OPEC nedir? OPEC açılımı ve kuruluş amacı nedir? OPEC, üye ülkelerin petrol politikalarını koordine eden ve birleştiren petrol ihraç eden gelişmekte olan 14 ülkenin daimi hükümetlerarası örgütüdür. Bu yazımda OPEC üyeleri hangileri, OPEC toplantısı ne zaman, OPEC krizi ve diğer detaylı bilgileri bulabileceksiniz.
Bu Yazıda Neler Bulacaksınız?
OPEC Nedir?
Organization of Petroleum Exporting Countries ya da kısaca OPEC açılımı Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü olan günümüzde 14 üye ülkenin bulunduğu bir organizasyondur.
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) Eylül 1960’ta İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Venezuela olmak üzere beş ülke tarafından anlaşma imzalanarak Irak’ın Bağdat kentinde kurulmuştur. Bu beş ülke kurucu üyeler olarak geçmektedir.
Kurucu üyelerin diğer yeni katılan üyelerden tek farkı örgüte üye olmak isteyenlerin kabul edilmesinde veto hakkına sahip olmalarıdır. Petrol ihraç eden ve petrol ile ilgili çıkarları OPEC ile uyumlu olan ülkeler bu örgüte katılabilmekteler.
Kurucu ülkelere daha sonra Katar (1961), Endonezya (1962), Libya (1962), Birleşik Arap Emirlikleri (1967), Cezayir (1969), Nijerya (1971), Ekvador (1973), Gabon (1975), Angola (2007), Ekvator Ginesi (2017) ve Kongo (2018) katıldı.
Ekvador üyeliğini Aralık 1992’de askıya aldı, ancak Ekim 2007’de OPEC’e tekrar katıldı. Endonezya, Ocak 2009’da üyeliğini askıya aldı, Ocak 2016’da tekrar etkinleştirdi, ancak 30 Kasım 2016’da OPEC Konferansının 171. Toplantısında üyeliğini bir kez daha askıya almaya karar verdi.
Gabon üyeliğini Ocak 1995’te sonlandırdı. Ancak, Temmuz 2016’da Örgüt’e tekrar katıldı. Katar, üyeliğini 1 Ocak 2019’da sona erdirdi. Bu da şu anda örgütün toplam 14 üye ülkeye sahip olduğu anlamına gelmektedir.
OPEC Kuruluş Amacı Nedir?
Ham petrol fiyatlarındaki düşüşü durdurmak amacıyla Venezuela’nın girişimleriyle toplanan kurucu üye ülkeler (İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan ve Venezuela) 14 Eylül 1960’da bu örgütü kurmuştur.
Örgütün resmi sitesinde yer alan açıklamaya göre OPEC’in amacı, petrol üreticileri için adil ve istikrarlı fiyatlar sağlamak amacıyla üye ülkeler arasında petrol politikalarını koordine etmek ve birleştirmektir. Ayrıca petrol tüketen ülkelere verimli, ekonomik ve düzenli bir petrol arzı; ve sektöre yatırım yapanlar için adil bir sermaye getirisi sunmak da amaçlanmaktadır.
Örgütün merkezi kuruluşunun ilk beş yılında İsviçre’nin Cenevre kenti olmuştur. Ancak 1 Eylül 1965’te Avusturya’nın Viyana kentine taşınmıştır. Örgüte üye ülkeler dünya petrol üretiminin denetimini elinde tutar ve dünya petrol üretiminin yarısını sağlar. Ayrıca ham petrol rezervlerinin üçte ikisine ve doğal gaz rezervlerinin de üçte birine sahiplerdir. Bu yüzden de petrol piyasasına olan etkileri oldukça yüksektir.
Petrol fiyatları üzerinde önemli bir rolü olan bu örgüt, 1973 yılında Viyana’da gerçekleştirilen 35. konferansta petrol fiyatlarına %70 oranında zam yapmıştır. Ağırlıklı olarak Ortadoğu ülkelerinden oluşan örgüt, Ekim 1973’te patlak veren Arap-İsrail Savaşında İsrail tarafında olan batılı devletlere karşı petrol fiyatlarındaki artış politikasını bir silah olarak kullanmışlardır.
Bu çerçevede 1973 Aralık ayında yapılan toplantıda %130 gibi yüksek bir oranda petrol fiyatlarına zam yapmışlardır. Bu da petrol ithal eden büyük ekonomilerin farklı enerji kaynağı arayışlarına girmesine sebep olmuştur.
Petrol ihraç eden ülkeler örgütünün etkisi 1980 yılına gelindiğinde azalmaya başladı. Bunun nedenlerinden biri yapılan zamlar sonucu petrol fiyatlarının aşırı artması neticesinde batılı sanayileşmiş ülkelerin kendi petrol arama faaliyetlerine girişmesi ve OPEC üyesi olmayan petrol ihracatçısı ülkeler ile anlaşmalarıdır.
Bu adımlar işe yaramış, OPEC ülkelerine olan ihtiyaç azalmış ve sonucunda örgüt 1982 yılında petrol fiyatlarını düşürmek ve üretimi de azaltmak zorunda kalmıştır. Batılı ülkelerin petrole olan talebindeki azalma, örgütün iç yapısındaki bozulmalar ve 1980 yılındaki İran-Irak savaşı örgütün iç bütünlüğünde derin sorunlar oluşmasına neden olmuştur.
OPEC Krizi Nedir?
Petrol krizi veya OPEC krizi olarak adlandırılan bu kriz 1973 yılında örgütün Arap-İsrail savaşları nedeniyle İsrail’e destek veren ülkelere karşı uyguladığı petrol ambargosu neticesinde oluşmuştur.
Bu savaş krizin doğmasında hızlandırıcı etki oluşturmuştur. Savaş nedeniyle Arap ülkeleri petrolü siyasi bir güç olarak kullanmıştır. Önce arzı düşürmüş ardından da fiyatları artırarak krizin derinleşmesine sebep olmuştur.
Ucuz petrol arayışında olan ABD ve Hollanda gibi ülkeler bu fiyat artışından etkilenmiş ve ekonomilerinde enflasyon sorunu ortaya çıkmıştır. Bu da piyasada durgunluğa neden olmuş ve ekonomik büyümelerinin yavaşlamasına sebep olmuştur.
OPEC ülkelerinde ise bu durum tam tersi etki göstermiştir. Petrol fiyatlarının artışı rezervleri elinde bulunduran ülkelerin söz sahibi olması sağlamıştır. Bunu da siyasi bir silah olarak kullanabilme şansı elde etmişlerdir.
Krizden sonra OPEC elinde bulundurduğu bu gücü yitirmeye başlamıştır. Örgüt içindeki sorunlar da bu gücün kaybedilmesinde etkili olmuştur. Özellikle Suudi Arabistan’ın üretimi azaltmak yerine artırmaya girmesi OPEC’te çatlaklara yol açmıştır. Bu sonuçla petrol arzı artmış ve petrolün fiyatı düşmeye başlamıştır.
OPEC krizi ile birlikte ekonomide yeni bir kavramla karşılaşılmıştır: stagflasyon. Stagflasyon bir ekonomide durgunluk yaşanırken aynı anda enflasyon oluşmasına verilen isimdir. Yani enflasyon ve işsizliğin birlikte görülmesidir.
Keynesyen iktisada göre bir ekonomide durgunluk ve enflasyon aynı anda görülemez. Gelişen bu olay nedeniyle Keynesyen iktisadi görüşüne olan güven zedelenmiştir. Bu da popülaritesinin giderek azalmasına sebep olmuştur.
OPEC Toplantısı Ne Zaman 2020?
Örgüt her yıl belirli aralıklarla toplantılar düzenler ve yeni kararlar alır. 2020 OPEC toplantısı için belirlenen tarihler 5 Mart 2020 tarihinde olağanüstü toplantı ve 9 Haziran 2020 olağan OPEC toplantısıdır.
OPEC ile alakalı merak edilen bir diğer konu da OPEC cartel mi konusudur. OPEC kartel değil, aslında petrol üreten ülkelerin kurduğu ve işbirliği geliştirmeyi amaçlayan bağımsız bir kuruluştur.
Ancak petrol üretimi ve fiyatları belirleme bakımından kartel özelliği de taşır. Fakat alınan kararların bir bağlayıcılığı yoktur. Hatta pek çok OPEC bölgesi üye ülkesi örgütün aldığı kararlara uymayıp üretim yapıp fiyat belirlemeye devam etmiştir.