Rabindranath Tagore
FİRARİ
Çeviren: Aytek Sever
RABİNDRANATH TAGORE
Rabindranath Tagore (1861-1941), Kalküta’da doğdu. Brahman bir ailedendi; dedesi
ve babası Brahma-Samaç adlı dinî ve sosyal reform hareketinin ileri gelen
temsilcilerindendi. Genç yaşta çokyönlü bir eğitim alan Tagore, Doğu ve Batı
edebiyat ve düşüncesinin çeşitli kaynaklarıyla tanıştı, hem entelektüel hem manevi
anlamda yoğun ve derin bir havayı soluyarak yetişti. Başta şiir, tiyatro oyunu,
roman, hikâye ve deneme olmak üzere edebiyatın hemen her türünde örnekler
verdi; bir müzisyen olarak çok sayıda şiirini şarkı olarak besteledi; resimle uğraştı,
sergiler açtı. Kendi şiirlerinden yaptığı İngilizce çeviriler sayesinde dünyada
tanındı; saygın bir Hint-İngiliz şairi olarak kendine yer edindi; 1913’te Nobel
Edebiyat Ödülü’nü kazandı. Dünyanın çeşitli bölgelerine geziler yapan Tagore
geniş bir yelpazeden pek çok entelektüel ile tanıştı; aralarında W. B. Yeats, Ezra
Pound, André Gide, Gabriela Mistral, Juan Ramón Jiménez, Anna Ahmatova, Pablo
Neruda’nın da olduğu çok sayıda edebiyatçıyı etkiledi. Başlıca yapıtları arasında
Gora (1910), Gitanjali (1912), Bahçıvan (1913), Sadhana (1913), Kabir’in Şarkıları (1915),
Meyve Hasadı (1916), Yuva ve Dünya (1916), Firari (1921) sayılabilir.
AYTEK SEVER
Şair, çevirmen. 1981 yılında Bursa’da doğdu. Üniversite ve yüksek lisans öğrenimini
Boğaziçi Üniversitesi ve ODTÜ’de tamamladı. E-kitap halinde yayımlayacağı, çeşitli
alt kitaplardan oluşan Hiperbor, Siòn, Moto Perpetuo, Anka adlı şiir toplamlarının yanı
sıra, yayımlanmış veya e-kitap halinde yayımlanacak olan Emerson (Yaşamın
İdaresi), Thoreau (Doğa ve Yürüyüş Üzerine Seçme Denemeler), Whitman (Ben, Jack
Engle; Benliğimin Şarkısı), Kandinsky (Sesler), Tagore (Firari; Gitanjali; Meyve Hasadı),
D. H. Lawrence (İnsanlar ve Öteki Yaratıklar) çevirileri vardır.
Rabindranath Tagore
FİRARİ
Çeviren: Aytek Sever
Firari
Rabindranath Tagore
Özgün adı:
The Fugitive (1921)
Çeviren ve Yayına Hazırlayan:
Aytek Sever
Kapak Resmi:
‘Rabindranath Tagore’
Sir William Rothenstein, 1912
1. Baskı:
Kırmızı Yayınları, 2009
Yeniden Hazırlanmış 2. Baskı:
© İşaret Ateşi, Ocak 2018
E-kitap olarak www.isaretatesi.com sitesinde yayımlanmıştır. Her
hakkı saklıdır. Eserin tamamı veya bölümleri hiçbir yolla basılamaz,
kopyalanamaz, eser sahibinin izni olmadan başka bir mecra veya internet
sitesi üzerinden yayımlanamaz. Alıntılar için lütfen kaynak gösteriniz.
www.isaretatesi.com
firstname.lastname@example.org
İÇİNDEKİLER
Yazar Hakkında Bilgi ………………………. 9
Firari – I ……………………………………… 17
Kaça ile Devayani ……………………… 45
Vaishnava Şarkıları …………………..... 58
Firari – II …………………………………….. 63
Ama ile Vinayaka ……………………… 95
Annenin Duası …………………………. 108
Baul Şarkıları …………………………… 119
Firari – III ……………………………………. 125
Somaka ile Ritvik ………………………. 159
Karna ile Kunti …………………………. 171
Hindu Jnanadas Şarkıları ……………… 189
www.isaretatesi.com
YAZAR HAKKINDA BİLGİ
Rabindranath Tagore (1861-1941). Hintli şair, mistik, düşünür,
romancı, denemeci, oyun yazarı, müzisyen, ressam, eğitim
reformcusu. Varlıklı ve nüfuzlu bir Brahman ailenin on
dördüncü ve en küçük çocuğu olarak Kalküta’da dünyaya
geldi. Dedesi Dvarkanath ve babası Debendranath Tagore,
Ram Mohan Roy’un kurduğu, tüm inançlara, dinlere,
milletlere, renklere, kastlara kapılarını açmış, Hinduizm,
Hristiyanlık ve İslam’ın çeşitli yanlarını bir araya getiren
önemli bir dinî ve sosyal reform hareketi olan Brahma-Samaç
okulunun ileri gelenlerindendiler; Rabindranath Tagore da
böyle bir etki altında yetişti.
Özel bir öğrenim gördü; hem Doğu hem Batı kültürünü
tanıdı; küçük yaşta Hindistan içinde geziler yapma fırsatı
buldu; Hint düşünüşü, tarih, edebiyat, sanat, çağdaş bilim,
Sanskritçe ve yabancı diller konularında donanım kazandı;
Upanishadlar’ın mistik anlayışını benimsedi; Hint klasik
şiirinin Kalidasa, Kabir, Vidyapati gibi şairlerini, Vaishnava
şairlerini okudu; çok genç yaşta şiir yazmaya başladı. Küçük
9
www.isaretatesi.com
“Rabi” ilk şiirini yazdığında 8 yaşındaydı, ilk kitabı
yayımlandığında ise 17 yaşında. Hukuk öğrenimi görmek
üzere 1879’da Londra’ya gittiyse de yarım bırakarak bir yıl
sonra ülkesine döndü. 1883’te Mrinalini Devi ile evlendi, eşiyle
beş çocukları oldu.
Bengalce, bazen de Sanskritçeleşmiş bir Bengal lehçesiyle
yazan Tagore, 1890’da ailesinin sahip olduğu topraklarla
ilgilenmek üzere Doğu Bengal’e (bugünkü Bangladeş) giderek
bir süre orada kaldı. Bu dönemde yerel köy kültüründen
beslendi, kendisinde önemli etki bırakacak olan Baul
şarkıcılarını tanıdı. 1891-1900 yılları arasında üretken bir
dönem yaşadı, toplamda yedi cilt tutan şiirler ve pek çok kısa
hikâye yazdı, dergiler çıkardı.
1901’de Batı Bengal’e dönerek Santiniketan’da, ailesinin
sahip olduğu topraklarda Patha Bhavana adını verdiği
deneysel okulu kurdu; burada bahçeler ve ağaç korulukları
arasındaki doğal ortamda Upanishadlar’a dayalı, Doğu’nun ve
Batı’nın bilgisini kaynaştırmaya çalışan yenilikçi bir eğitim
anlayışını yerleştirmeye çalıştı. Bu okul, daha sonra 1918
yılında genişletilerek Vişva-Bharati adıyla özgün bir üniversite
halini aldı. “Vişva-Bharati, zengin akıl mirası tüm insanlığın
hizmetinde olan Hindistan’ı temsil etmektedir; Vişva-Bharati,
Hindistan’ın kendi kültürünün en iyi ürünlerini başkalarına
sunma sorumluluğunu ve onlardan en iyi ürünlerini kabul
etme hakkını tanımaktadır,” diye söz etmekteydi Tagore,
okulundan.
10
www.isaretatesi.com
Rabindranath Tagore, ellili yaşlarına gelene kadar
yalnızca Hindistan içinde, hatta ağırlıklı olarak Hindistan’ın
Bengalce konuşulan bölgelerinde tanınıyor, Hindistan dışında
ise hiç bilinmiyordu. Ancak 1912 yılında yaptığı İngiltere
seyahati onun için çok şeyi değiştirdi. O güne dek hep
Bengalce yazmış olan Tagore, yolculuğu sırasında şiirlerinden
İngilizce’ye çeviriler yapmaya başladı. Çevrilmiş şiirler,
İngiltere’ye vardığında önce ressam arkadaşı William
Rothenstein’a, onun aracılığıyla da William Butler Yeats ve
Ezra Pound’a ulaştı. Bir yıl sonra, önsözünü Yeats’in yazdığı
Gitanjali yayımlandı. Tagore’un şiiri kısa sürede önce
Londra’da, ardından da tüm dünyada büyük ses getirdi ve
çeşitli edebiyat çevrelerinde etki yarattı: Daha evvel hiç kimse
İngiliz dilinde bu tonda bir söyleyiş duymamıştı. Kısa süre
sonra Tagore, bu onura layık görülen ilk Asyalı olarak 1913 yılı
Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü.
Tagore, kısa sürede elde ettiği ünle, Avrupa’da pek çok
önemli kişiyle temas kurdu, çeşitli çevrelere fikirlerini aktarma
şansı buldu, dünyanın çeşitli yerlerinde konferanslar verdi.
Hem yeni şiirler, kısa hikâyeler, tiyatro oyunları, roman ve
denemeler yazarak, hem de yazdıklarından İngilizce’ye
çeviriler yaparak yaratıcı dehasını ortaya koyduğu bu üretken
döneminde, bir yandan da beş kıtada otuzdan fazla ülkeyi
ziyaret etti. ABD’de, Japonya’da, Çin’de, Güneydoğu Asya’da,
çeşitli Latin Amerika ülkelerinde, İtalya, Danimarka, İsviçre,
Almanya, Çekoslovakya gibi Avrupa ülkelerinde, SSCB, İran,
Irak ve Seylan’da bulundu. Henri Bergson, Albert Einstein,
Robert Frost, Thomas Mann, Bernard Shaw, H. G. Wells,
11
www.isaretatesi.com
Romain Rolland, Saint-John Perse gibi önde gelen isimlerle
tanıştı.
Yaptığı tüm bu geziler ve kurduğu dostluklar aracılığıyla
Tagore, Doğu ve Batı’nın birliği ülküsünü yaymaya çabaladı;
Santiniketan’daki okulu için dünyanın çeşitli yerlerinden
destek topladı; uluslararası işbirliği ve dostluğu
güçlendirmeye çalıştı; Avrupa emperyalizmini eleştirdi;
milliyetçiliğin tehlikelerine işaret etti. Onun yücelttiği, ruhani
değerler ve Doğu ve Batı adına çokseslilik, karşılıklı anlayış,
hoşgörü ve “bilinç birliği” üzerine kurulu yeni bir “dünya
kültürü” fikriydi.
Kendi ülkesi içinde de, kendi tarzından ödün
vermeyerek, siyasi anlamda etkin bir rol üstlenen Tagore,
Mohandas Gandhi’nin yakın bir dostu ve destekçisiydi.
Hindistan’ın tam bağımsızlığını sonuna dek savunuyordu.
Bununla beraber siyasete hiçbir zaman doğrudan dâhil olmadı,
ağırlıklı olarak reformcu fikirleriyle ve zaman zaman coşkulu
özgürlük şarkılarıyla etkisini hissettirdi. Ailesinin sahip
olduğu geniş arazileri de yönetmiş olmanın tecrübesiyle insan
hakları, eğitim, kültür, tarımsal ve sosyal reformlar konularına
eğildi. Gandhi ile sosyal konularda, özellikle toplumda
yerleşik olan kast bilinci ve dışlanmış alt tabakanın gördüğü
muameleye karşı çıkış hususunda görüş birliği içindeydi.
Ancak siyaseten Gandhi ile anlaşamadığı noktalar da oldu;
Tagore özellikle milliyetçilik ve militarizmin tehlikelerine
dikkat çekiyor, bununla ilintili olarak zaman zaman
Gandhi’nin kimi yöntemlerini eleştirmekten geri durmuyordu.
12
www.isaretatesi.com
Hindistan’daki emperyalist İngiliz uygulamalarının ülke
içindeki tüm olumsuzlukların temel nedeni değil, ülkenin
içinde bulunduğu sosyal sayrılık durumunun bir sonucu
olduğu düşüncesiyle, Hindistan için tam anlamıyla bir
dirilişin, köylerin gerçekleştirilecek bir tarım ve eğitim reformu
sayesinde kabuğunu kırması ve “bilginin canlanması” yoluyla
mümkün olacağını savundu. Bu yönde, Vişva-Bharati’nin yanı
sıra Şriniketan adını verdiği bir enstitü de kurarak çaba
harcadı; bu projeleri için dünyanın çeşitli bölgelerindeki
akademisyenlerden, bağışçılardan, çeşitli siyasi aktörlerden
destek gördü. Tagore, Hindistan adına tam bir bağımsızlık için
izlenmesi gereken yolun ve kullanılacak yöntemlerin, bütünsel
bir kültürel uyanış vizyonu çerçevesinde ortaya konup
uygulanması gerektiğini düşünüyordu. Hindistan içinde kendi
fikirlerine yeterli ideolojik destek bulmakta zorlandığı ve
Hindu-Müslüman ayrımına doğru giden tehlikeli tırmanışı
sezdiği zaman ise kenara çekilmeyi tercih etti.
Tagore, 1930’lu yıllara doğru, yani yetmişli yaşlarına
gelmişken, resimle de uğraşmaya başladı; kendine özgü bir
tarz geliştirdi. Resimleri Paris, Birmingham, Berlin, Moskova
ve Avrupa’nın çeşitli kentlerinde sergilendi. Bu arada,
yaşamının son dönemine girerken, çeşitli edebî türlerde bolca
eser vermeye devam etti.
Hayli trajik bir şekilde, yaşarken kendisinden evvel
eşinin, çocuklarının ve tüm aile fertlerinin ölümüne ve
Bengal’in düşüşüne tanık olan Tagore’un, seksen yaşına
yaklaşırken sağlığı kötüleşti. Ancak uzun süren hastalık
13
www.isaretatesi.com
dönemleri ve kronik ağrılarla mücadele ettiği bu dönemde
üretkenliğinde bir gerileme olmadı, en derinlikli ve aydınlık
şiirlerinden bazılarını bu dönemde yazdı. Yaşamı üzerine
yazdığı ikinci otobiyografiyi tamamladıktan birkaç ay sonra ve
son şiirini dikte ettirdikten dakikalar sonra 7 Ağustos 1941’de
bu dünyaya veda ederek sonsuzluğa göçtü.
Yaşamı süresince sayısız yapıt ortaya koyan Tagore,
öncelikle bir şairdi. Şiirlerini Bengalce yazdı; bununla beraber
çok iyi hâkim olduğu İngilizce’ye kendi şiirlerinin büyüleyici
çevirilerini yaptığı için bir Hint-İngiliz şairi olarak da kabul
edilir.
Yapıtlarının devasa hacmi, daha ilk bakışta bu ölümsüz
edebiyat ve düşünce insanı hakkında çok şey anlatmaktadır.
Şaşılacak bir üretkenlikle ortaya koyduğu ciltler dolusu şiir,
kısa hikâye, roman, kısa ve uzun tiyatro oyunları, gezi
günlükleri, iki otobiyografi çalışması, felsefe, din, eğitim ve
sosyal konulardaki denemeleri ve Santiniketan okulu
öğrencileri için yazdığı ders kitapları bugün bile hâlâ eksiksiz
olarak bir araya toplanmamıştır. Tüm bunların yanı sıra,
Tagore, bir şair olduğu kadar bir müzisyendir de: Onun pek
çok şiiri, aslen müziğinden ayrılmaması gereken şarkı
sözleridir; bu anlamda o, “Rabindrasancit” üslubunda üç bine
yakın şarkı bestelemiştir. Bunlar bugün Bengal bölgesinde tüm
evlerde söylenen halk türkülerine dönüşmüştür. Dahası,
Hindistan ve Bangladeş ulusal marşları da aslında Tagore’un
şarkılarıdır.
14
www.isaretatesi.com
Hint edebiyatını modern çağda yeniden canlandıran isim,
hatta bazen, gelmiş geçmiş en büyük Hint şairi olarak
nitelendirilen Tagore, ülkesinin ve muazzam Hint kültür
mirasının büyük bir temsilcisi olduğu gibi aynı zamanda
eksiksiz bir “dünya vatandaşı”, bir dünya aydınıdır. Kendinde
hem Doğu hem de Batı bilincinin rengini taşıyan, Doğu ve Batı
düşüncesini “insan olma bilinci” olarak kendisinde
sentezleyen, eski çağların bilgisiyle modern çağların bilgisi
arasında bilinç köprüleri kuran bir “yeniden doğuş” insanıdır.
Tagore’un etkilediği, bazıları Tagore çevirileri de yapmış
olan edebiyatçılar arasında W. B. Yeats, Romain Rolland, Ezra
Pound, André Gide, Gabriela Mistral, Victoria Ocampo, José
Ortega y Gasset, Juan Ramón Jiménez, Zenobia Camprubi,
Yasunari Kawabata, Anna Ahmatova, Octavio Paz, Pablo
Neruda, Boris Pasternak’ın adı sayılabilir.
Tagore’un yapıtlarının başlıcaları: Manasi (1890), Altın
Kayık (Sonar Tari-1894), Gitanjali (1910), Şarkılar Çelengi
(Gitimalya-1914), Turnaların Uçuşu (Balaka-1916) adlı şiir
kitapları; Valmiki’nin Dehası (Valmiki Pratibha-1881), Adak
(Visarjan-1890), Karanlık Sarayın Kralı (Raja-1910), Postane (Dak
Ghar-1912), Yerli Yerinde (Achalayatan-1912), Çağlayan
(Muktadhara-1922), Kızıl Zakkumlar (Raktakaravi-1926) adlı
oyunlar; Harap Yuva (Nastanirh-1901), Gora (1910), Yuva ve
Dünya (Ghare Baire-1916), Aykırılar (Yogayog-1929) adlı
romanlar; Anılarım (1912) ve Çocukluk Günlerim (1940) adlı
otobiyografiler. Tagore’un İngilizce’ye bizzat çevirdiği, çoğu
derleme niteliğindeki yapıtları ise şunlardır: Gitanjali (1912),
15
www.isaretatesi.com
Bahçıvan (The Gardener-1913), Yeni Ay (The Crescent Moon-1913),
Sadhana (1913), Chitra (1914), Kabir’in Şarkıları (Songs of Kabir-
1915), Avare Kuşlar (Stray Birds-1916), Meyve Hasadı (Fruit-
Gathering-1916), Aç Taşlar (The Hungry Stones-1916), Firari (The
Fugitive-1921), Yaratıcı Birlik (Creative Unity-1922).
Aytek Sever
16
www.isaretatesi.com
FİRARİ – I
17
www.isaretatesi.com
18
www.isaretatesi.com
I.
Gölge gibi kayıp gidiyorsun Ebedî Firari, senin bu
cisimsiz hücumun etraftaki durgun mekândan bir ışık girdabı
koparıyor.
Ölçülemez yalnızlığının ötesinden seni çağıran Sevgili’ye
mi kaptırdın gönlünü?
Saçlarının karmakarışık örgülerinin fırtınalı bir kargaşaya
sürüklenmesi ve bir kolye parçalanırmış gibi yoluna alev alev
inciler saçılması için yegâne neden, telaşındaki sancı dolu
aciliyet mi?
Senin geçip gidiveren adımların, bu dünyanın tozunu
öperek tatlandırıyor, fazlalıkları bir kenara itiyor; dansla
hareket eden uzuvlarının kopardığı fırtına, ölümün kutsal
sağanağını yaşamın üzerine silkeliyor ve onun gelişimini
tazeliyor.
Apansız bir bitkinlikle bir an duraklasaydın, âlem o an
kat kat yığılır, kendi yolunu tıkardı ve en ufak bir toz zerresi
bile dayanılmaz bir baskıyla, göğü sonsuzluğunun bir
ucundan öbür ucuna delip geçerdi.
19
www.isaretatesi.com
Düşüncelerim, bileklerinde ışık halhallarının sallandığı
bu görünmez ayakların ritmiyle hız kazanıyor.
Onlar benim nabzımda yankılanıyor; kanımda kadim
denizin mezmuru kabarıyor.
O gürültülü sel, yaşamımı âlemden âleme, biçimden
biçime yuvarlıyor; varlığımı sonsuz bir lütuflar sağanağı
halinde, ıstıraplarla, şarkılarla etrafa saçıyor.
Sular kabarıyor, rüzgâr esiyor ve ey kalbim, sudaki kayık
sendeki istek gibi dans ediyor!
Yükünü kıyıda bırak ve keşfedilmemiş karanlığın
üzerinden sınırsız ışığa doğru yelken aç…
20
www.isaretatesi.com
II.
Buraya kadar birlikte geldik dostum ve şimdi sana elveda
demek üzere bu dörtyol ağzında duruyorum.
Senin önünde uzanan yol geniş ve düzdür, benim
aldığım çağrı ise bilinmeyene özgü yollardan gelir.
Rüzgârı ve bulutu takip edeceğim, tepelerin ardında
şafağın söktüğü yere kadar yıldızları takip edeceğim – ve
sevgilileri takip edeceğim, onlar ki yürürler ve tek kelimelik bir
şarkının ilmeğiyle günlerinden bir çelenk örerler:
“Seviyorum.”
21
www.isaretatesi.com
III.
Hava kararıyordu o kadına sorduğumda: “Hangi garip
diyara geldim ben böyle?”
O, yalnızca yere baktı ve uzaklaştığı sırada testisinin
boğumunda su lıkırdadı.
Ağaçlar hayal meyal sarkıyor nehrin üzerinde; toprak
bugünden çok geçmişe ait sanki.
Su uyuyor, bambular durgun ve kasvetli; yolun
aşağısında bir bilezik şıkırdıyor testiye çarptıkça.
Yeter kürek çektiğin, bağla tekneyi bir ağaca – zira bu
diyarın manzarasını sevdim.
Akşam yıldızı tapınağın kubbesinin ardına iniyor;
mermer basamakların yansıması karanlık suda hayalet gibi
geziniyor.
Gecikmiş yolcular oflayıp pofluyor, pencerelerin ışığı
aradaki ağaçlar ve otlar yüzünden karanlığa kıymık kıymık
dağılıyor. Hâlâ o bilezik şıkırdıyor testiye çarptıkça; uzaklaşan
adımlar sararmış yapraklarla kaplı yolu hışırdatıyor.
Gece derinleşiyor; sarayın kuleleri hortlak gibi beliriyor;
şehirden bitkin bir homurtu duyuluyor.
22
www.isaretatesi.com
Kürek çektiğin yeter, bağla tekneyi bir ağaca.
Bırakın huzuru arayayım bu garip diyarda – bu loş diyar
ki uzanıyor yıldızların altında; karanlık şıkırdıyor bilezik
testiye çarptıkça.
23
www.isaretatesi.com
IV.
Ah, bir sırla doluydum, yağmurunu bırakmamış yaz
bulutları misali – sessizlikle sarıp sarmalanmış bir sır, kendime
saklayıp alıp başımı gidebileceğim bir sır.
Ah, fısıldaşabileceğim biri vardı, durgun suların güneşte
sararan ağaçlar altında şıpırdadığı yerde.
Sanki bir ayak sesinin beklentisiyle susmuş gece; ve sen
neden ağladığımı soruyorsun bana.
Gözyaşlarım için bir sebep söyleyemem, zira bu henüz
benden gizlenen bir sırdır.
24
www.isaretatesi.com
V.
Ey, ürkek yolcu! Bir kez olsun dikkatsiz davran ve
büsbütün kaybet yolunu; hepten uyanık da olsan, sabah sisinin
ayartıp ağına düşürdüğü yoğun günışığı gibi ol.
Yanlış yolu tuttuysan eğer, sonunda seni bekleyen Yitik
Kalpler Bahçesi’nden sakınma; orada, perişan kızıl çiçekler
saçılmıştır çimenlere, teskin olmaz sular kabarır çalkantılı
denizde.
Nicedir bekçilik ettin yorgun senelerden topladığın
ganimetin başında. Bırak, dağılıp gitsin hepsi; her şeyini
kaybetmenin ıssız zaferi kalsın sana.
25
www.isaretatesi.com
VI.
İki küçük çıplak ayak geçip gidiyor, âdeta şu benzetmeyi
cisme büründürüyor: “Çiçekler ayak izleridir yazın.”
O ayaklar kendi serüvenlerinin kaydını bırakıyorlar
toprağa böylece, hafif bir esintiyle silinmek üzere.
Ey küçük narin ayaklar, gelin, avare dolaşın gönlümde!
Dolaşın ve şarkıların ebedî izini bırakın hayal âlemimin yolu
üzerinde!
26
www.isaretatesi.com
VII.
Ben senin için gece gibiyim, küçük çiçek.
Ben sana sadece huzuru verebilirim, karanlıkta gizlenmiş
uyanık bir sessizlik verebilirim.
Sabah olup gözlerini açtığında, seni arılarla vızıldayan,
kuş ezgileriyle dolu bir dünyaya bırakacağım.
Sana son armağanım, gençliğinin derinine damlayan bir
gözyaşı olacak; o senin hem tebessümünü daha hoş kılacak,
hem de günün acımasız cümbüşünde bakışını buğulandıracak.
27
www.isaretatesi.com
VIII.
Penceremin önünde bu aç gözlerle bekleyip sırrım için
yalvarma bana. O, tutkunun al al damarlarla göründüğü,
ıstırapla parlayan küçücük bir taştır yalnızca.
Önümde toprağa saçmak için ne hediye getirdin böyle
kucak dolusu?
Getirdiğini kabul edersem, her şeyimi yitirmekle bile
karşılığını ödeyemeyeceğim bir borca girerim diye
korkuyorum.
Penceremin önünde tüm gençliğinle ve çiçeklerinle
durma böyle, fukara yaşamımla mahcup oluyorum.
28
www.isaretatesi.com
IX.
Kalidasa’nın 1 hükümdarın şairi olduğu zamanlar kraliyet
şehri Ucayin’de yaşamış olsaydım, muhakkak bir Malva kızı
tanır, tüm düşüncemi onun adının ezgisiyle donatırdım. O,
göz ucuyla bana nazar eder, sırf yanımda oyalanmasına
bahane olsun diye örtüsünü yasemin dalına taktırırdı.
Bu dediklerim, geçmişte bir zaman hakikaten oldu, ama o
geçmişin izleri zamanın ölü yaprakları altında kayıp şimdi.
Bugün âlimler, bir saklanıp bir görünen bu tarihi
tartışıyorlar.
Uçup giderek kaybolan çağlar üzerine hayallere dalıp
kendimi helâk etmeyeceğim – ama eyvah ki, o çağlar giderken
Malva kızlarını da peşlerine taktılar!
Merak ediyorum, o kızlar Kalidasa’nın dizeleriyle
çınlayan o günleri ellerindeki çiçek sepetlerinde acaba hangi
cennete taşıdılar?
1
Kalidasa: Sanskritçenin en önemli şair ve oyun yazarlarından biridir; Orta
Hindistan’ın Malva bölgesinde kutsal Hindu şehirlerinden biri olan
Ucayin’de uzun süre yaşamış, Kral Vikramaditya’nın sarayında
bulunmuştur. Her biri Hint Edebiyatı’nın klasikleri arasında sayılan
eserlerinden ötürü “Hint Shakespeare”i olarak nitelendirilir. (ç.n.)
29
www.isaretatesi.com
Bu sabah, tanışabilmek için pek geç bir zamanda
doğduğum Malva kızlarından ayrı olmak yüreğimi
kederlendiriyor.
Ne var ki, nisan ayı gene onların saçlarına taktığı çiçekleri
taşıyor; bir zamanlar onların eteklerini savurmuş güney
rüzgârı gene fısıldarmışçasına esiyor güllerin üzerinde.
Kalidasa artık şarkılarını söylemese de, neşe hakikaten
baharın her yerinde. Ve beni Şairler Cenneti’nden seyrediyorsa
eğer, şairin imrenmek için pek çok sebebi var!
30
www.isaretatesi.com
X.
Onun gönlü için tasalanma, ey gönlüm; bırak, karanlıkta
kalsın öyle.
Ya onun güzelliği suretten ibaretse, gülümsemesi sadece
görünüşteyse? En iyisi, ben onun bakışlarının basit anlamını
sorgusuzca alayım, onunla mutlu olayım.
Beni sardığı kollar bir sanrılar ağından ibaretse bile
umurumda değil, çünkü ağın kendisi de bereketli ve
nadidedir, insan aldatmacalara gülüp geçebilir.
Onun gönlü için tasalanma, ey gönlüm! Sözler inanılası
değilse bile bestenin doğruluğuyla hoşnut ol; aşağıda ne
gizlenirse gizlensin, harelenen aldatıcı yüzeyde nilüfer misali
dans eden zarafetin tadını çıkar…
31
www.isaretatesi.com
XI.
Sen ne anasın ne kız evlâtsın Urvaşi, 2 ne de gelinsin.
Kadınsın sen, cennetin ruhunu büyüleyip baştan çıkarmak
üzere, kadın.
Sürülerin geri döndüğü ağılların üzerine çökerken
yorgun ayaklı Akşam, sen lambaları hazır etmezsin; masum
bir gelinin ürkek kalbiyle, titrek bir gülümsemeyle ve
karanlıktaki saatlerin mahremiyetinden kıvanç duyarak, zifaf
yatağına doğru gitmezsin.
Sen şafak misali örtüsüzsün Urvaşi, utançsızsın.
Kim tahayyül edebilir, seni yaratmış olan görkemin
sancılı taşkınlığını?
2
Urvaşi: Hint mitolojisinde bir “apsara”, yani gökle toprak arasında aracı
olan bir su perisi. Hikâyesi şöyledir: Evrenin en eski çağlarında ikiz bilgeler
Nara ve Narayana çetin bir çileye girip meditasyona dalmışlar. Bunu
kendisi ve tahtı için bir tehdit olarak gören İndra, sarayının dansçıları olan
apsaraları yollayarak bilgelerin dikkatini dağıtmaya çalışmış. Apsaralar
yüzünden dikkati dağılan bilgeler, öfkelenerek kızların bacaklarına
vurmuşlar ve bir anda güzeller güzeli Urvaşi belirivermiş. Bilgeler, çileleri
tamamlandığında İndra’yla uzlaşmışlar ve bir barış hediyesi olarak ona,
sarayında bir dansçı olması için Urvaşi’yi sunmuşlar. Ayrıca, İndra için,
bkz. dipnot 9. (ç.n.)
32
www.isaretatesi.com
Kadim baharın ilk gününde çalkantılı okyanustan
yükselmiştin, sağ elinde yaşamın, sol elinde zehrin kadehini
taşıyordun. Büyülü bir yılan misali lüle lüle olmuş canavar
deniz, binbir başını senin ayaklarına yuvarlıyordu.
Lekesiz parlaklığın suyun köpüklerinden belirdi; bir
yasemin gibi beyaz ve çıplaktın.
Acaba hiç küçük, utangaç veya körpe oldun mu Urvaşi –
ey ebedî gençlik?
Uyudun mu derin mavi gecenin beşiğinde; mercanların,
deniz kabuklarının ve düşsel biçimlere bürünmüş oynak
yaratıkların üzerinde cevherlerin garip ışıklarının oynaştığı
yerde – gün ağarıp da senin dehşetengiz çiçeklenişini açığa
vurana dek?
Sen tüm çağlarda erkeklerin taptığı kadınsın Urvaşi, ey
sonsuz harika!
Bir bakışınla, âlemin kalbi naif bir sızı içinde çarpıyor;
münzevi geliyor, kalender yaşamının semeresini senin
ayaklarına sunuyor; ozanların şarkıları varlığının ıtırı etrafında
toplanıp vızıldaşıyor. Ayakların, savruk bir zevkle oradan
oraya gezinirken, yaldızlı zillerin çıngırtısıyla kof rüzgârı bile
kalbinden yaralıyor.
Sen tanrılar önünde dans edip uzaya tuhaf ritimli
yörüngeler savurduğun zaman Urvaşi, bir titreme alıyor
yeryüzünü; yapraklar, otlar ve güz tarlaları kabarıp
dalgalanıyor; deniz, ahenkli bir dalgalar cümbüşüne gark
oluyor; senin koynunda zıplayan kolye sonunda kopup
33
www.isaretatesi.com
dağılıyor, yıldızlar boncuk misali göğe saçılıyor – ve kan,
erkeğin yüreğinde hop ediyor.
Sen cennetin uykusunun kırıldığı ansın Urvaşi, havayı
gerilimle ürpertiyorsun. Âlem gözyaşlarıyla yıkıyor kollarını,
bacaklarını; onun kalbinin kanıyla kıpkırmızı kesilmiş senin
ayakların; isteğin dalgalarda sallanan lotus çiçeği üzerinde
sağlamışsın dengeni; Tanrı’nın gürültülü tasavvurunun harıl
harıl işlediği sınırsız aklın ortasında durmaksızın dans
ediyorsun.
34
www.isaretatesi.com
XII.
Sen, bir akarsu gibi çabuk ve çevik, gülüyor, dans
ediyorsun; ve sen geçip giderken adımların da şarkı söylüyor.
Ben, suyun kıyısı gibi kaba ve dimdik, sessiz ve kaskatı
duruyorum karşında, kapkaranlık bakıyorum sana.
Büyük, çılgın bir fırtına gibi hareketleniyorum aniden,
benliğimi parçalayıp tutku girdaplarıyla saçmak istiyorum.
Sen, şimşek gibi keskin ve ipince, çalkantılı karanlıkların
yüreğini delip geçiyorsun, capcanlı bir kahkaha çizgisiyle
kayboluyorsun.
35
www.isaretatesi.com
XIII.
Benden aşkımı istemiş, oysa beni sevmemiştin.
Ondan beridir, yaşamım sen kurtulmaya çabaladıkça
sıkılaşıp düğümlenen bir zincir gibi dolanmış etrafına.
Çaresizliğim senin ölümcül yoldaşın olmuş; en sönük
mutluluklarına bile göz açtırmaz, yakalar seni, kederlerin inine
çeker.
Sen benim özgürlüğümü yerle bir ettin, ama kendi
mahpushaneni de yarattın bu viraneden.
36
www.isaretatesi.com
XIV.
İyi ki yüzündeki o değişmez acıma ifadesiyle
beklemeyeceksin beni.
Gözümdeki yaşların nedeni, gecenin büyüsüdür – benim
kendi kederli ezgisinden ürkmüş veda sözlerimdir. Ama sabah
olup gün doğacak, ıslak gözlerim kuruyacak, sızlanmak için
bir neden kalmayacak.
Kim demiş unutmak zor diye?
Yaşamın çekirdeğinde ölümün merhameti işler; budala
bir inatla kaskatı olmuş yaşam, nefes alır böylece.
Fırtınalı deniz nihayet ninniye dalar sallanan beşiğinde;
orman yangını uyuyakalır külden yatağı üzerinde.
Sen ve ben ayrılacağız; ortaya çıkan gediği, güneşte gülen
capcanlı otlar ve çiçekler gizleyecek.
37
www.isaretatesi.com
XV.
Onca gün arasında, bahçemi gezmek için bugünü
seçtiniz.
Fakat dün gece fırtına geçmişti güllerimin üzerinden;
kopan yapraklar çimenlere saçılmış.
Bilmiyorum nedir sizi buraya getiren. Bahçemin çalıdan
çitleri yere yatmış ve oluk oluk su geziniyor patikalarda;
baharın müsrif zenginliği dağılmış, dünün kokusu ve ezgisi
bugün perperişan.
Gene de bekleyin biraz, geriye kalmış birkaç çiçek
bulayım size – hoş, eteğinizi dolduracak kadarını
bulabileceğimden şüpheliyim ya…
Vakit az, zira bulutlar toplanıyor yeniden – ve bakın işte,
yağmur başladı bile!
38
www.isaretatesi.com
XVI.
Bir an için dalıp gitmişim, kendime geldim.
Ama kaldır gözlerini; yağmurunu yitirmiş, uzak, solgun
bir bulut misali, gölgeler kalmış mı gözlerinde eski günlerden,
göreyim.
Bir an için sabret dalıp gitmişsem.
Güller dalında gonca henüz; daha bilmiyorlar ki biz bu
yaz hep ihmal ediyoruz çiçek toplamayı.
Sabah yıldızı hep aynı sessizlikle titreşiyor; erken
saatlerin ışığı, pencereni taçlandıran dalların ağına düşmüş.
Tıpkı eski günlerdeki gibi.
O günler geride kaldı, dalıp gitmişim bir an.
Hatırlamıyorum, yüreğimi apaçık ettiğimde benden yüz
çevirerek hiç utandırmış mıydın beni.
Bir tek, dudağının titreyişine sürgün edilmiş sözcükleri
hatırlıyorum; günbatımında yuvasını arayan bir kuşun
kanatları misali, kara gözlerinden süzülüp giden tutkulu
gölgeleri hatırlıyorum.
39
www.isaretatesi.com
Unutmuşum senin hatırlamadığını, şimdi kendime
geliyorum.
40
www.isaretatesi.com
XVII.
Yağmur şakır şakır yağıyor. Nehir coşuyor ve yılan gibi
tıslıyor. Sular yalayıp yutmaya başlıyor adayı; giderek eksilen
sahilde, ayaklarımın dibinde deste deste mısırımla bir başıma
bekliyorum.
Karşı kıyının karaltıları arasından bir tekne geçiyor;
dümeninde bir kadın.
Sesleniyorum: “Açgözlü suların kuşattığı bu adaya bir
uğrayın, mahsûlüm sizin olsun!”
Kadın geliyor, son tanesine kadar tüm mahsûlümü alıyor.
Beni de almasını istiyorum.
Fakat, “Hayır” diyor: Tekne armağanımla tamamen
dolmuş, bana yer kalmamış.
41
www.isaretatesi.com
XVIII.
El ediyor bana Akşam; ve karanlığı aşmak üzere sular
yükselmeden önceki son tekneyle ayrılan yolcuların peşinden
gitmeye can atıyorum.
Bazısı evine, bazısı uzak bir sahile gidiyor; ama hepsi
yolculuğu göze almış.
Bense bir başıma kalıveriyorum iskelede; evimi terk
etmiş, gemiyi kaçırmışım: Yaz geçmiş, elimde mahsûlümden
bir şey kalmamış kışa.
Başarısızlıkları toplayıp onları karanlığa gözyaşlarıyla
ekecek, yeni günle beraber onlara meyve verdirecek Sevgiyi
bekliyorum ben.
42
www.isaretatesi.com
XIX.
Nehrin bu tarafında bir iskele yok; kızlar da gelmiyor
buraya testilerini doldurmaya. Suyun kıyısını bodur çalılar
kaplamış; gürültücü bir salik 3 sürüsünün yuvalandığı dik su
yamacının çatık kaşları altında balıkçı teknelerinin
sığınabileceği bir yer yok.
Kimseciklerin uğramadığı çimenlere oturmuşsun, vakit
geçmek bilmiyor. Söylesene, ağzı açık kalmışçasına çatlak
çatlak olan bu kupkuru kıyıda ne yapıyorsun?
Kadın yüzüme bakıyor ve şöyle diyor: “Hiç ama hiçbir
şey.”
Nehrin bu kıyısı ıssız; sığırlar da inmiyor suya. Köyden
birkaç başıboş keçi gün boyu otluyor seyrek çimenlerde;
kökünden sökülüp çamurun üzerine eğilmiş kuru bir pepal
ağacından 4 etrafı gözlüyor şahin.
3
Salik Kuşu: Bengal bölgesinde sık rastlanan, güzel ötüşlü bir kuş çeşidi.
(ç.n.)
4
Pepal Ağacı: Bo ağacı olarak da bilinen kutsal incir ağacı; Siddharta
Gautama’nın, altında oturarak aydınlanmaya vardığı ağaç. (ç.n.)
43
www.isaretatesi.com
Orada, şimol’ün 5 daracık gölgesinde bir başına oturup
duruyorsun, vakit geçmek bilmiyor.
Söyle bana, kimi bekliyorsun?
Kadın yüzüme bakıyor ve cevap veriyor: “Hiç ama hiç
kimseyi.”
5
Şimol Ağacı: Hindistan bölgesine özgü, nadir rastlanan tropik bir ağaç
türü. (ç.n.)
44
www.isaretatesi.com
XX.
KAÇA İLE DEVAYANİ 6
Genç Kaça, Asuralar’a 7 hocalık eden bir bilgeden ölümsüzlüğün
sırrını öğrenmek için cennetten gelmişti. Bilgenin kızı Devayani ona
âşık oldu.
6
Kaça ile Devayani: Epik Hint destanı Mahabharata’da anlatılan bir
hikâyenin kahramanları. Hikâyede Vrihaspati, oğlu Kaça’yı, ölülere can
vermenin sırrını öğrenmek üzere bilge Şukraçarya’ya yollar. Amaç,
Asuralar’a karşı Devalar’a yardım etmektir (Bkz. altta “Asuralar/Devalar”).
Şukraçarya genci eğitmeye başlar; bu arada kızı Devayani gence âşık olur.
Asuralar Kaça’yı öldürmeye çalışırlar, ancak her seferinde Şukraçarya onu
canlandırır. Sonunda Asuralar onu öldürüp küllerini şarapla Şukraçarya’ya
sunarlar. Şukraçarya şarabı içer ve Kaça’yı diriltmek istediğinde onun
karnında olduğunu farkeder. Böylece, sanatının sırrını Kaça’ya öğretmek
zorunda kalır. Kaça, Şukraçarya’nın karnını yararak ortaya çıkar, ustasını
diriltir. Eğitimini tamamlayan Kaça ayrılacakken Devayani onunla
evlenmek istediğini söyler; fakat Kaça artık onun kardeşi sayılacağını
söyleyerek teklifi reddeder. Kız Kaça’yı lanetler ve öğrendiği büyüyü
kullanamayacağını ilan eder. Buna karşılık Kaça, büyüyü başkalarına
öğretmesine bir engel olmadığını söyler ve oradan ayrılır. (ç.n.)
7
Asuralar/Devalar: Hint mitolojisinde Asuralar, güçlü olmanın peşinde bir
grup tanrıdır. Eski kutsal metinlerde evlilik gibi bir takım ahlâki ve sosyal
olguları yöneten iyi tanrılarken, sonraki metinlerde şeytanileşmişlerdir.
Gökteki ikinci dereceden önemli iyi tanrılar olan Devalar’ın karşıtlarıdırlar.
45
www.isaretatesi.com
-KAÇA-
Artık ayrılmamın zamanı geldi Devayani; nicedir Büyük
Usta’nın yanındaydım, ama bugün eğitimin tamamlandığı
gündür. Nazikçe müsaade et, geldiğim Tanrılar diyarına geri
döneyim.
-DEVAYANİ-
Dilediğin üzere, Tanrılar’ın imrendiği o eşsiz bilgiyi elde
ettin – peki ama arzulayabileceğin başka bir şey kalmadı mı?
-KAÇA-
Kalmadı, Devayani.
-DEVAYANİ-
Kalmadı mı? Kalbinde derinlere in ve bak; karşılık
bulamamaktan korkan ürkek bir istek saklanıyor olmasın
orada?
-KAÇA-
Benim için erincin güneşi yükseldi ve yıldızlar onun
ışığında eridi. Yaşam bahşeden bilgiye hâkim oldum.
Asuralar Batı mitolojisindeki Titanlar’ın Hint’teki karşılığıdır. Tagore,
yaptığı İngilizce çeviride bunlara “Tanrılar” ve “Titanlar” demiş, fakat biz
çevirimizde “Titanlar” yerine “Asuralar” ifadesini kullandık. (ç.n.)
46
www.isaretatesi.com
-DEVAYANİ-
Yaratılanların en mutlusu sen olmalısın o halde. Ah! İlk
defa şu an, biz elimizden geleni sana sunmuş olsak da, yabancı
bir diyarda geçirdiğin bu günlerin senin için bir eziyet
olduğunu hissediyorum.
ver.
-KAÇA-
Böyle hırçın olma lütfen! Tebessüm et ve gitmeme izin
-DEVAYANİ-
Tebessüm! Ama sevgili dostum, burası senin doğduğun
Cennet değil. Susuzluğun çiçekteki kurtçuk misali kalbin
çekirdeğini kemirdiği, şaşkın arzunun arzulanan şeyin
etrafında takılıp kaldığı, belleğin yitirilen neşenin ardından
durmaksızın vahlandığı bu dünyada tebessümler öyle bol
değil.
-KAÇA-
Devayani, ne yaptım da gücendirdim seni?
-DEVAYANİ-
Seni bunca sene şarkılara ve gölgelere boğan bu
ormandan ayrılmak senin için bu kadar basit mi? Sen bir
başına, dudaklarında bir gülümsemeyle bizden ayrılırken,
ışıltılı gölgelerde rüzgâr nasıl hayıflanıyor, havada kuru
yapraklar yitirilmiş umudun hayaletleri misali nasıl fırıl fırıl
dönüyor, hissetmiyor musun?
47
www.isaretatesi.com
-KAÇA-
Bu orman benim için ikinci bir ana oldu, yeniden
doğdum burada. Ona duyduğum sevgim asla yok olmayacak.
-DEVAYANİ-
Sen sürüleri otlamaya götürdüğün zaman, ileride banyan
ağacı 8 senin yorgun bacakların için konuksever bir gölge hazır
tutardı öğle sıcağına karşı.
-KAÇA-
Selam olsun sana, ey Ormanın Efendisi! Senin korunağın
altında başka öğrenciler vızıldayan arılar ve hışırdayan
yapraklar eşliğinde öğrendiklerinin şarkısını söyledikleri
zaman, beni hatırla.
-DEVAYANİ-
Ve çağıldayan sularıyla şarkı söyleyen bir aşk ırmağı olan
Venumati Nehri’ni de unutma.
-KAÇA-
Hep hatırlayacağım, sürgün yıllarımın o sevgili yoldaşını;
çalışkan bir köylü kızı misali, yüzünde bir gülücükle hizmet
eden, ara sıra basit bir şarkı tutturan Venumati’yi.
8
Banyan Ağacı: Birçok kök üzerinde tutunarak ayakta kalan, etkileyici
görünüme sahip bir ağaçtır; Hindular için sonsuz yaşamı simgeler. (ç.n.)
48
www.isaretatesi.com
-DEVAYANİ-
Ama sevgili dostum, asıl anman gereken bir başka
yoldaşın var, sana sıla özlemini unutturmak için boş yere
çırpınmış olan.
-KAÇA-
O kızın düşüncesi yaşamımın bir parçası oldu.
-DEVAYANİ-
Buraya geldiğin ilk günü hatırlıyorum, bir çocuktan biraz
daha büyüktün. Orada duruyordun, bahçe çitinin yanında,
gözlerinin içi gülüyordu.
-KAÇA-
Ben de çiçekler devşirirken görmüştüm seni – ışıltıyla
yıkanmış tan yeri misali beyazlara bürünmüş... “Sana yardım
etme şerefini bahşet bana!” demiştim.
-DEVAYANİ-
Şaşırtmıştın beni; kim olduğunu sormuştum, Tanrı
İndra ’ nın 9 sarayında ilâhi bir bilge olan Vrihaspati’nin oğlu
olduğunu ve babamdan ölülere hayat veren gizli büyüyü
öğrenmeyi dilediğini söylemiştin uysalca.
9
İndra: Hava olaylarının ve savaşın tanrısıdır. Hint mitolojisinde cenneti
muhafaza eden ve ateş, su, güneş gibi unsurları oluşturan Devalar’ın
lideridir; şeytani Asuralar’a karşı olan savaşı idare eder. Ulu bilgeleri,
büyük kralları ve savaşçıları göksel sarayında ağırlar. (ç.n.)
49
www.isaretatesi.com
-KAÇA-
Tanrıların rakibi Asuralar’ın öğretmeni olan Büyük Usta
beni öğrencisi olarak kabul etmez diye korkuyordum.
-DEVAYANİ-
Ama gayeni ona açıkladığımda beni geri çevirmedi, zira
kızını pek sever o.
-KAÇA-
Hınç dolu Asuralar defalarca öldürdü beni ve sen her
seferinde babanı beni hayata döndürmeye razı ettin. Şükran
borcumu asla ödeyemem.
-DEVAYANİ-
Şükran borcu mu! Unut hepsini, sanma ki acı duyacağım
bundan! Sadece iyilikler mi kalacak hatırında? Bırak, silinip
gitsin hepsi! Eğer günün derslerinin sonunda, akşam
yalnızlığında bir garip haz ürpertisi titrettiyse yüreğini, işte
onu hatırla – şükran borcunu değil! Eğer yanından biri geçip
gittiğinde, okuduğun satırlara bir parça şarkı takıldıysa, bir
elbisenin etekleri savrulduğunda fikrin kanat çırptıysa,
Cennet’teki avare vakitlerinde onu hatırla. Ne yani, sadece
iyilikler, öyle mi? Güzellik değil, aşk değil...
-KAÇA-
Bazı şeyler kelimelerin gücünü aşar.
50
www.isaretatesi.com
-DEVAYANİ-
Evet, biliyorum. Aşkım kalbinin en derininde
yankılanmıştı bir zaman; budur bana şimdi senin çekincene
meydan okuma cesaretini veren. Asla bırakma beni! Burada
kal! Şöhret mutluluk getirmez. Benden kaçıp gidemezsin
sevgili dostum, zira senin sırrın bana ait artık!
-KAÇA-
Hayır Devayani, hayır.
-DEVAYANİ-
Nasıl “hayır”? Yalan söyleme sakın! Yüce bir sezgisi
vardır aşkın. Bir günden diğerine, başını şöyle bir
kaldırdığında, bir kısa bakışında, ellerinin kıpırdayışında senin
sevgin dile geliyordu, denizin dalgalarla dile gelmesi gibi. An
olur, sesim kalbini ürpertir, dizlerini titretirdi – hiç mi fark
etmedim? Tanıyorum seni; bu yüzden sonsuza dek
tutsağımsın benim. Senin tanrılarının efendisi bile koparamaz
bu bağı.
-KAÇA-
Bunun için mi onca sene evimden ve çocukluğumdan
uzak, çalışıp çabaladım?
-DEVAYANİ-
Neden olmasın? Tek değerli olan bilgi midir? Aşk
değersiz midir? Bir an için yüreğinin sesini dinle. Bir kadının
kalbinin bir erkeğin güç adına, bilgi adına, itibar adına
51
www.isaretatesi.com
katlanmak zorunda kalabileceği her türlü zahmete değer
olduğunu kabul etme cesaretini göster.
-KAÇA-
Ölümsüz yaşamın bilgisini getireceğime dair kutsal bir
ant içtim Tanrılar huzurunda.
-DEVAYANİ-
Gerçekten de gözün kitaplarda mıydı hep? Çalışmalarını
bölüp gelmedin mi bana, bağlılığını çiçeklerle anlatmak için?
Nice akşam, tarhları sulamama yardım etmeye bir fırsat
bulursun diye hazırda beklemedin mi? Neydi seni benim
yanımda çimenlere oturarak, yıldızların meclisinden devşirip
getirdiğin şarkıları söylemeye iten – aşkın kederli bir
sessizlikle boynunu bükmesi misali, nehrin üzerine karanlık
çökerken? Yoksa cennette yaptığın zalim bir planın parçası
mıydı bunlar? Belki de babamın gönlüne girebilmek içindi
hepsi? Ve istediğini elde etmişken, ayrılık vakti kapıdaki
şaşkın hizmetçiye üç beş akçe bırakır gibi, basit bir şükran mı
sunacaktın böyle?
-KAÇA-
Gerçeği bilmek sana ne kazandıracak, ey gururlu kadın?
Gizlice kalbimde taşıdığım tutkulu bir adanmışlıkla sana
hizmet ederek hata ettiysem eğer, bu kadar ceza kâfidir.
Sevgim gerçek miydi değil miydi, bunu sorgulamanın zamanı
değil; yaşamımın vazifesi beni bekliyor. Bundan böyle kalbim
boşluğa üstün gelmek için umutsuzca çırpınan kızıl bir alev
52
www.isaretatesi.com
içerecek hep; gene de Cennet’e geri dönmek zorundayım –
benim için artık Cennet olamayacak o Cennet’e. Mutluluğa sıra
gelmeden evvel, şimdi çok çalışmakla elde ettiğim yepyeni bir
tanrısallığı borçluyum Tanrılara. Affet beni Devayani ve bil ki,
ıstırabım sana elimde olmadan verdiğim bu acıyla
katmerleniyor.
-DEVAYANİ-
Affetmek mi? Yıldırım gibi hiddetli ve alev alev olana
dek kızdırdın yüreğimi! Sen vazifene ve utkuna geri dön, bana
ne kalacak? Çivili bir yataktır hafıza; gizli bir utanç kemirip
duracak hayatımın köklerini. Geçip giden bir yolcu gibi
uğradın, güneşli saatlerde bahçemin gölgesinde konakladın,
tüm çiçekleri koparıp bir kolye örerek vakit geçirdin. Şimdi
ayrılıyorsun ve kolyenin ipini koparıp çiçekleri toprağa
düşürüyorsun! Lanet olsun elde ettiğin o müthiş bilgiye!
Sırtında bir yük olsun o bilgi senin; başkalarına dağıtıp
paylaşsan da, senin için ışığı yanmasın. Aşk eksik olduğundan,
yaşamın o bilgiye hep yabancı kalsın – nasıl ki Bakire Gece’nin
eşsiz karanlığına hep yabancıysa soğuk yıldızlar!
53
www.isaretatesi.com
XXI.
-I-
“Nedir bu sonu gelmeyen hazırlıklar?” diye sordum
Akıl’a, “Biri mi gelecek?”
Akıl yanıt verdi: “Malzemeler toplamak ve kuleler inşa
etmekle fazlasıyla meşgulüm; senin sorularınla uğraşacak
vaktim yok.”
Uysalca işime geri döndüm.
Toplanan malzemeler bir yığın haline geldiği ve sarayının
yedi kanadı da tamamlandığı zaman, Akıl’a sordum: “Yetmedi
mi?”
Akıl, “İçine alabilecek kadar yeterli değil–” diye
mırıldanırken durdu.
“Neyi içine alabilecek kadar?” dedim.
Akıl duymazlıktan geldi.
Bilmediğinden ve durmaksızın çalışmakla sorumu
bastırmaya çalıştığından şüpheleniyordum.
Bir terane tutturmuştu: “Daha fazlasına sahip
olmalıyım.”
54
www.isaretatesi.com
“Neden olmalısın?”
“Çünkü öylesi daha büyük?”
“Nedir büyük olan?”
Akıl sessiz kaldı. Yanıt için bastırdım. Hor görerek ve
öfkelenerek çıkıştı: “Neden var olmayan şeyler üzerine sorular
sorup duruyorsun? Yolunun üzerinde duran muazzam şeylere
dikkatini versene: Mücadele ve kavga; ordu ve silahlar;
tuğlalar ve harç; ve sayısız miktarda çalışmaya hazır işçi…”
“Herhalde Akıl çok bilge olmalı,” diye düşündüm.
-II-
Günler geçti. Akıl’ın, sarayına yeni kanatlar, topraklarına
yeni topraklar eklendi.
Yağmur mevsimi sona erdi. Kara bulutlar beyazlara
karışarak seyreldi; yağmurla yıkanmış gökte güneşli saatler,
görünmeyen bir çiçeğin üzerinde uçuşan kelebekler misali
vızır vızır uçuştu. Hayrete düşmüştüm ve karşılaştığım
herkese soruyordum: “Nedir rüzgârın bu ezgisi?”
Yolun kenarında pejmürde kılıklı, kaba saba tavırları olan
bir serseri yürüyordu; şöyle seslendi: “Dinleyin, Geliş’in
ezgisidir bu!”
Buna hemen nasıl ikna oldum bilmiyorum, kelimeler
fışkırıverdi ağzımdan: “Artık fazla beklemeyiz.”
“Ha geldi ha gelir,” dedi çılgın adam.
55
www.isaretatesi.com
Vazife başındaki Akıl’ın kapısını çaldım ve cesurca,
“Bütün işleri durdur!” dedim.
Akıl sordu: “Bir haber mi aldın?”
“Evet” dedim, “Geliş’in haberini.” Ama daha fazla
açıklayamadım.
Akıl başını iki yana salladı: “Hani? Ne bayraklar var
ortada, ne de bir tören alayı!”
-III-
Gece sona eriyordu, gökte yıldızlar solmuştu. Bir anda,
günışığının mihenk taşı her şeyi altın kıldı. Bir bağırış yayıldı
ağızdan ağıza: “Müjde!”
Başımı salladım ve sordum: “Geliyor mu?”
Dört bir yandan kopup geliyordu yanıt: “Evet.”
Akıl tedirgin oldu ve şöyle dedi: “Binamın kubbesi henüz
bitmedi, hiçbir şey yerli yerinde değil.”
Semadan bir ses duyuldu: “Yerle bir et binanı!”
“Ama neden?” diye sordu Akıl.
“Çünkü bugün Geliş günüdür ve senin binan yolun tam
üzerinde duruyor.”
-IV-
Heybetli bina yerle bir olmuş, her şey yıkılıp dağılmış.
56
www.isaretatesi.com
Akıl etrafına bakınıyor: Görülecek ne var?
Sadece sabah yıldızı ve çiyle yıkanmış zambak.
Peki, başka? Annesinin kollarından kurtulup, ışığa doğru
gülerek koşan bir çocuk.
“Gün Geliş günüdür diye söyledikleri bunun için
miydi?”
“Evet, havada müzik, gökte ışık var denmesinin sebebi
buydu.”
“Bunun için mi dünyaları talep ettiler?”
“Evet” yanıtı geldi. “Ey Akıl, inşa ettiğin surlarla mahpus
oluyordun sen. Çalışkanlıklarıyla köleleştirdiler senin işçilerin
kendilerini; ama bütün dünya ve sonsuz evren çocuk içindir,
Yeni Hayat içindir.”
“Bu çocuğun sana getirdiği nedir?”
“Tüm dünya için ümit ve neşe.”
Akıl bana sordu: “Şair, anlıyor musun?”
“İşimi bir kenara bıraktım,” dedim, “ve anlamak için tüm
vaktimi ayırdım.”
57
www.isaretatesi.com
XXII.
VAİSHNAVA ŞARKILARI 10
-I-
Ah Sakhi, 11 kederim sınır tanımıyor.
Yağmur bulutlarıyla yüklü olarak geliyor Ağustos; evim
bomboş.
Fırtınalı gök homurdanıyor; yağmur suları toprağı
boğmuş; sevgilim uzakta; hüzün yüreğimi parçalıyor.
Tavuskuşları dans ediyor, 12 bulutlar gürlüyor, kurbağalar
kıkırdıyor.
10
Vaishnava: Vaishnavizm’in takipçilerine verilen ad. Vaishnavizm, başlıca
Hindu geleneklerinden biridir; temel ilkesi Vishnu tapıncıdır. Hint’in üç
büyük tanrısını karşılayan Trimurti’de, Vishnu kâinatı muhafaza etmekten,
Brahma yaratmaktan, Şiva ise yok etmekten sorumludur. (ç.n.)
11
Sakhi: Bir kadının diğer bir kadına dostane hitap şekli. (ç.n.)
12
Tavuskuşları, pek çok kültürde ve dinî gelenekte olduğu gibi,
Hindistan’da da simgesel bir yere sahiptir. Güzelliği, dengeleyici bir
güzelliktir; koruyucudur, belaları savar. Tasvirlerde çeşitli mitolojik Hint
kahramanlarının yanında resmedilir. (ç.n.)
58
www.isaretatesi.com
Gece, şimşeğin ince lekeler bıraktığı karanlıkla hıncahınç
dolu.
Vidyapati 13 soruyor: “Ey Bakire, efendin olmadan nasıl
geçecek bu günler ve geceler?
-II-
Ne talihliydim bu sabah ki sevgilimi görerek uyandım.
Yekpare neşeydi gökyüzü; yaşamım ve gençliğim kemâle
erdi.
Bugün evim hakikaten evim, bedenim de bedenimdir.
Talih yoldaşım oldu, şüpheyi kovdum kendimden.
Ey kuşlar, en güzel nağmelerinizi şakıyın; en ferah ışığını
düşürsün dolunay!
Oklarını dört bir yana gönder, ey Aşk Tanrısı!
Onun dokunuşuyla bedenimin altın kesileceği ânı
bekliyorum.
Vidyapati söylüyor: “Nasıl da engindir senin keremin; ne
kutludur sevişin…”
13
Vidyapati: On beşinci yüzyılda yaşamış Hint şairi. Eski bir Hint şiir
geleneğini devam ettirerek şiirlerinde manevi aşkı Tanrı Krişna ve Tanrıça
Rada arasındaki tensel sevi üzerinden anlatmıştır. (ç.n.)
59
www.isaretatesi.com
-III-
Sevdiğimin ayak bastığı tozlara karıştığını hissediyorum
bedenimin.
Onun yıkandığı gölün sularıyla bir olduğumu
duyuyorum.
Ah Sakhi, onunla karşılaştığımda aşkımın ölümün
sınırını zorladığını hissediyorum.
Yüreğim ışık içinde eriyor, onun yüzünü seyrettiği ayna
ile buluşuyor.
O yelpazesini salladığı zaman, havayla beraber ben de
öpüyorum onu; ve göğün onu sardığı gibi, her nereye giderse
içimde taşıyorum ben de onu.
Govindadas 14 söylüyor: “Sen altın süslemelersin, ey zarif
bakire; o da süslerin sardığı zümrüt.”
-IV-
Seni göz kapaklarımın içinde saklayacağım sevgilim;
suretini bir mücevher gibi neşeme nakşedeceğim ve boynuma
asıp taşıyacağım onu.
Tüm çocukluğum, gençliğim, hayatım, düşlerim boyunca
hep kalbimdeydin sen.
14
Govindadas: On altıncı yüzyılda yaşamış Batı Bengal doğumlu bir
Vaishnava şairidir. Vidyapati’nin öğrencisiydi. Onun gibi aşk şiirleri
yazmış, Krişna ve Rada’nın öyküsünü anlatmıştır. (ç.n.)
60
www.isaretatesi.com
Benliğim senin meskenindir, uyurken ve uyandığımda.
Benim bir kadın olduğumu bil, arzuyla dolu olduğum
zamanlar bana tahammül et.
Çünkü düşünceler üşüşmüştür bana; tek emin olduğum,
bu dünyada nasibimin senin sevgin olduğudur. Seni bir an için
kaybetsem, ölüveririm.
Çandidas 15 söylüyor: “Hayatta ve ölümde senin olan o
kadına karşı hassas ol.”
-V-
“Meyve satıyorum, meyve satıyorum,” diye bağırıyordu
kapının önündeki kadın.
Evden çıktı çocuk.
“Bana biraz meyve ver,” dedi, para niyetine kadının
sepetine avcunda tuttuğu pirinci bıraktı.
Meyveci kadın çocuğun yüzüne baktı ve gözleri şefkatle
doldu.
“Kimdir seni kollarına alıp emziren ve senin güzelim
sesinden ‘Anne’ sözcüğünü işiten talihli kişi?” diye haykırdı.
“Meyveyi o çocuğa sun,” der şair, “ve onunla beraber
yaşamını da.”
15
Çandidas: Bengal şairi. On dördüncü yüzyılda yaşamış olan Baru
Çandidas, Krişna’yı öven lirik şiirler yazmıştır. (ç.n.)
61
www.isaretatesi.com
62
www.isaretatesi.com
FİRARİ – II
63
www.isaretatesi.com
64
www.isaretatesi.com
I.
Bu bereketli dünyada binbir çeşitsin sen, ey Rengârenk
İhtişamın Kadını!
Işıklar saçılıyor yoluna; temasın çiçeklerin içine işliyor;
sürüklenen eteğin bir dans kasırgası koparıyor burçlarda; ve
senin perde perde müziğin sayısız dünyalarda yankısını
buluyor işaretlerle, renklerle.
Ruhun kavranılmaz sükûnetinde bir başına sen varsın, ey
Sessizlik ve Yalnızlık Kadını! Işıkla ürpermiş bir suret, aşk
kökü üzerinde çiçek açan biricik lotussun sen!
65
www.isaretatesi.com
II.
Karşı pencerenin paslı parmaklıklarının ardında, esmer,
dupduru çehresiyle bir kız oturuyor; yazın sular azalınca
nehrin sığlığında karaya oturmuş bir tekneyi andırıyor.
Günün mesaisinden sonra evime dönerken gözlerim o
kıza takılıp kalıyor.
Issız karanlık sularını ayışığının çevrelediği bir göl gibi
görünüyor o bana.
Onun özgürlük adına bir penceresi var yalnızca: Orada
buluşuyor günışığı onun dalgın düşünceleriyle; onun yitik
yıldızlara benzeyen kara gözleri, o pencereden geri dönüyor
göklere.
66
www.isaretatesi.com
III.
Hatırlıyorum o günü.
Ağır sağanak yağmur düzensiz aralıklarla diner gibi
olduğunda, boralar tekrar ayıltıyor onu anlık uykusundan.
Çalgımı alıyorum elime. Rastgele geziniyorum tellerde,
bir müddet sonra müzik kendiliğinden fırtınanın çılgın
temposuna ayak uyduruyor.
O kadının endamıdır gördüğüm; işinden kaytarıyor,
gelip kapımda duruyor, ama tereddüt edip geri dönüyor.
Sonra yeniden geliyor, dışarıda duvara yaslanarak dikiliyor,
nihayet usulca odama girip oturuyor. Başını önüne eğip
sessizce nakışını işliyor, ama hemen sonra işini bırakıp
pencereye gidiyor, yağmurun içinden bulanık ağaç sırasına
göz gezdiriyor.
Hepsi bu kadar: Yağmurlu bir öğle; karaltılarla, şarkıyla
ve suskuyla dolu tek bir saat.
67
www.isaretatesi.com
IV.
attı.
Arabaya binerken başını çevirip kaçamak bir veda bakışı
Bu, onun son hediyesiydi bana. Acaba zamanın zalim
çarklarından koruyabilecek miyim onu?
Akşam, günbatımının son titrek alevini silip götüreceği
gibi, bu ışıltılı ıstırabı da mı alıp götürecek?
Yoksa yağmur mu yıkayıp götürecek onu, kırık kalpli
çiçeklerden dağılan kıymetli tozlar misali?
Kralın zaferini ve zenginin servetini ölüme terk et. Peki
ama tutkulu bir anda savrulan o firari bakışın anısını
saklamasın mı gözyaşı?
“Ver, ben saklayayım,” diyor şarkım: “Ben kralın zaferine
veya zenginin servetine elimi sürmem; lâkin bu ufak tefek
şeyler sonsuza dek benimdir.”
68
www.isaretatesi.com
V.
Bana bırakıyorsun kendini, geceleyin açan bir çiçek
misali; nasıl ki gür sürgünler veren tomurcuklardan duyulursa
baharın ayak sesleri, senin varlığın da üzerinden süzülen çiy
damlasından, karanlığa yayılan kokundan anlaşılıyor.
Gelgit dalgaları gibi hücum ediyorsun zihnime; kabaran
şarkılar arasında kayboluyorum.
Nasıl ki yaklaşan şafağı hissederse gece, kalbim biliyordu
senin geleceğini. İşte, bulutlar alev alev; işte, bir ilham tufanı
dolduruyor göğümü…
69
www.isaretatesi.com
VI.
Gidecektim; gene de ses çıkarmıyordu kadın. Ama en
ufak bir kıpırtısından hissediyordum, özlem dolu kollarının
“Ah, hayır, henüz değil!” deyivereceğini.
Pek çok defa, onun yalvaran ellerinin dokununca dile
geldiğini duydum, ki konuştuğunun farkında bile değildi o
eller.
Bir de kekelediğini hatırlıyorum bu kolların; eğer
kekelemeseler, boynuma gençlik çelengi gibi sarılırdılar.
Durgun saatlerin güvenli yuvasında o küçük jestlerinin
anısı duyulur; bana oyunbaz bir afacanlıkla gelip, o kadının
gizlediklerini eleverirler.
70
www.isaretatesi.com
VII.
Şarkılarım arılar gibidir; senin kokundan bir iz, seni
hatırlatacak bir zerre bulabilmek için havayı tararlar; senin
utangaçlığının etrafında, içte gizli hazneye can atarak
vızıldarlar.
Güneşin sabahki canlılığı azaldığında, öğleyin havaya bir
ağırlık çöktüğünde ve orman sessizleştiğinde, yuvaya döner
benim şarkılarım, takatsiz kanatları altın tozlarına bulanmış
olarak.
71
www.isaretatesi.com
VIII.
Biz seninle henüz tanışmamışken sen bana bir yerlerde
görünmüş olmalısın, ilkyaz çiçek çiçek olmadan önce beliren
bir nisan alâmeti misali.
Senin o görünüşün, bana, her şeyin sâl çiçeklerinin 16
kokusuna bulandığı bir çağda, nehrin seher pırıltıları kumsala
kenar süsü olduğunda ve yaz ikindisinin muğlâk sesleri
birbirine karıştığında gelmiş olmalı – evet, hatta, başka
zamanlar da isimsiz nice pırıltıda bana gülüp benden
kaçmamış mıydı?
16
Sâl Ağacı: Güney Asya’ya özgü bir ağaç. Hindu törenlerinde tütsü olarak
yakılır; Buddhistler için de kutsaldır. (ç.n.)
72
www.isaretatesi.com
IX.
Eğer biz yeniden doğar ve başka bir dünyanın
aydınlığında yürürken seninle gene karşılaşırsak, öylece
donup kalırım.
Kara gözlerin sabah yıldızı olur benim için o an; onların,
önceki bir hayattan hatırlayamadığım bir göğe ait olduğuna
inanırım.
Anlarım ki, büyüsünü yalnızca kendinden almamıştır
yüzün; gözlerimin eski bir buluşmadaki tutkulu ışıltısını
yakalamış, aşkımdan kaynağı belirsiz bir muamma toplamıştır.
73
www.isaretatesi.com
X.
Çalgını yere bırak sevgilim, kolların beni kucaklamak için
serbest kalsın.
Dokun bana; kendinden taşmış kalbim böylece
bedenimin sınırına dönsün.
Başını eğip benden yüz çevirme; bir öpücük bahşet;
nicedir goncada hapsolmuş hoş bir rayiha gibi öpücüğün.
Nafile sözcüklere boğmayalım bu ânı; bırakalım
kalplerimiz bir susku deryasına kapılsın, tüm düşüncemiz
sahilsiz bir sevince sürüklensin.
74
www.isaretatesi.com
XI.
Senin aşkın yüceltti beni; ben ki, alelâde gelgitlerle
oradan oraya sürüklenen, dünya nimetinin kararsız
dalgalarında sallanan onca insandan biriyim yalnızca.
Sen bana bir taht verdin; tüm zamanlardan şairler gelip
bana armağanlar bırakır, adları ölümsüz âşıklar bir çağdan
diğerine beni selamlar.
Pazarda yanımdan ite kaka geçiyor insanlar, fark
etmiyorlar – bedenim ne denli kıymetlenmiş okşayışınla;
öpücüğünü ne hoş taşıyorum içimde, nasıl ki güneş tanrısal
dokunuşun ateşini taşırsa kendinde ve ışık yayarsa daima…
75
www.isaretatesi.com
XII.
Huysuzlanıp oyuncaklarına burun kıvıran bir çocuk
misali, kalbim bugün hangi mısrayı seçsem itiraz ediyor,
“Hayır, bu değil,” diyor.
Gene de kelimeler belirsizliğin sancısıyla üşüşüyorlar
zihnime, yağmurlarını bıraktıracak rastgele bir rüzgâr
beklentisiyle yamaçlarda gezinen avare bulutlar misali.
Ey ruhum, bu beyhude çabaları bırak; zira sükûtun
müziği karanlıkta kendiliğinden olgunlaşacak.
Bugün yaşamım, çile doldurulan bir manastır sanki;
ilkyaz korkuyor kıpırdamaya, hatta fısıldamaya bile.
Ah sevgilim, senin taçkapıdan geçeceğin vakit gelmedi
henüz; yolun aşağısında şıkırdayan halhallarının düşüncesi
bile yetiyor bahçedeki yankıları susturmaya.
Bil ki yarının şarkıları tomurcuktur bugün; seni geçip
giderken görseler gerilip patlar olgunlaşmamış kalpleri.
76
www.isaretatesi.com
XIII.
Bunca kaygı nereden geliyor sevgilim?
Bırak, kalbim değsin kalbine ve öpüp alsın sancıyı
suskunluğundan.
Bize derinlerinden bu kısacık saati gönderdi gece; kapalı
kapılar ardında bu yegâne lambanın ışığında, sevgi dünyayı
yeni baştan yaratsın diye.
Müzik için sadece bir kaval var elimizde; bir sen bir ben,
sırayla çalsın dudaklarımız. Taç niyetine, bir çelenk takayım
alnına, sonra bağlayayım onu saçıma.
Göğsümdeki örtüyü yırtıp yatağımızı yapayım yerde; bir
öpüş, sevinçli bir uyku kaplasın sınırsız küçücük dünyamızı.
77
www.isaretatesi.com
XIV.
Neyim varsa sana verdim, beni ucu ucuna örtecek
kadarını kendime sakladım.
Bana kalan öyle eksik ki, sen ona içten içe gülüyorsun ve
ben mahcup oluyorum.
Onu da ansızın bahar rüzgârı uçuruyor; nasıl ki dalgalar
köpüğü sallarsa, kalbimin çırpınışı da onu sallıyor.
Ah sevgilim, eğer mesafeliliğin perdesini koymuşsam
aramıza, kederlenmeyesin.
Benim bu cılız çekincemi nazlandığıma yormayasın;
aksine, esrarlı bir zarafetle sana doğru eğiliyor, ipince bir sap
üzerinde, sana teslim oluşumun çiçeği.
78
www.isaretatesi.com
XV.
Bugün bu giysiyi kuşandım, çünkü bedenim şarkı
söylemek istiyor.
Kendimi aşka bir kere teslim etmiş olmam yetmez,
bundan her gün yeni armağanlar çıkarmalıyım. Yeni bir
giysiye bürününce, taptaze bir adağa dönüşmez miyim?
Kalbim, akşam göğü misali, sonsuz bir heves duyar
renklere; o yüzden değiştirip dururum örtümü; yeşildir o, kâh
serin taze çimenler misali, kâh kış pirinci misali.
Bugün giysim yağmurla bezenmiş gökmaviye boyalı.
Uzuvlarıma uçsuz bucaksızlığın ve denizaşırı tepelerin rengini
taşıyor o; kıvrımlarında rüzgârla uçuşan yaz bulutlarının
sevincini taşıyor.
79
www.isaretatesi.com
XVI.
Aşkın kelimelerini kendi rengiyle yazabileceğimi
düşünmüştüm; oysa yüreğin en derinlerinde yatar o,
gözyaşları silik kalır.
Kelimeler renksiz olsaydı, ah dostum, gene de anlar
mıydın?
Aşkın kelimelerini kendi ezgisiyle söyleyebileceğimi
düşünmüştüm; oysa yalnızca kalbimde duyuluyor o, gözlerim
sessiz kalıyor.
Ezgisiz olsalardı, ah dostum, gene de anlar mıydın?
80
www.isaretatesi.com
XVII.
Geceydi şarkımı bulduğumda, ama sen yanımda yoktun
o sırada.
Tüm gün aradığım sözler şarkımda buluştu o anda; hava
karardıktan hemen sonra yıldızların kalbi ışıkla çarpınca, nabzı
müzikle attı onların da. Ama sen yanımda yoktun o sırada.
Şarkıyı bu sabah sana söylemeyi umuyordum. Ama ne
kadar çabalasam da, müziği yakalayıp sözleri kaçırıyorum –
şimdi ki sen buradasın.
81
www.isaretatesi.com
XVIII.
Gece derinleşiyor ve lambada ölgün bir alev kırpışıyor.
Fark etmemişim ki, nehirden testisini bugünlük son defa
dolduran bir köylü kızı misali, kulübesinin kapısını kapatmış
Akşam.
Seninle konuşuyordum sevgilim, hayal meyal
farkındaydım sesimin – söylesene, anlamlı bir şey miydi
söylediğim, hayatın sınırlarının ötesinden bir mesaj getirdi mi
sana?
Şimdi ki susmuşum, gecenin nabzının sessizliğin dipsiz
kuyusuna huşuyla bakan düşüncelerle attığını duyuyorum.
82
www.isaretatesi.com
XIX.
Seninle ilk karşılaştığımızda kalbim müzikle çınlamıştı:
“Ebediyen uzak olan o kadın, yakındır bundan böyle.”
Ama o müzik susmuş artık; çünkü sevgilimin sadece
yakın olduğuna inanmış, onun gene de pek uzak olduğunu
unutmuştum.
İki ruh arasındaki uçsuz bucaksızlığı müzik doldurur.
Gündelik alışkanlıkların sisi boğmuş bunu nicedir.
Ürkek yaz gecelerinde, meltem büyük bir mırıltı
koparınca sessizlikten, yatağımda oturuyorum ve
yanıbaşımdaki kadının muazzam kaybının yasını tutuyorum.
Kendime soruyorum: “O kadına sonsuzluğun ahengini taşıyan
sözler fısıldamak mümkün olur mu bir daha?”
Ey şarkım, uyan bu gaflet uykusundan! Kanıksanmışlığın
perdesini yırt ve ilk karşılaşmamızın sonsuz şaşkınlığına,
sevgilime doğru kanat çırp!
83
www.isaretatesi.com
XX.
Âşıklar sana geliyorlar Kraliçem, gururla ayaklarına
seriyorlar servetlerini. Benim sungumsa, boşa çıkmış
umutlardan ibaret.
Gölgeler zaptetmiş dünyamın kalbini; bendeki en iyinin
ışığı sönmüş.
Zenginler benim sefaletime gülerken, senden
başarısızlıklarıma gözyaşlarını ödünç vermeni, böylece onları
değerli kılmanı diliyorum.
Sana, ses vermeyen bir çalgı getiriyorum.
Kalbimde yüksek perdeden bir notaya erişmek için
gerildim, tel koptu.
Üstatlar kopuk tele gülerken, senden çalgımı eline
almanı, onun kofluğunu şarkılarınla doldurmanı diliyorum.
84
www.isaretatesi.com
XXI.
Baba cenaze ayininden döndü.
Yedi yaşındaki oğlu penceredeydi; gözlerini kocaman
açmıştı, boynunda altın bir nazarlık vardı, aklının ermediği
şeylerle meşguldü zihni.
Babası onu kollarına aldığında sordu çocuk: “Anne
nerede?”
“Cennette,” dedi babası, göğü göstererek.
Gece olduğunda baba yatağında kıvranıyor, kederden
harap oluyordu.
Lambanın solgun ışığı kapının dibinden odayı
aydınlatıyor, duvarda bir kertenkele pervane böceklerini
kovalıyordu.
Çocuk uykusundan uyandı, elleriyle yataktaki boşluğu
yokladı, kalktı, evin damına çıktı.
Başını göğe kaldırdı ve uzun süre ses çıkarmadan
seyretti. Şaşkın zihninden gece göğüne tek bir soru yayıldı:
“Cennet nerededir?”
85
www.isaretatesi.com
Yanıt alamadı: Yıldızlar âdeta bihaber karanlığın yanan
gözyaşlarıydı.
86
www.isaretatesi.com
XXII.
Gecenin sonuna doğruydu, alıp başını gitti kadın.
Aklım, “Her şey boş,” diyerek beni teselli etmeye çalıştı.
Öfkelendim ve şöyle dedim: “Üzerinde onun adının
yazılı olduğu şu açılmamış mektup ve kırmızı ipek
kenarlıklarını o kadının elleriyle diktiği, palmiye yaprağından
şu yelpaze – onlar da mı gerçek değil?”
Günün sonunda dostum gelip bana şöyle dedi: “İyi olan
her şey gerçektir ve asla yitip gitmez.”
“Nedenmiş?” dedim hiddetle, “İyi değildi de ondan mı
şimdi dünya için yitiktir o kadın?”
Hırçınlaşıp annesine zarar veren bir çocuk misali, içimde
ve etrafımda bütün sığınakları yerle bir etmek istedim ve
haykırdım: “Hain dünya!”
Birdenbire bir ses yankılandı: “Nankör!”
Başımı pencereden uzattım ve yıldızlar saçılı geceden bir
serzeniş duydum: “Bana hayat veren hakikate olan inancını,
benden kalan boşlukta heba ettin sen!”
87
www.isaretatesi.com
XXIII.
Nehir, kül rengi; hava, uçuşan kumlarla darmaduman.
Bu kasvet dolu huzursuzluk sabahında kuşlar sessiz,
yuvaları rüzgârda sallanıyor. Bir başıma oturmuşum, kendime
soruyorum: “Nerede o kadın?”
Birbirimize nasıl da yakın, yan yana oturduğumuz o
günler uçup gitti; şakalaşır ve gülüşürdük; buluşmalarımızda
aşkın yüceliğinin bizde uyandırdığı huşu duygusu dile
gelmeden kalırdı.
Ben küçülürdüm onun yanında ve o anlattıkça anlatır,
nice ânı havadan sudan konuşmalarla harcardı.
Bugün boş yere istiyorum onun gene yanımda olmasını,
yaklaşan fırtınanın kasvetinde, ruhun ıssızlığında yerini
almasını.
88
www.isaretatesi.com
XXIV.
O kadının beni çağırdığı isim, aşkımızın on yedi senesini,
çiçek açan bir yasemin misali kaplamıştı. Onun sesi sayesinde,
ışığın yapraklar arasında kırpışması, yağmurlu gecedeki çimen
kokusu ve nice aylak günün son saatindeki buruk sessizlik
birbirine karışırdı.
Sadece Tanrının bir eseri değildi o isme yanıt veren
erkek; çabucak geçen on yedi sene boyunca kadın erkeği
kendisi için yeniden yarattı.
Başka seneler de olacaktı; ama birdenbire, erkek ile
kadının o aylak günleri kadının sesiyle söylenen ismin içinde
toplanmaz oldu; başıboş kaldılar, dağıldılar.
Soruyorlar bana: “Bizi kim bir araya toplayacak?”
Yanıt veremiyor, sessizce oturuyorum; onlar ise dağılıp
gidiyor ve “Bir çoban istiyoruz!” diye bağrışıyorlar.
Aradıkları kimdir?
Bilmiyorlar. Sahipsiz akşam bulutları misali, izsiz
karanlıkta sürükleniyorlar, kayboluyorlar, unutuluyorlar.
89
www.isaretatesi.com
XXV.
Hissediyorum, çabucak geçen aşk günlerimiz, senin o
kısacık ömründe kaybolup gitmemiş.
Usul usul her şeyi çalan tozdan, onları nasıl, nerede
sakladın acaba?
Ölüp giderken ölümsüz bir yankı bırakan eski bir
akşamdan, senin mırıldandığın şarkıyı duyuyorum
yalnızlığımda. Güz öğlesinin sıcacık sessizliğine gizlenmiş,
senin bıkkın anlarının iççekişlerini buluyorum.
Geçmişin arı kovanından gelerek kalbime üşüşüyor
arzuların; kıpırtısızca duruyorum, vızıltılarına kulak
veriyorum.
90
www.isaretatesi.com
XXVI.
Karanlık denizde yıkandın. Bir kez daha giydin
gelinliğini; bir kez daha ölümün kemerinden geçerek geri
dönüyorsun; ruhumda bir kez daha tekrarlanıyor düğünümüz.
Ne saz çalınıyor, ne de davullar; ne kalabalık toplanmış,
ne de kapıya bir çelenk asılı.
Senin söylenmemiş sözlerin lambalarla aydınlanmamış
bir ayinde benimkilerle buluşuyor.
91
www.isaretatesi.com
XXVII.
Otlarla örtülü bir patikada yürüyordum, aniden
arkamdan birinin seslendiğini duydum: “Beni tanıdın mı?”
Arkama döndüm, kadının yüzüne baktım. “Adını
hatırlamıyorum,” dedim.
“Ben senin gençliğinin o ilk gönül sızısıyım,” dedi.
Gözleri, çiy taneleriyle hâlâ kaplı bir sabah gibi
bakıyordu.
Bir müddet sustum, sonra şöyle dedim: “Gözyaşlarının o
ağır yükünü üzerinden atmışsın sanki…”
Gülümsedi, hiçbir şey söylemedi. Anlayabiliyordum ki,
onun gözyaşları zamanla gülüşlerin dilini öğrenmişti.
“Bana bir defasında,” diye fısıldadı, “sonsuza dek bu
kederle yaşayacağını söylemiştin hani.”
Yüzüm kızardı, “Evet, lâkin seneler geçti ve ben
unuttum,” dedim.
Sonra elini avuçlarımın arasına aldım ve şöyle dedim:
“Ama sen değişmişsin.”
92
www.isaretatesi.com
“Bir zamanlar keder olan, şimdi huzurdur artık,” diye
yanıtladı.
93
www.isaretatesi.com
XXVIII.
Yaşamımız, geçilmemiş denizde yelken açar; o denizin
dalgalarıdır ki ezelî bir saklambaç oyunuyla birbirini kovalar.
Değişimin çalkantılı denizidir o, bir köpük sürüsüdür
besler, bir bulur bir kaybeder onları, göğün sükûnetine karşı
bir yaygaradır koparır.
Ey Aşk! Işığın ve karanlığın savaş dansının bu sonsuz
döngüsünün ortasında, senindir o yeşil ada; ormanın ürkek
gölgelerini öper güneş, sessizliğe kur yapar kuş şakımaları
orada!
94
www.isaretatesi.com
XXIX.
AMA İLE VİNAYAKA
Savaş alanında gece: Ama babası Vinayaka ile karşılaşır.
-AMA-
Baba!
-VİNAYAKA-
Utanmaz sürtük, hâlâ “Baba” mı diyorsun bana! Sen ki
müslüman bir adamla evlenmekten çekinmedin!
-AMA-
Kocamı haince öldürmüş de olsanız, gene de babamsınız;
ve siz Tanrı’nın lanetine uğramayın diye, bir dulun
gözyaşlarını dökmekten sakınıyorum ben. Mademki yılların
ayrılığından sonra burada, bu savaş meydanında karşılaştık,
izin verin, önünüzde eğileyim ve vedalaşalım.
-VİNAYAKA-
Nereye gideceksin Ama? Senin kâfir yuvanı kurduğun
ağacı kökünden kestiler. Nereye sığınacaksın?
95
www.isaretatesi.com
-AMA-
Oğlum var.
-VİNAYAKA-
Onu bırak! Bedeli kanla ödenmiş bir günahın meyvesiydi
o; hâlâ dönüp şefkatle bakma ona! Nereye gideceğini düşün.
-AMA-
Bir babanın sevgisinden daha geniş açmış kollarını bana
ölüm!
-VİNAYAKA-
Hakikaten de, denizin çamurlu nehirleri yuttuğu gibi
günahları yutar ölüm. Ama senin ölümün bu gece, burada
olmayacak. Utandırdığın sülalenden ve komşularından uzakta,
ücra bir Ulu Şiva 17 tapınağı bul kendine, günde üç defa Kutsal
Ganj’da yıkan ve Tanrı’nın adını zikrederken, akşam ayininin
son çanına kulak ver – ki böylece belki Ölüm, ıslak gözlerle
uykuya dalan çocuğunu seyreden bir baba misali yukarıdan
merhametle bakmaya başlar sana. Bırak, seni nazikçe kendi
büyük sessizliğine taşısın o, nasıl ki Ganj düşen bir çiçeği
sularında taşıyıp götürür ve deniz için lâyık bir adak olabilene
dek yıkayıp lekelerinden arındırırsa.
17
Şiva: Hint’in üç büyük tanrısından biri. Vishnu, Brahma ve Şiva’dan
oluşan Trimurti’de Brahma yaratıcı, Vishnu koruyucu, Şiva ise yıkıcı
güçtür. Ancak Şiva’daki yıkıcılık, yapıcı anlamda bir yıkıcılıktır; örneğin
Vedalar’da, Şiva’nın, hakikati örten büyülü güç olan “Maya”yı yok edişi,
böylece hakikati görünür kılışından söz edilir. (ç.n.)
96
www.isaretatesi.com
-AMA-
Peki ya oğlum?
-VİNAYAKA-
Söylüyorum sana, artık onu anma. Kendini yeniden
babanın kollarına bırak evlâdım – ikinci annen olan Unutuş’un
rahminden doğmuş körpe bir bebek gibi.
-AMA-
Dünya benim için bir gölge olmuş artık. Söylediğin
sözleri duyuyorum duymasına, ama kalbim duymuyor. Bırak
beni Baba, yalnız başıma bırak! Sevginle kendine bağlamaya
çalışma beni, zira o bağlar kocamın kanıyla kıpkırmızı…
-VİNAYAKA-
Yazık! Kopup düşen hiçbir çiçek dalına geri dönmüyor.
Törelere uygun bir şekilde Civaci ile nişanlanmışken seni zorla
kaçırıp götüren birine nasıl “kocam” diyebiliyorsun? O geceyi
asla unutamıyorum. Düğünün yapılacağı salondaydık,
heyecanımızın yerini endişeli bir bekleyiş almıştı; damat
ortalarda yoktu, eşref saati geçiyordu. Derken uzakta
fenerlerin parlak ışığı belirdi, düğün şarkıları dalga dalga
geliyordu. Coşkuyla haykırdık, deniz kabuğundan borular
üfledi kadınlar. Bir tahtırevan alayı giriş yaptı avluya. Fakat
biz “Civaci nerede?” diye sorarken, silahlı adamlar fırtına gibi
atılıverdi tahtırevanlardan ve yakalayıp götürdüler seni, biz
daha ne olduğunu anlayamadan. Ardından Civaci çıkageldi;
97
www.isaretatesi.com
yolunun kesildiğini ve Bicapur Sarayı’ndan 18 Müslüman bir
soylu tarafından alıkonulduğunu söyledi. O gece Civaci ve ben
düğün için yakılmış ateşe elimizi değdirerek, bu zorbaya kanlı
bir ölüm için ant içtik. Uzun bekleyişimizden sonra, bu gece
kutsal yeminimiz yerine gelmiş bulunuyor ve bu uğurda can
veren Civaci’nin ruhu, şimdi hakkıyla seni gelini olarak
görmek istiyor.
-AMA-
Baba, töremize leke sürmüş olabilirim, ama gene de
alnım ak; kendisine bir de çocuk verdiğim adamı sevdim ben.
Sizden iki gizli mesaj aldığım geceyi hatırlıyorum; biri
sendendi, diğeri annemden; seninki şöyle diyordu: “Sana
bıçağı gönderiyorum, öldür o adamı!” Anneminki ise: “Sana
zehri yolluyorum; iç ve yaşamına son ver!” Onurum gerçekten
lekelenmiş olsaydı eğer, sizin bu çifte teklifinize uyardım.
Oysa ben, yalnızca aşk izin verince teslim ettim bedenimi. Aşk!
Kudretli Aşk! Arınmış aşk! Kanımızın Müslüman kanına olan
irsî tepkisine üstün geldi.
[AMA’nın annesi RAMA gelir.]
-AMA-
Anacığım, seni bir daha görmeyi ummuyordum.
Müsaade et, ayaklarının tozunu sileyim.
18
Bicapur: Hindistan’ın Gucerat eyaletinde, uzun süre Müslüman
idaresinde kalmış tarihî bir şehir. (ç.n.)
98
www.isaretatesi.com
-RAMA-
Dokunma bana arınmamış ellerle!
-AMA-
Sen ne denli arınmışsan, ben de öyleyim.
-RAMA-
İffetini kime teslim ettin?
-AMA-
Kocama.
-RAMA-
Kocana? Bir Müslüman erkek bir Brahman 19
kocası, öyle mi?
kadının
-AMA-
Hor görülmeyi hak etmiyorum; gururla söyleyebilirim ki,
kocamı Müslüman olduğu için asla hakîr görmedim. Eğer
Cennet senin kocana adanmışlığını mükâfatlandıracaksa, aynı
Cennet, senin kocasına iyi bir eş olmuş kızını da bekliyor.
19
Brahman: Hint kast sisteminde toplum geleneksel olarak sınıflara
ayrılmıştır. Her bir sınıf kendi içerisinde kapalıdır; hangi kastın üyesi
olunduğu doğuştan belirlenir. Rahipler, eğitmenler, kutsal metin
yorumcuları ve âlimlerden oluşan Brahman sınıfı kast sisteminin en yüksek
sınıfıdır. Maneviyatı, dini temsil ederler; başlıca dinî kaynakları
Vedalar’dır. (ç.n.)
99
www.isaretatesi.com
-RAMA-
Gerçekten iyi bir eş misin?
-AMA-
Evet.
-RAMA-
Gözünü kırpmadan ölüme gidebilir misin?
-AMA-
Gidebilirim.
-RAMA-
O halde cenaze ateşi yakılsın senin için! Bak, işte orada
kocanın cansız bedeni yatıyor.
-AMA-
Civaci mi?
-RAMA-
Evet, Civaci. O senin evlenmek için sözlendiğin adamdı.
Evlilik Tanrısı’nın aldatılmış ateşi gazaba geldi, ölümün aç
ateşiyle parladı; yarım kalmış olan düğün şimdi
tamamlanmalı.
-VİNAYAKA-
Dinleme onu, çocuğum. Oğluna, kederle kararmış
yuvana geri dön. Ben görevimi en zalim sona varana dek
100
www.isaretatesi.com
yerine getirdim ve senin yapabileceğin bir şey kalmadı. Sevgili
karım, yerinmen faydasızdır. Ağacımızdan şiddetle koparılan
dal ölmüş olsaydı eğer, onu ateşe atardım. Ama o yeni bir
toprağa canlı kökler salmış ve çiçekler, meyveler veriyor. Bırak
onu, gitsin, hayıflanma; sevdiği insanların arasına dönsün,
onların âdetleriyle yaşasın. Gel sevgili karıcığım; artık bizim
için vakit, tüm dünyevî bağlarımızı koparma ve yaşamımızın
geri kalanını huzurlu bir hac tapınağında inzivada geçirme
vaktidir.
-RAMA-
Buna hazırım, ama önce, yaşamımızın toprağından
sürgün vermiş tüm günah ve ayıbı ayaklarımızın altına alıp
çiğnememiz gerekir. Bir kızın adı kötüye çıkarsa, anasının da
onuru lekelenir. Bu kara leke, bu gece, yanan hararetli cenaze
ateşini beslemeli; kızımın küllerinden sadık bir gelinin kutlu
anısı yükselmeli.
-AMA-
Anacığım, eğer beni kocam olmayan biriyle ölümde zorla
birleştirirsen, Ölümün Ebedî Efendisi’nin kutsallığına
saygısızlık ederek lanetlenirsin.
-RAMA-
Askerler, ateşi yakın, kadının çevresini sarın!
-AMA-
Baba!
101
www.isaretatesi.com
-VİNAYAKA-
Korkma! Vah çocuğum, demek bir gün seni annenden
koruması için babandan yardım istemeyecekmişsin…
-AMA-
Baba!
-VİNAYAKA-
Gel bana, canım yavrum! İnsan eseri bu kanunlar nasıl da
beyhudeler, âdeta semavî buyruğun kayasına çarpıp zerre
zerre püskürüyorlar. Oğlunu bana getir ve beraber yaşayalım
kızım. Bir babanın sevgisi, Tanrı’nın rahmeti gibidir;
yargılamak nedir bilmez, yağar da yağar tükenmeyen bir
kaynaktan.
-RAMA-
Nereye gidecekmişsin? Gel buraya! Askerler, efendiniz
Civaci’ye olan bağlılığınızı yerine getirin! Bu son kutsal
görevinizi tamamlayın!
-AMA-
Baba!
-VİNAYAKA-
Askerler, bırakın onu! Benim kızım o.
-ASKERLER-
O bizim efendimizin dul kalmış karısıdır.
102
www.isaretatesi.com
-VİNAYAKA-
Onun kocası bir Müslümandı, ama kendi yolunda inançlı
biriydi.
-RAMA-
Askerler, bu ihtiyar adama müsaade etmeyin!
-AMA-
Sana boyun eğmeyeceğim Anne! Askerler, size boyun
eğmeyeceğim! Zira ölümün ve aşkın içinden ben
özgürlüğümle geçer, özgürlüğümle çıkarım!
103
www.isaretatesi.com
XXX.
Ressam, panayırda resimlerini satıyordu. Yanında
hizmetkârlarıyla Vezirin Oğlu göründü. Vezir bu ressamın
babasını yıllar önceki bir olayda oyuna getirmiş, adamcağız
onun kahrıyla ölüp gitmişti.
Vezirin Oğlu resimlerin önünde bir müddet durdu, birini
kendisi için beğendi. Ama ressam resmin üzerine bir bez
fırlattı ve onu satmayacağını söyledi.
Böylece Vezirin Oğlu hayata küstü, öyle ki sonunda Vezir
gidip resim için yüksek bir bedel teklif etmek zorunda kaldı.
Ama Ressam resmi satmayarak dükkânının duvarında asılı
tuttu. Resmin karşısında asık bir suratla oturuyor, kendi
kendine, “İşte benim intikamım…” diyordu.
Ressam’ın Tanrı’ya tapınışı, her sabah bir tanrı tasviri
yapmaktan ibaret olmuştu.
Ve bu resimlerin artık, eskiden yaptıklarına göre
günbegün farklılaştığını hissediyordu.
Bu durum onun rahatını kaçırdı; uzun bir müddet buna
boş yere bir açıklama aradı, ta ki bir gün işini yaparken
104
www.isaretatesi.com
dehşetle ayağa fırlayana dek: Çizdiği Tanrı’nın gözleri tıpatıp
Vezir’in gözleriydi, dudakları da Vezir’in dudaklarıydı!
Çileden çıkarak resmi parçaladı: “Nasıl olur? İntikamın
ters tepti!”
105
www.isaretatesi.com
XXXI.
Kumandan, sessiz ve öfkeli Kral’ın huzuruna geldi, selam
durarak şöyle dedi: “Köye cezası verildi; erkekleri perişan
ettik, kadınlar ise yüksek sesle ağlamaya bile korkarak
karanlık evlerinde bir köşede sızlanıyorlar.”
Başrahip ayağa kalktı ve Kral’ı takdis ederek, “Tanrı’nın
rahmeti her zaman sizinledir,” diye haykırdı.
Bunu duyan soytarı bir kahkaha patlattı ve bütün meclis
irkildi. Kral hiddetle kaşlarını çattı.
“Tahtın şerefi,” diye söz aldı Vezir, “Kralımızın mahareti
ve Kadiri Mutlak Tanrı’nın inayeti sayesinde yüceldi.”
Daha da gür sesli bir kahkaha attı Soytarı. Kral
homurdandı: “Yakışıksız bir cümbüş bu!”
“Sizin üzerinize nice ihsanlar yağdırmış Tanrı,” dedi
Soytarı, “bana da bu kahkahayı bahşetmiş.”
“Bu kahkaha, yaşamına mâlolacak,” diye buyurdu Kral,
kılıcını kavradı sağ eliyle.
Ama Soytarı ayağa kalktı ve gene kahkaha attı, ta ki
Kral’ın elinden son nefesini verene dek.
106
www.isaretatesi.com
Derin bir dehşetin gölgesi kapladı meclisi: Kahkahanın,
Tanrı sükûtunun derinliğinde yankılandığı duyuluyordu.
107
www.isaretatesi.com
XXXII.
ANNENİN DUASI
Kör Kaurava 20 Kralı Dritaraştra’nın 21 ve Kraliçe Gandhari’nin 22 oğlu
Prens Duryodhana, 23 kuzenleri olan Pandavalar’la, krallık toprakları
üzerine kumar oynadı ve oyunu hileyle kazandı.
20
Kauravalar/Pandavalar: Epik Hint destanı Mahabharata’da anlatılan
hikâyenin tarafları. Pandavalar ve Kauravalar aslında aynı atadan
gelmektedir, ancak aralarında taht kavgası başlar. Kauravalar dendiğinde
Kral Dritaraştra ve Kraliçe Gandhari’nin çocukları anlaşılır. Beş
kardeştirler, her birinin ayrı bir mahareti vardır. (ç.n.)
21
Dritaraştra: Hastinapura’nın kör kralı, Kauravalar’ın babası. Veliahtını
belirlerken elinde olmadan oğlu Duryodhana ve Pandavalar’ın en büyüğü
Yudistra arasında çekişmeye sebep olur. Krallığın toprakları üzerine zar ile
kumar oynanır, hileli bir zarla Kauravalar kazanır, Pandavalar sürgüne
gider. Ancak olaylar bu kadarla kalmaz, sonunda büyük Kurukşetra Savaşı
kopar. (ç.n.)
22
Gandhari: Kral Dritaraştra’nın karısı, Kauravalar’ın annesi. Kocası kör
olduğu için, ona olan bağlılığını göstererek kendi gözlerini bağlar ve
kendini görme zevkinden mahrum eder. Kauravalar Mahabharata’da hain
ve zalim olarak resmedilmişse de, anneleri Gandhari’de ahlâki değerler ağır
basar; oğullarına sürekli âdetlere bağlı kalmalarını ve Pandavalar’la barış
yapmalarını söyleyen bir kraliçedir. (ç.n.)
23
Duryodhana: Kral Dritaraştra ve Kraliçe Gandhari’nin oğlu,
Kauravalar’ın en büyüğü. Yudistra ile taht mücadelesine girer.
Duryodhana inatçı, sinsi, hırslı, acımasız, kibirli ve düzenbazdır;
Pandavalar’ı safdışı bırakmak için türlü planlar yapar. (ç.n.)
108
www.isaretatesi.com
-DRİTARAŞTRA-
İstediğini elde ettin.
-DURYODHANA-
Başardım!
-DRİTARAŞTRA-
Mutlu musun?
-DURYODHANA-
Zafer benim.
-DRİTARAŞTRA-
Tekrar soruyorum, krallığın tümünü ele geçirmekle
mutlu mu oldun?
-DURYODHANA-
Efendimiz, bir kşatriya 24 mutluluğun değil zaferin
peşinden koşar; fokurdayan hasetten damıttığı o yakıcı şarabın
peşinden. Önceleri, kuzenlerimizin dostane hâkimiyeti altında,
ayın bağrında öylece duran alelâde lekeler misali sakin bir
yaşam sürerken, sefil bir mutluluğumuz vardı. O zamanlar
24
Kşatriya: Kast sisteminde krallar ve savaşçılardan oluşan askerî ve
hükümdar sınıf. Kraldan köy reisine, komutandan ere kadar uzanan
hiyerarşideki herkes kşatriya’dır. Yönetmek kşatriya’lar için bir vazifedir,
bu bakımdan onlar Brahmanlar’ın sağ kollarıdırlar. Adalet, onur, cesaret ve
sadakati herşeyin üzerinde tutmaları beklenir. (ç.n.)
109
www.isaretatesi.com
Pandavalar dünyanın tüm zenginliğini sömürürken, lütfedip
bize de pay ayırıyorlardı. Madem şimdi mağlubiyete ve
sürgüne razılar, ben mutludan da öte, zafer sarhoşuyum.
-DRİTARAŞTRA-
Seni alçak! Pandavalar’ın ve Kauravalar’ın aynı atadan
geldiğini unutuyorsun.
-DURYODHANA-
Bu gerçeği unutmak o denli zor olduğundandır ki
eşitsizliğimiz hep kemirip durdu yüreğimi. Geceyarısı dolunay
asla kıskanmaz öğle güneşini. Ama bu iki kürenin aynı ufku
paylaşma mücadelesi sonsuza dek de süremez. Şükür ki,
mücadele sona erdi ve biz muzaffer yalnızlığımızı kazandık.
-DRİTARAŞTRA-
Ah şu bayağı haset!
-DURYODHANA-
Haset hiç de bayağı değildir – büyüklüğün özünde vardır
o. Çimenler kalabalık bir kardeşlik içinde büyüyebilirler, ama
dev ağaçlar öyle değil. Yıldızlar kümeler halinde yaşarlar,
güneş ve ay ise ihtişamlarıyla bir başınadır. Pandavalar’ın
solgun ayı ormanın karaltıları ardında batıyor, Kauravalar’ın
yeni yükselen güneşiyse bayram ediyor.
-DRİTARAŞTRA-
Fakat doğruluk kaybetti.
110
www.isaretatesi.com
-DURYODHANA-
Hükümdarların doğruları pek başkadır halkın gözünde
doğru olanlardan. Halk yoldaşlıkla serpilip gelişir; bir kral
içinse, denkler düşmandır. Önde ise engel, geride ise tehdittir
denk. Bir kralın hükmünde kardeşlerin veya arkadaşların yeri
yoktur; tek bir sarsılmaz esas vardır, o da galip gelmektir.
-DRİTARAŞTRA-
Kumarda hile ile kazanılmış olanı galibiyet olarak
adlandırmayı reddediyorum ben.
-DURYODHANA-
Bir adam bir kaplan ile eşit koşullarda, dişle, tırnakla
çarpışmayı reddetmekten utanç duymaz. Bizim silahlarımız
başarıya uygundur, intihara değil. Baba, ben sonuçla iftihar
ediyor ve araçlardan pişmanlık duymayı hor görüyorum.
-DRİTARAŞTRA-
Peki ya adalet?
-DURYODHANA-
Adaleti düşleyenler sadece ahmaklardır; başarı onların
olmaz. Yönetmek için doğanlar ise tereddütle topallamayan,
merhametsiz bir güce bel bağlarlar.
-DRİTARAŞTRA-
Senin bu başarın gürültülü ve öfkeli bir kınama tufanı
yağdıracak üzerine.
111
www.isaretatesi.com
-DURYODHANA-
İnsanların Duryodhana’nın Kral olduğunu ve iftiraları
ayağının altında ezecek bir kudreti olduğunu öğrenmeleri
şaşılacak kadar kısa zaman alacak.
-DRİTARAŞTRA-
İftira dilden dile dolaşırken ölüp gider. Onu kalplere
yürütmeyesin, orada güçlenir.
-DURYODHANA-
Dile gelmeyen kötülemeler bir kralın saygınlığına leke
süremez. Eğer sevgi ise bizden esirgenen, bunu umursamam
bile; ama küstahlığa tahammül edemem. Sevmek kişinin
iradesine bağlıdır ve en fukaralar bile böyle bir cömertliğin
tadını çıkarabilir. Bırakalım onu evcil kedilerine, sadık
köpeklerine ve bizim iyi kuzenlerimiz Pandavalar’a
harcasınlar. İmrenmem onlara. Benim tahtım için istediğim
vergi, korkudur. Baba, senin oğullarını kötüleyenlere kulak
vermen gevşeklik değil mi? Ama hâlâ sofu dostlarının
oğulların aleyhinde keskin ithamlarla cümbüş yapmalarına
izin verme niyetindeysen, o halde krallığımızı kuzenlerimizin
sürgünüyle değiş tokuş edelim ve çorak taşraya geri dönelim,
değil mi ki sürüsüne berekettir orada sevgili dostlar!
-DRİTARAŞTRA-
Dostlarımın sofuca uyarıları benim oğullarıma olan
sevgimi azaltabilseydi, kurtulurduk belki de. Ama benim
ellerim de battı senin namertliğinin batağına ve doğruluk
112
www.isaretatesi.com
hissim köreldi. Sizin uğrunuza hanedanımızın kadim ormanını
ihmalkârca ateşe verdim – böyle dehşetlidir benim sevgim.
Göğüs göğüse tutunmuşuz biz, bir göktaşı çifti gibi şuursuzca
yol alıyoruz mahvoluşa doğru. Şu durumda sevgimden şüphe
duyma ve bana sıkı sıkı tutun – ta ki yıkımın eşiğine varana
dek. Zafer davullarını gümbürdet, bayrağını göğe kaldır. İblis
bayram ederken bu çılgın hengâmede, kardeşler ve arkadaşlar
dağılıp gidecekler, sonunda lanetlenmiş bir baba, lanetlenmiş
bir oğul ve Tanrı’nın gazabından başka bir şey kalmayacak.
[İçeri bir muhafız girer.]
Efendimiz, Kraliçe Gandhari huzurunuza çıkmak için
müsaade istiyor.
-DRİTARAŞTRA-
Bekliyorum kendisini.
-DURYODHANA-
Müsaadenizle, ayrılıyorum. [Çıkar.]
-DRİTARAŞTRA-
Uç git! Annenin varlığının ateşine dayanamayacaksın
tabii.
[Duryodhana’nın annesi Kraliçe Gandhari girer.]
-GANDHARİ-
Ayağınıza kadar geldim, bir ihsanda bulunmanızı
dileyeceğim.
113
www.isaretatesi.com
-DRİTARAŞTRA-
Söyleyin lütfen, dileğiniz yerine gelecektir.
-GANDHARİ-
Onu reddetmemizin zamanı geldi.
-DRİTARAŞTRA-
Kimi, Kraliçem?
-GANDHARİ-
Duryodhana’yı!
-DRİTARAŞTRA-
Oğlumuz Duryodhana mı?
-GANDHARİ-
Evet!
-DRİTARAŞTRA-
Bu ne fena bir ihsan dileği böyle, siz ki onun annesisiniz!
-GANDHARİ-
Kauravalar’ın cennetteki ataları bu yakarışımda bana
katılıyorlar.
-DRİTARAŞTRA-
İlâhi Adalet, yasalara karşı gelmiş olanı cezalandıracaktır.
Bense babasıyım suçlunun.
114
www.isaretatesi.com
-GANDHARİ-
Ben annesi değil miyim? Çırpınan bir yürekle üzerine
titremedim mi sanki onun? Evet, dileğim hak tanımaz
Duryodhana’yı reddetmenizdir.
-DRİTARAŞTRA-
Bundan bize kalan ne olacak?
-GANDHARİ-
Tanrı’nın inayeti.
-DRİTARAŞTRA-
Peki, bu bize ne getirecek?
-GANDHARİ-
Yeni buhranlardan kaçış yok. Bir yanda oğlumuzun
varlığından duyacağımız mennuniyet ve yeni krallığın gururu,
öbür yanda hatalı olanı bizzat yapmış veya yapılmasına göz
yummuş olduğumuzu bilmenin vereceği utanç, bu ikisi çift
taraflı bir diken misali bağrımızı yaracak. Pandavalar feragat
ettikleri toprakları tekrar kabul etmeyecek kadar
gururludurlar; o yüzden bizim için tek münasip olan, bu hak
etmediğimiz mükâfatın azabını dindirmek adına başımıza
başka bir dert sarmamızdır.
-DRİTARAŞTRA-
Kraliçem, çoktan paramparça olmuş yüreğimi yeni
acılara maruz bırakıyorsunuz.
115
www.isaretatesi.com
-GANDHARİ-
Efendimiz, oğlumuza verilecek ceza ondan çok bize
verilmiş olacak. Vereceği cezaya duyarsızlaşmış bir yargıç,
hükme varma hakkını yitirir. Ve siz sırf ıstıraptan kaçınmak
için oğlunuzu esirgerseniz eğer, geçmişte tarafınızca
cezalandırılmış tüm suçlular Tanrı huzurunda ödeşme
isteyeceklerdir – zira onların da babaları yok muydu?
-DRİTARAŞTRA-
Bu kadarı yeter Kraliçem, size yalvarıyorum. Oğlumuz
Tanrı tarafından terk edilmiş, onu ben de terk edemem. Onu
kurtarmak benim elimde değil artık; bundan dolayı tek
tesellim onun suçunu paylaşmak ve yazgısı olan nihai yıkıma
giden yola onunla beraber adım atmak olabilir. Olan olmuş
artık; bırakalım, olacak olan da olsun! [Çıkar.]
-GANDHARİ-
Sakin ol yüreğim; her şeyi Tanrı’nın takdirine bırak. Ağır
ağır geçiyor unutuş gecesi; hesaplaşma sabahıdır gelen;
gürüldeyen sesini duyuyorum onun savaş arabasının… Kadın!
Eğilip yerlere kapan, yüzünü tozlara sür, yüreğini tekerleklerin
altına atarak kurban et! Karanlıklar göğü kefene saracak;
toprak sarsılacak; feryatlar göğü yırtacak; ve sonra o sessiz,
zalim akıbet gelecek: O korkunç sükûnet, o büyük unutuş,
düşmanlığın o dehşetli yok oluşu – ölümün alevlerinden
yükselecek o en yüce kurtuluş…
116
www.isaretatesi.com
XXXIII.
Kudurmuşçasına yırtıp lime lime ediyorlar, ibadet
devirlerinde dünyanın en parlak umudunun hoşgelişi adına
dokunmuş halıyı.
Büyük aşk hazırlıkları bir paçavra yığını halinde
duruyor; divane kalabalığa Tanrılarının gelecek olduğunu
hatırlatan bir şey kalmamış harap sunakta. Çılgın bir feveranla
yakıp küle döndürmüşler âdeta geleceklerini – ve onunla
beraber, çiçek açma mevsimlerini.
Hava bir haykırışla inliyor: “Zafer gaddarlarındır!”
Çocuklar bezgin ve ihtiyar görünüyorlar; birbirlerine, zamanın
dönüp durduğunu ama ilerlemediğini, erişeceğimiz bir şey
olmadığı halde koşmaya kurulmuş olduğumuzu, yaratılışın bir
körün elle yoklamalarından farksız olduğunu fısıldıyorlar.
“Bırak şarkını mırıldanmayı,” dedim kendime. “Şarkı,
gelecek olan içindir; sonu gelmeyen mücadele ise, olan şeyler
için.”
Kulağını yere dayayarak adımlara kulak kesilmiş biri gibi
uzanan yol, bugün beklenen konuğa veya öbür uçtaki eve dair
hiçbir işaret yakalayamıyor.
117
www.isaretatesi.com
“Tozlara at, çiğne beni,” dedi çalgım.
Yolun kenarındaki toza baktım. Dikenler arasında ufacık
bir çiçek vardı! Ve haykırdım: “Dünyanın umudu yaşıyor!”
Yeryüzüne fısıldamak üzere eğildi ufukta gökyüzü;
beklentinin sessizliği doldurdu havayı. Gördüm, işitilmez
müziğin temposuna göre el çırptı palmiye yaprakları; ve
gördüm, dolunay gölün pırıltılı sessizliğiyle bakışmaktaydı.
“Hiçbir şeyden korkma!” dedi bana yol. Ve çalgım
konuştu: “Bana şarkılarını ödünç ver!”
118
www.isaretatesi.com
XXXIV.
BAUL ŞARKILARI 25
-I-
Ah sevgilim, bu aşk oyunuyla birleşme özlemi hem
senindir hem benim.
Dudakların gülümseyebilir, kavalın şarkı söyleyebilir,
ama sadece aşkımın zevki sayesinde – ve bu yüzden benim
gibi ısrarcısın sen de.
-II-
İşte, oturuyorum yolda; devam etmemi isteme benden.
Aşkın bensiz de tam olabiliyorsa eğer, seni aramaktan
vazgeçeyim.
25
Baul’lar: Doğu ve Batı Bengal’de yaşayan gezgin mistik ozanlar. “Baul”un
kelime anlamı “ilâhi esinle kendinden geçerek aklını yitirmiş olan”dır.
Baul’lar hem keşiş hem ozandırlar. Kendilerine has giyim kuşamları ve
müzik aletleri vardır. Baul müziği, ilâhi aşkı sade ve gündelik ifadelerle
serbest bir biçimde anlatır. Baul’lar, Tagore’u hem şiir hem müzik
anlamında etkilemiştir. (ç.n.)
119
www.isaretatesi.com
Suretin için yalvarmayı reddediyorum, bana ihtiyaç
duymuyorsan.
Pazarın tozu ve öğlenin ışıltısı kör etmiş gözümü, öylece
bekliyorum; içimde bir umut, sevdiceğim, belki yüreğin beni
bulmaya yollar seni.
-III-
Senin nefesinle, capcanlı neşe ve hüzün ezgileri halinde
akıyorum ben.
Sabahları ve akşamları, yazın ve yağmur zamanı, müziğe
ayak uyduruyorum.
Tut ki her şeyime mâlolarak uçup gidiyor müzik, gene de
kederlenmem, ezgiyi öyle aziz tutarım.
-IV-
Yüreğim O’nun çalıp durduğu bir kavaldır. Eğer bir gün
başka ellere düşerse, O hemen fırlatsın onu uzaklara.
Sevgilim bu kavalı öylesine aziz tutar… Eğer bugün
yabancı bir nefes üflediyse ona ve garip sesler çıkardıysa, O
hemen kırıp parçalasın onu, tozlara saçsın.
-V-
Aşkta gaye ne hazdır ne acı, sadece aşktır.
120
www.isaretatesi.com
Özgür aşk birbirine bağlar, ayrım bunu bozar; zira
birleştirendir aşk.
Ateşin ateşle tutuşması misali, aşkla alevlenir aşk – ilk
alev nereden gelir peki?
Senin benliğinde ıstırabın tahakkümü altında oynaşıp
sıçrar o.
Sonra, ne zaman ki alevlenir gizli ateş, o zaman bir olur iç
ve dış, kül olur tüm engeller.
Bırak, şiddetle parlasın ıstırap, yürekten fışkırsın,
karanlığı kovalasın – neden korkacaksın?
Şair şöyle diyor: “Bedelini ödemeden kim elde edebilir
aşkı? Siz kendinizi vermesini bilmezseniz, dünya da hasis olur
size karşı.”
-VI-
Gözler yalnızca tozu toprağı görür, ama yürekle hisseder,
saf neşeyi bilir.
Dört bir yanda türlü biçimde çiçeklenmiş sevinçler; fakat
onlardan çelenk örecek ipliği nerede yüreğinin?
Sahibimin kavalı her şeyin içinden yankılanır, beni tüm
konaklarımdan dışarı sürer; ve dinlediğim sürece bilirim ki,
attığım her adım Sahibimin evindedir.
O, denizdir – ve o yüzdendir ki denize götüren ırmaktır,
kıyıdaki iskeledir.
121
www.isaretatesi.com
-VII-
Garip huyları vardır konuğumun.
Hazırlıksız olduğum zaman gelir hep; ama onu nasıl
reddedeyim?
Lambayı yakıp gece boyu beklerim, ortalarda görünmez.
Ne zaman ki ışık söner ve odam tamtakırdır, gelip yerini ister.
Onu nasıl bekleteyim?
Dostlarımla gülüp eğlenirim; sonra birden irkilirim:
Hayret, yanımdan kederle geçmektedir! Anlarım ki eğlencem
nafiledir.
Nice defa yüreğim sızlarken onun gözlerinde bir
gülümseme görmüş, kederimin gerçek olmadığını
anlamışımdır.
Gene de onu anlayamıyorum diye asla şikâyet etmem.
-VIII-
Ben kayığım, sen hem denizsin hem kayıkçı.
Karaya asla varmasan da, batmama göz yumsan da,
neden ahmak gibi korkayım?
Kıyıya varmak daha büyük bir ödül müdür seninle
kaybolup gitmekten?
Söyledikleri gibi sen yalnızca limansan eğer, deniz nedir?
122
www.isaretatesi.com
Varsın kabarsın sular, dalgalarla çalkalanayım – itiraz
etmem.
ben.
Her nerede, ne biçimde görünürsen, senin içinde yaşarım
Dilersen esirge beni, dilersen öldür, yeter ki yad ellere
terk etme.
-IX-
Ha gayret tomurcuk, ha gayret! Aç kalbini, ha gayret!
Baharın ruhu seni teslim almış işte, artık tomurcuk olarak
kalabilir misin?
123
www.isaretatesi.com
124
www.isaretatesi.com
FİRARİ – III
125
www.isaretatesi.com
126
www.isaretatesi.com
I.
Gel, yeryüzünün pervasız sevdalısı, ey İlkbahar; ormanın
yüreği dile gelmek için can atsın!
Tedirgin rüzgârlar halinde gel, çiçeklerin tomurcuklara
sığmayıp körpe yapraklarla fışkıracağı gölgeliklerden geç!
Işıklı bir isyan gibi patlak ver ansızın; gecenin uyku
orucundan, gölün dilsiz karanlığından, toprağın altındaki
zindandan geç, mahpus tohumlara özgürlük müjdeleyerek gel!
Şimşeğin kahkahası gibi, fırtınanın nidâsı gibi gel;
birdenbire dal hummalı kentin içine, tıkanmış kelâmı azat et,
şuursuz çabayı kurtar! Gel ve cılız kavgamızı takviye et:
Ölüme üstün gel!
127
www.isaretatesi.com
II.
Nice defa, mart ayında hardallar çiçek açtığı zaman bu
manzarayı seyrettim – suyun bu tembel çizgisini, ötedeki
kumsalın kurşuni rengini, nehir boyunda komşu tarlaların
kardeşliğini köyün kalbine taşıyan kıvrımlı patikayı.
Rüzgârın avare ıslığını ve geçip giden bir kayığın kürek
seslerini dizelerime hapsetmek istedim.
Hayran oldum muazzam dünyanın önümde nasıl da
tevazuyla uzandığına: Ebedî Yabancı’yla olan buluşmamın
nasıl da sevecen, aşina bir rahatlıkla kalbimi doldurduğuna…
128
www.isaretatesi.com
III.
Bir yolcu teknesi, bir o yana bir bu yana, dar nehrin iki
yakasındaki köyler arasında işler durur.
Nehir ne geniştir ne derin, yol üzerinde yalnızca bir
aralıktır o – nasıl ki şarkının bir yerinde sözler kesilir ama ezgi
neşeyle akarsa, o da günlük yaşamın küçük serüvenlerini
renklendirir.
Zenginliğin kuleleri yükselir, yükselir, sonra harap
oluverir; lâkin bu köyler geveze nehrin iki yakasından
birbiriyle konuşur ve yolcu teknesi onlar arasında çağlardan
çağlara, ekin zamanından hasat zamanına işler durur.
129
www.isaretatesi.com
IV.
Akşamleyin sığırları ahırlara geri getirdikten sonra,
köylüler, kulübelerin önündeki çimenlerde toplanıp, senin
gizlice onlar arasında olduğunu kalplerinde hissetmek ve sana
sevecenlikle taktıkları ismi şarkılarında tekrar etmek üzere
oturuyorlar.
Kralların taçları kayan yıldızlar misali parlayıp söner;
senin isminse, isimsiz pek çok seveninin mütevazı
kalplerinden köyün kulübeleri üzerinde dingin geceye
yükselir.
130
www.isaretatesi.com
V.
Bebeğin dünyasında, ağaçlar ona yaprak sallıyorlar;
anlam çağının öncesinden kalma kadim bir dilde mısralar
mırıldanıyorlar. Ay, ona kendi yaşıtıymış gibi görünüyor –
gecenin biricik bebeğiymiş gibi.
İhtiyarın dünyasında, çiçekler ödev biliyorlar yapmacık
peri masallarıyla mahcup olmayı – ve kırık taş bebekler itiraf
ediyorlar, kilden yapılmış olduklarını.
131
www.isaretatesi.com
VI.
Ey dünyam, ben çocukken küçük komşu kızıydın sen,
sevecen ve ürkek bir yabancıydın.
Sonra yüreklendin ve çitin öteki tarafından benimle
konuşmaya, bana oyuncaklar, çiçekler, deniz kabukları
sunmaya başladın.
Derken tatlı sözlerle işimden aldın beni; kâh
alacakaranlığın diyarına, kâh öğle ıssızlığında bahçenin yosun
kaplı köşesine cezbettin.
Geçmiş zamanlara dair uzun hikâyeler anlattın bana:
Ânın mahpusluğundan kurtulmak için o eski zamanlara özlem
duydu şimdiki zaman.
132
www.isaretatesi.com
VII.
Ulu Yeryüzü! Ne çok yanıp tutuştu benliğim senin
üzerinden akmak için – ve göğün aşağıya göz kırpan mavisine
yanıt olarak flamasını havaya kaldıran her bir yeşil çimenin
mutluluğuna ortak olmak için!
Dünyaya gelişimden çağlar önce sana ait olduğumu
hissediyorum. Bu yüzdendir ki, güz güneşi olgun pirinç
başakları üzerinde parladığı zaman, zihnimin her yerde
olduğu bir geçmişi hatırlıyor, o uzak ve sisli geçmişten oyun
arkadaşlarımın seslerini duyar gibi oluyorum.
Akşamleyin sığırlar kır patikalarında toz kaldırarak
ahırlarına döndüğünde ve köy kulübelerinin dumanları
dolunaya doğru yükseldiğinde, varoluşun ilk sabahıyla ortaya
çıkmış büyük bir ayrılığın kederini yaşıyorum.
133
www.isaretatesi.com
VIII.
Yoğun bir günün ardından kafamın içi arı kovanı gibiydi;
alacakaranlığın geceye döndüğünü fark edemedim. Işık aniden
çözüldü karanlıkta, uzanıp bir parmak misali dokundu bana.
Başımı kaldırdım, dolunayın bir çocuğunki gibi şaşkın
bakan gözleriyle buluştu gözlerim. Öylece kalakaldım uzun
müddet; o sırada penceremden gizlice bir aşk mektubu salındı
sanki.
O andan beridir mektuba bir yanıt verebilmek için yanıp
tutuşuyorum – Gece’nin görünmeyen çiçekleri gibi hoş kokulu
bir yanıt; onun isimsiz yıldızlara yazılmış buyruğu gibi yüce
bir yanıt…
134
www.isaretatesi.com
IX.
Bulutlar göğü kaplıyor, sabah aydınlığı yağmurlu
gecenin dağınık perçemi gibi kalıyor.
Küçük bir kız oturuyor pencerede; harap fırtınanın
taçkapısındaki gökkuşağı misali sakin.
O kız komşumdur benim – onun dünyaya gelişi, isyankâr
kahkahası gibiydi bir ilâhın. Annesi öfkelenerek, iflâh olmaz
diyor ona; babası gülümsüyor ve ona çılgının teki diyor.
Devasa kayalardan seke seke giden boyun eğmez bir
çağlayana benziyor o; dinmek bilmeyen rüzgârda hışırdayan,
en tepedeki bambu yapraklarına benziyor.
Pencerede duruyor ve gökleri seyrediyor.
Kızkardeşi gelip, “Annemiz seni çağırıyor,” diyor; o,
omuz silkiyor.
Elinde oyuncak bir gemiyle erkek kardeşi geliyor,
kolundan çekiştirip onunla oynamak istiyor; ama o, bir hışımla
kolunu kurtarıyor. Oğlan ısrar edince, kız onun kıçına bir de
tokat vuruyor.
Rüzgârın ve suyun sesiydi, âlemin yaratılışının başında
duyulan ulu ses.
135
www.isaretatesi.com
Doğanın bu kadim çığlığı, dilsiz bir çağrıydı doğmamış
yaşama. Kızın kalbine ulaştı mânâ – ve işte, tek başına
sürükleniyor o, zamanımızın çitinden dışarıya: Öylece duruyor
orada, sonsuzluğa teslim olmuş!
136
www.isaretatesi.com
X.
Yalıçapkını kıpırdamadan duruyor boş bir teknenin
pruvasında; nehrin sığ kıyısına bir bufalo uzanmış, sakin ve
huzurlu, yarı kapalı gözlerle serin çamurun tadını çıkarıyor.
Köyün başıboş köpeğinin havlamalarından korkmayan
inek, suyun kıyısında otluyor; peşinden bir salik sürüsü,
güveler avlayarak zıp zıp geliyor.
Oturduğum yer bir demirhindi korusudur; dilsiz
yaşamın sesleri burada toplanıyor: Sığır böğürmeleri, serçe
ötüşleri, yüksekteki çaylağın keskin çığlığı, çekirge cırıltıları,
sudaki balığın şıpırtısı…
Yaşamın bebek odasına kapı aralığından bakıyorum:
Tabiat Ana, koynundaki bu canlı kıpırtıyla ilk defa ürperiyor.
137
www.isaretatesi.com
XI.
Sessiz sakin köy yerinde güneşli bir geceyarısı gibi
durgundu öğle. Tatil günlerimin sonu gelmişti.
Dört yaşındaki küçük kızım beni gün boyu odadan odaya
takip etmiş, yaptığım hazırlıkları endişeli bir sessizlikle
izlemişti. Sonunda bitkin düştü, kapının eşiğinde garip bir
suskuyla oturup kaldı. Kendi kendine, “Baba gitmesin,” diye
homurdanıyordu.
Uykusu ağır bastığı sırada yemek vakti gelmişti, ama
annesi unutmuştu onu, çocuk mızmızlanamayacak kadar
keyifsizdi.
Nihayet veda etmek için ona kollarımı uzattığımda, hiç
kıpırdamadı, sadece bana üzgün bakarak, “Baba, ne olur
gitme!” dedi.
Bu küçük çocuğun yalnızca şu birkaç kelimeyle
zorunluluğun devasa dünyasına kafa tutması gözlerimi
yaşarttı: “Baba, ne olur gitme!”
138
www.isaretatesi.com
XII.
Tatilin tadını çıkar, canım oğlum; masmavi bir gök,
çıplak bir tarla, yaşlı demirhindinin altında ambar ve yıkık bir
tapınak var.
Tatilim karışsın tatiline; gözlerinin dansında bir ışık,
gürültülü bağrışlarında bir müzik bulayım.
Sana gerçek bir tatil özgürlüğü getiriyor güz; bana ise
çalışmanın imkânsızlığını – zira işte, odama dalıp duruyorsun
sen!
Evet, tatilim sınırsız bir özgürlüktür – sevginin beni rahat
bırakmaması için.
139
www.isaretatesi.com
XIII.
Akşam olmuştu; küçük kızım pencerenin altından
arkadaşlarının seslendiğini duydu.
Karanlık merdivenlerden aşağı, harmanisini elindeki
lambaya siper ederek ürkekçe indi.
Yıldızlı mart gecesinde terasta oturuyordum, aniden bir
çığlık duyunca merdivenlere koştum.
Karanlık sarmal merdivenlerde lambasının ışığı
sönmüştü kızımın. “Kızım, neden bağırdın?” diye seslendim.
Telaşla yanıt verdi aşağıdan: “Baba, kayboldum!”
Terasa geri dönüp yıldızlı mart göğüne baktığımda,
orada harmanisini birçok lambaya siper ederek yürüyen bir
çocuk vardı âdeta.
Bir an için lambalar sönecek olsa, çocuk kalakalır ve
çığlığı göklerden göklere yankılanır: “Baba, kayboldum!”
140
www.isaretatesi.com
XIV.
Sokak lambaları arasında donup kalmış gece, şehrin
tozuna bulanmış altını.
Rüküş bir kadın balkon parmaklıklarından eğiliyor:
Pervanesini bekleyen canlı bir ateş…
Aniden aşağıda, fayton altında kalan bir sokak
çocuğunun etrafını sarıyor insanlar; balkondaki kadın,
dünyanın en iç mabedinde oturan beyaz elbiseli Ulu Ana’nın
elemiyle doluyor ve acıyla haykırarak yere düşüyor.
141
www.isaretatesi.com
XV.
Kıraç fundalıktaki manzarayı hatırlıyorum: Çingene
çadırlarının önünde bir kız, yalnız başına çimenlere oturmuş,
ikindi gölgesinde saçlarını örüyor.
Kızın küçük köpeği, sanki bu işin bir önemi
yokmuşçasına onun meşgul ellerine atlayıp havlıyor.
“Baş belası!” diye bağırarak boş yere çıkışıyor kız köpeğe;
onun şapşallıklarından bıktığını söylüyor.
Azarlayan parmağıyla köpeğin burnuna vuruyor, ama
görünüşe göre bu onu daha da coşturuyor.
Anlasın diye tehditkârca bakıyor köpeğe bir an – ama
sonra saçlarını salıyor, aniden köpeği kollarına alıyor, kıkır
kıkır gülerek onu bağrına basıyor.
142
www.isaretatesi.com
XVI.
Adam uzun boylu ve cılız; sürekli tekrarlayan yüksek
ateşle bir deri bir kemik kalmış; gövdesine tek bir damla özsu
toplayamayan ölü bir ağaç sanki.
Çaresizce ama sabırla, annesi küçük bir çocuk gibi taşıyor
onu güneşe; yol kenarında sabah boyu oturuyor kısalan
gölgeler arasında.
Su almaya giden bir kadınla, sığırları kıra götüren küçük
bir çobanla, uzak pazara giden yüklü bir arabayla adamın
yanıbaşından geçip gidiyor dünya; ve anne, ölmekte olan
oğlunun korkunç cansızlığına yaşamın en ufak bir kıpırtısı
dokunur diye umuyor.
143
www.isaretatesi.com
XVII.
Pazardan eve yorgun argın dönen bu perişan kılıklı
ihtiyar birdenbire gençliğinin zirvesine dönebilseydi eğer,
insanlar işlerini bırakıp coşkuyla koşarlardı ona.
Zira o zaman adamı bir köylü olarak küçümsemeyi
bırakırlar, onda yaşının tüm gizemini ve ruhunu bulurlardı.
Hatta yoksulluğu ve ıstırabı bile ânın sığ
aşağılamalarından sıyrılarak yücelir, sepetindeki öteberi
dokunaklı bir asalete bürünürdü.
144
www.isaretatesi.com
XVIII.
Adam sabah olunca, bir sıra deodar ağacıyla 26
gölgelenmiş, tepeyi ısrarlı bir âşık misali saran yolda yürüyüşe
çıktı.
Köydeki evlerinden, yeni evlendiği karısından gelen ilk
mektup vardı elinde; kadın ona tez zamanda gelmesi için
yalvarıyordu.
Yoktan bir elin dokunuşu geziniyordu adamın üzerinde;
mektubun feryadını taşıyor gibiydi hava: “Sevdiğim, aşkım,
gözyaşlarıyla dolup taşıyor göğüm!”
Kendine şaşırdı adam, “Buna lâyık mıyım ben?” diye
düşündü.
Aniden güneş göründü kasvetli tepelerin çizgisi
üzerinde; yabancı bir sahilden dört kız, peşlerinde havlayan
bir köpekle hızlı adımlarla, bağrışa çağrışa geliyordu.
Yaşça büyükçe olan iki tanesi, adamın haline
güldüklerini gizlemek için yüzlerini çevirdi, küçük olanlarsa
itişip kahkahayı bastılar ve hınzırca kaçıştılar.
26
Deodar: Himalaya sediri olarak da bilinir; iri, her dem yeşil kalan bir iğne
yapraklıdır. (ç.n.)
145
www.isaretatesi.com
Adam durakladı, başını öne eğdi. Sonra birdenbire
mektubu yokladı: Zarfı açtı, yeniden okudu.
146
www.isaretatesi.com
XIX.
Tapınaktaki tasvirin bir araba üzerinde kutsal şehirde
gezdirileceği gün gelip çatmıştı.
“Gidelim ve şenliklere katılalım,” dedi Kraliçe, Kral’a.
Bir tek adam hariç, saray halkından törene katılmayan
kimse yoktu. Çalı çırpı toplayıp saray için süpürge imal eden
bir adamdı bu.
Sarayın başhizmetkârı ona acıyarak, “Bizimle
gelebilirsin,” dedi.
O ise başını eğerek, “Olmaz,” dedi.
Kral ve beraberindekilerin geçiş yapacağı yolun
kenarında yaşıyordu adam. Vezir, filinin üzerinde oradan
geçerken durup seslendi: “Bizimle gel ve kutsal arabasının
üzerinde Tanrı’yı gör!”.
“Tanrı’yı Kralımızın usûlüyle görmeye çalışmak ne
haddime?” dedi adam.
Vezir sordu: “Kutsal arabasının üzerinde dolaşan Tanrı’yı
görme şansını bir daha ne zaman bulacaksın?”
147
www.isaretatesi.com
“Tanrı’nın kendisi kapıma geldiği zaman,” diye yanıtladı
adam.
Vezir gür bir kahkaha attı ve “Seni şaşkın! Kral bile onu
görmek için yollara düşmek zorundayken, kapına mı
gelecekmiş Tanrı senin?” dedi.
“Fukaranın Tanrı’dan başka ziyaretçisi mi var?” dedi
adam.
148
www.isaretatesi.com
XX.
Kış sona ererken günler uzuyordu; güneşin altında
köpeğim, evcil geyiğimizle deli deli oynuyordu.
Pazara giden insanlar bahçe çiti boyunda toplanıyor,
dilleri onca farklı olan bu oyun arkadaşlarının çekişmesini
seyrederek gülüşüyorlardı.
Havada bahar havası vardı; alev gibi titriyordu körpe
yapraklar. Bir parıltı oynaşıyordu geyiğin kara gözlerinde,
birdenbire irkildiğinde, boynunu çevirip kıpırdayan gölgesine
baktığında, rüzgârdaki bir fısıltıyı işitebilmek için kulak
kabarttığında…
Serseri rüzgârla sürüklenip geliyordu mânâ; hışırtılar ve
pırıltı nisan göğünün dört bir yanını kaplamıştı. Dünyadaki ilk
gençlik sızısının şarkısıydı bu – ilk goncanın çiçek açışının,
aşkın bilinmeyenin peşine düşüp bilindik her şeyi geride
bırakışının şarkısı.
Ve bir gün öğleden sonra, gölgeler amlak ağaçları 27
arasında ışığın kaçamak öpüşleriyle tatlılaşırken, ölüme
sevdalı bir göktaşı misali kaçıp gitti geyik.
27
Amlak: Baharda erken çiçeklenen, süs bitkisi olarak kullanılan, hoş bir
gölge sunan bir ağaç. (ç.n.)
149
www.isaretatesi.com
Hava karardı, evde lambalar yandı; yıldızlar belirdi,
tarlaların üzerinde yayıldı gece; fakat geyik bir daha geri
dönmedi.
Köpeğim inleyerek bana geliyor, sorgulayan, acıklı
gözlerle, âdeta “Anlamıyorum!” diyordu.
Zaten kim anlıyor ki?
150
www.isaretatesi.com
XXI.
Sokağımız öyle dolambaçlı bir sokak – sanki çağlar evvel
amacının peşinde yola çıkmış, sağa sola savrularak sonsuza
dek afallayıp kalmış.
Yüksekte, binalar arasında, bir kurdele gibi, boşluktan
koparılmış bir şerit asılı: Kasvetli kentten kızkardeşim, diyor
ona sokak.
Ve sokağımız öğleyin birkaç dakikalığına güneş
gördüğünde bilgece bir şüpheyle kendine soruyor: “Acaba
gerçek mi bu?”
Haziranda yağmur bazen, resim kalemiyle taranmış gibi
gölgeler düşürüyor sokağa. Toprak yol çamurla kayganlaşıyor,
şemsiyeler çarpışıyor. Ani sağanaklar boşanıyor göğün
fıskiyelerinden, ürkmüş kaldırımları yıkıyor. Kendi
karamsarlığı içinde, sokak, bunu hoyrat bir yaratılış
tasarımının cilvesi olarak alıyor.
Eğile büküle sonunda yoldan çıkan bahar rüzgârı, sağa
sola çarpıp bir berduş gibi sendeliyor, tozlu havayı kâğıt
parçaları ve paçavrayla dolduruyor. “Bu ne maskaralık böyle?
Tanrılar çıldırdı mı ne!” diye çileden çıkıyor sokak.
151
www.isaretatesi.com
Fakat her iki yandaki evlerin günlük atıkları –küle
bulanmış balık pulları, sebze soyuntuları, çürük meyveler, fare
ölüleri– nedense, “Bunlar ne böyle?” türünden bir şüphe
uyandırmıyor.
Tüm kaldırım taşlarını kanıksamış sokak. Ama bazen
aradaki çatlaklardan başını uzatıyor bir tutam ot; bu kafasını
karıştırıyor onun: Somut gerçekler böyle bir ihlâle nasıl izin
veriyor?
Sabahleyin evler güz güneşinin dokunuşuyla güzelliklere
uyanıyor tiksinç rüyalardan, o zaman sokak kendi kendine
fısıldıyor: “Bu binaların ötesinde bir yerde sınırsız bir mucize
var…”
Fakat saatler geçiyor, evlerde insanlar hareketleniyor;
hizmetçi kız pazardan bir elinde erzak sepetiyle, öbür elini
sallayarak dönüyor; hava mutfaklardan yayılan koku ve
dumanla doluyor – ve bir kere daha anlaşılıyor ki, sokağımız
için hakiki ve olağan olan, sokağın kendisinden ibarettir,
evlerden ve çöp yığınlarından…
152
www.isaretatesi.com
XXII.
Tüm zenginliğini yitirdiği halde yıkılıp gitmemiş bir
konak bu; yol kenarında sırtına yamalı bir paçavra giymiş bir
meczup gibi duruyor.
Günbegün zalim çiziklerle yaralanıyor; yağmurlu aylar
tuhaf imzalarını bırakıyor duvarın çıplak tuğlalarında.
Yukarıdaki terk edilmiş odanın çifte kapılardan biri paslı
menteşelerinden düşmüş; dul kalan diğer kapı düzensiz
esintilerle gece gündüz bangırdıyor.
Bir gece bu evden kadın feryatları yükselmişti. Ailenin
küçük oğlunun ölümüne ağıt yakılıyordu; on sekiz yaşında bir
oğlandı, gezici bir tiyatroda kadın kahramanı oynayarak
geçimini sağlardı.
Birkaç gün sonra ev sessizliğe büründü; kapıları kitleyip
gittiler.
Yalnızca, kuzey tarafında, yukarıdaki odada o harap kapı
ne kopup istirahate kavuşuyor, ne kapanıp kalıyor; durmadan
ileri geri sallanıyor rüzgârda, kendine eziyet eden bir ruh
âdeta.
153
www.isaretatesi.com
Bir zaman sonra, çocuk sesleri yeniden yankılanıyor
konakta. Güneşte kadın elbiseleri kuruyor balkon
parmaklıklarında; bir kuş şakıyor örtülü bir kafeste; bir oğlan
uçurtmasıyla oynuyor terasta.
Odaların birkaçına bir kiracı yerleşmiş. Az bir geliri ama
bir sürü çocuğu var adamın. Bezgin anneleri çocukları
dövüyor bazen, kıyameti koparıyorlar.
Diğer kattaki başka bir kiracının ise gün boyu çalışıp
didinen kırk yaşlarında bir hizmetçisi var, evin hanımıyla
tartışıp duruyor; ayrılıp gitmekle tehdit ediyor hanımı, ama
ayrılamıyor.
Her gün ufak tefek onarımlar geçiriyor konak. Eksik
pencere camlarının yerine kâğıt kapatılıyor; tırabzanın
noksanları bambularla telafi ediliyor; kilidi bozuk olan giriş
kapısını boş bir kasa kapalı tutuyor; duvarın yeni badanası
altında eski lekeler belli belirsiz görünüyor.
Zenginliğin ihtişamı, kendine en uygun abideyi terk
edilmişliğin çıplaklığında bulmuştu. Fakat şimdi, imkânlar
yetersizken, güvensiz düzeneklerle örtmeye çalışıyorlar bunu;
konağın asaleti zedeleniyor.
Ama kuzey tarafındaki o ıssız oda gözden kaçmış. Ve
orada, o viran kapı hâlâ bangırdıyor rüzgârda – dövünüp
duran Çaresizlik âdeta.
154
www.isaretatesi.com
XXIII.
Ormanın derinliklerinde sımsıkı kapalı gözlerle çileye
dalmıştı münzevi; cenneti hak etmek istiyordu.
Ama bir kız vardı bahar dalları toplayan, ona eteğinde
meyveler ve yapraktan çanaklarda nehir suyu getiren.
Günler geçti, münzevinin çilesi ağırlaştı; getirilen
meyveler tadılmadan, su dokunulmadan kaldı. Bahar dalları
toplayan kız üzgündü.
Cennetin Efendisine, Tanrılara öykünen bu adamın
haberi ulaştı. Birçok defa, dengi olan Asuralar’la savaşarak,
onları krallığından uzak tutmayı başarmış olan O, şimdi tüm
gücü ıstırabından ibaret bir insanoğlundan korkuyordu.
Lâkin ölümlülerin huyunu biliyordu; bu zavallıyı
ayartarak yolundan saptıracak bir plan yaptı.
Cennetten bir nefes erişip öptü bahar dalları toplayan
kızın bacaklarını; ve ani bir güzellik sarhoşluğuyla gençliği
ürperdi kızın; kurcalanmış bir arı kovanı misali vızıldadı
düşünceleri.
Münzevinin, çilesini tamamlamak üzere ormandan
ayrılarak dağda bir mağaraya çekilme zamanı gelmişti.
155
www.isaretatesi.com
Yola koyulmak için gözlerini açtığında, kız beliriverdi
karşısında – ahenkli bir ezginin tuhaflık kattığı, bilindik ama
unutulmuş bir şiir misali… Oturduğu yerden kalktı münzevi;
ormandan ayrılma vaktinin geldiğini söyledi.
Kız, “Peki ama, neden sana hizmet etme şansımı elimden
alıyorsun?” diye sordu, yaşlı gözlerle.
Tekrar oturdu münzevi; düşüncelere daldı, kalakaldı.
Kız pişmanlıktan uyuyamadı o gece. Gücünden
iğreniyor, zaferinden utanç duyuyordu; gene de zihni
çalkantılı bir hazzın dalgalarında yuvarlanıyordu.
Sabahleyin geldi, münzeviyi selamladı, ayrılıp gideceğini
söyleyerek hayırduası diledi.
Münzevi sessizce baktı kızın yüzüne, “Yolun açık olsun,
dilerim tüm duaların kabul olur,” dedi.
Ve sonra, münzevi, çilesi tamamlanana dek yıllarca bir
başına oturdu.
Ölümlülerin Efendisi sonunda göklerden indi, ona
cenneti hak ettiğini bildirdi.
“Artık istediğim bu değil,” dedi münzevi.
Tanrı, bundan daha yüce hangi mükâfatı isteyebileceğini
sordu ona.
Münzevi, “Bahar dalları toplayan kızı istiyorum,” dedi.
156
www.isaretatesi.com
XXIV.
Dokumacı Kabir’in 28 Tanrı inayetine mazhar olduğu
söylenirdi; insanlar şifa ve mucize için onun etrafına
toplanırdı. Ancak Kabir’in rahatı kaçmıştı; zira alt sınıftan biri
olması ona o güne dek, pek kıymetli saydığı şöhretsizliği
bahşetmiş, o da onu şarkılarıyla ve Tanrının varlığıyla
süslemişti. Her şeyin eskisi gibi olması için dua ediyordu.
Bu paryanın ününü kıskanan rahipler, onu
itibarsızlaştırmak için bir fahişeyi kullanmaya karar verdiler.
Kabir, tezgâhında dokuduğu elbiseleri satmak üzere pazara
geldiğinde, fahişelik yapan kadın aniden Kabir’in koluna
yapıştı, “Beni aldattın!” diye bağırıp çağırdı; hatta onu evine
kadar takip etti, “Beni yüzüstü bırakamazsın!” deyip durdu.
Kabir, “Tanrı dualara kendi usûlüyle yanıt verir,” dedi kendi
kendine.
Çok geçmeden, korku dolu bir titremeye kapıldı kadın;
dizlerinin üzerine çöktü, sızlanmaya başladı, “Beni
28
Kabir: On beşinci yüzyılda yaşamış mistik Hint şairi. Rubaiyi andıran
“doha” tarzında yazdığı şiirlerini şarkı olarak söylemiştir. Asıl mesleği
dokumacılıktır. Tagore’un, Kabir’den yaptığı çevirileri bir araya getirdiği
“Kabir’in Şarkıları” (Songs of Kabir) adlı bir kitabı vardır. (ç.n.)
157
www.isaretatesi.com
günahımdan arındır!” dedi. Kabir ona, “Yaşamını Tanrı’nın
ışığına aç!” dedi.
O günden sonra Kabir, tezgâhında işini yapıp şarkı
söyledi. Şarkıları, kadının kalbini lekelerden arındırıyor,
karşılığında kadının tatlı sesinde bir de yuva buluyordu.
Bir gün Kral’ın damarı tuttu, gelip huzurunda şarkı
söylemesi için Kabir’i çağırttı. Dokumacı önce bunu reddetti;
ancak mesajı getiren ulak, efendisinin emri yerine gelmeden
onu bırakmazdı elbette.
Nihayet Kabir kabul salonuna girdiğinde, Kral ve maiyeti
gördükleri karşısında irkildiler. Zira Kabir tek başına değildi,
peşisıra o kadın da geliyordu. Kâh gülenler kâh kaşlarını
çatanlar oldu; Kral ise bu çulsuzun küstahlığı karşısında
hiddetlendi.
Kabir aşağılanmış bir halde geri döndü evine; kadın onun
ayaklarına kapanarak ağladı: “Neden benim uğruma kendinizi
rezil ettiniz, sahibim? İzin verin, sefil hayatıma geri döneyim!”
Şöyle cevap verdi Kabir: “Tanrımı, hakaretler kuşanarak
geldiğinde geri çevirmem ben.”
158
www.isaretatesi.com
XXV.
SOMAKA İLE RİTVİK
Kral Somaka’nın ruhu, semavî bir araba üzerinde Cennete doğru yol
almakta, o esnada yol kenarında başka ruhların yanından
geçmektedir. Aralarında Somaka’nın eski başrahibi olan Ritvik de
vardır.
-BİR SES-
Nereye gidiyorsun, ey Kral?
-SOMAKA-
Kimin sesidir bu? Bu bulanık havada gözlerim boğuluyor
âdeta, hiçbir şey göremiyorum.
gel.
-SES-
Aşağı gel, ey Kral, aşağı! Cennete giden o arabadan in ve
-SOMAKA-
Kimsiniz siz?
159
www.isaretatesi.com
-SES-
Ritvik’im ben; dünyevî hayatta eğitmeniniz ve
başrahibinizdim.
-SOMAKA-
Dünyadaki tüm gözyaşı buhar olup bu muğlâk âlemi
yaratmış sanki. Ustam, siz burada ne arıyorsunuz?
-RUHLAR-
Cennet yolunun yanıbaşında uzanıyor bu cehennem;
buradan bakınca sönük sönük parlıyor uzakta ışıklar, yalnızca
erişilmezliklerini anlatıyorlar. O saadet diyarının yolcularıyla
dolu semavî arabanın gürültülü geçişini dinliyoruz gündüz
gece; uykuyu gözlerimizden çalarak beyhude bir hasetle
seyretmeye zorluyor bizleri bu. Pek aşağımızda, yeryüzünün
ihtiyar ormanları hışırdıyor, denizler kadim yaratılış ilâhisini
mırıldanıyor: Kâinat boşluğunda amaçsızca gezen bir hatıranın
iniltisi gibi duyuyoruz bunları.
-RİTVİK-
Aşağı gel, ey Kral, aşağı!
-RUHLAR-
Biraz olsun kal bizimle. Dünyanın gözyaşları tutunuyor
sana hâlâ – yeni devşirilmiş çiçekler üzerindeki şebnem misali.
Kendinle beraber ormanın ve çayırın birbirine karışmış
kokusunu getirdin sen; çocuklardan, kadınlardan,
160
www.isaretatesi.com
ahbaplardan bir anmalık getirdin; mevsimlerin tarifsiz
müziğinden bir şeyler getirdin.
-SOMAKA-
Ustam, siz neden bu boğuk, cansız âlemde olmaya
mahkûmsunuz?
-RİTVİK-
Kurban ateşine sunmuştum oğlunuzu; ruhumu
karanlıklara salan günahım buydu.
-RUHLAR-
Bu hikâyeyi bize anlatın Kralım, yalvarıyoruz size; bir
suçun itirafı bizim cansızlığımıza yaşam ateşini taşıyabilir
hâlâ.
-SOMAKA-
Videha’nın 29 Kralı Somaka idi benim adım. Yıldan yıla
pek çok tapınağa kurban sunmaktan usanmışken, yaşlılık
çağımda bir oğul sahibi oldum ve ona olan sevgim, ani bir sel
baskını misali, başka her şeye dair düşünceyi silip götürdü
yaşamımdan. Lotusun kendi sapını örtmesi gibi, tümden örtüp
gizledi o sevgi beni. İhmal edilmiş krallık vazifeleri tahtımın
önünde yığıldıkça yığılıyordu. Gene bir gün, kabul
salonumdayken, bebeğin viyaklamasını duydum annesinin
dairesinden; hemen fırladım, tahtımı bomboş bıraktım.
29
Videha: Hint klasik metinlerinde adı sıkça geçen, Bilge Kral Canaka’nın
krallığı. Videha’nın tüm kralları âlim ve filozof olarak kabul edilir. (ç.n.)
161
www.isaretatesi.com
-RİTVİK-
Bu tam da benim günlük takdis için salona girdiğim âna
denk gelmişti; gözü hiçbir şey görmeyen Kral, beni itip geçti;
kanıma dokundu bu. Daha sonra mahcup bir yüzle geri
döndüğünde, sordum ona: “Kralım, yüksek makam ve
vazifenizi terk etmek pahasına sizi günün bu en yoğun
saatinde kadınlar dairesine çeken ne gibi bir aciliyettir acaba –
dost saraylardan elçiler gelmişken, mazlum adalet isterken,
vezirleriniz sizinle hayati meseleleri görüşmek için beklerken?
Bir Brahman’ın takdisini bile hiçe sayacak kadar önemli, ne
gibi bir aciliyetiniz olabilir?
-SOMAKA-
İlkin hiddetli bir ateş parladı yüreğimde, ama hemen
sonra, bir yılanın dikelmiş başını ezercesine bastırdım onu;
uysalca cevap verdim: “Tek çocuk babası olduğumdan
huzurum kalmadı. Lütfen bu defalık beni bağışlayın, bundan
böyle babanın düşkünlüğünün Kralı asla teslim almayacağına
dair size söz veriyorum.”
-RİTVİK-
Lâkin hınçla doluydu yüreğim ve şöyle dedim: “Tek
çocuklu bir baba olmanın lanetinden kurtulmak istiyorsanız,
size bir yol gösterebilirim. Ama bu öyle zor bir yol ki, sizin onu
başarabileceğinizden şüpheliyim.” Kralın gururuna dokundu
bu; ayağa fırlayarak haykırdı: “Bir Kşatriya ve bir Kral olarak
kutsal olan her şey üzerine ant içerim ki, yapılmasını
buyuracağınız şeyi ne denli zor olursa olsun hiç çekinmeden
162
www.isaretatesi.com
yapacağım.” “O halde dinleyin,” dedim. “Bir kurban ateşi
yakın, oğlunuzu feda edin: Yükselecek olan duman, bir nesil
getirecek size, bulutların yağmur getirdiği gibi.” Kral başını
eğdi, susup kaldı; saray maiyeti dehşetle homurdandı;
Brahmanlar ellerini kulaklarına kapatarak, “Söylemek de
dinlemek de günahtır böyle sözleri,” diye bağrıştı. Kral şaşkın
bir kederle bir süre ne diyeceğini bilemedi, sonra soğukkanlı
bir şekilde, “Sözümde duracağım,” dedi. Günü geldi, ateş
yakıldı, insanlar şehri boşalttı; sıra çocuğun getirilmesine
geldiğinde, hizmetkârlar direndi, askerler silah bırakarak
itaatsizlik etti. O zaman, bilgeliğiyle nefsin tüm zayıflıklarını
ve aldatıcı duyguları kendinden pek aşağıda ve uzakta
bırakmış olan ben, Ritvik, bizzat yolunu tuttum kadınlar
dairesinin. Çocuğun etrafı kadınlar tarafından, bir ağacın
tehditkâr dallarınca kuşatılmış bir çiçek misali sarılmıştı.
Çocuk beni gördü, hevesli ellerini uzattı ve bana gelmeye
çabaladı, zira onu hapseden sevgiden kurtulmak istiyordu.
“Sana hakiki kurtuluşu vermeye geldim,” diye haykırarak,
zorla çekip aldım onu baygınlık geçiren annesinin ve çaresizce
feryat eden dadılarının elinden. Ateşin titreyen dilleri göğü
yalıyor, Kral alevlerin başında dikiliyordu, kaskatı ve suskun,
yıldırım çarpmış bir ağaç misali. Kollarımda parlak ateşin
ilâhvâri görkeminden büyülenmişçesine agulayıp oynaşan
bebek, alevlerin özgür ihtişamında âdeta bilinmeyen bir dadıyı
arıyordu sabırsızca.
-SOMAKA-
Kes, yeter, yalvarıyorum!
163
www.isaretatesi.com
-RUHLAR-
Ritvik, senin varlığın cehennem için bile kara bir leke!
-ARABACI-
Senin yerin burası değil, ey Kral! Cehennemin bile
yüreğini sızlatan bu amelin itirafını dinlemek zorunda kalmayı
hak etmiyorsun.
-SOMAKA-
Arabanız yoluna devam etsin! Ey Brahman, benim yerim
bu cehennemde senin yanındır. Tanrılar günahımı unutabilir,
ama ben evlâdımın yüzünde babasının ona ihanet ettiğini
anladığı o feci anda beliren acı dolu şaşkınlığı nasıl unutayım?
[Göçmüş Ruhların Yargıcı olan DHARMA 30 girer.]
-DHARMA-
Ey Kral, seni bekliyor Cennet.
-SOMAKA-
Hayır, beni değil. Kendi oğlumu öldürdüm ben.
30
Dharma: Tüm Hint inanış ve felsefelerinin ana kavramlarından biridir.
“Doğadaki düzen ve kaide; ve bu düzen ve kaideden kaynağını alan doğal
bir güç olarak insanın uymak zorunda olduğu din ve hukuk kuralları,
ödevler” şeklinde tanımlanabilir. Dharma, ahlâki anlamda “doğru yaşam
tarzı”dır, “tanrıların buyruğu”dur; felsefi anlamdaysa “varoluş ilkesi”
anlamında, tekten tüme doğru katman katman ele alınabilir. Buddhizm’de
dharma denince Buddha’nın öğretilerinin bütünü kastedilir. Hindu
inanışlarında dharma kavramını yöneten tanrı da aynı adla anılır. (ç.n.)
164
www.isaretatesi.com
-DHARMA-
Günahın, sana verdiği acının taşkınlığıyla sürüklenip
gitti.
-RİTVİK-
Hayır, ey Kral, Cennete tek başına giderek burayı benim
için katmerli bir cehennem yapma sakın; ateşlerle ve sana
duyacağım nefretle yanıp kavrulurum! Kal burada!
-SOMAKA-
Kalacağım.
-RUHLAR-
Kal bizimle! Kal ki bu çaresiz, utanç verici cehennem
ıstırabı bir ruhun ihtişamıyla taçlansın!
165
www.isaretatesi.com
XXVI.
Yararlı bir işi yoktu adamın, yalnızca tuhaf tuhaf
hevesleri vardı.
Bu yüzden, ıvır zıvırı kusursuz yapmaya harcadığı bir
ömrün sonunda kendini Cennette bulduğuna çok şaşırmıştı.
Aslında kılavuz, bir hata sonucu onu yanlış Cennete
koymuştu – sadece iyi ve meşgul ruhlar için olan Cennete.
Bu Cennette anayolda amaçsızca gezinen kahramanımız,
yalnızca işlerin akışını engelliyor.
Yolun kenarına adım atıyor, ekili tohumların üzerine
bastığı için uyarılıyor. Dürtüyorlar, irkiliyor; acele ettiriyorlar,
ilerliyor.
İşi başından aşkın bir kız, kuyudan su almaya geliyor.
Ayakları, arp tellerinde hızla gezen parmaklar misali koşuyor
kaldırımda. Telaştan, özensizce bir düğüm atıyor saçına; alnına
düşen kâküller kara gözlerinin içine giriyor tel tel.
“Testini ödünç verir misin bana?” diyor adam kıza.
“Testimi mi?” diye soruyor kız, “Su almak için mi?”
“Hayır, üzerini desenlerle süslemek için.”
166
www.isaretatesi.com
“Harcanacak vaktim yok,” diye tersliyor kız, hor görerek.
Fakat meşgul birinin tamamen aylak biri karşısında şansı
olamaz.
Adam her gün karşılıyor kızı kuyunun başında, her gün
yineliyor isteğini, nihayet kız pes ediyor.
Testiyi alarak, esrarlı bir çizgiler ağıyla tuhaf renklere
boyuyor.
Kız testiyi evirip çevirip soruyor: “Bunun anlamı nedir?”
“Hiçbir anlamı yok,” diye yanıtlıyor adam.
Testiyi eve götürüyor kız. Kaldırıp değişik ışıklara
tutuyor onu; esrarını çözmeye çalışıyor. Geceleyin yatağından
kalkıyor, lambayı yakıyor, döndürerek, testiye her açıdan uzun
uzun bakıyor.
Bu ilk defadır ki, kız, anlamı olmayan bir şeyle karşı
karşıya.
Ertesi gün, adam gene kuyunun başında.
Kız soruyor: “Ne istiyorsun?”
“Senin için biraz daha iş yapmak.”
“Ne işi?” diye soruyor kız.
“Müsaade et, renkli şeritlerden bir kurdele öreyim
saçlarına.”
“Buna lüzum var mı?” diye soruyor kız.
“Hiçbir lüzum yok,” diye yanıtlıyor adam.
167
www.isaretatesi.com
Toka yapılıyor ve ondan sonra kız bol bol saçlarıyla
oynuyor.
Bu arada, Cennette en verimli şekilde işleyen mesai
aksamaya başlıyor.
Cennetin kıdemlileri durumdan rahatsız olup toplantı
yapıyorlar.
Kılavuz, kabahatini itiraf ederek, yanlış adamı yanlış yere
getirdiğini söylüyor.
Ve o yanlış adam çağrılıyor. Onun renklerle alev alev
olan sarığı, yanlışın büyüklüğünü kendiliğinden ortaya
koyuyor.
Kıdemlilerin başı, “Dünyaya geri dönmelisin,” diye
buyuruyor.
Adam, bir oh çekerek, “Ben hazırım,” diyor.
Saçında kurdele olan kız söze karışıyor: “Ben de!”
Bu ilk defadır ki, kıdemlilerin başı, hiçbir mantığı
olmayan bir durumla karşılaşıyor.
168
www.isaretatesi.com
XXVII.
Rivayet olunur ki, ormanda nehrin göle kavuştuğu yerde,
kılık değiştirmiş periler yaşarmış; insanlar onların peri
olduğunu uçup gittiklerinde anlarmış.
Ormana bir prens gelmiş; nehrin göle kavuştuğu yere
vardığında, suyun kıyısında oturan bir köylü kızı görmüş;
suyu dalgalandırıp nilüferleri dans ettiriyormuş.
Fısıldayarak sormuş kıza: “Söylesene, peri misin sen?”
Kız bu soruya gülmüş; kahkahası yamaçlarda
yankılanmış.
Prens onun şelalenin gülen perisi olduğunu düşünmüş.
Kral’a Prens’in bir periyle evlendiği haberi ulaşmış;
hemen birkaç atlı yollayıp onları getirtmiş.
Kraliçe gelini görmüş ve tiksintiyle yüz çevirmiş; Prens’in
kızkardeşi öfkeden kıpkırmızı kesilmiş; hizmetçi kızlar, periler
böyle mi giyinir diye sormuşlar.
Prens fısıldayarak, “Sessiz olun; benim perim kılık
değiştirerek geldi evimize,” demiş.
169
www.isaretatesi.com
O yıl bayram günü Kraliçe, oğluna, “Gelinimize söyle,
peri görmeye gelen akrabalarımız karşısında bizi mahcup
etmesin,” diye tembihlemiş.
Ve Prens geline gidip, “Aşkımın hatırı için, yakınlarıma
kendini göster,” demiş.
Uzun süre sessiz kalmış kız; sonra başını sallayarak söz
vermiş, o sırada yanaklarından yaşlar süzülmüş.
Gökte dolunay parlarken, Prens, üzerinde düğün
kıyafetiyle gelinin odasına girmiş.
İçeride kimse yokmuş – yalnızca pencereden yatağa
vuran bir ayışığı huzmesi…
Akrabalar, Kral ve Kraliçe bir araya toplanmışlar,
Prens’in kızkardeşi kapının yanında duruyormuş.
Sormuşlar: “Peri gelin nerede?”
Prens yanıtlamış: “Size kendini bildirmek için sonsuza
dek kayboldu o.”
170
www.isaretatesi.com
XXVIII.
KARNA 31 İLE KUNTİ 32
Pandava Kraliçesi Kunti’nin evlenmeden önce bir bebeği olmuştu.
Karna adını verdiği bu oğlanı, ayıbını gizlemek için, doğduğunda
terk etti. Adiratha adlı bir arabacı, çocuğu buldu ve onu kendi oğlu
gibi büyüttü. Yıllar geçti ve Karna, Kaurava ordusuna komutan
oldu.
31
Karna: Mahabharata’daki başlıca karakterlerden biri; Pandavalar’ın yaşça
büyük üçünün anası olan Kunti’nin küçükken terk ettiği oğlu. Kunti, bu
çocuğu Tanrı Surya’dan, hamile kalmaksızın doğurur. Arabacı Adiratha
onu sahiplenip yetiştirir. Çok yetenekli bir savaşçı olan Karna, ait olduğu
kast sınıfı yüzünden zorluklarla karşılaşır. Onun maharetlerinden etkilenen
Kaurava lideri Duryodhana onu kendi safına çeker; Kurukşetra Savaşı’nda
kardeşlerine karşı Kauravalar’ın yanında yer alır. (ç.n.)
32
Kunti: Mahabharata’da Pandava kardeşlerin ve Karna’nın anası. Ulu
Bilge Durvasa, Kunti’ye gençliğinde bir “mantra” öğretir; bununla, dilediği
zaman bir ilâh zuhur edecek ve Kunti ondan, hamile kalmaksızın çocuk
sahibi olacaktır. Ancak Kunti, merakından dolayı mantrayı zamansızca
kullanır ve Tanrı Surya belirir. Kunti büyüye inanarak Surya’dan geri
gitmesini ister, ancak Surya bunu kabul etmez. Böylece Kunti’nin bir bebeği
olur, ancak Kunti bunu gizlemek için bebeği bir sepete koyup nehre bırakır.
Bebeği bulan Arabacı Adiratha onu kendi oğlu gibi büyütür. Kunti
Mahabharata’da onurlu, ama acemice hatalar yapan bir kadındır; bir
yandan Pandavalar’ın anasıdır, öbür yandan terk ettiği ilk oğlu Karna,
düşman saflarında savaşmaktadır. (ç.n.)
171
www.isaretatesi.com
-KARNA-
Ben, Arabacı Adiratha’nın oğlu Karna’yım; Kutsal
Ganj’ın kıyısına oturmuş, günbatımına tapınıyorum. Söyleyin,
siz kimsiniz?
-KUNTİ-
Ben o kadınım ki, sayemde, tapındığınız ışıkla
tanışmıştınız.
-KARNA-
Nedendir bilmiyorum, ama sabah güneşinin öpücüğüyle
doruktaki karların erimesi misali, bakışınızla kalbimin
eridiğini hissediyorum. Sesinizle, sebebi belki de ilk anılarımın
ötesinde saklı, kör bir keder uyanıyor içimde. Söyleyin bana,
ey gizemli kadın, benim bu dünyaya gelişimi size bağlayan sır
nedir?
-KUNTİ-
Biraz sabır, genç adam. Karanlığın göz kapakları günün
meraklı gözlerine indiğinde, cevap vermiş olacağım. Öncelikle,
bilin ki Kunti’yim ben.
-KARNA-
Kunti mi? Arcuna’nın anası!
-KUNTİ-
Evet, öyle, hasmınız Arcuna’nın anası. Lâkin bu yüzden
nefret etmeyin benden. Hâlâ hatırlıyorum Hastina’da kılıç
172
www.isaretatesi.com
mahareti yarışlarının yapıldığı günü; tanınmamış bir genç olan
siz, gözüpekçe, gecenin yıldızları arasından beliren ilk güneş
ışını misali çıkmıştınız meydana. Ah! Bilir misiniz, mahzun bir
kadın vardı o sırada kraliyet üyeleri arasında, sizin o çıplak ve
zayıf bedeninizi kutsuyordu gözyaşlarıyla... Kim mi?
Arcuna’nın anasıydı o kadın! Sonra, kılıç ustası Brahman öne
çıkarak, “Alt tabakadan bir gencin Arcuna’ya meydan okuması
uygun olmaz,” diye buyurmuştu. Günbatımında boğulan
ışığın acısıyla şimşekler çakan bir fırtına bulutu misali sessizce
duruyordunuz. Bir kadın vardı o sırada, sizin utanç ve
öfkenizle kalbi alev alan, sessizce yanıp kavrulan… Arcuna’nın
anasıydı o kadın! Övgüler onun olsun ki Duryodhana sizi
hemen takdir etmiş, orada o an Anga Kralı olarak
taçlandırmıştı; böylece Kauravalar’a bir destekçi
kazandırmıştı. Böylesi bir talihin coşkusuyla Arabacı Adiratha
kalabalıktan fırlamıştı ve siz, Pandavalarla yandaşlarının
alaycı gülüşleri arasında ona koşup, tacınızı ayaklarına
sunmuştunuz. Ama bir kadın vardı o sırada Pandavalar
arasında, böylesi bir tevazunun asil gururu karşısında yüreği
sevinçle parlayan… Evet, Arcuna’nın anasıydı o kadın!
-KARNA-
Peki, siz ki kralların anasısınız, nedir sizi bir başınıza
buraya getiren?
-KUNTİ-
Sizden bir ihsanda bulunmanızı dileyeceğim.
173
www.isaretatesi.com
-KARNA-
Emredin yeter ki, kudretimi ve bir kşatriya olarak
onurumu ayaklarınıza sunayım.
-KUNTİ-
Sizi almaya geldim.
-KARNA-
Beni mi? Nereye?
-KUNTİ-
Sevgine susamış kollarıma, oğlum benim!
-KARNA-
Beş yiğit kralın anası, neler söylüyorsunuz siz? Nerede
yer bulacaksınız bana, ben ki alt tabakadan gelen küçük bir
kabile şefiyim yalnızca?
-KUNTİ-
Senin yerin tüm oğullarımın önünde.
-KARNA-
Böyle bir yerde olmaya ne hakkım var?
-KUNTİ-
Tanrı takdiri ana sevgisi hakkın var…
174
www.isaretatesi.com
-KARNA-
Akşamın karanlığı yayılıyor yeryüzüne; sessizlik
dinleniyor su üzerinde – ve sizin sesiniz beni bebekliğime,
bilincin alacakaranlığında kaybolmuş ilkel bir dünyaya
götürüyor. Belki bir düştür bu, belki unutulmuş gerçekliğin bir
parçası, gene de yaklaşın yanıma, sağ elinizi koyun alnıma.
Rivayet olunur ki, küçükken annem terk etmiş beni. Pek çok
geceler uykumda geldi o bana; ama “Örtünü aç, yüzünü göster
bana!” diye seslendiğimde kaybolup gitti her defasında. Aynı
düş bu defa ben uyanıkken mi geldi bana yoksa? Bakın, öbür
kıyıda lambaları yanıyor oğlunuzun çadırlarının; ve bakın, beri
kıyıda, denizdeki bir fırtınanın büyüyle donakalmış dalgaları
misali, Kauravalar’ın çadırları var. Peki, yarınki savaşın
arefesinde, muharebe alanının korkunç sessizliğinde, ne diye
çıkageliyor rakibim Arcuna’nın anası ve bana unutulmuş bir
anadan mesaj getiriyor? İsmim ne diye onun dilinden böyle bir
ezgiye bürünüyor ve düşmanlarıma karşı zayıflıyor kalbim?
-KUNTİ-
Madem öyle, geç kalma oğlum, gel benimle!
-KARNA-
Evet, geleceğim; ve hiç soru sormayacak, hiç şüphe
etmeyeceğim. Ruhum çağrınıza yanıt veriyor; zira zafer ve
şöhret adına olan mücadelem ve içimde kabarmış nefret, bir
anda, seher dinginliğinde son bulan bir karabasan misali sahte
görünüverdi bana. Peki, nereye götürmeyi düşünüyorsunuz
beni?
175
www.isaretatesi.com
-KUNTİ-
Nehrin öbür kıyısına, puslu kumsal boyunca ışıkların
yandığı yere.
-KARNA-
Kayıp annemi sonsuza dek bulabilecek miyim orada?
-KUNTİ-
Ah, oğlum benim!
-KARNA-
O halde neden terk ettiniz beni – ata yurdundan
koparılmış bir avare olmaya, yersiz yurtsuz bir sefalet
akıntısında sürüklenmeye mahkûm ettiniz? Ne diye dipsiz bir
uçurum yarattınız Arcuna ile aramda; kardeşliğin doğal
çekimini ne diye düşmanlığın dehşet verici çekimine
dönüştürdünüz? Susuyorsunuz elbette. Uçsuz bucaksız
karanlığı kaplıyor utancınız, görünmez ürperişler yolluyor
uzuvlarıma. Sorumu yanıtsız bırakıyorsunuz elbette! Asla
açıklamayın bana oğlunuzu neden ana sevgisinden mahrum
bıraktığınızı! Lâkin söyleyin, bunca zaman sonra ne diye beni
kendi ellerinizle yıktığınız bir cennetin harabelerine
çağırıyorsunuz?
-KUNTİ-
Bil ki bu serzenişlerinden çok daha ölümcül bir lanet,
nereye gitsem bırakmıyor peşimi. Zira beş erkek evlât sarıyor
çevremi, ama tüm çocuklarından mahrum bırakılmış bir kadın
176
www.isaretatesi.com
gibi eziliyor yüreğim. Yaşamımın tüm zevkleri, ilk göz ağrımı
terk etmemle açılan yarıktan akıp gitti, heder oldu. Benim
analıktan vazgeçtiğim o lanetli günde, sen daha bir kelime
konuşamıyordum; bugünse senin vefasız annen yüce gönüllü
sözler için yalvarıyor sana. İzin ver, bağışlayıcılığın yakıp
tutuştursun onun yüreğini, böylece tüketsin onun günahını.
-KARNA-
Anne, gözyaşlarımı kabul et!
-KUNTİ-
Seni kollarıma geri kazanma umuduyla gelmedim; tek
isteğim haklarını alman. Gel ve bir veliaht olarak payına
düşeni al!
-KARNA-
Ben daha ziyade bir arabacının oğluyum ve soylu bir
ailenin itibarında hiç gözüm yok.
al!
-KUNTİ-
Nasıl diyorsan öyle olsun, ama gel ve hakkın olan krallığı
-KARNA-
Benden anne sevgisini esirgemiş olan siz, şimdi beni
krallıkla mı cezbetmeye çalışıyorsunuz? Kökünden
kopardığınız akrabalık bağı çoktan ölmüştür, tekrar
büyüyemez. Benim ayıbımdır ki, kralların anasına böyle
177
www.isaretatesi.com
çabucak “anne” dedim ve Arabacı’nın evindeki hakiki
annemden vazgeçtim!
-KUNTİ-
Ne kadar yücesin, oğlum! Tanrı’nın takdir ettiği ceza
küçücük bir tohumdan dev bir hayata doğru nasıl da gizlice
büyüyor! Annesinin sahip çıkmadığı o aciz bebek, olayların
karanlık labirentinden yetişkin bir adam olarak kardeşlerini alt
etmeye geliyor!
-KARNA-
Anne, endişelenme! Kesin bildiğim bir şey varsa o da
zaferin Pandavalar’ın olacağıdır. Şimdi gece huzurlu ve sakin
de olsa, umutsuz bir serüvenin ve şaşkın bir neticenin
müziğiyle doludur yüreğim. Benden yenilgiye mahkûm
olanları terk etmemi isteme. Bırak, Pandavalar elde etsin tahtı,
zira elde etmeliler; ben, umutsuz ve perişan olanlarla
kalacağım. Dünyaya geldiğim gece sen beni, çıplak ve isimsiz,
sefaletin kollarına terk etmiştin: Şimdi bir kere daha, acıma hiç,
yenilgiyi ve ölümü sakince kabullenmeye terk et!
178
www.isaretatesi.com
XXIX.
Ne zaman ki yamaçta alev gibi parlayan bir palaya
benzeyen nehir, akşamın alacakaranlığında kınına sokuldu, o
an bir kuş sürüsü geçti yukarıdan, patırtılı kanat sesleriyle
âdeta fırlatılmış bir ok gibi kaçıyorlardı yıldızlar arasından.
Tüm hareketsiz şeylerin ortasında bir hız tutkusu
uyandırdı bu; bağrında fırtına bulutlarının sancısını
hissediyordu âdeta dağlar; kök salmış prangalarından
kurtulmaya can atıyordu ağaçlar.
Kuşların bu göçü, benim için durgunluk perdesinin
yırtılması demek oldu; derin sessizlikten muazzam bir kanat
çırpışı çıktı ortaya.
Dağların ve ormanların zamanın içinden bilinmeyene
doğru uçtuğunu gördüm, yıldızlar kanat çırptıkça karanlığın
ateşle ürperdiğini gördüm.
Denizleri aşan bir kuşun telaşını duydum benliğimde;
yaşamın ve ölümün sınırlarının ötesine doğru bir yol açıyordu
kendine; ve göçebe dünya haykırıyordu binbir sesiyle: “Burası
değil, başka bir yer gerek bize, uzakların bağrında bir yer belki
de...”
179
www.isaretatesi.com
XXX.
Kalabalık hayranlıkla dinliyordu sahnedeki genç şarkıcı
Kaşi’yi; sesiyle, maharet gösterisindeki bir kılıç misali,
umutsuz açmazların arasına dalıyor, onları paramparça
ediyor, kendinden geçiyordu.
Dinleyiciler arasında ihtiyar Racah Pratap da oturuyordu;
hayli bitkin ve hoşnutsuz görünüyordu; zira kendi yaşamı, bir
nehrin güzelce süslediği bir yöre misali, her yanını Baraclal’ın
şarkılarının sarıp beslediği bir yaşamdı. Yağmurlu akşamlar ve
güz günlerinin durgun saatleri, onun kalbine Baraclal’ın
sesiyle hitap ederdi; ve şenlik geceleri bu şarkılara göre
lambalar kısılır, ziller çıngırdardı.
Kaşi dinlenmek üzere ara verince Pratap gülümseyerek
Baraclal’a göz kırptı ve ona, “Haydi Üstat, bu yeni icat şarkılar
yerine hakiki müziği çal bize; öbürleri âdeta oyunbaz kedi
eniklerinin felç olmuş fareleri avlamasına öykünüyor,” diye
fısıldadı.
Başında bembeyaz bir sarığı olan ihtiyar şarkıcı,
dinleyicileri öne eğilerek selamladı, sahnede yerini aldı. İnce
parmaklarıyla çalgısının tellerine dokundu, gözlerini kapadı,
ürkekçe şarkısına başladı. Salon geniş, Baraclal’ın sesi cılızdı;
180
www.isaretatesi.com
Pratap gösterişli bir tavırla “Çok yaşa!” diye bağırdı, o sırada
eğilip arkadaşının kulağına, “Biraz daha yüksek sesle, haydi
dostum!” diye fısıldadı.
Kalabalık huzursuzlandı; kimi esniyor, kimi uyukluyor,
kimi sıcaktan şikâyet ediyordu. Salonun havası ilgisizliğin
çoksesli homurtusuyla uğuldamaya başladı; ve nihayet şarkı,
narin bir kayık misali boş yere çırpınıp, büsbütün curcunaya
gömüldü.
Yüreği incinen ihtiyar adam aniden bir pasajı unuttu,
panayırda kayıp kılavuzunu arayan kör bir adam misali acıyla
yokladı hafızasını. Gediği rastgele bir ezgiyle doldurmaya
çalıştı; ama gedik daha da açıldı: İhtiyaca yanıt vermeyi
reddetti çarpıtılmış notalar; birdenbire makam değişti ve ip
koptu. Üstat Baraclal başını sazına yasladı ve ondan, unuttuğu
müziğin yerine, bir bebeğin dünyaya saldığı ilk yaşam
çığlığının koptuğu duyuldu.
Pratap nazikçe onun omzuna dokundu ve şöyle dedi:
“Gel gidelim, bizim meclisimiz burası değil. Biliyorum,
dostum, sevgi olmayınca dul kalır hakikat – ve ne çokluğu ne
de ânın kendisini mesken tutar güzellik.”
181
www.isaretatesi.com
XXXI.
Dünyanın gençlik çağında, ey Himalaya, yeryüzünün
yırtık bağrından fırladın sen; bir tepenin ardından diğeriyle,
alev alev savurdun güneşe meydan okumanı. Sonra duruldun
ve kendine, “Bu kadar yeter!” dedin; bulutların özgürlüğüne
öfkelenmiş yanan yüreğin sınırlarını buldu, sonsuzluğa selam
durdun. Tutkuna gem vurunca, güzellik artık senin göğsünde
serbestçe oynayabilirdi; çiçeklerin ve kuşların neşesiyle, güven
duygusu sardı seni.
Sen, yalnızlığının ortasında büyük bir âlim gibi
oturmuşsun, dizlerinde sayısız taştan sayfalarla açık duran
kadim bir kitap taşıyorsun. Acaba nasıl bir hikâye yazılıdır
orada, merak ediyorum: İlâhi münzevi Şiva ile ilâhi âşık
Bhavani’nin 33 ebedî evlilik efsanesi mi, yoksa Kırılgan Olanın
gücünü cezbetmeye çalışan Kudretin destanı mı?
33
Bhavani: Ana Tanrıça Şakti’nin vahşi, öfkeli, ama aynı zamanda
merhametli yanını temsil eder. Bhavani kelimesi “hayat veren” anlamına
gelir ve dişi unsurdaki hareketliliği, canlılığı, yaratıcılığı temsil eder. (ç.n.)
182
www.isaretatesi.com
XXXII.
Hissediyorum, ey Dünya, bir gün sana veda ettiğimde
kalbim rengini bırakmış olacak senin manzaralarına.
Mevsimlerinin müziğine eklenecek ezgilerim; gölgelerin ve
günışığının döngüleri arasında düşüncelerim soluk alıp
verecek gizlice.
Uzak günlerde, yaz gene gelecek âşıkların bahçesine.
Lâkin onlar, ne çiçeklerine benim şarkılarımın güzellik
kattığını bilecekler, ne de dünyaya olan sevgilerinin benim
sevgimle derinleştiğini…
183
www.isaretatesi.com
XXXIII.
Göğün derin dinginliğini yakalıyor gözlerim.
Yapraklarını günışığıyla dolacak kadehler misali uzatan bir
ağacın ürperişi geçiyor içimden.
Güneşte çimenlerden yükselen ılık nefes misali, bir
düşünce doğuyor zihnime – harelenen suyun şıpırtısına ve
yorgun rüzgârın köy yollarındaki iççekişlerine karışan bir
düşünce: Dünyanın bütün yaşamına eşlik etmiş yaşamım; ona
kendi sevgisini ve kederini vermiş.
184
www.isaretatesi.com
XXXIV.
Söylediğim şarkılara karşılık mükâfat beklemiyorum
senden. Şarkılarım gece boyu sürsün bir tek – ta ki Şafak, bir
çoban kızı misali, güneşin telaşıyla yıldızları toplayıp götürene
dek.
Ama senin de bana şarkı söylediğin anlar olmuştu – ve
gururla söylüyorum, ey Şair, o zaman nasıl dinlediğimi ve
kendimden geçtiğimi hep hatırlayacaksın sen!
185
www.isaretatesi.com
XXXV.
Sabah çimenlerde çiy damlaları parlarken, sen geldin ve
salıncağımı ittin; ama tebessümden gözyaşlarına kayarak,
tanıyamadım seni.
Sonra o muhteşem ışığıyla nisan öğleleri geldi ve seni
takip etmem için el ettin bana.
Fakat ne zaman ki yüzünü aradım, o an bir çiçekler
alayıyla, güney rüzgârına şarkılarını savuran kadınlar,
erkekler geçit yaptı aramızdan.
Sana aldırmadan geçtim her gün yanından.
Fakat zakkumların baygın kokusuyla dolu bazı günler,
nazlanan palmiye yaprakları arasında ısrarlıyken rüzgâr, senin
karşında durur ve merak ederdim, acaba hiç yabancı olmuş
muydun bana…
186
www.isaretatesi.com
XXXVI.
Hava kararıyor. Issız külrengi göğün köşesinde akşam
yıldızı kararsızca titreşiyor.
Geriye bakıyorum ve ardımda uzanan yolun sonsuza dek
silindiğini hissediyorum. Yaşamımın izlediği bu yol, tek bir
yolculuğa hizmet etti ve üzerinden tekrar geçilmeyecek.
Buraya gelişimin upuzun hikâyesi orada sessizce yatıyor;
tozda kıvrımlı bir hat, sabah doruklarından dipsiz gecenin
eşiğine dek uzanıyor.
Bir başıma oturmuş, merak ediyorum – acaba bu yol,
akşamın ilâhi parmakları değince günün kayıp seslerini
müziğe teslim etmeyi bekleyen bir çalgı mıdır…
187
www.isaretatesi.com
XXXVII.
Aşkın en üstün cesaretini bahşet bana, duam budur:
Söyleyebilmenin, yapabilmenin, senin buyurduğun acıya
katlanabilmenin, terk edilmemek uğruna her şeyi terk
edebilmenin cesaretini. Kuvvet ver bana tehlikeli arayışlarda;
ıstırapla onurlandır beni; sana her gün kurban olabilen o zorlu
duyguya yükselmeme yardım et.
Aşktaki en üstün güveni bahşet bana, duam budur:
Ölümde yaşama, yenilgide zafere ait olan güveni; en narin
güzellikte saklı kudretin, incinmeyi reddetmeyen soylu
ıstırabın güvenini bahşet.
188
www.isaretatesi.com
XXXVIII.
HİNDU JNANADAS 34 ŞARKILARI
-I-
Şarkılarınız neredeydi, ah kuşum, geceyi yuvanızda
geçirdiğiniz zaman?
Oraya sığmamış mıydı tüm zevkleriniz?
Ne oldu da şimdi göklere kaptırıyorsunuz gönlünüzü –
öylesi uçsuz bucaksız göklere?
-Yanıt-
Sınırlar içinde dinlenirken hoşnuttum; fakat ne zaman ki
enginlere yükseldim, o zaman şarkı söyleyebildiğimi keşfettim.
-II-
Gündüzle geldin, ey Ulak, altınlar giymiş olarak.
34
Jnanadas: Bengal edebiyatının başlıca şairlerindendir; on altıncı yüzyılda
yaşamış, Vaishnava şiirine büyük katkı yapmıştır. Vidyapati ve
Çandidas’ın izinde kendi sade üslubunu geliştirmiştir. Şiirleri dinî
sınırlamaları aşan bir haz ve acı anlayışını yansıtır. (ç.n.)
189
www.isaretatesi.com
Günbatımından sonra kurşuni bir münzevi cübbesine
büründü şarkın; ve gece oldu sonra.
Siyahlar üzerine parlak harflerle yazılıydı getirdiğin
mesaj.
Peki, bunca görkemin ne gereği vardı, sırf beni cezbetmek
için – ben ki bir hiçim?
-Yanıt-
Fevkalâdedir o şölen salonu ki, biricik konuk siz
olacaksınız.
O yüzden göklerden göklere yazılmış sizin mektubunuz;
o yüzden daveti size tüm merasimiyle ulaştırıyor gururlu
hizmetkârınız.
-III-
Gün boyu yürümüş, yorgun düşmüştüm. Başımı
çevirdim, hâlâ çok uzak olan sarayına doğru baktım.
Gece derinleşti, hasretle yandı bağrım; hangi kelimeyi
mırıldansam, acıydı haykırdığım; susuzluktan kavruldu
şarkılarım. Ah sevdalım, sevdiğim, tüm âlemde seçtiğim!
Karanlıkta yitip gitmiş gibiyken zaman, âsânı bıraktın
elinden, çalgını aldın, en yüksek perdeden çalmaya başladın.
Ve yeniden şarkılara karıştı yüreğim, ah sevdalım, sevdiğim,
tüm âlemde seçtiğim!
190
www.isaretatesi.com
Kimin kollarıdır beni saran? Neyi bırakmalıysam
bırakayım, neyi taşımalıysam taşıyayım, yeter ki seninle
yürüyeyim, ah sevdalım, sevdiğim, tüm âlemde seçtiğim!
Ara sıra in tahtından, aşağıya gel, zevklerin ve kederlerin
arasına karış! Türlü suretler ve sevinçler ardına, aşkımın ve
kalbimin içine gizlen! Ve şarkılarını söyle orada, ah sevdalım,
sevdiğim, tüm âlemde seçtiğim!
191