Bütçe, finansal ve operasyonel bir iş planıdır. Bu bölümde bütçe hazırlamak için atılan adımların ve önemli bütçe türlerinin üzerinden geçeceğiz.
Şirketler bütçelemeye fazla zaman ve kaynak ayırır. Bütçenin daha iyi yapılmasına katkı sağlayacak bazı alternatifler yazının devamında kısa bilgiler halinde özetlenmiştir. Bütçelemede temel bir tartışma da katılım seviyesidir.
Bütçe Nedir? Bütçeleme Ne Anlama Gelir?
Şirketler her yıl bütçelenmiş bir bilanço ve gelecek 12 ayın gelir tablosunu hazırlar. Bütçede her bir varlık borç, gelir ve harcama kalemi yer alır.
Türk Dil Kurumuna (TDK) göre bütçe :
Bütçe : Şirketlerin, firmaların, bir kuruluşun, bir ailenin ya da bir kişinin ileriye dönük olarak bir süre için tasarladığı gelir ve giderlerini tür ve ayrıntılarıyla gösteren çizelge veya tabloya verilen isimdir.
Bütçelemenin Amacı Nedir?
- Bütçeleme, farklı faaliyetlerin entegre edilmesine yardım eder.
- Bütçeler, şirketteki sınırlı kaynakların en iyi şekilde dağıtılmasını sağlamak için merkezden koordine edilir.
- Sorumluluğu paylaştırır.
Dönen bütçe mi, sabit bütçe mi?
İşletmeler standart olarak bir sonraki mali yıl için “sabit bütçe” hazırlar. Bu, her yıl tekrarlanır ve önceki yılın bütçesi kullanılır büyüme tahminlerine göre bir miktar eklenir ya da çıkarılır. Sadece birkaç ay sonrası görülebiliyorsa sabit bütçelerde sorun yoktur.
Diğer seçenek, dönen (ya da sabit) bütçelerin düzenli güncellenmesi, önceki dönem sona erdiğinde (bir-üç aylık) yeni dönem için eklemeler yapılmasıdır. Böylece işletmenin önünü görebilmesi sağlanır çünkü bütçe her zaman en az 12 ay ileriye uzanır. Güncellemeler yenileme fırsatı sunar. Dönen bütçenin tercih edilmemesinin en büyük sebebi, harcanan zaman ve çabanın maliyetidir.
Katılımcı Bütçeleme Nedir?
“Yukarıdan aşağı” bütçeleme, üst yönetimin bütçeleri empoze etmesidir. Bu sayede stratejik planlarla bütçeler arasında sağlam bir ilişki kurulur ve bu genellikle bütçe elde etmenin en hızlı yoludur. ‘Aşağıdan yukarıya” (ya da katılımcı) bütçeleme günlük faaliyetlere dâhil olan girdileri kullanır.
Katılımcı bütçeleme daha gerçekçi rakam ve hedefler verebilir ve “yukarıdan aşağı” bütçeden daha motive edicidir. Buna dâhil olanlar, bütçelerini tutturmak için kendilerini daha fazla adar.
Bu avantajlara rağmen katılımcı bütçeleme için süre ve kaynak ayırmak gerekir. Ayrıca istenmeyen yan etkileri de vardır.
■ Değerlendirme ve ödüllendirme aracı olarak bütçeler. Bütçeler şahane değerlendirme araçlarıdır. Performans ölçümü için çok uygundur. Yöneticiler de performans ölçmek için bütçelere aşırı güvenir. Üstelik teşvik primi ve terfi gibi ödüller genellikle tek bir performans ölçütü olarak bütçelere bağlanmıştır. Ancak bütçe sorumluları performanslarının ölçüldüğünü bilirse davranış biçimleri etkilenir.
Bütçenin şişirilmesi ya da gevşekliği.
Bütçe sorumluları, bütçeleri tutturmak veya aşmak için bütçeye belirsizlik katar. Bu, iki soruna yol açar. Birincisi, planlamada yüksek gösterilen maliyeder yüzünden kurumun tedarikçilere bağımlı hale gelmesidir. Düşük gösterilen gelir de müşteri taleplerini karşılayamaz. İkinci olarak da gevşeklik, “kullanmazsan kaybedersin” mantığına yol açacağı için para gereksiz masraflara harcanarak çarçur olup gider. Bu şartlar altında bütçe hedefinin tutturulması, maliyetlerin kabul edilebilir ancak verimsiz harcamalar seviyesinde kalması anlamına gelir.
■ Bütçe sorumluları arasında rekabet.
En büyük bütçeye sahip olma statüsünün aşırı ve verimsiz bütçelere neden olduğu söylenir. Verimlilik yaratacak ya da gereksiz maliyederden kaçınacaklarına bazı sorumlular yanlış bir inanışla bütçelerinin boyutlarının statüleriyle bağlantılı olduğunu düşünür.
Bütçe Sapmaları Nedir? Nasıl Hesaplanır?
Gerçek sonuçların bütçeden farklı olması kaçınılmazdır. Muhasebeciler bu farka sapma der. Bir sapma lehte (bütçeden iyi) ya da aleyhte (bütçeden kötü) olabilir. Performansı ölçmek ve gerektiğinde doğru adım atmak için sapmaları takip edin.
- Anlamlı sapmalar. Sapmaları anlamlı kılmak için ilk hazırlanan bütçeyi gerçek sonuçlarla doğrudan kıyaslamak yanlıştır. Bütçelenmiş faaliyetlerdeki değişiklikler hesaba katılarak bütçe “esnetilmeli”dir. “Esnek” bütçe, birim başına bütçelenmiş mâliyeden muhafaza ederken gerçek faaliyet seviyelerini yansıtmak amacıyla da güncellenir. Bütçelenmiş maliyet ve gelirlerin gerçek faaliyet seviyelerini ortaya koyar. Sapmalar, esnek bütçe ile gerçek sonuçlar arasında hesaplanmalıdır.
Esnek bütçe ve sapma örneği. Rachel satın alma departmanı yönetiyor. Bütçesi 16.000 dolar. Gerçek satın almalar 16.800 dolar oldu ve bu yüzden ilk denetlemede 800 dolar fazla harcama yapmış göründü.
“Bütçe Nedir?” başlıklı bu makale metabilgi yayıncıları tarafından oluşturulmuştur.
Metabilgi’nin amacı özgün içerik üreterek kaliteli bilgi paylaşımı sağlamaktır. Kaynak gösterilme şartıyla herhangi bir mercide yayınlanabilir, ödev, tez ve yazışmalarda atıfta bulunularak kullanılabilir.
Ayrıca Bakınız : Nakit Yönetimi Nedir?
Ayrıca Bakınız : İşletme Finansmanı Nedir?
Soru, görüş, öneri ve yayınlanmasını istediğiniz yazı ve makaleleriniz için yorum bırakabilir veya firstname.lastname@example.org adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Meta Bilgi içerik yazarı ve ekonomi editörü Tanju Çapancıoğlu, uzmanlık alanı olan ekonomi ve finans konularında yayınladığı yazı ve makalelerde, toplum yararına toplumu bilgilendirmek için çalışır. Yazılarında hiçbir yatırım tavsiyesi bulunmaz, maddi yönlendirmeler yapmaz, insanların hayatını etkileyebilecek tavsiye ve öneriler vermez.