Silika tozunun sebep olduğu bir akciğer hastalığı, Bangladeş’in kuzeyindeki ve kuzeydoğu bölgelerindeki taş kırma endüstrisinde çalışan emekçilerin sağlığı üzerinde ciddi sıkıntılara yol açıyor.
Bangladeş’te silikozisle ilişkili ölümlerin toplam sayısı hakkında resmi bir bilgi bulunmamakla birlikte; Güvenlik ve Haklar aktivisti grubu, son yıllarda Burimari, Srirampur ve Patgram birlikleri altındaki üç köyde 65’in üzerinde işçinin öldüğünü bildirdi.
Patram Upazila Sağlık Kompleksi yetkililerine göre Burimari bölgesindeki taş kırma fabrikalarında en az 16 eski işçi son beş yıl içinde bu hastalığa yakalandı. Ayrıca, erken tanı konduktan sonra tedavi gören birkaç silikozis hastası da tespit edildi.
35 yaşındaki Azanur, Fatema Enterprise fabrikasında günlük işçi olarak çalışıyordu. Bir doktor 2010 yılında Azanur’da silikozis hastalığı olduğunu teşhis ettikten sonra Azanur fabrikadan ayrıldı ve o günden beri Dhaka’daki Göğüs Hastalıkları Ulusal Hastanesi’nde (NIDCH) tedavi altında.
Azanur tedavi olmak için tüm birikimini harcadı ve masraflı olan bu tedaviyi karşılayabilmek için yarım dönüm arazisini satmak zorunda kaldı. Fabrika sahibiyle birkaç kez finansal destek için görüştü fakat fabrika sahibi hala ona tazminat ödemedi.
2006’da silikozis tanısı alan ve Dhaka Göğüs Hastalıkları Ulusal Hastanesi’nde tedavi alınan bir başka taş değirmeni işçisi ise Momin Ali.
Momin Ali Victory Mosaic Company’de 2003-2006 arasında düşük ücretle çalıştı. Momin fabrika sahibinden tazminat istedi fakat ona bir emekçi ile işveren arasındaki ilişkinin sadece iş ve ücret arasındaki ilişkiden ibaret olduğunu söylediler.
Bu fabrikalar nasıl çalışır?
Bir taş kırma değirmeni; büyük taşları, daha sonra bina ya da yol yapım malzemesi olarak kullanılan taş parçalarını elde etmek için öğütücü makineler kullanır.
Bangladeş’in kuzey ve kuzeydoğu bölgelerindeki bu fabrikaların çoğu yerli halka ait değil, aksine, fabrika sahipleri ülkenin diğer bölgelerinde bu fabrikaları işletiyor.
Silikozis nedir?
Silikozis, kristal silika tozunun teneffüs edilmesiyle oluşan bir tür akciğer hastalığıdır. Taş kırıcılar ve madenciler için mesleki bir hastalıktır. Ülkemizde kot kutlama işçisi olarak çalışan tekstil işçilerinde de görülen bu hastalık yüzünden 2013 yılında dünyada 46.000 kişi öldü. Silikozis kaynaklı ölümler 1990’da 55.000 kişinin ölmesiyle birlikte düşmeye başladı. Fakat işyerlerinde alınmayan güvenlik tedbirleri ve sağlık önlemleri yüzünden hala yüzlerce insana zarar vermeye devam ediyor.
Silikozis’e karşı mücadele
Bangladeş Hukuksal Yardım ve Hizmetler Vakfı (BLAST) ve Bangladeş İş Araştırmaları Enstitüsü (BILLS) gibi birkaç STK, son birkaç yıldır işçilere sağlık, hukuki destek ve alternatif geçim kaynaklarını sınırlı bir ölçekte tedarik ediyor.
Bangladeş İş Araştırmaları Enstitüsü Dhaka’ya getirdiği 10’dan fazla ileri evre silikozis hastasına ve Burimari’de kurduğu sağlık kampları sayesinde 400’den fazla hastaya destek sağladı.
BILLS Program Görevlisi Md Syaduzzaman Mithu Dhaka Tribune adlı Bangladeş’te yayın yapan gazeteye şunları söyledi: “Silikozisin ölümcül tehdidi ve önleyici tedbirleri konusunda emekçiler arasında farkındalık yaratmaya çalışıyoruz.”
Bununla birlikte, çoğu fabrika sahibi, çalışanlara emniyet maskeleri dağıtmak gibi gerekli güvenlik tedbirlerini bile henüz yerine getirmiyor.
Fabrikalardaki işçilerin emniyet maskelerini giymeyi reddettiği iddiaları var ancak bazı işçiler fabrika sahiplerinin emniyet tedbirleri ve işçi hakları konusunda endişe etmediğini söyleyerek bu iddiaları reddetti.
Yasaların ihlal edilmesi
Fabrika ve Kuruluşlar Teftiş Dairesi (DIFE) tarafından 2012’de yayınlanan bir rapora göre, Burimari bölgesinde faaliyet gösteren taş kırma fabrikalarının çoğu sağlık ve güvenlik yönetmeliklerini ihlal ediyor.
Raporda, “Fabrikalarda çoğu kayıt dışı çalıştırılan işçiler için sağlık ve güvenlik önlemleri yok” dedi. “İşçiler, taş tozunu güvenli bir şekilde işlemek için gerekli olan eğitim görmediler.”
Raporda ayrıca fabrikaların, ölü işçilerin hasta ve ailelerine herhangi bir tazminat ödemediği ya da işyerinde ölüm ve yaralanmalar hakkında hükümete rapor vermediği belirtildi. Ayrıca bu fabrikalar herhangi bir çevre izin belgesi almadan çalışıyorlar.
DIFE’nin müfettişi olan Md Mahfuzur Rahman Bhuyan, Dhaka Tribune’e şunları söyledi: “Bu taş kırma fabrikaları işçilerin sağlığıyla veya çevreyle ilgilenmiyorlar, sadece karlarını önemsiyorlar.”
Türkiye’de taş kırma endüstrisi ve meslek hastalığı
Delme-patlatma faaliyetlerinde, kayaçları küçültme, yükleme, ocak yollarında nakliye esnasında ve özellikle konkasör tesisinde taş blokların kırma-eleme işlemleri yapılırken açık taş ocağı işletmelerinde çalışan kişiler toza maruz kalır.
Ülkemizde, inşaat sektörünün ve buna bağlı olarak da alt ve üst yapı inşaatlarının artmasının bir sonucu olarak, taş ocakçılığı da yaygın olarak yapılıyor. Son yirmi yıl içinde köyden kente hızlı bir nüfus akımının meydana gelmiş olması, şehirlerin giderek büyümesi ve gelişmesi sonucunda ilerleyen ve gelişen inşaat sektörü ve yatırımların artması sebebiyle taş ocağından çıkan malzemenin üretiminde de giderek yükselen bir büyüme oldu. Taş ocaklarının ve çalışan sayılarının artması sonucunda, bu sektörde meydana gelen iş kazaları ve görülen meslek hastalıkları da arttı. Günümüzde taş ocaklarında artan talep ile üretim miktarları arttırılmış ve artan bu üretim miktarlarını karşılayabilmek için iş sağlığı ve güvenliği ikinci plana atılmış ve sadece elde edilen ürün miktarına odaklanılmış durumda.
Kaynaklar
Dhaka Tribune-AbuSiddique, Moazzem Hossein
Tozla Mücadele Yönetmeliği, Resmi Gazete Tarihi: 05.11.2013 Sayısı: 28812
Silikozis hastalığı hakkında fazlasını öğrenmek için tıklayın