Atletizmin Tarihi ve gelişimi ?
Atletizm, bir pist veya alanda yapılan ve sporcuların koşu, yürüyüş, atlama ve atma yeteneklerini gösterdiği ve yarıştıkları bir tür etkinliktir. bu etkinliğin çağlar boyunca her medeniyette görülmüştür. dünyanın hemen hemen her ülkesiyle rekabetin bir parçası haline gelen, dünyanın en saygın uluslararası sporu haline gelmiştir. Çoğu ülke, kadın ve erkek bütün sporcularını dört mevsim düzenlenen Olimpiyat Oyunlarına ve resmi Dünya gönderiyor.
Geniş atletizm sahaları içerisinde çok sayıda etkinlik yapılır. Genelde stadyum büyüklüğünde açık alanlarda 400-440 m arası oval bir pist, içerisinde diğer branşların () olduğu bitişik bir alanda düzenledir. Havanın soğuk olduğu kış aylarında genellikle kapalı alanda hareket ediliyor, sınırlı alan nedeniyle, bazı olaylar değiştirildi ve bir kaç tanesi tamamen ortadan kaldırıldı.
Ayrıca atletizm branşında illaki bir alan veya bir spor komplexi olmak zorunda değildir. Kros koşma yarışı, çeşitli kır ve park alanlarında yürümek, kara yolları ve diğer uzun mesafedeki yarışlar yollarda yürütülür. Tabi bu yarışların bir standart ve kuralı vardır. Bu kurallar uluslar arası alanda belirlenmiş ve uygulanmaktadır. (IAAF- International Association of Athletics Federations) her milletten üyesi ile tüm dünyada atletizm kurallarını ve düzenini belirler.
Atletizm Tarihi
Atletizm ilk oluşmaya başladığı zamanlar belirli bir organizasyonun olmadığı tarihleridir ve resmi bir kayıt yoktur. Mısır ve Asya da M.Ö yapılan koşu turnuvaları ile atletizm teşvik ettiği bilinmektedir. M.Ö. 1829 Yılları gibi İrlanda, Lughnasadh festivalinin Tailteann Oyunlarının sahnesiydi. çeşitli atletizm aktivitelerini içeren Yunanistan'ın Olimpiyat Oyunları, geleneksel olarak M.Ö. 776 yıllarında başladı M.S. 393 yılına kadar 11. Yüzyıl devam etti. Bu olimpiyatlarda hem yarışmacılar hemde seyirciler tamamı erkeklerden oluşurdu. Bu yüzden kadınlar kendilerine ait bir oyun olan heraea oyunlarını kurdular ve günümüz olimpiyatları gibi 4 yılda 1 düzenlenirdi. Günümüzde oynana olimpiyatların temeli İngiltere'de atılmış ve geliştirilmiştir. İngiltere'de spor kelimesinin ilk telaffuzu 1154’te duyulmuş ve kaydedilmiştir. Uygulama alanları ilk kez Londra’da kuruldu. Spor 1300’lerde kral III. Edward tarafından yasaklandı yüzyıl sonra tekrar canlandırıldı.
Modern Gelişim
Bununla birlikte modern sporun gelişimi 19.yy başlarında itibaren ortaya çıkmıştır. (Organized amateur footraces) ingiltere’de yapıldı. 1860 yılı ile atletizm en büyük sıçrayışını yaptı. 1861’de batı roma kürek kulübü herkesin katılabileceği bir buluşma düzenledi. 1866’da ilk amatör atletizm kulübü kuruldu ve ilk İngiliz şampiyonası düzenlendi. Tüm bu buluşmalardaki amaç genç erkelerin rekabeti ve eğlenciydi her hangi bir maddi beklenti yoktu. 1880 amatör atletizm kulübü amatör atletizm birliğine yönetim gücü verdi.
Kuzey Amerika'daki ilk buluşma toronto yakınlarında 1839 yılında yapıldı. ama 1860’larda new york atletizm kulübü oluşmuştu. Birleşik devletlerde spor sağlam bir zemin üzerine yerleştirildi. 1879 yılında kurulan (NAAAA) ulusal şampiyonaları yürütmek yardım etmek için kuruldu. Fakat 9 yıl sonra Amatör Atletizm Birliği ulusal yönetim görevini geri aldı çünkü NAAAA’nın amatörcülüğü uygulamada umursamaz olduğunu bildirdi.
Atletizm 1800’lü yılların sonuna doğru iyiden iyiye bir çok ülkede kurulmaya başlandı. fakat sporun prestij kazanması 1896’da yapılan olimpiyat oyunu ile gerçekleşti ve 1896 yılından sonra uluslar arası oldu diyebiliriz. her ne kadar katılım az olsada olimpiyatlar dünya genelinde atletizm yaymak için güzel bir reklam aracı oldu. 1912'de Uluslararası Amatör Atletizm Federasyonu (IAAF) kuruldu. 1936’ya kadar kurallar sadece erkeklerin rekabetinde uygulandı. Daha sonra IAAF kadın atletizm yönetin organını başına geçti. II.dünya savaşında önce İngiliz İmparatorluğu Oyunları ve Avrupa Şampiyonası daha yaygın iken dünya genelinde daha azdı. Savaş sonrası dünya genelinde büyük büyümeler başladı. 1950’lerde Afrika, Asya, Latin Amerika ülkelerinden dünya çapındaki sporcular uluslararası buluşmalarda büyük başarılar elde ediyordu.
Organizasyon ve Turnuvalar
Amatör tanımı değişse de Atletizmde üst düzey rekabet hala amatör atletlerle sınırlıdır. Zamanla amatör kelimesi IAAF kendine uyan en basit manası verildi: “Amatör, IAAF’ın uygunluk kurallarına uyan kişi” olarak belirlendi.
1980’e kadar IAAF sporcuları teşvik etmek için mali yardımlarda bulunuldu. Ancak bu zor bir mücadele oldu. Tüm milletler hükumet kanadı ile sporculara yardım sağlandı. Diğer ülkeler askeri personelin atletizm eğitimine yoğunlaşmasını teşvik etti. ve ABD'li sporcular becerilerine karşılık olarak üniversite bursu aldı. Finansal yardım 1980'lerde güven fonları kullanımı ile kabul edildi yapıldı. Sporcuların yarışta olması için iyi performans, televizyon reklamı, diğer spor faaliyetleri içinde olmaları ödeme vermek için gerekli şartlardı. Para güvene alındı; eğitim harcamaları fondan tahsil edilebilir, spordan emekli sonrası kalan fondan destek devam eder. Bazı sporcuların yeni sistem altında yılda birkaç yüz bin dolar kazandıkları bildirildi.
IAAF 'ın başlıca fonksiyonları; dünya çapında bir dizi kural bulundurma, açık ve kapalı yapılan spor branşlarında dünya rekorlarını onaylamak ve uluslararası atletizm teşvik etmek. Olimpiyat oyunlarında atletizm yarışmalarına devam ederken, IAAF, 1983 yılında kendine ait dört yılda bir olan Dünya Şampiyonasına başladı. Dünya Kupası müsabakaları kuruldu. Yeni çıkmaya başlayan yürüyüş, kros, maraton ve diğer yol yarışları için kapalı pist ve saha kuruldu. Her bir IAAF üyesi milletin kendi kuralları vardır ve uluslararası kurallara uygun olarak kendi kayıt kümelerini muhafaza eder. Her ülke atletizm federasyonu kendi ulusal şampiyonalarını yönetiyor.
Atletizm müsabakalarının davranışlarının detayları, mekanın konumu, seviyesi ve türü ile değişir. Büyük ölçüde, temel spor IAAF kurallarına göre standartlaştırılmıştır. Açık pist etkinlikleri 400 metre oval koşu pistinde gerçekleşir. Parça bileşenleri büyük ölçüde aynıdır, Hemen hemen tüm parçalar doğal malzemeydi (kir, kil, cüruf ve en çok kırılmış tuğla), ancak tüm büyük pistler artık sentetik malzemelerden yapılıyor. Sentetik hat, tüm hava koşullarında daha tutarlı ve daha hızlı bir zemin sağlar. Saha içerisindeki sporcular ayrıca geliştirilmiş temelden faydalanır; cirit atıcılar, sentetik parçalar için kullanılan malzemeler üzerinde çalışırken, atıcı, disk ve çekiç atıcılar betondan yapılmış çevrelerde çalışırlar.
Kapalı pist, geniş bir yelpazede değişen ve sıklıkla hava şartları kötü olan koşullara uyum sağlar. Saha boyutu genellikle 150 ila 200 metre veya 160 ila 220 metre arasındadır ve ahşap üzerinde sentetik yüzeylere sahiptir. Kros koşu, mevcut arazileri kullanır. (parklar). golf sahaları, tarım arazileri. Uluslararası yarışlarda erkekler için öngörülen IAAF mesafesi yaklaşık 12.000 metre ve kadınlar için 4000 metredir. yürüyüş, maraton ve geniş mesafelerdeki diğer yol olayları otoyollarda yapılır.
Ekipman
Her olay, olayın yürütülmesi için gerekli olan ekipmana sahiptir. Tüm sporcular, örneğin, minimum ağırlıkla çekiş ve koruma sağlayan ayakkabılar gerektirir. Diğer ekipman parçaları arasında sprinter ve engelleyiciler, engeller, atlama direkleri ve çeşitli atma olaylarında kullanılan aletler kullanılmaktadır.
Zamanlama ve Ölçümler
Performansların ölçülmesi atletizm için hayati bir önem taşır. Sadece o anki yarış sırasında sonucu belirlemek için değil aynı zamanda rekor karşılaştırmaları için kullanılır. Dünya rekorları ve tüm büyük yarışmalar fotoğraf kullanılarak tam zamanlandırılması gereklidir. Zamanlama ilk olarak saniyenin beşte biri küsurat olarak hesaplanırken daha sonra onda biri şimdilerde ise, saniyenin yüzde birinden daha hassa sonuçlar alınabiliyor. Dipnot: saniyede 2 metreden fazla bir rüzgar yardımı olan yeni rekor değer , 200 metreye kadar olan mesafelerde yeni rekor için geçersiz sayılabilir. Hem pist hemde saha etkinlikleri için metrik ölçümler gereklidir. Bu kadar kural ve ölçüm IAAF tarafında 1987 yılında kaabul edilmeye başladı.
Oyunlarda Planlama
Atletizm karşılaşmaları planda büyük farklılıklar gösterir. Tipik okul, üniversite veya kulüp buluşması bir günlük süredir. Konferans genel olarak son iki gündür toplanırken, ulusal şampiyonalar çok sayıda sporcunun katılması için üç ila dört güne ihtiyaç duyar. Olimpiyat Oyunları ve Dünya Şampiyonaları sekiz gün süren atletizm yarışması için planlanıyor.
Bütün pist olayları bir silahın ateşlenmesiyle başlar. Bir tur veya daha az yarışlarda koşucular tüm mesafe için işaretli şeritlerinde kalırlar. Daha uzun olaylarda, koşucular şerit işaretleyicileri görmezden gelebilir ve pistin iç kenarına kadar gelebilirler bitiş çizgisine ilk ulaşan koşucu kazanır.
Saha etkinliklerinde iki tür yeterlilik yarışması var. Daha küçük buluşmalarda tüm katılımcılara üç denemeye hakkı verilir, en iyi altı ila dokuz sporcu üç hak daha kazanır. Büyük buluşmada, yaklaşık 12 sporcunun finale çıktığı bir eleme turu vardır; bu aşamada kalan rekabet, küçük buluşmalarda olduğu gibi aynı şekilde ilerler. Alan müsabakası yarışmasındaki istisnalar dikey sıçramalar - yüksek atlama ve sırıkla atlamadır. Her turda belirlenen mesafe için üç hak tanınır ve her tur sonucu eleme gerçekleşir.
Atletizm temel olarak bireysel bir spor olmasına rağmen, takım
puanlaması bazen önemlidir. İkili mücadeleler daima puanlanır, ancak Olimpiyat
Oyunları gibi çok uluslu uluslararası buluşmalar için resmi puanlar yoktur.
Üniversiteler arasında konferans ve ulusal mücadeleler de resmi olarak
puanlanır. Bireysel etkinliklere ve yerlere ayrılan puanlar yarışmadan
yarışmaya değişiklik gösterir. Ulusal bir yarışma, birincilik için 10,
ikincilik için 8 puan verebilir. Benzer şekilde, uluslararası bir ikili karşılaşma
birincilik için 5, ikincilik için 3, üçüncülük için 2 ve dördüncülük için 1
puan kazanır. En yüksek puan toplamı ile takım buluşmayı kazanır. Kros karşılar
her zaman puanlanır, kazanan 1 puan alırken, arkasındakiler sırayla 2 azalarak
puanlandırılır.