Saygı nedir? Ne değildir?Çevremizde sık sık duyarız "bana saygısızlık yaptı" veya "saygıda kusur etmeyen bir insandır" diye. Geçen gün çalışma arkadaşım eşini tanımlarken "anneme babama karşı çok saygılıdır, yanlarında konuşmaz bile" dedi, şaşırdım.
Bunlarda öte özellikle "saygısızlık yapmak istemiyorum" cümlesi beni saygı konusunu düşünmeye itti. Saygısızlık nedir? Daha da önemlisi saygı nedir? sorularını sordum kendi kendime.
Bir kişiye saygısızlık nasıl yapılabilir diye düşündüm önce. Hakaret ederek mi? Küfür ederek mi? Ama "saygısızlık yapmak istemiyorum" sözü zaten bunları barındırmıyor muydu? Yani söylenmek istenen "sen bütün hakaret ve küfürleri hak ediyorsun ama ben bunları söylemekten imtina ediyorum" demek değil miydi?
O halde "Saygı" ve "Saygı göstermek" ne oluyordu?
Saygı kelime kökü itibari ile saymak kelimesinden türetilmiş bir kelime. Bir, iki, üç gibi saymaktan. Saymak filli ise var olan şeylerde kullanılabilir. Yani var olan bir şeyi sayabilirsin. Gördüğün, varlığından haberdar olduğun bir şeyi sayabilirsin. "Sen varsın ve ben seni görüyorum" demiş oluyorsunuz bir şeyi sayarken. Avatar filmini seyretmeyeniz var mı bilmiyorum ama o filmde Pandora gezegeninde yaşayan mavi insanımsı canlılar birbirlerine saygı ifadesi olarak "seni görüyorum" diyorlardı. Yani sen varsın ve ben de senin varlığını kabul ediyorum. Bir insan bir şeyin var olduğunu kabul ederse ona hak ettiği değeri vermek zorunda kalır. Yani sonuçta saygı "senin varlığını (/konumunu/kişiliğini vs) görüyorum, kabul ediyorum ve sana hak ettiğin değeri veriyorum demek olmuş oluyor. Bundan daha iyi bir saygı tanımı olabilir miydi?
O halde saygı; bir kişinin varlığını kabul edip o kişiye hak ettiği değeri vermek olur. Kötü söz söylememek saygı olmuş olmuyordu.
Hele hele yanında hiç konuşmadan susmak "saygıdan" ziyade saygısızlık olmuş olur. Çünkü "seninle iletişime geçecek kadar bile değer vermiyorumun" farklı bir ifadesidir. Aynı şekilde yazılmış bir emaile, cevap verilmesi beklenmiyorsa bile, "teşekkür ederim" diye bile cevap yazmamak, verilen selamı almamak veya yapılan herhangi bir hareketi görmezden gelmek, küçümsemek saygısızlık oluyor.
Siz siz olun kesinlikle kimseye "sana saygısızlık etmek istemiyorum" diye başlayan bir cümle kurmayın.