lmas› gerekir. Ar-Ge’nin fonlay›c›s› olmas› gerekmez. Kaynaklar. Önceki dönemlerde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge veya henüz baﬂlamam›ﬂ Ar-Ge için al›nan fonlar. 398. bir birim. 392.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ ald›¤› veya alaca¤› toplamlar›n iﬂlemi yapana dayal› raporlanmas›d›r. Ar-Ge’nin Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerinin mal› olmas›yla sonuçlanan fonlar. sözleﬂme yard›m›. 114 . Para d›ﬂ›ndaki önemli bir aktarma söz konusu oldu¤unda. hibe veya ba¤›ﬂ ﬂeklinde olabilir ve para veya di¤er (örne¤in gerçekleﬂtirene ödünç verilen personel veya ekipman) biçimlerde yap›labilir. 395. – Bu tür iki devlet fonu kategorisi belirlenebilir: Özellikle Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirilmesini sa¤lamaya yönelik olanlar. Ar-Ge verilerinin kullan›c›lar› için özellikle önemlidir. 396. Devletten di¤er sektörlere fon transferi. kuruluﬂ veya sektörün belirli bir dönem içinde Ar-Ge performans› için baﬂka bir birime. tüm aktarmalar›n para terimleriyle ifade edilmesi gerekti¤inden.
Uygulamada ne bundan yararlanan. bir firma veya üniversitenin Ar-Ge çal›ﬂmas› yaparken ücretsiz olarak rüzgar tünelleri. tutarl›/do¤ru gibi kabul edilebilir. Ar-Ge için amaçlanan ve kullan›lan aktarmalar 402. – ‹kinci bir örnek olayda. istatistiksel birimler brüt harcamalar› borçlanma olarak raporlamal›d›r. Bu nedenle remisyonlar. devlet laboratuvar› taraf›ndan dahili sermaye ve di¤er dahili cari maliyetler olarak düﬂünülmesi gerekir. Teorik olarak. Bununla birlikte (özellikle gerçekleﬂtirenin raporuyla fonlay›c›n›n raporu aras›nda farkl›l›k varsa). bir finans kuruluﬂundan. bir firman›n kendi Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› teﬂvik etmek için Ar-Ge sözleﬂmelerine eklenen primleri. yüksekö¤retimle ilgili devlet fonlar› için de benzer bir döküm al›nmal›d›r. hizmet firmas›n›n kendisi herhangi bir ArGe çal›ﬂmas› yapmaz ve devlet taraf›ndan fon sa¤lanan bir Ar-Ge çal›ﬂmas› raporlamaz. Geri ödenecek krediler. bir firman›n Ar-Ge harcamalar›n›n tümünün veya belirli bir bölümünün devlet taraf›ndan karﬂ›lanmas›n›. 401. 400. Ar-Ge ekipman›na iliﬂkin vergilerin ve gümrük vergilerinin hafifletilmesini ve daha fazla say›da Ar-Ge personelini iﬂe almas› durumunda bir firman›n maliyetlerinin bir bölümünün karﬂ›lanmas›n› içerir. Ar-Ge istatistikleri için bu harcamalar›n. Ekipman tedarikçisi veya bilgisayar. kaynak taraf›ndan genel bir ﬂekilde 115 . ilk birim taraf›ndan fonlanan bir Ar-Ge çal›ﬂmas› yapt›¤›n› raporlayamaz. Ticari teﬂebbüs sektöründe Ar-Ge için verilen di¤er devlet teﬂvikleri. Baz› durumlarda bir firman›n Ar-Ge projesi. fonlar›n transferi. Birçok Ar-Ge aktarmas›nda bu. s›nai Ar-Ge çal›ﬂmalar› için gelir vergilerinin azalt›lmas›n›. Örne¤in bir devlet laboratuvar› standart ekipman sat›n al›r veya bir Ar-Ge projesi için gereken hesaplamalar› yapmak için d›ﬂar›dan bir bilgisayar kullan›r. bir devlet. bir birim kendi Ar-Ge çal›ﬂmalar›nda gerek duyulan ekipman veya hizmetler karﬂ›l›¤›nda baﬂka bir birime para verir. ne de ba¤›ﬂ› yapan böyle bir tahminde bulunamaz. talep üzerine veya denetimden sonra. Ar-Ge için do¤rudan destek olarak say›lmamal›d›r. ba¤l› bir ﬂirketten veya devletten kredi al›narak finanse edilebilir. baz› aç›klamalar›n yap›lmas›n› gerektirebilecek durumlar vard›r: – Bir örnek olayda. ﬁu anda bu aktarmalar ayr› olarak belirlenebildi¤inde bile. 399. kural olarak. indirimler veya performans sonras› hibeler nedeniyle gerçekleﬂen maliyetleri azalt›labilse de. geri ödenmesi talep edilmeyecek krediler aktarma olarak kabul edilir. hizmetin de¤eri (emsal kira) bir aktarma olarak görülmelidir. aktarma olarak kabul edilmez.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ Mümkünse. gözlemevi veya roket at›ﬂ rampas› gibi tesisleri kullanmas›na izin verdi¤inde. Bu ekipman›n veya hizmetlerin haz›rlanmas› için ikinci birimin Ar-Ge çal›ﬂmas› yapmas› gerekmezse bu birim.
6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ "prototipler" için "geliﬂtirme sözleﬂmeleri" olarak tan›mlan›r. Ar-Ge çal›ﬂmas› yapmayan arac› kuruluﬂlar. bu fonlar baﬂka birimlerden ve di¤er sektörlerden al›nsa da. Bu tür örneklerde. ancak sorunlu bir veya iki alan vard›r. 6. – Üçüncü bir örnek olayda. Kamusal genel üniversite fonlar› (GÜF) 405. Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n›n kaynaklar›n› tan›mlama 403. bir birim baﬂka bir birimden para al›r ve fonlar o amaçla ödenmiﬂ olmasa da. gerçekleﬂtirici taraf›ndan büyük oranda varolan materyaller ve varolan teknoloji kullan›larak yap›l›r ve Ar-Ge’ye yaln›zca yeni teknik özelliklerin gerçekleﬂtirilmesi için gerek duyulur. Bu durum. Alt sözleﬂmeler ve arac›lar 404. Çok bilinen örnekler. gerçekleﬂtiren birimin fonlar› (kendi fonlar›) ve ayn› sektördeki veya alt sektördeki baﬂka birimlerden sa¤lanan fonlar ve baﬂka sektörlerden ve alt sektörlerden sa¤lanan fonlar aras›nda da¤›tmalar› istenir. Ar-Ge alt yüklenicilere devredildi¤inde ortaya ç›kabilir. Fonlar önce ana yükleniciye gitti¤inden ve di¤er kat›l›mc›lar (alt yükleniciler) aras›nda daha sonra da¤›t›ld›¤›ndan. Ar-Ge için yap›lm›ﬂ aktarmalar olarak kabul edilmeyip. Fonlay›c›n›n hesaplar› ilk bak›ﬂta tüm sözleﬂme Ar-Ge için yap›lm›ﬂ gibi görünse de. paray› Ar-Ge için kullan›r. Ar-Ge fonlamas›na iliﬂkin as›l kayna¤› mümkün oldu¤unca belirtmesi gerekir. bu kuruluﬂlar›n kaynak olarak görülmesi kabul edilebilirse de. ticari teﬂebbüs sektöründe bazen görüldü¤ü gibi. gerçekleﬂtirici taraf›ndan sözleﬂmenin yaln›zca bu bölümünün devlet sektörü taraf›ndan finanse edilmiﬂ olarak raporlanmas› gerekir. Almanya'daki Stifterverband für die Deutsche Wissenschaft ve Deutsche Forschungsgemeinschaft’t›r. gerçekleﬂtiren birimin kendisi taraf›ndan "elde tutulan has›latlar" olarak kabul edilmeleri gerekir. Fonlar çeﬂitli kuruluﬂlar üzerinden aktar›ld›¤›nda sorunlar ortaya ç›kar. çeﬂitli kaynaklardan al›nan ancak belirli amaçlar için "ayr›lmam›ﬂ" hibeleri. Ar-Ge faaliyetlerini finanse etmek için. Baz› ülkelerde. Örne¤in bir araﬂt›rma kurumu çal›ﬂmas›n›n bir bölümünü telif hakk› gelirleriyle ve mal ve hizmetlerin sat›ﬂ›ndan sa¤lanan karlarla finanse edebilir. üniversiteler genellikle üç tür fon kullan›r: 116 . Gerçekleﬂtiricinin. Uçak.3. Kurumun mal ve hizmetlerini sat›n alanlar. Bunu genellikle daha kolay bir ﬂekilde yapabilirler. Gerçekleﬂtiricilerin genellikle dahili harcamalar›n›. fonlar› Ar-Ge için aktarmay› amaçlamad›klar›ndan. ayn› sorunlar AB fonlar› söz konusu oldu¤unda da ortaya ç›kar. Örne¤in devlet bir s›nai firmayla belirli bir kullan›m için bir sivil uçak "prototipi" "geliﬂtirmesi" için bir sözleﬂme yapar (örne¤in denize s›zan petrolü temizleme).3. Ar-Ge yapanlar aras›nda da¤›tarak Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› finanse etmede önemli bir rol oynarlar. fonlar›n as›l kaynaklar›na ulaﬂmak tercih edilir. ancak fonlay›c› taraf›ndan hiçbir Ar-Ge çal›ﬂmas› yap›lmaz ve al›c› taraf›ndan çok az çal›ﬂma yap›l›r.
Bunlar as›l kaynaklar›na ba¤l› olarak de¤erlendirilmelidir. Özel üniversiteler söz konusu oldu¤unda. ∆ Kamusal genel üniversite fonlar›. fon kayna¤› olarak GÜF’ye atfedilmesi gereken gerçek ve emsal sosyal güvenlik ve emeklilik provizyonlar› hesaba kat›lmal›d›r. Yüksekö¤retim sektörü. – Aﬂa¤›daki fon kaynaklar›n›n mümkün oldu¤unca Ar-Ge taramalar›nda belirlenmesi gerekir: Ticari teﬂebbüs sektörü: ∆ Kendi iﬂletmeleri. olarak hesaba kat›lmas› gereken di¤er cari maliyetlere iliﬂkin ayarlamalar. bunlar Ar-Ge fonlar› için önemli bir kaynak olabilir. bu genel üniversite fonlar›n›n Ar-Ge içeri¤inin fon kayna¤› olarak devlete atfedilmesi gerekti¤i söylenebilir. hisse senetleri ve mülkten sa¤lanan gelirle ö¤rencilerden al›nan ücretler. Yüksekö¤retime "serbestçe tasarruf edebilmek üzere verilen tahsisat (blok hibe)"tan gelen paralar GÜF olarak s›n›fland›r›lmal› ve sektör taraf›ndan üretilen di¤er paralar "kendi fonlar›" olarak kabul edilmelidir. fon kayna¤› olarak kamu sektörüne atfedilmelidir. Bunlar üniversitelerin "kendi fonlar›d›r". – Devlet sektörü: ∆ Merkezi veya federal devlet birimleri (genel üniversite fonlar› hariç). ilgili toplamlar›n fon kayna¤› olarak yüksekö¤retime atfedilmesi gerekti¤i de söylenebilir. 407. ∆ Eyalet veya federal devlet birimleri (genel üniversite fonlar› hariç). ∆ Ayn› grup içindeki di¤er iﬂletmeler. – Genel araﬂt›rma/ö¤retim faaliyetlerini desteklemek için e¤itim bakanl›¤›ndan veya ilgili eyalet veya yerel yetkililerden al›nan genel hibe. Netli¤i sa¤lamak için. 406. Aﬂa¤›daki usullere uyulmal›d›r. do¤rudan devlet fonlar›na yaz›lmal›d›r. Devlet as›l kaynak oldu¤undan ve ilgili fonlar›n en az›ndan bir bölümünün Ar-Ge’ye ayr›lmas›n› amaçlad›¤›ndan. Yurtd›ﬂ›: 117 . – Ba¤›ﬂ. Devlet taraf›ndan finanse edilen GÜF. kamusal olarak finanse edilen GSYARGEH iki alt kategoriye bölünür: Do¤rudan devlet fonlar› ve GÜF. Gerçek veya emsal kira ödemeleri vb. uluslararas› karﬂ›laﬂt›rma amac›yla.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ – Ar-Ge sözleﬂme yard›mlar› ve devletten veya di¤er d›ﬂ kaynaklardan belirli bir amaç için ayr›lm›ﬂ hibeler. ∆ Di¤er iﬂletmeler. GÜF ayr› olarak raporlanmal› ve Ar-Ge maliyetlerinde yap›lacak ayarlamalarda. – – – Özel kâr amac› gütmeyen sektör. dergi abonelikleri ve serum veya tar›msal ürünlerin sat›ﬂ› gibi Ar-Ge d›ﬂ› hizmetlerin sat›ﬂ›ndan sa¤lanan gelir. Ayr›ca hem yukar›da tan›mlanan "kendi fonlar›n›" hem de kamusal GÜF'yi içeren bir havuzdan Ar-Ge için para ay›rma kararlar›n›n üniversitelerin kendi içinde verildi¤i ve bu nedenle.
belirli görevler olmakla birlikte. genellikle dahili Ar-Ge harcamas› (di¤er cari maliyetler) olarak kabul edilebilirler. dahili harcamalarla ilgili olarak toplanan bilgileri tamamlamak için yararl›d›r. uluslararas› ak›ﬂlarla ilgili baz› ayr›nt›lar›n.4. Ayr›ca özellikle tarama kapsam›nda boﬂluklar varsa. 409. kuruluﬂ veya sektörün belirli bir dönem içinde Ar-Ge gerçekleﬂtirmesi için baﬂka bir birim. ‹statistiksel birimlerin harici Ar-Ge harcamalar›na iliﬂkin veriler. kuruluﬂ veya sektöre yapt›¤› veya yapma taahhüdünde bulundu¤u ödemelerle ilgili raporla ma toplam›d›r. 410. bu sorunu çözmek için harici Ar-Ge fonlar›n›n analizinden daha fazla yararlan›lmal›d›r. Bu nedenle bu verilerin toplanmas› önerilir. 6. Bu. ∆ Di¤er ulusal idareler. Harici harcamalar. 118 . » Di¤er iﬂletmeler. Bu harici harcama verileri. ∆ Yüksekö¤retim. Giderek küreselleﬂen Ar-Ge organizasyonu ba¤lam›nda. baﬂka birimler taraf›ndan gerçekleﬂtirilen Ar-Ge edinimlerini ve Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirilmesi için di¤erlerine verilen hibeleri içerir. ayn› kural tüm dan›ﬂmanlar için geçerlidir. Dahili Ar-Ge faaliyetleriyle yak›ndan iliﬂkili hizmetlerin sat›n al›nmas›na iliﬂkin olarak. Harici harcamalar 408. Bu nedenle. 411. Prensipte. dahili ve harici harcamalar aras›ndaki s›n›r her zaman net de¤ildir.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ ∆ Ticari teﬂebbüs: » Ayn› grup içindeki iﬂletmeler. Ar-Ge verileri tek tek ülkeler üzerinde odakland›¤›ndan Ar-Ge fonlar›n›n uluslararas› ak›ﬂlar›n› izlemek çok zordur. Bu hizmetler ayr› Ar-Ge projeleri ise. cari maliyetler olarak (paragraf 364’te de¤inildi¤i ﬂekilde) de¤erlendirilir. harici Ar-Ge da¤›tmak için kullan›lan s›n›fland›rmaya eklenmesi gerekir. onlar›n Ar-Ge faaliyeti birimin Ar-Ge faaliyetinin do¤rudan bir parças› oldu¤undan. sözleﬂmeyle d›ﬂar› verildilerse. yurtd›ﬂ›nda yap›lan. bir birim. ancak yurtiçi kurumlar taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›yla ilgili verileri sa¤lamak için gereklidir. gerçekleﬂtiriciler taraf›ndan raporlanan fon ak›ﬂlar›n› analiz edenler için de yararl› olabilirler. ∆ Uluslararas› kuruluﬂlar. harcamalar ço¤u durumda harici Ar-Ge olarak kabul edilebilir. ∆ Özel kâr amac› gütmeyen. Ancak çal›ﬂma alan›ndaki dan›ﬂmanlarla ilgili maliyetler. Birimin dahili Ar-Ge çal›ﬂmalar› için gerekli (ve Ar-Ge olmalar› gerekmeyen). yukar›daki fon s›n›fland›rmas›nda kullan›lanlara benzer bir ﬂekilde. ∆ AB.
416. Gerçekleﬂtiriciye dayal› ve kayna¤a dayal› raporlamadaki farkl›l›klar› ba¤daﬂt›rmak 413. örnekleme zorluklar› ve raporlama farkl›l›klar› nedeniyle durum böyle de¤ildir. Örne¤in ABD savunma sanayisinde. Ar-Ge yapanrlar›n fonun as›l kayna¤›n› bilmelerini zorlaﬂt›racak ﬂekilde bir arac› taraf›ndan sa¤lanabilir (bkz. Finans. 6. ∆ Uluslararas› kuruluﬂlar. ∆ Di¤er iﬂletmeler. » Di¤er iﬂletmeler. Yüksekö¤retim sektörü. analitik ve mesleki sözleﬂmelerle artan miktarda Ar-Ge fonlanmas›. Özel kâr amac› gütmeyen sektör. Ancak uygulamada. ülkeler çeﬂitli nedenlerle fonlay›c› ve gerçekleﬂtirici verilerini ba¤daﬂt›rmada güçlük çekerler. 415. Örnekleme hatas› sonucu ortaya ç›kan raporlama farkl›l›klar›na ek olarak (GSYARGEH tahminleri ço¤u kez tüm nüfusun araﬂt›rmalar› yerine örnek taramalardan elde edilir). Ar-Ge’nin nelerden oluﬂtu¤una iliﬂkin farkl› yorumlar yap›lmas›na neden olmuﬂtur. – – – – Devlet sektörü. 119 . ∆ Yüksekö¤retim. Yurtd›ﬂ›: ∆ Ticari teﬂebbüs: » Ayn› grup içindeki iﬂletmeler. bir ülkedeki Ar-Ge yapanlar›n raporlar›na dayal› tahmini ArGe harcamalar› toplam›n›n Ar-Ge fonlayanlara dayal› raporlardaki toplama eﬂit olmas› gerekir (yurtd›ﬂ›na yap›lan fonlay›c› raporlar› dahil).5. 414. ∆ Di¤er ulusal idareler. Prensipte. – Harici Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n bölgesel da¤›l›m› için aﬂa¤›daki s›n›fland›rma önerilir: Ticari teﬂebbüs sektörü: ∆ Ayn› grup içindeki di¤er iﬂletmeler. ∆ Özel kâr amac› gütmeyen. (büyük telekomünikasyon firmalar› ile küçük yüksek teknoloji firmalar› da dahil) geleneksel olmayan yeni müteahhitlik firmalar›n›n ortaya ç›kmas› ve (sa¤lad›klar› genel savunma Ar-Ge projesinin küçük bir bileﬂeni olabilecek) daha genel kapsaml› teknik.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 412. paragraf 404). fonlaman›n fonlayan sektörün d›ﬂ›na gitmesi ve sonradan d›ﬂar›dan finanse edilen Ar-Ge olarak ayn› sektöre geri gelmesidir. Bununla ilgili bir sorun. Fonlay›c› ile gerçekleﬂtiricinin yap›lmakta olan çal›ﬂman›n Ar-Ge tan›m›na uygun olup olmad›¤›na iliﬂkin görüﬂleri farkl› olabilir.
çokuluslu firmalar söz konusu oldu¤unda. Di¤er OECD üyesi ülkeler için. 120 . 421. fonlay›c›ya ve gerçekleﬂtiriciye dayal› Ar-Ge verilerinin uzlaﬂt›r›lmas›na iliﬂkin sorunlar ortaya ç›kabilir. denizaﬂ›r› yap›lan Ar-Ge çal›ﬂmalar› için ödeme yapan firmalar› belirlemek zor olabilir. 418.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 417.6. Dahili Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n bölgesel da¤›l›m›n›n yap›lmas› da önerilir. Bu durumda. bölgesel da¤›l›m›n ulusal gereksinimlere göre belirlenmesi gerekir. 419. Ticari teﬂebbüs ve devlet sektörlerine ek olarak. De¤iﬂik bir durum. bir ülkedeki iﬂletme baﬂka bir ülkedeki bir Ar-Ge çal›ﬂmas›na ne kadar fonlama sa¤land›¤›n› bilemeyebilir. Bölgesel Ar-Ge verilerinin derlenmesinde kullan›lacak yöntemlerle ilgili daha fazla ayr›nt› Ek 5’te bulunabilir. ayr›ca. bütçe ödeneklerindeki özellikle Ar-Ge’ye yönelik olan ödeneklerin ayr› olarak belirlenmesini engelleyen bir hassasiyet eksikli¤inden de kaynaklanabilir (ARGEDBÖH yöntembilimiyle ilgili daha fazla bilgi için bkz. Birçok ülkede. Bölgesel da¤›l›m 422. Bu tür farkl›l›klar›n yetersiz veya hatal› ölçüm yap›lmas›n›n bir sonucu olmayaca¤› ve bu verilerin sa¤lanmas›n›n analitik ve istatistiksel do¤rulu¤a yard›mc› olaca¤› kabul edilmelidir. ödenekler aﬂamas›nda bir Ar-Ge çal›ﬂmas›n›n beklenenden farkl› miktarda olmas›ndan kaynaklanabilir. Araﬂt›rma sözleﬂmeleri ço¤u kez. 6. fonlay›c› ile gerçekleﬂtirici aras›nda zamanlama farkl›l›klar›na neden olacak ﬂekilde bir y›ldan uzun bir süreyi kapsar. ‹çlerinden yaln›zca biri Ar-Ge ile ilgili olan bir dizi hizmeti içerecek biçimde baﬂka bir ülkedeki bir genel merkeze ödeme yap›yor olabilir. 8. Gerçekte. AB üyesi olan ülkeler için. araﬂt›rma kurullar› ve yurtd›ﬂ› gibi di¤er önemli Ar-Ge fon sa¤lay›c›lar› için. Örne¤in federal ülkelerde belirleme. ülke düzeyinde olabilir. Mümkün oldu¤unca Ar-Ge’yi fonlay›c›lara ve Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiricilere göre tahmin edilen Ar-Ge harcama toplamlar› aras›ndaki farklar›n raporlanmas› ve biliniyorsa. Ar-Ge gerçekleﬂtiricileriyle ilgili verilerle uzlaﬂt›r›lmas›d›r. bölgesel seviyeler ‹statistik için Bölgesel Birimlerin Terminolojisi (‹BBT) s›n›fland›rmas›na göre verilir. 420. Bölüm ). farklara neden olan faktörlerin belirlenmesi önerilir. özellikle devletin fonlay›c› verileri (harcamay› de¤il ama ayr›lan ödene¤i kapsayan) olan ARGEDBÖH verilerinin. karﬂ›laﬂt›r›labilirlik özelli¤inin olmamas›.
GSYARGEH. uluslararas› Ar-Ge karﬂ›laﬂt›rmalar›n›n temelini oluﬂturur. Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH) 423. bir ülkede yap›lan. GSYARGEH ile GSYARGEH matrisi. GSYARGEH. Bu alanlardaki e¤ilimlerin toplam GSYARGEH seviyesini ve yap›s›n› nas›l etkiledi¤ini göstermek için.1).3). Farkl› türde birimler aras›nda Ar-Ge konusundaki iﬂbirli¤iyle ilgili baz› tamamlay›c› bilgileri sa¤lar. 425.2). 6. ancak ulusal kurumlar veya o ülkede ikamet edenler taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› içerir. Ulusal toplamlar 6. Tablo 6. Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH) GSMARGEH toplam›.6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ 6. bir ülkede yap›lan ve d›ﬂar›dan fon sa¤lanan Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› içerirken d›ﬂar›da yap›lan Ar-Ge çal›ﬂmalar›na iliﬂkin ödemeleri içermez.8. "Yurtd›ﬂ›" sektörünün uluslararas› kuruluﬂlar için alt kategorileri olmas› gerekir 121 . Ar-Ge çal›ﬂmas› yap›lan dört sektörün dahili harcamalar› toplanarak elde edilir. Bölüm. Ço¤u kez Ar-Ge çal›ﬂmas› yapan ve fonlayan sektörlerin matrisi olarak görüntülenir (bkz. Ar-Ge çal›ﬂmas› yapan her bir sektörün içeriden fonlanan dahili harcamalar› ve yurtd›ﬂ›nda yap›lan ancak yurtiçinden fonlayan sektörlerce fonlanan Ar-Ge çal›ﬂmalar› eklenerek oluﬂturulur (bkz. sivil Ar-Ge ile ilgili verilerin karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ini art›rman›n bir yolu olarak di¤er ülkeler için de önerilir. 427.7. GSYARGEH. ancak ülke d›ﬂ›ndan fonlanan Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› içermez. 424. Ülke d›ﬂ›nda yap›lan. belirli bir dönem içinde bir ülkenin kurumlar› taraf›ndan finanse edilen toplam Ar-Ge harcamalar›n› içerir.2.7. Ayr›m. 426. 3. Bu özellikle önemli savunma Ar-Ge programlar› olan ülkeler için do¤rudur. belirli bir dönem içinde ulusal bölgede yap›lan dahili toplam Ar-Ge harcamas›d›r. kurumsal alt s›n›fland›rmada önerildi¤i ﬂekilde (bkz. Tablo 6. savunma ve sivil GSYARGEH için ayr› tablolar oluﬂturulmas› yararl› olur. Bunlar ayr›ca kurumsal s›n›fland›rmalar›n ve iﬂlevsel da¤›l›mlar›n uygulanabilece¤i muhasebe sistemini de sa¤lar. K›s›m 3.1.7. Uluslararas› kuruluﬂlar›n Ar-Ge faaliyetlerinin belirlenmesini sa¤lamak için.
122 6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ Tablo 6.1 Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH) Kaynak: OECD. .
123 . Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH)) Ar-Ge yapan sektör Ulusal bölge Ticari teﬂebbüs Devlet Di¤er uluslar aras› organizasyonlar Özel kar amac gütmeyen Yüksek ö¤retim Ayn› grup içinde Di¤er ticari teﬂebbüs Toplam Yurt d›ﬂ› Fonlayan sektör Ticari teﬂebbüs Ticari teﬂebbüs Ticari teﬂebbüs sektör taraf›ndan finanse edilen toplam Devlet sektör taraf›ndan finanse edilen toplam Devlet Kamu genel niversite fonlar (GF) Kamu GF taraf›ndan finanse edilen toplam Yüksek ö¤retim Yüksek ö¤retim sektör taraf›ndan finanse edilen toplam Özel kar amac› gütmeyen KAG sektör taraf›ndan finanse edilen toplam GSMARGEH Yurt d›ﬂ›ndaki di¤er ticari teﬂebbüslerde gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Yurt d›ﬂ›nda ayn› grup içerisinde ticari teﬂebbüste gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Yurt d›ﬂ›ndaki uluslar aras› kuruluﬂlarda gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Yurt d›ﬂ›ndaki di¤er kuruluﬂlarda gerçekleﬂtiren en toplam ulusal fonlama To pla m Ticari teﬂebbüs sektöründe gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Özel kar amac› gütmeyen sektörde gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Devlet sektöründe gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama Yüksek ö¤retim sektöründe gerçekleﬂtiren toplam ulusal fonlama 6 Ar-Ge’YE AYRILMIﬁ HARCAMALARIN ÖLÇÜMÜ Kaynak: OECD.2.Tablo 6.
124 .
7. Bölüm Tarama Yöntembilimi ve Usulleri 125 .
7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 7. özellikle ticari teﬂebbüs sektöründe az Ar-Ge’si olan birimler için bütün Ar-Ge’yi içerecek ﬂekilde oluﬂturulmal›d›r. Mali tablolardan ve di¤er kaynaklardan ak›ﬂlar› izlerken mükerrer say›m›n önlenlenmesi ve ayn› döneme iliﬂkin tüm verilerin toplanmas› çok zor olmaktad›r. Ar-Ge çabalar› ile ilgili ancak yaklaﬂ›k bir ölçü verebilir. istatistiksel taramalar›n maliyetleri ve yan›tlayanlar üzerindeki istatistiksel taleplerin s›n›rland›r›lmas›na duyulan ihtiyaç nedeniyle. Bakanl›klar. Ar-Ge ile ilgili bilgi. Ar-Ge kavramlar›. tüm Ar-Ge birimlerinde yap›lan tüm ArGe faaliyetlerine ayr›lm›ﬂ mali ve personel kaynaklar›n› tan›mlamal› ve ölçmelidir. baz› ülkelerde ise tamamen tahmin edilir. sadece bu K›lavuzda verilen tan›mlardan farkl› olmakla kalmay›p. 7. istatistiklerin kaynaklar› ve üretilmesiyle ilgili tüm bilgi sa¤lanmal›d›r. istenen "tarama" bilgisini sa¤lamak için s›k s›k tahminler yapmak zorundad›r).1. Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirildi¤i di¤er birimleri de finanse edebilecek olan Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirecek birimlere yönlendirilir (harici harcamayla ilgili bir soru bunu kapsar). Ar-Ge taramalar› esas olarak. Bu nedenlerden dolay›. Giriﬂ 428. araﬂt›rma konseylerinin y›ll›k raporlar› veya Ar-Ge gerçekleﬂtiren büyük kurumlar gibi de¤iﬂik kaynaklardan elde edilebilir. 430. Ancak. Ancak bu bölüm. taramalar her zaman istenilen bütün bilgiyi sa¤layamaz. kay›tlar›n yetersizli¤i. Bunlar aﬂa¤›da daha ayr›nt›l› aç›klanm›ﬂt›r. Bu veriler. yüksekö¤retim sektörü Ar-Ge girdileri ço¤unlukla k›smi olarak. Bunlar en iyi uygulamalara dayand›r›lm›ﬂt›r. masrafl› bir taramaya baﬂvurmadan. 429.2. tamamlanmam›ﬂ bilgilerden yeterli toplamlar› veya toplam e¤ilimleri sa¤lamak mümkündür. ayr›ca zaman içinde de de¤iﬂebilir. ‹statistiksel yöntembilimler ve di¤er usuller. Bu bölüm uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar› geliﬂtirmek için Ar-Ge tara- malar›n›n yürütülmesi ile ilgili baz› yöntembilimsel ilkeler vermektedir. Ar-Ge taramalar›n›n kapsam› 431. sadece gerçekleﬂtiriciye dayal› taramalara hitap eder. Ar-Ge tarama yöntembilim ve usulleri birçok ülkede oldukça yerleﬂik oldu¤undan. Gerçekten de. sistematik ve uyumlu özel taramalar gerektirmektedir. Sadece Ar-Ge’yi finanse eden birimler. ilkelerinin yayg›n ﬂekilde uygulanabilmeleri için genel yaklaﬂ›mlar içermektedir . Tahminler. taramalara gerekli olan ilavelerdir (taramaya cevap veren- ler. ‹statistikler aç›kland›¤› zaman. Teorik olarak Ar-Ge taramalar›. üye ülkelerce belirli bir ölçüye kadar incelenmiﬂlerdir. örne¤in sosyo-ekonomik hedeflere göre Ar-Ge (ARGEDBÖH) için devlet bütçe ödenek veya harcamalar›n›n hesaplanmas› bak›m›ndan incelenirler. 126 . Ar-Ge üzerine istatistikler düzenli. Tarama verilerinden ç›kart›lan oranlar› kullanarak.
7. Ticari teﬂebbüs sektörü ‹ﬂletmenin. standart ulusal zaman çizelgesinin devam›nda incelenmelidir. Bir y›l içinde bir projeyle u¤raﬂ›p. devlet.3. 435. resmi bir Ar-Ge organizasyonu olmadan genellikle proje baz›nda iﬂletmenin farkl› bölümlerindeki kiﬂilerce gerçekleﬂtirilir. Örne¤in. K›s›m 3. bir sonraki y›l hiçbir Ar-Ge gerçekleﬂtirmeyebilirler.1. sadece üniversite hastaneleri ve di¤er araﬂt›rma yo¤unluklu hastanelerin d›ﬂ›nda genel hastaneler ve sa¤l›k hizmeti birimleri ile birlikte bu tür faaliyetlerin üstlenildi¤i bütün hastaneler ve sa¤l›k sektörü birimlerinden toplanan Ar-Ge verilerini kapsad›¤›ndan emin olmak için. Mümkünse. bir Ar-Ge taramas›n›n. Örne¤in masraflar› düﬂük tutmak için cevap verenlerin say›s›n›n k›s›tlanmas› gerekebilir. ticari teﬂebbüs sektöründe ana istatistiksel birim olmas› önerilir (ayr›ca bak›n›z 3. baz› ülkeler iﬂletmelerin. 432. 434. tarama kapsam›n› gözden geçirmeye de¤er (USSS 8512 ve 8519). Baz› iﬂletmeler y›ldan y›la düzenli olarak Ar-Ge çal›ﬂmalar› gerçekleﬂtirir ve bir veya birkaç Ar-Ge birimine sahip olabilirler. farkl› veri ihtiyaçlar› olan di¤er kuruluﬂlar›n kat›l›m›n› gerektirebilir ve böylece cevaplayanlara farkl› sorular sorulabilir. Di¤er iﬂletmeler Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› sadece ara s›ra gerçekleﬂtirir.2). ancak ideal olmayan cevap verenlerin sözkonusu oldu¤u di¤er bir taramayla birlikte ele al›nmas› gerekebilir. fonlar›n› Ar-Ge için kullanmalar›na resmi olarak izin verilmeyebilir. baz› gruplar›n taramalar›. kamu taraf›ndan finanse edilen hastaneler/sa¤l›k hizmeti birimlerinin baz› kategorilerine. Sa¤l›k ile ilgili araﬂt›rmalar son y›llarda çok artm›ﬂt›r. Ar-Ge kapasitelerinin. ancak bunlar yine de baz› araﬂt›rma faaliyetleri yürütüyor olabilirler.3. ticari teﬂebbüs. Hastaneler/sa¤l›k kurumlar› özel bir kategoridir. Bölüm. Bunlar dört standart faaliyet sektöründen herhangi biriyle ilgili olabilecek Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› yürütür.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 7. Hedef kitleyi ve taramaya cevap verenleri tan›mlama Sadece birkaç üye ülkede taramay› yapan kuruluﬂlar› bütün olas› Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerinin ayr›nt›l› taramas›n› yapabilir. boyutlar› ve yap›lar› aç›s›ndan çok farkl›l›klar göstermesi nedeni ile tarama yöntemleri üzerinde bütün üye ülkelerle eﬂit derecede ilgili olabilecek ayr›nt›l› önerilerde bulunmak mümkün de¤ildir. 433. ana araﬂt›rma gerçekleﬂtiren birimler. Bu Ar-Ge. kurumlar›n ve yüksekö¤retim e¤itim kurumlar›n›n taramalar›n› üstlenirler ve bu kurumlar› dört standart uygulama sektörü aras›nda yeniden da¤›t›r. Genel hastaneler ve di¤er sa¤l›k hizmeti birimleri için karﬂ›laﬂt›rmal› de¤erlendirme taramalar› en az on y›lda bir yap›lmal› ve aradaki süre için tahmin yöntemi oluﬂturulmal›d›r. Genelde taramalar›n kapsam›yla ilgili birçok k›s›tlama vard›r.4. özel kâr amac› gütmeyen ve yüksekö¤retim sektörleri hakk›nda önerilerde bulunulmaktad›r. Her ne kadar baz› ülkelerin tarama ve verinin raporlanmas› için farkl› sektörleﬂme sistemleri kulland›¤› kabul edilse de. Ar-Ge’nin genel Frascati 127 . Birkaç ülkede. kabul edilebilir.
Bu kaynaklardan seyrek olarak Ar-Ge gerçekleﬂtiren iﬂletmeler hakk›nda tamamen güncel iﬂletme kay›tlar›n› elde etmek çok zordur. 440. büyük iﬂletmelerin tamam›n›n kapsand›¤› genel bir say›m yan›nda küçük iﬂletmelerin tamam›n›n kapsand›¤› araﬂt›rma nüfusundan (sanayi s›n›fland›rmas› veya büyüklük anlam›nda) bir örneklem oluﬂturarak ArGe yapanlar› tan›mlamak ve bunlardan yan›t istemektir ‹ﬂletmelerin seçiminde iyi nitelikli ticari kay›tlar takip edilen yaklaﬂ›m budur. 438. Ar-Ge laboratuvarlar› rehberi. "sistematik temelde üstlenilen yarat›c› çal›ﬂma" ölçütü. Bu tür taramalar. sanayinin kapsam› ve 128 . Maliyet nedenlerinden dolay› bu tür taramalar.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ K›lavuzu tan›mlamas›nda. Bu yaklaﬂ›mda. Bu nedenle. daha önce yap›lan Ar-Ge taramalar›nda Ar-Ge faaliyeti bildirenler. Ar-Ge yapan ticari teﬂebbüslerin sicil kayd›na dayan›r. Yenilik taramalar›nda bütün sanayilere ve iﬂletmelere uygulan›rsa pahal›d›r. Örnek boyutu çok küçük oldu¤u zamansa. Ticari teﬂebbüs sektörünün Ar-Ge taramalar› için ço¤u üye ülke ikinci yaklaﬂ›m› kullan›r. yani Ar-Ge yapt›¤› bilinen veya varsay›lan bütün teﬂebbüsleri taramaya dahil eder. Uygulamada hiçbir üye ülke bu yaklaﬂ›m› kat› bir ﬂekilde takip etmez. 439. Bu. yenilik taramay› veya di¤er iﬂletme taramalar›. Sürekli veya ara s›ra Ar-Ge çal›ﬂmalar› gerçekleﬂtiren bütün iﬂletmelerin Ar-Ge taramalar›na dahil edilmesi önerilir. 437. Ticari teﬂebbüs sektörünün araﬂt›rma nüfusunu saptamak için en az iki olas› yaklaﬂ›m vard›r. uzman personelin iﬂverenleri ve Ar-Ge için vergi indirimi isteyen iﬂletmeler. Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerini tespit etmek için çeﬂitli ülkeler sadece bu tür bilgileri kullan›r. s›nai araﬂt›rma dernekleri. artan faktörler nedeniyle tahminler daha az güvenilir olabilir. Biri. çok küçük iﬂletmelerin ve daha az Ar-Ge yo¤unluklu sanayilerdeki iﬂletmelerin sistematik bir ﬂekilde d›ﬂlanmas›na yol açar. Bu küçük ve orta büyüklükteki iﬂletmelerde yap›lan Ar-Ge’lerin yeterince kapsanmamas›na yol açabilir. örne¤in Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiren iﬂletme kay›tlar›na dahil olmayan iﬂletmelerden Ar-Ge üzerine bilgi toplamak için sistematik olarak say›m/örnekleme taramas› yaklaﬂ›m›n› takip ederler. iﬂletmelerde geçmiﬂte yap›lan Ar-Ge çal›ﬂmalar› göz önüne al›nmaz. Bu sicil kayd›n›n kaynaklar› ﬂunlar› içerir: Ar-Ge için devletten sözleﬂme yard›mlar› veya hibeler alan iﬂletmelerin listesi. Tarama. çok say›da iﬂletmeyi kapsar ve boyutuna bak›lmadan temel al›nmal›d›r. 436. belirli amaçlar› ve bütçesi olan bir projeyle yerine getirilir. Geniﬂ Ar-Ge gerçekleﬂtiricileri her durumda dahil edildi¤i için toplam ticari teﬂebbüs Ar-Ge’si üzerinde etkisi önemli derecede de¤ildir. Bu yaklaﬂ›m› kullanan Ar-Ge taramalar›n›n kapsamlar›n› iyileﬂtirmek için birçok ülke bu yaklaﬂ›mlar›n bir bileﬂimini kullan›r. hedef kitleyi iﬂletmelerin boyutlar› ve sanayinin kapsam› aç›s›ndan s›n›rlamak gereklidir.
Bölümler). 7. di¤er sektörler. ve 05. hastanelerin genel idarelerinin Ar-Ge faaliyetleri. 02. mühendislik ve di¤er teknik faaliyetler Ek olarak. bu sektörlerde önemli ölçülerde araﬂt›rma yap›lan ülkelerde dahil edilmelidir. 45 50 60-64 65-67 72 73 742 Kamu sektörleri. ancak bir kesme noktas› gerekiyorsa. istatistik.. Daha önceki Ar-Ge’yi hesaba katmayan. jeolojik ve di¤er kamu hizmetleri. Ar-Ge gerçekleﬂtirme olas›l›klar› çok az olan iﬂletmeler. her boyut/s›n›ftaki iﬂletme dahil edilmelidir. Ar-Ge yapt›¤› bilinmeyen veya yapmas› umulan. Tarama yapman›n en iyi yolu. – – Dolay›s›yla aﬂa¤›dakiler önerilir: Ar-Ge gerçekleﬂtirdi¤i bilinen veya tahmin edilen ticari teﬂebbüs sektörünün bütün firmalar›n›n›n Ar-Ge taramalar›na dahil edilmesi. cevap verme yükünü azaltmak için d›ﬂarda tutulmal›d›r. 3/EFAT Rev. ‹lke olarak. 129 .3. S›n›rl›l›klar temel olarak üzerlerinde Ar-Ge faaliyetleri taramas› deneyiminin zay›f oldu¤u hizmet sektörleriyle iliﬂkilidir. 3.2. 01. meteorolojik. örne¤in tar›m (USSS Rev. Devlet sektörü 115: – – Ar-Ge kurumlar›. – Belediye düzeyinde Ar-Ge faaliyetleri. 442.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ iﬂletme boyutlar› aç›s›ndan s›n›rl›d›r. Sanayi Madencilik Üretim Aﬂa¤›daki sanayiler dahil edilmelidir: USSS Rev. 41. müzeler. bu on iﬂçi seviyesinde olmal›d›r. 1 14 15-37 40. aﬂa¤›da listelenen sanayilerdeki bütün di¤er firmalar›n say›m/örneklem yoluyla tan›mlanmas›. 441. inﬂaat Toptan Nakliye. depolama ve iletiﬂim Finansal arac›l›k Bilgisayar ve iliﬂkili faaliyetler Ar-Ge hizmetleri Mimarl›k. Ar-Ge yapt›¤› varsay›lan veya bilinen tüm birimlere tarama soru formlar› göndermektir. Merkezi hükümetin veya eyalet hükümetlerin. Dezavantaj› daha büyük ülkelerde uygulanmas›n› zorlaﬂt›rabilecek olan maliyetidir. yukar›da aç›klanan salt örnekleme yaklaﬂ›m›yla karﬂ›laﬂt›r›ld›¤›nda bu yaklaﬂ›m›n avantaj› hedef kitle rakamlar›n›n tahmininde belirsizli¤i önemli ölçüde azaltmas›d›r.
Gerçekten de. 445. Bu sektör Ar-Ge fonlamas› taramalar›yla daha ilgili olabilir. ilgili sektörün standart tarama soru formunu kullanarak.5. Büyük ﬂehirlerde Ar-Ge gerçekleﬂtiricileri saptamaya çal›ﬂmak faydal› olabilir. ista- tistiksel birimler olarak üniversitelerin enstitüleri veya bölümleri gibi daha küçük birimlerin kullan›lmas› ço¤unlukla tercih edilir. 446.3. çok fazla birime göre büyük olas›l›kla az say›da Ar-Ge gerçekleﬂtiricisinin olmas› ve Ar-Ge kavram›n›n yorumundaki güçlüklerden dolay› zordur. Kâr amac› gütmeyen özel sektör Taramaya olas› cevap verenleri tan›mlamak için kullan›lan kaynaklar.4.3. Ar-Ge gerçekleﬂtiren birimlerin rehberleri.3. Özellikle belediye düzeyinde Ar-Ge faaliyetlerini belirlemek. temelde devlet sektörü ile ayn›d›r. Yüksekö¤retim sektörü 447. Ar-Ge gerçekleﬂtiricilerinin listeleri genelde bunlar› içermez. araﬂt›rma bir- likleri. Mümkünse.1). Ticari kay›tlar. devlet hastanelerine yönlendirilen özel bir tarama soru formu (aﬂa¤›ya bak›n›z) veya normal Ar-Ge tarama soru formunu alabilirler. Bu durumda taramay› yapman›n en iyi yolu tarama soru formlar›n› Ar-Ge gerçekleﬂtirdi¤i varsay›lan veya bilinen bütün birimlere göndermektir. Taramalar ve tahmin usulleri (aﬂa¤›ya bak›n›z) bütün üniversiteleri ve benzer kurumlar›. 7. Kay›t bilgisi daha az kapsaml› olabilir ve araﬂt›rmac›lardan veya araﬂt›rma yöneticilerinden al›nacak bilgilerle tamamlanabilir. idari kurumlardan güncelleﬂtirme talepleri vb. Hastaneler 449. Baz› ülkeler.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 444. 7. araﬂt›rma ve sa¤l›k hizmeti aras›ndaki s›n›r çizgisi ve klinik deneylerin uygulanmas›yla ilgili ek rehberlik hizmeti sa¤lanabilir. Sektördeki.7. Ar-Ge gerçekleﬂtirdi¤i varsay›lan veya bilinen di¤er kurumlar da ayr›ca dahil edilmelidir. 7. Ö¤retim kurumlar› ile entegre olmam›ﬂ üniversite hastaneleri (veya ba¤l› bölümleri) kâr amac› gütmeyen sektör ve devlet içinde yer alan hastaneler için özel bir tarama faydal› olabilir. Bu mümkün de¤ilse. Ar-Ge tarama/veri derlemesi amac›yla birlikte ele al›nabilirler. ticari teﬂebbüs sektöründeki hastane ve sa¤l›k hizmeti birimleri için tek seçenek olabilir. 448. bibliyometrik kaynaklar.3. Bölüm. gibi Ar-Ge yapan birimlerin listelerini güncelleﬂtirmenin çeﬂitli yollar› vard›r. Bunlar ayr› hesaplar› ve idareleri olan ayr› birimlerse. normal Ar-Ge tarama soru formu kul- 130 . Üniversite hastanelerinin idari ve finansal olarak ö¤retim kurumlar›yla çok yak›ndan entegre olduklar› durumlarda (bak›n›z 3. Bu kurumlar›n belirlenmesi genelde oldukça kolayd›r. özellikle doktora düzeyinde derece verenleri kapsamal›d›r. K›s›m 3. düzenli Ar-Ge taramalar›na hastaneleri ve sa¤l›k kurumlar›n› dahil etmeyi yeterli bulabilirler.
mant›kl› yap›land›r›lmas› ve aç›k tan›m ve talimatlar içermesi gerekmektedir. Tarama soru formu. Üniversite ve büyük iﬂletmeler veya iﬂletme gruplar› gibi büyük karmaﬂ›k kurumlarda.4. ‹ﬂbirli¤ini teﬂvik etme 451.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ lan›labilir. 453. Ar-Ge taramalar›nda bu kiﬂi ço¤unlukla ya muhasebe ya personel biriminde veya Ar-Ge birimindedir. bilgiyi temin etmek ve daha küçük alt birimlerle ilgili bilginin koordinasyonunu sa¤lamaktan sorumlu kiﬂiyi önceden tan›mlamakta fayda vard›r. Cevap verenlerden. bir y›l önce yan›tlayan kiﬂiye göndermekte fayda vard›r. 131 . Taslak soru formlar›n›n örnek cevapland›r›c›lar üstünde denenmesi önerilmektedir. 450. Ticari teﬂebbüs sektöründeki Ar-Ge taramalar› için uyumlu bir OECD tarama soru formunun haz›rlanmas› için çal›ﬂmalara baﬂlanm›ﬂt›r. Soru formunu. farkl› tüzel kiﬂiliklerden çift maaﬂ alan kiﬂiler ve hastanelerde çal›ﬂan fakat baﬂka kurumlarca istihdam edilen kiﬂiler vas›tas›yla müﬂterek yönetim alt›ndaki birimlerde/projelerde Ar-Ge’nin tutarl› bir ﬂekilde uyguland›¤›ndan emin olmak için gerekli özen gösterilmelidir. tarama soru formunu en iyi dolduran kiﬂiyiyi bulmak gerekir. uluslararas› kuruluﬂlara aktar›lmak üzere. toplanacak verilerin olas› kullan›mlar›ndan faydalanma yollar›n› de¤erlendirmeleri konusunda yard›mc› olmak ve taramaya cevap verenlerin Ar-Ge istatistikleri konusunda olas› ihtiyaçlar›na dikkat etmek. ço¤u kez do¤rudan yarar sa¤layamayacaklar› bir görev için zaman ay›rmalar› istenir. taramay› yapan kuruluﬂlar›n sorumlulu¤undad›r. Ar-Ge ile ilgili bir tarama soru formunu doldurmay› boﬂa harcanan zaman ve para olarak bile görebilirler. 7. soru formlar› genel müdüre gönderilmelidir. basitleﬂtirilmiﬂ bir tarama soru formu kullan›labilir. Küçük birimler için. iki veya daha fazla tüzel kiﬂilik. Genelde. 452. Hangi tarama yaklaﬂ›m› seçilirse seçilsin. Kat›l›mc›lara. ancak kesin rakamlar sa¤layamayabilir. E¤er bu kiﬂi bilinmiyorsa. bir kiﬂi cevab› düzenlemelidir. Taramaya cevap verenlerle çal›ﬂma 7. Her birinin avantaj ve dezavantajlar› vard›r. uyumlu ve karﬂ›laﬂt›r›labilir istatistikler oluﬂturmak için Ar-Ge faaliyeti ile ilgili en az›ndan belirlenmiﬂ minimum say›da temel soruyu içermelidir. soru formu ne kadar uzun olursa. ancak Ar-Ge’yi Frascati K›lavuzu’nda tan›mland›¤› tam ﬂekliyle bilmiyor olabilir. Taramaya cevap verecekler tan›mland›ktan sonra. Cevaplama yükü nedeniyle. tarama soru formunun mümkün oldu¤unca basit ve k›sa olmas›. Muhasebe veya personel müdürü kesin rakamlara sahiptir. Ar-Ge yöneticisi Frascati K›lavuzu normlar›na göre birimin Ar-Ge’sini daha iyi tan›mlayabilir.4. Bununla beraber. Daha büyük birimlerde.1. birim ve ö¤elere cevaplama oranlar› da o kadar düﬂük olur. Yan›tlardan sorumlu kiﬂinin iﬂbirli¤ini sa¤lamak çok önemlidir. her üç tür cevapland›r›c›n›n iﬂbirli¤i ﬂartt›r.
Ar-Ge giriﬂlerinin ölçümü. takibi s›n›rlay›p birkaç tüzel kiﬂiyi derinlemesine incelemektir. Taramaya cevap veren ender olarak istatistiklerin kullan›c›s›d›r. Bir di¤eri. ancak iﬂbirli¤ini teﬂvik etmek için veriler ile neler yap›ld›¤›n› onlara göstermek önemlidir. bir kurumun Ar-Ge’si o kuruluﬂun veya onun kay›t ve hesaplar›na yeterince yans›mam›ﬂ olabilir. benzer ulusal toplamlarla karﬂ›laﬂt›rmas›na izin veren uyarlanm›ﬂ bilgi de faydal› olabilir. Uygulamada kat› Ar-Ge tan›m›ndan küçük sapmalar. Sadece Ar-Ge kendi içinde karmaﬂ›k bir faaliyet olmakla kalmay›p. Hemen hemen bütün taramaya cevap verenler. Di¤er birimlerde Ar-Ge için kullan›lan giriﬂlerin tahmini ve bu tahminlerin toplama eklenmesi. her bir soru için bir takip program› planlay›p. Takip etme usullerinin ne derecede kullan›ld›¤›. tarama yap›lan birim adedine ve taramay› yapan yetkili için mevcut olan kaynaklara ba¤l›d›r. Taramaya tabi birimlerin çok az›nda yaln›zca bir faaliyet oldu¤undan. taramaya cevap verenlerin yükünün en aza indirilmesi ihtiyac› göz önüne al›nmal›d›r. taramaya cevap veren kiﬂiye kuruluﬂ içindeki bütün ilgili kiﬂilerin isim. bir özetini almal›d›rlar. faks numaras› ve e-posta adreslerini vermelidir ve teknik yard›m sa¤lamal›d›r. baz› tahminler yapmak zorunda kalacakt›r. bundan hem az hem de fazla olabilir. 454. Taramalar›n tasar›m›nda. Ar-Ge sadece Ar-Ge laboratuvarlar› ve araﬂt›rma kurumlar›n›n yapt›klar› de¤ildir. varolan kay›tlar› toplamdan veya taramaya cevap verenlerin üzerindeki yükü azaltmak için gözard› edilebilir. Taramaya cevap verenin kendi birimini. Taramaya dahil olan bütün birimlerle ﬂahsen temasa geçmek nadiren makuldur. Rehberli¤e ihtiyac› olan veya cevaplar› tatmin edici olmayanlarla kiﬂisel olarak irtibata geçilmesi teﬂvik edilmelidir. ‹statistik kuruluﬂu. Bir olas›l›k. 455. e¤er bu mümkün olmazsa. 132 . Taramaya cevap verenler yay›mlar› almal›. 456. verilen bir zaman süresi içinde bütün ana birimleri ziyaret etmektir. di¤er birçok faaliyete ayr›lmaz bir biçimde ba¤l›d›r. Baz› durumlarda. üç etapta tamamlanabilir: – – – Uzmanlaﬂm›ﬂ tüm Ar-Ge birimlerinin tan›m› ve toplam faaliyetlerinin ölçümü. Bundan baﬂka.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ Gizli verilere riayet etmek ve kullan›c›lar›n taramaya cevap verenlerin kayg›lar›n›n bilincinde olmalar›n› sa¤lamak da onun görevidir. özellikle yüksekö¤retim sektöründe. 458. telefon numaras›. Ar-Ge giriﬂlerini tahmin edebilmek için çok kaba oranlara baﬂvurmak gerekebilir. Faaliyetlerinin Ar-Ge d›ﬂ› k›s›mlar›n›n tahmini ve bu tahminin düﬂülmesi. 457. yan›tlar›n seviyesi ve kalitesine.
Böyle bir belgeleme ayn› zamanda hipotetik örnekler konusunda de¤erli bir kaynak olarak da hizmet sunar ve ülkelerin daha eﬂbiçimli s›n›fland›rma uygulamalar› geliﬂtirmelerine yard›mc› olabilir. taramaya cevap verenlere k›lavuzluk aç›s›ndan yararl› olabilir.5. Tahmin usulleri 463. Böylece.2. Ar-Ge istatistiklerinin derlenmesi sürecinde çeﬂitli tahmin iﬂlemleri kullan›lmaktad›r.1’de verilmiﬂtir. Ar-Ge taramalar› s›ras›nda taramaya cevap verenler bu K›lavuzun daha önceki bölümlerinde yap›lan teorik ayr›mlar› kendi kuruluﬂlar›ndaki geniﬂ bir yelpazeye yay›lan projelere uygulamay› çok zor bulabilirler. Bilinen nedenlerden dolay› bu K›lavuz sadece ilk iki araç ile ilgilen- 462. Bu K›lavuzdaki ayr›nt›l› örnekler referans verilebilir. Örne¤in. Her bir taramaya cevap verene rehberlik. ek kriterler ço¤u kez faydal›d›r. Taramay› yapan kuruluﬂlar›n verdikleri rehberlik hizmetinin süreklili¤ini sa¤lamak için. Ayn› amaçl› fakat farkl› sözler kullanan ölçüt ticari teﬂebbüs sektörü taramalar›nda faydal› olabilir. De¤iﬂik olaylardaki uygulamalar hakk›nda belgeler. Sektöre özgü örnekler. ticari teﬂebbüs sektörü için tasarlanan tarama soru formlar›nda üretim öncesi ve Ar-Ge aras›ndaki ayr›m› sa¤lamak için rehberlik hizmeti vermek uygun olacakt›r. 7. belirsizlik nedeniyle güçlük içeren s›n›rdaki durumlar›n nas›l çözümlendi¤ini gösteren belgelemenin geliﬂtirilmesi çok önemlidir. Operasyonel ölçütler 459. Örnekler 2. bir tarafta Ar-Ge ve veri toplanmas› ve di¤er tarafta bilgi aras›ndaki fark üzerine konsantre olabilecekken. Tablo 2. Bir sektör içindeki farkl›l›klar gözard› edilmemelidir. – – – – Bu hedefi gerçekleﬂtirmek için dört önemli araç ﬂunlard›r: Aç›klay›c› notlar. Taramay› yapan kuruluﬂlar› cevaplar› her zaman denetleyemeyip ço¤unlukla verildikleri gibi kabul etmek zorunda olacaklar›ndan. Hipotetik örnekler. Tarama yap›lan sektöre uygun operasyonel ölçütler geliﬂtirilmelidir. Cevap veren birimlerin dahili Ar-Ge için gereken sanayi mal ve hizmet sözleﬂmeleri ile Ar-Ge s›nai uygulamas› için ödenek alanlar› ay›rt eden ölçüte ihtiyaçlar› vard›r. Bölüm. toplam hedef kitleye genel- 133 . eﬂitli¤i sa¤lamak için tarama yap›lan kuruluﬂlara resmi tan›mlar› tamamlay›c› net aç›klamalar yapmalar› ve rehberlik etmeleri çok önemlidir. petrol ve gaz sanayisi için uygun olan örnekler ve operasyonel tan›mlamalar muhtemelen elektrik ürünleri sanayisi için çok uygun olmayabilir. Resmi tan›mlar ve teorik ay›r›mlar›n son iki taneyle tamamlanmas› laz›md›r. 460. mektedir. Taramaya cevap verenlerle yap›lan görüﬂmelerde. Örneklemli tarama sonuçlar›n›n.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 7.4. 461. bir devlet tarama soru formu.
Cevaps›z unsur durumunda.5. bir önceki rakamlar› uyarlamak için kullan›labilir. soru cevaps›zl›¤›n› aﬂmak için önerilen bir yöntem. Firma baz›nda. her iki tür eksiklik de nüfus ve tarama soru formunun belirli özelliklerine göre yanl›d›r. Aksi takdirde. zamanla ve/veya ülkeler aras›nda farkl›l›klar. 7. Tarama yapan kurum. Uygulamada. Gerçekte. Farkl› yöntemler farkl› sonuçlara yol açabilece¤inden. Cevap vermeyen birim ve cevaplanmayan soru. Ar-Ge tipine göre Ar-Ge’nin veya Ar-GE yat›r›mlar›n›n (arazi ve binalar ve ekipman) dökümüdür. ek bilgi sayesinde eksik de¤erlerin tahmin edilmesini sa¤layan "yaklaﬂ›k de¤er verme yöntemleri" olarak adland›r›lan bir yöntemler grubudur. 466. Bir di¤er olas›l›k ise ayn› taramadaki bilgileri kullanma anlam›na gelen "s›cak kümeleme (hot decking)" ile daha önce yap›lan taramadaki bilgileri kullanma anlam›na gelen "so¤uk kümeleme (cold decking)" adl› istatistiksel teknikleri kullanmakt›r. Ar-Ge taramalar›na verilen cevaplar. En kolay yöntem. birim cevap verir ancak en az bir soruyu boﬂ b›rak›r veya hatta en uç bir durumda. ayn› firman›n mevcut dönem Ar-Ge masraflar›n› tahmin etmek için kullan›labilir. Cevap vermeyen birim ve ö¤e 464. sorunun zor oldu¤u (ya da öyle gibi göründü¤ü) durumlarda daha olas›d›r. geçmiﬂ Ar-Ge verisinin mevcut olmad›¤› durumlar- 134 . ço¤unlukla eksiktir. ayn› iﬂletmenin bir önceki cevab› kullanmakt›r. Özellikle ticari teﬂebbüs ve devlet sektörlerindeki taramalarda cevap vermeyen birim ve cevaplanmayan unsurlar sorunu olabilir. firma düzeyinde geçmiﬂ Ar-Ge verisi. Sat›ﬂlardaki ve/veya istihdamdaki evrim. ‹ki tür eksiklik ay›rdedilebilir: Cevap vermeyen birim ve cevaps›z unsurlar. Birim cevaps›zl›¤› durumunda. raporlama birimine ulaﬂamayabilir veya raporlama birimi cevaplamay› reddedebilir. Bu sorunu aﬂmak için uygun yöntemlerin geliﬂtirilerek kullan›lmas› gerekmektedir. Ço¤u ülkedeki yüksekö¤retim sektörü istatistikleri. birim ve unsur cevaps›zl›¤› ile ilgili e¤ilimin azalt›lmas› için farkl› kavramlar›n kullan›lmas›ndan dolay› ortaya ç›kabilir. kullan›lan tarama yöntemi ne olursa olsun. 468. Pratik ve teorik nedenlerden dolay›. Örnekler. bir raporlama birimi hiç cevap göndermiyor anlam›ndad›r.1. baz› genel öneriler takip edilmelidir. biri hariç bütün sorular› boﬂ b›rak›r. e¤er eksik de¤erler bütün örneklem ve bütün sorular üzerine rasgele da¤›t›lm›ﬂ olsa daha küçük bir sorun oluﬂtururdu. 467. Cevap vermeyen birim. Bu cevaps›zl›klar ulusal ve uluslararas› Ar-Ge taramalar› sonuçlar›n›n karﬂ›laﬂt›r›labilmesini aç›k bir ﬂekilde etkilemektedir. taramalar›n bileﬂimine ve tahmin iﬂlemlerine dayan›r. Ö¤e cevaps›zl›¤›. 465.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ lenebilmesi için çeﬂitli yöntemlerin kullan›lmas› gerekir.
471. Varsay›m yanl›ﬂ olsa bile. 469. Bu usul. ortaya ç›kan yanl›l›k. 135 . bunlar araﬂt›rma için ayr›lmam›ﬂt›r ancak üniversitenin genel faaliyetleri için verilmiﬂtir.2. Bir baﬂka yöntem ise istihdam› bir de¤iﬂken olarak kullanmakt›r. araﬂt›rma laboratuar› için harcama ve araﬂt›rma ekipmanlar›n›n elde edilmesi araﬂt›rma kapsam› içinde olmal›d›r. Zaman kullan›m› tarama yöntemlerinin daha ayr›nt›l› görüﬂülmesi ve yüksekö¤retim sektörü için Ar-Ge istatistiklerinin derlenmesi ile ilgili konular için Ek 2’ye bak›n›z. Ar-Ge’ye ne kadar›n›n ayr›lmas› gerekti¤ini saptamak için çeﬂitli yöntemler kullan›lm›ﬂt›r: – – – Zaman›n farkl› faaliyetlere nas›l harcand›¤›yla ilgili ampirik bilgiye dayanmayan merkezsel tahminler. toplam nüfusdaki sat›ﬂ miktar›n› ve örneklemdeki her bir hücre için gerçekleﬂen sat›ﬂ aras›ndaki iliﬂkinin kullan›lmas›d›r. Örne¤in e¤itim tesisleri bak›m› e¤itim kapsam›na dahil edilirken. Araﬂt›rmac›lar›n çal›ﬂma vakitlerini kendi de¤erlendirmelerine dayanarak oluﬂturulan zaman kullan›m taramalar›/çal›ﬂmalar›. Bu sektördeki Ar-Ge bilgisinin. 470. cevaps›z birimlerin oran› oldukça küçük oldu¤u sürece gözard› edilebilir. 7. Ar-Ge (TZE’leri) ve Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerinin tam zamanl› eﬂde¤erlerini hesaplamak için araﬂt›rma katsay›s› türetilir. önerilen bir yöntem. 472. belirli bir düzeye kadar sat›ﬂla ba¤›nt›l› ölçülebilir bir de¤iﬂken oldu¤undan. üniversiteler taraf›ndan bile ço¤unlukla bilinmez. Ar-Ge.5. cevaps›z birimleri temsil eden örne¤e uygulanacak cevaps›zl›k analizi ile test edilebilir. Bu fonlardaki Ar-Ge’nin pay›. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar›ndan. Çeﬂitli kategorilerdeki personel zaman›n›n da¤›t›m›yla ilgili zaman kullan›m taramalar›/çal›ﬂmalar›.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ da. Bu varsay›m. hesaplama temeli olarak araﬂt›rma katsay›s› kullan›lmak suretiyle bir tahmin yap›labilir. e¤er gerekiyorsa tahminlerle desteklenecek ﬂekilde. ArGe’nin sat›ﬂa veya Ar-Ge personelinin toplam personele oran›n›n cevap veren ve vermeyen birimler aras›nda ayn› oldu¤u varsay›m›na dayan›r. Ço¤unlukla verilen Ar-Ge fonlamalar›n›n yar›dan fazlas› genel üniverYüksekö¤retim sektöründeki tahmin usulleri site fonlar› olarak verilir. Aç›kça araﬂt›rma veya ö¤retime dayand›r›lmayan harcamalar için. Ar-Ge gerçekleﬂtiren birimlerin taramalar›na dayal› olmas› önerilir. Di¤er Ar-Ge maliyetleri öncelikle amaç esas›na göre tahmin edilmelidir.
Bu tür düzeltmelerin yap›lamad›¤› hallerde. Bununla birlikte. OECD’ye veya di¤er uluslararas› kuruluﬂlara rapor verme 473. ulusal kurumlar›n düzenlemeleri çerçevesinde ülkeyi ilgilendiren verileri toplamak üzere yaparlar. 136 . E¤er ulusal yetkililer kendi sorumluluklar›nda bu tür düzeltmeler yapam›yorlarsa. Her iki tür tutars›zl›¤› da saptay›p raporlamak önemlidir. Ülke yetkilileri Ar-Ge taramalar›n›. Tutars›zl›klar genelde iki türlüdür: – – Ulusal Ar-Ge taramalar›yla. Ülkenin taramalar›nda kullan›lan standart ulusal ekonomik veya e¤itimsel s›n›fland›rmalar ve bu K›lavuzda önerilen uluslararas› s›n›fland›rmalar aras›ndaki "örtülü" farklar. bu tür tutars›zl›klar›n etkisini azaltmak için her türlü çaba harcanmal›d›r. bu K›lavuzda önerilenler aras›ndaki aç›k yaklaﬂ›m farklar›. Ulusal uygulamalarla bu K›lavuzda veya di¤er k›lavuzlarda ortaya konan uluslararas› standartlar aras›nda tutars›zl›k olabilir. bu verileri OECD’ye veya di¤er uluslararas› kuruluﬂlara raporlarken düzeltmeler veya tahminler yaparak.7 TARAMA YÖNTEMB‹L‹M‹ VE USULLER‹ 7. teknik notlar›n tümü sunulmal›d›r. ilgili kurumlara güvenilir tahminler yapmalar› için yard›mc› olabilirler. Ar-Ge verilerinin uluslararas› ve ülke kaynaklar›ndaki belgelerde yer alanlardan farkl› olaca¤› anlam›na gelse de.6.
Bölüm Sosyo-ekonomik Hedeflere Göre Ar-Ge ‹çin Devlet Bütçesinden Ayr›lan Ödenek ve Harcamalar (ARGEDBÖH) 137 .8.
devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH verileri. bütçelerdeki veriler kullan›larak. bundan böyle resmi olarak "Ar-Ge ‹çin Devlet Bütçe Ödenek ve Harcamalar›" (ARGEDBÖH) olarak adland›r›lmaktad›r. Tablo 6. Ancak. üniversiteler vb. bu tür araﬂt›rmalar› yapmak ve sonuçlar› analiz etmek için gereken zaman nedeniyle. Birincisi ve en do¤ru sonuç vereni. Giriﬂ 474. Ar-Ge ile ilgili tüm bütçe kalemlerinin belirlenmesini. Bu yol özellikle. Bütçe tahminleri (bakanl›klar taraf›ndan istendi¤i ﬂekilde özellikle bakanl›klar aras› görüﬂmeler için. Hükümetlerin Ar-Ge için ne kadar harcama yapt›klar›n› ölçmenin iki yolu vard›r.1) "devlet taraf›ndan finanse edilen gayri safi yurtiçi Ar-Ge harcamas›" (devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH) olarak tan›mlan›r. Bu bölümde ele al›nan tan›mlar. Bütçeye dayal› veriler. 476. Ülkenin bir bölgesindeki Ar-Ge harcamas›n›n toplam› (bkz. bir önceki sene Ar-Ge için efektif olarak harcanan tutar› ve devlet taraf›ndan karﬂ›lanan pay› belirlemek için Ar-Ge çal›ﬂmas› yapan birimleri (firmalar. kendilerine iliﬂkin çeﬂitli hibe veya sözleﬂme yard›mlar›n›n devletin genel BT politikas›n›n neresine oturdu¤unu bazen yans›tamayabilirler. Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirilmesinden sonraki bir veya iki y›ldan önce haz›r hale gelmez. i) ii) iii) iv) Bütçeyle ilgili usulün ayr›nt›lar› ülkeden ülkeye de¤iﬂse de. Ayr›ca taramalara cevap veren Ar-Ge birimleri. itibari rakamlar). Sonuç olarak. Di¤er uluslararas› standartlarla iliﬂki 477.1. yedi ana etmek mümkündür: Tahminler (bütçe görüﬂmeleri baﬂlamadan önceki fonlama tahminleri). Bölüm.) taramaya tabi tutmakt›r. Bu tür bütçeye dayal› verilerin özellikleri bu bölümde aç›klanm›ﬂt›r. Ar-Ge için devlet deste¤ini ölçmenin ikinci bir yolu geliﬂtirilmiﬂtir. 8. 6. aﬂamadan söz 138 . ancak bütçeden türetildiklerinden. ARGEDBÖH için bütçesel veri kaynaklar› 478. Bütçe baﬂlang›ç ödenekleri (parlamentodaki görüﬂmede belirtilen de¤iﬂiklikler dahil olmak üzere bir sonraki y›l için parlamento taraf›ndan oylanan rakamlar). 1983) taraf›ndan geliﬂtirilen yöntembilimlerle uyumludur. Eurostat ve Nordforsk/‹skandinav Sanayi Fonu (Nordforsk. 475. fonlama bak›m›ndan bu kalemlerin Ar-Ge içeri¤inin ölçülmesini veya tahmin edilmesini öngörür.3. 8. Bütçe teklifi (bir sonraki y›l için parlamentoya sunulan rakamlar).8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) 8. enstitüler.2. mümkün oldu¤unca. "amaçlara" veya "hedeflere" göre s›n›fland›rma yoluyla politikayla iliﬂkilendirilebilirler. Bu tahminler Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirene dayal› veriler kadar kesin de¤ildir.
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) Kesin bütçe ödenekleri (y›l içinde yap›lan ek oylamalar dahil olmak üzere bir sonraki y›l için parlamento taraf›ndan kabul edilen rakamlar). vi) Yükümlülükler (y›l içinde tahsisi gerçekleﬂen edilen para). vii) Gerçek harcamalar (y›l içinde ödenen para). 479. i) ve iv) nolu aﬂamalar, hükümetin amaçlar›n› aç›klamaktad›r. Bütçe y›l› y’ye iliﬂkin veriler y – 1 y›l sonunu takiben mümkün olan en k›sa zamanda haz›r olmal›d›r. ‹lk ARGEDBÖH verilerinin hükümetle parlamento aras›nda anlaﬂmaya var›lan ilk bütçeye veya aﬂama iv)’e dayal› olmas› önerilir. Baz› ülkeler ise ilk rakamlar›n› aﬂama iii)’e dahi dayand›rabilirler. Bütçe y›l› içinde, Ar-Ge fonlamas›na iliﬂkin art›ﬂlar, kesintiler ve ek ödenekler dahil olmak üzere, ek bütçeler oylanabilir. Bunlar aﬂama v)’e yans›t›l›r. Bütçe y›l›n›n sona ermesinden sonra, verilerin mümkün olan en k›sa sürede haz›r olmas› gerekir. Kesin ARGEDBÖH verilerinin kesin bütçe ödeneklerine dayand›r›lmas› önerilir. Baz› ülkeler ise kesin rakamlar›n› aﬂama vi) veya vii)’e dayand›rmak zorunda kalabilirler. v)
8.4. Ar-Ge kapsam›
8.4.1. Temel tan›m 480. 2. Bölüm, K›s›m 2.1’de verilen tan›m temel tan›m olarak kabul edilecektir. Bu temel tan›ma temel araﬂt›rma, uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirmenin tümü dahildir, ancak ayr› ayr› tan›mlanmamaktad›r. 8.4.2. Bilim ve teknoloji dallar› 481. Analiz, do¤al bilimler ve mühendislik (DBM) ile sosyal bilimler ve beﬂeri bilimleri (SBB) kapsar ve ikisi aras›nda herhangi bir ayr›m yapmaz. 8.4.3. Ar-Ge’yi tan›mlama 482. Ar-Ge’nin Ar-Ge d›ﬂ› faaliyetlerden ayr›lmas›na iliﬂkin olarak 2. Bölüm’de listelenen tüm ilkeler ve tan›mlar mümkün oldu¤unca uygulanmal›d›r. 2. Bölüm, K›s›m 2.3.4 ve 6. Bölüm, K›s›m 6.3.2’de ve ayr›ca Ek 10’da ele al›nd›¤› ﬂekilde, resmi olarak "geliﬂtirme sözleﬂmeleri" veya "prototipler sat›n alma" olarak tan›mlanan bütçe kalemlerinin gerçek Ar-Ge içeri¤ini denetlemek konusunda özel hassasiyet gösterilmelidir. 483. GÜF gibi münhas›r olmayan bütçe kalemlerindeki Ar-Ge oran›n› belirlemek için, ülkelerin, bilim dallar›na, kurumlara, di¤er ölçütlere veya bunlar›n bir bileﬂimine göre, ama ayn› zamanda Ar-Ge’den baﬂka faaliyetler de gerçekleﬂtiren bir dizi kurum için, bir katsay› kümesi geliﬂtirmeleri gerekebilir. Bu katsay›lar mümkün oldu¤unca, bu kurumlar taraf›ndan, gerçekleﬂtiriciye dayal› taramalarda Ar-Ge olarak rapor edilenler ile tutarl› olmal›d›r.
8.5. Devletin tan›m›
484. "Devlet", merkezi (veya federal), il (veya eyalet) ve yerel yönetimi kapsar
139
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) (bkz. 3. Bölüm , K›s›m 3.5). Ticari teﬂebbüs sektörünün parças› kabul edildiklerinden, kamu ticari teﬂebbüsleri dahil de¤ildir. Bununla birlikte, ARGEDBÖH’ye iliﬂkin amaçlar do¤rultusunda aﬂa¤›dakiler önerilir: • Merkezi veya federal yönetim her zaman dahil edilmelidir. • Katk›s› önemli oldu¤unda, il veya eyalet yönetimi eklenmelidir. • Yerel yönetim fonlar› (yani yerel vergilerle oluﬂturulanlar) hariç tutulmal›d›r.
8.6. Devlet bütçe ödenek veya harcamalar›n›n kapsam›
8.6.1. Dahili ve harici harcamalar 485. ARGEDBÖH yaln›zca devlet kuruluﬂlar›ndaki, devlet taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’yi de¤il, ayn› zamanda di¤er üç ulusal sektörde (ticari teﬂebbüs, özel kâr amac› gütmeyen, yüksekö¤retim) ve yurtd›ﬂ›nda (uluslararas› kuruluﬂlar dahil) devlet taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’yi de kapsar. 8.6.2. Fonlamaya ve gerçekleﬂtiriciye dayal› raporlama 486. Ar-Ge harcamalar› ya paray› (fonlamay›) sa¤layan kuruluﬂ taraf›ndan veya Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiren kuruluﬂ taraf›ndan raporlanabilir. Genel olarak bu k›lavuz OECD taramalar›nda standart tablolarda kullan›lan ikinci yaklaﬂ›m› önerir. Bununla birlikte, ARGEDBÖH serileri için birinci yaklaﬂ›m tercih edilir. ARGEDBÖH verileri, gerçekleﬂtiriciye de¤il, fonlay›c›ya dayand›r›lmal›d›r. 8.6.3. Bütçe fonlar› 487. ARGEDBÖH, tabii olarak vergi veya bütçe içinde yer alan di¤er devlet gelirlerinden yap›lan tüm harcamalar› içerir. 488. Devlet kurumlar› taraf›ndan gerçekleﬂtirilen ancak di¤er kaynaklardan
finanse edilmesi beklenen Ar-Ge ödenekleri ise sorunlu bir aland›r. Baz› ülkelerde, ilgili kuruluﬂun harcama için hükümetten izin almas› gerekti¤inden (brüt yaklaﬂ›m), bunlar devlet bütçesine eklenebilir. Di¤erlerinde, devlet bütçesi d›ﬂ›nda tutabilirler (net yaklaﬂ›m). Bu devlet fonlar› ele al›n›rken, aﬂa¤›dakiler aras›nda bir ayr›m yap›lmal›d›r: – – Ar-Ge’nin devlet kurumlar› taraf›ndan gerçekleﬂtirilmesi için, di¤er sektörlerden sa¤lanan sözleﬂme yard›mlar› veya hibeler. Devlet laboratuvarlar›n›n da¤›t›lmam›ﬂ gelirleri, vergi has›latlar› vb. gibi di¤er devlet fonlar›.
140
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH)
Net bütçe ödenekleri
489. Devlet kaynaklar›ndan veya di¤er sektörlerden gelirlerin beklendi¤i ödenekler, net prensibine göre ARGEDBÖH’nin d›ﬂ›nda tutulmal›d›r. 490. E¤er bir Ar-Ge kurumu toplam 10 milyonluk brüt bütçeye sahipse
(d›ﬂar›dan finanse edilen araﬂt›rma sözleﬂmesi için olan 3 milyon dahil), örne¤in 3 milyon araﬂt›rma sözleﬂmesinin fonlay›c›s›n›n bütçesinde oldu¤u için sadece 7 milyonunun kurum için net bütçe ödene¤i olarak kabul edilmesi gerekir.
Di¤er devlet fonlar›
491. Özel ilkeler belirtilememektedir, ancak bütçede yer al›yorsa, di¤er devlet fonlar›n›n genellikle ARGEDBÖH’ye eklenmesi gerekir. Bu ayr›ca, bütçe çal›ﬂmalar› sürecinde parlamentoda oylan›rlarsa, sosyal güvenlik fonlar›n› da ilgilendirmektedir. 8.6.4. Do¤rudan ve dolayl› fonlama
Kamusal genel üniversite fonlar›n›n uygulanmas›
492. ARGEDBÖH, kamusal genel üniversite fonlar›n› (GÜF) içerir.
Krediler ve s›nai Ar-Ge’nin dolayl› fonlamas›
493. Mümkün oldu¤unca, krediler ve dolayl› fonlamalarla ilgili talimatlar uygulan›r (6. Bölüm, K›s›m 6.3.2). Dolay›s›yla, geri ödenmesi talep edilmeyebilecek krediler ARGEDBÖH’ye eklenmelidir, ancak geri ödenecek krediler ve s›nai ArGe’nin vergi indirimleri yoluyla desteklenmesi prensip olarak hariç tutulmal›d›r. Bununla birlikte, bu tür dolayl› destek programlar› entegre bir Ar-Ge politikas›n›n parças› olarak uyguland›¤›nda (örne¤in, kaynaklar belgelendi¤inde ve bir bilim bütçesiyle ilgili bakanl›klar aras› görüﬂmelerde ele al›nd›¤›nda), bunlar ARGEDBÖH’ye eklenebilirler. Bununla birlikte, belirli uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar yap›l›rken hariç tutulabilmeleri için, dolayl› fonlamalar›n her zaman ayr› olarak bildirilmesi gerekir. 8.6.5. Harcama türleri
Genel Kapsam
494. ARGEDBÖH hem cari maliyetleri hem de sermaye giderlerini içerir.
Devredilen para
495. Baz› ülkelerde, büyük miktardaki paralar› bir y›ldan sonrakine nakletmek için kullan›lan bir bütçe uygulamas›d›r; bu miktarlar bazen izleyen y›llarda mecliste görüﬂülecek toplamlara eklenir.
141
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) Yaln›zca bir veya birden çok y›l için bütçelendirilen çok y›ll› projeler, uyguland›¤› y›llar›n de¤il, bütçelendirildi¤i y›llar›n ARGEDBÖH’sine tahsis edilmelidir. Bir aﬂamada onaylanan ancak birden çok y›l için bütçelendirilen çok y›ll› programlar, yetkilendirme y›l›na de¤il, bütçelendirildikleri y›llara ayr›lmal›d›r. 8.6.6. Yurtd›ﬂ›ndaki Ar-Ge'ye giden ARGEDBÖH 496. Yaln›zca veya ço¤unlukla Ar-Ge ile ilgili olan uluslararas› Ar-Ge programlar›na veya organizasyonlar›na yap›lan katk›lar dahil edilmelidir. Daha genel özellikli katk›lar (BM, OECD, AB vb.’ye yap›lanlar gibi) d›ﬂar›da tutulmal›d›r. Aﬂa¤›daki kurumlara yap›lan ödenekler dahil edilmelidir. – – – – – – – – CERN (Avrupa Nükleer Araﬂt›rmalar Kurumu). ESA (Avrupa Uzay Kuruluﬂu). CGIAR (Uluslararas› Tar›m Araﬂt›rmalar› Dan›ﬂmanl›k Grubu). ESRF (Avrupa Synchrotron Radyasyon Tesisi). EMBO (Avrupa Moleküler Biyoloji Kurumu), EMBL, EMBC dahil. IAEA (Uluslararas› Atom Enerjisi Kurumu). COST (Bilimsel ve Teknik Araﬂt›rmada ‹ﬂbirli¤i, üye olmayanlar›n eriﬂebildikleri AB program›). EUREKA (Pazar Yönelimli S›nai Ar-Ge için Avrupa A¤›).
8.7. Sosyo-ekonomik hedeflere göre da¤›l›m
8.7.1. Da¤›l›m ölçütleri 497. – – Da¤›l›ma iki tür yaklaﬂ›mda bulunmak mümkündür: Ar-Ge program›n›n veya projesinin amac›na göre. Ar-Ge program›n›n veya projesinin genel içeri¤ine göre. ‹kisi aras›ndaki fark aﬂa¤›daki örneklerle gösterilmiﬂtir:
498. –
Silah olarak kullan›labilecek çeﬂitli kimyasallar›n insan vücudunun iﬂlevlerine etkisiyle ilgili bir araﬂt›rma projesi: Amaç "savunma"d›r, ancak Ar-Ge içeri¤i "insan sa¤l›¤›"d›r.
–
Ücra ormanl›k alanlarda güç sa¤lamak amac›yla yak›t pilleri geliﬂtirmek için Tar›m Bakanl›¤› taraf›ndan finanse edilen bir araﬂt›rma projesi: Amaç "tar›m, ormanc›l›k ve bal›kç›l›k"t›r ancak Ar-Ge içeri¤i "enerji"dir. Amaç, devlet politikas› aç›s›ndan daha temeldir ve bu yaklaﬂ›m prensipte ARGEDBÖH’nin sosyo-ekonomik amaçla toplanmas› için kullan›l›r.
Birincil ve ikincil amaçlar
499. Devlet taraf›ndan desteklenen baz› Ar-Ge programlar›n›n yaln›zca bir amac› varken, di¤erlerinin birçok amac› olabilir. Örne¤in bir devlet esas olarak askeri nedenlerle ama ayn› zamanda havac›l›k sanayisi taraf›ndan ihracat› teﬂvik etmek ve hatta sivil havac›l›¤a yan ürün sa¤lamak üzere bir uçak projesi için para
142
8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) ay›rabilir. Bununla birlikte, OECD için haz›rlanan raporlarda, Ar-Ge’nin birincil amac›na göre s›n›fland›r›lmas› gerekir.
Birincil amaçlar› belirleme
500. Ar-Ge’ye fonlay›c› taraf›n birincil amac›n› belirlemede sorunlar oldu¤unda veya bir program›n "amac›" ve "içeri¤i" aras›nda farklar oldu¤u görüldü¤ünde, BPBAKT ("Bilimsel Programlar›n ve Bütçelerin Analizi ve Karﬂ›laﬂt›r›lmas› için S›n›fland›rma") kullan›larak AB raporlamas› için orijinal olarak geliﬂtirilen iki prensip kullan›labilir: • Do¤rudan türeme: Varl›¤›n› yaln›zca baﬂka bir program›n teknik gereksinimlerine borçlu olan bir proje do¤rudan sözü edilen programdan türetilir ve onunla birlikte s›n›fland›r›lmal›d›r. • Dolayl› yan ürün: Bir amaçla üstlenilen Ar-Ge sonuçlar› üzerinde, nihai olarak baﬂka amaçla ilgili bir uygulama sa¤layacak ﬂekilde yeniden çal›ﬂma yap›ld›¤›nda, bu dolayl› yan ürün olur ve sonra gelen ArGe çal›ﬂmas›n›n amac›na atfedilmesi gerekir. 8.7.2. Bütçe kalemlerinin da¤›l›m› 501. Ar-Ge ödenek veya harcamalar›n›n sosyo-ekonomik amaçlara ayr›lmas›, fonlay›c›n›n amaç(lar)›n› en iyi ﬂekilde yans›tan seviyede olmal›d›r. Seçilen gerçek raporlama düzeyi pratik olanaklara dayal› olacakt›r. Tüm ödenek bir ArGe gerçekleﬂtiren veya Ar-Ge fonlayan birime yap›labilir. Baz› durumlarda, program veya proje seviyesiyle ilgili bilgi edinilebilir. 8.7.3. Da¤›l›m 502. K›s›m 8.7.4’te verilen OECD da¤›l›m listesi, bilimsel programlar›n ve bütçelerin tek basamakl› seviyede analizi ve karﬂ›laﬂt›rmas› için benimsenen Avrupa Birli¤i s›n›flamas›d›r (BPBAKT) (Eurostat, 1986; 1994). BPBAKT listesi ve Frascati K›lavuzu 1993 listesi (hemen hemen BPBAKT 1986 ile özdeﬂ) aras›ndaki iliﬂki Tablo 8.1’de gösterilmiﬂtir ve üye ülkeler ulusal ARGEDBÖH derlemelerinde kendi s›n›flamalar›n› veya Nordforsk s›n›flamas›n› (Tablo 8.2) kullansalar da, OECD’ye raporlama için kullan›lmas› gerekir. 8.7.4. Sosyo-ekonomik hedefler – SEH
1.Dünyan›n keﬂfi ve tam anlam›yla de¤erlendirilmesi
503. Bu SEH, dünyan›n kabu¤unun ve alt›ndaki tabakan›n, denizlerin, okyanuslar›n ve atmosferin incelenmesi amac›yla yap›lan araﬂt›rmay› ve bunlar›n iﬂletimiyle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. ‹klim ve meteoroloji ile ilgili araﬂt›rmalar›, kutup incelemelerini (uygun bir ﬂekilde, çeﬂitli SEH’ler alt›nda) ve hidrolojiyi içerir. Aﬂa¤›dakileri içermez: – – – Toprak ›slah› ve arazi kullan›m› (SEH 2). Kirlilikle ilgili araﬂt›rma (SEH 3). Bal›kç›l›k (SEH 6).
143
bal›kç›l›k ve yiyecek üretimiyle ilgili tüm araﬂt›rmalar› kapsar. altyap› ve arazi geliﬂtirmeyle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. pediyatri ve jeriyatrik araﬂt›rmalara kadar de¤iﬂik alanlar› içerir. Bu SEH. Ayn› durum. Hem bireyler hem de gruplar için ilaç tedavisi ve cerrahi tedavinin tüm unsurlar› dahil. Bu SEH. da¤›t›m› ve ak›lc› kullan›m›yla ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. biyositler. Bu SEH. ﬂehir ve k›rsal alan planlamas›nda zararl› etkilere karﬂ› koruma ile ilgili araﬂt›rmalar› içerir ancak di¤er kirlenme türleriyle ilgili araﬂt›rmalar› içermez (SEH 3). bu SEH arazi kullan›m›n›n genel planlamas›yla ilgili tüm araﬂt›rmalar› kapsar. Bu. 3. tar›msal ve ormanc›l›kla ilgili faaliyetlerin çevre üzerindeki güçlü etkisiyle ilgili araﬂt›rmalar. g›da üretkenli¤i ve teknolojisini geliﬂtirme alan›yla ilgili araﬂt›rmalar. türler (fauna. kirletici maddelerle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. K›rsal alanlar›n geliﬂtirilmesi. 5. Daha genel olarak. her tür ortamda her tür kirlenmenin giderilmesi ve engellenmesi için geçerlidir. koruyucu t›ptan hastanede ve evde bak›m düzenlemelerine ve sosyal t›p. biyolojik zararl› böcek kontrolü ve tar›m›n mekanikleﬂtirilmesiyle ilgili araﬂt›rmalar. Enerjinin üretimi. 144 . kirlenme kaynaklar› ve nedenlerinin belirlenmesi ve analizi dahil olmak üzere kirlili¤in kontrolünü ve insan. beslenme ve yiyecek hijyeninin tüm unsurlar›n› içerecek ﬂekilde geniﬂ bir biçimde yorumlanan. taﬂ›nmas›. ormanc›l›k. Aﬂa¤›dakileri içermez: – – Maden arama çal›ﬂmalar› ile ilgili araﬂt›rmalar (SEH 1). tar›m. Bu SEH. Zirai üretim ve teknoloji 508. Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas› 504. ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi 506. her tür enerjinin üretimi. Aﬂa¤›dakileri içermez: – – Kirlenmenin azalt›lmas›yla ilgili araﬂt›rmalar (SEH 3). binalar›n inﬂas›yla ilgili araﬂt›rmalar dahil.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) 2. Ayr›ca. k›rsal alandaki dinlenme ve e¤lence tesislerinin ve tar›msal su kaynaklar›n›n iyileﬂtirilmesiyle ilgili araﬂt›rmalar (SEH 2). flora ve mikroorganizmalar) ve biyosfer üzerindeki etkileri ve çevreye at›lmalar› da dahil olmak üzere. Her tür kirlenmenin ölçümü için izleme tesislerinin geliﬂtirilmesi dahildir. Çevrenin kontrolü ve korunmas› 505. enerji üretimi ve da¤›t›m›n›n etkinli¤ini art›rmak için tasarlanan süreçlerle ve enerjinin korunmas›yla ilgili çal›ﬂmay› kapsar. Taﬂ›t ve motor tahrikiyle ilgili araﬂt›rmalar (SEH 7). iyileﬂtirme ve yeniden sa¤lama amaçl› araﬂt›rmalar› kapsar. insan sa¤l›¤›n› koruma. da¤›t›m› ve ak›lc› biçimde kullan›m› 507. 4. binalar›n inﬂas› ve planlanmas›. Aﬂa¤›dakileri içerir: Kimyasal verimlilik. – Enerji ölçümüyle ilgili araﬂt›rmalar (SEH 5). 6. Bu SEH.
8. uzay. Savunma 515. Bu SEH. bilir. uygun veriler elde etmede ve dolay›s›yla karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i sa¤lamada karﬂ›laﬂ›lan sorunlar›n önlenebilmesi amac›yla benimsenmiﬂtir. telekomünikasyon uydular›). belirli bir SEH olarak (henüz) s›n›fland›r›lamayacak sivil/özel araﬂt›rmalar› kapsar. baz› ülkelerde bu programlardan birço¤u baﬂka hedeflerle ilgili olsa da. askeri amaçlara yönelik uzay araﬂt›rmalar›n› ve teknolojisini kapsar. minsel yönlerini içerir. Bu kural. Güdümlü olmayan araﬂt›rma 513. Savunma alan›nda ilgili araﬂt›rma SEH 13’te s›n›fland›r›lm›ﬂt›r. Sosyal yap›lar ve iliﬂkiler 510. enerji. sosyal sorunlar›n nicel. 7. Uzay›n keﬂfi ve kullan›m› 511. Bir "amaç" için ARGEDBÖH raporlamas› yaparken. Genel üniversite fonlar› taraf›ndan finanse edilen araﬂt›rmalar 512. s›nai üretim ve teknolojinin iyileﬂtirilmesiyle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. Di¤er sivil araﬂt›rmalar 514. sosyal ve beﬂeri bilimler taraf›ndan özel olarak analiz edildi¤i Bu analiz. 10. Sivil uzay araﬂt›rmalar› genellikle özel hedeflerle ilgilenmese de. ço¤u kez genel bilgi düzeyinin (örne¤in. Baﬂka hedeflerin (örne¤in.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) – G›da sanayisiyle ilgili araﬂt›rmalar (SEH 7). bilim ve teknoloji alan›na göre ve yapabildiklerinde hedeflere göre bu s›n›f›n "içeri¤inin" olabilecek en ayr›nt›l› dökümünü sa¤lamal›d›r. Üye ülkeler. Bu SEH. Bu SEH. Bu. astronomi) art›r›lmas› gibi belirli bir amaca hizmet eder veya belirli uygulamalarla iliﬂkilidir (örne¤in. Bilim alan›na göre tamamlay›c› bir döküm yararl› ola- 12. Ayr›ca. 9. 11. S›nai üretim ve teknoloji 509. örgütsel ve tahﬂekilde. bu s›n›f›n kural olarak e¤itim bakanl›klar›ndan sa¤lanan genel amaçl› hibelerle finanse edilen tüm ArGe’yi içermesi gerekir. Bu SEH. savunma bakanl›¤› taraf›ndan finanse edilen temel araﬂt›rmalar› 145 . 13. Ar-Ge için ayr›lan ancak bir hedefe atfedilemeyecek tüm ödenek veya harcamalar›n› kapsar. savunma. Bu SEH. s›nai ürünler ve üretim süreçleriyle ilgili araﬂt›rmalar› içerir. tar›m) tümleﬂik bir parças›n› oluﬂturduklar› durumlar hariç. di¤er SEH’lerle hiçbir görünür ba¤lant›s› olmayan sosyal hedeflerle ilgili araﬂt›rmalar› kapsar. nitel. tüm sivil uzay araﬂt›rmalar›n› ve teknolojilerini kapsar.
1. ormanc›l›k ve 3. Genel üniversite fonlar› 2. da¤›t›m› ve makul kullan›m› 6.2. 8.5) 3. Araﬂt›rman›n ilerlemesi 9.1. Taﬂ›ma ve telekomünikasyon Önceki OECD kategoriler 8. ﬁehir planlamas› ve k›rsal planlama Alt toplam çevre 5. Kirlenmenin belirlenmesi ve giderilmesi 4. 7.5) Di¤er altyap› (2 eksi 2. 4. Dünya ve atmosferinin keﬂfi ve kullan›m› Altyap›n›n geliﬂtirilmesi Kaynak: OECD. Savunma Belirtilmedi 9. Sa¤l›k (kirlenme hariç) 4. Tar›m. Enerjinin üretimi ve makul kullan›m› 6.1.2. Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m› Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas› Taﬂ›mac›l›k ve telekomünikasyon sistemleri (2.2. Enerjinin üretimi. telekomünikasyon ve sa¤l›k alanlar›nda savunma bakanl›klar› taraf›ndan finanse edilen sivil araﬂt›rmalar.4 ve 2. 9.1. Genel üniversite fonlar› taraf›ndan finanse edilen araﬂt›rmalar 11. Çevrenin kontrol ve bak›m› 5. Savunma 11. Örne¤in meteoroloji. 10. ilgili SEH’ler içinde s›n›fland›r›lmal›d›r. Di¤er sivil araﬂt›rmalar 13. 146 . BPBAKT 1992 ile önceki OECD ARGEDBÖH hedefleri aras›ndaki standart anahtar BPBAKT kategorileri 1. Zirai üretim ve teknoloji bal›kç›l›¤›n geliﬂtirilmesi 7. Güdümlü olmayan araﬂt›rma 12.4 + 2. ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi 5. S›nai üretim ve teknoloji Sosyal yap› ve iliﬂkiler Uzay›n keﬂfi ve tam anlam›yla de¤erlendirilmesi 10. Tablo 8. S›nai geliﬂtirme teknolojisinin iyileﬂtirilmesi Sosyal geliﬂme ve hizmetler Sivil uzay 1.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) ve nükleer ve uzay araﬂt›rmalar›n› da kapsar. 2. Kirlenmenin önlenmesi 5. 12. 4.
8. 11. inﬂaat ve yap› 10.4 ve 2. 7.4 + 2. madencilikle iliﬂkili Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n "Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m›" baﬂl›¤› alt›na eklenmesi konusunda anlaﬂm›ﬂlard›r.2) Çal›ﬂma koﬂullar›n›n iyileﬂtirilmesi (8. Ekonomik planlama ve kamu yönetimi 9.5) 3. madencilik ve maden aray›c›l›¤›n›n uygu- 147 . ticaret ve sanayi. Bilginin genel ilerlemesi 14. sosyal de¤iﬂim. sosyal güvenlik sistemleri. Çal›ﬂma koﬂullar› 8. Önemli uzay programlar› olan az say›daki OECD ülkeleri için yeniden ayr›lacak olan hedefler aras›ndaki da¤›t›m› ciddi biçimde etkileyece¤inden.4) ‹ﬂ ve kurumlar›n yönetimi. Çevrenin kontrol ve korunmas› 4. 12. Savunma Kaynak: OECD.5) Di¤er altyap› (2 eksi 2. kitlesel medya ve boﬂ zamanlar› 11. Hem Nordforsk hem de BPBAKT. Madencilik 517. 8. güdümlü olmayan araﬂt›rma (astronomi) veya belirli uygulamalarda oldu¤u (örne¤in. bu amaç muhafaza edilmiﬂtir.2 ve 8.5. 2. ço¤u OECD ülkesi için kendi baﬂ›na bir amaç de¤ildir çünkü Ar-Ge. BPBAKT’ye göre. Kültür.4) Uzay›n keﬂfi ve kullan›m› Genel üniversite fonlar› taraf›ndan finanse edilen araﬂt›rma Güdümlü olmayan araﬂt›rma Di¤er özel araﬂt›rma Savunma Nordforsk kategorileri 13. Sosyal koﬂullar 12. Bilginin genel ilerlemesi 16. ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi Enerjinin üretim. petrol arama ve ç›kar›lma. Bununla birlikte. Nordforsk’un kategorilendirmesine göre. 13. e¤itim. 7. Taﬂ›ma ve telekomünikasyon Yaﬂam koﬂullar› ve fiziksel planlama Kirlenmeyle mücadele ve fiziksel planlama Hastal›klar› önleme ve mücadele Enerjinin üretimi ve da¤›t›m› Tar›m. Güçlüklerle karﬂ›laﬂ›lan temel alanlar Uzay›n keﬂfi ve kullan›m› 516.7.1) Kültürel faaliyetler (8. madencilik konusunda farklar vard›r. Uzay araﬂt›rmalar› 14. enerji vermeyen minerallerle ilgili madencilik "s›nai üretime ve teknolojiye" aittir. 1. 1993 OECD da¤›l›m listesinde. telekomünikasyon uydular›) gibi genellikle baﬂka bir amaçla üstlenilir. 15. 5. 6. BPBAKT 1992 ile Nordforsk ARGEDBÖH hedefleri aras›ndaki standart anahtar BPBAKT kategorileri 1.1. 5. madencilik sanayisi yarar›na tüm Ar-Ge "s›nai üretim ve teknoloji"ye eklenmelidir. 10. 3. toplumun politik yap›s›. "Enerjinin üretim. da¤›t›m ve makul kullan›m› Zirai üretim ve teknoloji hizmetler S›nai üretim ve teknoloji ve hizmetler Sosyal yap› ve iliﬂkiler Ö¤renim.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) Tablo 8. Bu. ormanc›l›k. avc›l›k ve inﬂaat ve Madencilik.2. E¤itim 9. 6. 8. tekrarlanan ö¤renim de¤erlendirme ve e¤itim (8. sosyal süreçler ve sosyal çat›ﬂmalar (8 eksi 8. Nordforsk s›n›fland›rmas›na göre. da¤›t›m ve makul kullan›m"a aittir. Dünya ve atmosferin keﬂfi ve 4. Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas› Taﬂ›mac›l›k ve telekomünikasyon sistemleri (2. Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m› 2.
"ba¤›ms›z" ülkelerde farkl›l›k gösterdi¤i görülmektedir.7. "Zirai üretim ve teknoloji"de tar›m binalar› vb.1). Enerjinin üretim.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) lanmas› sorunundan söz edilmiﬂ ve OECD’ye raporlama yap›l›rken. K›s›m 8. Bununla birlikte.5’te ele al›nd›¤› gibi. ve "S›nai koruma ve teknoloji"de inﬂaat sanayisi yarar›na Ar-Ge). ço¤u aﬂa¤›daki ﬂekilde raporlanan farkl›l›klar› gördüklerinde anlamakta güçlük çekerler: ARGEDBÖH ve devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH 4. ARGEDBÖH ile GSYARGEH verileri aras›ndaki temel farklar 520. OECD’nin Uluslararas› Enerji Kurumu (IEA) taraf›ndan toplanan ve yay›mlanan ve enerji araﬂt›rmas›. – – ARGEDBÖH kullan›c›lar›. da¤›t›m ve makul kullan›m›" amac›yla toplanan ve yay›mlanan veriler. Bildirilen yekünlerdeki farkl›l›klar verilerin özelliklerindeki farkl›l›klardan kaynaklan›r. baﬂka bir yerde s›n›fland›r›lmayan (b.8.4’te tan›mland›¤› ﬂekilde "Enerjinin üretim. Prensip olarak. Burada da kullan›lan yaklaﬂ›m› belirtmek önemlidir. "savunma" ve "uzay" programlar› hariç. BPBAKT’ye göre. geliﬂtirme ve demonstrasyon harcamalar›n› veya daha geniﬂ bir kavram olarak AGD’yi kapsayan özel serilerle kar›ﬂt›r›lmamal›d›r. belirli bir hedefe iliﬂkin ARGEDBÖH ve ayn› hedeflerle ilgili toplam Ar-Ge harcamas›. 8.y. Nordforsk’a göre. hem DBM hem de SBB ile ilgili olarak ve hem cari hem de sermaye harcamalar›yla ilgili olarak Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› kapsamal›d›r. inﬂaat Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n türetilmiﬂ olarak kabul edilmemesi yaklaﬂ›m›n› benimsemiﬂtir. Ar-Ge inﬂaat uygulamalar›n›n. 8.8. her iki seri de ayn› Ar-Ge tan›m› esas al›narak oluﬂturulmal›. "türetme" kural› yard›m›yla ana amaç analizi uygulan›rsa (bkz. Teknoloji ve Sanayi Müdürlü¤ü taraf›ndan K›s›m 8.1. ‹nﬂaat söz konusu oldu¤unda bir farkl›l›k daha ortaya ç›kar. ARGEDBÖH için OECD Bilim. K›s›m 4. 148 . "‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi"nde hastaneler. Genel farkl›l›klar 521. BPBAKT.) inﬂaat Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n nerede s›n›fland›r›laca¤› gibi kal›c› bir sorun ortaya ç›kar›r. inﬂaat Ar-Ge "S›nai üretim ve teknoloji" içinde yer al›r. ancak genel inﬂaat Ar-Ge çal›ﬂmalar› "Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas›" içinde yer al›r.s. inﬂaat malzemeleriyle ilgili Ar-Ge çal›ﬂmalar› "S›nai üretim ve teknoloji" içinde yer al›r. "ba¤›ms›z" üye ülkeler (yani ne Nordforsk ne de BPBAKT kullananlar) ço¤u veya tüm madencilik Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› "Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m›" kategorisine ekleme e¤ilimi göstermiﬂler ve kendilerinden özel olarak madencilik Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n nas›l ele al›naca¤›ndan bahsetmeleri istenmiﬂtir. Bu. da¤›t›m ve makul kullan›m› 519. Mant›ksal olarak. Bölüm.7. ‹nﬂaat 518. inﬂaat Ar-Ge programlar›n›n analizlerinin ana amaçlar›na göre dökümlenmesi gerekir ("Savunma"da füze silolar›.
GSYARGEH ise ulusal bölgedeki tüm fon kaynaklar›n› özellikle serbestçe tasarruf edebilmeleri için verilen tahsisat (blok hibe) ile finanse edilen Ar-Ge için. yerel yönetimi ve bazen vilayet yönetimini de içermez. 8. Birincisi. Sosyo-ekonomik hedeflere göre ARGEDBÖH ve GSYARGEH ARGEDBÖH yaln›zca devlet taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’yi kap- sarken.8.8. 523.8 Ar-Ge ‹Ç‹N DEVLET BÜTÇE ÖDENEK VE HARCAMALARI (ARGEDBÖH) 522. (yurtd›ﬂ› dahil). ARGEDBÖH ise fonlay›c›lar›n raporlar›na dayal›d›r. merkezi (veya federal). 149 . Genel farkl›l›klara ek olarak.3. yabanc› ArGe gerçekleﬂtiricilerine yap›lan ödemeleri de içerir. paran›n. 8. vilayet (veya eyalet) ve yerel yönetim taraf›ndan finanse edilen Ar-Ge’yi içermelidir. GSYARGEH’ye dayal› seriler yaln›zca ulusal bölgede gerçekleﬂtirilen Ar-Ge’yi kapsar. Kapsanan dönemlerin (takvim veya mali y›llar) farkl› olmas›ndan. 525. gerçekleﬂtirici taraf›ndan fonlay›c›n›n paray› verdi¤i y›ldan sonraki y›lda harcanmas›ndan ve gerçekleﬂtirenin ilgili projenin Ar-Ge içeri¤i hakk›nda farkl› ve daha do¤ru bir fikri olabilece¤inden dolay› farkl›l›klar ortaya ç›kabilir. uluslararas› kuruluﬂlar dahil. iki ana nokta bak›m›ndan birbirlerinden farkl›d›r. ARGEDBÖH ise ayn› zamanda. 526. kapsar. ARGEDBÖH ve kamu taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH 524. GSYARGEH yaklaﬂ›m›nda amaca göre da¤›t›lmas› gereken GÜF gibi. gerçekleﬂtirenin ilgili projenin hedefleriyle ilgili de¤erlendirmesi fonlay›c›dan önemli ölçüde farkl› olabilir.2. ARGEDBÖH ise. ArGe gerçekleﬂtiricilerinin. devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH. devlet taraf›ndan finanse edilen GSYARGEH ve GSYARGEH hedefleri verileri. ‹kincisi. Bunlar.
Hollanda ve Fransa gibi az say›da ülkenin öncü çabalar›n› izlediler. araﬂt›rma ve geliﬂtirme harcamas› taramalar› üzerinde çal›ﬂmak için. Almanya. Haziran 1963'te ‹talya’n›n Frascati ﬂehrinde düzenlenen konferansta. Bay C. Kanada. Ar-Ge taramalar›na baﬂlarken teorik zorluklarla karﬂ›laﬂt›lar ve kapsam. J. Ar-Ge ölçümüyle ilgili teknik sorunlar› çal›ﬂmak için bir konferans düzenlemeye karar verdi.C. Bununla birlikte. belge 1962 sonbahar›nda üye ülkelere gönderildi ve onlar›n yorumlar› ›ﬂ›¤›nda gözden geçirildi. Japonya. Sonuç olarak. 1957’de. yöntembilimsel sorunlar› ele almak için üye ülkelerden uzmanlarla toplant›lar yapmaya baﬂlad›. 4. Bunu yaparken. Birinci bas›m 3. Araﬂt›rmaya ve deneysel geliﬂtirmeye (Ar-Ge) ayr›lm›ﬂ ulusal kaynaklar›n miktar›ndaki h›zl› art›ﬂtan cesaret alan ço¤u OECD üyesi ülke. Amerika Birleﬂik Devletleri. Bilimsel ‹liﬂkiler Müdürlü¤ü 1961 y›l›nda Avrupa Üretkenlik Kuruluﬂu’nun çal›ﬂmas›n› üstlendi¤inde. Uygulamal› Araﬂt›rma Komitesi’nin himayesinde özel amaçl› bir uzmanlar grubu oluﬂturuldu. standardizasyon için özel öneriler yap›labilmesinin zaman› gelmiﬂ oldu.B. OECD Bilimsel ‹liﬂkiler Müdürlü¤ü ‹ngiltere’nin Ekonomik ve Sosyal Araﬂt›rma Enstitüsü’nü.EK 1 Ek 1 Bu K›lavuzun K›sa Geçmiﬂi ve Kökenleri Kökenler 1. 1963) OECD üyesi ülkelerden uzmanlar taraf›ndan görüﬂüldü. ﬁubat 1962’de yap›lan bir toplant›da. Daha sonra 1963 y›l›nda. Bilimsel ‹liﬂkiler Müdürlü¤ü. Hollanda ve ‹ngiltere ). gözden geçirildi ve kabul edildi. Fransa. Haz›rl›k aﬂamas›nda. kendi ülkelerindeki tarama yöntemlerini ve sonuçlar›n› aç›klayan broﬂürlerü di¤er üyelere gönderdiler. "Araﬂt›rma ve Geliﬂtirme Taramalar› için Önerilen Standart Uygulama" (OECD. 2. beﬂ Bat› Avrupa ülkesi (Belçika. A. Grubun di¤er üyeleri. Grubun Teknik Sekreteri Dr. Ekonomik istatistikler için üstlenilmiﬂ olan standartlaﬂt›rmaya yönelik olarak bir miktar çaba gösterilmesine giderek daha fazla ihtiyaç duyuldu. Özel amaçla oluﬂturulmuﬂ olan grup. ve SSCB’deki araﬂt›rma giriﬂimlerini deneysel olarak karﬂ›laﬂt›rmalar› için davet etti. OECD’nin bu konuya ilgisi Avrupa Ekonomik ‹ﬂbirli¤i Toplulu¤u’na (OEEC) kadar dayanmaktad›r. önce ‹ngiltere ve Fransa’da sonra da A. Freeman’› bir taslak belge haz›rlamas› için dan›ﬂman olarak görevlendirdi. Gerritsen.D. ‹ngiltere. 1960’larda bu alanda istatistiksel veriler toplamaya baﬂlad›lar. yöntem ve kavramlardaki farkl›l›klar uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar› güçleﬂtirdi.D. Çal›ﬂma (Freeman 150 . OEEC’nin Avrupa Üretkenlik Kuruluﬂu Uygulamal› Araﬂt›rma Komitesi.B. ve Kanada’da devlet sektöründe Ar-Ge ölçümü yapmak için kullan›lan tan›mlar ve yöntemler üzerine iki ayr›nt›l› çal›ﬂma haz›rlad›.
‹yileﬂtirme için yap›lan temel öneriler ﬂunlard›: – – Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirmenin ve "iliﬂkili bilimsel faaliyetlerin" kavramsal olarak daha özenli bir ﬂekilde birbirlerinden ayr›lmas›. önerilenlerin bir tasla¤› üye ülkelere gönderildi. OECD Araﬂt›rma ve Deneysel Geliﬂtirme ile ilgili Uluslararas› ‹statistik Y›l›’n› (U‹Y) baﬂlatt›. K›lavuzun Milli Muhasebe Sistemi (MMS) ve Uluslararas› Standart S›nai S›n›fland›rma (USSS) gibi mevcut Birleﬂmiﬂ Milletler uluslararas› standartlar›na mümkün oldu¤unca uymas› için özel dikkat gösterildi. Gözden geçirilmiﬂ bir taslak 1969 Temmuz ay›nda küçük bir uzmanlar grubu taraf›ndan incelendi ve K›lavuzun gözden geçirilmiﬂ bir versiyonu 1970 Eylül ay›nda yay›mland› (OECD. elde edilen deneyimin ›ﬂ›¤›nda Frascati K›lavuzu’nun yeni bir bas›m›n› haz›rlamas›n› istedi. Ö¤retim personeli ve mezun ö¤renciler (doktora seviyesi) taraf›ndan araﬂt›rmalara ayr›lan zaman› tahmin etmek için yüksekö¤retim sektöründe dikkatli çal›ﬂmalar yap›lmas›. Birço¤u ilk kez özel taramalar ve sorular düzenleyen on yedi ülke bu çal›ﬂmada yer ald› (OECD. ‹kinci bas›m 6. üye ülkeler dört ISY taramas›na kat›lm›ﬂ ve veri do¤rulu¤u ve karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i devam ettirilen bu deneyimden büyük ölçüde yararlanm›ﬂt›. Üçüncü bas›m 7. ‹statistik Y›l› bulgular›n›n yay›mlanmas›n›n ard›ndan. – Di¤erlerine ilaveten. 1965) uluslararas› standartlara karar verilmeden önce yap›lan taramalardan elde edilen istatistiklere dayan›rken ayn› zamanda ilk taslak tan›mlar› da test etti. Frascati K›lavuzu’nun üye ülkeler taraf›ndan kabul edilmesinin ard›ndan. araﬂt›rma döviz kurlar›n›n daha kesin olarak hesaplanmas›na imkân tan›mak için Ar-Ge iﬂgücü ve harcama verilerinin daha ayr›nt›l› bir dökümünün yap›lmas›. 1964 y›l›nda. 1968 Mart›nda. 1972’de OECD Bilim ve Teknoloji Politikalar› Komitesi (BTPK). Mevcut istatistiksel bilgilerin istenebilecek birçok ﬂeyi içermedi¤i sonucuna ulaﬂ›ld›. – Teknolojik ödemelerin ak›ﬂ› ve bilimsel personelin uluslararas› dolaﬂ›m›yla ilgili daha fazla veri elde edilmesi. 1968). Birincisi. iki olay dizisinden etkilenildi.EK 1 ve Young. Üye ülkeler 1963 ya da 1964 y›l› için veriler sa¤lad›lar. ‹kincisi. Sekreterya’dan. Bu önerilerin ço¤unu içeren gözden geçirilmiﬂ bir taslak. OECD Bilim Politikas› Komitesi. 1968 y›l› Aral›k ay›nda Frascati’de yap›lan bir toplant›da ulusal uzmanlar taraf›ndan incelendi. 1973’e kadar. K›lavuzun ikinci kez gözden geçirilmesinde. 1970). Ulusal tarama teknikleri de büyük ölçüde geliﬂmiﬂti. 5. komiteye ve Sekreterya’ya k›sa vadede üye ülkelerin önceliklerini hesaba katarak OECD’de ArGe istatistikleri için mevcut olan k›s›tl› kaynaklar›n nas›l kullan›laca¤› konusunda öneride bulunmak için bay Silver’›n (‹ngiltere) baﬂkanl›¤›nda Ar-Ge istatistik- 151 . Bu gözden geçirmede.
dan›ﬂman taraf›ndan haz›rlanan taslak üzerinde daha ayr›nt›l› olarak görüﬂmek için özel amaçl› bir uzmanlar grubu OECD’de topland›. 1981). yöntembilimle ilgili baz› önerilerde bulundular. bu sorunlar› ele almak ve gelecekteki tarama uygulamalar›n›n iyileﬂtirilmesi için önerilerde bulunmak üzere. Yine de bu sektör için do¤ru veri toplamayla iliﬂkili sorunlar önemlidir. Grubun ve Sekreterya’n›n önerilerini bir araya getiren gözden geçirilmiﬂ bir versiyon 1979 Aral›k ay›nda görüﬂüldü ve nihayet 1980 sonbahar›nda metin benimsendi (OECD. 1979 Temmuz ay›nda.EK 1 leriyle ilgili ilk özel amaçl› inceleme grubunu oluﬂturdu. sosyal ve beﬂeri bilimler alanlar›ndaki araﬂt›rmalar› kapsayacak ﬂekilde geniﬂletildi ve "iﬂlevsel" s›n›fland›rmalara. Birleﬂmiﬂ Milletler ve OECD taraf›ndan benimsenen Milli Hesaplar Sistemi’nde (MMS) görünmez. Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Ulusal Uzmanlar Grubu (BTGUU). Uzmanlar. 1985 Haziran ay›nda bu sektör için BT göstergeleriyle ilgili düzenlenen seminerde görüﬂüldü. Bununla birlikte. Ana vurgu. Mullin’in (Kanada) baﬂkanl›¤›nda Ar-Ge istatistikleriyle ilgili olarak toplanan ikinci özel amaçl› inceleme grubunun önerilerini. OECD Sekreteryas›’n›n uluslararas› taramalar›ndan elde etti¤i deneyim ve analitik raporlar› ve Ar-Ge istatistikleriyle ilgili ulusal uzmanlar›n önerilerini yans›tmak için baz› düzeltmeler yap›ld›. 1973 Aral›k ay›nda düzenlenen bir uzmanlar toplant›s›nda bir taslak görüﬂüldü ve sonuç metni 1974 Aral›k ay›nda benimsendi (OECD. özellikle de "hedeflere" göre Ar-Ge da¤›t›m›na daha fazla vurgu yap›ld›. Yüksekö¤retim sektörü. Dördüncü bas›m 9. 1976 y›l›nda J. 8. Düzeltme önerileri. taslak ve görünümün geliﬂtirilmesine yap›lacakt›. Bununla birlikte. uygulama önerileri aç›s›ndan kimi zaman yetersiz kald›¤›n› düﬂünüyordu. temel kavramlarda ve s›n›fland›rmalarda kayda de¤er de¤iﬂiklikler yap›lmadan. ISY taramalar›n›n devam ettirilmesine mutlak bir öncelik tan›man›n yan› s›ra. Ar-Ge istatistiklerini toplama çal›ﬂmalar›n›n baﬂlar›nda yer verdi. 1978 Aral›k ay›nda yap›lan y›ll›k ulusal uzmanlar toplant›s›nda sunuldu. Frascati K›lavuzu’nun üçüncü bas›m›nda baz› konular daha derinden ele al›nd› ve yeni konular gündeme getirildi. gereksinimlerinin dökümünü ç›karmalar› istendi ve hemen hemen tümü bunu yapt›. Bu sorunlar. Bu nedenle 1985 Aral›k ay›nda yap›lan y›ll›k toplant›lar›nda. Sonuç olarak. OECD ve di¤er uluslararas› organizasyonlar aras›nda daha yak›n temas kurulmas› gere¤iyle ilgili olarak. Yüksekö¤retim eki 10. Frascati K›lavuzu’na bir ek haz›rlamay› kabul ettiler. politika yap›c›lar›n›n üniversitelerin ve di¤er üçüncü seviye yüksekokullar›n ve enstitülerin ulusal araﬂt›rma çal›ﬂmalar›ndaki rolleriyle ilgilenmeleri nedeniyle OECD ve UNESCO bu sektörü. Bu bas›m için ulusal uzmanlar. yaln›zca bir ara düzeltme yap›lmas›n› önerdiler. ‹lk taslak 1986 Aral›k ay›nda 152 . K›lavuzun genel anlamda rehberlik sa¤lasa da. 1976). Üye ülkelerden. K›lavuzun kapsam›.
Konferans›n ard›ndan. Bu konular›n her biri 153 . yüksekö¤retimle ilgili ekin içerdi¤i metnin büyük bölümü içine eklenmiﬂ olarak. daha ayr›nt›l› olarak görüﬂülmek üzere 19 konu belirlendi. Ar-Ge’nin küreselleﬂmesi ve Ar-Ge için insan kaynaklar›yla ilgili verilere duyulan artan gereksinimidir.EK 1 görüﬂüldü ve de¤iﬂtirilen metin BTGUU taraf›ndan benimsendi ve baz› nihai ayarlamalardan sonra. Özellikle BT sistemindeki geliﬂtirmeler ve bu sisteme iliﬂkin anlay›ﬂ›m›z gibi birçok meseleden bahsedilmekteydi. Di¤erleri. 13. Beﬂinci bas›m 11. di¤er ekonomik ve s›nai serilerle birleﬂtirilebilecek ArGe verileri için analitik gereksinimler ve K›lavuzda Ar-Ge istatistiklerine uygulanan uluslararas› standartlar›n ve s›n›fland›rmalar›n gözden geçirilmesi çal›ﬂmalar›yla birleﬂtirilebilecek Ar-Ge verilerine iliﬂkin analitik gereksinimlerle ilgiliydi. Konferansa. Alt›nc› bas›m 14. ‹lk kez olarak. ‹talyan Üniversite ve Bilimsel Araﬂt›rma Bakanl›¤› ev sahipli¤i yapt›. 1999 y›l›nda yap›lan toplant›lar›nda Frascati K›lavuzu’nu göz- den geçirme karar› ald› ve gözden geçirilecek çeﬂitli konular 2000 y›l› Mart ay›nda yap›lan özel bir toplant›da görüﬂüldü. Önerilerinin birço¤u K›lavuzun beﬂinci bas›m›na eklendiyse de ek geçerlili¤ini korumaktad›r. BTGUU. Sonuç olarak ‹talyan yetkililer. 1991 Ekim ay›nda Roma’da yap›ld›. 1987 Aral›k ay›nda önerildi (OECD. 1989b). Bu sorunlardan baz›lar› OECD’nin Teknoloji-Ekonomi-Program› – TEP (örne¤in uluslararas› hale getirme. çeﬂitli s›n›fland›rmalar›n güncellenmesi için duyulan gereksinimi ve hizmet sektöründe Ar-Ge verileri. Do¤u Avrupa ülkelerinden uzmanlar da kat›ld›lar. Frascati K›lavuzu’nun beﬂinci bas›m›na teﬂebbüsün nedeni. 1980’lerin sonuna gelindi¤inde. taslak 1993 baﬂlar›nda benimsendi (OECD. yaz›l›m.) ba¤lam›nda ortaya ç›kt›. 1992 Nisan ay›nda düzenlenen toplant›s›nda BTGUU taraf›ndan resmi olarak görüﬂüldü. 1994a). 12. Önerilerden baz›lar› baﬂka uygulama sektörleri için de gereklidir. Çeﬂitli karﬂ›laﬂt›rmal› de¤erlendirme projeleri de karﬂ›laﬂt›r›labilir veri gereksinimini art›rd›. 2000 y›l›nda yap›lan toplant›da. çevreye iliﬂkin Ar-Ge verileri. bilim transferi vb. 15. Konferans. politika önceliklerindeki de¤iﬂiklikler ele al›nacak ve politika oluﬂturma sürecine bilgi sa¤lamak için gerekli veriler elde edilecek ﬂekilde gözden geçirilmesi gerekti¤i ortaya ç›km›ﬂt›. Frascati K›lavuzu’nda yap›lacak de¤iﬂikliklere iliﬂkin önerilerin görüﬂülece¤i bir uzmanlar konferans› düzenlemek için gönüllü oldu. K›lavuzun gözden geçirilmiﬂ taslak versiyonu. Orada yap›lan öneriler ›ﬂ›¤›nda küçük bir editoryal grup taraf›ndan gerçekleﬂtirilen yeni bir gözden geçirmeden sonra. Frascati K›lavuzu’nda belirtilen ilkelerin.
2. biyoteknoloji. 73.EK 1 için. daha net bir öneride bulunulmuﬂtur. 3. bir ülkenin veya OECD Sekreteryas›’n›n liderli¤inde küçük gruplar oluﬂturuldu. TZE’lere ek olarak kafa say›s› verilerinin toplanmas›na iliﬂkin öneriler takviye edilmiﬂtir. sosyal bilimler ve hizmetlerle ilgili Ar-Ge üzerine yeni bir bölüm yer almaktad›r. K›lavuzun bu bas›m›nda. Yaz›l›m ve sosyal bilimlerle ilgili bölümleri. 5. MMS. ticari teﬂebbüs sektöründe kurum türüne göre s›n›fland›rma de¤iﬂtirilmiﬂtir. Sektör tan›mlar› de¤iﬂtirilmemiﬂtir. Bu bas›mda yap›lan önerilerin baz›lar›. Ar-Ge istatistiklerini Milli Muhasebe’ye yaklaﬂt›rma gereksinimlerinden kaynaklanmaktad›r. 2001 y›l› May›s ay›nda Roma’da ‹talyan yetkililerin evsahipli¤inde yap›lan bir toplant›da görüﬂüldü. 4. 17. Verileri cinsiyete ve yaﬂa göre raporlama önerisi (yaﬂa göre önerilen bir s›n›fland›rmayla) yenidir. Gruplar›n raporlar›. Bölüm iki ana bölüm olarak yeniden yap›land›r›ld›: Bölümlerden biri Ar-Ge personelinin tan›m› ve kapsam›yla ilgili. yeterli gözden geçirmelerin yap›lmas›yla ilgili kararlar al›nd›. bilgi ve iletiﬂim teknolojisi (B‹T). K›lavuzun alt›nc› bas›m›n›n hem ka¤›da bas›l› hem de elektronik versiyonlar› haz›rland›. En az›ndan USSS Rev. di¤eri ise ölçüm konular› ve veri toplamayla ilgilidir. Ar-Ge taramalar›n›n amaçlar›na uygun ve mümkün oldu¤unca takip edilmiﬂtir. Bölüm yaz›l›m ve hizmetler. yaz›l›m. Bölüm için ticari teﬂebbüs sektöründe ürün alan› s›n›fland›rmas› kullan›m›yla ilgili olarak. Gözden geçirilen k›lavuz 2002 sonlar›nda benimsendi. 2002 sonlar›nda yap›lan bir toplant›da görüﬂüldü. 3. 19. küreselleﬂme ve Ar-Ge üzerine iﬂbirli¤i ve özel ilgi konular›yla ilgili Ar-Ge üzerine yeni bölümler içermektedir: Sa¤l›k. Milli Muhasebe’deki tavsiyeler. 18. temel araﬂt›rma kavram›yla ilgili ilave bilgi eklenmiﬂtir. Roma’da yap›lan sonraki BTGUU toplant›s›nda. 21. Hizmetlerin görüﬂülmesi tümüyle yeni bir durumdur ve baz› Ar-Ge örneklerini içerir. Bölüm’de. daha önce bölümün baﬂka yerlerine da¤›lm›ﬂ materyalleri de dahil etmek için k›smen gözden geçirilmiﬂtir. Bölüm’de. Önceki gözden geçirmelerde oldu¤u gibi. TZE’lerin derlenmesine iliﬂkin di¤er ilkeler verilmiﬂtir. 20. Bölüm’e. ancak yüksekö¤retim sektöründe s›n›rda yer alan kurumlarla ilgili baz› önerilerde bulunulmuﬂtur. Alt›nc› bas›mdaki temel de¤iﬂiklikler 16. Finansal hizmetler sanayisinde Ar-Ge türüne örnekler eklenmiﬂtir. çeﬂitli yöntembilimsel önerileri güçlendirmek için özel bir çaba gösterilmiﬂtir. Kullan›lan kelimelerde yap›lacak de¤iﬂikliklerle ilgili öneriler. 1. 154 .
EK 1 22. 6. Bölüm’de, fon kaynaklar›yla ve harici harcamalar›n dökümüyle ilgili
daha ayr›nt›l› önerilerde bulunulmaktad›r. Verilen bir süre içinde fon kaynaklar›n›n Ar-Ge harcamalar›yla do¤rudan ba¤lant›l› olmas› gereksinimi aç›kça ortaya konulmuﬂtur. Yaz›l›m edinimleri, yeni MMS’ye uygun ﬂekilde, bir yat›r›m kalemi olarak eklenmiﬂtir. 23. 7. Bölüm, önemli biçimde de¤iﬂtirilmiﬂtir. Ana amaç, ticari teﬂebbüs
sektöründeki tarama yöntemleriyle ve çeﬂitli tahmin konular›yla ilgili daha belirgin önerilerde bulunmakt›r. Metin daha anlaﬂ›l›r ve Ar-Ge taramalar›yla daha ba¤lant›l› yap›lmaya çal›ﬂ›lm›ﬂt›r. 24. K›lavuzun son gözden geçirilmesinden bu yana Eurostat taraf›ndan
benimsenen baz› ek öneriler 8. Bölüm’de eklenmiﬂ ve sosyo-ekonomik hedefe göre temel s›n›fland›rma olarak BPBAKT benimsenmiﬂtir. Çeﬂitli baﬂka kavramlar ve yöntembilimsel konular da aç›kl›¤a kavuﬂturulmuﬂtur. 25. B‹T, sa¤l›k ve biyoteknoloji gibi belirli baz› ilgi alanlar›nda Ar-Ge çal›ﬂmalar›yla ilgili yeni ekler eklenmiﬂtir. Eklerden bir tanesi, Ar-Ge de¤iﬂkenlerinin bölgelere göre ayr›lmas›yla ilgili ilkeleri içerir. Sektörleﬂmeye iliﬂkin karar a¤ac›, 3. Bölüm’de sunulmuﬂtur ve 2. Bölüm’de yaz›l›m Ar-Ge'si ile ilgili örnekler verilmiﬂtir. K›lavuz'un önceki versiyonunda yer alan eklerin ço¤u güncellenmiﬂ ve daha da geliﬂtirilmiﬂtir. Teﬂekkür 26. K›lavuzun tüm bas›mlar›, üye ülkelerden ve UNESCO, AB ve Nordforsk/‹skandinav Sanayi Fonu ve OECD Sekreteryas›, özellikle de Bayan A.J. Young ve merhum Y. Fabian (ilk dört bas›m için) gibi uluslararas› kuruluﬂlardan uzmanlarla iﬂbirli¤i içinde haz›rlanm›ﬂt›r. Sistematik Ar-Ge ölçümüne öncülük eden Ulusal Bilim Vakf›’na özellikle müteﬂekkiriz. 27. K›lavuzun ilk bas›m›yla ba¤lant›l› olarak an›lmas› gerekenler aras›nda
Dr. J. Perlman, Profesör C. Freeman ve Frans›z Genel Bilimsel ve Teknik Araﬂt›rma Delegasyonu (DGRST) da bulunmaktad›r. 28. 1968 Frascati toplant›s›na baﬂkanl›k etmiﬂ olan merhum H.E. Bishop ve
H. Stead (Kanada ‹statistik Kurumu), P. Slors (Hollanda Merkezi ‹statistik Bürosu) ve Dr. D. Murphy (‹rlanda Ulusal Bilim Konseyi) ikinci bas›ma önemli katk›larda bulunmuﬂtur. 29. Üçüncü versiyonun haz›rlanmas›na yard›mc› olanlar aras›nda, merhum K. Sanow (Ulusal Bilim Vakf›), J. Mitchell (Adil Ticaret Ofisi, ‹ngiltere) ve K. Perry (‹ngiltere Merkezi ‹statistik Ofisi) ve K. Arnow (Ulusal Sa¤l›k Enstitüsü, A.B.D.), 1973 Uzmanlar Toplant›s› Baﬂkan› ve Özel Konular Baﬂkan› T. Berglund (‹sveç Merkezi ‹statistik Ofisi), J. Sevin (DGRST) ve Dr. F. Snapper’e (Hollanda E¤itim ve
155
EK 1 Bilim Bakanl›¤›) teﬂekkür ederiz. 30. Dördüncü bas›m için H. Stead’in (Kanada ‹statistik Kurumu)
çal›ﬂmalar›na çok ﬂey borçluyuz. Yap›lan çeﬂitli toplant›lara baﬂkanl›k edenler aras›nda, 1978 y›l›nda G. Dean (Merkezi ‹statistik Ofisi, ‹ngiltere) ve 1979 y›l›nda C. Falk (Ulusal Bilim Vakf›, A.B.D.) bulunmaktad›r. 31. Yüksekö¤retim Eki A. FitzGerald (EOLAS – ‹rlanda Bilim ve Teknoloji
Kuruluﬂu, ‹rlanda) taraf›ndan haz›rlanm›ﬂt›r. Zaman-bütçesi çal›ﬂmalar›yla ilgili k›s›m için büyük oranda M. Åkerblom’un (Finlandiya Merkezi ‹statistik Ofisi) çal›ﬂmalar›ndan yararlan›lm›ﬂt›r. 1985 tarihli Yüksekö¤retim Sektörü için BT Göstergeleri Konferans›'na T. Berglund (‹sveç ‹statistik Kurumu) baﬂkanl›k etmiﬂtir. 32. Beﬂinci bas›m, çok say›da ulusal uzman›n çal›ﬂmalar›na dayal› olarak
büyük oranda A. FitzGerald (EOLAS) taraf›ndan haz›rlanm›ﬂt›r. T. Berglund (‹sveç ‹statistik Kurumu), J. Bonfim (Junta Nacional de Investigaçao Cientifica e Tecnologica, Portekiz), M. Haworth (Ticaret ve Sanayi Bakanl›¤›, ‹ngiltere), A. Holbrook (Sanayi, Bilim ve Teknoloji, Kanada), J.F. Minder (Araﬂt›rma ve Teknoloji Bakanl›¤›, Fransa), Prof. F. Niwa (Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikas› Enstitüsü, Japonya), Dr. E. Rost (Bundesministerium für Forschung und Technologie, Almanya), P. Turnbull (Merkezi ‹statistik Ofisi, ‹ngiltere) ve K. Wille-Maus (Norges allmennvitenskaplige forskningråd, Norveç)’e özel teﬂekkürlerimizi sunmaktay›z. G. Sirilli (Consiglio nazionale delle ricerche, ‹talya) bu dönem içinde Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Ulusal Uzmanlar Grubu Baﬂkanl›¤› görevini üstlenmiﬂ ve ayr›ca Roma Konferans›’n› organize etmiﬂtir. 33. Alt›nc› bas›m, belirli konularda çok say›daki ulusal uzman›n
çal›ﬂmalar›na dayal› olarak büyük oranda M. Åkerblom (Finlandiya ‹statistik Kurumu; taslak aﬂamas› için OECD Sekreteryas›) taraf›ndan haz›rlanm›ﬂt›r. D. Byars (Avustralya ‹statistik Bürosu); D. Francoz (Araﬂt›rma ve Teknoloji Bakanl›¤›, Fransa); C. Grenzmann (Stifterverband, Almanya); J. Jankowski (Ulusal Bilim Vakf›, A.B.D.); J. Morgan (ONS, ‹ngiltere); B. Nemes (Kanada ‹statistik Kurumu); A. Sundström (‹sveç ‹statistik Kurumu), H. Tomizawa (NISTEP, Japonya); A.J. Young (Kanada ‹statistik Kurumu dan›ﬂman›)’a teﬂekkürlerimizi sunar›z. G. Sirilli (Consiglio nazionale delle ricerche, ‹talya) bu dönem içinde Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Üzerine Ulusal Uzmanlar Çal›ﬂma Komitesi Baﬂkanl›¤› görevini üstlenmiﬂ ve ayr›ca Roma Konferans›’n› organize etmiﬂtir.
156
EK 2 Ek 2
Yüksekö¤retim Sektöründeki Ar-Ge Verilerinin Elde Edilmesi
Giriﬂ 1. Yüksekö¤retim sektöründe Ar-Ge verilerinin elde edilmesi belli sorunlar içermektedir, bunlar okumakta oldu¤unuz ekte ayr›nt›l› olarak aç›klanmaya çal›ﬂ›lm›ﬂt›r. Tart›ﬂma esas olarak ve Frascati K›lavuzu’nun (Yüksekö¤retim Sektöründe Ar-Ge ‹statistikleri ve Ç›kt› Ölçümü, OECD, 1989b) dördüncü bas›m›nda özel bir ek koymayla sonuçlaran sonuçlanan 1980’lerin ortalar›nda baﬂlayan yöntembilimsel çal›ﬂmaya dayal›d›r. 2. Zaman kullan›m taramalar› veya bunlar mevcut de¤ilse, yüksekö¤retim
sektöründeki toplam faaliyetlerde Ar-Ge (Ar-Ge katsay›s›) paylar›n› tahmin etmek için di¤er yöntemleri, istatistikler için gerekli bir temel oluﬂturur. Bunlar aﬂa¤›da aç›klanm›ﬂlard›r. 3. Üniversitelerdeki toplam faaliyetlerle ilgili bilgileri temel alarak Ar-Ge
harcamalar›n› ve personelini tahmin etme yöntemlerine dayal› katsay›lar kullanma, di¤er baz› ölçüm konular›yla birlikte sonras›nda tart›ﬂ›lm›ﬂt›r. Yüksekö¤retim sektöründeki toplam faaliyetlerde Ar-Ge paylar›n› tahmin etmenin di¤er yöntemleri ve zaman kullan›m taramalar› Genel 4. Üye ülkeler, toplam üniversite faaliyetlerinde Ar-Ge’nin pay›n› tan›mlamada bir temel oluﬂturmak için çeﬂitli türde zaman kullan›m taramalar› veya baﬂka yöntemler kullanmaktad›r (örne¤in Ar-Ge katsay›lar›n› hesaplamak için). Ar-Ge katsay›lar›, yüksekö¤retim sektörünün toplam kaynaklar›n› kapsayan istatistiklerin kesirleri veya oranlar›d›r. Ar-Ge’ye atfedilebilecek personel ve harcama verilerinin paylar›n› hesaplamak/tahmin etmek için bir araç iﬂlevi görürler. 5. Yüksekö¤retim taramalar›nda, zaman kullan›m taramalar›n›
kullan›rken dikkat edilmelidir. Yüksekö¤retim kurumlar›ndaki personel, araﬂt›rma faaliyetlerini ö¤retme, yönetim ve gözetim gibi bir dizi baﬂka görevle birleﬂtirir. Bu nedenle, araﬂt›rmaya kat›lanlar›n zamanlar›n›n (çal›ﬂma veya di¤er) yaln›zca Ar-Ge’ye ayr›lan parças›n› kesin bir ﬂekilde belirlemeleri güç olabilir. ‹lk olarak, bu tür tahminlerin neden oldu¤u sorunlar›n bir k›sm›n› aza indirgemeye yard›mc› olabilecek birkaç tarama yöntemi özetlenmiﬂtir. Daha sonra, Ar-Ge katsay›lar›n›n belirlenmesine iliﬂkin di¤er yollar aç›klanm›ﬂt›r. Zaman kullan›m taramalar›n›n yöntemleri 6. En uygun tarama yöntemini seçerken, aﬂa¤›daki faktörler göz önünde bulundurulmal›d›r:
157
EK 2 – – – – 7. – – ‹statistik üretenlerin kullanabilece¤i kaynaklar. ‹stenen istatistik kalitesi düzeyi. Tek tek taramaya cevap verenlere ve üniversite idaresine makul bir ﬂekilde yay›labilecek yük. Ülkeye özgü özellikler. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar› için iki yöntem belirlenebilir: Araﬂt›rmac›lar›n, kendi çal›ﬂma zamanlar›n›n da¤›l›m›n› kendilerinin belirlemelerine dayal› olanlar. Üniversite bölümleri veya enstitülerinin yöneticilerinin tahminlerine dayal› olanlar.
Kat›l›mc›lar›n, kendi çal›ﬂma zamanlar›n›n da¤›l›m›n› kendilerinin belirlemelerine dayal› yöntemler
8. Bu yöntemler taraman›n kapsad›¤› döneme göre bölünebilir: – Çal›ﬂma zaman›n›n, tüm y›la da¤›lmas›na dayal› taramalar. – Çal›ﬂma zaman›n›n, bir veya birkaç haftaya da¤›lmas›na dayal› taramalar. Y›l boyunca her hafta gerçekleﬂtirilen ve belirli bir nüfusun örnekleminin k›smi, özel, "durmayan" taramalara konu edilmesiyle, çal›ﬂma zaman›n›n tüm y›ldaki da¤›l›m›na iliﬂkin taramalar. • Çal›ﬂma zaman›n›n tüm y›la da¤›lmas›na dayal› taramalar. 9. Bu tip taramalarda, tarama soru formlar› tek tek bütün personele veya yaln›zca temsili bir örnekleme gönderilebilir. Tarama tüm yüksekö¤retim sektörünü veya temsili bir kurumsal örneklemi kapsayabilir. Kat›l›mc›lardan, iﬂle iliﬂkili çeﬂitli kategorilere göre çal›ﬂma zamanlar›n›n bir y›l boyunca nas›l ayr›ld›¤›n› hesaplamalar› etmeleri istenir. Üye ülkeler taraf›ndan gerçekleﬂtirilen yeni taramalarda, faaliyetlerin say›s›n›n "araﬂt›rma" ve "di¤er" ﬂeklindeki iki kategoriden bir çal›ﬂma y›l›n›n tüm konular›n› kapsayan 15 kategoriye kadar çeﬂitlilik gösterdi¤i görülmüﬂtür. Kat›l›mc›lar›n kendi çal›ﬂma gidiﬂat›n› hat›rlamalar›n›n ve tarama soru formlar›n› do¤ru ﬂekilde cevaplamalar›n›n zor olabilece¤i bilinmektedir. 10. – – – – – – – = Aﬂa¤›da, zaman kullan›m› s›n›flamas›na bir örnek verilmiﬂtir, ancak Lisans düzeyinde zaman Lisansüstü düzeyde derslere ayr›lan zaman›. Lisansüstü düzeyde araﬂt›rmaya ayr›lan zaman Kiﬂisel araﬂt›rmalara ayr›lan zaman Yönetsel Di¤er zorunlu içsel zaman D›ﬂar›daki mesleksel faaliyete ayr›lan zaman.
incelenen kurumlara ba¤l› olarak baﬂka faaliyetler de önerilebilir:
158
EK 2 11. Bu tür tarama soru formlar› ayr›ca kat›l›mc›lar›n e¤itim geçmiﬂleri,
yaﬂlar›, cinsiyetleri, Ar-Ge yapmalar›na yönelik engeller, kurul üyelikleri vb. gibi daha genel konularla ilgili sorular› içerir. • Belirtilen bir veya birkaç hafta boyunca çal›ﬂma zaman›n›n da¤›l›m›yla ilgili taramalar. 12. Tarama soru formlar› tüm personele veya temsili bir örneklem grubuna gönderilebilir. Tarama soru formlar›, kat›l›mc›lar›n sunulan listeye göre her günün her saatinin veya yar›m saatinin kullan›m›n› en iyi temsil eden etkinli¤i iﬂaretledikleri bir günlük biçimindedir. 13. – – – Taramaya kat›lan personelden, akademik y›l›n aﬂa¤›daki gibi üç k›sa Normal bir ö¤retim haftas›. Bir kiﬂisel izin döneminin d›ﬂ›nda kalan tatil haftas›. Bir s›nav dönemi haftas›. • Y›l boyunca her hafta yap›lacak k›smi özel taramalar yoluyla yap›lan taramalar 14. Tarama soru formlar› bir haftadan daha uzun bir dönemi kapsad›¤›nda, akademik personelin zamanlar›n› nas›l harcad›klar›yla ilgili do¤ru, ayr›nt›l› bilgi vermelerinin çok zor olaca¤› kabul edilir. Bu nedenle, bir hafta süresince tüm y›la iliﬂkin zaman ay›rma ﬂeklini tahmin etmek için taramaya cevap verenlerin dönüﬂümlü örneklemesiyle k›smi tarama kullanan bir yöntem geliﬂtirilmiﬂtir. Örneklem, toplam nüfus içinden incelenecek bireylerin seçilmesi ve tüm y›l› kapsamak için seçilen her bir kiﬂiye bir veya birkaç belirli tarama haftas› ayr›lmas› yoluyla yap›l›r. Bu bilgiler daha sonra ilgili Ar-Ge personelini ve harcama serilerini hesaplamak/tahmin etmek için kullan›l›r. 15. Yöntem, tarama soru formlar›n› göndermeden önce, aﬂa¤›daki aç›k
dönemi için günlükler tutmalar› istenebilir:
ad›mlar›n uygulanmas›n› içerir: – Tarama nüfusunu tan›mlama. – Tam bir tarama yap›lmayacaksa, araﬂt›rma nüfusundan örneklem alma – Taramaya kat›lan her kiﬂiye bir (veya birkaç) tarama haftas› ay›rma. 16. Ülkeler, bu tür taramada bilgi edinme konusunda çeﬂitli yaklaﬂ›mlar
benimsemektedir. Kat›l›mc›lardan bazen tüm hafta boyunca çeﬂitli faaliyetler için harcanan saat say›s›n› belirtmeleri; ayr›ca bazen haftan›n her günü için cevap vermeleri istenmektedir. 17. Ülkeler kat›l›mc›lar›na farkl› seçenekler sunarken, genel prensip her
zaman iﬂle iliﬂkili tüm olas› faaliyetleri listelemek ve kat›l›mc›lara bu faaliyetler için ne kadar zaman harcad›klar›n› sormakt›r (mutlak veya göreli anlamda).
159
Bununla birlikte. olas› en iyi tahminleri haz›rlamak için tek tek personele dan›ﬂma da ço¤u kez gereklidir. daha toplu bir düzeyde zaman kullan›m›yla ilgili sorular eklemeyi uygun bulmuﬂtur.EK 2 18. görünürde tek tek araﬂt›rmac›lara (veya di¤er kat›l›mc› kategorilerinde yer alanlara) yük olmaz ancak üniversite enstitüsünün kendisine önemli bir yük yüklerler. bir veya birkaç haftay› kapsayan günlük çal›ﬂmalar› için 160 . Do¤ru ve karﬂ›laﬂt›r›labilir sonuçlar elde edilecekse. Cevaplama oranlar› 23. Bu durumda. K›lavuzun 2. Üniversite enstitüleri yöneticilerinin tahminlerine dayal› yöntemler 20. Üniversite enstitülerinden veri almaks›z›n. Bu yöntem yukar›da aç›klananlardan daha ucuzdur ve kat›l›mc›lar aç›s›ndan üstlenilen yük daha hafiftir. ilkelerde kolayca anlaﬂ›l›r tan›mlar verilmelidir. Paragraf 11’de de¤inilen türde genel bilgiler de taraman›n bir parças› toplanabilir. Ço¤u ülkede. Kat›l›mc›lardan kendi faaliyetlerini tasnif etmeleri istendi¤inde. yüksekö¤retim sektöründe Ar-Ge faaliyetleriyle ilgili tam bilgi toplamak genellikle mümkün de¤ildir. 21. hangilerinin eklenmemesi gerekti¤ini aç›k bir ﬂekilde belirtmelidir. Birçok ülke. Taramalarda yaln›zca tüm y›l boyunca yap›lan da¤›l›m› belirtmesi gerekti¤inde tek tek kat›l›mc›lar üzerindeki yük daha düﬂüktür. k›yasland›¤›nda di¤erlerinden pahal›d›r ve bu tür taramalar ço¤u kez uzun aral›klarla gerçekleﬂtirilir. Kurumlara yöneltilen tarama soru formlar› ço¤u kez belirli türde harcamalarla ve di¤er kullan›labilir toplam kaynaklarla ilgili ve bu kaynaklardaki tahmin edilen Ar-Ge pay›yla ilgili sorular› içerir. Cevaplama oranlar›. 24. olarak 19. Ar-Ge faaliyetleri s›n›rlar›n›n uygulanmas› 22. Bu nedenle. taramay› yapan. Tek tek personelden al›nan yan›tlara dayal› tüm tarama yöntemleri. raporlanan Ar-Ge’ye hangi faaliyetlerin dahil edilmesi. tek tek araﬂt›rmac›lar›n zaman kullan›m çal›ﬂmalar›n› yapmak yerine. tarama soru formlar› genellikle. Bölüm’ünde önerilen ilkelere uyulmal›d›r. üniversite enstitülerine yöneltilen bir tarama soru formun- da. zaman kullan›m taramalar›na kat›lanlara kolayca anlaﬂ›l›r talimatlar verilmesi gerekir. Günlük çal›ﬂmas›ysa akademik personelden oldukça külfetli isteklerde bulunur ancak üniversite enstitüsünden herhangi bir talepte bulunmaz. yeterince do¤ru tahminler sa¤lamak için gereken sürekli faaliyetlerle ilgili bilgi sahibi olduklar› varsay›lan enstitü yöneticisine yöneltilir. yüksekö¤retim sektörüne iliﬂkin Ar-Ge istatistikleri merkezi idare ve enstitü seviyesinde elde edilen bilgilerle tek tek personel üyelerinin sa¤lad›¤› bilgilerin bileﬂimine dayal›d›r. Üniversite kurumlar›ndan elde edilen tahminlere dayal› yöntemler.
29. Di¤er taraftan. ayr›nt›l› zaman kullan›m taramalar› yapmay› zor bulabilirler. Özellikle büyük ülkeler. kaynak k›s›tlamalar›n›n üstesinden gelmek ve bilgi gereksinimlerini karﬂ›lamak için alternatif veri toplama yöntemleri gereklidir. Baz› kurumlar kendi planlama ve de¤erlendirmeleri için tam veya k›smi olabilir. daha maliyetli ve büyük ölçekli araﬂt›rmac› taramalar›na ve/veya yukar›da aç›klanan yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan yürütülen araﬂt›rmalar›na bir alternatif olabilirler. Bu nedenle. 31. Kat›l›mc›lar tüm y›l için cevap verdiklerinde bu oran genellikle daha yüksektir. Taramalar zaman kullan›m›yla ilgili bilgi toplaman›n en sistematik ve do¤ru yolu iken. 32. baz› çal›ﬂan kategorilerinin iﬂ tan›mlar› yararl› girdiler sa¤layabilir. çeﬂitli yollarla türetilebilirler. 30. Taramaya dayal› olmayan Ar-Ge katsay›lar›. Katsay›lar. Sorumlu istatistiksel birim taraf›ndan kullan›labilir bilgiye dayal› olmak üzere. baz› ülkelerdeki ö¤renim ve araﬂt›rma politikas›n›n formülasyonu. yüksekö¤retim kurumlar›n›n ve araﬂt›rmac›lar›n›n say›s›n›n fazla olmas› nedeniyle. Deneyimli ve bilgili kiﬂilerin çal›ﬂmaya kat›lmas› esast›r. Çok fazla zaman ve para gerektirirler ve istatistikleri oluﬂturan kaynaklardan yo¤un taleplerde bulunabilirler. zaman kullan›m taramalar›ndan elde edilebilecek ayr›nt› seviyesinde bilgi gerektirmeyebilir. 26. 28. e¤itim sistemleri benzer di¤er ülkeler ilgili katsay›lar› 161 . Di¤er kaynaklara dayal› yöntemler 25. onlar› hesaplamada kullan›lan karar mekanizmas›n›n kalitesine ba¤l›d›r. baz› faaliyetler için ayr›lan süreler belirtilebilir. sonuç olarak elde edilen tahminlerin do¤rulu¤u uyguland›klar› verilerin kalitesine ve hem veri hem de katsay›lara iliﬂkin olarak mevcut ayr›nt›lara ba¤l›d›r. Çeﬂitli türde ilgili bilgiler normal olarak mevcut olacakt›r. ‹stihdam sözleﬂmelerinde. üniversite enstitülerine yöneltilen taramalara iliﬂkin cevaplama oranlar› ço¤u kez %100’e yak›nd›r. Genel Ar-Ge faaliyetlerini hesaplamak için türetilen katsay›lar. bilgiye dayal› tahminlerden karmaﬂ›k modellere kadar çeﬂitli yollarla türetilir.EK 2 nispeten daha düﬂüktür. her zaman kaynaklara ve/veya tek tek ülkelerin gereksinimlerine uygun olmayabilirler. Ek olarak. bazen katsay›lar oluﬂturmuﬂ olaoluﬂturmuﬂ bilirler. 27. veriler için mevcut olan ve istatistikler için gerekli olan ayr›nt› seviyesine göre haz›rlanmal›d›r. Kullan›lan yöntem ne olursa olsun. Katsay›lar›n do¤rulu¤u.
toplam kullan›labilir kaynaklarla ilgili verilere dayand›r›l›r. 37. Toplam kaynaklar 36. Sonraki ad›m. Son ad›m. ö¤retim ve di¤er faaliyetler (yönetim dahil) aras›nda da¤›t›m› için bir temel elde etmektir. 33. toplam üniversite kaynaklar›n›n araﬂt›rma. Üniversite kurumlar›na yöneltilen taramalar. Merkezi yönetimlerin rolü ülkeden ülkeye ve seviyeden seviyeye de¤iﬂir – ulusal düzeyde e¤itim bakanl›¤›nda. yerel olarak veya yüksekö¤retim enstitüsünün kendi içinde. Araﬂt›rma katsay›lar› türetmek için model kullan›m›. Üniversitelerin merkezi yönetimleri taraf›ndan genel hesaplara ve sicil kay›tlar›na dayal› olarak yap›lan ek dökümler. A¤›rl›kl› ve a¤›rl›ks›z yüksekö¤retim verilerine farkl› katsay›lar uygulanarak farkl› modeller geliﬂtirilir. ‹dari kay›tlar. Seviyeleri ne olursa olsun. 162 .EK 2 benzer yüksekö¤retim yap›lar›na sahip baﬂka ülkelerin zaman kullan›m taramalar›n›n sonuçlar›yla karﬂ›laﬂt›rma yapma yoluyla de¤erlendirilebilir. Ar-Ge kaynaklar›n›n hesaplanmas›. Di¤er istatistiksel sistemler (kamu hizmetlileriyle ilgili istatistikler. bu iﬂlem ço¤u kez çeﬂitli idari kaynaklar› temel al›narak yap›lmaktad›r. Ar-Ge harcamalar›n› ve Ar-Ge personelini tahmin etmek için katsay› kullan›m› 34. bu tür merkezlerde. bu çal›ﬂmalar Ar-Ge istatistikleri oluﬂturmada yaln›zca ilk ad›md›r. Birçok durumda. sektörün toplam kullan›labilir kaynaklar›. üniversitelerin toplam kaynaklar›n› türetmektir. genel ücret istatistikleri). toplam veriler çeﬂitli yönetim kaynaklar›ndan türetilir. bugünlerde. toplam personel ve harcama kaynaklar›nda Ar-Ge paylar›n› tahmin etmek ve bunlar›n daha ayr›nt›l› kategoriler halinde dökümünü yapmak için Ar-Ge katsay›lar› kullanmakt›r. – Fon türüne göre ilgili Ar-Ge harcamas›. Bu nedenle. zaman kullan›m› çal›ﬂmalar›ndan veya di¤er kaynaklardan türetilen Ar-Ge katsay›lar› uygulanarak. yüksekö¤retim sek- töründe bilginin daha fazla bilgisayar ortam›na taﬂ›nm›ﬂ olmas›ndan kaynaklanan oldukça yeni bir uygulamad›r. 35. yüksekö¤retim sektörüne yönelik Ar-Ge istatistikleri oluﬂturmak için aﬂa¤›dakileri tahmin etmek gereklidir: – Personel ve finans dahil. Yukar›da aç›klanan zaman kullan›m çal›ﬂmalar›n›n ve di¤er yöntemlerin amac›. – Maliyet türüne göre ilgili Ar-Ge harcamas›. Dolay›s›yla. yönetimsel faaliyetlerinin bir sonucu olarak genellikle büyük miktarda bilgi bulunur. bölgesel olarak. Toplam veriler genel üniversite fonlar›n› (GÜF) ve çeﬂitli d›ﬂ kaynaklar› içerir ve aﬂa¤›dakilerden türetilebilir: – – – – – Üniversite hesaplar›.
tahmin edilen Ar-Ge katsay›lar› veya zaman kullan›m taramalar›ndan türetilen Ar-Ge katsay›lar› kullan›larak Ar-Ge verilerinin elde edilebilece¤i yararl› bir kaynakt›r. bilim alan›na göre dökümü yap›lm›ﬂ) farkl› yollardan eriﬂimleri vard›r. Kullan›labilir ayr›nt› seviyesi bak›m›ndan belirli bir ülkedeki üniversiteler aras›ndaki farkl›l›klar da ülkelerin OECD’ye yeterli ayr›nt›l› veri sa¤lama yeteneklerinde farkl›l›klara neden olabilir. Verilere kolayca eriﬂilebilir. Merkezi yönetimlerin kendi dosyalar›nda tuttu¤u bilgiler. Veriler belirli bir dönemle iliﬂkilidir. 42.EK 2 Merkezi yönetimlerin elinde bulunan bilgiler. fonlar›n ve personelin kaynaklar› bak›m›ndan Ar-Ge faaliyetleriyle ilgili belirli eksik veriler. özellikle Ar-Ge ile iliﬂkili olmalar› gerekmese de. tekrarlanan model oluﬂturma süreci için yararl› girdi oluﬂturur. bu bilgilerin Frascati K›lavuzu’nun tan›mlar›na uygun oldu¤u kesin de¤ildir ve bu durum onlar› do¤rudan kullanma imkan›n› s›n›rlar. Bu tür verilerle ilgili. – Farkl› üniversiteler aras›nda karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sorunlar›. dikkate al›nmazlarsa baz›lar› kesin Ar-Ge istatis- çal›ﬂmas›n›n parças› olarak toplaman›n çeﬂitli avantajlar› vard›r: tiklerinde hatalara neden olabilecek s›n›rlamalar da vard›r: – Maliyetlerin kapsam›. birçok bilim dal›yla ilgili olarak araﬂt›rma yapan büyük kurumlarda araﬂt›rmac› seviyesinde bilgi edinmeyi gerektirebilir. E¤itim bakanl›klar› büyük miktarda genel bilgiye sahip olabilirken. – Genel yüksekö¤retim istatistiklerinin. Ülkelerin. Ar-Ge bilgileri bazen do¤rudan merkezi yönetimlerden elde edilebilir. taramaya cevap verenlerin cevap yükünü azalt›r. 38. 41. 163 . Ar-Ge çal›ﬂmas› tek bir bilim alan›yla s›n›rl›ysa. kurum seviyesindeki bilgiler yeterlidir. 39. 40. – Genellikle toplu bir seviyede mevcut olan veriler. Parametreler çift say›lmam›ﬂt›r. ayr› olarak belirlenemeyen Ar-Ge bileﬂeni. Bununla birlikte. yüksekö¤retim kurumlar›n›n finans yöneticileri tek tek araﬂt›rmac›larla ve di¤er personelle iliﬂkili gelir ve harcama bilgilerine sahip olabilirler. Veriler. – – – – – – Merkezi yönetimlerin verilerini genel bir Ar-Ge verisi toplama Veriler tutarl› ve kesindir. toplam kaynaklarla ilgili yeterince ayr›nt›l› verilere (örne¤in. Tek tek bilim dallar›ndaki/bilimsel alanlardaki Ar-Ge çal›ﬂmalar›n› belirlemek. ‹kincil kaynaklardan elde edilen verilerin kullan›lmas›. belirli bir yönetimin iﬂlevine göre çeﬂitlilik gösterir.
bilim alan› veya bölüm kategorisine göre iﬂçilik maliyetleri. toplam tam zaman eﬂde¤erleriyle ilgili verilerden ülkelerin Ar-Ge için tam zaman eﬂde¤erlerini türetmek için kullan›l›r.3’te belirtilen TZE tan›m›na karﬂ›l›k gelir. bu harcamalar. tek tek kurumlar›n finansal ve personel verilerine kat- 164 . ikincisi veri toplama için muhtemelen daha uygun olacakt›r. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar›n›n sonuçlar›. Ço¤u durumda birden çok pozisyonda çal›ﬂan kiﬂilerle ilgili bilgi edinmek mümkün olmad›¤›ndan. enstitü. bir kiﬂinin birden çok tam zaman eﬂde¤eri için say›labilece¤i düﬂünülebilir. toplam iﬂçilik maliyetlerindeki Ar-Ge pay›n› tahmin etmek için do¤rudan uygun bir seviyede (birey. gerekirse. En yüksek ayr›nt› seviyesinde. teknisyen veya di¤er personelin maaﬂ çizelgesi ve bu çizelgenin kendisi Personel ve enstitü kategorisine göre iﬂçilik maliyetleri. 49. ‹ﬂçilik maliyetleri (yani maaﬂlar ve ilgili sosyal maliyetler) genellikle yüksekö¤retim sektöründeki toplam Ar-Ge harcamas›n›n yaklaﬂ›k yar›s›n› temsil eder. K›s›m 5. Ar-Ge katsay›lar›n›n.3’e göre. 48. Maliyetlerin türü 45. di¤er taraftan da gereç/ekipman harcamalar› ve arazi/bina harcamalar›ndan oluﬂur. bir y›l içinde bir kiﬂi taraf›ndan Ar-Ge ile ilgili olarak bulunulan tam zaman pozisyonlar›n›n say›s›.2. – Maaﬂ ölçüt olarak kabul edilirek. toplam tam zaman eﬂde¤erleri teorik olarak en az iki farkl› yolla tan›mlanabilir: – Bir y›l içinde bir kiﬂi taraf›ndan yap›lan toplam Ar-Ge çal›ﬂmas› miktar›. K›s›m 6.2. 46.3. bir taraftan iﬂgücü ve di¤er cari maliyetlerden. toplam harcamayla ilgili bilgilere dayal› olarak bir tahmin yap›lmal›d›r. üniversite) kullan›l›r. ö¤retim ve araﬂt›rma bilim dal›na. Bölüm. Zaman kullan›m çal›ﬂmalar›ndan türetilen Ar-Ge katsay›lar›. geniﬂ anlamda 5. Ar-Ge harcamalar›n›n cari ve sermaye harcamalar›na göre dökümü yap›lmal›d›r. Toplam iﬂçilik maliyetleriyle ilgili bilgiler genellikle mevcuttur ya da aﬂa¤›daki veri kaynaklar›ndan birine veya birden ço¤una dayal› olarak hesaplan›r: – – – Her bir araﬂt›rmac›. enstitü.2 ve 6. Personel. Bölüm. Ar-Ge çal›ﬂmas›nda do¤rudan yer alan personelin meslek kategorisine ve etkinli¤in gerçekleﬂtirildi¤i kurum türüne göre de¤iﬂiklik göstermesi beklenebilir. K›lavuzdaki 6. 44. çeﬂitli iliﬂkili sosyal güvenlik veya emeklilik programlar›n› da dikkate almak için ayarlamalar yap›lmal›d›r. Belirli bir birime ait bu Ar-Ge bileﬂenlerinden her biri için do¤rudan kul- lan›labilir veri yoksa. bölüm. Uygulamada. 47.EK 2 43. Birincisi.
52. Ar-Ge katsay›lar›n›n iﬂçilik maliyetlerindeki Ar-Ge pay›n› tahmin etmek için tek yolu sa¤lad›klar›. Di¤er cari maliyetler hakk›ndaki bilgiler genellikle enstitüyle ilgili olarak mevcuttur ve ço¤u kez dokümanlar. küçük ekipmanlar vb. yukar›da ele al›nan belirli türde di¤er cari maliyetler bak›m›ndan. örne¤in Güzel Sanatlar Fakülteleri. Bu mümkün oldu¤unda. Ar-Ge’nin gereç ve ekipmanlar içerisindeki pay›n› tahmin etme konusunda. Ar-Ge verileri ço¤u kez tesislerin amaçlanan kullan›mlar›na dayal› olarak tahmin edilir. Katsay›lar tipik olarak aﬂamalar halinde uygulan›r: – Farkl› personel kategorilerine uygulanan Ar-Ge katsay›lar›. TZE personel tahminlerini verir. Ar-Ge harcama tahminleri sa¤lamak için finansal verilere uygulanabilir. anlaﬂmalara veya görüﬂe de dayal› olabilir. 165 . çeﬂitli türde cari harcamalar› tahmin etmeye göre daha az kullan›ﬂl›d›r. Ar-Ge katsay›lar›. katsay›lar kurumlar›n Ar-Ge bak›m›ndan farkl› konumlar›n› yans›tmak için de¤iﬂtirilebilir. – Bu personel tahminleri. Arazi ve binalara yap›lan toplam yat›r›mlarla ilgili bilgiler genellikle yaln›zca enstitü veya üniversite düzeyinde mevcuttur. Burada da yine. Amaçlanan kullan›m bir ölçüt olarak mümkün de¤ilse. Ar-Ge paylar› enstitüler taraf›ndan amaçlanan ekipman kullan›m›na göre tahmin edilir. elektrik. ancak gereçlere ve ekipmana veya araziye ve binalara yap›lan yat›r›mlardaki Ar-Ge paylar›n› hesaplamada fazla önemlerinin olmad›¤› sonucu ç›kar›labilir. di¤er cari maliyetlerdeki Ar-Ge paylar›n› tahmin etmede önemli bir rol oynad›klar›. Gereç ve ekipmana yap›lan toplam yat›r›mla ilgili bilgiler. bilim dal›na ve kuruma göre olmas› mümkünse. kendileri katsay›lara dönüﬂtürüldüklerinde. Ar-Ge katsay›lar›. teknik üniversiteler veya önemli ö¤retim ve araﬂt›rma üniversiteleri olmalar› gibi. Gereç ve ekipman yat›r›mlar›ndaki Ar-Ge pay›. iﬂçilik maliyetleriyle ayn› da¤›t›m katsay›lar› kullan›labilir. Enstitü taraf›ndan kullan›labilir olmayan bölüm (su. 50. genellikle kurum düzeyinde mevcuttur. ArGe paylar›. genel yönetim vb. kiralar. gibi genel giderler) ilgili kurumsal birimler aras›nda da¤›t›lmal›d›r. Kurumlardan genellikle bu maliyetlerin Ar-Ge pay›n›. amaçlanan kullan›ma dayal› olarak tahmin etmeleri istenir. 54. teammüllere veya enstitülerin düﬂüncelerine dayal› olarak da belirlenebilir. gibi ö¤eleri sat›n almak için kurumlar›n kendi emirlerinde olan kaynaklarla ilgilidir. 53.EK 2 say›lar uygulanabilir. 51. bu yat›r›mlardaki Ar-Ge paylar›n› tahmin etmek için nadiren kullan›l›r. Birçok taramada. Yukar›dakilerden. bak›m.
kurumlar›n hesaplar›nda resmi olarak saptanabilir veya saptanamayabilir. Baz› araﬂt›rma sözleﬂmeleri gerçekten de enstitüsüne veya profesörlere gidebilir. Baz› üniversiteler "kendi fonlar›na" da sahip olabilir ( ba¤›ﬂlardan gelen gelir vb. Yüksekö¤retim kurumlar› geleneksel GÜF kaynaklar›n›n mutlak kesinti- lerini veya sabit kalma müdahalelerinden kaynaklanan kay›plar› telafi etmek için. Özellikle. özel kâr amac› gütmeyen kurumlardan ve son y›llarda gittikçe artan bir ﬂekilde sanayiden ve yurtd›ﬂ›ndan hibeler ve sözleﬂmeler biçiminde al›n›r. kamu genel üniversite fonlar› (GÜF) olarak bilinen. Mümkün olan en geniﬂ kapsam› elde etmek için. d›ﬂ kaynaklar taraf›ndan finanse edilen her proje için.genel bir ﬂekilde bütün iﬂle ilgili faaliyetlerin ödemesini kapsayan bu hibelerden ayr› ödeme için özel olarak tan›mlanmam›ﬂt›r. artan bir ﬂekilde d›ﬂ kaynaklara yönelmektedir. D›ﬂ organizasyonlarla böyle ba¤lant›lar. Baz› d›ﬂ fonlar (özellikle vak›flar ve araﬂt›rma kurullar›ndan gelen fondo¤rudan üniversite lar) üniversitelerin merkezi muhasebe kay›tlar›nda her zaman tam olarak kapsanmaz. 57. 56. taramaya cevap verenler ço¤u kez onun araﬂt›rmay› finanse edip etmedi¤ini de¤erlendirmek zorundad›r. Yüksekö¤retim sektöründeki Ar-Ge fonlar› bir çok farkl› kaynaktan elde edilir. K›lavuzun gerçekleﬂtiriciye dayal› rapor prensibine ayk›r› olsa bile) veya en az›ndan bu hesaplara karﬂ› tekrar kontrol edilmelidir. bölümler ve di¤er kamu kurumlar› gibi di¤er kaynaklardan. Ço¤u üye ülkede kullan›lan ana kaynak. sa¤l›k hizmetleri vb.EK 2 Fonlar›n kaynaklar› Genel 55. Ar-Ge fonlar› araﬂt›rma kurullar› dahil bakanl›klar. bu nedenle Ar-Ge istatistiklerinin 166 . Fonlay›c›ya dayal› veriler genellikle sadece harcamalar› verir ve ayn› Ar-Ge personel verilerini elde etme sorunu bu nedenle u¤raﬂ›lmas› zor bir sorundur. 58. kurumlar›n d›ﬂ fonlar› hakk›ndaki veriler baz› durumlarda fonlay›c›lar›n hesaplar›ndan al›nmal›d›r (bu. Ayr›ca. yüksekö¤retim kurumlar›n›n bütün faaliyetlerini desteklemek için ald›¤›.ö¤retim. Dolay›s›yla. gibi). yönetim. Ar-Ge. e¤er merkezi yönetim kay›tlar›nda bilgi mevcut de¤ilse. Yüksekö¤retim kurumlar›ndaki personelin çeﬂitli faaliyetleri. Üniversitelerin toplam faaliyetlerindeki Ar-Ge pay›n› saptamak için kul- lan›lan zaman kullan›m çal›ﬂmalar› ve di¤er yöntemler genellikle sadece yüksekö¤retimdeki Ar-Ge(YÖARGE)’nin büyük bölümü ile yak›ndan iliﬂkili olan GÜF’yi ilgilendirir. D›ﬂ fonlar ço¤u kez Ar-Ge içindir fakat di¤er amaçlar için de kullan›labilir. kamu taraf›ndan finanse edilmiﬂ serbestçe tasarruf edebilmeleri için verilen tahsisat›n (blok hibe) bir bölümüdür. görev odakl› bakanl›klar ve sanayiyle araﬂt›rma ba¤lant›lar› yo¤unlaﬂt›r›lmakta ve GÜF olmayan kaynaklardan gelen toplam harcaman›n pay› eninde sonunda artmaktad›r..
Araﬂt›rma gelirinin kaynaklar›n› tan›mlama konusunda karﬂ›laﬂ›lan bir di¤er zorluk da d›ﬂ organizasyonlar›n yüksekö¤retim kurumlar›nda kendileri için yerine getirilen Ar-Ge’nin "tam piyasa maliyetini" her zaman ödemedi¤i gerçe¤idir. üçüncü seviye bir kuruma tahsis edilmiﬂ baz› fonlar›n. böyle fonlar GÜF olarak s›n›fland›r›l›r. Teorik olarak. Bu belirleme yöntemi tüm ülkelerde kullan›lan tarama yöntembiliminin kendine özgü bir parças›d›r. Ar-Ge istatistiklerini üreten kiﬂiler bu gibi hesaplardaki elde edilebilen detaylara ba¤l›d›r. Ayr›ca. Di¤er sektörlerle karﬂ›laﬂt›r›ld›¤›nda. Ar-Ge için özel fonlama mekanizmalar›n› dikkate almak üzere yüksekö¤retim sektörü için tan›mlanm›ﬂt›r. GÜF ve di¤er kamu Ar-Ge gelir kaynaklar› aras›ndaki fark›n belirlenmesi konusunda yetersizdir. yap›s›nda bulunan ve otomatik bir Ar-Ge unsuruna sahip oldu¤u görüﬂündedir.Do¤rudan kamu fonlar› • Genel üniversite fonlar› 63. Farkl› ülkeler GÜF’nin Ar-Ge bileﬂenini de¤iﬂik ﬂekilde s›n›fland›rd›¤› için tutars›zl›klar ortaya ç›kar. Bu nedenle Ar-Ge gelir kaynaklar›n›n ne kadar iyi bir ﬂekilde ayr› olarak tan›mlanabilece¤i ve teﬂhis edilebilece¤inin belirlenmesi konusunda muhasebe iﬂlemleri önemli bir rol oynayacakt›r. GÜF’nin ayr› bir kategorisi. bu veriler "hükümet orijinal kaynak oldu¤u ve ilgili fonlar›n en az›ndan bir k›sm›n›n Ar-Ge’ye ayr›lmas› gerekti¤ini düﬂündü¤ünden.EK 2 toplanmas›nda nicelleﬂtirmek zordur. dolay›s›yla bu da ilave ölçüm güçlükleri do¤urur. d›ﬂar›dan finanse edilmiﬂ araﬂt›rma için yönetimle ilgili harcanan GÜF’nin bir k›sm› ve di¤er ilave maliyetler yukar›da kullan›lan katsay›lar ›ﬂ›¤›nda. Ar-Ge fonlama kaynaklar›n›n tam olarak kapsanmas› sorunu bütün üye ülkeler için geçerlidir fakat uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik. genellikle kamu maliyesinin alt toplamlar›na dahil edilir ve bu. 59. 60. fonlar›n bir kayna¤› olarak hükümetin hesab›na geçirilmesi gerekir" ifadesine dayanarak. bu kamu genel üniversite fonlar›n›n Ar-Ge içeri¤inin. Sektörel düzeyde bu gibi kamu fonlar›n› s›n›fland›rma seçenekleri: . Bu hibelerin hangi bölümünün Ar-Ge’ye atfedilece¤inin belirlenmesi ile ilgili olarak karﬂ›laﬂ›lan sorunlardan baz›lar› yukar›da ele al›nm›ﬂt›r. Bu yorumda. tahmin edilen Ar-Ge’ye eklenen araﬂt›rma olarak kabul edilmelidir. uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik 167 . Ulusal toplamlar› bulurken. 62. Ço¤u üye ülke.Sektörün kendi fonlar› . kaynaklar›n bu transferleri para yerine ayni (teçhizat ve malzemeler biçiminde) olabilir. Genel üniversite fonlar›n›n di¤er fon kaynaklar›ndan ayr›lmas› 61.Genel üniversite fonlar› . Ar-Ge yüksekö¤retim kurumlar›n›n faaliyetlerinin mündemiç bir k›sm›n› teﬂkil etti¤i için.
Gerçek veya emsal kira ödemeleri için say›lacak "di¤er cari maliyetlere" iliﬂkin ayarlamalar do¤rudan hükümet fonlar›na ilave edilmelidir (K›lavuz’da 6. 168 . "hem "kendi fonlar›" hem de kamusal genel üniversite fonlar›n› içeren bir havuzdan Ar-Ge’ye para ay›rma yönünde bir karar al›nm›ﬂt›r. GÜF ayr› olarak rapor edilmeli. 68. Bu durumda. fonlar›n kaynaklar›n›n mümkün oldu¤u kadar fazla bölüme ayr›lmas› tercih edilir: Bu büyük ölçüde. "Baz› ülkeler ulusal yay›nlar›nda kamusal kaynakl› yüksekö¤retim blok hibelerini GÜF olarak de¤il de. 67. Yüksekö¤retim Ar-Ge istatistiklerinin en iyi olas› uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤ini elde etmek için. Sektör taraf›ndan üretilen paralar "kendi fonlar›" olarak düﬂünülme- özellikle özel üniversiteler söz konusu oldu¤unda bu gibi Ar-Ge gelirleri ("has›latlar") önemli bir gelir kayna¤› olabilir ve inkar edilemeyecek bir ﬂekilde "kendi fonlar›" olarak s›n›fland›r›lmal›d›r. yüksekö¤retim kurumlar›ndaki merkezi muhasebe kay›tlar›ndan gelen bilginin mevcut olmas›na ba¤l›d›r. 66. yüksekö¤retim hesab›na kaydedilecek olan ve ulusal toplamlara ilave edildi¤i zaman kamu kaynaklar›na dahil edilmeyen "kendi fonlar›" kategorisi.3. • Do¤rudan kamu fonlar› 69. tahsis edilen araﬂt›rma sözleﬂmeleri veya araﬂt›rma hibeleri ﬂeklinde yüksekö¤retim Ar-Ge’si için para sa¤lar. 70. • "Kendi" fonlar› 65. Araﬂt›rma gelirinin bu kayna¤› daha kolay tan›mlanabilir ve onu kamu fonlar›n›n do¤rudan bir kayna¤› olarak kolayca s›n›fland›rd›klar›ndan.EK 2 için önerilen bir yaklaﬂ›md›r.3’e bak›n›z). emsal veya tahmin edilen sosyal güvenlik ve emeklilik karﬂ›l›klar›n› dikkate almal›. bir fon kayna¤› olarak yüksekö¤retim hesab›na geçilmelidir" ifadesini kullanmaktad›r". Ar-Ge için fonlar›n önemli bir kayna¤›d›r. Bölüm. Ar-Ge maliyet serilerine yap›lan ayarla- malar.2. Öneriler 71. Milli muhasebe uygulamalar› saptanabilme kolayl›klar›n› belirlese de. dolay›s›yla ilgili rakamlar. Kamu sektörü GÜF’ye ilave olarak. K›s›m 6. lidir. 64. fonlar›n bir kayna¤› olarak GÜF’ye ilave edilmelidir. genelde istatistik üretenler için büyük sorunlar ortaya ç›kar›r. "kendi fonlar›" olarak s›n›fland›rmaktad›r ve buna dayanak olarak.2 ve 6.
GÜF için veriler ayr› olarak bildirilmedi¤i ve farkl› ülkeler taraf›ndan sektörünün "kendi fonlar›" veya hükümet sektörüyle yüksekö¤retim ç›kar. benzer fonlar yüksekö¤retim sektörünün "kendi fonlar›" veya "di¤er yüksekö¤retim fonlar›" içine de¤il "kamu sektöründen gelen fonlar" içine dahil edilmelidir. olabildi¤ince ayr› olarak rapor edilmelidir. kullan›lan güncel katsay›larla beraber hangi harcama ve personel veri katsay› gruplar›n›n Ar-Ge verilerine uyguland›¤›n› göstermeye teﬂvik edilir. 74.EK 2 72. 169 . s›n›fland›r›ld›¤› zaman uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik için ana sorun ortaya Bu nedenle GÜF. e¤er bu mümkün de¤ilse. 73. verileri OECD’ye bildirirken. Üye ülkeler.
. ‹ki versiyon aras›nda kayda de¤er uygulama de¤iﬂiklikleri söz konusu oldu¤unda sadece 1968 versiyonundan bahsedilir. 2. MMS ve Frascati K›lavuzu aras›ndaki bu farkl›l›klar üç tarihte sistematik olarak gözden geçirilmiﬂtir: ‹ki sistemin revizyonunun ayn› zamana rastlad›¤› yaklaﬂ›k 1970 y›l›nda ve 1990 y›l›nda tekrar ve bir de 1970’li y›llar›n ortalar›nda 170 .D. MMS’nin oluﬂum y›llar›na kadar geri giden çal›ﬂma temelinde 1961 y›l›nda kurulmuﬂtur. Bu ekin amac› MMS kavram› ve terminolojisine yabanc› olan. Ar-Ge hesaplar›n›n Frascati K›lavuzu sistemi büyük ölçüde A. 6.Muhasebe yöntemlerindeki temel farkl›l›klar. Referanslar genellikle Avrupa Birli¤i Komisyonu. Uluslararas› Standart S›nai S›n›fland›rma (USSS) gibi ilgili Birleﬂmiﬂ Milletler Uluslararas› S›n›fland›rmalar›yla beraber.Ekonomik sektörler ve ba¤lant›l› s›n›fland›rmalar. fakat MMS’nin bir parças› olarak asla düﬂünülmemiﬂtir. Birleﬂmiﬂ Milletler Milli Muhasebe Sistemi ilk olarak 1953’te yay›mlanm›ﬂt›r. birikim ve d›ﬂ ticaretle ilgili en önemli ak›ﬂlar› kaydetmek ve bildirmek için tutarl› bir çerçeve sa¤lam›ﬂt›r. Üretim. tüketim. Sistem MMS’den esinlenmiﬂ ve ekonomiyi sektörlere bölme ve aralar›ndaki fonlar›n ak›ﬂ›n› ölçme fikrini benimsemiﬂ. 4.B. ‹ki sistem aras›ndaki iliﬂkinin tarihi 3. ∆ Sektörler ve alt s›n›fland›rmalar›. taraf›ndan yap›lan.‹ki sistem aras›ndaki benzerlikler ve farkl›l›klar: ∆ MMS’deki Ar-Ge’nin tamamen kapsanmas›. 5. yani farkl› kavramlar için ayn› terimin veya ayn› kavram için farkl› terimlerin kullan›m›.EK 3 Ek 3 Birleﬂmiﬂ Milletler Milli Muhasebe Sisteminde Ar-Ge Uygulamas› Giriﬂ 1. . ‹ki konuyla ilgilenir: .MMS ve Frascati K›lavuzu sistemleri aras›ndaki iliﬂkinin tarihi.Terminoloji. Birleﬂmiﬂ Milletler ve Dünya Bankas› taraf›ndan ortak haz›rlanm›ﬂ MMS’nin en son 1993 versiyonunad›r (ABK ve di¤erleri. . BT göstergeleri üzerinde uzman olan kiﬂilere Milli Hesaplar Sisteminde Ar-Ge uygulamalar›n› aç›klamakt›r. ‹ki sistem aras›nda üç önemli farkl›l›k olagelmiﬂtir: . ∆ MMS’deki Ar-Ge harcamalar›n›n ölçümü. 1994). Uluslararas› Para Fonu. OECD üyesi ülkelerde ekonomik istatistik ve analiz için kullan›lan standart çerçevedir ve OECD taraf›ndan da bu ﬂekilde kullan›lmaktad›r.
Frascati K›lavuzu ile MMS aras›ndaki iliﬂki Birleﬂmiﬂ Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu ve Avrupa Komisyonu dahil olmak üzere de¤iﬂik uluslararas› organizasyonlar taraf›ndan görüﬂüldü. fakat görüﬂmeler Ar-Ge için bundan önceki versiyondan daha fazla belirli ilkenin dahil edilmesine yol açt›. Ar-Ge. kanun ve düzen. Az kiﬂiden oluﬂan ancak etkili bir ulusal Ar-Ge uzmanlar› grubu. Ayr›ca. Sonuç olarak. Uydu hesaplara duyulan gereksinim. 8. MMS’nin bu bas›m› ArGe’ye çok az önem vermiﬂtir. 10. temel önerileri ve ilgili veritabanlar›ndan haberdar oldu. ç›kt›lar› piyasada sat›lmasa bile ekonomik olarak de¤erlendirilir. MMS 1968’deki gibi ara tüketimden ziyade. yeni MMS’ye uygun olacak ﬂekilde K›lavuzun ikinci bask›s›n› oluﬂturma fikrini vurgulam›ﬂt›r. Sonuç olarak. e¤itim ve sosyal hizmetler (ve özel kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlar taraf›ndan yerine getirilen benzer faaliyetler) gibi sahalardaki hükümet faaliyetleri.EK 3 Ar-Ge için uydu hesaplar kavram› ortaya kondu¤u zaman. Bu nedenle cevap verilmesi gereken ilk soru. Kamu yönetimi. Özellikle. fakat muhasebe uygulamas›ndaki farkl›l›klar kalm›ﬂt›r. "gayrimaddi yat›r›m"›n olas› uygulamas› ba¤lam›nda MMS 1993’ün haz›rlanmas› esnas›nda spesifik olarak görüﬂüldü. kendi tüketimleri için ha- 171 . 7. ‹lk durumda. Ar-Ge için bir uydu hesaplar sistemi geliﬂtirildi ve baﬂta Fransa olmak üzere birçok üye ülke taraf›ndan düzenli olarak kullan›ld›. sa¤l›k. sektör tan›mlamalar› ve terminolojisi oldukça de¤iﬂtirilmiﬂ fakat muhasebe yöntemlerindeki farkl›l›klar aynen b›rak›lm›ﬂt›r. Uygulamada böyle bir revizyonu uygulamak zor olaca¤›ndan Ar-Ge’ye bir yat›r›m faaliyeti olarak iﬂlem yap›lmamas›na nihayet karar verildi. MMS’deki sektörler ve terminolojiyi ilgilendiren de¤iﬂiklikler uygun olan yerlerde Frascati K›lavuzu’na eklenmiﬂ. Frascati K›lavuzu’nun revizyonunun ana görüﬂmesinden önce MMS’nin revizyonu 1968 y›l›nda tamamlanm›ﬂt›r. revizyonu görüﬂen ulusal muhasebeciler Frascati K›lavuzu’nun. Frascati K›lavuzu ve Milli Muhasebe Sisteminde Ar-Ge uygulamalar›na iliﬂkin benzerlikler ve farkl›l›klar MMS’de Ar-Ge’nin genel kapsam› 11. MMS ekonomik faaliyetlerle ilgilidir. Bununla birlikte piyasa d›ﬂ› faaliyetlerin di¤er baz› türleriyle ba¤lant›l› olarak s›n›r koyma sorunlar› ç›kar. milli muhasebe sisteminin ve bundan dolay› gayri safi yurtiçi has›lan›n (GSY‹H) kapsam›na nelerin girdi¤ini belirledi¤i için ekonomik faaliyeti nelerin oluﬂturdu¤udur. 9. Ar-Ge gibi özel ilgi alanlar›n› ilgilendiren uydu hesaplar›n derlenmesini ele alan bir bölüm içeren 1993 MMS’de de kabul edildi. Piyasada sat›lmas› için ürün ve hizmetlerin üretimiyle sonuçlanan böyle faaliyetleri ekonomik olarak tan›mlamada bir güçlük yoktur.
Her iki sistem bir taraftan milli sahay› ve di¤er taraftan "dünyan›n geri kalan›" (MMS) veya "yurtd›ﬂ›" (Frascati K›lavuzu)’n› kullan›r. Sektörler ve alt s›n›fland›rmalar› Sektörler 14. 172 . Tablo 1. Bununla beraber. gibi hane halk› üyeleri taraf›ndan yap›lan ücretsiz hizmetleri kapsamaz. fonlar›n kayna¤›na göre Ar-Ge harcamas›. 15. 13. o da yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan istihdam edilmemiﬂ fakat hibeler ve/veya kendi kaynaklar› taraf›ndan desteklenen lisansüstü ö¤rencilerinin yapt›¤› Ar-Ge’dir. 16. MMS ve Frascati K›lavuzu’ndaki sektörlerin özeti MMS Finansal olmayan ﬂirketler Finansal ﬂirketler Genel devlet Hane halk›na hizmet veren kâr amac› gütmeyen kurumlar Hane halk› (di¤er MMS sektörlerine dahildir) Dünyan›n geri kalan› Özel kâr amac› gütmeyen sektör Yüksekö¤retim sektörü Yurtd›ﬂ› Ticari teﬂebbüs sektörü Kamu sektörü Frascati K›lavuzu Kaynak: OECD. Frascati K›lavuzu’nda kapsanan bütün di¤er Ar-Ge harcamalar› Milli Muhasebe Sistemi’nin birçok hesab›nda ele al›nmaktad›r. MMS ev dekorasyonu. bunlar›n ikincisine daha yak›nd›r. Fakat ekonomik olmayan bir kategori vard›r. MMS’nin en son versiyonu Ar-Ge uygulamalar› hakk›nda ilkeler verirken. Frascati K›lavuzu bir sektör tan›mlar› setini bütün hesaplar›na uygular (uygulama sektörüne göre Ar-Ge harcamas›. örnek olarak. özellikle kendi kullan›mlar› için Ar-Ge uygulayan firmalar söz konusu oldu¤unda onu hesaplar içerisinde sistematik olarak ay›rt etmez. çamaﬂ›r y›kama vb. geleneksel olarak. kendi kullan›mlar› için iﬂletmeleri ve çiftlikte tüketim için mahsul ve çiftlik hayvanlar› üretimini içine al›r. 12. GSY‹H. temizlik. Ar-Ge yukar›da tarif edildi¤i gibi genel olarak ekonomik bir faaliyettir. Genel iliﬂki Tablo 1’de gösterilmiﬂtir. Hem MMS hem de Frascati K›lavuzu kurumsal birimleri birçok sektöre ay›r›r. hane halk› taraf›ndan binalar›n inﬂas›n›. özellikle performans. Ar-Ge istihdam›). MMS küçük farkl›l›klar içeren iki yaklaﬂ›ma sahiptir (Tablo 2’ye bak›n›z) ve Frascati K›lavuzunda Ar-Ge uygulamas›.EK 3 ne halk› taraf›ndan ürünlerin üretimi GSY‹H içine dahil edilir fakat sahibinin oturdu¤u evlerin hizmetleri d›ﬂ›ndaki hizmetler dahil edilmez. Bu nedenle uydu hesaplara ihtiyaç vard›r.
Temel farkl›l›k Frascati K›lavuzu'nun yüksekö¤retim sektörünü ayr› tutmas›d›r.y. Kaynak: OECD. 17. 2. MMS’deki üreticiler ve sektörler Sektörler Finansal olmayan ﬂirketler sektörü Piyasa üreticileri Finansal olmayan ﬂirketler veya ﬂirket benzerleri Pazar üretimiyle u¤raﬂan kâr amac› gütmeyen kurumlar (KAGK)1ﬁirketlere hizmet veren KAGK’lar Finansal ﬂirketler ve ﬂirket benzeri kurumlar [Pazar üretimiyle ilgili devlet birimleri]2 Devlet birimleri b. Bölüm’de verilen sebeplerden dolay› Ar-Ge istatistikçileri ve politika yap›c›lar› taraf›ndan çok önemli olarak kabul edilir. Kamu üniversiteleri ve yüksekokullar MMS hükümet sektöründe yer al›rken. Bu ay›rma k›lavuz 3.s. bu ilave sektör MMS ba¤lam›nda sorunlara sebep olur.y. hane halk› b.s. Ayr› hesap kümeleri oldu¤u sürece bunlar ﬂirket benzeri kurum olarak iﬂlem görür. 173 . Tablo 3 onlar›n nerede s›n›fland›r›ld›¤›n› göstermektedir. Piyasa d›ﬂ› üreticiler Finansal ﬂirketler sektörü Genel devlet sektörü Hane halk›na hizmet veren KAGK’ler Hane halk› Pazar ürünleriyle meﬂgul olan tüzel kiﬂili¤i olmayan iﬂletmeler 1.y. Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyata mal ve hizmet sunma.s. Bununla beraber. Hane halk›na hizmet veren KAGK’ler Ürünlerin üretimiyle genellikle veya tamamen kendi nihai kullan›mlar›yla ba¤lant›l› olarak ilgilenen tüzel kiﬂili¤i olmayan iﬂletmeler de dahil. Sosyal güvenlik fonlar› Genelde devlet taraf›ndan finanse edilen KAGK'lar b. Frascati K›lavuzu yüksekö¤retim sektörünün di¤er unsurlar› MMS’de hemen hemen her alanda yer alabilir.EK 3 Tablo 2.
18. 174 . bu k›lavuzun 3. yüksekö¤retim harici birimler K›lavuzun ve MMS’nin en son versiyonunda oldukça farkl› olarak iﬂlem görürler. yönetilen veya iliﬂkisi olan. Frascati K›lavuzu’nda sektörler aras›nda özel kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlar›n (ÖKAG) da¤›l›m› aç›kça MMS’ye dayand›r›l›r ve MMS 1993 4. Frascati K›lavuzu’nun 1970 versiyonundan beri tasarland›¤› gibi (OECD. 1970) MMS sektör s›n›fland›rmas› ve Ar-Ge sektörleri aras›nda hemen hemen tam bir benzerlik olacakt›. Bununla birlikte k›lavuz. kuruluﬂlar. 3. ancak CAAHE3 olan. Kaynak: OECD. AR-GE’nin kurumsal uygulamas›n› yans›tmak maksad›yla orijinal MMS tan›mlar›n› uyarlad›¤› için. ancak HE ile iliﬂkili olan KAGK'lar CAAHE3 olan Hane halk›na hizmet veren KAGK’ler Hibelerle desteklenen lisansüstü ö¤rencileri Sübvansiyonlardan yararlanan hane halk› 1. finansal olmayan ﬂirketler (veya ﬂirket benzeri kurumlar) Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyatta Ar-Ge satan KAGK’lar CAAHE3 ‹ﬂletmelere hizmet veren KAGK’lar CAAHE3 Devlet birimleri PHES1 Genelde devlet taraf›ndan kontrol ve finanse edilen kâr amac› gütmeyen kurumlar (KAGK'lar) PHES1 Hane halk›na hizmet veren KAGK’ler PHES’ler Sa¤l›k hizmetleri sunan (PHSS) ve yüksekö¤retim taraf›ndan idare edilen veya onunla (CAAHE) ve/veya önemli bir ö¤retim yükümlülü¤üyle iliﬂkili üniversite hastaneleri Araﬂt›rma enstitüleri veya deneysel istasyonlar CAAHE3 ("s›n›r" araﬂt›rma enstitüleri) Devlet birimleri PHSS2 CAAHE3 Genelde devlet PHSS2 ve CAAHE3 taraf›ndan finanse edilen ve kontrol edilen KAGK’lar Hane halk›na hizmet veren KAGK’lar PHSS2 Devlet birimleri CAAHE3 Genelde devlet taraf›ndan kontrol ve finanse edilen.EK 3 Tablo 3. herhnangi bir tüzel kiﬂili¤i olmayan iﬂletmeler PHES1 Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyattaki KAGK’lar PHES1 ‹ﬂletmelere hizmet veren KAGK’lar Finansal olmayan ﬂirketler (veya ﬂirket benzeri kurumlar) PHSS2 CAAHE3 Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyattaki KAGK’lar PHSS2 CAAHE3 Ar-Ge satan. E¤er Frascati K›lavuzu’nda hiç bir yüksekö¤retim sektörü olmasayd›. Yüksekö¤retim kurumlar› taraf›ndan kontrol edilen. Yüksekö¤retim hizmetleri sa¤layan. Örne¤in. iki kuruluﬂ ayn› talimat› de¤iﬂik ﬂekilde yorumlad›¤› için ço¤u kez ayr› sektörlerde de¤erlendirilir. Bölümü’nde görüﬂmelere yararl› olacak ﬂekilde eklenir. Bölümün k›sm› bu konuya ayr›lm›ﬂt›r. Frascati K›lavuzu’ndaki yüksekö¤retim sektörüne dahil oldu¤u kesin veya muhtemel olan birimlerin MMS sektörlemesi Piyasa üreticileri Piyasa d›ﬂ› üreticiler Ö¤retim müesseseleri örne¤in ana faaliyet olarak yüksekö¤retim hizmetleri sa¤layan (PHES) Finansal olmayan tüm ﬂirketler (veya ﬂirket benzeri kurumlar) PHES1 Ekonomik aç›dan kayda de¤er bir fiyattaki. 2. 19. Sa¤l›k hizmetleri sa¤layan.
imalat ve inﬂaat. 7. Hane halk›na hizmet veren kâr amac› gütmeyen kurumlar›n son tüketim harcamalar› 1. gayri safi sermaye oluﬂumu ve di¤er sermaye harcamalar›. 3. 7. 9.1. 5. fakat sanayiler aras›nda Ar-Ge’nin dökümü. 9. Araﬂt›rma ve bilim E¤itim T›bbi hizmetler ve di¤er sa¤l›k hizmetleri Refah hizmetleri E¤lendirici ve ilgili kültürel hizmetler Dini organizasyonlar Hane halk›na hizmet veren meslek ve istihdam organizasyonlar› Muhtelif Toplam 1. 9.4. Ar-Ge uzmanlar› ARGEDBÖH için BPBAKT s›n›fland›rmas› lehine bu s›n›fland›rmay› reddetmiﬂtir.5. di¤er cari transferler ve emlak geliri. Hane halk›na hizmet veren KAGK’ye ait nihai tüketim harcamalar› ve devlet harcamalar›n›n MMS s›n›fland›rmalar› A. 9. 175 .EK 3 S›n›fland›rmalar 20. Nihai tüketim harcamalar› (iﬂçilerin tazmini ve di¤er mali yard›mlar). OECD milli hesaplar yay›nlar›nda. 10. Ayr›nt›l› Tablolar. 6. hükümet ve hane halk›na hizmet veren KAGK’ler ana birim türlerine (Tablo 4’e bak›n›z) göre alt s›n›flara ayr›lm›ﬂt›r. Tablo 4. 8. 9. 3. Genel kamu hizmetleri (temel araﬂt›rma dahil) Savunma Kamu düzeni ve güvenlik E¤itim (üniversiteler ve yüksekokullar dahil) Sa¤l›k Sosyal güvenlik ve refah ‹skan ve topluluk kolayl›klar› E¤lendirici. Kitap II.3. Her ikisi de USSS’yi kullan›r.2. MMS’de. 2. kültürel ve dini konular Ekonomik hizmetler Yak›t ve enerji Ziraat. Ulaﬂt›rma ve haberleﬂme Di¤er ekonomik iliﬂkiler Di¤er iﬂlevler Toplam B. bir bilim s›n›fland›rma sahas› bu k›lavuzda önerildi¤i için. 4. 8. 4. 9. bal›kç›l›k ve avc›l›k Yak›t ve enerji hariç madencilik. hükümet sektöründe icra edilen Ar-Ge için bir s›n›fland›rma üzerinde anlaﬂamad›klar›ndan. hükümet harcamalar› iﬂlevlerinin s›n›fland›r›lmas›na göre analiz edilmektedir (‹BDTH). MMS her zaman Frascati K›lavuzu’nda "sektör alt-s›n›fland›rmalar›" olarak geçen ayn› s›n›fland›rmay› önermez. 2. ormanc›l›k. 6. Hükümet harcamalar›1 1. Kaynak: OECD Milli Muhasebe. s›n›fland›r›lan birim ve s›n›fland›rma ölçütündeki piyasa üreticileri piyasa d›ﬂ› üreticiler farkl›l›¤›ndan dolay› birbirine benzemeyebilir. 5.
Araﬂt›rma ve geliﬂtirme faaliyeti ö¤retimden farkl›d›r ve USSS’de ayr› olarak s›n›fland›r›l›r. Piyasa imalatç›lar›n›n kendileri adlar›na üstlendikleri araﬂt›rma ve geliﬂtirme prensip olarak. Üretim hesaplar›ndaki Ar-Ge’nin tan›mlanmas› ve de¤erlendirilmesi 22. kavramsal olarak ayr›lmalar›n› bile zorlaﬂt›racak ﬂekilde bir etkileﬂim olabilir. komisyon. MMS’nin tan›mlamas›. di¤eri Ar-Ge’yi sadece yenilik amac›na göre nitelendirir. bir üniversite veya di¤er yüksekö¤renim kurumu içinde üstlenildi¤i zaman prensip olarak iki faaliyet birbirinden ay›rt edilmelidir. kullan›c›n›n. MMS ve Frascati K›lavuzu Ar-Ge’yi aç›klama tarz›nda da farkl›l›k gösterir. Frascati K›lavuzu ayn› zamanda verilerin toplanmas›nda bir k›lavuz olarak hizmet verdi¤i için. iyileﬂtirilmiﬂ versiyonlar› veya varolan ürünlerin özellikleri de dahil. aidat ve benzerinden gelen has›latlar temelinde de¤erlendirilir.) 23. Frascati K›lavuzu'nda yer alan tan›m›ndan biraz farkl›d›r.EK 3 MMS’deki Ar-Ge harcamalar›n›n ölçümü 21.142. tam olarak ayn› de¤ildir. yeni ürün veya yeni veya daha etkili üretim iﬂlemleri bulma veya geliﬂtirme amac›yla üstlenilen bir faaliyettir. ancak Ar-Ge olmayan faaliyetleri kapsayan yenilik faaliyetleri tan›m›na daha yak›nd›r. Baz› durumlarda ö¤retim ve araﬂt›rma aras›nda. yap›labilirlik kayg›lar›ndan daha do¤rudan etkilenir. Muhasebe prensipleri bak›m›ndan MMS. sözleﬂme. Ar-Ge’nin MMS taraf›ndan yeni ürün ve yöntemler geliﬂtirmeye yönelik bir faaliyet olarak tan›mlanmas›. kâr amac› gütmeyen araﬂt›rma kurumlar› vb. 1994). araﬂt›rma ticari olarak taﬂeron firmaya verilmiﬂ olsa ödenecek olan tahmini temel fiyatlar baz›nda de¤erlendirilmelidir. sat›ﬂ. yenili¤in sadece dolayl› bir amaç oldu¤u iﬂ dünyas› taraf›ndan yap›lan temel araﬂt›rmay› gözden kaç›rmas›na neden olabilir. “Bir piyasa imalatç›s› taraf›ndan yap›lan araﬂt›rma ve geliﬂtirme. Araﬂt›rma ve geliﬂtirme yard›mc› bir faaliyet de¤ildir ve mümkün oldu¤unca ay›rdedilebilir bir temel kurulmal›d›r. taraf›ndan üstlenilen araﬂt›rma ve geliﬂtirme. “ (ABK ve di¤erleri. Hükümet birimleri. Ayn› personel zaman›n› iki faaliyet aras›nda böldü¤ünde önemli pratik zorluklar olsa bile. Frascati K›lavuzu’na göre Ar-Ge’nin ana özelli¤i yeni bilginin üretimiyken. paragraf 6. Oslo K›lavuzu’nun e¤itim ve üretim tasar›mc›l›¤› gibi. ancak uygulamada toplam üretim maliyetleri temelinde de¤erlendirilmesi olas›l›¤› daha büyüktür. ‹ki yaklaﬂ›m birbirine bir hayli benzemekle beraber. yenilikle ilgili. De¤iﬂik hesaplardaki Ar-Ge uygulamas›n›n aﬂa¤›daki tan›mlamas› büyük ölçüde MMS 1993’teki hesaplamalar› temel al›r (ABK ve di¤erleri.1994. 24. üniversiteler. Uzman ticari araﬂt›rma laboratuvar veya kurumlar› taraf›ndan üstlenilen araﬂt›rma ve geliﬂtirme her zamanki ﬂekilde. Farkl› kavramsal çerçevelere dayand›klar› için. piyasa imalatç›lar› (Ar-Ge satan 176 . Ayr›ca MMS’nin tan›mlamas›. Ayr›ca. piyasa d›ﬂ› üretimdir ve ortaya ç›kan toplam maliyetler temelinde de¤erlendirilir.
MMS ve Frascati K›lavuzu’ndaki sabit sermayenin uygulanmas›n›n yan›nda. sabit sermayenin uygulanmas›d›r: Maliyet yaklaﬂ›m›. ii) sabit sermayenin elden ç›kar›lmas› ve özellikle de sat›ﬂlar. Frascati K›lavuzu ayr› bir ifade olmaks›z›n sermaye harcamalar› olarak arazi ve binalar› dahil etti¤inden. al›nan sübvansiyonlar hariç Sabit sermayenin tüketimi ‹ﬂletim fazlal›¤› Frascati K›lavuzu maliyet bileﬂenleri =‹ﬂçilik maliyetleri = Di¤er cari maliyetler Yukar›da kapsanan sübvansiyonlar. Bunun ölçümü zordur ve uygulamada küçük olma olas›l›¤› yüksektir. Bu. Piyasa imalatç›lar› için MMS taraf›ndan önerilen gayri safi ç›kt› için. ("Di¤er cari maliyetler" baﬂl›¤› alt›ndaki) tüketim yerine sat›n alma temelinde ölçülen ara mallara da uygular. Kaynak: OECD. çift say›ma neden olabilir. çünkü bir gerçek varl›¤›n sermaye harcamas›n›n bir k›sm›. üretim üzerindeki net vergiler için toplam maliyet art› iﬂletim fazlal›¤› ve ayarlamaya eﬂittir (ödemeler eksi mali yard›mlar) (Tablo 5). üretim vergileri hariç Gayri safi sermaye harcamalar› Dahil de¤il 1. harcama yaklaﬂ›m› yeni sabit sermayenin harcamas›n› (sat›n al›nmas›n›) göz önünde tutar. binalar üzerinde gayri safi sabit sermaye oluﬂumunun (GSSSO) bulundu¤u arazinin de¤erini hariç tutar. Bu tür faaliyetleri yat›r›m türü ola- 177 . Ara tüketim olarak Ar-Ge 26.EK 3 firmalar) için Ar-Ge’nin gayri safi ç›kt›s›n›n ve di¤er imalatç›lar için de toplam maliyetin (kendi adlar›na yapt›klar› Ar-Ge) ölçülmesini önerir. Ara tüketim. Tablo 5. 25. sat›n al›nan tüm Ar-Ge’lerin maliyetlerini de içerir. etkinlik veya verimlili¤i art›rmak veya bunlar›n tüketim tipi faaliyeti yerine niteli¤i gere¤i yat›r›m olmas› için di¤er gelecekteki faydalar› ortaya ç›karmak amac›yla yap›l›r. Toplam maliyet (MMS) ile harcama (Frascati K›lavuzu) aras›ndaki ana fark. MMS 1993.Ancak personel e¤itimi. piyasa araﬂt›rmas› veya çevre korumas› gibi di¤er faali yetlerin benzer özellikleri olabilir. Piyasa üreticileri Ar-Ge’si için aﬂa¤›daki talimatlar› vermektedir (Frascati K›lavuzu ticari teﬂebbüs sektörü): "Araﬂt›rma ve Geliﬂtirme. di¤erinin sermaye stokunda bir azalma sa¤layaca¤›ndan. Gayri safi ç›kt› ile toplam dahili Ar-Ge MMS türü maliyet bileﬂenleri Benzeri kapsam Çal›ﬂanlar›n tazmini Ara tüketim1 Farkl› uygulama Ödenen üretimin vergileri. Frascati K›lavuzu’nda dikkate al›nmam›ﬂt›r. Frascati K›lavuzu ayn› uygulamay›. Ar-Ge harcamalar›n›n ölçülmesini öneren Frascati K›lavuzu yaklaﬂ›m›ndan çok farkl›d›r. daha küçük farkl›l›klar da vard›r: i) MMS’de. varolan sabit sermayenin tüketimini göz önünde tutarken.
"Yaz›l›m ve büyük veritabanlar›"n›n MMS 93'te yat›r›m mal› olarak düﬂünülmesi Ar-Ge için belirli sorunlar do¤urur. onlar›n toplam maliyetleri ile orant›l› olarak veya baﬂka bir göstergeye göre da¤›t›labilir.) 27. Uygulamada. kendi hesab›na yaz›l›m üretiminin aktifleﬂtirilmesi ile z›tl›k yaratmaktad›r.EK 3 rak s›n›fland›rabilmek için. Araﬂt›rma ve geliﬂtirme bir iﬂletme bünyesinde büyük ölçekte gerçekleﬂtirildi¤inde konuyla ilgili ayr› bir kurumsallaﬂman›n yarar› olur. Harcama hesab›ndaki Ar-Ge 28." (ABK ve di¤erleri. üretilen varl›klar›n tan›mlan›p s›n›fland›r›labilmesi. Bu K›lavuz. böylece girdi ve ç›kt›lar analiz amac›yla birbirlerinden ayr›labilir. Bu asl›nda milli muhasebede. bunlar› di¤er faaliyetlerden ay›racak. MMS.nin geri kalan›n› tamamlayan kuruluﬂ veya kuruluﬂlara teslim edilmiﬂ gibi iﬂleme tabi tutulur. personel e¤itimi. Muhtelif di¤er kurumlar›n mevcut oldu¤u durumlarda. sat›nalma. paragraf 6. pazar araﬂt›rmas› veya benzeri faaliyetleri yürütmek üzere sözleﬂme yaparsa. teslim edilen araﬂt›rma ve geliﬂtirme miktar›. 1994. personel e¤itimi. Bu nedenle. "araﬂt›rma ve geliﬂtirme taraf›ndan üretilen bütün ç›kt›lar (…) ara girdiler olarak tüketiliyormuﬂ gibi iﬂleme tabi tutuldu¤unu" belirtir. iﬂletme taraf›ndan yap›lan harcamalar ara tüketim amac› için kullan›lan hizmet al›mlar› olarak de¤erlendirilir. “Bir iﬂletme d›ﬂardan bir kuruluﬂla kendi ad›na araﬂt›rma ve geliﬂtirme.163-6. bütün bu gereksinimleri yerine getirmek zordur. bu genel merkezlerin veya merkezi tesislerin ç›kt›lar›n›n tahsis edilmesine benzer bir ﬂekilde yap›labilir. Fiyat verilerinin elde edilmesindeki zorluktan dolay› ç›kt›.muhasebe. Yukar›daki metin. ara tüketime dahil edilen ve iﬂleme. tüm kurumlarda yayg›n olarak bulunabilen bir yan faaliyet de¤ildir. depolama ve bak›m gibi. piyasa araﬂt›rmas› ve benzeri faaliyetler gibi bütün ç›kt›lar›n baz›lar› ileride yararlar sa¤lasa bile. “Daha önce de belirtildi¤i gibi araﬂt›rma ve geliﬂtirme. di¤er hesaplar›n›n ço¤una üretim durumunda oldu¤u gibi. Ar-Ge gerçekleﬂtiricileri ile fonlay›c›lar› aras›ndaki fark› ortaya koymaktad›r. bunun nedeni kendi hesab›na yaz›l›m›n büyük bir k›sm›n›n Ar-Ge’den oluﬂmas›d›r (yaz›l›m ﬂirketlerinde gerçekleﬂtirilen Ar-Ge ve baﬂka ﬂirketlerde gerçekleﬂtirilen yaz›l›m üzerine Ar-Ge). Üretilen ç›kt› bundan sonra. Mevcut rakamlar Ar-Ge’nin önemli ve artan oranda pay›n›n yaz›l›m programlamas›nda oldu¤unu göstermektedir. ara girdi olarak tüketiliyor gibi iﬂleme tabi tutulurlar. Ar-Ge hizmetlerini üretenler ile kullananlar› ay›rt eder 178 . bu varl›klar›n ekonomik olarak anlaml› bir ﬂekilde de¤erlendirebilmesini sa¤layacak bariz ölçütlerin olmas› ve zaman içindeki amortisman oranlar›n›n bilinmesi gerekir.165. geleneksel olarak araﬂt›rma ve geliﬂtirme taraf›ndan üretilen. genellikle toplam üretim maliyetleri üzerinden de¤erlendirilecektir.
32. aﬂa¤›daki özelliklerle ba¤lant›l› hale gelmektedir: 1. Piyasa üreticileri için ise. Para. di¤er mal ve hizmet sat›n al›mlar›nda oldu¤u gibi ürüne dahildir ve Ar-Ge’nin MMS kullan›c›s›. Ar-Ge’nin büyük ço¤unlu¤u üretim sürecinde kullan›lm›ﬂ gibi iﬂlem görür ve böylece mal ve hizmetler içine dahil edilmiﬂ olur. Harcama tablosunda sadece kendili¤inden nihai tüketim olarak iﬂleme tabi tutulan Ar-Ge faaliyetleri. 30. Bütün Ar-Ge’nin bir kullan›c›s› varken. E¤er fonlayan birim Ar-Ge’nin gerçekleﬂtirilmesi için paras›n› baﬂka bir birime aktar›p karﬂ›l›¤›nda Ar-Ge hizmetleri ak›ﬂ› alm›yorsa. dahili Ar-Ge’yi ("kendi fonlar›") finanse etmek için veya baﬂka bir- imden Ar-Ge hizmetlerini sat›n almak için kullan›l›yorsa. aﬂa¤›daki gibi aç›klanabilir: "Zaman içinde belirli alanlara iliﬂkin uydu hesaplar. Ar-Ge gerçekleﬂtiricisi (harici Ar-Ge) de¤ilse.Bütün bir ekonomik faaliyet alan› içinde veri özelli¤ine sahiptirler ve ana hesaplarda gösterilebilecek bir alan hakk›nda daha kapsaml› bilgi dizisi oluﬂturmak için bir çerçeve sunarlar. fonlay›c› MMS kullan›c›s› olur. Prensipte Ar-Ge. Uydu hesaplar›. kâr amac› gütmeyen kurumlar›n ve devletin finanse etti¤i ve arz ettikleri hizmetlere do¤rudan katk›da bulunan bütün Ar-Ge’yi kapsar. Bunlar ya ileride takip eden bir döneme taﬂ›n›rlar (sermaye oluﬂumu) veya toplum üyelerinin kiﬂisel veya ortak ihtiyaçlar›n› karﬂ›lamak üzere ek dönüﬂüme u¤ramadan kullan›l›rlar (nihai tüketim). kullan›c›d›r. Harcama hesab›nda. "Fonlay›c›" birim her zaman olmasa da genelde MMS "kullan›c›s›"d›r. sadece Ar-Ge’nin bir k›sm› kendili¤inden nihai harcama hesab›nda görünür. "sübvansiyon" olarak iﬂlem görmelidir (bak›n›z Tablo 5). yürürlükteki ekonomik mekanizmalar›n daha iyi anlaﬂ›labilmesi fikriyle çeﬂitli kategoriler önerir (sat›ﬂtan gelirler. bu durumda kendisi MMS kullan›c›s› de¤ildir. Uydu hesaplar› ihtiyac› 31. örne¤in her türlü Ar-Ge hibeleri ve dolayl› ﬂekillerde Ar-Ge destekleri gibi. bu tür fonlar›n aktar›lmas› için Frascati K›lavuzu herhangi bir tavsiyede bulunmaz. Uydu hesaplar›n özellikleri. Devlet d›ﬂ›nda fonlayan tüzel kiﬂi. cari transferler ve sermaye transferleri). 179 . sübvansiyonlar. pazar üreticilerinin finanse etti¤i Ar-Ge’yi ve hane halklar›na hizmet veren. ancak MMS.EK 3 (harcama hesab›). Ar-Ge’yi "gerçekleﬂtiren" birim ayn› zamanda "üreten"dir. fonlayan birim MMS kullan›c›s›d›r. Ancak fonlama kuruluﬂu ayr› bir Ar-Ge sözleﬂmesi yapar ve Ar-Ge sonuçlar›n›n sahibi olursa. Bu durumda gerçekleﬂtirici. belirli konular› ana milli hesaplara ekler olarak sunmak için kullan›lan ve evrim geçirmekte olan mekanizmalard›r. Bu. Tedarik sözleﬂmelerinin Ar-Ge içeri¤i ile ilgili sorunlar ç›kabilir. devlet taraf›ndan finanse edilen ortak hizmetler (özellikle temel araﬂt›rma) ve hane halk›na hizmet veren KAGK taraf›ndan finanse edilen benzeri Ar-Ge’dir.. 29. devletten gelen herhangi bir hibe vb. üreticisi/gerçekleﬂtiricisidir.
Fiziksel veriler. ana hesaplarda bir de¤iﬂikli¤i gerektirmeden ekonomi hakk›nda alternatif bir görüﬂ al›nabilir olmas›d›r.EK 3 2. Bunlar. ‹ﬂlemi gerçekleﬂtirenin veya iﬂlemin dahil edilme ölçütü. Ana hesaplarda cari veya sermaye olarak hesaba kat›lanlar de¤iﬂtirilebilir veya üretim s›n›rlar› de¤iﬂtirilebilir. Ancak tan›mlar. Ço¤unlukla parasal ve fiziksel veriyi bileﬂik olarak içerirler. alanda istihdam edilen kiﬂi say›s› veya depolanan ekipman miktar› gibi üretimle ilgili olabilir. alana ba¤lant›s› oldu¤undan bunlar amaca yöneliktir. ana hesaplarla birbirine ba¤l›d›r ve ana hesaplarda yer alan en az bir ölçümü içerir." (Carson ve Grimm. Fiziksel veri faydalananlarla da ilgili olabilir. s›n›fland›rmalar ve muhasebe kurallar› hesab›n içinde tutarl› olmal›d›r. 3. Uydu hesaplar›n›n avantaj›. Ço¤unlukla muhtelif sorular› cevaplayan tablolar içerirler: Üretici kimdir ve üretim araçlar› nelerdir? Kim finanse ediyor? Masraflar›n sonucu nedir ve kim bu sonuçtan yararlan›yor veya sonucu kim kullan›yor? 6. 4. bir alan hakk›ndaki bilginin en yararl› biçimde sunumunusa¤layabilmek için ana hesaplarda kullan›lanlardan farkl›l›k gösterebilir. s›n›fland›rmalar ve muhasebe kurallar›. 5. bu alandaki faaliyetlerden etkilenen kiﬂilerin say›s› gibi. 1991) 180 . Ana hesaplardan farkl› yollarda bilgi sunarlar: Tan›mlamalar.
ancak ola¤an Ar-Ge taramalar› normalde. bu k›s›m. 6. Ar-Ge’yi gerçekleﬂtiren ve fonlayan sektöre göre bölünmüﬂ sa¤l›k Ar-Ge (GSYARGEH)’leri için gayri safi harcamalar› oluﬂturmakt›r. Verileri elde edebilmek için ço¤u kez çeﬂitli s›n›fland›rmalardan gelen verileri birleﬂtirmek ve hatta yeni tarama sorular› oluﬂturmak gerekebilir. Buna ilaveten s›n›fland›rmalar sa¤l›kla ilgili birimlerin küçük kategorilerini tan›mlayacak kadar ayr›nt›l› olmayabilir. Bu genelde tam bir veri grubunun (fon kaynaklar›. Prensip olarak. benzer derlemeler tar›m gibi di¤er alanlar için de yap›labilir. Her üçü de politika ile çok yak›ndan ilgilidir ve bu alanlar ile ilgili ArGe üzerine. veriyi aç›kça sa¤l›kla ilgili olan kategorilere ay›rmak (çekirdek unsurlar) ve sonra çeﬂitli ayar ve tahmin yöntemleri kullanarak bu veriyi iyileﬂtirmek ve di¤er kategorilerden sa¤l›kla ilgili unsurlar› eklemek olacakt›r. 4. ‹stihdam eden sektöre tekabül eden Ar-Ge personel verisi elde olmal›d›r. Bu nedenle uygulanacak iﬂlem. personel 181 . Normal Ar-Ge istatistiklerinden sa¤l›kla ilgili Ar-Ge verileri türetme Giriﬂ 2. Son zamanlarda. özellikle sa¤l›kla ilgili Ar-Ge verilerine talep artm›ﬂt›r. Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar çok s›k talep edildi¤i için. ayn› zamanda sosyal bilimler ile ilgili Ar-Ge ve özellikle sa¤l›k hizmetleri de dahil. K›lavuzun baﬂka bölümlerinde önerilen s›n›fland›rmalar›n kul- lan›lmas›yla haklar›nda bilgi al›nmas› mümkün olmayan üç Ar-Ge alan›n› sunmaktad›r. veri ihtiyac› vard›r. Sa¤l›k Ar-Ge’si isteyenler ço¤unlukla bu kayna¤› kulland›klar› için ARGEDBÖH ile ilgili rehber ilkeler burada yer almaktad›r. Bilgi ve ‹letiﬂim Teknolojileri (B‹T) ve Biyoteknoloji ile ilgili Ar-Ge 1. Bu çal›ﬂman›n amac›. 2001). belirgin bir ﬂekilde. harcama ve personeli. 3. Uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar ve ulusal çabalar üzerine daha fazla bilgi Sa¤l›kla ‹lgili Ar-Ge için Harcamalar›n Ölçümünde bulunabilir (OECD.EK 4 Ek 4 Sa¤l›k. daha geniﬂ bir kategoriye hitap etmektedir. mevcut taramalar ve genel kaynaklardan sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge verilerinin nas›l derlenmesi gerekti¤i hakk›nda genel bir yön vermektedir. Bu ek. Bu ba¤lamda "sa¤l›kla ilgili" sadece biyomedikal araﬂt›rmaya at›fta bulunmakla kalmamakta. Genel yaklaﬂ›m 5. Sa¤l›kla ilgili bütün Ar-Ge’yi kapsayan veri gruplar›na bir talep vard›r. ilgili birimin birincil amaç/alan/s›nai faaliyetine göre böler.
bu bütçe serileri (özellikle ilk hedefte verilerin derlendi¤i alanlar için). sa¤l›kla ilgili Ar-Ge harcamalar›n›n derlenmesinde birçok kaynak kullan›labilir. Sa¤l›kla ilgili anlaml› bir GSYARGEH tablosu ç›kartabilmek. Bu nedenle ARGEDBÖH içinde sa¤l›k için önerilen çekirdek kapsam ﬂöyledir: – Sa¤l›k. Benzeri ﬂekilde. Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’nin devlet fonu hakk›nda veri arayanlar ço¤u zaman ARGEDBÖH’ye yönelirler. 7. örne¤in askeri t›bbi araﬂt›rma. mevcut oldu¤unda dahil edilmelidir. gerçekleﬂtiricilerin sosyo-ekonomik (insan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve geliﬂtirilmesi) veya bilim alan› (t›bbi bilimler) amaçlar›na göre yap›lan taramalarda. ARGEDBÖH'deki sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'yi tan›mlama 8. sa¤l›k üzerine Ar-Ge için merkezi hükümet fonlar›n› tan›mlam›ﬂ olabilirler.) bulundu¤u kurumsal s›n›fland›rma ile baﬂlay›p. Uygulamada. çünkü bu konu için özel bir sosyo-ekonomik amaç kategorisi mevcuttur. Farkl› kurumsal ve iﬂlevsel dökümler kullan›lmas› ve ayr›ca veri sa¤layanlar›n sa¤l›k Ar-Ge’sinin düzenlenmesindeki özel ulusal ayr›nt›lar hakk›nda bilgi sahibi olmas› nedeni ile bu süreç. Eurostat’a iki haneli BPBAKT verisi toplay›p bildiren ülkeler sanayiye yard›mda iki alt kategori içerebilirler (Tablo 1): – ‹laç ürünlerinin üretimi (BPBAKT 0742). tercih edilen kaynak. 11. t›bbi hay›r kurumlar›. Ancak bu kategorinin sadece birincil amac› insan sa¤l›¤›n› korumak ve geliﬂtirmek (BPBAKT 4) olan Ar-Ge’leri kapsad›¤›n› ve iliﬂkili faaliyetlerle ilgili fonlar›n baﬂka kategorilere dahil edildi¤ini fark etmeyebilirler. sektörler ve ülkeler aras›nda da de¤iﬂir. hemen göze çarpmayacak ﬂekilde. 182 . özellikle ARGEDBÖH verilerinin toplanmas›n›n genel Ar-Ge taramay› ile iliﬂkili oldu¤u yerlerde. – T›bbi ve cerrahi ekipman ve ortopedik cihazlar›n üretimi (BPBAKT 0791). 10. Di¤er amaçlarla fonlanan sa¤l›kla ilgili araﬂt›rma.EK 4 vb. – Genel üniversite fonlar› ve güdümlü olmayan araﬂt›rma: T›bbi bilimler. 9. nükleer kurumlarda sa¤l›k ve güvenlik araﬂt›rmalar› veya s›nai politikan›n parças› olarak ilgili iﬂletmelerde Ar-Ge’nin desteklenmesi. çeﬂitli kaynaklardan sa¤lanan bilginin kar›ﬂt›r›lmas› ve eﬂleﬂtirilmesini içerebilir. En önemli ek kategori "Genel üniversite fonlar› ve güdümlü olmayan araﬂt›rma"d›r. sa¤l›k araﬂt›rma konseyleri ve fonlar›n raporlar› ve hatta ilaç sanayisi dernekleri raporlar›ndan faydal› ek bilgi ve veriler toplanabilir. Baz› ülkelerde. ard›ndan gerekli ayarlamalar›n yap›lmas› için iﬂlevsel verilerin kullan›lmas› anlam›na gelir. Ar-Ge gerçekleﬂtiriciler taraf›ndan bildirilen GSYARGEH verisi olmal›d›r. ‹lke olarak.
Baz› sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge. çünkü ARGEDBÖH sadece merkezi hükümetin bütçesini kapsamaktad›r. bunlar›n ARGEDBÖH’den sa¤lanan verilere eklenmesi için çaba gösterilmelidir Sa¤l›k için GSYARGEH Ticari teﬂebbüs sektörü 14. birlikte ele al›nd›klar›nda yukar›dakiler sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’nin çekirdek bileﬂenlerini oluﬂturur (Tablo 2). 183 . – 3311 T›bbi cihazlar.EK 4 Tablo 1. 15. ARGEDBÖH'deki sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'nin tan›mlanmas› Tek haneli NABS ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi Güdümlü olmayan araﬂt›rma Genel üniversite fonlar› S›nai üretim ve teknoloji T›p bilimleri T›p bilimleri ‹laç sanayisine yard›m T›bbi cihazlar sanayisine yard›m Ayr›nt›l› NABS kullanan ülkeler için Tümü Kaynak: OECD. sa¤l›kla ba¤lant›l› olarak dahil edilmesi gereken biyoloji unsurunun saptanmas› mümkün olabilir. sosyal güvenlik fonlar› gibi bütçe fazlas› kamu kaynaklar›yla fonlan›yor olabilir. Sa¤l›k araﬂt›rma konseyleri veya benzeri araﬂt›rma programlar› taraf›ndan fon sa¤lanan herhangi bir Ar-Ge. sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’nin toplam devlet fonu için bir miktar bulabilmek amac› ile. güdümlü olmayan bir araﬂt›rmaya dahil edilmiﬂ ise. Genellikle sa¤l›kla ilgili iki üretim USSS kategorisi vard›r: – 2423 ‹laçlar. 13. genel üniversite fonlar›na dahil edilen sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’de veya t›p bilimleri d›ﬂ›nda. T›bbi cihazlar›n ilk baﬂta özel olarak ç›kar›lmay› gerektirebilmelerine ra¤men. Her biri için tam bir veri seti mevcut olmal›d›r. ARGEDBÖH’den sa¤lanan sa¤l›kla ilgili Ar-Ge verileri bu tür Ar-Ge’lerin toplam kamu fonu hakk›nda eksik bir tablo sunar. 12. Bu miktarlar›n önemli oldu¤u durumlarda. ‹l idareleri ve yerel idareler. Belki en önemli boﬂluk. özellikle yüksekö¤retim veya genel hastanelerden sorumlu olduklar›nda sa¤l›k Ar-Ge’sini fonlayabilirler. özellikle biyolojik bilimlerde yap›lan güdümlü olmayan araﬂt›rmalardad›r. böylece fon kaynaklar› ve Ar-Ge personeli meslek/derecelerine göre toplam dahili Ar-Ge ile ilgili verilerin derlenmesini sa¤lar.
851) Özel sa¤l›k hizmetleri için di¤er sanayilerde yap›lan Ar-Ge E¤er sa¤l›k hizmetleri ayr› bir ürün grubuysa veya özel sa¤l›k hizmetleri harici Ar-Ge harcamalar› gerçekleﬂtirdiyse ay›rt edilmesi mümkün olabilir Kaynak Sanayi grubu veya ürün alan› olarak Ar-Ge taramalar›ndan türetilmesi mümkün Ar-Ge taramalar›ndan ya sanayi grubu veya ürün alan› olarak özel ç›kar›m gerektirir Ürün alan s›n›flamas›ndan türetmek mümkün olabilir. bilim alan›na göre Ar-Ge (t›bbi bilimler). 18. – 851 ‹nsan sa¤l›¤› faaliyetleri. Bu özellikle sanayinin d›ﬂ›nda ne kadar ilaç ArGe’si yap›ld›¤›n› ortaya koyar ve ayr›ca ilaç sanayisindeki firmalar›n baﬂka ürünler ile ba¤lant›l› Ar-Ge iﬂlemleri olup olmad›¤›n› ortaya ç›kart›r. Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge ayr›ca sa¤l›k hizmetleri sanayisinin içinde de yer almaktad›r. 17. bunlar Ar- Ge taramas›na dahil edilmeyebilir. 3. özellikle Ar-Ge hizmetleri sanayisi ve biliﬂim teknolojisi hizmetleri sanayisi (ve gerçekte t›bbi analitik ve test laboratuvarlar›) hizmetleri alan›nda yap›labilir. Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge. ∆ 8519 Test laboratuvarlar› (k›smen). Sa¤l›kla ilgili ek Ar-Ge için fon kaynaklar›n›n. di¤er fonksiyonel s›n›flamalar veya ilaç sanayisinin harici Ar-Ge harcamas› Ürün alan s›n›flamas›ndan türetmek mümkün olabilir. 16. Sa¤l›k Ar-Ge unsurlar›n› saptaman›n en iyi yolu sanayilerin ve ürün alanlar›n›n çaprazlama karﬂ›laﬂt›r›lmas›d›r. 3. Gerçekleﬂtiricinin raporlad›¤› verilerden sa¤l›kla ilgili Ar-Ge: ticari teﬂebbüs sektörü Kategori ‹laç Sanayisi (USSS Rev. 3. di¤er fonksiyonel s›n›flamalar veya t›bbi cihaz sanay isinin harici Ar-Ge harcamas› Ar-Ge taramalar› kapsam›ndaysa ç›kar›m Kaynak: OECD. Ürün alan› bilgisi yoksa. 3311) Di¤er sanayilerde yap›lan ilaç Ar-Ge’si Di¤er sanayilerde gerçekleﬂtirilen t›bbi cihazlar için Ar-Ge Özel sa¤l›k hizmetleri (USSS Rev. bunlar›n özel olarak ortaya ç›kart›lmalar› gerekebilir. E¤er dahil edilmiﬂlerse. özellikle: ∆ 8511 Hastaneler. hizmetler ve ilgili personeli kapsayan tahminleri yap›lmal›d›r. t›bbi cihazlar ve sa¤l›k hizmetleri sanayisi. t›bbi analitik veya diyagnostik. Özellikle sa¤l›k hizmetleri a¤›rl›kla kamuya ait oldu¤unda. sosyo-ekonomik amac›na göre Ar-Ge (SEH olarak sa¤l›k) veya ilaç ve t›bbi cihaz sanayilerinin harici harcamalar›na göre Ar-Ge dahil olmak üzere sa¤l›kla ilgili ArGe üzerine ek bilgi edinmek üzere di¤er seriler incelenebilir. 2423) T›bbi cihazlar (USSS Rev. ilaç. Biyoteknoloji 184 . Bu ortaya ç›karma iﬂlemi ayn› anda fon kaynaklar›n› ve Ar-Ge personelini de kapsamal›d›r.EK 4 Tablo 2.
Tablo 3’te gösterildi¤i gibi bir bileﬂim gerekmektedir. verilerin bilim alan›na. t›bbi bilimlerde sa¤l›kla ilgili tüm Ar-Ge’den ve/veya sa¤l›kla ilgili SEH’den oluﬂmaktad›r (Tablo 3’te kal›n yaz› ile gösterilmiﬂtir).EK 4 ﬂirketlerinin ilgili Ar-Ge’lerinin dahil edildi¤inden emin olmak için gerekli dikkat gösterilmelidir. ne sosyo-ekonomik hedef olarak. SEH olarak sa¤l›k için çok az Ar-Ge olmal›d›r ve bu. Deneyimler. örne¤in t›p bilimi gibi. bu iki s›n›fland›rman›n ülkelerde nas›l uyguland›¤›na ba¤l›d›r. yüksekö¤retim) Ar-Ge 19. Teorik olarak. Piyasa d›ﬂ› sektörlerdeki (devlet. Bilim alan›na ve sosyo-ekonomik hedefe göre sa¤l›kla ilgili Ar-Ge'yi tan›mlama Bilim ve Teknoloji alanlar› Sosyo-ekonomik amaç T›bbi/sa¤l›k ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi Güdümlü olmayan araﬂt›rma Di¤er tüm X= ilave edilecektir. 22. Çekirdek. bilim alan› s›n›fland›rmas› Tablo 3’teki ile eﬂleﬂti¤inde. her sektör için ayr› tarama üstlenir. bu durumda biyolojik bilimler sütunu ve güdümlü olmayan araﬂt›rma olarak ne kadar biyolojik Ar-Ge 185 . t›bbi bilimlere dahil edilmemiﬂtir. Tablo 3. s›n›fland›rma genetik için tamamen aç›k de¤ildir. • Genel yaklaﬂ›m 20. özel kâr amac› gütmeyen. hem kurumsal hem de iﬂlevsel bir s›n›fland›rma alt›nda ve sa¤l›¤›n iﬂlevsel bir alt s›n›fland›rma oldu¤u sosyo-ekonomik hedefe göre derlenmesini önermektedir. Bunun elde edilmesi. 21. Bununla birlikte. Baz› ülkeler tüm Ar-Ge kurumlar›n›n standart taramas›n› yapmay› üstlenirler ve bunlar devam›nda Frascati K›lavuzu’nun uygulama sektörlerine göre bölünürler. Bu K›lavuz. X X ? X X X x Biyolojik Di¤er do¤al bilimler ve mühendislik Sosyal ve beﬂeri bilimler Kaynak: OECD. Di¤erleri. ne de t›p bilimlerinin bir bilim alan› olarak sa¤l›kla ile ilgili Ar-Ge’nin yeterince kapsanamad›¤›n› ortaya koymuﬂtur.
t›bbi bir hay›r kurumu veya ilaç sanayisinden ak›ﬂ oldu¤unda eklenebilir. fon kaynaklar›n›n ve Ar-Ge perso- nelinin mevcut olaca¤› çekirdek kategori. 23. Örne¤in sa¤l›kla ilgili Ar-Ge’nin as›l ulusal gerçekleﬂtiricilerin bir listesi devlet içinde ve özel kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlarda (ÖKAG) oluﬂturulabilir ve onlar›n cevaplar›ndan özel ç›karsamalar yap›labilir. dahili harcamalar›n.EK 4 üstlenildi¤i ile ilgili potansiyel sorun sa¤l›k ile ilgilidir. Ek sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge harcamas› olmas›. Bilim alan›na göre s›n›fland›rman›n olmad›¤› yerlerde. genellikle bu tür bir tarama soru formlar› ellerine geçmez ve veriler. Fon kaynaklar›n›n türetilmesi ve Ar-Ge personel verilerinin bu tür bir bileﬂim için hesaplanmas› baz› tahminler içerebilir. Ar-Ge fonlar› genellikle do¤rudan fonlar ve GÜF olarak bölünür ve do¤rudan fonlar›n kurumsal kaynaklar› üzerinde detaylar mevcut olabilir. 28. s›n›fland›rma birimi büyük oldu¤unda (örne¤in t›p fakültesi gibi). Bu sektörde. Ö¤retim kurumlar›n›n ayr›nt›l› bir Ar-Ge taramay› soru formu ald›klar› yerlerde sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge verileri di¤er tarama yap›lan birimlere iliﬂkin ArGe’de oldu¤u gibi ayn› ﬂekilde derlenebilir. ulusal kurumsal s›n›fland›rmaya dayand›r›lm›ﬂ veri kümeleri. Bu durumda. ulusal sa¤l›k Ar-Ge sistemi hakk›nda yerel bilgi ve fonlama kaynaklar›ndan ek bilgi ile desteklenebilir veya yerleri de¤iﬂtirilebilir. sosyal bilimlerde s›n›fland›r›lan birimler sa¤l›k hizmetleri Ar-Ge’si gerçekleﬂtirmedi¤i sürece veya do¤al bilimlerde s›n›fland›r›lan genel yaﬂam bilimleri birimleri t›bbi araﬂt›rma yürütmedikçe mümkün de¤ildir. t›p d›ﬂ›ndaki fakültelere bir sa¤l›k araﬂt›rma konseyinden. t›bbi hay›r kurumlar›na ait önemli say›da araﬂt›rma birimi içerebilir ve sadece genel olarak küçük 186 . Bununla birlikte. Her zaman olmamakla birlikte. bir sa¤l›k departman› program›ndan. 24. • Kâr amac› gütmeyen özel sektör 27. kurumsal kategori olan t›bbi bilimlerdir. daha basit bir tarama soru formuna ait cevaplardan ç›kar›l›r veya idari kaynaklardan derlenir. Bu sektör. ilgili birimlerin yerel bilgi baz›nda tek tek seçilmesi gerekebilir. T›bbi bilimlerde Ar-Ge giderleri. biyolojik ve sosyal bilimler gibi di¤er fakültelerde sa¤l›kla ilgili Ar-Ge hesaba kat›lmam›ﬂ olabilir. • Yüksekö¤retim 25. 26. genellikle ana bilim dal›na göre bir döküm vard›r. t›p bilimlerine ait giderler genellikle SEH olarak sa¤l›k harcamalar›ndan daha yüksektir. Bu iﬂlevsel veya yar› iﬂlevsel yaklaﬂ›m. Do¤rudan araﬂt›rma fonlar›. bu durumda çekirdek kategoridir ve ayr›ca fon kaynaklar› ve personel verilerinin de mevcut olmas› gerekir. bilim alan›na göre dökümdür. Bununla birlikte. Önerilen kurumsal döküm ÖKAG sektörünü ay›ran birçok ülkede kullan›lan.
Di¤er kurumlarda alan için de herhangi bir Ar-Ge ve/veya ilgili SHE eklenmelidir. ek soruﬂturma yap›labilir. SEH olarak güdümlü olmayan araﬂt›rma alt›nda s›n›fland›r›lan devlette veya yüksekö¤retim sektöründe Ar-Ge gerçekleﬂtiren birimleri bulunan birden fazla bilim dal›na sahip araﬂt›rma konseyleri vard›r ve bunlar K›lavuzda önerildi¤i gibi yaﬂam bilimlerine iliﬂkin giderlerini ayr›nt›l› bir ﬂekilde bölümlere ay›rmazlar. Prensipte. Verilerin hem bilim alan›na. özellikle t›p bilimlerinin kurumsal bir kategori ve SEH’nin iﬂlevsel bir kategori oldu¤u yerlerde genelde bu sektörde t›p bilimleri için yap›lan harcamalardan daha fazlad›r. kurumlar›n y›ll›k raporlar› gibi di¤er kaynaklardan ç›kart›labilir. GSYARGEH’de sa¤l›¤›n kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlar (ÖKAGK) taraf›ndan fonlanmas› olarak gözükenden çok daha fazla araﬂt›rma fonu rapor ediyorlarsa.EK 4 oldu¤u için gözard› edilmemelidir. her bir sektörün. ticari teﬂebbüsten. Bu sektör için çekirdek. Bu aﬂamada. Bu nedenle ve devlet sektöründe sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge’nin düzenlenmesindeki uluslararas› farkl›l›klardan dolay› bu sektörde sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge’nin tan›mlanmas› için standart yöntemler önermek çok zordur. 30. yüksekö¤retimden ve yabanc› ülkelerden sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge yürütmek için ald›klar›n›n bir araya getirilmesi ile bulunur. Fon kaynaklar›. 187 . esas Ar-Ge faaliyeti SEH ve/veya t›p bilimleri olarak sa¤l›k olan bütün kurumsal birimler olmal›d›r. SEH olarak sa¤l›k harcamalar›. • Özel kurumsal sorunlar 31. Ek bilgi kurumsal ve iﬂlevsel s›n›fland›rman›n karﬂ›laﬂt›r›lmas›ndan veya örne¤in Ar-Ge bütçelerindeki program aç›klamalar›. devletten. Baz› ülkeler. rakamlar› herhangi bir fonlay›c› taraf›ndan raporlanan seriye göre karﬂ›laﬂt›rmak hatta belki bir sa¤l›k GSMARGEH’i (gayri safi milli Ar-Ge harcamas›) hesaplamak faydal› olabilir. ulusal Ar-Ge tara- mas›nda kapsama ve s›n›fland›rma aç›s›ndan hastanelerin nas›l bir iﬂleme tabi tutuldu¤una bakmak faydal› olabilir. • Devlet sektörü 29. örne¤in t›bbi hay›r kurumlar›. Farkl›l›klar beklenmelidir. Sa¤l›k alan›nda GSYARGEH birleﬂtirilmesi 33. Sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge için fon elde etmeye çal›ﬂ›rken. özel kâr amac› gütmeyen kuruluﬂlardan (ÖKAGK). çünkü bunlar genellikle temel araﬂt›rma için iﬂaretlenmiﬂtir. Bu fonlar›n sa¤l›k ile ilgili unsurlar›n› belirlemek zordur. hem de SEH’lere göre topland›¤› durumlar- da. ancak önemli farkl›l›klar varsa. K›lavuz bu sektör için kurumsal bir s›n›fland›rma önermemektedir ve kullan›lan döküm ço¤unlukla ulusal idari kategorilere dayand›r›lm›ﬂt›r. 32. GSYARGEH dört uygulama sektörünün her birinde sa¤l›k ile ilgili Ar-Ge’nin toplanmas›yla elde edilir.
Temel bir dönüm noktas›. Son y›llarda. Telekomünikasyon Ofis makineleri ve ekipmanlar›n›n kiralanmas› (bilgisayarlar dahil olmak üzere) Bilgisayar ve iliﬂkili faaliyetler Ticari teﬂebbüs sektöründe B‹T ile ilgili Ar-Ge’yi tan›mlamak için bu Ofis. listenin do¤rudan uygulanmas›n› zorlaﬂt›rmaktad›r. ses ve görüntü kayd› veya ço¤altma cihazlar› ve ilgili mallar S›nai iﬂlem ekipman› haricinde ölçmek. Reviz-yonunda s›n›f 5151 "Bilgisayarlar›n. Amaç. OECD’de Enformasyon Toplumunun Göstergeleri Üzerine Çal›ﬂma Komitesi (BTGÇK) taraf›ndan B‹T sektörü veya daha geniﬂ olarak bilgi ekonomisi sektörü için istatistikler ve göstergeler geliﬂtirmek üzere yo¤un çal›ﬂmalar yürütülmektedir. test etmek. baz› kategorilerin çok s›n›rl› B‹T içerikleri vard›r (USSS 3130) veya baz› bak›mlardan Ar-Ge taramalar› ile ilgili 188 . Bu. ekipman ve malzemenin toptan sat›ﬂ› (USSS 3. ana sektörünün bir tan›m› üzerinde anlaﬂmaya var›lmas›d›r. 36. 35. enformasyon ekonomisinin/enformasyon toplumunun daha iyi anlaﬂ›lmas› ile sonuçlanacak istatistikler ve göstergeler geliﬂtirmektir. Bunun ayr›ca ürün bazl› bir tan›mlama ile tamamlanmas› gerekir.EK 4 B‹T ile ilgili Ar-Ge 34. USSS 3 numaral› revizyonuna dayanarak B‹T Tan›mlama. Buna ilaveten. bilgisayar çevre ekipmanlar›n›n ve yaz›l›mlar›n›n toptan sat›ﬂ›" ve s›n›f 5152 "Elektronik ve telekomünikasyon parça ve ekipmanlar›n›n toptan sat›ﬂ›" ile s›n›rl›d›r) 6420 7123 72 37. ‹malat 3000 3130 3210 3220 3230 3312 3313 Hizmetler 5150 Makine. idare etmek ve di¤er amaçlar için araç ve aletler S›nai iﬂlem kontrol ekipman› USSS revizyonu 3’te B‹T sektörüne ait sanayilerin listesi ﬂöyledir: s›n›fland›rma iyi bir baﬂlang›ç noktas›d›r. muhasebe ve hesaplama makineleri Yal›t›lm›ﬂ tel ve kablo Elektronik valflar ve tüpler ile di¤er elektronik parçalar Televizyon ve radyo vericileri ile hatl› telefon ve telli telgraf için cihazlar Televizyon ve radyo al›c›lar›. kontrol etmek. Ar-Ge taramalar›nda veri ço¤unlukla sadece USSS 2 basamak s›n›fland›rmas›nda mevcuttur. faaliyeti B‹T ürünlerini veya hizmetlerini üretmek veya da¤›tmak olan ve "B‹T üreten sektör" tan›m›na en yak›n ana sanayileri belirlemektedir.
38. bilim alan› s›n›fland›rmas› faydal›d›r.3’ü. K›s›m 4. B‹T ile ilgili Ar-Ge olarak dikkate al›namayaca¤› anlam›na gelmektedir. ticari teﬂebbüs sektöründeki B‹T ile ilgili Ar-Ge’nin tan›mlanmas› için daha uygun olabilir. K›lavuzun 4. SEH 189 . ‹statistiksel amaçlar için uygulanabilecek. art›k Ar-Ge taramalar›nda ürün alan› s›n›fland›rmas›n›n kullan›lmas› için daha aç›k bir ﬂekilde yap›lm›ﬂ öneriyi içermektedir. Ar-Ge tara- malar›nda kullan›lan ürün alan› s›n›fland›rmas›na ait kümelenme seviyesinin. B‹T ile ilgili araﬂt›rmay› tan›mlamak için daha uygun bir s›n›fland›rma ile tamamlanmal›d›r. bilim alan›na göre yeni bir s›n›fland›rma geliﬂtirmek için çal›ﬂmalar baﬂlayacakt›r. ‹lgili alt s›n›flar. Çok ayr›nt›l› bilim alan› s›n›fland›rmas›. Bununla birlikte. 39. iletiﬂim ve bilgi teknolojileri. USSS 30. Bölüm. anlaﬂmaya var›ld›¤› zaman. çok parçalanm›ﬂ ürün gruplar›na göre tan›mlanan B‹T ile ilgili Ar-Ge’yi ay›rt edebilmek için çok geniﬂ kapsaml› olabilece¤idir. Burada. Yukar›daki s›n›fland›rma. Hangi ürün alanlar›n›n B‹T ile ilgili olarak dikkate al›naca¤›na dair bir uluslararas› önerinin haz›rlanmas›yla ilgili çal›ﬂmalar devam etmektedir. Do¤al bilimler ve mühendislik ve bir olas›l›kla sosyal bilimler alt›nda B‹T sektörü veya daha geniﬂ anlamda enformasyon ekonomisi/enformasyon toplumu için ilgili alt alanlar belirlemek temel bir zorunluluktur. 40. di¤er uygulama sektörlerinde de yer al›r. bu durumda. bilgisayar donan›m›. o ﬂirket taraf›ndan yaz›l›m ürünü için yürütülen herhangi bir ArGe. Bununla birlikte. iﬂletmenin nihai ürününe göre tan›mlanmaktad›r. Ürün alan› s›n›fland›rmas› her ülkede Ar-Ge taramalar›nda kullan›lmamas›na ra¤men. örne¤in bir araba üreticisi taraf›ndan. Teorik olarak. Bununla birlikte. 41. K›lavuzun 3. mevcut BPBAKT’nin 2 basamakl› seviyesine ilave edilmiﬂtir. uygulamada birçok ülkede kesinlikle zorluklara neden olacakt›r. Buna örnek. B‹T için uygun Ar-Ge veya daha geniﬂ anlamda enformasyon ekonomisi/enformasyon toplumu için Ar-Ge. Ürün alan›. B‹T ile ilgili Ar-Ge olarak dikkate al›n›r. çünkü bu durumda yaz›l›m araba üreticisinin nihai ürünü de¤ildir. Bu onlar›n. Ürün alan› s›n›fland›rmas› kullan›m› ile ilgili bir sorun. 32 ve 33’ü (üretimde B‹T ile ilgili Ar-Ge) ve USSS 64 ve 72’yi (Hizmetlerde B‹T ile ilgili Ar-Ge) içerir. bilgi iﬂlem ve iletiﬂim bilimleridir.EK 4 de¤ildir (örne¤in toptan sat›ﬂ veya kiralama kategorileri). Bu. e¤er yaz›l›m d›ﬂar›da bir ﬂirketten sat›n al›nd›ysa. B‹T ile ilgili Ar-Ge üzerine bilgi üretmede bilim alan› s›n›fland›rmas›n› kullanma imkanlar›n› etkiler. B‹T ile ilgili Ar-Ge’nin iﬂletimsel bir tan›mlamas›. Bölümü’nde önerilen bilim alan› s›n›fland›rmas› B‹T ile ilgili ArGe’nin tan›mlanmas› için çok faydal› de¤ildir. yani iﬂlevsel bir s›n›fland›rma olan ürün alan› s›n›fland›rmas› gibi. ürün alan› aç›s›ndan bir tan›mlama. arabalara yerleﬂtirilmek üzere geliﬂtirilen yaz›l›mla ilgili yürütülen Ar-Ge’nin. sosyo-ekonomik hedefe (SEH) göre s›n›fland›rma ayr›ca B‹T ile ilgili Ar-Ge’yi ay›rt etmek için de kullan›labilir.
EK 4 s›n›fland›rmas›. tekrar gözden geçirilmiﬂtir. Yard›m olarak. biyo maddeler ve t›p biyoteknolojisi gibi. biyoteknolojinin tan›mlanmas› için uygun de¤ildir. Biyoteknoloji. Avustralya’daki deneyim. Bunun. biyoteknolojinin tan›m›. Mevcut sosyo-ekonomik hedefleri (SEH) ve bilim alan›na göre yap›lan daha fazla Ar-Ge ba¤lant›l› s›n›fland›rmalar. USSS. S›n›fland›rmalar genellikle bir alan› s›n›rlamak için kullan›l›r. Biyoteknoloji faaliyetlerinin ölçümü için istatistiksel bir çerçeve geliﬂtirmek üzere ve kullan›c›lar›n biyoteknolojinin etkileri ve biyoteknoloji faaliyetleri üzerine göstergelere iliﬂkin ihtiyaçlar›n› daha yak›ndan belirlemek amac› ile OECD’de çal›ﬂmalar devam etmektedir. Uluslararas› Standart S›nai S›n›fland›rmas›.Bu de¤erlendirmelere dayanarak. Avustralya s›n›fland›rmas› "biyoteknoloji" diye isimlendirilen özel bir kategoriye sahiptir. S›n›fland›rmalar 43. Bu durum merkezi ürün grup s›n›fland›rmas› (MÜS) ve uyumlu hale getirilmiﬂ emtia tan›m› ve HS 2002 kodlama sistemi için yaklaﬂ›k olarak ayn›d›r. biyokimya ve hücre biyolojisi. Biyoteknoloji bir ürün veya bir sanayiden ziyade bir iﬂlem olmas› nedeni ile. genetik bilimi. do¤al bilimler. 1980’lerde henüz biyoteknolojiye olan ilgi s›n›rl› iken. bu detay seviyesinde sadece baz› AB ülkelerinde uygulanmaktad›r. USSS’nin hiçbir seviyesinde (bölüm. 44. s›nai biyoteknoloji. ayr›nt›l› bilim alan› s›n›fland›rmas› ile tan›mlanabilme olana¤›na iﬂaret etmektedir. S›n›fland›rman›n bir sonraki büyük gözden geçirilmesinde biyoteknoloji ile ilgili sanayilerin tan›mlanma olas›l›¤› üzerine baz› ön görüﬂmeler yap›lm›ﬂt›r. grup. gelecekteki ekonomik geliﬂme için çok büyük öneme sahip yayg›n bir teknoloji olma potansiyeline sahip olarak görülmektedir. ﬁu anda. Biyoteknoloji. Biyoteknolojiyle ilgili Ar-Ge Giriﬂ 42. t›p bilimleri ve tar›msal bilimler dahil olmak üzere K›lavuzda önerilen ana bilim alanlar›n›n birço¤u ile ilgilidir. bilim alanlar›na göre yap›lan daha ayr›nt›l› s›n›fland›rma baz›nda tan›mlamak mümkün olabilir. biyo iyileﬂtirme. 45. Biyoteknolojiyi. bilim alan› s›n›fland›rmas›n›n yeniden gözden geçirilip de¤iﬂtirilmesi çal›ﬂmalar› s›ras›nda araﬂt›r›lmas› gerekir. ana bilim alanlar›n›n kabul edilen alt alanlar› da dahil olmak üzere. ancak ayr›ca s›n›fland›rman›n farkl› seviyelerinde ilgili kategoriler de mevcuttur. biyoteknolojiyle ilgili bir tarama modeli geliﬂtirilmektedir. mühendislik. mikrobiyoloji. mevcut s›n›fland›rmalar baz›nda kolay bir ﬂekilde saptanmas› zordur. 190 . tek tan›m ve teknolojiler listesi aç›s›ndan daha ileri çal›ﬂma için bir temel kabul edilmiﬂ ve bu Ek’in sonunda sunulmuﬂtur. s›n›f) belirli biyoteknoloji sanayilerini tan›mlamak mümkün de¤ildir. biyoteknoloji ile ilgili Ar-Ge’nin.
biyoteknoloji Ar-Ge’si üzerine daha kolay karﬂ›laﬂt›r›labilir veri elde etmeye do¤ru at›lan ilk ad›md›r. Biyoteknoloji ile ilgili Ar-Ge’yi tarif edebilmek için uygun s›n›fland›rmalar mevcut olmal›d›r. Ar-Ge taramalar›na eklenecek biyoteknoloji üzerine özel sorular›n veya bu taramalar ile ba¤lant›l› olarak toplanm›ﬂ olanlar›n baz› k›s›tlamalar› vard›r. Aﬂa¤›daki paragraflar mevcut Ar-Ge taramas›na soru eklenmesi konusuna de¤inmektedir. OECD tan›mlar›n›n (hem tek bir tan›m›n. Karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i daha iyi bir hale getirebilmek için. Biyoteknolojinin de dahil oldu¤u.EK 4 46. Model taramalar 47. Bunlar ﬂu ﬂekildedir: De¤iﬂkenin genel Ar-Ge tarama çerçevesine dahil edilmesi gerekir. 50. Taramalar. Çeﬂitli taramalarda kullan›lan tan›mlar farkl›d›r. Dolay›s›yla biyoteknoloji Ar-Ge’si ve biyoteknoloji kullan›m› üzerine bilgi edinmenin tek yolu biyoteknoloji üzerine özel taramalar geliﬂtirmek veya örne¤in Ar-Ge taramas› gibi mevcut taramalarda bu konu ile ilgili ilave sorular sormakt›r. biyoteknoloji için tarama modeli geliﬂtirme çal›ﬂmalar› ile araﬂt›r›lmaktad›r. 49. ilginç teknolojiler listesi ba¤lam›nda bir soru s›kl›kla sorulmaktad›r. Sosyo-ekonomik hedeflere göre gözden geçirilip düzeltilmiﬂ herhangi bir s›n›fland›rmada biyoteknolojiyi tan›mlamak zor olacakt›r. biyoteknoloji Ar-Ge’si için normal Ar-Ge taramalar›ndan biyoteknolojinin OECD tan›m›n› kullanarak bilgi elde etmektir. Yaklaﬂ›k on ülkenin. Bu. Ar-Ge taramalar›na biyoteknoloji ile ilgili sorular eklenmesi 48. ‹kinci seçenek ise. lütfen daha önce rapor edilmiﬂ toplam dahili Ar-Ge masraf›n›n biyoteknolojiye ayr›labilecek pay› ile ilgili tahmini rakam› yaz›n›z. %_____. tek bir tan›m. toplam Ar-Ge harcamas› içinde biyoteknoloji Ar- Ge’sine ait pay üzerine bilgi talep etme deneyimi vard›r. Biyoteknoloji ile ilgili eklemeler yan›t verme sorumlulu¤unu sadece az bir miktarda artt›rmal›d›r. ilgili teknolojilerin bir listesi veya bu ikisinin bir kar›ﬂ›m›n› vermektedir. Genel Ar-Ge taramalar›nda ﬂu tür sorular sorulabilir: Yukar›da rapor edilen Ar-Ge herhangi bir biyoteknoloji Ar-Ge’si içermekte midir (tan›ma bak›n›z)? Evet ( ) Hay›r ( ) E¤er cevab›n›z evet ise. Birinci seçenek. 191 . hem de bu Ek’in sonunda sunulan listenin) kullan›lmas› önerilmektedir.
Biyoteknolojinin mevcut OECD tan›m› bir ön tan›m niteli¤indedir ve genellikle ticari teﬂebbüs sektörünün Ar-Ge taramalar›nda öncü olarak kullan›lm›ﬂt›r. bu tan›m›n di¤er sektörlerde de kullan›lmas› önerilmektedir. Biyoteknoloji alan›nda bilim ve teknoloji aras›ndaki etkileﬂim özellikle güçlü oldu¤u için. 52.EK 4 51. Biyoteknoloji birden fazla bilim dal›n›n oldu¤u bir aland›r. 192 . 55. 53. mevcut tan›m›n geliﬂtirilip de¤iﬂtirilmesini sa¤layacakt›r. Bu de¤iﬂkenin ayr›nt›l› formülasyonu bu konunun daha ayr›nt›l› bir ﬂekilde incelenmesini gerektirebilir. biyotek- nolojiyi tarama amaçl› olarak kategorize ederken baz› özel sorunlar ortaya ç›karmaktad›r. Bu tan›m›n bütün sektörlerde kullan›lmas›ndan kazan›lacak deneyim. Bu. Liste bazl› tan›m belki daha fazla yard›mc› olacakt›r. Cevap vereni yönlendirmek için biyoteknolojinin OECD tan›m› verilme- lidir. Birkaç ülkenin bu konudaki deneyimi bunun mümkün oldu¤unu göstermektedir. ancak her ikisi de gerekebilir. Dikkate al›nmas› gereken di¤er bir soru ise. bu ﬂekilde bu ülkelerin ArGe’sinde biyoteknolojinin rolü ile ilgili daha geniﬂ karﬂ›laﬂt›r›labilir genel bak›ﬂ aç›s› elde edilebilir. Karﬂ›laﬂt›rma aç›s›ndan. 54. bu tür bir sorunun di¤er Frascati K›lavuzu sektörlerindeki ArGe taramalar›na de eklenmesi önerilmektedir. Ar-Ge ile ilgili kamu fonunun ne kadarl›k bir k›sm›n›n biyoteknoloji Ar-Ge’si için harcand›¤›d›r. Mümkün oldu¤u kadar çok üye ülkede Ar-Ge taramalar›na biyoteknoloji Ar- Ge’si ile ilgili birkaç basit soru konulmas› önerilmektedir.
•DNA (kodlama): Genomik. biyoiﬂlem. biyoözütleme. Listeye dayand›r›lm›ﬂ tan›m (gösterme amaçl›d›r ve her ﬂeyi kapsamamaktad›r). hücresel füzyon. aﬂ› maddesi/ba¤›ﬂ›kl›k uyar›c›lar›. hücre reseptörü/sinyalizasyon/feromonlar. biyokükürtsüzleﬂtirme. biyo ka¤›t hamuru üretimi. •‹ﬂlem biyoteknolojileri: biyoreaktörler. ürün ve hizmet üretilmesi amac›yla dönüﬂtürülmesi. 193 . yaﬂayan veya yaﬂamayan materyallerin bilgi. lipit/protein gliko-mühendislik. biyoiyileﬂtirme ve biyosüzüm. protein mühendisli¤i. •Proteinler ve moleküller (fonksiyonel parçalar): protein/peptit s›ralamas›/sentez. cenin manipülasyonu. hormonlar ve büyüme faktörü. •Hücre ve doku kültürü ve mühendisli¤i: hücre/doku kültürü. genetik mühendislik. •Alt hücresel organizmalar: gen terapisi. farmakogenetik. "Yaﬂayan organizmalara oradaki parçalara. ürünlere ve modellere BT’nin uygulanmas› yoluyla. gen araﬂt›rmas›. fermantasyon. melezleme.EK 4 Biyoteknolojinin OECD tan›m› 56. doku mühendisli¤i. virüs ile ilgili vektörler. DNA s›ralamas›/sentezi/amplifikasyonu. biyoa¤artma.
Örneklem kurulmas› halinde sorunlar ortaya ç›kabilir. Ar-Ge ile yak›ndan iliﬂkili oldu¤u varsay›lan de¤iﬂkenler baz›nda tahmin edilmesi gerekebilir. Bu Ek. kurum birimi (örne¤in üniversite enstitüleri veya buna karﬂ›l›k gelen birimler) daha makul olabilir. hiç olmazsa en büyük birime ait en önemli de¤iﬂkenler (Ar-Ge giderleri. do¤rudan istatistiksel birimlerin s›n›fland›r›lmas› ile veya taramalarda bu döküm ile ilgili ayr› bir sorunun dahil edilmesi ile elde edilebilir. bölgesel dökümün detaylar›n› ele almaz. Yüksekö¤retim sektöründe veri elde etmek için kullan›lan yönteme ba¤l› olarak.EK 5 Ek 5 Bölgesel Ar-Ge Verilerini Sa¤lama Yöntemleri Giriﬂ 1. veri toplanmas› ve sanayi baz›nda anlaml› ulusal rakamlar›n derlenmesi aç›s›ndan bu genel olarak çok uygulanabilir de¤ildir. Ar-Ge taramalar› için veri genellikle sadece iﬂletme türü birimler seviyesinde mevcuttur ve bu birimlerin daha küçük parçalara bölünmesi için yap›lan bir teﬂebbüs. ‹statistiksel birimlerin s›n›fland›rmas› 2. bölgesel döküm üzerine ayr› bir soru olmas› imkan› yoksa (aﬂa¤›da tarif edildi¤i gibi). sanayiye göre sektörel toplamlarda da çok farkl›l›klar olacakt›r. 3. E¤er do¤rudan bilginin elde edilmesi mümkün de¤ilse.ve 6. Bu.. ArGe personeli) için ayr› bir bölgesel döküm olmal›d›r. Bununla birlikte birçok bölgede faaliyeti olan büyük birimlerin sadece bir bölgeye atfedilmesi dökümde bozulmalara neden olacakt›r. bölgesel veri do¤rudan ç›kar›labilir. çünkü bölge çok ender olarak tabakalaﬂt›rma de¤iﬂkeni olarak kullan›labilir. Aksi takdirde yukar›daki ve aﬂa¤›daki bölümdeki noktalar geçerli olacakt›r. cevap veren ve taramay› yapan kuruluﬂ için fazladan iﬂ yarat›r. Yöntemleri daha ayr›nt›l› olarak araﬂt›rm›ﬂ olan Eurostat’›n çal›ﬂmalar›n› kullanmaktad›r. Bununla birlikte. birçok durumda kurumsal türdeki birimi ima edecektir. Bu durumda. 194 . Bölümlerinde Ar-Ge personeli ile Ar-Ge giderlerine iliﬂkin verilerin bölgelere göre dökümünün yap›lmas›n› önermektedir. Ar-Ge de¤iﬂkenlerinin bölgelere göre ayr›lmas› için ideal çözüm. istatistiksel birimleri yeterince küçük olarak tan›mlayarak birçok bölgede faaliyette olmalar›n› önlemektir. Bu yaklaﬂ›m›n avantaj›. K›lavuzun 5. Birçok durumda. Bu. 4. Bu ek k›saca bunu gerçekleﬂtirmenin çeﬂitli yöntemlerini tart›ﬂmaktad›r. yüksekö¤retim sektörü haricinde bütün sektörlerde Ar-Ge taramalar› için iﬂletme türü birimini en uygun olarak önermektedir. Bu nedenle. bütün de¤iﬂkenlerin otomatik olarak bölgelere göre haz›r olmas›d›r. Müessesenin istatistiksel birim olarak kullan›lmas› durumunda. bilgiye iliﬂkin ulusal ve uluslararas› ihtiyaçlara göre belirlenecektir. Bu nedenle Frascati K›lavuzu. kurumun posta adresi temel al›narak istatistiksel birimlerin bölgelere göre atanmas› mümkündür ve uygulanabilir. Bölgesel veriler.
alt birimlerin belediyelerini sormak ve daha sonra bunlar› uygun bölgeler için kodlamakt›r. örnekleme sorunlar› ortaya ç›kabilir. Kurum seviyesinde bölgeselleﬂmenin gerekli oldu¤u de¤iﬂkenlere sahip olmak genellikle mümkündür. Bu. Bununla birlikte. yükseltici faktörlerin uygulanmas› gerekti¤inden. belediye veya müessese Ar-Ge personeli Çal›ﬂanlar›n say›s› Ar-Ge personeli(TZE) Ar-Ge giderleri 6. Üçüncü alternatif ise. cevap verenler bölgelerin nas›l tan›mland›¤›n›n fark›nda olmayabilirler. Bu yaklaﬂ›mda. kurum seviyesinde bilgi eksikli¤i varsa bir yedek vazifesi görür. Bölge. bölge baz›nda araﬂt›rmac›lar hakk›nda veriler için ek sütunlar gerekmektedir. Bölgeler hakk›ndaki bilgiler do¤rudan sorulabilir.EK 5 Bölgesel da¤›l›m üzerine ayr› bir soru sorulmas› 5. Tabloda. Aﬂa¤›daki tablo soru formülasyonu veya de¤iﬂkenlerin öncelikleri hakk›nda bir önerme yapmadan talep edilecek bilgiyi göstermektedir. kurum türü birimler için soru sormak ve kurumun adresini belirlemeye çal›ﬂmakt›r. Bunun alternatifi. 195 . Yukar›daki alternatif ile karﬂ›laﬂt›r›ld›¤› zaman bu seçenek bölgesel da¤›l›ma daha fazla kesinlik kazand›rmaktad›r. baz› ülkelerde. Soru birçok de¤iﬂik ﬂekilde sorulabilir.
1965 y›l›ndan beri. UNESCO (Birleﬂmiﬂ Milletler E¤itim. analizi. Farkl› ülkelerde de¤iﬂen kurumsal modeller ve e¤itim ve araﬂt›rma ile toplanan Ar-Ge verileri ve di¤er BT göstergelerinin gelenekleri karﬂ›laﬂt›r›lmas› sorunlar› baﬂka uluslararas› kuruluﬂlarla birlikte OECD taraf›ndan da dikkate al›nm›ﬂt›r. maksimum uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤e izin verecek ﬂekilde bilgi toplamakt›r. önerinin benimsenmesini izleyen en az beﬂ y›ll›k bir dönem üzerinden. 1970 y›l›ndan beri dünya çap›nda yürütülen BT insan kaynaklar› ve Ar-Ge personeli ve harcamalar› üzerine istatistiksel çal›ﬂmalardan elde edilen bilgiler ile ﬂimdiki halde 100 ülkeyi ve co¤rafi bölgeyi kapsayan bir veritaban› oluﬂturulmuﬂtur. de¤iﬂik uluslararas› kuruluﬂlarda BT göstergelerini geliﬂtirmek için üstlenilen faaliyetler ile ilgili genel bir bak›ﬂ aç›s› sunar.EK 6 Ek 6 Di¤er Uluslararas› Kuruluﬂlarda BT Göstergeleri Üzerine Çal›ﬂmalar 1. 4. Bu bilgiler düzenli olarak UNESCO ‹statistik Y›ll›¤›'nda (1999 y›l›na kadar UNESCO y›ll›¤›) yay›mlanmakta ve Dünya Bilim Raporu gibi özel raporlar ve analizler için kullan›lmaktad›r. üye devletlere 1966 y›l›nda da¤›t›lm›ﬂ ve standartlaﬂt›r›lm›ﬂ dönemsel taramalar 1969 y›l›nda oluﬂturulmuﬂtur. Bilim ve Kültür Kurumu) 2. 1975 ve 1976 y›llar›ndaki yöntembilimsel çal›ﬂmalar› takiben UNESCO Sekreteryas›. 3. ‹lk deney türündeki tarama soru formlar›. hem ileri düzey BT istatistiksel sistemine sahip hem de henüz sistemlerini geliﬂtirmekte olan bütün üye devletler taraf›ndan uygulanabilecek uluslararas› istatistiksel standartlar› ayr›nt›l› olarak vermektedir. UNESCO ‹statistikler Bölümü bilim ve teknoloji (BT) ve daha belirli bir biçimde Ar-Ge ile ilgili verilerin sistematik toplanmas›. Amaç bilimsel ve teknolojik faaliyetler üzerine (BTF). Bununla birlikte istatisti¤in Ar-Ge ötesinde zaman içinde kademeli olarak geniﬂletilmesini de teklif etmektedir. Önerinin benimsenmesinin ard›ndan birbirini izleyen uluslararas› düzeyde iki aﬂama teklif edildi: Birinci aﬂama. bütün dünyadaki ulusal uzman- lar›n yard›m› ile tedricen geliﬂtirilmiﬂtir. BT faaliyetleri üzerine standartlaﬂt›r›lm›ﬂ bilgi sa¤lamak için tasarlanm›ﬂ olmas›na ra¤men. nitelikli personelin ekonomik olarak aktif 196 . Esas olarak. Ar-Ge üzerine yo¤unlaﬂm›ﬂt›r. yay›mlanmas› ve standart hale getirilmesini organize etmiﬂtir. Bu öneri. d›ﬂar›dan uzmanlar›n yard›m› ile Bilim ve Teknolojide ‹statistiklerin Uluslararas› Standardizasyonu için Öneriler tasla¤›n› haz›rlad› ve bu taslak devlet uzmanlar›n›n bir toplant›s›nda gözden geçirilerek 1978 y›l›nda UNESCO Genel Konferans› taraf›ndan benimsenmek üzere önerildi. Bu ek. Taramalarda kullan›lan yöntembilim. UNESCO taraf›ndan düzenlenen çal›ﬂma ve toplant›larda derinlemesine görüﬂülmüﬂtür.
UNESCO ayr›ca bilimsel ve teknolojik bilgi ve dokü- mantasyon (BTBD) üzerine veri toplamak için bir yöntembilim geliﬂtirmeye çaba gösterdi. 1984a) ç›kard›. 1984 y›l›nda. 6. Dünyan›n çeﬂitli bölgelerinde BT istatistiklerinin durumunu. OECD. 2004 y›l›nda uygulamalar baﬂlamadan önce 32.Bu gözden geçirmenin temel amac›. üçüncü seviyede ise.EK 6 olmas› ve/veya iﬂe al›nmas› da dahil olmak üzere bütün uygulama sektörlerinde sadece Ar-Ge’yi kapsayacakt›. BTEÖ üzerine istatistik toplamak için yöntembilim oluﬂturmak üzere çal›ﬂmalar 1981 y›l›nda baﬂlad›.BTEÖ) kapsayacak ﬂekilde geniﬂletilecekti. UNESCO’ya program öncelikleri ve BT istatistikleri alan›nda uygulama stratejilerinin yeniden tan›mlamas›nda yard›mc› olmakt›r. 197 . UNESCO ‹statistik Enstitüsü’nün (U‹E) 1999 y›l›ndaki kuruluﬂundan beri UNESCO’nun faaliyetleri. Tamamlanm›ﬂ olan bu de¤erlendirmenin bulgular› ve önerileri. 1984c). Bütün bu çal›ﬂmalar boyunca UNESCO. Özellikle önceden merkezi planlama ile yönetilen ekonomilerde BT faaliyetlerinin organizasyonu ve ölçümü ile ilgili olarak 1980’ler ve 1990’lar›n baﬂlar›nda gerçekleﬂen de¤iﬂiklikler ile. BT istatistiklerini iyileﬂtirme ve geliﬂtirmenin yollar› üzerine çal›ﬂmalar yap›ld›. UNESCO ve BMAEK’in (Birleﬂmiﬂ Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu) Ortak Çal›ﬂma Komitesi arac›l›¤› ile iﬂbirli¤i teﬂvik edildi ve 1969. eski CMEA (Müﬂterek Ekonomik Yard›m Konseyi) ve OAS (Amerikan Eyaletleri Organizasyonu) gibi hükümetler aras› kuruluﬂlar taraf›ndan elde edilen deneyimi dikkate ald›. Bu gözden geçirmenin sonuçlar› 2003 y›l›nda haz›r olacakt›r ve önceliklerle stratejiler. UNESCO Genel Konferans›’na onay için sunulacakt›r. ikinci aﬂama s›ras›nda istatistikler. 1972. 1996 y›l›nda UNESCO’nun BT istatistiksel program›n›n özel d›ﬂ de¤erlendirmesi yap›ld›. uluslararas› uzmanlar a¤›. 5. OECD ve Eurostat ile yak›n iﬂbirli¤i içinde yürütülmüﬂtür. bu çal›ﬂma 1984 y›l›nda bir geçici BTBD K›lavuzu yay›mlanmas› ile sonuçland› (UNESCO. geniﬂ bir ﬂekilde BT e¤itim ve ö¤retimi (bilimsel ve teknik e¤itim ve ö¤retim . bütün ülkelerin ihtiyaçlar›na cevap veren uluslararas› BT göstergelerinin daha fazla geliﬂtirilmesine verilmesini içermektedir. UNESCO bu uluslararas› standartlar üzerine bir k›lavuz yay›nlad› (UNESCO. 1976 ve 1981 y›llar›nda düzenlenen toplant›larda. bilimsel ve teknolojik hizmetleri (BTH). BT’nin ve mevcut BT istatistiksel sistem ve kapasitelerine ait politika ihtiyaçlar›n›n esas olarak uluslararas› bak›mdan gözden geçirilmesi üzerine yo¤unlaﬂm›ﬂt›r ve bu. 7. önerinin uygulanmas›nda karﬂ›laﬂ›lan sorunlar› ve yeni BT göstergelerine ihtiyac› belirlemek üzere örnek olay incelemeleri yürütüldü. 1984b) ve üye devletler taraf›ndan kullan›lmak üzere gözden geçirilip de¤iﬂtirilmiﬂ olan "Bilim ve Teknoloji Üzerine ‹statistik Toplama K›lavuzu"nu (UNESCO. 1976 y›l›ndan beri. UNESCO’nun Ar-Ge istatistik program› yöntembilimini ayr›ca Frascati K›lavuzu’ndakiler ile uyumlu hale getirilmesini ve önceli¤in.
Eurostat ayr›ca OECD ile birlikte aktif olarak. Ar-Ge istatistikleri üzerine özel bir komite oluﬂturan Nordforsk (Uygulamal› Araﬂt›rma için Kuzey Avrupa ‹ﬂbirli¤i Organizasyonu) taraf›ndan organize edilmiﬂtir. Komitenin sorumlulu¤unu üstlenen ‹skandinav Sanayi Fonu ile birleﬂmiﬂtir. Kuzey Avrupa ülkeleri.EK 6 Eurostat (Avrupa Topluluklar› ‹statistik Ofisi) 8. 1986). Daha sonra 1986 y›l›nda. Yenilik taramay› yöntembilimi büyük ölçüde Eurostat taraf›ndan haz›rlanan ve koordine edilen üç Topluluk Yenilik Taramay›’nden etkilenmiﬂtir. AB’ye üye olmaya aday ülkelerden ve Rusya Federasyonu’ndan Ar-Ge ve yenilik istatistiklerini toplamakta ve yay›mlamaktad›r. özellikle Kuzey Avrupa ülkeleri aras›nda veri karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i ile ilgili olarak Ar-Ge istatistiklerinin üretilmesi ve analizi ile ilgili birçok sorunu görüﬂmüﬂlerdir. 1983). Nordforsk/‹skandinav Sanayi Fonu 10. Ar-Ge’nin bölgesel yönleri ve yenilik istatistikleri üzerine bir k›lavuz ve Ar-Ge için devlet ödenekleri üzerine veri toplama ilkeleri geliﬂtirmiﬂtir ve bunlar. bilim ve teknoloji için insan kaynaklar›na iliﬂkin Canberra K›lavuzu’nun geliﬂtirilmesine kat›lm›ﬂ (OECD. Eurostat. 1968 y›l›ndan beri. 1987 y›l›na kadar iﬂbirli¤i. Di¤er baﬂl›klar›n aras›nda. Bu dönem boyunca. Eurostat. Seçilmiﬂ bölümler ‹ngilizceye tercüme edilmiﬂ ve Nordforsk taraf›ndan OECD’de çeﬂitli uzman toplant›lar›nda sunulmuﬂtur. Ar-Ge istatistikleri alan›ndaki çal›ﬂmalar› koordine edebilmek için iﬂbirli¤i yapmaktad›r. çeﬂitli ülkelerde yöntembilimsel çal›ﬂmadan ortak olarak sorumludur. 1995) ve bu k›lavuz ile ilgili istatistiklerin toplanmas›na ve yay›mlanmas›na öncülük etmiﬂtir. 1997a) ilk gözden geçirilip de¤iﬂtirilmesinde aktif olarak OECD’ye kat›lm›ﬂt›r. 11. Frascati K›lavuzu’nun bir önceki bask›s›ndakileri tamamlamaktad›r. Kuzey Avrupa ülkelerinde Ar-Ge istatistiklerinin geliﬂtirilmesine ileri derecede öncelik vermeye devam etmektedir. Komite. Eurostat. Veriler üye devletler ile yap›lan y›ll›k bir tarama ile toplanmakta ve karﬂ›laﬂt›r›labilir bir ﬂekilde sunulabilmesi için iﬂlemden geçirilmektedir. Son zamanlarda Komite. Ar-Ge personelinin bölgesel da¤›l›m›. yüksekö¤retim sektöründe iyileﬂtirilmiﬂ ilkeler üzerine çal›ﬂmalar ile ilgili k›sa bir rapor yay›mlanm›ﬂt›r (Nordforsk. projeksiyon verileri ve bu tür verilerin oluﬂturulmas› için bir yöntembilime duyulan ihtiyaç görüﬂülmüﬂtür. 1987 y›l›nda Nordforsk. 1974 y›l›nda Komite. Ar-Ge ve Yenilik ‹statistikleri üzerine Çal›ﬂma Komitesi’nde temsil edilen AB ve EEA üye devletlerin iﬂbirli¤i ile. Ar-Ge’nin üye devletlerdeki sosyoekonomik amaçlar ile kamu fonlamas›. Oslo K›lavuzunun (OECD. çeﬂitli çal›ﬂma gruplar›. Eurostat ayr›ca. Bilim 198 . Avrupa Birli¤i kuruluﬂlar›n›n Ar-Ge ödenekleri. Kuzey Avrupa dillerinde Frascati K›lavuzu’na ayr›nt›l› bir ilave olan "Kuzey Avrupa K›lavuzu"nu üretmiﬂtir. Ar-Ge giderleri ve Avrupa patent baﬂvurular› üzerine y›ll›k raporlar haz›rlamaktad›r. Komite ayr›ca bütçe analizi üzerine çal›ﬂmalar yapm›ﬂ ve ilgili ilkeler Kuzey Avrupa dillerinde bas›lm›ﬂt›r (Nordforsk. 9.
RICYT’nin genel amac›. uluslararas› iﬂbirli¤i çerçevesinde. Ibero Amerikan Geliﬂme için Bilim ve Teknoloji Program› ((Programa Iberoamericana de Ciencia y Tecnología para el Desarrollo) Ibero Amerika Kalk›nma için Bilim ve Teknoloji Program› – CYTED) taraf›ndan yarat›ld›.ar) ve bibliyografik malzemenin bas›m› arac›l›¤› ile yay›n faaliyetleri. "Iber ve Amerikalar Aras› Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri" (Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri). Bunlar OECD’deki görüﬂmeler için temel oluﬂturmuﬂ ve 1992 y›l›nda Oslo K›lavuzu’nun benimsenmesine ve yay›mlanmas›na yol açm›ﬂt›r (OECD. 1992).edu. 14. Ar-Ge sonuçlar›n›n de¤erlendirilmesi ve ölçüm sorunlar› konusunda daha fazla çaba göstermiﬂtir. Bunun bir sonucu teknolojik yenilikler üzerine Latin Amerikal› Göstergeler K›lavuzu’nun.ricyt. yenilik taramalar›n›n ilkeleri görüﬂmek üzere birçok uluslararas› seminer düzenlemiﬂtir.EK 6 ve Teknoloji Göstergelerinin Geliﬂtirilmesi için Kuzey Avrupa Grubu’nun ismini de¤iﬂtirmiﬂ. Kuruldu¤undan beri. 1989 y›l›nda. 15. 199 . BT göstergelerinin hem üreticileri hem de kullan›c›lar› bu grubun üyeleridir. karar verme için politik bir araç olarak kullan›m›n› artt›rma fikri ile Latin Amerika’da bilim ve teknolojinin analizi ve ölçümü için araçlar›n geliﬂtirilmesini teﬂvik etmektir. 1990’larda. - Serideki bölge göstergelerinin yay›mlanmas›. Latin Amerika’da karﬂ›l›kl› yard›m için mekanizmalar›n oluﬂturulmas›. yenilik çal›ﬂmalar› için. Bir haber ve fikir bülteni olan "Indicios"un yay›mlanmas›. 12. iletiﬂim a¤› faaliyetlerine ayr›lm›ﬂ ve düzenli bir ﬂekilde göstergeler ile ilgili güncelleﬂtirilmiﬂ bilgi sunan bir web sayfas› (www. ‹skandinav Sanayi Fonu özel bir çal›ﬂma komitesi oluﬂturmuﬂ ve bu grup genel bir tarama soru formu kullanarak yenilik üzerine bir Kuzey Avrupa taramay› baﬂlatm›ﬂt›r. Ayr›ca. faaliyetler as›l olarak Ar-Ge istatistiklerinin (her iki y›lda bir) ve daha geniﬂ kapsaml› olan bilim ve teknoloji göstergelerinin (daha uzun aral›klarda) yay›mlanmas› üzerine odaklanm›ﬂt›r. yani "Bogota K›lavuzu"nun yay›mlanmas› olmuﬂtur. RICYT faaliyetlerini Amerika Devletler Örgütü (OAS) ile koordine etti. Ibero Amerikan Bilim ve Teknoloji Göstergeleri A¤› ((Red Iberoamericana de Indicadores de Ciencia y Tecnología) Ibero Amerikan Bilim ve Teknoloji Göstergeleri A¤› – RICYT) 1994 y›l›n›n sonunda Ulusal Quilmes Üniversitesi’nde yap›lan Bilim ve Teknoloji Üzerine ‹lk Ibero Amerikan Semineri’nde ortaya ç›kan öneri temel al›narak. RICYT’nin faaliyetleri aﬂa¤›daki ﬂekillerde gerçekleﬂir: Latin Amerika’da bilim ve teknoloji göstergelerinin sorunlar› üzerine yöntem bilimsel görüﬂmelerin yap›ld›¤› atölyeler ve iletiﬂim a¤›n›n çeﬂitli üyeleri aras›nda yo¤un bilgi al›ﬂveriﬂi. RICYT (Ibero Amerikan Bilim ve Teknoloji Göstergeleri A¤›) 13.
Ar-Ge istatistiklerinin tek baﬂ›na bilimsel ve teknolojik geliﬂmeler ile ilgili girdi ve sonuç yelpazesinin tarif edilmesinde yeterli olmad›¤› gittikçe daha belirgin bir ﬂekilde ortaya ç›kmaya baﬂlam›ﬂt›r (örne¤in bak›n›z Freeman 1987). 3. Tablo 1. Ayr›ca ülkeler aras›nda patent yönetmeliklerindeki farkl›l›klar. (aç›k olmayan) buluﬂcu bir ad›m içermeli ve s›nai uygulamas› mümkün olmal›d›r. bir dizi Ar-Ge ile ilgili olmayan yöntembilimsel k›lavuz ve di¤er ilkeleri haz›rlam›ﬂt›r (bak›n›z Bölüm 1. Bölümü’nde tart›ﬂ›ld›¤› gibi. K›lavuzun 1. Ayr›ca her bir sahadaki verinin kaynaklar›n› ve varl›¤›n› genel hatlar› ile vermekte ve bunlar›n kullan›mlar› ile ilgili baz› sak›ncalar› tarif etmektedir. Bu k›lavuzlar ve ilkeler. 2. 6. iki (veya daha fazla) patent dairesi aras›ndaki istatistiklerin karﬂ›laﬂt›r›lmas›n› çok zorlaﬂt›rmaktad›r. 2002 itibar› ile tarif edilmektedir. OECD. Bir patent. Patent bir ﬂirkete. hakk›nda ilkelerin haz›rland›¤› veya planland›¤› bu tür yedi gösterge serisini anahatlar›yla ortaya koymaktad›r. verilen patentlere iliﬂkin istatistiklere tercih edilmektedir. Göstergeler geliﬂmeleri aç›s›ndan tarihi s›rada sunulmaktad›r. baﬂvuru tarihi ve verilme tari- hi aras›ndaki zaman fark›ndan dolay› (bu bazen baz› ülkelerde on y›la kadar ç›kabilir) patent baﬂvurular› üzerine istatistikler.EK 7 Ek 7 Di¤er Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Giriﬂ 1. kiﬂiye veya bir kamu varl›¤›na bir patent dairesi taraf›ndan verilebilir. örne¤in uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik konusundaki sorunlar gibi çeﬂitli önyarg›lardan (patent baﬂvurular›nda ülke avantaj›) veya ayn› büro içinde varolan patent de¤erlerindeki yüksek farkl›l›ktan etkilenir. do¤rudan Ar-Ge ile ilgili olmayan göstergelerin geliﬂtirilmesinin h›zland›r›lmas› ihtiyac›n› fark ederek.1). Fikri mülkiyet bürolar›na yap›lan patent baﬂvurular›n›n basit hesab› üzerine dayal› patent göstergeleri. tamamlay›c› olma amac› gütmekte ve zaman içinde bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin tüm yelpazesini tarif edecek ﬂekilde verilerin toplanmas› ve yorumlanmas›nda rehberlik sa¤lamay› hedeflemektedir. Uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›rma amac›yla. Bir patent. 200 . 5. teknik alanda buluﬂlar ile ilgili fikri mülkiyet hakk›d›r. verildi¤i ülkede s›n›rl› bir süre için geçerlidir (20 y›l). Bu ek. Patent için yap›lan baﬂvuru belli gereksinimleri karﬂ›lamal›d›r: Buluﬂ yeni olmal›. Patent istatistikleri Kapsam 4. genel BT sistemi çerçevesi içinde Ar-Ge göstergelerini yerleﬂtirmek için bir ortam sa¤lamaktad›r. Amac› Ar-Ge istatistiklerinin kullan›c›lar› ve üreticilerine. Durum.
iki y›lda bir) kapsam›nda ve ilgili disket ve CD-ROM’larda. Patent istatistiklerinin kullan›lmas› 9. EPO. Teknoloji ve Sanayi Puanlama Tablosu (OECD.EPO. belirtilen patentlerin listesi vb. Yenilik faaliyetlerinin belirleyicileri ve güçlü etkileri hakk›ndaki bilimsel literatür. Avrupa Patent Bürosu . yay›mlanma tarihi. Japonya Patent Bürosu ve A.) ve iii) buluﬂu yapan kiﬂi ile ilgili bilgiler (buluﬂu yapan kiﬂilerin ad ve adresleri. 201 .D.). üye ülkeler için.B. Geleneksel patent göstergeleri ile ilgili sorunlar›n üstesinden (yukar›da tarif edildi¤i gibi) gelebilmek için. verilme tarihi vb. baﬂvuru yapanlar›n ad› vb. OECD. Patent belgeleri. da¤›l›m› ve geçiﬂindeki de¤iﬂiklikleri örnekleyerek ülkeler. Patent belgeleri ﬂu konularda bilgiler içerir: i) teknik özellikler (talep listesi. Teknoloji ç›kt›s›na iliﬂkin mevcut birkaç göstergenin aras›nda. Bulunabilirlik 10. patentlerle yenilik ç›kt›lar› aras›nda yayg›n olarak kabul edilen iliﬂki nedeniyle patent verilerini toplu (ulusal) veya firma düzeyinde ele al›r. OECD patent veritaban› ayr›ca. patente dayal› çeﬂitli göstergeler sunmaktad›r. 8. Ulusal ve uluslararas› (ör. y›lda iki kere) ve OECD Bilim.WIPO) patent bürolar› birincil veri kaynaklar›d›r. patent ailesinin içindeki patentler yüksek de¤ere sahiptir. bir tek buluﬂun korunabilmesi için çeﬂitli ülkelerden al›nm›ﬂ patentler seti olarak tan›mlanmaktad›r (bu. Patente dayal› göstergeler. firmalar ve teknolojilerdeki buluﬂla ilgili faaliyetlerin yap› ve evrimindeki de¤iﬂiklikleri tan›mlamakta da kullan›l›r. patente dayal› göstergeler belki de en s›k kullan›land›r. sanayiler. Patent verileri ayr›ca. Patent ailelerini baz alan göstergelerin kullan›lmas›ndaki avantaj.EK 7 7. ikamet edilen ülke ve teknolojik alanlara göre ayr›lm›ﬂ olarak. Dünya Fikri Mülkiyet Kurumu . ilgili ülkedeki dosyalanma tarihi. bir ülkede (öncelikli baﬂvuru olarak adland›r›lan) ilk baﬂvurunun di¤er daireleri kapsayacak ﬂekilde geniﬂletilmesidir). teknoloji ba¤›ml›l›¤›. istatistiksel aç›dan iki yönlüdür: Ülke avantaj›n› ve co¤rafi etkiyi ortadan kald›rarak uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i iyileﬂtirmektedir. ii) baﬂvurunun geçmiﬂi (öncelik tarihi. OECD yeni bir tür patent bazl› gösterge geliﬂtirmek üzere çal›ﬂmalar yapmaktad›r: Patent ailesi say›mlar›. yeni buluﬂ ile ilgili olarak baﬂka yerlerde bulunamayan zengin bir bilgi kayna¤› içerir ve bu nedenle teknolojik/bilimsel bilginin da¤›l›m›n›n ölçülmesine iliﬂkin geleneksel bilgi kaynaklar›na kayda de¤er bir katk›da bulunur (bkz. bibliyometrikle ilgili k›s›m). ikamet ettikleri ülke. Patent ve Ticari Marka Bürosu (BDPTMB)'na yap›lan patent baﬂvurular› hakk›nda da bilgiye eriﬂilebilmesine olanak sa¤lar.). Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri (OECD. Bir patent ailesi. teknik s›n›fland›rma. bir ülkenin yenilik faaliyetlerinin ç›kt›lar›na iliﬂkin bir ölçüt olarak buluﬂlar›n› sa¤lar.
çünkü bunlar telif hakk›. Ar-Ge ç›kt›s›n›n ve/veya yenilik faaliyetlerinin ölçümü için patent göstergelerinin kullan›lmas›n›n baz› sak›ncalar› da bulunmaktad›r. ö¤ren-yap (know-how) ve s›nai mülkiyetin uluslararas› ak›ﬂ›n› kaydeder. TÖD. OECD Patent K›lavuzu ("Bilim ve Teknoloji Göstergeleri Olarak Patent Verilerinin Kullan›lmas› – Patent K›lavuzu 1994") (OECD. bu nedenle baz›lar› önemli ölçüde de¤ere sahipken bunlar nispeten daha az de¤erlidir. ticari gizlilik ﬂartlar› vb. (patentli olmayan) ö¤ren-yap. sigorta. tüm patentlerin eﬂit de¤ere sahip oldu¤unu varsayan patent say›mlar› genellikle yanl›ﬂ yönlendiricidir. reklamc›l›k. kay›t.EK 7 Sak›ncalar 11. parçalar›na ayr›lm›ﬂ teknolojinin uluslararas› da¤›l›m›n› ölçer. 14. Yeniliklerin birço¤u patent alt›na al›nmaz. finansal. TÖD istatistiklerinin kullan›lmas› 16. 202 . Patent alt›na alma e¤ilimi ülkeden ülkeye ve sanayiden sanayiye de¤iﬂir ve bu nedenle sanayiler aras› ve ülkeleraras› karﬂ›laﬂt›rmalar yap›lmas› oldukça zorlaﬂ›r. taﬂ›mac›l›k. Patentlerin de¤erlerinin da¤›l›m› da sorunludur. teknik hizmetler. ulusal s›n›rlar d›ﬂ›ndaki s›nai ArGe'nin fonlamas›. Teknoloji Ödemeleri Dengesi (TÖD) Kapsam 13. Aﬂa¤›daki iﬂlemler TÖD kapsam›na dahildir: Patentler (al›mlar. idari ve yasal dan›ﬂmanl›k. tasar›mlar. filmler. 15. Patent baﬂvurular› veya hibelerin kendi baﬂ›na yorumlanmas› zordur. Aﬂa¤›daki iﬂlemler hariç tutulmaktad›r: Ticari. modeller ve tasar›mlar. di¤er ﬂekillerde korunmaktad›r. patent lisanslar›. yaz›l›mlar. Uluslararas› ilkeler 12. telif haklar› ile korunan materyaller. münferit baz› ülkeler için mevcut olan patent verilerinin karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤inin art›r›lmas› çabalar›na katk› sa¤lamaktad›r. Uluslararas› patent kurumlar›n›n gittikçe artan önemi. çünkü patentlerin ço¤unun s›nai uygulamas› yoktur. BT göstergeleri olarak patent verilerinin kullan›m ve yorumlanmas›na iliﬂkin genel ilkelerin anahatlar›n› çizer. (franchising dahil) ticari markalar. Böylesi bir heterojenli¤in söz konusu oldu¤u biliniyorsa. TÖD göstergeleri. sat›ﬂlar). patent say›lar› di¤er göstergeler ile birlikte kullan›lmal›d›r. 1994b). patentlerin özel yap›lar›ndan etkilenmeyi hala sürdürmesine ra¤men. farkl› ülkelerde bulunan ortaklar aras›nda teknik bilgi ve teknolojik içeri¤e sahip hizmet alanlar›ndaki tüm soyut ticari iliﬂkileri rapor ederek.
Uluslararas› ilkeler 20. TÖD'nin tam tan›m›na her zaman uymayabilir. Bibliyometrik. 18. ancak daha çok merkez bankalar›. özel taramalar yolu ile toplanabilir. 1990) yay›mlam›ﬂt›r. sanayi. 2000 y›l›nda.Bunun bir sonucu olarak. bilimsel yay›nlar›n yazarlar› ve say›lar› ve makaleler ve 203 . yay›m verileri için kullan›lan genel bir terimdir. taraf›ndan tutulan kay›tlardan elde edilir. "Teknoloji Ödemeleri Dengesi Verilerini Toplamak ve Yorumlamak için Önerilen Standart Yöntem – TÖD K›lavuzu"nu (OECD. OECD. 1980’li y›llar›n sonlar›ndan sonraki dönemlere iliﬂkin veriler. Bibliyometrik istatistiklerin kullan›lmas› 22. bilim dal›. yani teknolojik içeri¤i olan iﬂlemlerden fazlas›n› veya az›n› kaps›yor olabilir. Bilim ve teknoloji göstergeleri ile ilgili OECD k›lavuzlar› serisinde ikincidir. Bireylerin/araﬂt›rma ekiplerinin. Mevcut veriler. bilimsel makale ve di¤er baz› yay›nlardan veri elde edilmesi ile s›n›rl›yd›. Bibliyometri Kapsam 21. faaliyet türü ve co¤rafi konuma göre ayr›lm›ﬂ olan yeni bir uluslararas› TÖD veritaban› oluﬂturulmuﬂtur. 1990 y›l›nda OECD.EK 7 Bulunabilirlik 17. y›lda iki kez) ve ilgili CDROM'da yay›mlanm›ﬂt›r. Baﬂlang›çta. yazar ve/veya kurum taraf›ndan. 1970 y›l›ndan itibaren üye ülkeler için ortak ülke taraf›ndan gerçekleﬂtirilen tüm iﬂlemleri (has›latlar ve ödemeler) içeren "makro" TÖD verilerini bir araya getirmiﬂtir. Sak›ncalar 19. Ulusal TÖD verileri. Bilanço bazen çokuluslu firmalar içinde yap›lan parasal olmayan iﬂlemler taraf›ndan da etkilenmektedir. makalelerdeki (ve yak›n zamanda ayr›ca patentlerdeki) kaynaklara dayanan daha karmaﬂ›k ve çok boyutlu teknikler geliﬂtirilmiﬂtir. daha hassas araﬂt›rma kalitesi ölçütleri oluﬂturmak ve bilim dallar› ve iletiﬂim a¤lar›n›n geliﬂimini izlemek üzere kullan›lmaktad›r. Sonuçta ortaya ç›kan kaynak endeksleri ve yard›mc› kaynak analizleri. ülke ve benzerine göre s›n›fland›r›lan. Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri’nde (OECD. akademik araﬂt›rmalar için basit "verimlilik" göstergeleri oluﬂturmaya yönelik olarak. ulusal ve uluslararas› iletiﬂim a¤lar›n› tan›mlamak ve yeni (birden fazla bilim dal›na sahip) bilim ve teknoloji dallar›n›n geliﬂimini izlemek üzere bibliyometrik analizleri. Birçok ülkede bu veriler sadece oldukça genel bir düzeyde bulunmaktad›r. kambiyo kontrol mercileri vb. kurumlar›n ve ülkelerin "ç›kt›"lar›n› ölçmek. Verilerin yorumlanmas› konusunda baz› zorluklar mevcuttur ve verilerin uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i zay›f olabilir.
1997 y›l›nda bir STI çal›ﬂma tablosu olarak yay›mlanm›ﬂ "son teknoloji" ile ilgili bir rapor oluﬂturmuﬂtur (Okubo. ii) üretime göre bölünen Ar-Ge harcamalar› ve iii) üretime göre bölünen Ar-Ge harcamalar› 204 . Bibliyometrik göstergeler özellikle t›bbi bilimler ve belirli do¤a bilimleri konusunda faydal›d›r. USSS Rev. "orta ileri". ‹leri teknoloji ürünleri ve sanayileri Kapsam 26. bilim dallar› aras›nda farkl›l›k gösterir. Sak›ncalar 24. bu da uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar› etkileyebilir. daha uzmanlaﬂm›ﬂ veritabanlar›ndan elde edilebilir. Computer Horizons Inc. Ana kaynak. bibliyometri alan›nda. Son y›llarda OECD. hem de ürün bak›m›ndan teknoloji s›n›fland›rmalar› oluﬂturmuﬂtur. kaynak veya yeterlili¤e sahip de¤ildir. Bilimsel Bilgi Kurumu (A. 2'den faydalanan bir s›n›fland›rma yöntemi kullan›lmaktayd›. OECD. 1990'lar›n sonuna kadar. uluslararas› anlamda uyumlu s›n›fland›rmalar› oluﬂturmaya olanak sa¤layan ölçütler yard›m› ile. 27.'in bilim göstergelerine iliﬂkin olarak birçok büyük veritaban› oluﬂturmakta kulland›¤›. Bibliyometrik yöntemler üniversite gruplar› ve özel dan›ﬂmanl›k firmalar› taraf›ndan geliﬂtirilmiﬂtir. "orta geliﬂmemiﬂ" ve "geliﬂmemiﬂ" teknoloji. Teknolojinin s›nai performans üzerindeki güçlü etkilerinin incelenmesine katk›da bulunmak için. Sanayi yaklaﬂ›m›nda. Bu gibi verilerin toplanmas› veya bilim ve teknoloji göstergeleri olarak kullan›lmas› ile ilgili uluslararas› ilkeler mevcut de¤ildir. 1997). Uluslararas› ilkeler 25. Yay›mlama e¤ilimi.) taraf›ndan oluﬂturulan Bilim Referans Endeksi (BRE-SCI) setidir.D. Bulunabilirlik 23. ‹ngilizce makalelere e¤ilimlidir. Veritabanlar›. hem oldukça ilgi toplayan ve üye ülkeler aras›nda yayg›n ﬂekilde uygulamaya koyulan sanayi bak›m›ndan. Bibliyometrik verilerin ço¤u ticari firmalar veya meslek odalar›ndan elde edilir.B. Farkl› derecelerde olmak üzere teknoloji yo¤unlu¤unun. imalat sanayileri dört gruptan birine atanm›ﬂt›r: "‹leri". halihaz›rda temel veri toplama iﬂlemini üstlenecek plan. OECD. Bibliyometrik veriler ayr›ca di¤er. 1989-90 y›l›nda. analitik raporlar›nda bibliyometrik verileri kullanmas›na ra¤men.EK 7 buradaki kaynaklar üzerindeki (patentlerdeki kaynaklar gibi) verileri kullanmaktad›r. teknolojik olarak en yo¤un faaliyet ve ürünler belirlenmelidir. "teknoloji üreticisi" ve "teknoloji kullan›c›s›" bak›ﬂ aç›lar›n› yans›tan üç göstergesinin derecelendirilmesi esas›na dayanmaktayd›: i) Katma de¤ere göre bölünen Ar-Ge harcamalar›.
‹leri teknoloji ürünlerinin ve sanayi istatistiklerinin kullan›lmas› 29. ‹lk sonuçlar için. ticari anlamda ortalaman›n üstünde geri dönüﬂüm sa¤lamakta ve sanayinin yap›sal evrimine etki etmektedir. Bulunabilirlik 31. bunlar›n ileri teknoloji piyasalar›ndaki rekabet ve ticari performans›n› aç›klamak amac›yla üretilen ve ihraç edilen ürünlerin teknolojik içeriklerini ölçmektedir. ‹leri teknoloji ürünlerinin/sanayilerin ticaretine iliﬂkin göstergeler asl›nda Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n "ç›kt›" veya "güçlü etkisini" gösteren ölçütler olarak tasarlanm›ﬂt›r. 30. dünya talebinde h›zl› bir büyüme özelli¤i göstermekte. Eurostat ile iﬂbirli¤i içerisinde. Bu gibi piyasalar. OECD Bilim. OECD. S›nai faaliyetler için USSS Rev. Oluﬂturulduklar›nda bu göstergeler. teknoloji gruplar› üzerindeki çal›ﬂmalar güncellenmiﬂtir. Ürün yaklaﬂ›m›. 3 girdi-ç›kt› tablolar›n›n s›n›rl› olarak mevcut olmas›. ürün alan›na göre ayr›nt›l› Ar-Ge verilerinden yararlanm›ﬂt›r. düﬂük Ar-Ge yo¤unlu¤u içeren ancak ileri teknoloji makine ve ekipmanlar ile üretilmiﬂ ürünleri hesaba katmamaktad›r. (içerilmiﬂ teknolojinin tahmini için gerekli) USSS Rev.EK 7 art› yat›r›m ürünleri ve ara ürünlerin içerdi¤i teknoloji. Bunlar ayr›ca birçok ulusal yay›nda da kullan›lm›ﬂt›r. "‹leri teknoloji sanayisi" kapsam›ndaki tüm ürünler. ürünlerin teknoloji içeri¤inin daha ayr›nt›l› olarak analiz edilmesi ve tan›mlanabilmesine olanak sa¤lamak gibi bir avantaja sahiptir. sadece yukar›da belirtilen iki göstergenin dikkate al›nmas› anlam›na gelir. Sak›ncalar 32. Teknoloji ve Sanayi Puanlama Tablosu’nda yay›mlanm›ﬂt›r. 3'e dayanan bir veritaban› ve ileri teknoloji ürünlerinin bir listesini oluﬂturabilmek için. bir sonraki önemli ad›m olabilir. 5 basamakl› detay seviyesinde SITC Rev. 3'ün OECD taraf›ndan kabul edilmesinden bu yana. belirli bir sanayi ve ülke bak›m›ndan. ileri teknoloji ile donat›lm›ﬂ olmayabilir. ﬁu anda s›n›fland›rmalar. Bu s›n›fland›rmalar yaln›zca baz› OECD ülkelerindeki Ar-Ge yo¤unluklar›na dayanmaktad›r. 205 . Teknoloji ve Sanayi Puanlama Tablosu 2001'de yer alan Ek 1'e bak›n›z. OECD'nin ileri teknoloji tan›mlar›na dayanan veriler OECD'nin Ana Bilim ve Teknoloji Göstergeleri ile Bilim. daha geliﬂmemiﬂ bir seviyedeki teknolojiye sahip sanayilerde. ayn› ﬂekilde. 28. 6 basamakl› Uyumlu Sisteme (US) dayanan bir liste oluﬂturmak için bu çal›ﬂman›n güncellenmesi. Ancak ﬂu anda. ileri seviyede teknolojik karmaﬂ›kl›k içeren ürünlere rastlanabilir. ﬂu anda ise. rekabet ve küreselleﬂme alan›ndaki analizlerde daha faydal› olduklar› düﬂünülmektedir.
finansal ve ticari faaliyetler dizisini içerir. yenilikler ile ilgili baz› sorulara yer vermiﬂtir. OECD. Bir yenilik. Oslo K›lavuzu'nun ikinci sürümünün haz›rlanmas› s›ras›nda yol gösterici olmuﬂtur. Birçok OECD ülkesi. bu tan›mlama üzerinde baz› de¤iﬂiklikler yap›lm›ﬂt›r. Baz› ülkeler. Yenilik istatistikleri Kapsam 34. 37. özel taramalar yolu ile elde edilebilir veya teknik bas›n gibi di¤er kaynaklardan toplanabilir.EK 7 Uluslararas› ilkeler 33. Uluslararas› ilkeler mevcut de¤ildir. OECD Yenilik Verilerinin Toplanmas› ve Yorumlanmas› ile ‹lgili Önerilen ‹lkeler – Oslo K›lavuzu (OECD. piyasaya sunuldu¤unda (ürün yenili¤i) veya bir üretim süreci kapsam›nda kullan›ld›¤›nda (süreç yenili¤i) uygulanm›ﬂ kabul edilir. Yenilik ile ilgili uluslararas› anlamda karﬂ›laﬂt›r›labilir özelli¤e sahip ilk veri. iﬂletmenin performans› ve yenili¤in yay›l›m› hakk›nda nitel ve nicel bilgiler sa¤lar. ‹skandinav Sanayi Fonu'nun öngörüleri ›ﬂ›¤›nda toplanm›ﬂt›r. Bu gibi bilgiler. "‹leri Teknoloji Sektörünün Gözden Geçirilmesi ve Ürün S›n›fland›rmas›" (Hatzichronoglou. teknolojik. Yenilik terimi. kendi yenilik taramalar›n›n haz›rlanmas› için AB tarama soru formunu 206 . örne¤in ArGe taramalar› gibi di¤er taramalarda de. 1997) kapsam›nda sunulmuﬂ ve ayr›nt›l› bir biçimde görüﬂülmüﬂtür. bir bilimsel. uyumlu ortak taramalarda yer almas› önerilen sorulardan oluﬂan bir listenin haz›rlanmas›na katk› sa¤lam›ﬂt›r. yenili¤in güçlü etkileri. Ayr›ca yenili¤i engelleyen veya destekleyen faktörler. Yenilik göstergeleri s›nai yenilik iﬂleminin çeﬂitli aç›lar›n› ve yenilik faaliyetlerine ayr›lm›ﬂ kaynaklar› ölçer. teknolojik olarak yeni olan ürün ve süreçlere uygulanan teknolojik ürün ve süreç yeniliklerini ve ürün ve süreçlerdeki kayda de¤er teknolojik iyileﬂtirmeleri tan›mlamaktad›r. 38. Yenilik istatistiklerinin kullan›lmas› 35. Avrupa Birli¤i taraf›ndan gerçekleﬂtirilen ilk Toplum Yenilik Taramay› s›ras›nda. Yenilik çal›ﬂmalar› ile ilgili ulusal bilgiler genellikle özel amaçl› olarak s›nai firmalar›na gönderilen taramalar yolu ile toplan›r. kurumsal. Oslo K›lavuzu esas›na dayanarak Eurostat taraf›ndan gerçekleﬂtirilen birçok Toplum Yenilik Taramas›nda (TYA). Bu taramadan kazan›lan deneyimler. Ayr›ca mevcut yeniliklerin say›s› ve yap›s› hakk›nda veri toplamak da mümkündür. OECD üye ülkelerinin ço¤u benzer taramalar gerçekleﬂtirmiﬂlerdir ve Oslo K›lavuzu bunlar›n deneyimlerine dayanmaktad›r. 1997a). Bulunabilirlik 36. ancak sanayilerdeki ileri teknoloji ürünlerin ölçümü ile ilgili OECD yaklaﬂ›m›.
Bilim ve teknolojide insan kaynaklar› (BT‹K) Kapsam 41. yan›t vermenin gönüllülü¤e dayand›¤› durumlarda. Sak›ncalar 39. üçüncü TYA haz›rl›k aﬂamas›ndad›r. 1990). nitelikler ve mevcut mesleklere göre. Hem mevcutlar hem de ak›ﬂlar bilim ve teknoloji dal›. belirli zamanlardaki. yan›t oran›n›n tatmin edici olmamas› ve iﬂletmeler aras›nda yenilik kavram›n›n anlaﬂ›lmas› ile ilgili olarak farkl›l›klar bulunmas›ndan dolay› kalite aç›s›ndan baz› sorunlar yaﬂamaktad›r. 43. yaﬂ ve cinsiyet ve ayr›ca mümkünse ulusal veya etnik kökene göre analiz edilmelidir. Ulusal taramalar›n bir kerelik yap›s› kullan›c›lar için tatmin edici de¤ildir ve birçok ülkede yenilik taramalar›. BT‹K. uygun s›n›fland›rma. BT‹K'n›n kavram› çok daha geniﬂtir. ölçüt ve düzeylerin bir kombinasyonuna ihtiyaç duyulur. K›lavuz. doktora sonras› ö¤rencileri. Ar-Ge taramalar› ile tutarl›l›k göstermeyen bilgiler sunmaktad›r. 1976. ‹lgilenilen belirli kategorilere iliﬂkin verilere (doktora ö¤rencileri. 207 . Uluslararas› ilkeler 40. BT uzmanlar› vb. Canberra K›lavuzu'nda tan›mlanmaktad›r. bilimsel ve teknolojik faaliyetlerde yer alan di¤er personel kategorilerini de içerir. araﬂt›rmac›lar. Veri kümeleri sadece üniversite derecesine/mesleklere sahip olan kiﬂileri veya di¤er yüksekö¤retim derece sahiplerini ve teknik meslek sahiplerini kapsayabilir. Gelecek y›llarda yeni bir düzenleme daha gerçekleﬂebilir. ‹lk durumda. 1968. istihdam durumu. Yenilik taramalar›. 1997). Arz ve talep konular› do¤ru bir ﬂekilde analiz edilmek isteniyorsa. Oslo) taraf›ndan ortaklaﬂa haz›rlanm›ﬂ ve resmi olarak OECD taraf›ndan "Frascati" k›lavuzlar ailesinde üçüncü olarak kabul edilmiﬂtir. 1997 y›l›nda Eurostat ile ortaklaﬂa olarak yeniden düzenlenmiﬂtir. 1992). Ar-Ge hakk›nda. Frascati K›lavuzu sadece Ar-Ge personeli ölçümünü ele almaktad›r. ikinci durumda ise Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas›d›r (MUSS) (ILO. E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› (EUSS) (UNESCO. 42. ﬁu anda (sonbahar 2002). ‹deal bir veritaban›. ‹lk Oslo K›lavuzu (OECD.) de gereksinim duyulmaktad›r.EK 7 temel kabul etmiﬂtir. sektör ve istihdam türüne göre ayr›lm›ﬂ toplam ulusal BT‹K sto¤u ile birlikte araya giren içe ak›ﬂlar› (genellikle e¤itim ç›kt›lar› ve içeri göç) ve d›ﬂa ak›ﬂlar› (genellikle emeklilik ve d›ﬂar› göç) da kapsamal›d›r. 1990 y›l›nda OECD ve ‹skandinav S›nai Geliﬂim Fonu (Nordisk Industrifond.
Eurostat ve OECD birlikte. bilim ve teknoloji faaliyetlerinde kad›nlar›n (ve az›nl›klar›n) yerini de¤erlendirerek gözden geçirmek suretiyle kullan›labilir. BT‹K ile ilgili veritabanlar›. 1995) yay›mlam›ﬂt›r. BT‹K mevcudu için ana veri kayna¤› olarak örnek taramalar›n›n (ör. Bulunabilirlik 45. iﬂgücü taramalar› ve di¤er istihdam istatistikleri ve özel taramalarla desteklenen nüfus say›mlar› gibi farkl› kaynaklardan elde edilmektedir. OECD. Eurostat ve OECD. Sak›ncalar 47. A. e¤itim ve ö¤retim çal›ﬂmalar›n› planlayarak. e¤itim istatistiklerinin toplanmas› için ortak bir tarama soru formu haz›rlam›ﬂt›r. daha ayr›nt›l› bir veritaban› ve göstergeler seti oluﬂturabilmeyi ummaktad›r. içerik ve uygulamalar. 1995 y›l›nda. Bu kurumlar. 208 . BT‹K ile ilgili koordine veri kümeleri (demografik istatistikler ile birleﬂtirildi¤inde). BT‹K ak›ﬂlar›n›n ve mevcutlar›n›n ölçümü için uluslararas› standartlar› içeren Canberra K›lavuzu'nu (OECD. Eurostat. ilgili hizmetler. Enformasyon toplumu istatistikleri ve göstergeleri Kapsam 49. özellikle e¤itim istatistikleri (ö¤retmen ve mezunlar›n say›s›). EUSS düzeyi ve çal›ﬂma alan› aç›s›ndan ö¤retim personeli ve ö¤renciler hakk›nda veriler yay›mlamaktad›r. Bu k›lavuz ﬂu anda inceleme alt›ndad›r. Ulusal Bilim Vakf› da ayr›ca bilimadamlar› ve mühendislerin karakteristik özellikleri ile ilgili kapsaml› bir veritaban›na sahiptir. Mevcut istatistikler oldukça da¤›n›kt›r ve toplanma düzeyi. mevcut ve olas› gelecek tedarik seviyesini. Politikalar›n geliﬂtirilmesi ve analizlerin yap›labilmesi için enformasyon toplumunun göstergelerinin ve analizlerinin geliﬂtirilmesi amaçlanm›ﬂt›r. BT‹K mevcudu verilerini Avrupa Toplulu¤u iﬂgücü taramas›ndan ve e¤itim içe ak›ﬂ verilerini de e¤itim istatistiklerinden elde etmektedir ve bu da oldukça uyumlu sonuçlara ulaﬂ›lmas›n› sa¤lar. Ancak ço¤u ülkede. B‹T altyap›s›. tüm BT mezunlar›n›n ve adreslerinin sicil kayd›n› tutabilmektedir ve bunlardan BT‹K verileri elde edilebilir. insan kaynaklar›na eklenen bilginin yay›l›m›n› ölçerek. Baz› küçük OECD ülkeleri.B.D. özellikle de elektronik ticaret aç›s›ndan arz ve talebi ölçmek üzere uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilen ve politikalar ile ilgili göstergelerin üretilmesini de içermektedir. iﬂgücü taramalar›) kullan›lmas›ndan dolay› oldukça yüksektir.EK 7 BT‹K verilerinin kullan›m› 44. (yurtiçindeki ve yurtd›ﬂ›ndaki) bilimsel ve teknik personel kullan›m ve talebini. 46. ileriye yönelik araﬂt›rma ve s›nai performans›n sonuçlar›n› da de¤erlendirerek. UNESCO. Uluslararas› ilkeler 48. Bu çal›ﬂma.
birçok alanda. gerçekleﬂtirilen Ar-Ge ve yenileme. ‹letiﬂim Görünümü ve Bilim. B‹T eriﬂim ve kullan›m göstergeleri. devletler). Enformasyon Teknolojisi Görünümü. Elektronik ticaret iﬂlemleri. ‹zlenen yaklaﬂ›m. Elektronik ticaret iliﬂkilerinde 209 . Bu da. iﬂletmelerdeki B‹T kullan›m› taramalar›nda farkl›l›k gösterebilir. ticari dengeye yap›lan katk›). ad›m ad›m. bunlar› gerçekleﬂtirenlerle engel olanlara özel olarak odaklanmaktad›r. Yöntembilimsel çal›ﬂmalar ve verilerin toplanmas› iﬂlemi. B‹T yat›r›mlar›n›n rolünü incelemektedir. Elektronik ticaret iliﬂkilerinin göstergeleri ortak OECD tan›mlamalar›na dayanmaktad›r ve online sat›ﬂlar›n ve al›mlar›n tahmini miktarlar›n› ölçer ve bunlar›n müﬂteri türü ve co¤rafi hedef bak›m›ndan dökümünü ortaya koyar. B‹T sektörünün ve B‹T kullan›m istatistiklerinin kullan›lmas› 51. B‹T sektörü (arz istatistikleri) ve B‹T kullan›m› ve elektronik ticaret ile iliﬂkili yol gösterici toplamalar› üzerine çal›ﬂmalar devam etmekte ve yöntembilim ve tarama araçlar› ile ilgili üye ülkeler taraf›ndan kullan›lan bilgiler toplanmaktad›r. bireyler. Hedef kitleler ve örneklem yöntemleri. B‹T kullan›m› ve elektronik ticaret istatistiklerinin ölçümüne iliﬂkin sak›ncalar hem tan›msal konular hem de üye ülkelerin veri toplama programlar›n›n tipik yap›s› ile ba¤lant›l›d›r. ülkelerin. politikalar›n oluﬂturulmas› ve enformasyon toplumu ile ilgili iﬂlemlerin izlenmesi aç›s›ndan yard›mc› olmaktad›r.EK 7 50. istihdam. B‹T kullan›m istatistikleri. B‹T üretimi yapan sanayilerin ekonomik faaliyetlere katk›s›n› göstermeye yard›mc› olur (ör. B‹T faaliyetlerinin boyutlar› ve istihdam ve uluslararas› ticarete yapt›¤› katk›lar bak›m›ndan ve ﬂirketler ve kiﬂilerin yeni teknolojiye eriﬂebilme ve onu kullanabilme s›n›rlar› ve kullanamama sebepleri bak›m›ndan. toplam rakamlar›n uluslararas› düzeyde yanl›ﬂ yönlendirici karﬂ›laﬂt›rmalara konu olmas›na neden olabilir. "temel yap›taﬂlar›" yaklaﬂ›m›d›r. Hane halk› sektöründe B‹T kullan›m› taramalar›ndaki karﬂ›laﬂt›r›labilirlik sorunlar›. Teknoloji ve Sanayi Puanlama tablosu gibi OECD yay›nlar›nda kullan›lmaktad›r. B‹T göstergelerinin. katma de¤er. hariç tutulan boyut ve sanayi kapsam› bak›m›ndan çok hassas oldu¤undan. Bulunabilirlik 52. hane halk›. Yeni ve mevcut B‹T göstergelerinin geliﬂtirilmesi ve analizi. istatistiksel birimin birey mi yoksa hane halk› m› oldu¤undan etkilenebilir. enformasyon toplumu için istatistiklere ilk olarak arz yönünden (B‹T sektöründeki istatistikler) ve daha sonra talep yönünden (B‹T kullan›m istatistikleri) bakarak gerçekleﬂtirilmiﬂtir. pragmatik olarak. Sak›ncalar 53. farkl› h›zlarda. OECD'nin Enformasyon Ekonomisinin Ölçümü (2002) adl› yay›n›. B‹T sektör istatistikleri. Bu göstergeler. ülkelerin yeni teknolojileri uygulamaya "haz›r olma durumu"nu ve ekonomideki tüm aktörler içerisinde bu teknolojilerin da¤›l›m›n›n oran›n›n tan›mlanmas›na yard›mc› olur (ﬂirketler.
yay›mlanmaya için gerekli istatistiksel standartlarla uyuﬂmayabilir. Çok az ülke B‹T toptan sat›ﬂ› ile ilgili veri sa¤layabiliyorken. Internet kullan›m› ve elektronik ticaretin ölçümüne iliﬂkin rehberlik hizmeti sa¤lamas› planlanm›ﬂt›r ve esneklik ile h›zl› bir ﬂekilde de¤iﬂen çevre koﬂullar›na uyumlulu¤unu sa¤lamak için kendi kendine yeten. gizlilik sorunlar› ile karﬂ›laﬂ›labilir. Model taramalar›n B‹T göstergeleri. B‹T sektörünün OECD taraf›ndan tan›mlanmas›. Örnekleri: USSS Rev. 3 grubu imalat ve hizmet faaliyetini içeren. Uluslararas› ilkeler 54. telekomünikasyon hizmetleri ile ilgili olarak veri toplanmas› esnas›nda. elektronik ticaret iliﬂkilerinin OECD tan›mlamalar› ve uygulama ilkeleri.EK 7 nispeten daha az firma veya birey faaliyet gösterdi¤inden dolay› istatistikler. Faaliyete dayanan s›n›fland›rmalar›n uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤inin B‹T sektörünün USSS Rev. s›n›fland›rma büyük önem taﬂ›maktad›r. ticari faaliyetlerde B‹T kullan›m›na iliﬂkin OECD model taramay›. 210 . ilkelerin ve model taramalar›n geliﬂtirilmesini gerektirir. Yöntembilimsel çal›ﬂmalar. ba¤›ms›z modüllerden oluﬂur. de¤iﬂen veya ülkeye özel politik ihtiyaçlara cevap vermek üzere modüller eklenebilir. üretim ve hizmet faaliyetleri. B‹T arz›na iliﬂkin istatistikler söz konusu oldu¤unda. hane halk›/bireylerin B‹T kullan›m›na iliﬂkin OECD tarama modeli. 3'ün 4 basamakl› s›n›flar›n› esas alan OECD taraf›ndan yap›lan tan›m›nda gerekli görülen detay seviyesini elde etmesi zor olabilir. "Çekirdek" modüllerin kullan›m› uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilirlik esaslar›na ba¤l› olarak ölçümler yap›labilmesine olanak sa¤larken.
Münferit ülkelerin ve hatta sektörlerin her biri kendi belirleyicileri ve de¤iﬂim h›zlar› ile birlikte kendilerine has karakteristik özellikleri. ancak evrensel anlamda uygulanabilir yöntemleri (ya da usulleri) saptamay› amaçlamamaktad›r. Bu ek. Bu nedenle tahminlere yönelik olarak gitgide artan bir talep sözkonusudur. – Sektöre göre Ar-Ge harcamas›. verilerin toplanmas› ve yay›mlanmas› aras›nda bazen gecikmeler olabilir. bu gibi de¤iﬂkenlerin de¤erlerinin tahmin edilmesi ve yans›t›lmas›na iliﬂkin birkaç temel rehber ilke önermekte ve en s›k kullan›lan yöntemleri aç›klamaktad›r. 211 . bilim ve teknoloji programlar›n›n ve politikalar›n›n tan›mlanmas›. bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin ölçümü için en do¤ru yöntemlerdir. En yüksek talep. özellikle de: – Toplam ulusal Ar-Ge harcamas› [özellikle gayrisafi yurtiçi has›lan›n (GSY‹H) bir yüzdesi olarak Gayrisafi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH)]. bu konu ile ilgili herhangi bir öneride bulunulmayacakt›r. Orta vadeli ve uzun vadeli (prospektif analiz olarak da adland›r›labilen) tahminlerden burada bahsedilmemektedir. Teknolojiler ile ilgili projeksiyonlarda. Ancak karmaﬂ›k bir iﬂlem bütünü içerirler ve Ar-Ge performans›. izlenmesi veya tan›t›lmas› için en yararl› göstergelerin projeksiyonunu istemektedir. Hem politika yap›c›lar hem de di¤er kullan›c›lar. orta vadeli ve uzun vadeli projeksiyonlar birbirlerinden ayr›lmal›d›r. – Ar-Ge personeli. Taramalar. Kapsanan projeksiyon türleri 2.EK 8 Ek 8 Ar-Ge'ye Ayr›lm›ﬂ Kaynaklar›n Güncel Tahmin ve Projeksiyonlar›n› Pratik Olarak Yapma Yöntemleri Ar-Ge verilerinin projeksiyon talebi 1. 6. K›sa vadeli. Hedef 3. de¤erlendirilmesi. Bu ek sadece k›sa vadeli projeksiyonlarla ve tarama sonuçlar›n›n yeterli olmad›¤› durumlarda içinde bulunulan y›la iliﬂkin geçici tahminler yapmak ve son y›llara ait birkaç de¤iﬂkenin de¤erlerini tahmin etmek gibi konular ile ilgilidir. De¤iﬂkenler 4. 5. Ar-Ge harcamalar›na iliﬂkin ﬂu anki ve gelecekteki e¤ilim göstergeleri hakk›ndad›r. Projeksiyonlar en çok aﬂa¤›dakiler için gerçekleﬂtirilmektedir: – Ar-Ge harcamalar›. de¤er biçme gibi bir unsurun var oldu¤u biliniyorsa. standart usullerin uygulanmas›na karﬂ› bir engeldir. – Teknolojiler.
Ar-Ge de¤iﬂkenlerinin en az›ndan iki y›lda bir olmak üzere mevcut oldu¤u zaman serileri ile birlikte kullan›l›r. – Orant›l› katsay›n›n. ba¤›ms›z sektörler için Ar-Ge harcamalar› veya personel tahminleri yapmak üzere de bu teknikten faydalan›labilir. aﬂa¤›daki yöntem izlenmelidir: – Orant›l› iliﬂkinin varl›¤›. özellikle son y›llar ve mevcut y›l için. korelasyon/regresyon teknikleri veya bir modelin kullan›m› ile birlikte ampirik gözlem yolu ile belirlenir. ancak gerekli olduklar›nda. Ülkeler h›zl› yap›sal de¤iﬂikliklere gitmiyorsa. Ayr›ca. belirleyici e¤ilimin belirlenmesi daha kolayd›r ve uyum bak›m›ndan daha iyidir. – Orant›l› katsay› hesaplan›r. nispeten daha iyi tan›nan de¤iﬂkenlerin olmas› bak›m›ndan mevcut olabilir. örne¤in milli hesaplarda. Ancak daha günümüze yak›n y›llar›n incelenmesi. 8. 13. Çok fazla y›l hesaba kat›ld›¤›nda. sistemde "yeni" e¤ilimlerin veya de¤iﬂikliklerin göstergesi olabilir. Projeksiyon yöntemleri Ekstrapolasyon teknikleri 9. bu ba¤›ms›z de¤iﬂkene uygulanmas› suretiyle di¤er ba¤›ml› de¤iﬂken elde edilir. Büyüme oranlar› 14. Ekstrapolasyon teknikleri. Bu durum muhtemelen belirli bir sektördeki Ar-Ge harcamas› 212 . Ar-Ge personeline iliﬂkin projeksiyonlar. Önerilen veya beklenen büyüme oran› göstergeleri. Tart›ﬂ›lan de¤iﬂkenler her zaman birbiri için gerekli de¤ildir. seriler harcama serilerine göre daha tutarl› oldu¤undan özellikle tahmin aç›s›ndan de¤erli olabilir. iﬂgücü istatistiklerinde veya di¤er ekonomik kaynaklarda öngörü yap›labilecek ba¤›ms›z de¤iﬂkenler bulundu¤u takdirde. bu usul.EK 8 7. paragrafa 20’ye bak›n›z). tutarl›l›k aç›s›ndan tahminlerin kontrol edilmesi s›ras›nda iliﬂkiye özellikle dikkat edilmelidir (aﬂa¤›daki 20. 10. 12. polinom veya üstel fonksiyonlar). E¤ilimlerin netleﬂtirilmesi için sabit fiyatlar kullan›lmal›d›r. Orant›l› projeksiyon 11. – Ba¤›ms›z de¤iﬂkenlerin sonraki de¤erleri elde edilir (ekstrapolasyon yolu ile veya di¤er bir veri kayna¤›ndan). De¤iﬂiklikler genellikle uygun fonksiyonlar kullan›larak analiz edilir (ör. ‹ki de¤iﬂken aras›nda orant›l› bir iliﬂki mevcut oldu¤u düﬂünüldü¤ünde. GSY‹H'nin pay› olarak tahmin etmek gibi iﬂlemler için kullan›labilir. örne¤in toplam Ar-Ge harcamas›n›.
Kamusal olmayan Ar-Ge fonlay›c›lar›n›n raporlar› da. devlet dahili ve harici Ar-Ge'si ve GSYARGEH için ba¤lant›l› bildirme usullerinin mevcut oldu¤u ülkelerde bu yaklaﬂ›m oldukça güvenilirdir. dikkate al›nmal›d›r. ÖKAG sektörü taraf›ndan fonland›¤› durumlarda t›bbi araﬂt›rma hay›r kurumlar›) ve uluslararas› kurumlar söz konusu oldu¤unda.EK 8 veya personel söz konusu oldu¤unda ortaya ç›kabilir. Fonlay›c›lardan sa¤lanan verilere oranla daha do¤ru olduklar› için gerçekleﬂtiricilerden elde edilen Ar-Ge verileri genelde önerilmesine ra¤men. fonlay›c›lardan gelen verilere bazen daha h›zl› eriﬂilebilir ve kamu sektörünün baz› de¤iﬂkenlerinin tahmin edilmesi aç›s›ndan bunlar önemli katk› sa¤lar. Projeksiyonlar›n tutarl›l›¤› ve geçerlili¤i Projeksiyonlar›n da¤›l›m› 19. Tek bir projeksiyon yönteminin uygulanmas›. ARGEDBÖH verileri. devlet bütçeleri belirli de¤iﬂkenlerin elde edilmesi konusunda önemli ölçüde yard›mc› olurken. Kullan›ﬂl› olmalar›n›n yan› s›ra. ARGEDBÖH. ARGEDBÖH'nin ayr› olarak haz›rland›¤› ve sadece ödeneklere özel oldu¤u ve nihai ödeneklerin izleyen raporlamas›n›n söz konusu olmad›¤› durumlarda. 213 . Devlet Ar-Ge verileri bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) bazen. Sektörel e¤ilimlerin do¤ru ﬂekilde tahmin edilebilmesi için uzmanlar›n yarg›lar›ndan da yararlan›labilir. ayn› de¤iﬂken için birden fazla de¤ere ulaﬂ›lmas›na neden olacakt›r. özellikle ulusal fonlamalar (ör. Bu sektörlerdeki harici Ar-Ge harcamas› rakamlar› devlet bütçelerinden nadiren elde edilebildi¤inden. devlet sektöründe ve baz› durumlarda [genel üniversite fonlar›n›n (GÜF) bütçe tahminlerini kullanarak] yüksekö¤retim sektöründe gerçekleﬂtirilen Ar-Ge çal›ﬂmalar›n›n geçici tahminlerinin oluﬂturulmas› için kullan›labilir. 15. ticari teﬂebbüs sektöründeki Ar-Ge harcamalar› veya personel tahminleri ile ilgili olarak önemli bir girdi olabilir. tahmin edilen toplama eklenmeyen de¤erler oluﬂturabilir (örne¤in dört uygulama sektöründe Ar-Ge harcamalar›n›n ve GSYARGEH'nin ekstrapolasyonu). özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG) sektördeki ve özellikle ticari teﬂebbüs sektöründeki Ar-Ge harcamalar›n›n yans›t›lmas› aç›s›ndan daha az kullan›ﬂl›d›r. Ar-Ge fonlay›c›lar›n›n raporlar› 16. bu gibi kat›l›mlar genellikle nitel ve bazen ayr›nt›l› yap›da bilgiler sa¤lar. bir yandan da dikkatli bir biçimde kullan›lmal›d›r. Bunlar›n fonlama davran›ﬂlar›nda herhangi bir önemli de¤iﬂikli¤in olmas›. Birden fazla projeksiyon yönteminin kullan›lmas›. Örne¤in ﬂirket planlar›. Ar-Ge harcama serilerinde bir devams›zl›¤a neden olabilir. Sonuç olarak. alt bileﬂenler için. 17. 18. yaklaﬂ›k olarak do¤rudur.
zaman aral›¤›n›n belirtilmesi önerilir. – Yöntemler. üye ülkelerin. sonuçlara nas›l ulaﬂ›ld›¤›n› gösteren ilgili evra¤› sa¤lamalar› gereklidir: – De¤iﬂkenler. Ar-Ge personeli ve yeni teknolojilerin projelendirilmesine iliﬂkin yöntemlerönerir 214 . Daha önce de belirtildi¤i gibi. yay›l›m çok geniﬂ de¤ilse hesaplanmal›d›r. 21. basit bir yöntembiliminin seçilmesi ve içeri¤e dikkat edilmeden kullan›m›n›n önerilmesi mümkün de¤ildir (özellikle ilgili performans sektörü).EK 8 20. 24. Bunlar öncelikle tutarl›l›k ve makul olup olmamalar› aç›s›ndan. uluslararas› düzeyde karﬂ›laﬂt›r›labilir oldu¤unun garanti edilmesi aç›s›ndan önemlidir. Ar-Ge istatistikleri için Frascati K›lavuzu'nun gözden geçirilmiﬂ versiyonunun haz›rlanmas›na yönelik Uzman Konferans› için haz›rlanan bir makaleden al›nm›ﬂt›r. Projeksiyonlar. aﬂa¤›dakilerle ilgili olarak. projeksiyonlar›n üzerinde. ulusal ve sektörel düzeylerde Ar-Ge harcamalar›n›n. projeksiyon sonuçlar›n› yay›mlarken. Bu doküman. örne¤in araﬂt›rmac› baﬂ›na Ar-Ge harcamas› gibi türetilen göstergelerdeki e¤ilimler incelenerek test edilmelidir. Bu ekte sunulan fikirler. Di¤er ilkeler 26. – Özel durumlar. Ar-Ge projeksiyonlar› oluﬂturmak için bir çerçeve. Bu öneriye uyulmas›. projeksiyonlar›n kontrol edilebilmesi ve baﬂar› ve tutars›zl›¤›n ve her ikisinin nedenlerinin tan›mlanabilmesi için ve tahminleri kontrol etmek için mevcut olduklar›nda. Yöntemlerin kullan›lmas›nda esnekli¤e ihtiyaç duyulur. – Hipotezler. Farkl› yöntemlerle elde edilen projeksiyonlar aras›ndaki farkl›l›klar›n ölçümüne olanak sa¤lad›¤›ndan. Ekim 1991 tarihinde Roma'da gerçekleﬂtirilen. Makul olmayan sonuçlar at›ld›ktan sonra ortalamalar ve olas› a¤›rl›kl› ortalamalar. ilkeler ve yöntemler öne sürer. Projeksiyonlar›n geriye dönük olarak do¤rulanmas› 22. Japon Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikalar› Kurumu’ndan Profesör F. Bu uygulanabilir olmad›¤›ndan. retrospektif Ar-Ge tarama sonuçlar› kullan›lmal›d›r. 25. anlaﬂ›lan tek bir projeksiyon yöntemi kullan›lmas›d›r. birleﬂik yaklaﬂ›mlar kabul edilebilir ve oldukça s›k olarak gereklidir. Rehber ilkeler 23. ‹deal olan. örne¤in y›ll›k veya iki y›ll›k BT gösterge raporlar› için normal ﬂekilde yap›l›yorsa. farkl› ülkelerin ve sektörlerin özel karakteristik özelliklerinden dolay›. üye ülkelerin veritabanlar›nda ve yay›mlar›nda yer almak üzere OECD'ye rapor etti¤i tahminlerin. Niwa taraf›ndan.
s›ras›yla ç›kt›ya dayal› zamanlar aras› ve bölgeler aras› deflatörlerdir. Bu ek. Deflasyon ve OECD’nin uluslararas› Ar-Ge istatistiklerinde para birimi dönüﬂtürmeleri 3. Mümkün oldu¤u kadar›yla. 2. Örne¤in GSY‹H’nin bir oran› olarak ifade edilen bir Ar-Ge tahmini. ayn› yöntembilim hem deflasyon hem de dönüﬂüm için kullan›lmal›d›r.EK 9 Ek 9 Ar-Ge Deflatörleri ve Para Birimi Dönüﬂtürücüleri Giriﬂ 1. Ar-Ge’nin sektörel veya di¤er dökümlerini incelerken veya di¤er ekonomik de¤iﬂkenlerle Ar-Ge’yi karﬂ›laﬂt›rmak için fiyat seviyelerindeki göreli uluslararas› de¤iﬂiklikleri dikkate almak gerekli oldu¤u zaman. genellikle uluslararas› karﬂ›laﬂt›rmalar için önemlidir. hala bir uluslararas› ortalamayla karﬂ›laﬂt›r›ld›¤›nda oldu¤u gibi göreli Ar-Ge faaliyetlerinde ve bütün üretken faaliyetlerdeki (yani GSY‹H) farkl›l›klar yoluyla etkilenir. para birimi dönüﬂtürücüleri seçene¤i de konuyla ilgilidir. Özel Ar-Ge Deflatörleri ve Para Birimi Dönüﬂtürücüleri 4. fiyat farkl›l›klar› zamanlar aras›d›r ve sorun aç›k bir ﬂekilde hem tek tek ülkelerde olmak üzere. her iki miktar da uygun ulusal fiyat endekslerini kullanarak "sabit fiyatlar"a azalt›lsa bile (deflasyon). Ar-Ge’yi gerçekleﬂtirmenin görece pahal› veya ucuz olmas›na göre etkilenebilir. Deflatörler konusunda. Bütün üye ülkeler için tam bir Ar-Ge deflatörleri kümesinin ve Ar-Ge dönüﬂtürücülerinin yoklu¤unda k›lavuz. 5. Yani di¤er faaliyetlerle karﬂ›laﬂt›r›ld›¤›nda oran. Bununla birlikte. 215 . hem de zaman içerisinde de¤iﬂikliklerin uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirli¤i için önemlidir. Para birimi dönüﬂtürücüleri. Ar-Ge’yi yerine getirmenin ortalama gerçek "f›rsat maliyeti"nin yaklaﬂ›k ölçümünü sa¤layan kesin gayrisafi yurtiçi has›la (GSY‹H) deflatörü ve GSY‹H AGP (GSY‹H için sat›n alma gücü paritesi)’nin kullan›m›n› önermektedir. Ar-Ge (girdi) harcamalar›n›n fiyat taramalar›ndan gelen verileri kullan›p fiyat endekslerini derleyerek veya temsili fiyatlar veya fiyat endekslerini birleﬂtirerek özel Ar-Ge deflatörleri ve AGP’ler saptamak için bir yol önerir. Bu ek. referans bir para birimine cari fiyatlarda milli para birimleri olarak ifade edilmiﬂ Ar-Ge harcamalar› hakk›ndaki verileri deflate etme ve çevirmenin özel yöntemlerini inceler. Kesin GSY‹H deflatörü ve GSY‹H AGP. Bu iki konu zaman içerisinde fiyat seviyelerindeki farkl›l›klar (yani zamanlar aras› farkl›l›klar) ile ülkeler aras›ndaki farkl›l›klar (yani bölgeler aras› farkl›l›klar) için Ar-Ge harcamalar›n› ayarlamay› gerektirir. tahmini büyüme oranlar›ndakiler de dahil olmak üzere.
Ar-Ge deflatörleri do¤rulan›r. .Sabit a¤›rl›klar› kullanarak bütün harcamalara bileﬂik bir endeks numaras› 216 . ancak ço¤u genel olarak. 1970’li y›llar boyunca.Bunlar varolan sektörel yaklaﬂ›ma benzese de benzemese de. teorik do¤rular ile ilgili olarak önceli¤e sahip olmal›d›r.1979) Seçili OECD Üye Ülkelerde S›nai Ar-Ge’deki E¤ilimler’de OECD taraf›ndan geliﬂtirilmiﬂ çizgileri takip etti. Frascati K›lavuzu’nun (OECD. 1967-1979 (OECD. Yöntembilimlerden baz›lar› çok ayr›nt›l›yd›. üye ülkeler ve OECD Sekreteryas› bu alanda. Yöntemler sunulurken. En s›k rastlanan yaklaﬂ›m. . . hayali bir ülkedeki ticari teﬂebbüs sektörü için örnekler olarak anlat›lm›ﬂt›r. 7.EK 9 Ar-Ge deflatörleri ihtiyac› 6. Sonuç olarak.Uygulamal› özellikler. temsili fiyatlarla birleﬂtirilmiﬂ Ar-Ge taramalar›ndan türetilmiﬂ a¤›rl›klar› kullanmakt›r. Bu uygulama için ihtiyaç duyulan fiyat taramalar›n› yerine getirmenin maliyeti ve karmaﬂ›kl›¤› özel analizlerin d›ﬂ›nda onlar›n kullan›m›n› engeller.Mevcut bilgi kaynaklar› mümkün olan en iyi ﬂekilde kullan›lmal›d›r. Laspeyres formunda olmal›d›r. En uygun çözüm Ar-Ge için spesifik olan a¤›rl›klar ve fiyatlara dayand›r›lm›ﬂ özel Ar-Ge deflatörlerini hesaplamakt›r. Geçmiﬂteki OECD çabalar› ve ulusal çabalar 8. Genel olarak. OECD’de çal›ﬂma ilk olarak Frascati K›lavuzu’nun üçüncü bask›s›nda belirtilen beﬂ ilke taraf›ndan yönetilmiﬂtir (OECD. Ulusal uzmanlar de¤iﬂik toplant›larda deneyimleriyle ilgili raporlar›n› sundu. Üç yöntem aç›klanm›ﬂ ve gösterilmiﬂtir: . 10. özellikle ticari teﬂebbüs sektörü için deflatörler haz›rlama konusunda faaliyet göstermiﬂtir.Bunlar. teknik olarak anlat›lmam›ﬂ. uzun dönemde kesin GSY‹H (ç›kt›) deflatörünün üretkenlik art›ﬂlar›ndan dolay› "gerçek" bir Ar-Ge (girdi) deflatöründen daha az h›zla artmaya e¤ilimli olaca¤› varsay›labilir. . deflatörler ekonominin birbirine benzeyen sektörleri için üretilmelidir. 1981) dördüncü bask›s› Ar- Ge taramalar›ndan elde edilmiﬂ a¤›rl›klarla de¤iﬂik ulusal veya uluslararas› kaynaklardan elde edilmiﬂ temsili fiyatlar› kullanarak Ar-Ge deflatörlerini hesaplaman›n baz› oldukça özel yollar›n› tan›mlayan bir bölümü kapsamaktad›r. 9. 1976): .Ar-Ge faaliyetlerindeki göreli öneminden dolay› (harcaman›n neredeyse %50’sini oluﬂturan) insan gücüne özel dikkat gösterilmesi gerekir. Ar-Ge’nin maliyetinin genel maliyetlerden dikkate de¤er bir ﬂekilde farkl› bir yola gitti¤ine inan›l›rsa ve/veya Ar-Ge maliyetlerindeki e¤ilimler sektörler veya sanayiler aras›nda oldukça de¤iﬂiyorsa.
Laspeyres ve Paasche endekslerinin birbirinden uzaklaﬂmak ("endeks numaras› çeﬂitlili¤i") e¤iliminde olduklar› genel olarak bilinir.) endeks numaras› formüllerinin. zincirleme. 12. Böyle bir durumda. endeks numara yay›lmas›n› azalt›r (Laspeyres ve Paasche aras›nda). Neden zincirleme? Gerçek dünyada. Deflasyon asl›nda iki farkl› zaman noktas›ndaki durumlar aras›nda bir karﬂ›laﬂt›rmay› içerir. Zamanla. Hill’in (1988) dedi¤ine göre. Miktar vektörü daima tamd›r (elemanlar› pozitif veya s›f›rd›r). ‹ki dönem aras›nda do¤rudan karﬂ›laﬂt›rmalarda ›srar etmek.EK 9 uygulama. 217 . . Do¤rudan fiyat karﬂ›laﬂt›rmalar›yla kapsanm›ﬂ iki dönemdeki harcamalar›n toplam de¤erinin pay› azal›r. ekonomik analizler ve politika üretmek için önemli sonuçlar do¤urabilecek baz› zay›f noktalara sahip oldu¤unu göstermiﬂtir. 13. Bununla birlikte.Yukar›daki gibi. sorun da o kadar büyük olur. ancak de¤iﬂik a¤›rl›klar› kullanma. Bir zincir endeksi. Laspeyres formülünü kullanmak için yap›lan öneriler yeniden gözden geçirilmelidir. Ar-Ge deflatörlerinin hesaplanmas›n›n teknik bir sunumu Ek 4’e eklenmiﬂtir. özellikle Ar-Ge fiyat endekslerinin büyük olas›l›k kapsayaca¤› mallarla ilgili bir gerçektir. ortak kullan›mdaki (Laspeyres. Bu. göreli fiyatlar›n sadece iki dönemdeki harcamalar›n küçük bir oran› için derlenebilece¤ini kabul etmek anlam›na gelir (ayr›ca Laspeyres ile Paasche endeksleri aras›ndaki endeks numaras› yay›l›m› çok büyük olma e¤ilimindedir). . iﬂçilik maliyetleri için alt a¤›rl›kl› endekslerin haz›rlanmas›nda verilmiﬂtir. kay›p fiyatlar (yani kay›p mallar) ve eski ürünler eskimenin bir sonucu olarak yok oldu¤u ve yeni ürünler teknolojik ilerlemenin bir sonucu olarak ortaya ç›kt›¤› için. karﬂ›laﬂt›r›lan iki durum farkl› oldu¤u ve birbirine ba¤lant› aradaki bir noktan›n içinden geçerek yap›labilece¤i zaman kullan›lmal›d›r. zincirleme endekslerin kullan›m›n› desteklemektedir. teorik ilerlemeler. Dönemler birbirinden ne kadar ayr› olursa. . Hill. Paasche vb. geniﬂ bir ölçekte gölge fiyatlar› tahmin etmeyi önermek pratik de¤ildir. 14. Endeks numaras› formülünün seçimi 11.Daha fazla detay. baz› mallar›n iki durumun sadece birinde bulunmas›d›r. hem teorik hem de uygulamal› bak›ﬂ aç›s›ndan ilginç özelliklere sahip olan ve Laspeyres veya Paasche türünün geleneksel sabit a¤›rl›kl› endeksler üzerindeki önyarg›lar›n› vurgulayarak. ara durum göreli fiyatlar›n biçiminin karﬂ›laﬂt›r›lan iki durumdaki göreli fiyatlar›n bir ortalamas› üzerinden yaklaﬂ›k olarak hesapland›¤› durumdur.Bir sektörün alt s›n›flar› içindeki tek tek harcama kalemlerine ayr› fiyat endeksleri uygulama. endeks numaralar›n› derleyenler taraf›ndan karﬂ› karﬂ›ya kal›nan sorun. ‹deal olarak.
bu her bir halka için do¤rudur. Yüzde 1989 ‹ﬂçilik maliyetleri Di¤er cari maliyetler Arazi ve binalar Aletler ve ekipmanlar Toplam 43 43 3 10 100 1999 44 45 2 9 100 218 . GSYARGEH’nin tamam› için tek bir Ar-Ge fiyat endeksi. Maliyet tipinin önerilen dökümünden basit bir a¤›rl›kland›rma sistemi elde edilebilir. Hill. 16. Örne¤in araﬂt›rmac›lar›n ücret ve maaﬂlar›ndaki e¤ilimlerin genellikle kamu sektörü ücret anlaﬂmalar›yla sabitlendi¤i üniversitelerde ve s›nai firmalarda farkl› olma olas›l›¤› yüksektir. endeks numaras› sorununu gideren ve tamamen kullan›ma haz›r olan "sorunsuz" bir zincirleme endeksinin ("sorunsuz" Divisia endeksi) s›n›rlay›c› durumunu tan›mlar. Ar-Ge harcamalar›n›n maliyet yap›s›ndaki farkl› seviyeler aras›nda önemli farkl›l›klar olup olmamas›na ve ayn› maliyet kalemi için fiyat e¤ilimlerindeki seviyeler aras›nda önemli farkl›l›klar olup olmamas›na ba¤l› olacakt›r. E¤er fiyatlar›n ve miktarlar›n evrimi büyük oranda sorunsuz ise.EK 9 15. Seçim. 1989 ile 1999'da OECD alan›ndaki ortalama sanayi dökümü gösterilmiﬂtir. Aﬂa¤›da. E¤er bir zincirleme endeksi kullan›l›r ve kullan›labilir fiyat bilgilerinin miktar› çok fazla art›r›l›rsa. Deflate edilecek toplamlar›n seviyesini seçme 17. endeks numaras›n›n yay›lmas›n› azaltacak ﬂekilde bir Laspeyres-zinciri. Di¤er taraftan. her sektör için bir tane ve hatta ticari teﬂebbüs sektöründeki tek tek sanayiler veya yüksekö¤retim sektöründeki bilim sahalar› için bir tane haz›rlamak mümkündür. do¤rudan bir Laspeyres alt›nda kal›r ve tam tersi bir Paasche zinciri için gerçekleﬂir. araﬂt›rmac›lar›n maaﬂ ve ücretlerindeki e¤ilimlerin sanayiler aras›nda önemli bir ﬂekilde de¤iﬂip de¤iﬂmeyece¤i tart›ﬂ›labilir. belirli fiyat taramalar›ndan derlenmiﬂ olsun veya olmas›n veya temsili endeksler kullan›ls›n veya kullan›lmas›n. Seçim. Ayr›ca ilk ve son dönemlerden gerçekte kullan›lan fiyat bilgileri miktar›n›n çok daha büyük olaca¤› do¤rudur. uygun fiyat dizisinin mevcut olmas›na da ba¤l›d›r A¤›rl›kland›rma sistemini oluﬂturma Genel 18.
9 100. ülkenin milli hesaplar›ndan ve di¤er genel kaynaklar›ndan seçilmiﬂ olabilir. örne¤in üniversite Ar-Ge'leri için geçerli de¤ildir.4 17.) 219 . ‹ﬂçilik maliyetleri için genellikle miktar verileri (araﬂt›rmac› say›s› vb. Temsili iﬂçilik maliyetleri 23. uygun maaﬂ fiyat endekslerinin bulundu¤u her zaman her sektörün iﬂçilik maliyetleri için ayr› bir alt sistem oluﬂturmak istenebilir.00 0. temsili fiyat endekslerinin seçilmesi ve bu seçimin özenle yap›lmas› gerekir. A¤›rl›kland›rma sistemleri 20. ‹ﬂçilik maliyetlerinin dökümü genellikle Ar-Ge personeli kategorisine göre yap›lmaz. Kullan›labilir fiyat endeksi verilerinin miktar› ve türü ülkeden ülkeye de¤iﬂti¤inden. alternatif olarak özellikleri Ar-Ge'ye en çok benzeyen serileri tan›mlamaya çal›ﬂ›labilir. bu kategorinin aﬂa¤›dakiler aras›nda alt bölümlere ayr›lmas›n› önerir: – Malzemeler. – Di¤er cari maliyetler.7 22.Nihai sonuç a¤›rl›klardan çok fiyat dizisinin evrimine karﬂ› hassas olaca¤›ndan. Ar-Ge girdilerinin anlaml› bir fiyat taramas›n› gerçekleﬂtirmek mümkün olmad›¤›nda. a¤›rl›kland›rma sisteminde tan›mlanan s›n›flar›n her birinin temsili fiyat endeksleri. Bu nedenle.75 = 18. farkl› personel kategorilerinin iﬂçilik maliyetlerinin nispi a¤›rl›klar›n› tahmin etmek için aﬂa¤›daki ﬂekilde kullan›labilir: Miktar oran› (%) Araﬂt›rmac›lar (RSE) Teknikerler Di¤er destek personeli Toplam 50 25 25 100 Nispi maaﬂ oranlar› 1. Temsili fiyat endekslerini seçme Genel yaklaﬂ›m 22.60 = 15. Bu ayr›mdan o zamandan beri OECD taramalar›nda ve ço¤u ulusal olanlarda vazgeçilmiﬂtir. K›lavuzun ilk versiyonlar›.00 83. ancak personel ve maaﬂ oranlar›.00 = 50. sabit ayr›nt›l› önerilerde bulunmak mümkün de¤ildir. Ayr›ca baz› seriler.75 0. Di¤er cari maliyetlerin oran› h›zl› bir ﬂekilde artm›ﬂt›r. ‹ﬂgücü genel olarak ana maliyet ö¤elerinden biridir.0 Di¤er cari maliyetlerinin daha ayr›nt›l› uygulamas› 21. s›nai Ar-Ge'nin bir deflatörü için geçerli olmakla birlikte. Bu nedenle bir alt a¤›rl›kland›rma sistemi oluﬂturmak zordur. Ar-Ge deflatörünün haz›rlanmas›ndaki en önemli karar.EK 9 ‹ﬂçilik maliyetlerinin daha ayr›nt›l› uygulamas› 19.75 ‹ﬂçilik maliyetleri oran› (%) 59.
EK 9 mevcuttur ve iki genel yaklaﬂ›m kullan›labilir: Toplam Ar-Ge kiﬂi/y›l baﬂ›na ortalama Ar-Ge iﬂçilik maliyetlerini kullanmak; ücret ve maaﬂ verilerine ba¤l› olarak ayr› temsili serileri kullanmak. Birinci seri türü, Ar-Ge'ye özeldir, ancak dönem boyunca Ar-Ge iﬂgücündeki mesleki nitelik biçiminde önemli bir de¤iﬂiklik oldu¤unda çok da do¤ru de¤ildir. Bu tür de¤iﬂikliklerin üye ülkelerin ço¤unda oldu¤u düﬂünüldü¤ünde, ikinci yöntemi kullanmak tercih edilebilir. Burada, ArGe verileriyle olabildi¤ince karﬂ›laﬂt›r›labilir olan serilerin seçilmesi önemlidir. Dolay›s›yla gelir verileri oranlara tercih edilir; haftal›k veya ayl›k gelirler de saat baﬂ› ödemelere tercih edilir. Maaﬂ ölçeklerini temsili iﬂçilik maliyetleri olarak kullanmak, özellikle "derece kaymas›" ile ilgili olarak ciddi sorunlara, iﬂverenin sosyal güvenlik ödemelerinde ve di¤er yan gelirlerde de¤iﬂikliklere ve iﬂ girdilerinin daha k›sa saatlerle daha uzun tatillerden kaynaklanan "miktar" azalmas›na neden olur. 24. Özel sektörle kamu sektörü aras›ndaki e¤ilimlerde genellikle bir ayr›m
yap›l›r. ‹ﬂçilik maliyetlerini ayr›nt›land›rmak ile, ayr› sanayiler için endeksler oluﬂturma aras›nda bir seçim olabilir. Örne¤in s›nai istihdamdaki tüm bilimadamlar› ve mühendisler veya teknisyenlerin maaﬂ endeksleri bulunmakla birlikte, sanayi baz›nda bunlar›n dökümü al›namayabilir. Di¤er yönden bak›ld›¤›nda ise, bu sanayiler için "ortalama haftal›k ücretler" mevcut olabilir. Seçilecek yöntem, araﬂt›rmac› maaﬂlar›n›n kendi sanayilerindeki iﬂçilerinkiyle mi, yoksa baﬂka sanayilerdeki araﬂt›rmac›lar›nkiyle mi paralel hareket etti¤ine göre de¤iﬂir.
Di¤er cari harcamalar temsilleri
25. Bu, incelenmesi en zor olan aland›r. Ar-Ge taramalar› genellikle içerdikleri harcama türlerinin dengesiyle ilgili hiçbir ﬂey aç›klamaz ve hangilerinin ArGe'ye özel olup, hangilerinin sanayiye (veya sektöre özel) özel oldu¤u net de¤ildir. 26. Di¤er cari maliyetler için geniﬂ bir temsili endeksler aral›¤›
kullan›labilir. Örne¤in üretim sanayiinde kullan›lan malzeme ve gereçlerin ortalama toptan fiyat endeksleri, yerel sanayi ürününün (YSÜ) kapal› fiyat endeksi ve (yiyecek ve içecekler hariç) tüketici fiyat endeksi (TÜFE) gibi endekslerin tümü kullan›lm›ﬂt›r. 27. Endeksler ayr› sanayiler için hesapland›¤›nda, genel girdi maliyetleri
için kullan›labilir, ancak bunlar Ar-Ge için tipik olmayabilir. Örne¤in cari maliyetlerdeki art›ﬂ›n büyük bir k›sm›n›n, d›ﬂar›daki destek hizmetleriyle yap›lan anlaﬂmalar›n (araﬂt›rmac› baﬂ›na düﬂen ortalama destek personeli say›s›ndaki düﬂüﬂü dengeleyen) art›ﬂ›ndan ve kiralanan makinelerin daha fazla kullan›lmas›ndan kaynakland›¤› ileri sürülmektedir.
220
EK 9
Sermaye harcamalar› temsilleri
28. Arazi ve gayrimenkullerle ilgili harcamalar, Ar-Ge harcamalar›n›n nispeten az bir k›sm›n› oluﬂturuyorsa, milli hesaplardaki gayri safi sabit sermaye oluﬂumunun (GSSSO) ilgili s›n›f›ndan kolayl›kla uygun bir temsili endeks seçilebilir. Ayn› yaklaﬂ›m, gereç ve ekipmanla ilgili Ar-Ge harcamalar› için de kullan›labilir, ancak böyle genel fiyat endekslerinin Ar-Ge gereç maliyetlerindeki de¤iﬂimi ne derece yans›tt›klar› belli de¤ildir. Ar-Ge için para birimi dönüﬂtürücüleri Özel para birimi dönüﬂtürücüleri ihtiyac› 29. Ar-Ge harcamalar›n›, ABD dolar› veya Euro gibi genel referans oluﬂturan bir para birimine dönüﬂtürmek (yani alanlar aras›nda deflasyon yapmak) için GSY‹H AGP'lerinin kullan›lmas›, ülkeler aras›ndaki genel fiyat seviyesi farklar›n› göz önünde bulundurmak için etkin bir ﬂekilde ayarlama yap›lmas›n› gerektirir. Ancak Ar-Ge fiyat seviyelerindeki farkl›l›klar göz önünde bulundurulmaz. Ar-Ge bir ülkede nispeten pahal› olup, baﬂka bir ülkede o kadar pahal› olmad›¤›nda, GSY‹H AGP'lerinin kullan›lmas›, gerçek Ar-Ge harcamalar›n›n karﬂ›laﬂt›r›lmas›n› çarp›t›r. 30. Geçici deflatörler için en uygun çözüm, özel para birimi dönüﬂtürücü-
lerini Ar-Ge girdilerinin nispi fiyatlar›na göre hesaplamakt›r. Bu uygulama için gerekli fiyat taramalar›n› (standart bir Ar-Ge girdisi "sepeti" kullanarak) gerçekleﬂtirmek burada da hem masrafl›, hem de karmaﬂ›k olacakt›r. Daha pratik çözüm, Ar-Ge taramalar›n›n a¤›rl›klar›n› ve OECD ve Eurostat taraf›ndan Birleﬂmiﬂ Milletler ‹statistik Bürosu’nun yönetimi alt›nda, Uluslararas› Karﬂ›laﬂt›rma Projesi (UKP) ba¤lam›nda yap›lan genel AGP uygulamalar›n›n ayr›nt›l› paritelerini kullanmakt›r. En büyük zorluklardan birinin nedeni, genel AGP'lerin GSY‹H'ye giren standart bir mal ve hizmet sepeti veya daha do¤rusu nihai bir talep (yani ç›kt›) kullan›larak hesaplan›rken, Ar-Ge harcamalar›n›n genellikle girdileri oluﬂturmas›d›r. Bugüne kadarki ulusal ve OECD çabalar› 31. OECD'nin Ar-Ge istatistikleriyle ilgili olarak 1960'l› y›llar›n baﬂ›nda yay›mlanan ilk raporunda, Ar-Ge a¤›rl›klar›na ve maaﬂ incelemelerinden ve 1960'taki genel sat›n alma gücü paritelerinin de¤erlendirme hesaplamalar›na dayal› fiyat endekslerine ba¤l› olan al›m gücü pariteleri kullan›lm›ﬂt› (Freeman ve Young, 1965; OECD, 1968). Yeni sat›n alma gücü paritesi kümelerinin kullan›labildi¤i 1970'li y›llar›n sonlar›nda baﬂka çal›ﬂmalar da yap›ld›. Bu durum, K›lavuzun dördüncü bas›m›nda, 7. Bölüm alt›nda aç›klanm›ﬂt›r (OECD, 1981). 1990'dan beri AGP'ler OECD üyesi olan ülkeler için her üç y›lda bir (1993, 1996, 1999), AB ülkeleri için de her y›l olacak ﬂekilde hesaplanm›ﬂt›r. 2002 y›l› verilerinin toplanmas› sürmektedir.
221
EK 9 Yöntem 32. Ar-Ge AGP'lerini hesaplaman›n yöntembiliminin, UKP ba¤lam›nda haz›rlanm›ﬂ yöntembilime uygun olmas› gerekir. 33. OECD ve Eurostat, OECD üyesi ülkeler için GSY‹H'nin (ve harcama
bileﬂenlerinin) AGP'lerini düzenli olarak hesaplar. OECD taraf›ndan yay›mlanan AGP'ler, ABD dolar› baﬂ›na ulusal para birimi, OECD taraf›ndan yay›mlanan AGP'ler ise, Euro baﬂ›na ulusal para birimi olarak ifade edilse bile bunlar: – Tutarl›d›r (örne¤in Euro AGP'lerini iki ülke için de bölerek elde edilen FransaAlmanya AGP'si, ABD dolar› AGP'lerinin bölünmesiyle elde edilenle ayn›d›r), çünkü AT ülkelerine ait hesaplarda "blok sabitli¤i" dikkate al›nm›ﬂt›r. – Geçiﬂkendir (A ve B ülkeleri aras›ndaki AGP, B ve C ülkeleri aras›ndaki AGP ile çarp›ld›¤›nda, A ve C ülkeleri aras›ndaki AGP'yi verir). Ar-Ge dönüﬂtürücülerinin hesaplanaca¤› genel seviyeleri seçme 34. ‹deal olan, seçilen seviyenin Ar-Ge deflatörleri için seçilene eﬂit olmas›d›r. Uygulamada özel Ar-Ge AGP oranlar›, belki hükümet ile yüksekö¤retim aras›nda ayr›m yaparak ticari teﬂebbüs sektörü ile kamu sektörü için hesaplanabilir. A¤›rl›kland›rma sistemi 35. Deflatörler için a¤›rl›kland›rma sistemi, maliyet türüne göre önerilen dökümden elde edilebilir. Bununla birlikte AGP hesaplamalar›, (geçiﬂlili¤i sa¤lamak için) ayn› anda karﬂ›laﬂt›rmaya dahil olan tüm ülkelerin a¤›rl›k ve fiyat verilerinin de kullan›lmas›n› gerektirdi¤inden, gruptaki tüm ülkeler için uygun bir a¤›rl›k kümesinin bulunmas› gerekir. Temsili fiyatlar› seçme 36. ‹deal olan, her ölçme kategorisinde standart bir Ar-Ge (girdi) "sepeti" harcamalar›n›n fiyat taramalar›ndan elde edilen verilerin kullan›lmas›d›r. Geçici fiyat endeksleri için böyle bir uygulama çok pahal› ve aﬂ›r› bir ﬂekilde karmaﬂ›k olur ve hiçbir pratik amaca uygun de¤ildir. Sonraki en iyi çözüm, gerekirse temsili aral›klar aras› fiyat endeksleriyle (yani UKP'deki nihai harcama bileﬂenleri için hesaplanan parçalanm›ﬂ pariteler) beraber (en iyi kayna¤›, UKP'deki mevcut karﬂ›laﬂt›r›labilir fiyat verileri kümesinin oluﬂturdu¤u) temsili fiyatlar› kullanmakt›r. ‹ﬂçilik maliyetleri 37. UKP'de ticari teﬂebbüs sektörü için hiçbir ara ve birincil giriﬂ verisi toplanmad›¤›ndan, ücret veya maaﬂlar hakk›nda hiçbir veri yoktur. UKP pazara yönelik olmayan hizmetler içinse girdi fiyatlar› kullan›r, dolay›s›yla kamu sektöründeki özellikle de e¤itim, sa¤l›k ve genel devlet hizmetlerindeki seçili standart meslek sepetinin toplam istihdam bedeliyle ilgili verilerini içerir. Bu bil-
222
EK 9 gilere, biliminsanlar› veya mühendislerin veya iﬂ yönetiminin baz› kategorileriyle ilgili ücret ve maaﬂlar üzerindeki uluslararas› taramalar›n sonuçlar› eklenebilir. Di¤er cari maliyetler 38. Burada da temel sorun, Ar-Ge faaliyetleri için olsun veya olmas›n, ticari teﬂebbüs sektöründeki ara tüketimle ilgili fiyat verilerinin bulunmamas›d›r. UKP ba¤lam›nda fiyatlar› toplanan baz› nihai mal ve hizmetler ayn› zamanda Ar-Ge için girdi oluﬂturabilir (yani "di¤er cari maliyetler"). Sermaye harcamalar› 39. Arazi, binalar, alet ve ekipmanlarla ilgili uygun temsili harcamalar, geçici Ar-Ge deflatörlerini tahmin etmek için halihaz›rda kullan›lan kay›tlara tabi olan UKP'den al›nabilir.
223
EK 10 Ek 10
Büyük Ar-Ge Projelerinin S›n›fland›r›lmas› ‹çin Savunma ve Havac›l›k Sanayiine Özel Göndermelerle Ek Rehber
Giriﬂ 1. Bu ekin amac›, Ar-Ge istatistik taramalar›ndaki büyük geliﬂtirme projelerinin uygulanmas› için ve OECD'ye verilen cevaplarla ilgili bir rehber sunmakt›r. Deneysel geliﬂtirme ile di¤er s›nai faaliyetler aras›ndaki (di¤er yenilik faaliyetleri ile üretimin iki çak›ﬂan grubunu ve ilgili teknik faaliyetleri içeren) s›n›r çizgisi, K›lavuzda 1. Bölüm, K›s›m 1.5.3 ve 2. Bölüm, K›s›m 2.2.3 ve 2.3.4 alt›nda aç›klanm›ﬂt›r. 1. Bölüm, K›s›m 1.5.2 ve 2. Bölüm, K›s›m 2.2.2 ve 2.3.3, ArGe ile ilgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler aras›ndaki s›n›rla ilgilidir. Özellikle savunma ve havac›l›k sanayiindeki büyük ve pahal› projelerde ayr›m yap›lmas› ve s›n›rlar›n belirlenmesi çok zordur. Bu ekin kapsad›¤› genel konular yine de tüm sanayilerle ilgilidir. 2. Baz› ülkeler y›llar boyunca, savunma bakanl›klar› taraf›ndan belirtilen
ve ticari teﬂebbüs sektörü ile sözleﬂme yap›lan Ar-Ge harcamalar›yla, savunma sanayii taraf›ndan devletten Ar-Ge için al›nd›¤› iddia edilen miktar› uzlaﬂt›rmayla ilgili sürekli sorun yaﬂam›ﬂt›r. Genel olarak devlet bütçesine dayal› veriler daha yüksektir ve savunman›n Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) ve Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamalar›n›n (GSYARGEH) miktarlar›nda önemli farkl›l›klar olmas›na neden olabilir. Bu farkl›l›klar, taﬂeronluk ve uluslararas› iﬂbirli¤ine dayal› projeler gibi baz› faktörlere dayanmakla birlikte, K›lavuzun özellikle ARGEDBÖH serisinde Ar-Ge ile ilgili tan›mlar›n›n do¤ru uygulanmas›yla ilgili sorulara da neden olmuﬂtur. 3. Bu ekin ilk k›sm›, ‹ngiltere, A.B.D. ve Fransa taraf›ndan savunma ve
havac›l›k sanayilerinde kullan›lan kategori ve terminolojileri karﬂ›laﬂt›r›r. ‹kinci k›s›m, savunma Ar-Ge projelerinin örneklerini analiz eder. Her iki k›s›m da K›lavuzda tan›mlanan Ar-Ge kavram› ile Ar-Ge olarak kabul edilmeyen ilgili faaliyetler aras›nda ayr›m yapma konusunda rehberlik eder. "Üretim öncesi geliﬂtirmesi" terimi dokümantasyonun tamam›nda, üretime girmeden önce bir savunma veya havac›l›k ürün veya sistemiyle ilgili deneysel olmayan iﬂleri ve özellikle de bilimsel ve teknolojik yenili¤in bir parças› olmayan faaliyetleri tarif etmek için kullan›l›r. Fransa, ‹ngiltere ve A.B.D.’de kullan›lan terminoloji ve kategoriler 4. Temel araﬂt›rma, uygulamal› araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme kavramlar›n› savunma ve havac›l›k sanayilerine uygulamadaki özel zorluklardan biri, bu sanayilerin genellikle kendi terminolojilerine e¤ilimli olmas›d›r. Bu terminoloji ülkeden ülkeye de¤iﬂir ve ço¤u zaman K›lavuzda kullan›lan kategorileri keser. Bu
224
– Patent çal›ﬂmalar› (aﬂa¤›ya bak›n›z). Ar-Ge olmayan aﬂa¤›daki "bilimsel ve teknolojik yenilik" kategorileri tan›mlanm›ﬂt›r: – Yeni ürün pazarlamas›. – Nihai ürün veya tasar›m mühendisli¤i. Birleﬂik Krall›k Savunma Bakanl›¤›’n›n kendi içinde. Tablo 2 ise bu terimlerin bir k›sm›n›n Frascati K›lavuzu terminolojisi bak›m›ndan ve Ar-Ge tan›m›na göre bu üç ülke taraf›ndan nas›l yorumland›¤›n› göstermektedir. 225 . – Kullan›c› demonstrasyonlar› (ancak aﬂa¤›ya bak›n›z). bu k›s›mda K›lavuzun kategorilerini Frans›z. paragraf 4-5. – Finansal de¤iﬂiklikler ve iﬂlem de¤iﬂiklikleri. – Üretim tasar›mc›l›¤› ve endüstri mühendisli¤i. Ar-Ge ile üretim öncesi geliﬂtirmesi aras›ndaki s›n›rda gerçekleﬂtirdi¤i bir araﬂt›rmada. süreçler. 1991.EK 10 zorluklar. Tablo 1. “Do¤as› gere¤i stratejik olmayan uygulamal› araﬂt›rman›n hedefleri aras›nda özel ve ayr›nt›l› ürünler. ‹ngiltere ve ABD savunma bakanl›klar›nda kullan›lan terimlerle büyük bir havac›l›k ﬂirketi taraf›ndan kullan›lan sanayi s›n›fland›rmas›yla karﬂ›laﬂt›rarak gösterilmiﬂtir. 5. fonlar› devlet taraf›ndan karﬂ›lanan ‹ngiltere y›ll›k Ar-Ge taramas›nda ve OECD’ye ARGEDBÖH için rapor edilen rakamlar›n temeli ﬂeklinde kullan›l›r: "Stratejik araﬂt›rma. sistemler vb. Ek C. ‹ngiltere’nin kategorileri ve terminolojisi 6. bulunur." (Baﬂbakanl›k.) 7. Uygulamal› araﬂt›rman›n iki kategorisi. bu ülkelerdeki savunma ve havac›l›k sanayilerinde genelde kullan›lan terimlerin bir listesini içerir. henüz olas› uygulamalar›n net bir ﬂekilde belirlenebilece¤i bir aﬂamaya gelmedi¤i bir konudaki uygulamal› bir araﬂt›rma olarak tan›mlan›r. – Üretime baﬂlama.
test ve de¤erlendirme Tasar›m mühendisli¤i Fizibilite çal›ﬂmalar› Daha fazla geliﬂtirme Bak›m ve onar›mlar Proje tan›m› Mühendislik geliﬂtirmesi Mühendislik projeleri Operasyonel geliﬂtirme Politika ve iﬂlem araﬂt›rmalar› Endüstri mühendisli¤i Belgelendirme sonras› geliﬂtirme Toplu deneme üretimi Kullan›c› gösterimi Dokümantasyon ‹lk geliﬂtirme Üretime baﬂlama Yeni ürün pazarlamas› Patent iﬂi Ürün mühendisli¤i Üretim tasar›m› Tasar›m sonras› hizmetleri Seri üretim ‹lgili BT faaliyetleri En olas› s›n›fland›rma1 TEMEL ARAﬁTIRMA ... özel projenin özelliklerine ve terimin kullan›ld›¤› ba¤lama göre de¤iﬂir. BT yenili¤i Ar-Ge olmayan 1.... Bu... sadece bir rehberdir.. ... UYGULAMALI ARAﬁTIRMA . DENEYSEL GEL‹ﬁT‹RME . Ar-Ge (faaliyeti belirtilmemiﬂ) . . ..... KARIﬁIK Ar-Ge OLAN/Ar-Ge OLMAYAN Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge/üretim öncesi Ar-Ge OLMAYAN Üretim öncesi Üretim öncesi Üretim öncesi Üretim öncesi BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i BT yenili¤i S›nai faaliyet S›nai faaliyet Ar-Ge olmayan Kaynak: OECD. . Savunma ve havac›l›k sanayiinde kullan›lan ortak terminoloji Terminoloji Temel araﬂt›rma Ana araﬂt›rma Yukar›ya do¤ru araﬂt›rma Yukar›ya do¤ru araﬂt›rmalar Uygulamal› araﬂt›rma Demonstrasyon modeli Demonstrasyon projesi Keﬂfe dayal› geliﬂtirme Yukar›ya do¤ru araﬂt›rmalar Deneysel geliﬂtirme ‹leri düzey geliﬂtirme Pilot tesis (baﬂlang›çta) Prototip Kan›tlay›c› model Kan›tlay›c› proje Sistem tasar›m› ve özellik araﬂt›rmalar› Sisteme yönelik ilk proje Teknik gösterimler Ar-Ge geri bildirimi Araﬂt›rma. . .EK 10 Tablo 1.. . geliﬂtirme. . . . 226 .. Ar-Ge türlerinin bu K›lavuzda tan›mland›¤› ﬂekildeki gerçek s›n›fland›rmas›. . .
S = Sanayide kullan›lan terminoloji. Kaynak: OECD.EK 10 Tablo 2. Frascati K›lavuzu’ndaki Frans›z. Fransa Uygulamal› araﬂt›rma Stratejik uygulamal› araﬂt›rma (R) Uygulamal› araﬂt›rma (R) Özel uygulamal› araﬂt›rma (R) Araﬂt›rmal› geliﬂtirme (R) Geliﬂtirme (R) Genel araﬂt›rma (S) ‹lk proje (S) Kan›tlay›c› proje (S) Kan›tlay›c› model (S) Araﬂt›rma iﬂi (R) Sistem odakl› araﬂt›rma (S) Deneysel geliﬂtirme Deneysel geliﬂtirme (R) ‹leri teknoloji geliﬂtirmesi (R) Geliﬂtirme (S) Demonstrasyon ve geçerlilik (R) Mühendislik ve üretim geliﬂtirmesi (R) ‹dari destek (R) ‹ﬂletim sistemleri geliﬂtirmesi (R) Ar-Ge OLMAYAN FAAL‹YETLER Üretim öncesi geliﬂtirmesi Bilimsel ve teknik yenilik (S) ‹lgili di¤er bilimsel ve teknik faaliyetler (R) BT hizmetleri (S) BT e¤itim ve geliﬂtirmesi (S) Tan›mlanan geliﬂtirme (R) Prototip (S) Pilot tesis (S) R = Resmi terminoloji (Savunma Bakanl›¤›).B. ‹ngiltere ve ABD terminolojisinin mevcut s›n›fland›rmas› Frascati K›lavuzu ARAﬁTIRMA VE GEL‹ﬁT‹RME Temel araﬂt›rma Temel araﬂt›rma (R) Temel araﬂt›rma (R) Temel araﬂt›rma (R) Yukar›ya do¤ru araﬂt›rmalar (R) Ayr›ca aﬂa¤›ya bak›n›z: Araﬂt›rma iﬂi (R) Ayr›ca bak›n›z: Araﬂt›rma (S) Uygulamal› araﬂt›rma (R) Demonstrasyon projesi (R) Demonstrasyon modeli (S) ‹ngiltere A. 227 .D.
K›s›m 2. gösterimler. Bu fonlar›n tamam› Ar-Ge’ye Ulusal Bilim Kurumu (NSF) ve dolay›s›yla OECD’ye verilen ARGEDBÖH rakamlar› olarak tahsis edilmiﬂtir.5. geliﬂtirme. politika veya teﬂvike yard›mc› olmak için "gerçekçi bir ortamda tam veya neredeyse tam kapsaml› olarak gerçekleﬂtirilen bir yenilik" olup. DoD’nin Teknoloji Temel program› olarak adland›r›l›r ve ço¤u zaman DoD’nin teknolojik kapasitesinin "çekirde¤i" olarak kabul edilir.EK 10 8. üretim geliﬂtirmesi. 10. yanl›ﬂl›kla Ar-Ge olarak kapsanma olas›l›¤› en yüksek alanlar oldu¤unu belirlemiﬂtir.Üretim ve ilgili teknik faaliyetler. Ar-Ge d›ﬂ›nda oldu¤unu belirtmektedir. ürün ve tasar›m mühendisli¤i. K›s›m 1. "fizibilite çal›ﬂmalar›" ve "üretim ve onunla ilgili teknik faaliyetlerin". 9.1-6. uygulamal› araﬂt›rma. 11.2 faaliyetleri için fonlama gerçekleﬂtirilmesi.7) ABD Savunma Bakanl›¤› (DoD) taraf›ndan. araﬂt›rma. Tarama. . Bölüm. Ancak bu Ar-Ge iﬂinin ayn› zamanda NSF’ye rapor veren (ve dolay›s›yla GSYARGEH toplamlar›n›n temelini sa¤layan) gerçekleﬂtiricileri ise farkl› ayr›mlarda bulunabilir. veri toplama. . . bir "demonstrasyonun".Politikalarla ilgili araﬂt›rmalar.Test ve standardizasyon. . "deneysel geliﬂtirme" ile "üretim öncesi geliﬂtirmesi" aras›nda ayr›m yapman›n zor oldu¤u ve temel araﬂt›rmadan üretime do¤ru giden ad›mlar›n basit do¤rusal modelinin izlemeyebilece¤i alanlard›r.4). üretim baﬂlad›ktan sonra ortaya ç›kan teknik sorunlar› çözmek için bir Ar-Ge "geri bildirimi" içerebilir.Fizibilite çal›ﬂmalar›. 13. ileri teknoloji geliﬂtirmesi.3). test ve de¤erlendirme (AGTD) bütçesinin bir parças› olarak tan›mlanm›ﬂt›r: Temel araﬂt›rma. ABD kategorileri ve terminolojisi 12. test ve fizibilite çal›ﬂmalar›n›n tamam›. Yedi kategori (6. Ar-Ge olmayan aﬂa¤›daki "ilgili bilimsel ve teknolojik faaliyetleri" tan›mlam›ﬂt›r: – Genel amaçl› veri toplama. Frans›zcadaki "demonstrasyon projesi" ile "demonstrasyon modeli" terimlerinde ikincisi anlat›lmaktad›r. Birleﬂik Krall›k araﬂt›rmas› ayn› zamanda.3. ana projeyi destekleyici çal›ﬂmalar olarak bir Ar-Ge projesinin parçalar› olabilir (bak›n›z 2. K›lavuz (1. Bunlar›n tamam›. mühendislik. demonstrasyon ve do¤rulama. Bölüm. Ayn› ﬂekilde üretim faaliyetleri. Yeni teknolojiler ve bunlar›n askeri 228 . Patent iﬂi. yönetim deste¤i ve iﬂletim sistemleri geliﬂtirmesi. "nihai ürün veya tasar›m mühendisli¤i". 6. Ancak bu kullan›c› demonstrasyonlar›yla Ar-Ge’nin bir parças› olan teknik demonstrasyon aras›nda bir ayr›m yapmak gerekir.1 ile 6.
Bu alan. Bu kategorinin bask›n özelli¤i.3) faaliyetlerinin. planlanan süreç veya ürünler için özel herhangi bir uygulama olmaks›z›n daha fazla bilgi edinmeye veya olgular›n ve gözlemlenebilir gerçeklerin ana yönlerini anlamaya yönelik sistematik bir araﬂt›rma olarak tan›mlan›r. özel askeri ihtiyaçlara yönelik olmas›d›r. 17. genel araﬂt›rma ve geliﬂtirme kullan›m› için gerekli kurulum veya iﬂlemlerin deste¤ini kapsar. Bütçe Faaliyetleri 6. AGTD bütçe faaliyetleri için resmi tan›mlar 14. DoD’nin Bilim ve Teknoloji (BT) program›n› oluﬂturur. Test aral›klar›. tam kapsaml› üretim için henüz onay almam›ﬂ olan hizmetteki kullan›ma yönelik mühendislik ve üretim geliﬂtirmelerindeki projeleri kapsar. Buna. Bütçe Faaliyetleri 6.3. askeri yap›lar.Özetle 6. test uçak ve gemilerinin 229 . ileri teknolojinin performans›n› veya maliyeti azaltma potansiyelini de¤erlendirmek. Bu kategorideki projeler do¤rudan tan›mlanm›ﬂ askeri ihtiyaçlarla ilgilidir. Bütçe Faaliyetleri 6. savunmayla ilgili teknolojilerde sonraki uygulamal› araﬂt›rma ve ileri teknoloji geliﬂtirmelerinin ve yeni ve geliﬂmiﬂ askeri iﬂlevsel kapasitelerin temelini oluﬂturur. entegre teknolojileri olabildi¤ince gerçekçi bir çal›ﬂma ortam›nda de¤erlendirmek için gerekli tüm çal›ﬂmalar› kapsar. geniﬂ bir ﬂekilde tan›mlanm›ﬂ askeri ihtiyaçlara yönelik çözümlere dönüﬂtürür. Temel araﬂt›rma. ‹leri teknoloji geliﬂtirmesi. Bütçe Faaliyetleri 6.1. AGTD yönetimi deste¤i. 15. mühendislik. Bunun sonuçlar›. ‹leri teknoloji geliﬂtirme (6.3 aras›ndaki faaliyetler. 19. Bu.5. Bütçe Faaliyetleri 6. Uygulamal› araﬂt›rma. 18. ileriye dönük milli güvenlik ihtiyaçlar›yla ilgili fen. donan›m›n hizmetteki kullan›ma yönelik olarak geliﬂtirilmesinden çok teknolojik fizibilitenin ve çal›ﬂabilirlikle üretilebilirli¤in de¤erlendirmesinin birer kan›t›d›r. baﬂl›ca proje kalemleriyle tan›mlan›r.2.4. Mühendislik ve üretim geliﬂtirmesi. Bu faaliyet. önerilen çözümlerin fizibilitesini ve uygulanabilirli¤ini geliﬂtirme ve de¤erlendirmeyi ve bunlar›n parametrelerini belirleme amac›yla birlikte. çevre ve yaﬂam bilimleri alan›nda ana bilgileri ve anlay›ﬂ› art›rmaya yönelik faaliyetler dahildir. alan deney ve testleri için donan›m›n geliﬂtirilmesi ve entegrasyonuna dahil olan tüm çal›ﬂmalar› kapsar.EK 10 uygulama potansiyelleri burada araﬂt›r›l›r ve geliﬂtirilir (bazen bu iﬂlem çok uzun sürebilir). Demonstrasyon ve do¤rulama.1-6. 16. Bütçe Faaliyetleri 6. geliﬂtirme projeleri d›ﬂ›ndaki umut verici temel araﬂt›rmalar›. saptanm›ﬂ ve belirli bir ihtiyac›n karﬂ›lanmas›n› sa¤layan yöntemleri belirlemek için gerekli bilgi ve anlay›ﬂ› elde etmeyi sa¤layan sistematik bir araﬂt›rma olarak tan›mlanm›ﬂt›r. teknolojinin laboratuvardan alana geçmesine yard›mc› olmas› planlan›r. laboratuvarlar›n bak›m deste¤i.6.
OECD’ye rapor ederken.4 ile 6.EK 10 iﬂletim ve bak›m› ve Ar-Ge program›n›n desteklenmesi için araﬂt›rma ve analizler dahildir.4). ﬁirket içi veya taﬂeron taraf›ndan çal›ﬂt›r›lan laboratuvar personelinin maliyetleri.3 ile 6. cak ABD’nin DoD’si.7 aras›ndaki bütçe faaliyetlerini de kapsayaﬂekilde tan›mlanan) büyük sistem geliﬂtirmelerini. Bununla birlikte "iﬂletim sistemi geliﬂtirmesi" (6. Dolay›s›yla "les études en amont" (yukar›ya do¤ru araﬂt›rmalar) terimi. uygulamal› araﬂt›rma veya ileri teknoloji geliﬂtirme program› alanlar›ndan hangisi için daha uygun olacaksa onun kalemi olarak tan›mlan›r. hem temel hem de uygulamal› araﬂt›rma için kullan›l›r. ileri teknoloji geliﬂtirmesinden (6. temel ve uygulamal› araﬂt›rmalar› ve (yeni teknolojik geliﬂtirmelerin iﬂlem uygulamas›n› tan›mlayan) araﬂt›rma çal›ﬂmas› ve araﬂt›rmayla ilgili geliﬂtirmeyi kapsar. Frans›z Savunma Bakanl›¤›’nda. ancak faaliyet türüne göre belli bir projenin s›n›fland›rmas›.7 aras›ndaki) tüm savunma geliﬂtirme faaliyetleri NSF taraf›ndan "deneysel geliﬂtirme" kategorisinde kabul edilir. üretim ve iﬂlemdeki kullan›ma yönelik prototipleri kusursuz hale getirme görevini. (6. ancak üretim için onay alm›ﬂ olan iyileﬂtirmeleri kapsar. Ancak K›lavuzun terminolojiyle uyumlu olmas›n› sa¤lamak için. temel araﬂt›rma. büyük sistem test ve araﬂt›rmalar›n› ve mevcut silah sistemlerinin iyileﬂtirmeleri de içerir. geliﬂtirme elde etme programlar›n› destekleyen geliﬂtirme projelerini veya halen mühendislik veya üretim geliﬂtirmesi aﬂamas›nda olan. mühendislik ve üretim geliﬂtirmesi (6. bu fonlar›n en az›ndan bir k›sm› üretim öncesi geliﬂtirmesi kabul edilebilir ve bu nedenle deneysel geliﬂtirme tan›m›n›n d›ﬂ›nda kal›r. 21. iﬂlerin tam s›n›fland›rmas›yla ilgili kararlar. 230 . "prototip" ve "pilot tesis" terimleri genellikle K›lavuzun deneysel geliﬂtirme kavram›na dahildir. 20. 23. bu K›lavuzun standartlar› uygulan›r. "üretim için onaylanm›ﬂ" projelerin geliﬂtirilmesini destekledi¤inden. deneysel geliﬂtirme için kullan›l›r.7). "Geliﬂtirme". ‹ﬂletim sistemi geliﬂtirmesi. karar verme iﬂlemindeki konumuna oldu¤u kadar iﬂin türüne de dayan›r. "Bilimsel ve teknik hizmetler" ile "E¤itim ve geliﬂtirme" normalde Ar-Ge d›ﬂ›nda tutulur.3). demonstrasyon ve do¤rulama (6.5) kategorilerindeki çal›ﬂmalar›n ço¤u hiç ﬂüphesiz "deneysel geliﬂtirmedir". "Développements décidés" (belirli geliﬂtirmeler) terimi. ‹leri teknoloji geliﬂtirmesi (6. Bütçe Faaliyetleri 6.3) ayr› olarak rapor eder. ilgili ﬂirket yetkilileri taraf›ndan kontrol edilir. yani üretimin baﬂlang›c›ndan önceki tüm çal›ﬂmalar› da kapsar. (6. Bu.7. Frans›z havac›l›k sanayiinde "araﬂt›rma" terimi. Bu alan. Frans›z kategorileri ve terminolojisi 22. (temel ile uygulamalar›n birlikte kullan›ld›¤›) araﬂt›rma incelemeleri de dahil.
bunlar› cihaz performans›n› önceden tahmin etmek için kullanmak ve son olarak. deneysel geliﬂtirmeden çok üretim öncesi geliﬂtirmesidir. dengesiz cihazlar› tan›mlamak. ancak bu test iﬂlemleri. Projenin tan›m› : X. Daha sonraki modeller veya müﬂteri veya kullan›c› demonstrasyon usulleri (bak›n›z yukar›daki paragraf 7). Projenin tan›m›: Fizibilite ile karars›z cihaz yap›lar›n›n de¤erini belirlemek ve optoelektroni¤in özgün dar aral›kl› yar›iletken özelliklerini ve yüksek h›zdaki mant›ksal iﬂlevleri ortam s›cakl›klar›nda kullan›labilir hale getirmek. Burada plan. 26. bunlar›n "uygulamaya geçirilmesi" deneysel geliﬂtirmeyi kapsamaktad›r. komut 231 . savunma ve havac›l›k sanayilerindeki baz› büyük teknoloji geliﬂtirme projesi örneklerini inceler. "Anahtar parametrelerin baz›lar›n› onaylamaya" test iﬂlemleri de dahildir. uygun cihazlar› belirledikten sonra. X2. Baﬂar›l› olursa yeni cihazlar gelece¤in yüksek h›zdaki elektronik uygulamalar› için hem silikon. hem de galyum arsenik cihazlar› karﬂ›s›nda önemli oranda performans avantajlar› sa¤layacakt›r. henüz belli bir uygulamaya yönelik olmad›¤›ndan bu proje ﬂu anda stratejik uygulamal› araﬂt›rma aﬂamas›ndad›r. Örnek A 25. Buradaki amaç. Geliﬂtirme program›. bu deneysel geliﬂtirme aﬂamas›n›n birer parças› olabilir. X ailesinin son üyesi olarak geliﬂtirilmektedir. Bu k›s›m.EK 10 Örnekler 24. Proje. Belli bir uygulama kümesine yönelik olup. Muhtemelen bir üniversitede. dar aral›kl› yar›iletken malzemelerin anahtar parametrelerinden baz›lar›n› onaylamak. Uygun cihazlar belirlendikten sonra. Örnek B 28. evrimsel olarak planlanan ve bu nedenle geliﬂen bir tehdide karﬂ› durabilecek kapasitede bir K›sa Menzilli Hava Savunma (SHORAD) füze sistemidir. yeni X2 füzesiyle yeni zemin ekipman›n›n geliﬂtirilmesini ve üretilmesini de kapsar. elektrooptikler. K›lavuzun kategorilerinin nas›l uygulanabilece¤ini ve nerelerde zorluklarla karﬂ›laﬂ›labilece¤ini göstermektir. Optoelektronikteki çok say›da potansiyel uygulama ve yüksek h›zda mant›ksal iﬂlevler tahmin edilmekte ve araﬂt›rma. olas› uygulamalar› incelemektedir. 27. temel araﬂt›rman›n teklif etti¤i bilinmeyen alanlar›n araﬂt›r›lmas›yla ilgili uygulamal› araﬂt›rma aﬂamas›n›n bir parças› da olabilir. bunlar›n uygulamaya geçirilmesini ve basit formdaki özelliklerini araﬂt›rmakt›r. keﬂfedilen karars›z cihaz yap›lar› ile ilgili temel araﬂt›rman›n devam› niteli¤indedir. "Basit ﬂekil" özellikleri gösteren erken prototip modelleri.
Tablo 3. Örnek C 31. operatörün. 29. Bu durumda tek füzelik sistemle birden fazla füzenin bulundu¤u sistem aras›ndaki fark. yüksek teknoloji alt sistemlerinin alt yüklenicilerini tek bir üst yüklenicinin rehberli¤i alt›nda birleﬂtirmektir. deneysel geliﬂtirme ve üretimi kapsar. 32. ayr›nt›l› tasar›m ile sistem entegrasKavramsal tasar›m›n. 30. As›l geliﬂtirme program›nda. "Mark II" modellerinin geliﬂtirilmesi savunma sanayiinde normaldir ve ço¤u zaman böyle bir geliﬂtirmenin ne kadar›n›n deneysel oldu¤unu saptamak hiç de kolay de¤ildir. ancak daha sonra füzenin yönlendirilmesi hedefe aktarmak üzere bir radar izleyiciye aktar›larak EO izleyici boﬂalt›l›r ve birinci füze hedefine isabet etmeden önce ikinci bir füzeye rehberlik etmeye baﬂlamas› sa¤lan›r. Program›n amac›. Örnek B. Ancak fonlayan kuruluﬂ ve ana yüklenici proje harcamalar›n›n bu ﬂekilde dökümünü alamayabilir.EK 10 ba¤lant›lar› ve izleme veya gözetleme radarlar› gibi çok say›da karmaﬂ›k teknolojinin etkileﬂimini gerektiren büyük bir sisteme yöneliktir. ikincisinin deneysel geliﬂtirme oldu¤unu düﬂündürecek kadar büyüktür. Birden fazla füze iﬂletiminde ilk füzeye baﬂlang›çta EO izleyici taraf›ndan rehberlik yap›l›r. 232 . uygulamal› araﬂt›rman›n s›n›r çizgisinde oldu¤u ve uygulamal› bir araﬂt›rma projesinin sonunda elde edilebilece¤i düﬂünülmek- yonunun deneysel geliﬂtirme oldu¤u düﬂünülmektedir. farkl› ekipman parçalar›yla farkl› teknolojileri kapsayan karmaﬂ›k bir sistemin geliﬂtirilmesidir. 33.Bu. Sistem entegrasyonu. Üretim öncesi ve üre- tim unsurlar› s›n›r çizgisini belirlemek için projenin sonraki aﬂamalar›nda üretim yönünü ayr› tutmak gerekecektir. Teorik olarak proje. tedir. Tek füze iﬂletiminde elektrooptik (EO) izleyiciden gelen ›s› görüntüsü. Ancak (savunma teknolojisinde ço¤u zaman oldu¤u gibi) proje. daha iyi bir ayr›m yaparak daha fazla hedef izlemesini ve gerekti¤inde birden fazla füze göndermesini sa¤layacakt›r. ancak EO izleyici tekrar boﬂalana kadar baﬂka bir füze gönderilemez. test çal›ﬂmalar›n› kapsar ve bu da deneysel geliﬂtirme aﬂamas›n›n bir parças›d›r. füzeye hedefe kadar rehberlik yapmak için kullan›labilir. Alt projelerin mevcut teknolojinin mevcut ekipmanlara uygulanmas›n› kapsayan bir k›sm› Ar-Ge olmayabilir. z›rhl› bir tank geliﬂtirme program›yla buna ba¤l› bir iyileﬂtirme geliﬂtirme program›n›n aﬂamalar›n› gösterir. Böyle bir alt projede çal›ﬂan bir yüklenicinin bunu deneysel geliﬂtirme saymamas› gerekir. bir k›sm› yüklenicilere verilmiﬂ olan belli bir say›daki alt projeye bölünebilir.
MODEL ‹Y‹LEﬁT‹RME GEL‹ﬁT‹RME PROGRAMI Geliﬂmiﬂ iﬂlem gereksinimlerini ‹yileﬂtirmeyi takip eden ekipmandan ne bekleniyor belirleyiniz Ayr›nt›l› geliﬂtirme özellikleri ‹yileﬂtirmelerin ard›ndan araç gerecin yapabilecekleri Sistem tasar›m› Geliﬂtirme program›ndaki nakil ekipmanlar›n› ve yeni ekipmanlar› devreye sokarak. Tablo 3. büyük olas›l›kla önemli bir iyileﬂtirme sa¤lanm›ﬂt›r ve iﬂ. ard›ndan mevcut araç gereci de¤iﬂtirerek ve gerekirse yenisini tasarlayarak alt sistemler tasarlay›n›z ve özellikleri sa¤lamaya en uygun ekipman›/taﬂeronlar› belirleyiniz Tüm alt sistemleri birleﬂtirme ve tüm iﬂlevlerin gerekti¤i gibi bir arada çal›ﬂmas›n› sa¤lamak için test etme Özelliklerin sa¤land›¤›n› göstermek için kapsaml› deneme ve testler gerçekleﬂtiriniz Denemelerin sonucu olarak belirlenen tümleﬂik de¤iﬂiklikleri uygulay›n›z Ürünün özellikleri yeterli derecede karﬂ›lad›¤›ndan emin olmak için müﬂteri kendi denemelerini kendisi gerçekleﬂtirir Üretim Yap› Standard› kararlaﬂt›r›ld›. sistem tasar›m› ve sistem entegrasyonu aﬂamalar›n›n da deneysel geliﬂtirme oldu¤u düﬂünülür. Bir z›rhl› tank geliﬂtirilmesi Alandaki araç gereçten neler beklendi¤i ‹ﬂlevini yerine getirmesi için araç gereçlerden beklenenler Teknik özelliklerin gösterimini yapmak için ilk tasar›m karﬂ›lanabilir Önce mevcut araç gerece bak›p. s›ralanan tüm aﬂamalardan geçtiyse. ‹yileﬂtirmenin bu tür bir iﬂ oldu¤u varsay›ld›¤›nda. Bu. Bu aﬂama. Teknik Veriler Paketi haz›rland› Kararlaﬂt›r›lan yap› standard› için seri üretim Hizmete girdikten sonra üretim yap› standard›nda yap›lan de¤iﬂiklik. Teknik Veri Paketi haz›rland› De¤iﬂtirme paketlerinin üretimi Kararlaﬂt›r›lan yap› standard› için seri /araçlar›n iyileﬂtirilmesi üretim/de¤iﬂtirme Tasar›m sonras› hizmetleri Kullan›mdaki malzemelerin iyileﬂtirilmiﬂ standartlara göre de¤iﬂtirilmesi. geliﬂmiﬂ sistemin tasarlanmas› Sistemlerin entegrasyonu Tüm alt sistemleri birleﬂtirme ve tüm iﬂlevlerin gerekti¤i gibi bir arada çal›ﬂmas›n› sa¤lamak için test etme Denemeler ‹yileﬂtirme özelliklerinin sa¤land›¤›n› göstermek için kapsaml› deneme ve testler gerçekleﬂtiriniz Yeniden tasar›m/de¤iﬂtirme Denemelerin sonucu olarak belirlenen tümleﬂik de¤iﬂiklikleri uygulay›n›z Kullan›c› gösterimi Ürünün özellikleri yeterli derecede karﬂ›lad›¤›ndan emin olmak için müﬂteri kendi denemelerini kendisi gerçekleﬂtirir Tasar›m›n kabulü Üretim Yap›m Standard› kararlaﬂt›r›ld›. de¤iﬂikliklerin tasarlanmas›n› ve de¤iﬂtirme paketlerinin üretimini gerektirir Kaynak: OECD. 233 . ÖZGÜN GEL‹ﬁT‹RME PROGRAMI Kullan›c›n›n çal›ﬂma gereksinimleri Ayr›nt›l› teknik özellikler Kavramsal tasar›m/ilke ispat› Detay tasar›m› Sistemlerin entegrasyonu Denemeler Yeniden tasarla/de¤iﬂtir Kullan›c› gösterimi Tasar›m›n kabulü Üretim Tasar›m sonras› hizmetleri 2. de¤iﬂikliklerin tasarlanmas›n› ve de¤iﬂtirme paketlerinin üretimini de kapsar 1. deneysel geliﬂtirme olarak kabul edilmektedir.EK 10 ‹yileﬂtirme geliﬂtirme program›.
Bu nedenle bu aﬂamadaki harcamalar aﬂa¤›daki ikisi aras›nda bölüﬂtürülmelidir: . 36. Tam iﬂletme kapasitesini sa¤lamak için art›k arac› geliﬂtirmek ve hava sald›r›/savunma sistemlerine entegre etmek için di¤er d›ﬂ gövde çal›ﬂmalar› gerekir. Tam üretim emri. . "Mühendislik karar›n›n" gerekli olmas›. deneysel geliﬂtirmeyle üretim öncesi geliﬂtirme aras›nda ayr›m yapman›n ne kadar zor olabilece¤ini bir kez daha gösterir. 35. 39. 38. Birinci aﬂamada sistemin çal›ﬂt›¤› kan›tland›ktan sonra. iﬂin entegre bir sistemin nerede rutin geliﬂtirilmesine dönüﬂtü¤ü konusunda bir mühendislik karar›n› gerektirir. Birinci aﬂama. geliﬂtirme projesi iﬂlem denemeleri için toplu deneme üretimine geçilebilir. yenilik unsurunun nerede sona erip. Bu iki kategori aras›ndaki ayr›m. Bu aﬂama s›ras›nda yap›lan çal›ﬂmalar›n bir k›sm›. on kadar ek uçak gerektirebilir. Deneme ve yeniden tasar›m/de¤iﬂtirme aﬂamalar›yla ilgili bir "geri bildirim" durumu mevcuttur.Deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge). 40.EK 10 34. ‹kinci aﬂama. ancak genellikle kapsamaz. on uça¤›n büyük bir uçuﬂ testi program›n› gerektirir. Bu. Tasar›m sonras› hizmetler aﬂamas›. Örnek D 37. deneysel geliﬂtirmeden çok üretim öncesi oldu¤u ve dolay›s›yla Ar-Ge d›ﬂ›nda kald›¤› düﬂünülmektedir. Tasar›m aﬂamalar›n›n kullan›c› demonstrasyon ve kabulünün.Üretim öncesi geliﬂtirmesi (Ar-Ge olmayan). üretim öncesi geliﬂtirmedir. yeniden tasar›m/de¤iﬂtirme aﬂamas›yla karﬂ›laﬂt›r›labilir. Ancak denemeler s›ras›nda sorunlar ç›kabilir ve bunlar›n 234 . Bir k›sm› olmayabilir. entegre bir hava sald›r›/savunma sisteminin geliﬂtir- ilmesidi Bu aﬂama. bu ba¤lamda daha önce entegre edilmemiﬂ olan geliﬂmiﬂ bileﬂen ve alt sistemleri bir araya getirmeyi içine al›r. teknolojik demonstrasyon. Bu çal›ﬂman›n ço¤unlu¤u deneysel geliﬂtirmedir. bunlar›n baﬂar›s›na ba¤l›d›r. ArGe olarak s›n›fland›r›lmas›n› gerekli k›lan bir yenilik unsuruna sahip de¤ildir. bu zorlu¤un alt›n› çizer. Projenin aç›klamas›: QWERTY ad›ndaki bir avc› bombard›man uça¤› araﬂt›rma.Bu K›lavuza göre bu çal›ﬂma Ar-Ge olmay›p. proje tasar›m› ve ilk geliﬂtirme aﬂamalar›ndan baﬂar›yla geçerek. entegre bir hava sald›r›/savunma sisteminin denemelerini kapsar. Projenin bu aﬂamas›n›n aç›klamas›. bir üretim öncesi uça¤›n›n uçuﬂ testlerine ulaﬂm›ﬂt›r. Baz› deneysel geliﬂtirmeleri kapsayabilir. Potansiyel olarak çok pahal› ve üretimden önceki ana maliyet unsuru olan.
K›lavuzda "Ar-Ge geri bildirimi" olarak aç›klan›r ve Ar-Ge’ye dahil edilmemelidir. Üçüncü aﬂama. Bu çal›ﬂma. Bu. 235 . 41. tam üretimle ilgilidir. Ar-Ge de¤ildir.EK 10 çözümlenmesi için yeni deneysel geliﬂtirmeler gerekebilir.
yani "Silahl› Kuvvetler" alt›ndaki çal›ﬂanlar› (MUSS-88 ana grup 0) ve özel bir mesle¤e kay›tl› olmayan lisansüstü ö¤rencilerini kapsamaz. örne¤in sa¤l›k uzmanlar›n›n aras›nda araﬂt›rmac›lar bulunabilir (MUSS-88 küçük grubu 222). araﬂt›rmac›larla di¤er Ar-Ge personeli kategorilerini kapsayan MUSS-88 s›n›flar›n› göstermektedir. Aﬂa¤›daki Tablo 1. Ayn› ﬂekilde tablo Ar-Ge personelinin baz› kategorilerini.EK 11 Ek 11 MUSS–88 S›n›flar› ve Frascati K›lavuzu’ndaki Mesle¤e göre Ar-Ge personeli kategorileri aras›ndaki tekabüller 1. ancak sa¤l›k uzmanlar›n›n tamam› araﬂt›rmac› de¤ildir. Bunun sadece tek bir yönde okunmas› gerekir. 236 .
‹statistiksel. yüksekö¤retimdeki ö¤retimciler Di¤er meslek sahipleri 241 ‹ﬂletme uzmanlar› 242 Adli meslek sahipleri 243 Arﬂivci. matematik ve mühendislik bilimleri meslesahipleri 211 Fizikçi. 1 1. istatistikçiler ve ilgili meslek sahipleri 213 Bilgi iﬂlem uzmanlar› 214 Mimarlar. MUSS–88 S›n›flar› ve Mesle¤e göre Ar-Ge personeli Frascati K›lavuzu kategorileri aras›ndaki tekabüller Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› (MUSS) (ILO.y. ARAﬁTIRMACILAR – MUSS-88 SINIFLARI (alt ana ve küçük gruplar): 21 Fen. üniversite. 1990) 28 alt ana gruba bölünmüﬂ. 237 .s. matematiksel ve benzeri ba¤lant›l› meslek sahipleri D‹⁄ER DESTEK PERSONEL – MUSS-88 SINIFLARI 4 Memurlar 6 Vas›fl› tar›m ve bal›kç›l›k isçileri 8 Tesis ve makine operatörleri ve montajc›lar Art› Küçük grup 343 Yönetimle ilgili meslek sahipleri (Birim grubu 3434 d›ﬂ›nda)1 Yasama. matematiksel ve ilgili yard›mc› meslek sahipleri (burada "teknisyenler ve dengi personel" alt›nda eklenmiﬂtir). Kaynak: OECD. (ve 116 küçük grup ile 390 birim grubu) tepe seviyesi toplam›nda on ana gruptan oluﬂmaktad›r. üst bürokratlar ve müdürler b. kimyager ve benzeri meslek sahipleri 212 Matematikçiler. mühendisler ve ilgili meslek sahipleri Yaﬂam bilimi ve sa¤l›k meslek sahipleri 221 Yaﬂam bilimi meslek sahipleri 222 Sa¤l›k uzmanlar› (hastabak›c›l›k d›ﬂ›nda) Ö¤retimciler 231 Yüksekokul. kütüphaneci ve benzeri dan›ﬂma uzmanlar› 244 Sosyal bilimler ve benzeri meslek sahipleri Birim grubu 1237 Araﬂt›rma ve geliﬂtirme bölümü yöneticileri 22 23 24 Art› TEKN‹SYEN VE DENG‹ PERSONEL – MUSS-88 SINIFLARI (alt ana ve küçük gruplar): 31 Fizik ve mühendislik bilimleri ba¤lant›l› meslek sahipleri 311 Fizik ve mühendislik bilimleri teknisyenleri 312 Bilgi iﬂlemle ilgili meslek sahipleri 313 Optik ve elektronik donat›m operatörleri 314 Gemi ve hava kontrolörleri ve teknisyenleri 315 Güvenlik ve kalite denetçileri 32 Güvenlik ve kalite müfettiﬂleri yaﬂam bilimi ve sa¤l›k konulu yard›mc› meslek sahipleri 321 Yaﬂam bilimi teknisyenleri ve benzeri ba¤lant›l› meslek sahipleri 322 Modern sa¤l›kla ilgili meslek sahipleri (hastabak›c›l›k d›ﬂ›nda) Art› Birim grubu 3434 ‹statistiksel.EK 11 Tablo 1.
test ve de¤erlendirme Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› Avrupa Toplulu¤u Bilgi ve iletiﬂim teknolojileri Birleﬂmiﬂ Milletler Birleﬂmiﬂ Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu Bilimsel program ve bütçelerin analiz ve karﬂ›laﬂt›rmas› için terminoloji Bilim Referans Endeksi Bilimsel ve teknolojik bilgi ve dokümantasyon Bilimsel ve teknik e¤itim ve ö¤retim Bilimsel ve teknolojik faaliyetler Bilim ve Teknoloji Göstergeleri hakk›nda Ulusal Uzmanlar Çal›ﬂma Komitesi Bilimsel ve teknolojik hizmetler Bilim ve teknoloji için insan kaynaklar› Avrupa Nükleer Araﬂt›rma Kurumu Avrupa Birli¤i içindeki Ekonomik Faaliyetlerin Genel Sanayi S›n›fland›rmas› Standart Uluslararas› E¤itim S›n›fland›rmas› Gayrisafi milli Ar-Ge harcamas› Gayrisafi sabit sermaye oluﬂumu Gayrisafi yurtiçi Ar-Ge harcamas› Gayrisafi milli has›la Genel üniversite fonlar› ‹ﬂlev Baz›nda Devletin Toplam Harcamalar› Uluslararas› Çal›ﬂma Örgütü Kâr amac› gütmeyen kurum Katma de¤er vergisi Milli Muhasebe Sistemi Standart Uluslararas› Mesleke S›n›fland›rmas› Hane halk›na hizmet veren kâr amac› gütmeyen kurumlar Do¤a bilimleri ve mühendislik Ulusal Bilim Kurumu Özel kâr amac› gütmeyen Araﬂt›rmac›lar 238 . geliﬂtirme ve demonstrasyon Sat›n alma gücü paritesi Araﬂt›rma.KISALTMALAR K›saltmalar AB ABK AGD AGP AGTD Ar-Ge ARGEDBÖH AT B‹T BM BMAEK BPBAKT BRE BTBD BTEÖ BTF BTGUU BTH BT‹K CERN EFAT EUSS GSMARGEH GSSSO GSYARGEH GSY‹H GÜF ‹BDTH ILO KAGK KDV MMS MUSS NPSH NSE NSF ÖKAG RSE Avrupa Birli¤i Avrupa Birli¤i Komisyonu Araﬂt›rma. geliﬂtirme.
KISALTMALAR SBB TEP TÖD TZE UKP UNESCO USSS UTSS YÖARGE YSÜ Sosyal ve beﬂeri bilimler Teknoloji-Ekonomisi program› Teknoloji ödemeleri dengesi Ar-Ge için tam zaman eﬂde¤eri Uluslararas› Karﬂ›laﬂt›rma Projesi Birleﬂmiﬂ Milletler E¤itim. Bilim ve Kültür Kurumu Standart Uluslararas› Sanayi S›n›fland›rmas› Standart Uluslararas› Ticari S›n›fland›rma Yüksekö¤retim Ar-Ge Yerel sanayi ürünü 239 .
S. T. International Monetary Fund.F. Organisation for Economic Co-operation and Development. January. (1987).L. Young (1965).. Hatzichronoglou. "Revision of the High-technology Sector and Product Classification".. HMSO Publications Centre.KAYNAKÇA Kaynakça Cabinet Office (1991). L. R&D "91. Freeman. Elsevier Science Publishers B. Jr. Luxembourg. Hederman. The Role of Demonstration in Federal R&D Policy. Output Measurement in Science and Technology: Essaysin Honor of Yvan Fabian. Eurostat (1994). Rettig (1978). ed. Commission of the European Communities (ABK). Johnson ve R. North America and the Soviet Union: An Experimental International Comparison of Research Expenditures and Manpower in 1962. Grimm (1991). Paris. "Bilimsel Program ve Bütçelerin Analiz ve Karﬂ›laﬂt›rmas› için Terminoloji (BPBAKT): 1983 version". Eurostat (y›ll›k). ve A. London.K. OECD. Avrupa Birli¤i Resmi Gazetesi.V. "Avrupa Birli¤i’ndeki Ekonomik Faaliyetlerin ‹statistiki S›n›fland›rmas› ile ilgili 9 Ekim 1990 tarihli ve 3037/90 say›l› Konsey Düzenlemesi (AET)". (1997). C. No. 240 . Business Economics. Luxembourg. L 293/1. United Nations and World Bank (1994).. "Satellite Accounts in a Modernized and Extended System of Economic Accounts". Research and Development: Annual Statistics.A. The Rand Corporation. C. Carson. Glennan. "Bilimsel Program ve Bütçelerin Analiz ve Karﬂ›laﬂt›rmas› için Terminoloji". 1993. Luxembourg. T. System of National Accounts.T. Freeman.. Amsterdam.. Annual Review of Government Funded Research and Development”. W. Eurostat (1990). 24 Ekim. The Research and Development Effort in Western Europe. ve B. C. Jr. Eurostat (1986).
Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development: "Frascati Manual". "Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Development: The Measurement of Scientific and Technical Activities". OECD (1979). DAS/SPR/70. Paris. Paris. Nordforsk (1983). International Labour Organization (1990). Geneva. Statistical Tables and Notes ("International Statistical Year for Research and Development: A Study of Resources Devoted to R&D in OECD Member countries in 1963/64"). Vol. No. OECD (1968). Directorate for Scientific Affairs. Directorate for Scientific Affairs. International Standard Classification of Occupations: ISCO-88. DAS/PD/62. P. International Standard Classification of Occupations (ISCO). Statslige udgifter til forskning og udviklingsarbejde i de nordiske lande 1975.KAYNAKÇA OECD. Stockholm. Oslo. Geneva. Nordforsk (1976). 2. Hill. "Recent Developments in Index Number Theory and Practice". 10 (Spring). (1988). R&D Statistics in the Higher Education Sector: Work on Improved Guidelines.40. OECD (1963). Paris. Paris. "Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development: The Measurement of Scientific and Technical Activities". OECD Economic Studies. OECD (1976). Paris. International Labour Organization (1968). OECD (1970). STI Working Paper 1997/2). The Measurement of Scientific and Technical Activities Series. Stockholm. En budge tanalyse.47. Retningslinier for analyse af statslige bevillinger til forskning ogudviklingsarbejde. Nordforsk (1986). 241 .
Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development. OECD Science and Technology Indicators.B‹BL‹YOGRAFYA Trends in Industrial R&D in Selected OECD Member Countries 19671975. R&D Statistics and Output Measurement in the Higher Education Sector: "Frascati Manual" Supplement. "Proposed Standard Method of Compiling and Interpreting Technology Balance of Payments Data: TÖD Manual 1990". Paris. OECD (1981). OECD (1984). Paris. Paris. OECD Science and Technology Indicators: No. Production and Diffusion of Technology. 3 – R&D. 2 – R&D. Paris. "Frascati Manual 1993". The Measurement of Scientific and Technical Activities Series. OCDE/GD(94)114. Paris. Proposed Standard Practice for Surveys of Research and Experimental Development: "Frascati Manual 1980". OECD (1990). "Using Patent Data as Science and Technology Indicators – Patent K›lavuzu 1994: The Measurement of Scientific and Technological Activities". 1 – Resources Devoted to R&D. Paris. OECD (1994b). The Measurement of Scientific and Technological Activities Series. Paris. The Measurement of Scientific and Technological Activities Series. Paris. Paris OECD/Eurostat (1995). Paris.1994. OECD Proposed Guidelines for Collecting and Interpreting Technological Innovation Data– Oslo Manual. OECD (1992). No. The Measurement of Scientific and Technological Activities Series. OECD (1994a). 242 . OECD (1989b). OECD (1986). OECD Science and Technology Indicators: No. OECD (1989a). Invention and Competitiveness.
Paris. Measuring Expenditure on Health-related R&D. Paris. OECD Information Technology Outlook. Paris.ar/ 243 . "Measuring the Information Economy". OECD Science. Technology and Industry Scoreboard. Main Science and Technology Indicators. Manual for Better Training Statistics – Conceptual. OECD (iki y›lda bir). Paris.edu. OECD (iki y›lda bir). Paris. Basic Science and Technology Statistics. (1997). Paris. Paris. The Measurement of Scientific and Technical Activities Series. OECD/Eurostat (1997a). Y. OECD (2001). "Normalización de Indicadores de Innovación Tecnológica en América Latina y el Caribe: Manual de Bogotá". Technology and Industry Outlook. STI Working Paper 1997/1. Paris. Paris. Manual for ISCED-97 Implementation in OECD Countries. OECD (iki y›lda bir). Paris. RICYT/OEC/CYTED (2001). "Bibliometric Indicators and Analysis of Research Systems. available at: www. Paris. Measurement and Survey Issues. Okubo. Paris.ricyt.B‹BL‹YOGRAFYA The Measurement of Human Resources Devoted to Science and Technology – Canberra Manual: The Measurement of Scientific and Technological Activities. OECD (iki y›lda bir). OECD. Methods and Examples". OECD (1997b). OECD (y›lda iki kere). OECD (2002). OECD (1999). Classifying Educational Programmes. Proposed Guidelines for Collecting and Interpreting Technological Innovation Data – Oslo Manual. OECD Science.
Paris. Statistical Papers. United Nations (1982). New York. Paris. No. UNESCO (1978). Paris. "Guide to Statistics on Scientific and Technological Information and Documentation (STID) (Provisional)". New York. "International Standard Classification of Education (ISCED)". December.84/WS/18. Studies in Methods Series F.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N UNESCO (1976). A System of National Accounts. ST 84/WS/19. COM/ST/ISCED. UNESCO (1984c). 3. Paris UNESCO (1999'a kadar her y›l). Rev. United Nations (1986). United Nations (1990). Series M. November. No.84/WS/12. International Standard Industrial Classification of All Economic Activities. 244 . United Nations (1968). "Recommendation Concerning the International Standardization of Statistics on Science and Technology". UNESCO (1997). 34. Paris. ST. Provisional Guidelines on Standard International Age Classifications. ST. New York. Rev. UNESCO (1984b). UNESCO Statistical Yearbook. No. Guide to the Collection of Statistics on Science and Technology. 74. ISCED (International Standard Classification of Education). 3. Rev. UNESCO (1984a). Paris. 2. Standard International Trade Classification Revision 3. 4. Rev. 1. Statistical Papers Series M. New York. No. 3. Manual for Statistics on Scientific and Technological Activities. Statistical Papers Series M.
493 42-49 86-88 110-112 Tablo 2. 54) 30-33 289-293. Ek 11 (1.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Paragraf Numaras›na göre Dizin Akademik personelin kiﬂisel e¤itimi Amortisman (d›ﬂ›nda tutma) Ara tüketim (MMS'de Ar-Ge uygulamas›) Araﬂt›rma ve deneysel geliﬂtirme (Ar-Ge) Tan›m: Araﬂt›rmac›lar Tan›m: Yaﬂ: Ar-Ge deflatörleri ve para birimi dönüﬂtürücüleri Ar-Ge d›ﬂ›nda tutulacak faaliyetler Ar-Ge geri bildirimi Ar-Ge girdilerinin ölçümü Ar-Ge harcamalar› Bölge bölge döküm: Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamas› (ARGEDBÖH) Bir y›ldan fazla süren projeler uygulamas› GSYARGEH ile karﬂ›laﬂt›rma Ar-Ge için mali teﬂvikler Ar-Ge için s›n›fland›rma sistemleri Ar-Ge ile di¤er faaliyetlerin aras›ndaki s›n›r Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim. Tablo 1) 301 348 Ek 9 (1-39) 65-67 123 29 34-36. 63-64 302-305. örnek olaylar EUSS düzey 6'daki Ar-Ge ile e¤itim ve ö¤retim Yönetim ve di¤er destekleme faaliyetleri Ar-Ge imkânlar› Ar-Ge katsay›lar› Ar-Ge personeli Ar-Ge ve dolayl› destek faaliyetleri Bölge bölge döküm Di¤er vas›flar 99-101 34.2 131-132 37 Ek 2 (48-49. Tablo 2. Tablo 1) 495 520-526 401. Ek 4 (8-10. örnek olaylar Ar-Ge ve ilgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler. 356-357 422 53-57. 113 94.1 355 318 245 . 110. 13. 374-375 Ek 3 (26-27) 17-18.3 104. Tablo 5. 474-496. örnek olaylar Ar-Ge ve di¤er s›nai faaliyetler Ar-Ge ve di¤er s›nai faaliyetlr.
4 315 369-370 347 361-363 386 50-52 431 84-85 Tablo 2.1 21-24 26 39-41 61. Tablo 5.2 294-296 300 352-354.3a-b 317 312. 355. Tablo 5. 422. Tablo 5. Ek 5 (1-6) 366-368 246 .PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Doktora seviyesinin alt›nda (EUSS seviye 5A) Kategoriler: Lisansüstü ö¤rencileri uygulamas› Lise sonras› üçüncü seviye olmayan diplomalar (EUSS seviye 4) Ölçüm ve veri toplama Önerilen ulusal toplamlar ve de¤iﬂkenler Ortaö¤retim diplomalar› (EUSS seviye 3) Resmi mesleki vas›f seviyesine göre s›n›fland›rma Tan›m: Yap›lan mesle¤e göre s›n›fland›rma Yap›lan meslek ve mesleki vasfa göre çapraz s›n›fland›rma Yüksekö¤retim diplomalar› (EUSS seviye 5B) Ar-Ge personeli için sosyal güvenlik maliyetleri ve emeklilik paralar› Ar-Ge personelinin cinsiyete göre dökümü Ar-Ge personelinin iﬂçilik maliyetleri Ar-Ge sermaye mallar›n›n sat›ﬂ› Ar-Ge taramalar› Verilerin güvenilirli¤i ve uluslararas› karﬂ›laﬂt›r›labilirlik Ar-Ge taramalar›n›n kapsam› Ar-Ge türleri Ölçütler: Ar-Ge ve ilgili faaliyetler Ay›rt etme kategorileri Ar-Ge ve teknolojik yenilik Ar-Ge yönetimi ve destekleyici di¤er faaliyetler Ar-Ge’nin küreselleﬂmesi ve Ar-Ge iﬂbirli¤i Ar-Ge'nin bölgesel da¤›l›m› Araﬂt›rma tesisleri için ödenen kiralar OECD’ye veya di¤er uluslararas› kuruluﬂlara rapor 314 297-299 319-324 316 325 346-351.
273-276.: Sosyo-ekonomik hedefler) Ar-Ge'nin iﬂlevsel da¤›l›m› Ar-Ge türü Bilim ve teknoloji alanlar› (FOS) Sosyo-ekonomik hedefler (SEH) Ürün alan› Yaklaﬂ›m Bibliyometri Bilgisayar yaz›l›m› Sermaye harcamalar› Bilim ve teknoloji alanlar› (FOS) Bilim ve teknolojide insan kaynaklar› (BT‹K) Ar-Ge'nin yaz›l›m.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N verme Raporlama birimi Ar-Ge'nin hedefleri (ayr›ca bkz. 55-56) Ek 4 (47-56) Ek 4 (51-56) 247 . 222-226. Ek 4 (21-22.3 Ek 7 (49-54) 154-155 152 153 124-125. Ek 4 (8.1 Ek 7 (34-40) 502. Tablo 2. Ek 2 (42). Tablo 5.1 365 126-129. 11.3 156-162. ﬁekil 3. 40. 41) 70 19-20 60 Ek 4 (51. 44-45) Ek 7 (41-48) 25.1 Ek 7 (21-25) 382-383 200-202. 131-132. 289-293. sosyal bilimler ve hizmet faaliyetlerindeki tan›m› Avrupa Birli¤i içindeki Ekonomik Faaliyetlerin Genel Sanayi S›n›fland›rmas› (EFAT) Bilgi ve iletiﬂim teknolojileri B‹T ile ilgili Ar-Ge Dolayl› destek faaliyetleri Dolayl› olarak ödenen cari maliyetler Endüstri mühendisli¤i ve üretim tasar›mc›l›¤› Enformasyon toplumu istatistikleri ve göstergeleri ‹statistiksel birim Kurumsal s›n›fland›rma Raporlama birimi Sanayi tasar›m ve çizimi Sektörleﬂme Yenilik istatistikleri Bilimsel program ve bütçelerin analiz ve karﬂ›laﬂt›rmas› için terminoloji (BPBAKT) Bilimsel ve teknik bilgi hizmetleri Bilimsel ve Teknolojik Faaliyetler (BTF) Biyoteknoloji OECD tan›m›: Biyoteknolojinin model taramalar› Biyoteknolojiyle ilgili Ar-Ge 473 153 238-256 273-276 277-280 267-272 236-237. 133-151 169 (B‹T) 59 Ek 4 (34-41) 83. Tablo3. Tablo 2. 42.2. Tablo 4.
Tablo 2. 505 358-359 23 120-121. Ek 7 (48) 360 366-368 485 369-370 361-363 364 365 371-373 358-359 285.3 64 249-250 191 484 192 189 185-187 193 Ek 4 (29-30) 188-190 190 184 443-445 364 310-311. Tablo 1) 248 .PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Bütçe fonlar› Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) Büyük ölçekli projeler ve pahal› "pilot tesisler" Canberra K›lavuzu OECD BT Faaliyetlerine Ayr›lan ‹nsan Kaynaklar›n›n Ölçümü Hakk›nda K›lavuz Cari maliyet Araﬂt›rma tesisleri için ödenen kiralar Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) Ar-Ge personeli için sosyal güvenlik maliyetleri ve emeklilik paralar› Ar-Ge personelinin iﬂçilik maliyetleri Di¤er cari maliyetler Dolayl› olarak ödenen maliyetler Katma de¤er vergisi (KDV) Tan›m: Çevrenin kontrol ve korunmas› Dahili harcamalar Tan›m: Demonstrasyon Deneme üretimi Deneysel geliﬂtirme Tan›m: Devlet sektörü Alt s›n›fland›rma Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamas› (ARGEDBÖH) Devlet kademesi ‹statistiksel birim Kapsam: Kurumun türü Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge S›n›fland›rma S›n›fland›rma ölçütü Tan›m: Tarama yöntembilimi ve usulleri Di¤er cari maliyetler Di¤er destek personeli 487-490 118-119. Ek 10 (1-41) 328. Ek 11 (1.
296.2 73 393 403 402 394-401 405-407 389-392 404 405-406. 305. 83. Tablo 6. 323. Ek 2 (61-64) 492 Ek 1 (16-25) Ek 1 (1-15) Ek 1 (26-33) 423-425.2 Ek 3 (25) Ek 3 (11) 326-328 Ek 4 (16-17) 58. örnekler Doktora seviyesindeki lisansüstü ö¤rencileri E¤itimin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› (EUSS) Fizibilite çal›ﬂmalar› Fonlar›n kayna¤› Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n› tan›mlama ölçütü Ar-Ge fon ak›ﬂlar›n›n kaynaklar›n› tan›mlama Ar-Ge için tasarlanan ve kullan›lan transfer Do¤rudan aktarma Kamu genel üniversite fonlar› (GÜF) Ölçüm yöntemleri Taﬂeronluk ve arac›lar Fonlar›n kayna¤› olarak kamu genel üniversite fonlar› (GÜF) Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamas› (ARGEDBÖH) Frascati K›lavuzu Alt›nc› bas›mdaki temel de¤iﬂiklikler K›sa geçmiﬂ ve kökenler Teﬂekkür Gayri Safi Yurtiçi Ar-Ge Harcamas› (GSYARGEH) Gayri Safi Milli Ar-Ge Harcamas› (GSMARGEH)) Gayri safi sabit sermaye oluﬂumu (GSSSO) Gayri safi yurtiçi has›la (GSY‹H) Kafa say›s› Sa¤l›k hizmeti sanayisi Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge Genel giderler Genel üniversite fonlar› (GÜF) (bkz. 14-15. Tablo 5.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Tan›m: Di¤er s›nai faaliyetler Di¤er yenilik faaliyetleri Do¤a bilimleri ve mühendislik Ar-Ge türü.1. 292-293.: Kamusal genel üniversite fonlar›) Harici harcamalar Gerçekleﬂtiriciye dayal› ve 309 78 79 253 89-94 297. Ek 4 (8. 131-132. 33) 426-427. Tablo 1-3) 26. Ek 4 (1-33. Tablo 6. 364 Ek 2 (36) 249 .
Ek 3 (1-32.3 Kamu ticari teﬂebbüsü 165 Kâr amac› gütmeyen kurumlar (KAGK) 166-168 Katma de¤er vergisi (KDV) 371-373 Klinik denemeler 130 Krediler ve s›nai Ar-Ge’nin dolayl› fonlamas› Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamas› (ARGEDBÖH) 492 Ar-Ge taramalar›nda kapsanma 400 Küreselleﬂme Göstergeleri OECD K›lavuzu: 181 Lise sonras› e¤itim 210 Madencilik ve maden arama 106-108 Mesleklerin Uluslararas› Standart S›n›fland›r›lmas› (MUSS) 297. 307. 16. Tablo 1. 25. Tablo 1-5) MMS'deki uydu hesab› Ek 3 (31-32) Nordforsk (‹skandinav Sanayi Fonu) Ek 6 (10-12) OECD'nin yöntembilimsel k›lavuz ve dokümanlar› 9.1 ‹statistiksel birim (seçimi) Devlet sektörü 189 Özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG) sektörü 203 Ticari teﬂebbüs sektörü 170-173 Yüksekö¤retim sektörü 225 Kamu denetimi. Ek 11 (Tablo 1) Milli hesaplar sistemi (MMS) ve Frascati K›lavuzu 13. 48) 250 .1. 20. standartlar›n uygulanmas› ve düzenlemeler Tablo 2. 133-134 Ar-Ge'yi tan›mlama sorunlar› 145-148 Bankac›l›k ve di¤er baz› hizmet faaliyetlerindeki Ar-Ge örnekleri 150-151 ‹leri teknoloji ürünleri ve sanayisi Ek 7 (26-33) ‹lgili di¤er bilimsel ve teknolojik faaliyetler 69-77 ‹ﬂlev baz›nda devletin toplam harcamalar› (‹BDTH) 188. Ek 7 (12. 300-301.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N kayna¤a dayal› raporlama 413-421 Tan›m: 408-412 Hastaneler Ek 4 (32) Tarama yöntembilimi ve usulleri 449-450 Hedef kitle ve taramaya cevap verenler 432-450 Hizmet faaliyetleri Ar-Ge’nin hizmetlerde tan›mlanmas›na iliﬂkin ölçütler 149 Ar-Ge'nin tan›mlanmas› 25. 157-160. Ek 3 (20) ‹ﬂlevsel da¤›l›m›n uygunlu¤u Tablo 4. 40. 33. 310-311.
1 377-378. 116-119. 515. Ek 2 (53) 381 377-380 386 382-383 384 387-388 385 374-376 122. Tablo 2.3 76.3 281-284.3 111. 119 Ek 8 (1-26) 114-115. Tablo 2. ﬁekil 3.3 Rutin yaz›l›m geliﬂtirme Sadece Ar-Ge'yi finanse eden faaliyetler Sat›ﬂ sonras› hizmetler ve sorun giderme Savunma için Ar-Ge Savunma ve havac›l›k sanayisinde Ar-Ge Sektörler MMS sektörleri ve Frascati K›lavuzu Sektör seçimi Sektörleﬂme nedenleri Sektörleﬂme sorunlar› Sermaye Ar-Ge harcamas› olarak binalar Sermaye harcamalar› Aletler ve ekipmanlar Arazi ve binalar Ar-Ge sermaye mallar›n›n sat›ﬂ› Bilgisayar yaz›l›m› Cari ö¤eler ve sermaye ö¤eleri aras›nda ayr›m yapma usulleri Kütüphaneler Sermaye harcamalar›n›n Ar-Ge içeri¤ini tan›mlama Tan›m: Sorun giderme Sosyal sistemin geliﬂtirilmesi 95-96 441 Ek 4 (12-19) 164 200-204 203 195-199 Ek 4 (27-28) 194 446 74. 385. Tablo 1-3) Ek 3 (14-19.3 Ek 6 (13-15) 77 82 Tablo 2. Tablo 2.3 109 251 .PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Ö¤rencilerin gözetimi Örnekleme Ticari teﬂebbüs sektörü Yüksekö¤retim sektörü Özel iﬂletmeler Özel kâr amac› gütmeyen (ÖKAG) sektörü Bilim ve teknoloji alanlar› (FOS) ‹statistiksel birim Kapsam: Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge Tan›m: Tarama yöntembilimi ve usulleri Özel sa¤l›k hizmetleri Patent istatistikleri Patent ve lisans iﬂleri Pilot tesisler Politikayla ilgili araﬂt›rmalar Projeksiyonlar ve güncel Ar-Ge tahminleri Prototipler RICYT (Red Iberoamericana de Indicadores de Ciencia y Technologia) Rutin testler Tablo 2. Tablo 1-3) 157-159 156 160-162. Ek 10 (1-41) Ek 10 (1-41. 97-98 Ek 7 (4-12) 75. Tablo 2.
133-134 143-144 27-28 277-288. Ek 4 (21-22.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Ar-Ge'deki yat›r›m›n harcamaya dönüﬂtürülmesi E¤itim ve ö¤retim EUROSTAT (Avrupa Birli¤inin ‹statistik Ofisi) Harcama hesab› (MMS'deki Ar-Ge) Tahmin usulleri Sosyal ve beﬂeri bilimler (SBB) Araﬂt›rma türü örnekleri Ar-Ge'nin tan›mlanmas› Genel Ar-Ge örnekleri Kapsama: Sosyo-ekonomik hedefler (SEH) Altyap› ve arazi kullan›m›n›n genel planlamas› BPBAKT Çevrenin kontrol ve korunmas› Da¤›l›m ölçütleri Di¤er özel araﬂt›rma Dünyan›n keﬂfi ve kullan›m› Enerjinin korunmas›. Tablo 8.2 515 509 510 511 508 Ek 10 (6) 248 331-332. Tablo 4.1 505 497-501 514 503 507 512 516-519 513 506 Tablo 8. 335-337. 44.2 25. da¤›t›m› ve mant›kl› kullan›m› Genel üniversite fonlar› taraf›ndan finanse edilen araﬂt›rma Güçlüklerle karﬂ›laﬂ›lan temel alanlar Güdümlü olmayan araﬂt›rma ‹nsan sa¤l›¤›n›n korunmas› ve iyileﬂtirilmesi Nordforsk Savunma S›nai üretim ve teknoloji Sosyal yap› ve iliﬂkiler Uzay›n keﬂfi ve kullan›m› Zirai üretim ve teknoloji Stratejik araﬂt›rma Birleﬂik Krall›k tan›m›: Uygulamal› araﬂt›rma unsuru Tam Zaman Eﬂde¤eri (TZE) Çal›ﬂma süresinin tan›mlanmas› Hesaplama için kiﬂi y›llar› Hesaplama için sabit tarih Tam zaman eﬂde¤erinin hesaplanmas› Yüksekö¤retim sektörü Tarama yöntembilimi ve usulleri Taramaya cevap verenlerle çal›ﬂma 386 68 Ek 6 (8-9) Ek 3 (28-30) 463-472 254-255. Ek 2 (43-44) 341-342 333-334 335 343-345 338-340 428-430 451-462 252 . Tablo 3) 502.
36-38. Tablo 1) 308 306 Ek 7 (13-20) 64.PARAGRAF NUMARASINA GÖRE D‹Z‹N Teknisyenler ve dengi personel Görev örnekleri Tan›m: Teknoloji ödemeleri dengesi (TÖD) Temel araﬂt›rma Güdümlü temel araﬂt›rma Tan›m: Temel araﬂt›rma (bkz: Temel araﬂt›rma) Test ve standardizasyon Ticari teﬂebbüs sektörü Çokuluslu yabanc› iﬂletme ‹statistiksel birim Kamu ticari teﬂebbüsü Kurumun büyüklü¤ü Kurumun türü Özel iﬂletmeler Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge S›n›fland›rma için ölçütler Tan›m: Tarama yöntembilimi ve usulleri Ulusal Ar-Ge çabalar› (ayr›ca bkz. 133-139 Ek 3 (27) 253 .3 80 257-261 262-266 272 Ek 4 (39) 267 64. Tablo 2. Tablo 2) 174-176 163 435-442 38. 103 140-142 256 25. 246-248 245 105 71. Ek 11 (1.: GSYARGEH) Uluslararas› S›nai Standart S›n›fland›rma (USSS) UNESCO (Birleﬂmiﬂ Milletler E¤itim. Tablo 6.: Yüksekö¤retim sektörü) Üretim tak›mlar›n›n haz›rlanmas› ve endüstri mühendisli¤i Üretim ve ilgili faaliyetler Ürün alan› Da¤›l›m ölçütleri Öneri S›n›fland›rma: B‹T ile ilgili Ar-Ge Ürün kullan›m› ölçütü Uygulamal› araﬂt›rma Tan›m: Uzay keﬂfi Veri toplaman›n genel amac› Yaz›l›m Ar-Ge örnekleri Ar-Ge türü örnekleri Ar-Ge'nin tan›mlanmas› MMS’de 307-308. Tablo 2) Ek 6 (2-7) 211-213 126-129. 174-176. 423-425. 261. Tablo 3.1 169. 43. Ek 4 (14. Bilim ve Kültür Kurumu) Üniversite hastane ve klinikleri Üniversiteler (ayr›ca bkz. 241-242 243 240 72 181 170-173 179-180 182-183 177-179 179 Ek 4 (14-18. 189.1.
1 227-228 225 207-209 Ek 4 (23. 192. 289-293. 65-68) Ek 2 (25-33) Ek 2 (62. 37-42) (22) (1-3) (6-19) 496 233-235 229 231-232 254 . harcamalar ve personel ile ilgili tahminler Aletler ve ekipmanlar Arazi ve binalar Ar-Ge hisseleriyle ilgili tahminler Cevaplama oranlar› Di¤er cari maliyetler Di¤er kaynaklara dayal› yöntem Do¤rudan hükümet fonlar› Fonlar›n kayna¤› Genel üniversite fonlar› (GÜF) ‹ﬂçilik maliyetleri Katsay›lar›n kullan›m› Merkezi yönetim verileri (kullan›m›) S›n›rdaki Ar-Ge faaliyetleri Tarama usulleri Zaman kullan›m taramalar› Yurtd›ﬂ› Ar-Ge için devlet bütçe ödenek veya harcamalar› (ARGEDBÖH) Fonlar›n kökeninin veya gidece¤i yerin co¤rafi alan› Tan›m: Temel kurumsal alt s›n›fland›rmalar 133-151 185. 81-83. beﬂeri bilimler ve hizmet faaliyetleri Ar-Ge Yerel hükümet Yönetim ve di¤er destekleme faaliyetleri Yüksekö¤retim sektörü Di¤er kurumsal alt s›n›fland›rmalar ‹statistiksel birim Kapsam: Sa¤l›kla ilgili Ar-Ge S›n›rdaki araﬂt›rma kurumlar› Tan›m: Tarama yöntembilimi ve usulleri Taramalardaki Ar-Ge paylar›. 54) Ek 2 (34-37. 62. 484 26. 25-26) 214-221 206 447-448 Ek 2 (52) Ek 2 (53) Ek 2 (4-5) Ek 2 (23-24) Ek 2 (51. 43-44) Ek Ek Ek Ek 2 2 2 2 (20.Yaz›l›m geliﬂtirme. sosyal bilimler. 69-70) Ek 2 (55-60) Ek 2 (61-64) Ek 2 (47-50. 131-132. Tablo 5.
75775 PARIS CEDEX 16 TÜRK‹YE’DE BASILMIﬁTIR ISBN 975-403-351-X 255 .OECD PUBLICATIONS. 2. rue André-Pascal.
256 .