— Hepimiz değil! Bizim sınıftan on kişi kadar, her gün. her zaman oraya gidiyorlar. Ama bundan bir şey çıkmaz ki— Bütün bunlarda beni en çok şaşırtan şey, Aleksey Ka-ramazov'un oynadığı roldür: Ağabeysin! yarın ya da öbür günü böyle bir cinayetten ötürü mahkemeye verecekler, o ise çocuklarla romantik romantik şeyler yapmak için bunca harcıyor!
— Bunda romantiklik falan yok canım! Kendin de İlyuşa ile barışmaya gidiyorsun işte.
— Barışmaya mı? Gülünç bir söz doğrusu! Hem ben kimsenin davranışlarımı incelemesine izin vermem-
— Ah, Uyuşa gelişine o kadar sevinecek ki! Geleceğini
aklına bile getirmiyor. Neden, neden bu kadar uzun bir süre gitmek istemedin sanki?
Smurov, bunu birden büyük bir heyecanla söylemişti.
— Oğlum, bu beni ilgilendirir, seni değil! Ben oraya kendiliğimden gidiyorum. Öyle istediğim için yapıyorum bunu. Sizleri ise, hepinizi oraya Aleksey Karamazov götürdü, demek ki, arada bir fark var. Hem ne biliyorsun? Belki de ben hiç de barışmak için gitmiyorum oraya. Saçma bir lâf ettin.
— Bizi oraya götüren Karamazov değil. Hiç de değil işte. Doğrudan doğruya kendimiz oraya gitmeye başladık. Tabiî önce Karamazov'la birlikte gidiyorduk. Hem orada hiç bir şey olmadı ki. Hiç de dediğin gibi budalalıklar yapılmadı. Önce biri gitti, sonra bir başkası falan. Babası gelişimize çok sevindi. Biliyor musun? Eğer İlyuşa ölürse babası muhakkak aklını kaçırır. İlyuşa'nın öleceğini anlıyor. Bizim İlyuşa ile barışmamıza nasıl seviniyor, anlatamam. İlyuşa seni de sordu, ama başka bir şey söylemedi. Seni sorduktan sonra hep susuyordu. Ölürse babası ya delirir, ya intihar eder. Zaten eskiden de deli gibi davranıyordu. Biliyor musun? O adam soylu bir insan.. O zaman da yanlışlık olmuş. Bütün kabahat o baba katilin.de. O vakit adamcağıza dayak atanda.
— Ne olursa olsun Karamazov benim için bir bilmecedir. Onunla çoktandır tanışabilirdim. Ama bazı durumlarda gururlu davranmaktan hoşlanıyorum. Bundan başka onun hakkında bazı düşüncelerim var. Bunların doğru olup olmadıklarını öğrenmem, işi açıklığa kavuşturmam gerekiyor!
Kolya, önemli bir şey söylemiş gibi sustu. Smurov da öyle. Tabii Smurov, Kolya Krasotkin'e hayrandı ve kendisinin onunla eşit bir durumda olabileceğini aklından bile geçirmiyordu. Şimdi de büyük bir merak içindeydi. Çünkü Kolya İlyuşa'ya kendiliğinden» gittiğini söylemişti. Böyle olunca, işin içinde Muhakkak bir sır vardı. Kolya'nın böyle durup dururken tanı «a o gün İlyuşa ya gitmesinde muhakkak bir şey vardı. Pazar Sarinden geçiyorlardı; bu sefer pazarda birçok arabalar duruyordu ve pek çok da kümes hayvanı getirilmişti. Kentin adınları üzerine tente gerilmiş tezgâhların arkasında çörek, iplik ve buna benzer şeyler satıyorlardı. Böyle pazar günleri Püan alış verişe bizim kentte biraz safça olarak «panayır» derler ve bir yıl içinde böyle birkaç panayır olur.
Çıngırak büyük bir neşeyle koşuyor, arada bir her hangi118
KARAMAZOV KARDEŞLER
KARAMAZOV KARDEŞLER
119
bir şeyi koklamak için sağa sola sapıp duruyordu. Başka kö peklerle karşılaşınca da büyük bir heyecanla, köpeklerin ara. sındaki tüm kurallara uygun olarak onlarla seve seve kot. laşıyordu.
Kolya birden:
— Ben gerçeği seyretmeyi severim, Smurov, dedi. Köpek lerin karşılaşınca nasıl koklaştıklarını hiç farkettin mi? BU onların arasında genel doğa kuralı gibi bir şey olmuş.
— Evet, gülünç bir kural.
— Hayır gülünç değil, bunu yanlış söyledin. Doğada gülünç olan hiç bir şey yoktur. Peşin yargıları olan insana nasıl görünürse görünsün! Eğer köpekler düşünebilselerdi ve olayları eleştirebilselerdi, onlar da muhakkak insanların arasındaki sosyal ilişkilerde aynı derecede, hatta belki daha da fazla gülünç yönler bulacaklardı. Çok daha gülünç bulurlardı onları. Bunu tekrar ediyorum. Çünkü kesin olarak inanıyorum ki, bizde çok daha fazla saçmalık vardır. Rakitin'in düşüncesi çok güzel bir düşünce. Ben de sosyalistim, Smurov.
— Sosyalist ne demek?
— Herkes eşitse herkesin ortaklaşa bir tek çiftliği varsa, evlilik diye bir şey yoksa, din ve tüm yasalarla geriye kalan şeyler herkesin keyfine göre ise, buna sosyalistlik derler. Sen daha bunu anlayacak kadar büyümedin. Senin için bunları konuşmak daha erken. Hava da amma soğuk.
— Evet. Sıfırın altında on iki derece! Demin babam termometreye baktı.
— Hem farkında mısın Smurov? Kışın ortasında, sıfınn altında on beş hatta on sekiz derece olduğu zaman, hava; kışın başında birden ayaza çektiği sıralar olduğu gibi, örneği ısı daha on iki derece kadarken, üstelik daha kar yağmadığı halde o kadar soğuk olmaz. Bu neden olur biliyor musun? İnsanlar soğuğa daha alışmamışlardır da ondan. İnsanların her şeye alışkanlıkları vardır. Devlet işlerinde de, siyasî ilişki lerde de hep alışkanlıklar rol oynar. Alışkanlık en önemli itici güçtür. Şu köylüye bak, ne garip!
Kolya, bunu söylerken sırtına gocuk giymiş, güler iri yarı bir köylüyü işaret etmişti; köylü arabasının b ellerine köylü eldiveni geçirmiş, soğuktan durup durup e çırpıyordu. Kızıla çalan uzun sakalı soğuktan kırağı gibi olmuştu.
Kolya, yanından geçerken yüksek sesle ve meydan okur
gibi:
— Köylüye bak, sakalı donmuş! diye bağırdı.
Köylü, sakin ve ciddi bir tavırla:
— Birçok kişilerinki dondu! dedi.
Smurov:
__ Takılma ona! diye söylendi.
—' Ziyam yok canım, kızmaz, iyi adam o! Hoşça kal. Matyev.
— Güle güle.
— Senin adın Matyev mi idi?
— Matyev ya! Bilmiyor muydun?
— Bilmiyordum; tahmin ederek söyledim.
— Şuna bak hele! Öğrenci misin nesin?
— Öğrenciyim ya!
— Falakaya yatırıyorlar mı seni?
— Sık sık değil, ama bazen oluyor.
— Canın acır mı?
— Acımaz mı ya?
Köylü, tâ yürekten gelen bir acıma ile:
— Eeeh, hayat, ne yaparsın! diye içini çekti.
— Hoşça kal, Matyev!
— Güle güle. İyi çocuksun sen! İyi çocuksun! Çocuklar, yürümeye devam ettiler. Kolya, Smurov'a:
— Bu köylü iyi adam, dedi. Ben halkla konuşmayı severim, her zaman da haklarını tanırım:
Smurov:
— Bizim okulda falakaya yatırıyorlar, diye neden yalan söyledin ona? diye sordu.
— Hoşuna gitsin diye!
— Ne demek yani?
— Bak Smurov, bana tekrar tekrar soru sorulmasından hoşlanmam. Lep demeden leblebiyi anlamalı. Bazı şeyler vardır anlatılamaz. Köylünün kafasına göre bir öğrenci falakaya p«yatırılır, yatırılmalı da! Ona göre falakaya yatırılmayan öğ-renci olur mu hiç Diyelim ki, ona bizim okulda falaka
cezasının olmadığını söyliyeyim, adam buna düpedüz üzülür.
Her
neyse, sen bunları anlamazsın. Halkla konuşmasını bil-120
KARAMAZOV KARDEŞLER
KARAMAZOV KARDEŞLER
121
— Yalnız ne olur ona buna takılma! Yoksa gene başımıza bir iş gelir, tıpkı o zaman o kaz meselesinde olduğu gibi
— Korkuyor musun yoksa?
— Alay etme Kolya! Vallahi korkuyorum. Babam müthiş kızar. Zaten seninle dolaşmamı kesin olarak yasak ettiler.
Kolya:
— Üzülme canım, bu sefer bir şey olmaz! dedi. Ve tenteli bir tezgâhın arkasında duran satıcı kadınlardan birine:
— Merhaba Natasa! diye bağırdı.
Hiç de o kadar yaşlı bir kadın olmayan satıcı kadın tiz bir sesle bağırır gibi:
— Ne Nataşa'sı? Benim adım Mariya! diye karşılık verdi.
— İyi ki Mariyaymış, hoşça kal. Mariya!
— .Ah, seni gidi bacaksız. Boyuna bakmadan birde lâf atıyor!
Kolya, ellerini sallıyarak sanki kendisi kadına takılmıyor-muş da kadın ona takılıyormuş gibi:
— Seninle uğraşacak vaktim yok! Gelecek pazar günü anlatırsın, dedi.
Mariya:
— Ne anlatacakmışım sana pazar günü? Ben sana takılmadım ki! Sen bana takıldın! Bağırmaya başladı. Bir güzel dayak lâzım sana. İşte bu kadar. Herkes senin ne mal olduğunu bilir. Bu kadar işte!
Mariya'nın yanında kendi tezgâhlarında mallarını satan öbür satıcı kadınlar arasında gülüşmeler duyuldu. Birden kentin kemerli dükkânlarından birinden durup dururken sinirli adamın biri çıktı. Tezgâhtar gibi bir şeydi. Bizim kentteki satıcılardan değildi, dışardan gelmeydi. Sırtında uzun lâcivert bir kaftan, başında da siperliği olan bir kasket vardı. Daha gençti. Koyu kumral kıvırcık saçları ve çiçek bozuğu uzun solgun bir yüzü vardı. Garip, budalaca bir öfke içinde hernen Kolya'ya doğru yumruğunu sallamaya başladı. Sinirli sinirli— Ben seni bilirim! Ben seni bilirim! diye bağırıyordu. Kolya, ona dik dik baktı. Bu adamla bir çatışması olduğu'
nü hiç de hatırlamıyordu. Ama sokaklarda başkaları ile mı çatışması olmuştu? Hepsini hatırlamasına imkân Alaylı alaylı köylüye:
— Bilir misin? diye sordu. Satıcı aptal gibi:
__Ben seni bilirim! Ben seni bilirim! diye tekrarlıyordu.
__ İyi öyleyse. Eh, seninle tartışmaya vaktim yok. Haydi
hoşça kal!
Satıcı:
__ Ne muzırlık ediyorsun? diye bağırdı. Gene yaramazlık
ediyorsun ha? Ben seni bilirim! Gene yaramazlık ediyorsun,
ha?
Kolya durup onu tepeden tırnağa süzmeğe devam ederek:
— Yaramazlık da etsem seni ilgilendirmez, arkadaş! dedi.
— Nasıl ilgilendirmez?
— İlgilendirmez işte!
— Kimi ilgilendirir ya? Söyle bakalım kimi?
— Şimdi artık Trifon Nikitiç'i ilgilendirir. Seni değil, kardeşim.
Delikanlı gözlerini gene öfke ile, ama aynı zamanda budalaca bir hayretle Kolya'ya dikti. Kolya aşırı bir ciddiyetle onu tepeden tırnağa süzdükten sonra sert ve ısrarlı bir tavırla:
— Sen Vozneseniye'ye (*) gittin mi bakalım? diye sordu. Delikanlı ne karşılık vereceğini biraz şaşırarak:
— Hangi Vozneseniye'ye? Niçin? Hayır gitmedim! dedi. Kolya daha ısrarlı ve daha sert bir tavırla:
— Sabaneyev'i tanıyor musun? diye sordu.
~- Hangi Sabaneyev'i soruyorsun? Hayır tanımıyorum. Kolya birdenbire:
— Eh madem tanımıyorsun, kes bakalım lâfı! diye kestirip attı ve sert bir dönüş yaparak sağa döndü, sanki Sabaneyev'i bile tanımayan bir budala ile konuşmaya tenezzül etmiyormuş gibi kendi yolunda hızlı hızlı yürümeye başladı.
Delikanlının neden sonra akü başına geldi. Gene büyük bir sinirlilik içinde:
— Dur! Hey! Hangi Sabaneyev'i soruyorsun? diye bağırdı.
Sonra birden satıcı kadınlara doğru döndü, aptal aptal onlara bakarak:
— Ne dedi Allahaşkına? diye sordu.
Kadınlar kahkahalarla güldüler. Aralarından biri: •— Yaman çocukmuş! dedi.
(*) Bir yortu adı.122
KARAMAZOV KARDEŞLER
KARAMAZOV KARDEŞLER
123
, Delikanlı sağ elini sallayarak hâlâ kendinden geçmiş gibi:
— Hangi Sabaneyev'i, hangi Sabaneyev'i soruyordu? diye tekrarlamaya devam ediyordu.
Kadınlardan biri:
— Hani, herhalde Kuzmiçyev'lerde çalışmış olan Sabaneyev'i arıyordu, diye bir tahmin yürüttü.
Delikanlı deli gibi gözlerini ona dikti. Biir başka kadın:
— Kuzmiçyev'lerde mi? Onun adı Trifon değil ki! Kuz- ; ma'dır onun adı, Trifon değil. Çocuk Trifon Nikitiç'ten söz etmişti. Demek ki o, değil. :
O zamana kadar ciddi bir tavırla hiç konuşmadan söyle- nenleri dinlemiş olan üçüncü bir kadın lâfa karıştı: î
— Seni anlayacağın onun adı ne Trifon, ne Sabaneyev' dir. Çijov'dur! Aleksey İvanoviç'dir adı. Aleksey İvanoviç Çi- i jov!
Dördüncü bir kadın ısrarla:
— Öyle ya, Çijovdur onun soyadı, diye tekrarladı. l Şaşkın delikanlı bir ona, bir ötekine bakıyordu. Neredeyse
çileden çıkacakmış gibi. î
— İyi ama neden soruyordu? Neden soruyordu onu, bacı- i lar? diye söyleniyordu. «Sabaneyev'i tanıyor musun?» dedi. Ben i ne bileyim kimmiş Sabaneyev denen adam?
Satıcı kadınlardan biri: j
— Ne lâf anlamaz adamsın! Diyorlar ya sana Sabaneyev i değildir! Çijov'dur diye. Aleksey İvanoviç Çijov'dur aradığı! î
— Hangi Çijov? Söyle hangisi? Biliyorsan söyle. |
— Uzun boylu, gürültücü patırtıcı bir adam vardı ya, î hani yazın pazarda oturuyordu. |
— Bana ne o Çijov'dan? Bacılar? Bana ne, değil mi ya? Neden arıyordu onu? |
— Ben ne bileyim, Çijov'u neden aradığını? t Bir başka kadın daha: i
— Onu niye aradığını biz ne bilelim, diye lâfa karıştı. î Madem o kadar kafa şişiriyorsun, demek seninle ilgili bir şey f bu. Hem çocuk bize değil ki, sana söyledi, budala! Yoksa gerçekten tanımıyor musun?
— Kimi?
— Çijov'u.
— Hay Allah kahretsin, o Çijov'u da seni de! Ona bir dayak atarsam görür o! Benimle alay etti.
— Çijov'a mı dayak atarsın? Bak, dikkat et, o seni dövmesin! Aptalın birisin sen, işte bu kadarı
— Çijov'a değil. Çijov'a değil, o oğlana dayak atacağım! Sen de ne fesat, ne kötü kansın! Getirin sunu, getirin o oğlanı buraya! Benimle alay etti!
Kadınlar kahkahalarla gülüyorlardı. Kolya ise artık uzaklaşmış, yüzünde sanki zafer kazanmış gibi bir tavırla yürüyordu. Smurov, yanında yürüyor, ikide bir arkasına dönerek uzakta bağırıp çağıran gruba bakıyordu. Kolya ile birlikte başına bir iş gelir diye hâlâ korkuyordu, öyleyken, o da çok neşelenmişti.
Nasıl bir karşılık vereceğini bir önsezi ile hissettiği halde Kolya'ya:
— Adama hangi Sabaneyev'i sordun? dedi.
— Ben ne bileyim hangisini? Şimdi akşama kadar bağırıp çağıracak. Toplumun her tabakasındaki budalaları böyle arada bir dürtüklemekten hoşlanırım. Bak işte, şurada bir ahmak daha duruyor, surdaki köylü var ya, işte o! Bak sana bir şey söyliyeyim. «Budala bir Fransızdan daha budala bir varlık yoktur» derler ama bizim Rus'ların suratları da hemen ne olduklarını belli eder. Şimdi şuna bak, suratından budala olduğu belli değil mi, allahaşkına, söyle, ha?
— Bırak onu Kolya, geçip gidelim yanından.
— Hayır, bırakmam onu! Bir kez artık coştum. Hey! Merhaba köylü.
Yanlarından ağır ağır geçen ve herhalde içkili olan iri yarı, safça, yuvarlak yüzlü, sakalına kır düşmüş köylü başını kaldırarak delikanlıya baktı:
— Eh, eğer şaka etmiyorsan merhaba, diye acele etmeden karşılık verdi.
Kolya güldü:
— Ya şaka ediyorsam?
— Eh, şaka da ediyorsan, öyle olsun. Ziyanı yok. Şakadan bir şey çıkmaz. İnsan her zaman şaka edebilir.
— Kabahat ettim, ağabey, şaka yaptım seninle!
— Eh ne yapalım, Tanrı bağışlasın seni!
— Peki ama, sen bağışlıyor musun?
— Tabii ya! Hem de candan bağışlıyorum. Haydi güle güle!
— Bak hele! Öyle görünüyor ki, akıllı bir köylüsün sen!
124
KARAMAZOV KARDEŞLER
KARAMAZOV KARDEŞLER
125
Köylü hiç beklenmedik bir şekilde ve gene eskisi gibi kendine önem verdiğini belli eden güvenli bir tavırla-
— Senden akıllıyım ya! diye karşılık verdi. Kolya, biraz şaşırdı.
— Hiç sanmam! dedi.
— Doğru söylüyorum.
— Hoş, belki de öyledir.
— Hah şöyle, bunu bilesin oğlum.
— Haydi allahaısmarladık, köylü.
— Haydi, güle güle.
Kolya bir süre sustuktan sonra Smurov'a:
— Köylüler çeşit çeşittir, dedi. Ben nereden bileyim akıllı bir adama çatacağımı? Halk arasında akıllı birine rastlamadım mı, bunun böyle olduğunu kabul etmeye daima hazırım.
Uzakta, kilisenin saati on bir buçuğu çaldı. Çocuklar adımlarını sıklaştırdılar ve yüzbaşı Snegirev'in evine kadar geriye kalan oldukça uzun yolu artık hiç konuşmadan geçtiler. Eve gelmeden, yirmi adım kala Kolya durdu ve Smurov'a önden gidip Karamazov'u dışarıya yanına çağırmasını söyledi.
— Önce bir tanışalım bakalım, diye söylendi. Smurov:
— Canım, neden çağıracaksın? Öyle de gir, seni görünce öyle sevinecekler ki! Ne diye burada ayazda tanışacaksın sanki?
Kolya, otoriter bir tavırla:
— Neden burada ayazda tanışacağım? Orasını ben bilirim, diye kestirip attı.
«Küçüklerce karşı böyle otoriter bir tavır takınmaktan hoşlanırdı. Bunun üzerine Smurov verdiği emri yerine getirmeğe koştu.
IV BÖCEK
Kolya, çok ciddî bir tavırla bahçe duvarına yaslandı, Al-yoşa'nın gelmesini beklemeğe başladı. Zaten onunla karşılaşmayı çoktandır istiyordu. Çocuklardan onunla ilgili
şey işitmişti. Ama şimdiye dek kendisine Alyoşa hakkında bir şey söylemedikleri vakit, onu hor görüyormuş gibi kayıtsız bir tavır takınıyor, hatta davranışlarını «eleştiriyordu».
Ama içinden onunla tanışmayı çok çok istiyordu: Kendisine Alyoşa hakkında anlatılan tüm hikâyelerde cana yakın ve çekici bir şey vardı. Bu bakımdan o an kendisi için çok önemliydi. Bir kez onun yanında bir yanlışlık yapıp da küçük düşmemeğe, kimseye boyun eğmeyeceğini göstermeye çalışması gerekiyordu: «Yoksa benim on üç yaşında bir çocuk olduğumu düşünerek, benim de ötekiler gibi olduğumu sanır. Hem bu çocuklarla işi ne? Onunla karşılaşınca soracağım bunu kendisine. Hay Allah! Bu kadar kısa boylu olmam da ne kadar kötü bir şey! Tuzikov benden küçük, ama benden yarım baş kadar daha kısa boylu. Bununla birlikte benim yüzümde zekice bir anlam var; gerçi yakışıklı değilim. Biliyorum: yüzce çirkin olduğumu. Ama zekice bir anlamı var yüzümün. Bundan başka içimdekileri pek de öyle ortaya dök-memeliyim. Yoksa ona hemen öyle kucak açmağa kalkarsam kendisi, sanır ki... Tuh! Öyle bir şey düşünürse rezalet olur vallahi!»
Kolya, var gücü ile kayıtsız bir tavır takınmağa çalışarak iste böyle heyecanlanıyordu. Onu asıl üzen o «âdi» yüzünden çok, kısa boyluydu. Kısa boylu oluşuna üzülüyordu. Evinde, duvarın bir köşesinde; daha bir yıl önce boyunu ölçtükten sonra, kurşun kalem ile çizdiği bir çizgi vardı. O günden bu yana, her iki ayda bir, heyecanla, tekrar tekrar boyunu ölçmek için o çizgiye yaklaşıyor: «Acaba ne kadar uzadım?» diye boyunu ölçüyordu. Ne yazık ki, çok az boy atıyor, bu da bazan onu büyük bir üzüntü içinde bırakıyordu. Yüzüne gelince, hiç de «âdi» değildi. Aksine, beyaz, solgun ve çilleri olan oldukça sevimli bir yüzdü. Pek büyük olmayan, ama canlı, kül rengi gözleri cesaretle bakıyor ve sık sık heyecandan pırıl pırıl oluyordu. Elmacık kemikleri biraz geniş, ağzı kü-Çüktü. Dudakları çok kalın değildi ama kıpkırmızıydı. Burnu küçük, ucu da iyice yukarı kalkıktı. Aynaya baktığı vakit her zaman; «tam anlamıyla kopça burunluyum! Kopça burunlu diye buna derler işte!» diye söylenir, daima öfkeyle ay-öadan uzaklaşırdı.
Kimi zaman da: «Bakalım, gerçekten yüzümde zekice bir anlam var mı?» diye bundan kuşku bile duyuyordu. Bununla126
KARAMAZOV KARDEŞLER
127
birlikte aklının fikrinin yalnız yüzü ve boyu ile uğraştığım sanmak da doğru bir şey olmaz. Aksine aynanın karşısında geçirdiği o anlar ne kadar üzücü olursa olsun, onları çabucak unutuyor, hatta uzun bir süre aklına bile getirmeyerek, kendi deyimi ile «bütün varlığını ideal ve gerçek hayatla ilgilenmeye veriyordu.»
Alyoşa, kısa bir süre sonra çıktı, acele etmeden Kolya'ya yaklaştı. Kolya, Alyoşa kendisine yaklaşmadan önce, daha birkaç adım kala onun yüzünün çok sevinçli olduğunu gördü. Memnunlukla: «Yoksa gelişime mi bu kadar sevindi?» diye düşündü. Bu arada şunu belirteyim ki, Alyoşa'yı bıraktığımızdan beri genç adam çok değişmişti: Rahip giysilerini çıkarmıştı. Şimdi sırtında çok güzel dikilmiş bir ceket, başında da yuvarlak yumuşak bir şapka vardı. Saçları da kısa kesilmişti. Tüm bunlar ona çok yakışmıştı. Gerçekten çok yakışıklı olmuştu. Sevimli yüzünde her zaman bir neşe vardı. Ama bu garip, sakin ve sessiz bir neşeydi. Kolya, Alyoşa'nın yanına içerdeyken sırtında ne varsa onunla, hatta paltosunu bile almadan çıkmış olduğunu farkederek hayret etti. Belliydi ki, acele etmişti. Alyoşa, Kolya'ya hiç kararsızlık göstermeden elini uzattı:
— işte sonunda siz de geldiniz. Sizi o kadar bekledik ki!
— Gelmeyişimin bazı nedenleri vardı. Onların ne olduğunu şimdi öğreneceksiniz. Her neyse, sizinle tanıştığıma memnunum. Çoktandır tanışmak fırsatını bekliyordum ve sizinle ilgili pek çok şey işitmiştim.
Kolya, bunu hafifçe nefesi tıkanarak mırıldanmıştı.
— Canım, biz zaten sizinle nasıl olsa tanışacaktık. Ben de sizin için birçok şeyler işittim. Ama buraya... Buraya biraz geç kaldınız.
— Söyleyin, durum nasıl burada?
— İlyuşa çok kötü durumda. Her halde ölecek. Kolya öfkeyle:
— Ne diyorsunuz! Şunu kabul edin ki, bu tıp berbat bir şey, Bay Karamazov! dedi.
— Uyuşa sizi sık sık, sık sık hatırlıyordu. Hatta biliyor musunuz, rüyasında, sayıklarken bile sîzi söylüyordu. Belli ki, size o bıçaklama olayından önce... Çok değer veriyordu--Gerçi o işin bir nedeni vardı ama... Kuzum bu köpek
mi?
__ Benim. Adı Çıngırak.
Alyoşa, üzgün bir tavırla Kolya'nın gözlerinin içine baktı.
__ Böcek değil mi? diye sordu. Demek Böcek durup dururken ortadan kayboldu öyle mi?
Kolya, sakladığı bir sır varmış gibi esrarengiz bir tavırla gülümseyerek:
— Biliyorum, hepiniz Böceği bulmamı isterdiniz, söylenenleri hep işittim, dedi. Beni dinleyin Karamazov! Size her şeyi olduğu gibi anlatacağım. Zaten sizi buraya ikimiz içeriye girmeden önce olup bitenleri anlatmak için çağırttım.
Sonra heyecanla anlatmaya koyuldu:
__Bakın şöyle oldu, Karamazov! İlkbaharda tlyuşa hazırlama sınıfına girdi. Eh, bizim hazırlama sınıfı ne olacak? Siz de bilirsiniz: hep çoluk çocuk, îlyuşa ile hemen takışmaya başladılar. Ben iki sınıf daha yukardaydım ve tabii her şeye uzaktan, işin içine karışmadan bakıyordum. Bakıyorum çocuk küçük, çelimsiz bir şey. Ama onlara boyun eğmiyor, hatta onlarla dövüşüyor. Gururlu bir çocuk, gözleri pırıl pırıl yanıyor. Ben böyle çocukları severim.
Çocuklar bu tavrını görünce onu daha da çok kızdırmaya başladılar. Asıl önemlisi, o zaman sırtında eski püskü bir palto vardı. Pantolonunun paçaları yukarı doğru çekiliyordu. Çizmeleri boyasızdı. Çocuklar onu bu yüzden tartaklıyorlardı. Çocuğun gururunu yaralıyorlardı. Hayır, artık buna dayanamazdım! Böyle şeyleri sevmem. Hemen onu savundum. Oğlanlara Hanyayı Konyayı gösterdim. Biliyor musunuz onları döverim, onlar gene de beni taparcasına severler Karamazov!
Kolya bunu söylerken gösteriş yapar gibi övünmüştü.
~- Zaten çocuklara bayılırım. Şu anda bile evde iki tane
Eniğim var. Hatta bugün buraya gelirken onların yüzünden
Seçiktim, işte böylece îlyuşa'yı dövmekten vazgeçtiler. Ben
de onu korumağa başladım. Görüyordum ki, gururuna düş-
suskun bir çocuktur. Bunu size gerçekten söylüyorum; gururlu
çocuktur. Öyleyken sonunda bana köle gibi bağlandı. En küçük
Eklerimi bile yerine getiriyor, her sözümü dinliyor, beni tan-
gibi seviyor, hatta davranışlarımı kopya etmeğe çalışıyor-
birlikte tenefüse çıktık mı, hemen bana geliyordu. Onunla bir-
BİZ dolaşmaya başlıyorduk. Pazar günleri de öyle oluyordu.
bizim gimnazyada büyük sınıfta olan bir çocuk, kendisinden128
KARAMAZOV KARDEŞLER
küçük olan bir çocukla aynı düzeye indi mi, herkes alay eder. Ama bu saçma bir ön yargı. Madem canım öyle istemiş, kime ne? Öyle değil mi? Ona bir şeyler öğretiyor, onu geliştirmeye çalışıyordum. Madem hoşuma gidiyordu, neden gelişmesine yardım etmeyecektim? Öyle değil mi, söyleyin? Bakın siz de bütün bu çocuklarla ahbap oldunuz Karamazov Demek yeni kuşağı etkilemek, bu çocukları geliştirmek ya rarlı olmak istiyorsunuz, değil mi? Hem doğrusunu, söyleye-yim, karakterinizde bana anlattıkları asıl bu yön en çok ilgj. mi çekti.
Her neyse, konumuza dönelim: Baktım çocukta aşın bir duygululuk, bir romantiklik başlıyor. Oysa, ben, biliyor musunuz? Öyle aşırı duygu gösterilerinden nefret ederim. Yaratılışım öyle. Sonra bazı çatışmalar da vardı: Gururlu çocuktu, öyleyken bana köle gibi bağlıydı. Köle gibi bağlı olduğu halde birden gözleri kıvılcımlar saçıyor, düşüncelerimi kabul etmek istemiyor, benimle tartışıyor, yırtınıyordu. O zamanlar bazı düşüncelerim vardı: Baktım onun karşı durduğu şey benim o düşüncelerim değil. Düpedüz bana karşı isyan ediyor! Çünkü ben onun o aşırı duygululuğuna serinkanlılıkla karşılık veriyordum, îşte onu biraz olsun frenlemek için, o ne kadar duygulu davranırsa, ben de o derece serinkanlı olmaya başladım. Bunu mahsus yapıyordum, böylece onu yola getirmek kanısında olduğum için. Niyetim karakterini sağlamlaştırmak, onu pişirmek, olgun bir insan haline getirmekti... Artık gerisini anlatmam gereksiz, herhalde ne demek istediğimi çok iyi anlıyorsunuz.