Rafta
On Üç Soru Yöntemi
Yazan: David L. Ulin
Karakol 19: 184 sayfa, 19 dolar
Sitemizde bağlantısı verilen kitapları satın alırsanız Haberler, şu adresten komisyon kazanabilir: Bookshop.orgücretleri bağımsız kitapçıları destekleyen.
Los Angeles’a taşınmadan önce Los Angeles hakkında yazmaya karar verdim. O zamanlar bunu bilmiyor olmam, şehirle olan ilişkimi şimdi gizli, değişken bir şey olarak yeniden hayal etme isteği uyandırıyor. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, her şey Los Angeles’ta az çok icat edilen, Raymond Chandler’a ve ne yazık ki yanlış hatırlanan Paul Cain’e kadar uzanan bir yazı tarzı olan noir ile başladı ve bitti. 20’li yaşlarımda türün derin bir okuyucusu haline gelmiştim ve tüm yazarlar öykünme halindeki okuyucular olduğundan, kendi katı kurgumu yazmayı düşünmeye başladım. Bu tür bir kitabın çekiciliği şimdi olduğu gibi o zaman da aşikardı: Franz Kafka’nın deyimiyle “içimizdeki donmuş deniz için bir balta”.
Acımadan ve bağışlamadan işleyen bir roman yazmak istedim. Karakterlerine ve okuyucularına çıkış yolu bırakmayan bir roman yazmak istedim. Yaşamın izolasyonu üzerine düşünmek için noir’ın parametrelerini kullanan bir roman yazmak istedim. Bu roman, 30 yıl kadar sonra, Hollywood’da geçen, David Goodis veya Charles Willeford gibi noiristlerin tarzında geçen, kısa, keskin ve şok edici olacak şekilde yazılmış varoluşsal bir gerilim filmi olan “On Üç Soru Yöntemi” haline gelecekti; ne umut ne de kefaret uğruna kaçakçılık; bir stilettonun bıçağı kadar kasvetli ve sivri.
İlk başta sorun yaşamamış olmamdı ya da belki de şehri henüz tanımıyor olmamdı. Kibrim vardı ama henüz bir anlatımım yoktu. Araştırmayı amaçladığım bölge, benim antisosyal roman, kötü niyetli ve hoşnutsuzların edebiyatı olarak adlandırdığım şey kadar – ya da yalnızca – suç değildi. Aklıma Joris-Karl Huysmans’ın “Doğaya Karşı”, Russell Greenan’ın “Boston’da Oldu mu?” geliyor. ve James Hogg’un “Haklı Bir Günahkarın Özel Anıları ve İtirafları” ve bizzat Kafka’nın çalışmalarından bahsetmeye bile gerek yok. Jean Genet, Albert Camus, Alexander Trocchi ve William S. Burroughs’u ekleyin.
Bu malzemenin çoğu kendi tarzında katı kaynatılmıştı; Camus, James M. Cain’in etkisini kabul etti. Ama benim peşinde olduğum şey, yabancılaşma edebiyatını kara edebiyata bağlayan daha doğrudan bir çizgiydi.
Bu, hayal gücünde bir sıçrama gerektiriyordu. Graham Greene’in kendi eserini “romanlar” ve “eğlenceler” olarak ikili bir biçimde ayrıştırmasını dikkate alarak, sözde ciddi kurgu geleneğinde yetiştirilmiştim. Ancak Cains, Dorothy B. Hughes, Jim Thompson, Georges Simenon ve Leigh Brackett’in kitaplarını ardı ardına okurken Greene’in yanıldığından şüphelenmeye başladım. Daha sonra 1991’de Los Angeles’a taşındım; orada yaratıcılığa sahte hiyerarşiler dayatmak kimsenin pek umrunda değilmiş gibi görünüyordu.
Chandler’ın 1944 tarihli “Basit Cinayet Sanatı” adlı makalesinde ısrarla belirttiği gibi: “Hayati ve önemli sanat biçimleri yoktur; yalnızca sanat var ve ondan pek az şey var.”
Bunun beni Kafka’nın baltası kadar değiştirdiğini söylememe gerek var mı? Sanat yapım aşamasındaydı, yapım aşamasındaydı. Noir konuyu vurgulamaya yardımcı oluyor. Simenon’un “Kırmızı Işıklar”ında, bir çiftin çocuklarını yaz kampından almak için İşçi Bayramı’na gitmesiyle orta sınıf bir evlilik çözülüyor; Goodis’in “Sokak Köşesindeki Sarışın” ise aşağılık ve dışsal bir adama odaklanıyor. “daha temiz, daha iyi bir yaşam umudunu” kaybeder. Bunlar Güney Kaliforniya romanları değilse de, onun duyarlılığını paylaşıyorlar. Çağrıştırdıkları evren, aktif olarak kötü niyetli olmasa da, kayıtsızdır. Los Angeles’la daha derinden ilgilenmeye başladıkça bu fikir bende daha da yankı buldu: hayalleri ve aksaklıkları, cennet gibi fantezileri ve çoğu zaman sert gerçekleri.
Sürecin fazla bilinçli olduğunu söylemek istemiyorum. Kaliforniya’ya geldiğimde Chuck Berry’ye de hitap eden romanın anahtarı olan “On Üç Soru Yöntemi” başlığına sahiptim – ama başka pek bir şey yoktu. Gevşek bir kurgu vardı: Bir anlatıcı, başka birinin miras anlaşmazlığına kapılmıştı.
Bir tür olarak Noir, olay örgüsünden çok kendi iç mantığına, umutsuzluğun mantığına dayanır. Ancak belirli bir yer fikrinin yanı sıra bir perspektif de gerektirir. Los Angeles, Chandler’ın fikirlerini üç boyutlu ve bütünsel hale getirerek bunu sağladı. Hayati ve önemli sanat formları yok? Bu, önemli olan tek şeyin infaz olduğu anlamına geliyordu. Veya daha iyisi: irade. Los Angeles bu niyetin vücut bulmuş haliydi. Çoğu zaman ateşli bir rüyanın diliyle bir kenara atılan – La La Land, nilüfer yiyenler, falan falan – karşılaştığım, yanmaya ve sarsılmaya eğilimli manzara, bunun yerine sürekli bir ortaya çıkma durumunda mevcuttu.
Yeniden icat mitinden, tam da Chandler’ın kastettiği gibi, bir tür gerekli bulanıklaştırma olarak söz etmiyorum. Zamanın düzleşmesi ve şehrin genişleme hızı, moderniteye karşı kolektif bir hayranlığa yol açtı. Yazarlara kötü muamele etmesine rağmen veya belki de bu yüzden Hollywood bunun büyük bir parçasıydı. Burada düzyazı yazmak, yabancılaşma edebiyatını ilk elden deneyimlemekti.
Ama aynı zamanda edebi elitizmden bir nevi özgürleşmeyi deneyimlemek, Doğu’ya sırtını dönmekti. Nathanael West, “Miss Lonelyhearts”ın yüksek modernizmini bir kenara bırakarak “The Day of the Locust”un daha sinematik kasvetli havasına büründü. James M. Cain’in 1941’de yayınlanan “Mildred Pierce” adlı eseri hem üç perdelik bir melodram hem de muhtemelen bu yer hakkında şimdiye kadar yazılmış en iyi romandır. Bu tür kitaplar geleneklere güvenmekten ya da kendi amaçlarına hizmet ettiğinde onu tersine çevirmekten korkmuyorlardı. Bu tür kitaplar aynı zamanda türün içinde ve dışında da mevcuttu. İhtiyaç duydukları şeyleri çeşitli biçimlerden aldılar. Buradaki fikir, Doğu hiyerarşilerinin önemli olmadığıydı; asla sahip olmadılar.
“On Üç Soru Yöntemi”nin parametrelerini – bungalov avlusu ve Hollywood’un kasvetli sokakları, tepelerin yükseklerinde yaşayan zenginler ve kopukluk içinde kaynayan güvenilmez anlatıcı – haritasını çıkarmaya başladığımda, başka birçok soruyla karşılaştım. modeller: türde edebi bir özgürleşme bulan Octavia E. Butler; John Fante’nin “Toz’a Sor”u bildiğim kadarıyla tür dışı karamsar bir roman. Bu çalışmalar, günlük yaşamın tekdüzeliğinin bir anda bozulabileceği varoluşsal bir şehirde, her an bir fay kaydığında ya da bir kanyonun derinliklerinde bir kıvılcım yanarak yangına dönüştüğünde geçiyor: “Yanıyor Şehir”. Joan Didion bizi şöyle uyarıyor: “Tıpkı sonunda olacağını hep bildiğimiz gibi.”
Olduğu gibi, “On Üç Soru Yöntemi” bir orman yangınını içeriyor. Romandaki pek çok şey gibi, o noktaya gelene kadar bunun olacağını bilmiyordum. İnsanların kendilerinden saklanmak da dahil olmak üzere çeşitli nedenlerle gelip kaldıkları fikriyle, yerel dille barışık olmam gerekiyordu. İstek uyandıran bir şehirde istediğinizi alamadığınızda ne olur? Kötü seçimler yaptığınızda, kaosun hakim olmasına izin verdiğinizde ne olur?
Bunlar noir’ın, her yabancılaşma edebiyatının kalbinde yer alan sorulardır. Yok olmayı arzulayan bir karakter hakkında yazmak istedim. Bu dürtüleri anlamadığım için değil, anladığım için. Hepimiz gibi ben de yoluma devam ederken bunu telafi ediyorum, elimi korkulukların üzerinde tutmaya çalışıyorum, günü atlatmak için yapmam gerekeni yapıyorum. Noir, yere düştüğünüzde eliniz kayarken olan şeydir.
Gerçekte ya da kurguda her birimiz için bu bir noktada gerçekleşecektir ve bu, biçimin hem meydan okuması hem de tesellisidir.
Ulin, Haberler’ın eski kitap editörü ve kitap eleştirmenidir.