İran Devriminde Devlet Terörü
Bahman Nirumand
Daha sabah erkenden, saat altı haberle, rinde, Evin hapishanesinde yatan,
aralarında dost ve tanıdıklarım da olan 165 kişinin idam edildiğini
öğreniyorum. Bunlardan biri, şair ve tiyatro rejisörü Said Soltanpur.
Soltanpur, Şah devrinde uzun yıllar hapis yatmıştı. Çok işkence görmüştü,
yürekli bir mahpus olarak bilinirdi. Halkın [Fedailerinin sempatizanıydı,
belki de üyesiydi, bilemiyorum. Kendisiyle İrana dönmeden kısa bir süre
önce Batı Berlinde tanışmıştım. Hapisten çıkınca, İran'daki durum hakkında
bilgi vermek üzere yurtdışına çıkmıştı. Berlinde, Kurfürstendamin
bulvarında düzenlediği renkli ve ilginç yürüyüş, katılanların çoğunun
belleklerinden daha silinmemiştir sanırım. Soltanpur, devrimden sonra İrana
döndü ve siyasal içerikli sokak tiyatrosu yapmaya başladı.
19 Hazirandaki olaylarla bir ilişkisi yoktu. Bir kaç
ay öncesinden beri hapiste yatıyordu. Düğünü sırasında döviz kaçırdığı
iddiasıyla tutuklanmıştı. Hiç beklemediği bir günde mahkeme önüne
çıkarılmadan idam edilmesi, intikam duygusuyla yapılan vahşice ve korkakça
bir harekettir. Önümüzdeki, günlerde de idamların arkası kesilmiyor. Bazı
günler iki yüzün üzerinde kişinin ismi yayınlanıyor gazetelerde. Ama aslında
idam edilenlerin sayısı bunun çok üzerinde. Pek çok kimse ev aramalarında,
sokak ortalarında ve hapise götürülürken yolda öldürülmüştür.
Ama muhalefet de eli kolu bağlı durmuyor. 27 Haziran
günü Tahranın baş vaizi Ali Hameyniye bir suikast yapılıyor. Hameyni,
Tahrandaki bir camide vaizine başlamak için teybi açınca, teyp patlıyor ve
vaiz kanlar içinde yere seriliyor.
Aynı gün Evin hapishanesinin direktörü de bir suikaste
kurban gidiyor. Özel muhafızlığını yapan bir Devrim Nöbetçisi, direktörün
kafasına ve kalbine bir kaç el kurşun sıkıp ardından kendini pencereden
atıyor.
Aynı günün akşamı saat dokuza doğru korkunç bir patlama
duyuyoruz. Bir tanıdığımızın evinde saklanıyorum. Çok kötü bir şey olmuştu
anlaşılan ama ne olduğunu bir türlü öğrenemiyoruz. Bir kaç dakika sonra
ambulansların ve polis arabalarının sirenlerini duyuyoruz. Çevredeki
sokaklar trafiğe kapatılıyor. Radyo ve televizyon bu olay hakkında hiç bir
bilgi vermiyor.
Sabah saat altıda bir arkadaşla dağa çıkıyorum. Gerçi
bu çok tehlikeli ama dağları görmeden bu üzücü ve sinir bozucu yaşama
dayanamıyorum artık. Geri dönerken arada sırada kahvaltı ettiğimiz bir
lokantada bir kalabalık görüyoruz. Görünüşüne bakarak Hizbullah olmadığı
kanısına vardığım birine, sabah haberlerini dinleyip dinlemediğini
soruyorum. «Daha haberiniz olmadı mı?» diyor. «Çok kötü bir şey oldu.
Cumhuriyetimizin en iyi adamları dün akşam bir suikaste kurban gittiler.»
«Beheşti de öldü mü?» diye ağzımdan kaçınıyorum. Karşımdaki evet deyince
artık kendime hakim olamıyorum. Sevinçten ellerimi çırpıp havaya sıçrıyorum,
ama son anda dikkatli olmak gerektiği aklıma gelip. «Ruhumsun, Humeyni» diye
bağırıyorum. Birden tüm orada oturanlar ayağa kalkıyor, el çırpıp üç kez var
güçleriyle ve sevinç içinde «Ruhumsuri, Humeyni* diye bağırıyorlar*.
İslam Cumhuriyet Partisine yapılan darbede, aralarında
partinin ileri gelenlerinin, milletvekillerinin, bakanların,"müsteşarların
ve nüfuz sahibi mollaların da olduğu yetmişin üzerinde ölünün olduğunu
öğreniyorum.
Dağın, yamacındaki bir köye geldiğimizde, bir kaç
Devrim Nöbetçisinin köy halkını yas törenine katılmağa zorladıklarını
görüyoruz, Halk, törene gitmek istemiyor, Mollaların sonunun geldiğini sanıp
onlarla bir arada gözükmek istetiliyorlar.
Kent ise sevince boğulmuş. Şahın devrildiği günde
olduğu gibi arabaların çoğu lambalarını yakmışlar. Herkes birbirini
kutluyor, bazı evlerden gelip geçenlere tatlı ikram ediliyor. Son günlerde
idamların doğurduğu korku yok olmuş gibi. Ufukta özgürlük güneşi görülüyor.
Yine güleceğiz, yine sevineceğiz.
Hükümet, bir hafta boyunca yas yapılacağını duyuruyor.
Önümüzdeki günlerde 84 ölünün adının yayınlanmasına karşın 72 şehitten söz
ediliyor. 72 sayısı, 680 yılında: Hazreti Muhammedin halefi İmam Hüseyinin
71 savaşçısıyla şehit düştüğü Kerbela olayını anımsatıyor; Daha sonraları 72
ve birkaç tane daha şehitten söz ediliyor.
Beheşte Zehra mezarlığına giden cenaze alayına bir
milyona yakın insan katılıyor. Bu şaşılacak bir şey. Çünkü kentin ne
güneyinde, ne de kuzeyinde bu suikaste üzülen yok. Ama anlaşılan yanılıyoruz
biz. Bütün bu olaylara karşın mollaların daha hala bu kadar büyük bir' güç
potansiyeline sahip olmaları şaşılmayacak gibi değil!
Parlamentonun ilk toplantısında milletvekillerinin çoğu
yok. Onların yerine birer çelenk konmuş. Bazı milletvekilleri ise sedyeyle
gelmişler. Tahminlerin aksine, idamlar yine de sürdürülüyor ve
hapishanelerin tıka basa dolu olmasına karşın daha da çok insan
tıkıştırılıyor içeriye. Hapishanelerde genç kızların ırzına geçildiği
söylentileri yoğunlaşıyor. Burada da din bir bahane olarak kullanılıyor.
Mollalara göre bakire olarak ölen kız cennete gider. Bunun için bunların
idamdan önce kızlıklarını bozmak gerekiyormuş.
İslam Cumhuriyet Partisi, merkezine yapılan darbenin
sorumluluğunu kimse üzerine almıyor. Resmi hükümet bildirilerine göre
suikastı, partinin yönetim ve örgütlenmesiyle görevli olan üyesi Rıza Külahi
yapmış. Yurt dışına kaçtığı tahmin ediliyormuş.
Bombanın patlamasından kısa bir süre önce aralarında
parlamento, başkanı da olan bazı parti üyelerinin toplantıdan, ayrılması bir
takım söylentilere yol açıyor. Mollalar arasındaki rekabeti herkes biliyor
ve her türlü kepazeliği yapacaklarına inanıyor.
Aralarında cumhuriyetin mimarı Beheştinin de olduğu
en' iyi 85 adamını yitirmek, böylesine stratejik bir ülkede 40 milyon kişiye
egemen olmaya çalışan mollalar için öldürücü bir darbe. Bu darbeye mollalar
kaba kuvvetle karşılık veriyorlar. Tutuklamalar ve kurşuna dizmeler
arttırıldığı gibi hakaretler, aşağılamalar, kültürel ve toplumsal değerlerin
ayaklar altına alınması öyle boyutlara ulaşıyor ki, ancak en kişiliksiz veya
en saf kişiler bundan böyle bu rejime yakınlık duyabilir.
Hapishanelerdeki işkenceler sadistçe yapılıyor. Kaçmayı
başarabilen bir mahpus bana, saçlarının kesildiğini ve ardmdan da, kendi
saçlarım yemek zorunda bırakıldığını anlatıyor. Her duraksamada telden bir
kamçıyla dövülüyormuş. Yediklerini çıkarınca da çıkardıklarını yemeğe
zorlanıyormuş. Kan kusmaya başlayınca, içinde oturmağa yer olmayacak kadar
dolu bir hücreye götürülmüş. Vücudu kan içinde kalmış, bayılıncaya kadar kan
kusmuş...
Tutuklulara, .her suçu kabul etmeğe razı oluncaya kadar
işkence ediliyordu. İtiraflarını işkencecilerin önünde değil de, kamu önünde
yapmaya zorlanıyorlardı. Her akşam İran televizyonunda «işledikleri suçu*
itiraf eden tutuldular gösteriliyordu. Ama iş bununla da bitmiyordu.
Televizyonda suçlarını itiraf ettikten sonra, Devrim Nöbetçilerine dostları
ve tanıdıkları hakkında bilgi verip yardımcı olmak zorunda bırakılıyorlardı.
Ardından da ı bunların gözü önünde ele verdikleri arkadaşları kurşuna
diziliyordu. Bu psikolojik terörün son aşaması tutuklunun,'yoldaşlarının ve
dostlarının celladı rolünü üstlenmeye zorlanmasıydı.
Bir tutuklu bu işlemlerden sonra gerçekten serbest
bırakılacak mı, yoksa bu dünyanın yükünü taşımaktan kurtarılacak mı, buna.
da mollalar karar verirdi.
Böyle bir ortam içinde, 24 Temmuz 1981 günü
Benisadrdan boşalan yere İslam cumhuriyetinin cumhurbaşkanlığına, sözde 13
milyon oyla o zavallı, o ufak tefek Recai seçiliyor. Halk arasında
«Recainin babası, oğlunun cumhurbaşkanı olacağını bilseydi hiç olmazsa
ilkokula gönderirdi onu» diye şaka yapılıyor.
24 Temmuz günü öğle vakti, 14 haberlerinde, Benisadrın
Mücahitlerin Başkanı Racavi ile Parise gittiği duyuruluyor.
İranda harıl harıl aranan bu iki kişinin uçakla
kaçırılması, Mücahitlerin gücünü kanıtlıyor. Bu olay, mollaların kurdukları
düzende daha çok zayıf noktalar olduğunu, bunların kendi adamlarına bile
güvenemeyeceklerini gösteriyor.' Benisadr ve Racavi, Tahran hava limanından;
güpegündüz bir askeri uçakla kaçırılmışlar.
Benisadr ve Racavi Pariste dostça karşılanıyorlar. Her
ikisi de, mollalar rejiminin devrileceği ve yurtlarına geri dönecekleri
günün pek uzakta olmadığına ilişkin bir açıklamada bulunuyor.
Son olaylarla kendilerine güveni sarsılan mollaların
tepkisi gittikçe sertleşiyor. Hatta Humeyni tüm ulusu ajanlık yapmağa
çağıracak kadar İleri gidiyor, yor..
«Komşuları gözetleyip evlerinde neler 'yaptıklarını
öğrenmek, her vatandaşın dini vazifesidir», diyor. «Siz komşularınızı
gözetleyin, komşularınız da sizi. Yirmi, otuz gün, komşulara kimlerin girip
çıktığını gözetlersek, şüpheli bir durumda hemen polise haber verirsek bu
mesele kendiliğinden hallolur... Analar, babalar çocuklarına göz kulak
olsunlar. Zavallı ve masum kızlarının, canilerin eline geçmesine göz
yummasınlar. Bir çocuk, anasını, babasını dinlemezse, o ana babanın, dini
vazifesidir çocuğunu polise bildirmek...»
İranda aile bağlarının ne kadar sağlam, karşılıklı
dayanışmanın ne kadar önemli olduğunu göz önünde tutarsak, Humeyninin
sözlerinin halkı ne kadar hayrete düşürdüğünü anlarız. Bir din adamı ana ve
babalardan, çocuklarını, celladın eline teslim etmesini nasıl isteyebilir,
diyordu halk. Bir kaç gün sonra gazetelerde, bir annenin oğlunu savcılığa
şikayet ettiği haberini okuyoruz. Ve sathiden de bir akşam bu «kahramanlığı»
yapan kadını televizyonda görüyoruz. Oğlunun yakalanmış olmasından çok
sevinçli görünüyor, devrim mahkemesinden oğlunu mutlaka idam cezasına
çarptırmalarını istiyordu. Söyledikleri öyle saçma ki, inanmak için aptal
olmalı. Kadın, ulusumuzun örnek annesi diye övüle övüle göklere çıkarılıyor.
Her gün gazetelerde tebrik mesajları yayınlanıyor. Dinimizin büyükleri,
görevini gözünü kırpmadan yerine, getiren bu olağanüstü kadım öve öve
bitiremiyorlar. Hümeyni, onu huzuruna kabul ediyor. «Senin yaptığın» diyor
Humeyni, «herkese misal olsun. Herkes şenin yolundan gitsin.» iki gün sonra
başka bir kadın daha televizyona çıkarılıyor. Bu kadın daha da ileri giderek
yüksek mahkemeden, oğlunu kendi elleriyle asmasına izin verilmesini rica
ediyor!
Saklı gizli yalamak gittikçe zorlaşıyor. Gerçi halk
muhaliflere sempati besliyor ama onların da gözü korkutulmuş. Mahkeme
kararlarına göre, rejim düşmanlarına yataklık edenler «müfsitlik» suçundan
yargılanacaklar. Pek çoğumuz, gecelerini tren istasyonlarında geçirmek
zorunda kalıyor. Buraları da tehlikeli olmaya başlayınca bazıları kentin
dışında bir ' yende bir çukur eşip bu çukurun, içinde bir iki saat uyumağa
çalışıyor. Ben bir kaç haftadır kiralık bir dairede oturan evli bir: çiftin
yanında kalıyorum. İkisi de sabahlan erkenden evden çıkıp işe gidiyorlar.
Altımızda altı kişilik bir aile oturuyor. Bunların oğullarından biri, devrim
komitesinde çalışıyor. Ev sahiplerim evden çıktıktan sonra çıt bile
çıkaramıyorum. Odamdan çıkamıyorum. Odamda bile elimden geldiği kadar
devinmemeye çalışıyor, parmak uçlanma basarak geziniyorum. Tuvalete gitmek
büyük bir sorun. Sifonu çekemiyorum. Nesrin ise başka bir yerde oturuyor.
Birbirimizi tek tük, ancak koşullar elverdikçe görebiliyoruz.
Mollaların işi de kolay değil. Düşmanlarından
korkularından halk arasına çıkamıyorlar. Ancak çok ivedili durumlarda,
zırhlı arabalarla ve silahlı muhafızlar eşliğinde dışarı çıkabiliyorlar.
Parlamentonun bir kaleden farkı yok. Halkın vekilleri, halktan kendilerini
sakınmak zorunda. Hiçbiri, parlamentodan çıkmağa cesaret edemiyor. Humeyni
bile, Tahrana döneli beri evinden çıkmamıştı. Evinin yakınındaki yollar gece
gündüz sıkı bir denetim altında. Gücünü halktan aldığını iddia eden bir
rejim için ne kadar garip bir durum.
Kısa bir zaman içinde en yüksek devlet makamına kadar
yükselen Becainin inişi de çıkışı kadar çabuk oluyor. Günlerden 31 Ağustos.
Yüksek Güvenlik Konseyi Başkanı Kaşmiri, konsey üyelerini önemli bir
toplantıya çağırıyor. Toplantı, başbakanlıkta yapılıyor. Saat öğleden sonra
üç. Toplantıya, Cumhurbaşkanı Recai, Başbakan, Bahonar, Savunma Bakanı
Namcu, Emniyet Müdürü Dast geldi ve bir kaç yüksek devlet memuruyla bir kaç
subay katılıyor.
Toplantının başlamasından kısa bir süre önce Konsey
Başkanı Kaşmiri, elinde büyük bir bavulla salona giriyor ve bavulu, içinde
Mücahitler ve diğer silahlı örgütler hakkında, önemli belgeler bulunduğunu
söyleyerek Recai ile Bahonar'ın arasına koyuyor. Bu belgeler yardımıyla tüm
silahlı grupların köküne bir kaç gün içinde kibrit suyu, dökülebileceğini
ekliyor sözlerine. Ardından da, az bir işim var, hemen geleceğim, diyerek
salondan ayrılıyor. O salondan çıkar çıkmaz Recai merakını yenemeyerek
bavulu açıyor. Açar açmaz da işi bitiyor. Patlama n kadar güçlü ki, içinde
bulundukları bina tamamen harabeye dönüyor. Toplantıya katılanların
ayakları, kollan vb diğer organları her bir yana dağılıyor. Cesetlerin bir
kısmı öylesine kömürleşmiş ki, ancak dişlerinden kimlikleri saptanabiliyor.
Ertesi gün bir cenaze töreni düzenleniyor. Omuzlarda
taşman tabutlar arasında Kaşmiri'ninki de var. Kaşmirinin şehit olmadığı
ancak bir kaç gün sonra anlaşılıyor.
Güvenlik Konseyi Başkanının bile karşı taraftan
çıkması, mollaların prestijini sarsıyor. Muhalefeti ise daha güçlendiriyor
bu suikast. Pariste bir gazeteye verdiği demeçte Benisadr, zafer elle
tutacak kadar yakma geldi, diyor ve Racavi ile birlikte İran halkını
yakında, en geç bir ay içinde mollaların elinden kurtaracağım söylüyor.
Önümüzdeki haftalarda da suikastlerin arkası
kesilmiyor. Suikastlerin kurbanları arasında devrim savcısı Kudusi,
Humeyninin Tebrizdeki, vekili Ayetullah Madani ve silahlı kuvvetler
komutanlarını taşıyan bir askeri uçağın 94 yolcusu da var.
Korku,. mollaların kemiklerine kadar işliyor. Üç ay
içinde üç binin üzerinde siyasal tutuklu idam ediliyor. İslam devrim
mahkemelerinin en üst makamdaki yargıcı meslektaşlarından, «bir günde dört
bin düşman öldüren Hazreti Ali gibi devrimci olmalarını» istiyor. Devrim
Nöbetçilerine ve komite üyelerine, şüpheli bütün kişileri tutuklayıp
gerekirse oracıkta vurma emri veriliyor. Böylelikle tüm halk Hizbullahların
önüne yem diye atılıyor.
Bir gün bir arkadaşımı ziyaretten geliyordum.
Arkadaşımın oturduğu dar ara sokaktan ana caddeye çıkınca, on iki ile od
altı yaşları arasında yirmi beşe yakın okul kızı gördüm. Üniformalarına
bakılırsa okuldan geliyorlardı, Yumruklarım sıkıp havaya kaldırmışlar, «Ya
özgürlük, ya ölüm» diye bağırıyorlardı. Bir çok kimse gibi ben de karşı
taraftaki kaldırımda durup bakmaya başladım. Yanımda duran bir kadın «ya ne
kadar tehlikeli bir şey yaptıklarının farkında değiller, ya da çok
yürekliler» diye fısıldadı kulağıma. Kadın haklı çıktı. Bir anda içinde
Devrim Nöbetçileri dolu iki askeri araç çıka geliyor. Nöbetçiler,
ellerindeki makineli tüfeklerle araçlardan iniyorlar. «Durun» diye bağırıyor
kumandanları kızlara. Kızlar koşmaya başlıyor, bunun üzerine Nöbetçiler
gözlerini kırpmadan ateş j açıyor. Biribiri ardında yere yığılan kızlar,
sokağın ortasında kanlar içinde kıvranıp imdat istiyorlar, ama
sokaktakilerden hiç kimse yardıma koşmağa cesaret edemiyor. Çünkü bu düpedüz
intihar sayılırdı. Elimde bir silah olsaydı, mutlaka ateş açardım.
Nöbetçiler, kızların yanına gidip tüfeklerinin kabzalarıyla, çizmeleriyle
habire vuruyorlar. Ölüleri askeri araçlara yükleyip çekip gidiyorlar.