Malyuta Skuratov. Oprichnik'in yükselişi ve ölümü
"Korkunç İvan" filminden kare, 1944 (yönetmen - S. Eisenstein)
В önceki haber Korkunç İvan'ın devleti oprichnina ve zemshchina olmak üzere iki kısma nasıl ayırdığını konuştuk. Malyuta Skuratov'un kökeni, kraliyet hizmetinin başlangıcı, Metropolitan Philip II (Fyodor Kolychev) ve Çar Vladimir Staritsky'nin kuzeni cinayetine katılım hakkında. Bugün bu hikayeye devam edeceğiz.
Korkunç İvan'ın Novgorod seferi
Savichev A. Korkunç IV. İvan'ın 8 Ocak 1570'de Novgorod'a girişi
1569'un başlarında, "oprichnina hakkında bilgi alan" belirli bir hain Teterin'in, sonunda küçük bir Litvanya müfrezesi tarafından ele geçirilen Izborsk kalesinin kapılarının açılmasını emrettiği söylenmelidir. Bir buçuk hafta sonra vali Mihail Morozov İzborsk'a geri döndü. Gelen hakimler, Teterin'in suç ortağı olarak hareket eden çok sayıda katip ve iki Pskovit'i ölüm cezasına çarptırdı. Korkunç İvan'ın Novgorod'daki ihanet haberine de inanması şaşırtıcı değil. İhanetle suçlanan kuzeni Vladimir Staritsky ile uğraşan IV. Ivan, Aralık 1569'da kötü şöhretli Novgorod seferine çıktı.
Yolda Oprichnina ordusu Klin, Tver ve Torzhok'a girdi ve burada "hainleri" de aradılar. Aynı zamanda Tver ve Torzhok'ta baskı görenlerin yerli halk olmadığı, Pskovyalılar, Polochanlar, Livonyalılar, Almanlar ve Litvinlilerin şehre yeniden yerleştiği bildirildi. Aynı zamanda, hatırladığımız gibi Malyuta, Tver Otroch Varsayım Manastırı'nda hapsedilen rezil Metropolitan Philip'i de öldürdü.
Tver'de Malyuta, yakalanan 19 Tatar Murza'nın infaz edilmesi emrini aldı. Tatarlar şiddetli bir direniş gösterdi, Malyuta bıçaklandı, ardından hala hayatta olan 15 Tatar arkebüzlerden vuruldu.
Tarihçiler Novgorod'a yönelik baskılardan şüphe duymuyorlar, ancak bunların ölçeği hala geleneksel olarak abartılıyor ve ders kitaplarında bile birçok hikaye okunabiliyor.
Her şeyden önce, çarın, kişisel kraliyet muhafızlarının 500 muhafızı da dahil olmak üzere, bir buçuk bin ila iki bin kişiden oluşan nispeten küçük bir orduyu Novgorod'a götürdüğü söylenmelidir.
Oprichnik, V. Schwartz'ın çiziminde
Ancak çoğu zaman 15'inci orduyu okuyabilirsiniz. Ancak seferi birliklerinin gerçek büyüklüğüne dayanarak harekâtın askeri bir operasyondan ziyade polis operasyonu niteliğinde olduğunu söyleyebiliriz.
Gerçekten de, bu kadar küçük bir orduyla iyi güçlendirilmiş Novgorod'u fırtınaya sokmak kesinlikle imkansızdı, ancak ileri müfreze yaklaşır yaklaşmaz kasaba halkı kapıları kendileri açtı. Bu, Novgorod'daki herkesin komplocuları desteklemediğini gösteriyor. Volkhov'un karşısındaki köprüde Ivan IV, haçlar ve ikonlarla karşılandı. Burada kral, Başpiskopos Pimen'i ihanetle suçladı ve Ayasofya Katedrali'ne gitti.
Aynı Başpiskopos Pimen'in burada ayine hizmet etmesi ilginçtir. Kralı davet ettiği yemek sırasında tutuklandı. Komplocuların başındaki isim, Büyükelçilik Tarikatı Nüfus Sayımı Kitabı'nda şöyle diyor:
Daha sonra, çoğunlukla boyarlar ve din adamları olmak üzere diğer ihanet şüphelileri tutuklandı.
Daha sonra şehirde ne oldu?
Bir dizi kaynağı okurken, Moskova "kral yok edicisinin" anlamsız ve bazı hayvani zulmünün gerçekten kıyamet gibi bir resmiyle karşılaşıyoruz:
Aynı şey, 8 yıl sonra 1578'de Rusya'yı ziyaret eden Danimarka büyükelçisi Jacob Ulfeldt tarafından da aktarılıyor:
Livonyalı muhafızlar Taube ve Kruse ile Kurbsky 15 kurbandan bahsediyor. Novgorod ve Pskov Chronicles'ın yazarları sırasıyla 30 ve 60 rapor ediyor.
Ve IV. İvan'ın hazinelerini gösterdiği iddia edilen Jerome Horsey, yaklaşık 700 bin (!) kurban yazıyor. Bu durumda neyin daha şaşırtıcı olması gerektiği açık değil: yukarıda adı geçen yazarların sınırsız hayal gücü veya Karamzin'den başlayarak, hiçbir eleştiriye dayanamayan bu korku hikayelerini akılsızca eserlerine ekleyen görünüşte ciddi tarihçilerin açıklanamaz saflığı. .
Sonuçta, 30. yüzyılın ortalarında Novgorod nüfusunun 20 bin kişiyi geçemeyeceği kesinlikle kanıtlanmış kabul ediliyor - ve bu zaten izin verilen maksimum rakamdır. Novgorod'u iki kez ziyaret eden Papalık nuncio Antonio Possevino, nüfusun yalnızca XNUMX bin kişi olduğunu tahmin etti.
Sovyet tarihçileri A. A. Zimin ve A. L. Khoroshkevich, "Korkunç İvan Zamanında Rusya" kitabında Novgorod'da 26 bine kadar insanın yaşayabileceğini itiraf ediyor. Ve tarihçilerin emrinde, Ivan IV'ü, hatta Malyuta'yı bile "korumak" için hiçbir nedeni olmayan insanların oldukça yeterli ifadeleri var. Görünüşe göre Tanrı'nın Muskovit çarına iftira atmayı emrettiği aynı "Alman" Staden, Novgorod'da esas olarak yabancıların ve onların Novgorod destekçilerinin bastırıldığını iddia ediyor:
(Ekleyelim: "yabancı tarafta evlenen Ruslar").
Doğru, Staden, Novgorodiyanlara yönelik misillemelerin 6 hafta içinde gerçekleştiğini iddia ediyor (ve Karamzin bunu ondan sonra tekrarlıyor), Ivan IV ise bu şehirde sadece bir hafta kaldı.
Ayrıca Staden, Volkhov'da boğulanların insanlar değil, idam edilenlerin gereksiz mülkleri olduğunu iddia ediyor:
Burada 1569-1571'de bunu açıklığa kavuşturmak gerekir. Rus topraklarında bir veba salgını kaydedildi ve en çok kuzeybatı bölgeleri etkilendi. Novgorod'un IV. İvan'ın oprichnina birliklerinden değil, salgından çok daha fazla acı çektiğine inanmak için her türlü neden var.
Aynı şey muhtemelen Novgorod yolunda tamamen mahvolmuş olan Klin, Tver ve Torzhok için de söylenebilir. Muhtemelen, Volkhov'da vebadan ölen insanların eşyaları yakıldı veya boğuldu - ancak bu, IV. İvan'ın bu mülkü mutlaka yok etme yönündeki tuhaf arzusunu açıklayabilir.
Schlichting ve Gvagnini, IV. İvan ve fantastik yalancı Horsey'e karşı önyargılı olan Novgorod ve Pskov kroniklerinin yazarlarının aksine, bu olaylardan bahsederken öldürülen 2 vatandaş hakkında yazıyorlar ve şunu ekliyorlar:
“Mafyayı saymamak” (Schlichting) ve “yoksul insanları ve kadınları saymamak” (Guagnini).
Schlichting ayrıca tutuklanıp yargılanan 300 boyardan 184'ünün beraat ettiğini bildirdi.
Schlichting ve Gvagnini'nin raporları güven uyandırıyor, çünkü onlar tarafından belirtilen kurbanların sayısı, Novgorod sinodistlerinin 2 kişinin adını içeren o yılki anma listelerinin verileriyle pratik olarak örtüşüyor. Ancak, yalnızca idam edilenlerin değil, tüm ölenlerin isimlerinin sinodiklere girildiği akılda tutulmalıdır.
Ve bu nedenle, en doğru olanı, daha önce (ilk makalede) "peri masalında" bahsedilen Malyuta Skuratov'un kendisi tarafından sağlanan bilgiler olarak düşünülebilir. Malyuta, tüm "Novgorod parseli" boyunca (yani Klin, Tver, Torzhok, Novgorod ve Pskov'da), 1 kişinin idam edildiğini ve yakalanan 490 Tatar'ın arkebüzlerden vurulduğunu iddia ediyor (onların direnişi ve Malyuta'nın yaralanması hakkında zaten konuşmuştuk) .
Sanırım Skuratov'un astlarının "istismarlarını" küçümsemek istemediğini kabul edeceksiniz. Aynı kraliyet Sinoduna göre, Novgorod'da 379 kişi idam edildi, bunlardan yalnızca 30'u sıradan Novgorodiyanlardı (serfler, zanaatkârlar, keşişler vb.). Komplocuların başı olarak tanınan Başpiskopos Pimen, 1571'de öldüğü Nikolsky Venevsky Manastırı'na (modern Tula Bölgesi) sürüldü.
Malyuta'nın Yükselişi
G. Sedov. Korkunç İvan ve Malyuta Skuratov
Ivan IV, Skuratov'un Novgorod seferindeki erdemlerini çok takdir etti ve Mayıs 1570'te Malyuta bir duma asilzadesi oldu (bu arada adı listelerdeki sonuncuydu).
Sonra Vasily Gryazny'nin kariyeri bir sonraki makalede konuşacağımız gibi yokuş yukarı gitti. Ancak diğer yüksek rütbeli muhafızlar gözden düştü. Malyuta'nın katılımıyla Basmanovların baba ve oğlu tutuklandı.
Livonya Savaşı sırasında Narva'yı ele geçiren ve Ryazan'ı Kırım Hanı Devlet Giray'ın birliklerinden koruyan, Kazan fırtınası sırasında ve Sudbishchi Muharebesi'nde öne çıkan, cesur bir savaşçı ve seçkin bir komutan olan en büyüğü Aleksey Danilovich Basmanov, idam edildi. Eski kraliyet favorisi olan oğlu Fyodor, Beyaz Göl'de sürgünde öldü.
Alexei ve Fyodor Basmanov, Yüz Kasasının minyatürü olan Ryazan yakınındaki Tatarların saldırısını püskürtüyor
Korkunç İvan, 1944 (S. Eisenstein'ın yönettiği) filminin izleyicileri Alexei ve Fyodor Basmanov'u şöyle gördü:
Silah Emri başkanı A. Vyazemsky'nin Malyuta'nın ihbarı üzerine tutuklandığına ve ardından "demir zincirlerle" öldüğüne inanılıyor. 1570 yazına, Malyuta'nın da önemli bir rol oynadığı Moskova'da toplu infazlar damgasını vurdu. 300 kişi idama mahkum edildi, ancak 150'si affedildi. Malyuta'nın, Büyükelçilik düzeninin eski başkanı katip I. M. Viskovaty, sayman N. Funikov ve yetenekli askeri lider Prens P. S. Serebryany'nin infazlarına kişisel katılımı biliniyor.
Ancak yatak düzenine başkanlık eden Dmitry Godunov ile Skuratov'un iyi bir ilişkisi vardı. Malyuta'nın kızı Maria Grigorievna Skuratova-Belskaya, 1572'de Dmitry'nin yeğeni Boris Godunov ile evlendi. O zamana kadar çar, Boris'e de dikkat çekti - aynı yıl Marfa Sobakina ile düğününde IV. İvan'ın arkadaşıydı. Bu, Skuratov'un uzak bir akrabası olan L. Gaidai'nin "Ivan Vasilyevich mesleğini değiştiriyor" adlı ünlü komedisinden herkesin tanıdığı çarın üçüncü karısıdır. Martha'nın çöpçatanları Malyuta'nın karısı ve kızı Maria idi.
Ancak o zamanlar kimse Boris Godunov'un benzeri görülmemiş yükselişini öngöremedi, Malyuta'nın diğer kızlarının evlilikleri çok daha başarılı kabul edildi. Catherine, kardeşi Vasily'nin de kısa süreliğine Rus tahtında yer aldığı Prens Dmitry Ivanovich Shuisky ile evlendi. Anna'nın kocası Prens Ivan Mihayloviç Glinsky'ydi. Elena başka bir prensle evliydi - Horde'un yerlilerinden birinin oğlu olan Ivan Kelmamaevich (ve Rusya'daki Cengizler prens olarak kabul ediliyordu ve Rurik ve Gediminovich'in üzerinde duruyorlardı).
Oğlu Çar Fyodor ile birlikte öldürülen Maria Grigoryevna, Godunov düşmanları tarafından Fyodor Ioannovich'i zehirlemekle mantıksız bir şekilde suçlandı. Ancak popüler voyvoda M.V. Skopin-Shuisky'nin Ekaterina Grigoryevna tarafından zehirlendiğine dair söylentiler, elbette tarihçilerin elinde doğrudan bir kanıt olmamasına rağmen, daha doğrulanmış görünüyor. Polonya'da kocası ve erkek kardeşi Çar Vasily Shuisky ile birlikte öldü.
1571 baharında Moskova, Kırım Tatarları tarafından ele geçirildi ve yakıldı. Skuratov, valinin başarısız eylemleri hakkında bir soruşturma yürüttü ve gardiyanlar suçlu bulundu: Malyuta tarafından yürütülen soruşturmanın sonuçlarına göre, oprichnina ordusuna (Korkunç İvan'ın ikinci eşi Maria Temryukovna'nın kardeşi) komuta eden Prens M. T. Cherkassky ve 100'den fazla yüksek rütbeli gardiyan idam edildi. Bazıları, o zaman Korkunç İvan'ın, yarattığı organizasyonun etkinliği konusunda ciddi şekilde hayal kırıklığına uğradığına inanıyor. Ve ünlü Molodi savaşında (29 Temmuz ile 2 Ağustos 1572 arasında), muhafızlar varoluşlarında ilk kez, birlikleri zemstvo valisi Mikhail Vorotynsky'ye bağlıydı.
Bu arada, Dmitry Khvorostinin komutasındaki oprichnina müfrezesi bu savaş sırasında kendini iyi gösterdi. İleri bir alay olarak hareket ederek Tatar arka korumasını yendi ve ardından ana orduyu yürüyüş şehrinin halihazırda konuşlandırıldığı tepeye götürdü. Molodi Muharebesi'nin sonuçları Kırım'ı şok etti: 27 savaşa hazır adamı kaybeden (15'e kadarı savaşta öldü, yaklaşık 12'i kaçarken Oka'da boğuldu), Hanlık, Rusya'ya karşı bir sonraki seferi ancak 1591'de organize edebildi. XNUMX - yeni nesil savaşçılar büyüdüğünde.
Daha sonra "oprichnina" kelimesinin anılmasını yasaklayan bir kraliyet kararnamesi yayınlandı. Yaygın inanışın aksine, resmi olarak kaldırılmadı, adı değiştirildi: muhafızlara "avlu insanları", oprichny şehirleri ve toprakları - "avlu" denmeye başlandı. Ve vasiyetinde gelecekteki kaderleri konusundaki karar, oğulları Ivan ve Fedor'un takdirine devredildi: "Onlar için daha karlı olduğu için tamir ediyorlar."
Ama biz kendimizin önüne geçiyoruz.
Malyuta Skuratov'un hayatının son yılı
1571-1572 kışında Malyuta Skuratov üst düzey bir diplomat olarak karşımıza çıkıyor. Aralık 1571'de katip Shchelkalov ile birlikte Polonya kralı Mikhail Galaburda'nın temsilcisi ile görüştü. 6 Ocak 1572'de İsveç büyükelçileriyle müzakerelere katıldı, aynı yılın Şubat ayında Kırım "habercisi" Yanmagmet ile bir grup müzakerecinin üyesi oldu. Daha sonra Kral Sigismund'un ölüm haberini getiren Polonya-Litvanya krallığının temsilcileriyle iletişim kurdu.
1572 baharında Malyuta kendisini orduda, ikinci saray valisi konumunda bulur ve bu onu birçok boyardan üstün kılar. Çar ona Novgorod topraklarında bir mülk verdi, ancak Malyuta boyar olmadı.
1572 sonbaharında Rus ordusu Livonia'ya taşındı. Korkunç İvan'ın kendisi buna başkanlık etti ve yıllıklar Malyuta hakkında kısaca onun daha sonra "hükümdarın peşinden gittiğini" söylüyor.
27 Aralık'ta Ruslar, Narva ile Revel (şimdi Estonya'nın Paide şehri) arasındaki Weissenstein Kalesi'ni kuşattı. Bu zaten kaleyi ele geçirmeye yönelik dördüncü girişimdi: 1558, 1564, 1570 kuşatmaları. başarısız olduğu ortaya çıktı. Duvarların topçu bombardımanından sonra 1 Ocak 1573'te saldırı başladı ve Weissenstein'ın düşüşüyle sona erdi.
Saldırı müfrezelerinden biri Malyuta Skuratov, diğeri ise Vasily Gryaznoy tarafından yönetiliyordu. Burada makalenin kahramanı ölümcül şekilde yaralandı (ve aynı yıl V. Gryaznoy Tatarlar tarafından ele geçirildi). Bazıları, örneğin S. Veselovsky, IV. İvan'ın oprichnina'nın bu önde gelen liderlerinden kurtulmaya karar verdiğine ve onları aslında ölüme gönderdiğine inanıyordu.
Ancak Malyuta'nın ölümüne misilleme olarak Korkunç İvan'ın yakalanan İsveçlilerin ve Almanların intikamını acımasızca aldığı biliniyor. Piskarevsky tarihçisinde, Pskovskaya'daki girişe göre "Almanların herkes tarafından kesildiği" bildiriliyor - "çar birçok Alman'ı şiddetli bir ölümle öldürdü." Hatta bazıları Korkunç İvan'ın onlara "kızararak ölmelerini" emrettiğini iddia ediyor. En yaygın versiyona göre Malyuta, babasının zaten gömüldüğü Joseph-Volokolamsk Manastırı'na gömüldü.
Ivan IV, keşişlere Malyuta'yı "manastır ayakta kaldığı sürece" anmalarını emretti. Bu amaçla, kardeşi Yuri ve eşi Martha'nın ölümünden sonra 150 ruble tutarında bir katkı yaptı. Daha sonra her yıl bu manastırı ziyaret etti ve Grigory Lukyanovich Skuratov-Belsky'nin ruhunun anılması için ek fon ayırdı. Karısına yılda 400 ruble tutarında nafaka verildi, bu o dönem için alışılmadık bir durum: "emekli maaşı" verilen ilk asil dul oldu (genellikle mülkün bir kısmı "beslenmek" için bırakılırdı).
Karşılaştırma için: Malyuta'nın yeğeni Bogdan Belsky, o zamanlar "boynuzlu rynd" pozisyonunu elinde bulunduran gelecekteki okolnichiy ve boyar, hazineden 250 ruble maaş aldı. Malyuta'nın damadı Boris Godunov da karısı gibi bu manastıra düzenli olarak katkıda bulundu.
Tanrı'nın Annesinin Volokolamsk mucizevi simgesi
İlginç bir şekilde, Malyuta'nın ölümünden kısa bir süre önce Skuratov, mahkeme atölyesinden Tanrı'nın Annesi Vladimir İkonunun bir kopyasını sipariş etti. Volokolamsk olarak bilinen bu simge halk tarafından mucizevi olarak saygı gördü.Kilise yetkilileri, kökenini haklı çıkarmak için Malyuta Skuratov'un ölümünden önce günahlarından tövbe ettiğini ve bağışlanması için Tanrı'nın Annesine dua ettiğini duyurdu. 1954 yılına kadar bu simge Joseph-Volokolamsk Manastırı'nın Varsayım Katedrali'ndeydi, daha sonra en değerli yedi sergiden biri olarak kabul edilen Andrei Rublev Eski Rus Kültürü ve Sanatı Merkez Müzesi'ne transfer edildi.
"Vladimir Volokolamsk Meryem Ana", 1572 dolaylarında
16 Mart 2007'de Joseph-Volotsky Manastırı'na S.I. Fomin tarafından yazılan ve kutsanan bir kopyası müzede sunuldu (orijinaline eklenmiştir). Bu durumda kilise hiyerarşilerinin iddialarının nasıl karşılanabileceğine dair güzel bir örnek görüyoruz.
Büyük üzüntümle, 15 Mayıs 2023'te, yazarlığı Andrei Rublev'in iki eserinden biri olan, gerçekten paha biçilmez bir simge olan ünlü “Üçlü Birlik” (“İbrahim'in Misafirperverliği”) Rus Ortodoks Kilisesi'ne devredilmeye karar verildi. aslına uygun olarak onaylanmıştır.
Bu arada Temmuz 2022'de bu simge, Radonezh Sergius'un kalıntılarının satın alınmasının 600. yıldönümü kutlamaları vesilesiyle Sergiev Posad'a götürüldü ve iki gün boyunca Lavra'da kaldı. Bu süre zarfında "anıtın varlığını tehdit edebilecek" önemli değişiklikler aldı (sanat tarihçisi Ksenia Korobeynikova'nın açıklaması).
Daha da korkunç bir olay, 1992. (!) Yüzyılda boyanan ve XNUMX yılında Vladimir Knyaginin Manastırı'na nakledilen Tanrı'nın Annesinin Bogolyubskaya ikonu ile meydana geldi.
Tanrı'nın Annesinin Bogolyubskaya İkonu
2009 yılında, uygunsuz depolama nedeniyle bu eşsiz görüntünün bir mantar tarafından istila edildiği keşfedildi. Simge, 2010'dan 2016'ya kadar restorasyonu üzerinde çalışan Vladimir-Suzdal Devlet Müzesi'nin restoratörlerine acilen teslim edildi. Bildiğim kadarıyla hiçbir yetkili bize karşı işlenen bu suçtan dolayı hikayeler ve kültür herhangi bir cezaya maruz kalmadı.
Rublev simgesinin Tretyakov Galerisi'nden Kurtarıcı İsa Katedrali'ne ve ayrıca Lavra Trinity Katedrali'ne devredilmesine, Moskova piskoposluk küratörü olan kilise sanatı, mimarisi ve restorasyonu uzman konseyinin başkanı bile karşı çıktı. piskoposluk, ataerkil kültür konseyi üyesi, Kutsal Şehit Clement kilisesinin rektörü Başpiskopos Leonid Kalinin.
Sonuç olarak, tüm görevlerden uzaklaştırıldı ve "rahiplikten men edildi." Ve 12 Temmuz 2023'te bence ölümcül bir karar verildi: Din ne olursa olsun tüm Rusya halkının malı olan paha biçilmez ikon, 49 yıl süreyle Rus Ortodoks Kilisesi'ne devredildi. uzatma olasılığı.
Abone olun ve en son haberler ve günün en önemli olaylarından haberdar olun.