George Fox
- Önem : Quakerizm olarak anılan inancın kurucusu
- Doğum : 1624
- Ölüm : 1691
Quakerizm olarak anılan inancın kurucusu olan George Fox, gençlik yıllarının büyük bölümünü hapishanede geçirdi. Leicestershire’de bir köyde dünyaya gelen Fox bir dokumacının oğluydu. Hiç okula gitmemişti. 1647 yılında vaizliğe başlamadan önce sadece ayakkabı tamirciliği ve çobanlık yaprak geçiniyordu. O yıl köyünden ayrılan Fox, İngiltere’yi yaya olarak dolaşmaya başladı. Pazar yerlerinde ve evlerde vaazlar verdi. Resmi ve kurumsal bir ruhban sınıfının gereksiz olduğuna inanıyordu. Herkes bir vaizin rehberliğine ihtiyaç duymadan Hz. İsa’nın ışığını hissedebilirdi. Kiliseyi reddetti ve dini hizmetlerin her yerde verilebileceğini söyledi. Bir mağarada, bir tepede ve hatta bir tarlada bile.
Kurumsallaşmış ruhban sınıfının otoritesini reddettikleri için Fox ve takipçileri şiddetli bir baskıya maruz kaldılar. Fox’un bazı taraftarları idam edildi. Quakerler kendilerinden daha güçlü olanlara boyun eğmeyi kabul etmediler. Devlete bağlılık yemini etmiyor, yüzde onluk vergiyi ödemeye yanaşmıyorlardı. Fox aynı zamanda pasifizmi benimsemişti. Taraftarlarına orduya katılmamalarını öğütlüyordu. Quakerlar’a dönük baskılar 1660 yılında tahta geçen Kral 2. Charles döneminde de devam etti. 1680’lere kadar tutuklandılar. Fox, 1671 yılından itibaren İrlanda, Almanya, Hollanda ve İngiltere sömürgeleri olan Jamaika, Maryland ve Rhode Island’a giderek yeni takipçiler aradı. Günümüzde tüm diğer ülkelerde olduğundan daha çok Quaker yaşamaktadır.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
-
Ebüzziya Tevfik Bey
Genç yaşta giriştiği gazetecilik faaliyetleri ve Osmanlı matbaasına getirdiği yeniliklerle bilinen Ebüzziya Tevfik Bey İstanbul’da dünyaya geldi. İlköğrenimine Sultanahmet’te başlayan Tevfik Bey, babasının vefatı üzerine onun yerine memuriyete getirildi. Hayatı boyunca tutkuyla gerçekleştirdiği gazetecilik mesleğine genç yaşlarda başladı. Bu sürece kadar çeşitli memurluk görevleri de yaptı. Maliye’de iken aynı kalemde memurluk yapan Abdülhak Hamid ile beraber Hacı Edhem Paşazâde Kadri Bey’den Arapça, Farsça ve edebiyat dersleri aldı. 1864’te Rûznâme-i Cerîde-i Havâdis’te çalışmaya başlayan Ebüzziya, gazetedeki bir yazı dolayısıyla önce Nâmık Kemal, onun vasıtasıyla da Şinâsi ile tanıştı ve Tasvîr-i Efkâr gazetesine geçti; daha sonra Yeni Osmanlılar Cemiyeti’ne girdi. Ancak onun Yeni Osmanlılar Cemiyeti’nde bulunup bulunmadığı tartışmalı bir husustur. Gazetecilik mesleğinin ilk yıllarından itibaren iktidarı rahatsız eden yayınlarda bulundu. Bu nedenle çıkarttığı gazete ve dergiler defalarca kapatıldı ve sürgün yedi. Şinasi’nin ölümü üzerine satılığa çıkartılan Tasvîr-i Efkâr Matbaası’nın başına geçti; burada önemli matbaacılık faaliyetleri yürüttü ve İbret gazetesini yayımlamaya başladı. Ancak Mahmud Nedim Paşa hükümetini ürküttü ve gazete henüz 19. sayısında iken dört ay süreyle kapatıldı. Hadika, Cüzdan, Sirac ve buna benzer çok sayıda yayın yayımladı. Ancak bu yayınlar defalarca kapatıldı. Bu süreçte matbaacılık faaliyetlerini sürdürerek önemli basım işlemleri gerçekleştirdi. 1908 yılında İttihat ve Terakki Fırkası’na girdi; seçimlerde Konya vilâyetinden aday oldu ve Antalya sancağından mebus seçildi. Ebüzziya her defasında isim değiştirerek gazetesini yayımlamaya devam etti. Zaman zaman tutuklandı, matbaası mühürlendi ve hapse atıldı. Babıali Baskını ile iktidara geçen yeni hükümetçe serbest bırakıldığının ertesi günü evine dönerken Kadıköy vapurunda öldü.
-
Bıyıklı Mehmed Paşa
Adil, otoriter, tedbir sahibi bir devlet adamı olarak anılan Bıyıklı Mehmed Paşa’nın Akkoyunlular’a mensup olduğu ileri sürülür. Enderun’da yetişen Bıyıklı Mehmet Paşa, Yavuz Selim’in tahta çıkışı sırasında mîrâhur olarak görev yaptı ve Bıyıklı lakabıyla tanındı. II. Bayezid’in oğulları arasında başlayan taht kavgalarında Yavuz Sultan Selim’in yanında yer aldı ve Şehzade Ahmed’e karşı öncü olarak gönderildi. Manevraları ile Şehzade Ahmed’i oyalamayı başardı ve Yavuz Sultan Selim’e kuvvetlerini bir araya getirmesi için fırsat kazandırdı. Gerçekten de Yavuz Selim Yenişehir ovasında Şehzade Ahmed’i karşılayarak bozguna uğrattı ve bu savaşta mîrâhur Bıyıklı Mehmed Ağa büyük yararlılıklar gösterdi. Mehmed Paşa Çaldıran Savaşı sırasında Bayburt ve Kiğı’nın zaptı ile görevlendirildi. Bayburt ve Kiğı’nın fethedildiği haberini alan Sultan Selim ona bu başarıları dolayısıyla Erzincan ve Bayburt sancaklarını, bir süre sonra da Şarkîkarahisar, Trabzon ve Canik sancaklarını verdi. Diyarbekir bölgesinin fethine gönderilene kadar bu görevde kaldı.
-
Julia Agrippina
Antik Roma’nın en güçlü kadınlarından biri olan Agrippina, Roma İmparatoru Augustus’un soyundan gelmektedir. Etkili bir politik hanedanın üyesi olan Agrippina 49 yılında üçüncü kocası Claudius’la evlendi. Agrippina’nın ilk evliliğinden Lucis Domitius Ahenobarbus adında bir çocuğu vardı. Bu çocuk ilerleyen dönemlerde imparator olan Neron’dur. Agrippina, Claudius ile evlendiği sırada dahi acımasız bir komplocu olarak tanınıyordu. Erkek kardeşini öldürmeyi amaçlayan bir komploya karışmış ve Akdeniz’de bir adaya sürgüne gönderilmişti. Esasında kocası Claudius onun amcasıydı. Agrippina bu evliliği tamamen politik nedenlerle yaptı. Böylece oğlu Neron, imparatorluğun halefi olacaktı.
-
Hacı Bektaş Vilâyetnâmesi
Bektaşî geleneğinde vilâyetnâme diye adlandırılan Bektaşî menâkıbnâmelerinin en tanınmışıdır. Bu tanınmışlık, tarikatın pîri Hacı Bektâş-ı Velî’nin hayatına hasredilmiş olmasından ve bu sebeple çok okunmasından gelir. Diğer vilâyetnâmeler içinde en fazla yazma nüshası bulunan bu eserin mensur, manzum ve karışık olarak üç tip nüshası vardır. Hangisinin ilk yazılışın ürünü olduğu, her birinin değişik yazılışları mı temsil ettiği, yazarı ve telif tarihi konuları henüz aydınlığa kavuşmasa da nâşirler ve Bektaşîlik üzerine çalışan araştırmacılar, mensur ve manzum nüshaların yazarları olarak Mûsâ b. Ali’yi ve Firdevsî-i Tavîl’i kabul ederler. Bazı araştırmacılar ise nüshalar arasında zamanlarından kaynaklı kelime değişiklikleri, bazı kısımların birkaçında özetlenmiş olması ve bölümler arası bazı takdim ve tehirler dışında önemli bir farklılık olmamasına dayanarak her iki tipin yazarının da Firdevsî olduğu görüşünde birleşirler. Eserin yazılış tarihi konusunda ise olaylar, yer isimleri ve II. Bayezid’den yaşayan bir hükümdar olarak söz edilmesi Abdülbaki Gölpınarlı’nın 1481-1501 arasında yazılmış olabileceği tahminini destekler.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun