Ödem Nedir, Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi
Ödem Neden Olur, Belirtileri, Çeşitleri Nelerdir ve Ödemin Tedavisi
Bu makale, ödem neden olur, nasıl fark edileceğini, farklı türlerini ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi vermektedir. Bu makale aynı zamanda olası komplikasyonlara da incelemektedir.
Ödem, fazla miktarda sıvının cilt başta olmak üzere dokular arasında kalması sonucu oluşturduğu şişliktir.
Birçok ödem türü ve nedeni vardır. Örneğin Pulmonar ödem akciğerleri etkilerken pedal ödem ayakların şişmesine neden olur.
Ödem genellikle yavaş başlar ama hızlı bir şekilde yerleşebilir. Yaygın bir sorundur ve ciddi bir durumun habercisi olabilir.
Ödem Nedir?
Ödem veya su tutma, vücudun farklı yerlerinde meydana gelen şişkinliklerdir. Özetle ödem, vücutta meydana gelen şişkinliği ifade eder.
Genellikle eller, kollar, bacaklar, bilekler ve ayaklarda meydana gelir. Yine de kasları, bağırsakları, akciğeri, gözleri ve beyni de etkileyebilir.
Bu durum genelde yaşlılarda ve hamile kadınlarda meydana gelse de herhangi bir kişi ödem yaşayabilir.Ödem hakkında gerçekler;
Ödem hakkında bazı kilit noktalar aşağıdaki şekildedir ve daha fazla detayı yazımızda bulabilirsiniz.
- Ödem, fazla sıvı vücut dokuları arasında kalırsa meydana gelir.
- Genellikle altta yatan bir neden veya hastalık vardır.
- Semptomları bazı nedenlerle bağlıdır ve normalde aşamalı olarak gelişir.
- Ödemi tedavi eden ürünler bulunmaktadır.
Ödem Çeşitleri
Birçok ödem çeşitleri bulunmaktadır. Her biri farklı sağlık sorununu gösterebilir. Bazı türleri şu şekildedir.
Periferal Ödem:
Ayak bileklerini, bacakları, elleri ve kolları etkiler. Belirtileri arasında şişkinlik ve hareket ettirme zorluğu vardır.
Pulmoner Ödem:
Akciğerlerde toplanan ve nefes almayı zorlaştıran sıvı fazlası. Bu durum konjestif kalp yetmezliği veya akut akciğer hasarına neden olabilir.
Dikkat: Ciddi bir sorundur, medikal acil durum olabilir ve solunum yetmezliği ve ölüme yol açabilir.
Serebral Ödem:
Ödem çeşitlerinde beyinde meydana gelenidir. Birçok nedenden dolayı meydana gelebilir ve hayati teh içerir.
Semptomlar arasında baş ağrısı, boyun ağrısı veya sertliği, tam veya kısmi görme kaybı, bilinç kaybı, mide bulantısı, kusma ve baş dönmesi vardır.
Göz Ödemi:
Bu durum ciddi bir komplikasyondur ve diyabetik kaynaklanır.
Gözlerin görme merkezi olan makulada şişme meydana gelir. Kişi görüşünde ve renklerde değişiklik yaşandığını fark eder.
Tavsiye İçerik: Bebeklerde Toz Alerjisi
Ödem, vücudun diğer bölgelerinde de olur ama yukarıdakiler kadar yaygın değildir. Ciddi sağlık sorunlarından birini işaret edebilir.
Eğer şişme hakkında endişeleriniz varsa doktora gitmeniz önerilir.
Ödem Neden Olur?
Ödem neden olur sorusunun bir çok sebebi bulunmaktadır. Bu sebeplerin arasında yer alan dolaşım sorunları, enfeksiyon, doku ölümü, yetersiz beslenme, böbrek hastalıkları, sıvı yüklenmesi ve elektrolit sorunları yer almaktadır.
Ödem neden olur biraz detaylı inceleyelim;
Kalp Yetmezliği
Kalbin alt odacıklarından biri yeterinde kan pompalamazsa, dokularda kan toplanabilir ve ödeme neden olabilir.
Böbrek Hastalıkları veya Böbrek Yetmezliği
Ödem neden olur konusunun bir diğer cevabı böbrek hastalıklarıdır. Böbrek hastalıkları olan bir kişi kandan yeterince sıvı ve sodyum çekemeyebilir.
Bu durum kan damarlarına baskı uygular ve sıvının damar dışına sızmasına neden olur. Şişkinlik bacaklarda veya gözlerde meydana gelebilir.Böbrekte atık ve fazla sıvılar süzen kılcal damarlar olan glomerulinin hasar görmesi, nefrotik sendroma neden olabilir.
Bunun semptomlarından biri ise kandaki düşük albumin proteini seviyesidir. Bu durum ödeme neden olabilir.
Karaciğer Hastalığı
Siroz karaciğer fonksiyonlarını etkiler. Hormon salgılanması ve sıvıları düzenleyen kimyasallarda değişimlere neden olabilir ve protein üretimini azaltabilir.
Bu durum kandaki sıvının çevredeki dokulara sızmasına neden olur.
Siroz da yapısal damarlar, iç organlara kan taşıyan büyük damarlardaki basıncı arttırır. Ödem, bacaklarda ve karın bölgesinde görülebilir.
Kullanılan Bazı Reçeteli Ürünler
Ödem neden olur? sorusunun diğer bir cevabı ise düzenli olarak kullandığınız reçeteli ürünler olabilir.
Bazı reçeteli ürünler ödem riskini arttırır:
- Vasolidatörler veya kan damarlarını açan reçeteli ürünleri.
- Kalsiyum kanal blokerleri.
- Steroid olmayan anti-enflamatuvar reçeteli ürünler (NSAID).
- Östrojen.
- Bazı kemoterapi reçeteli ürünleri.
- Tiyazolidinediyonlar gibi bazı diyabet reçeteli ürünleri(TZDler).
Hamilelik
Hamilelik döneminde vücut sıvı tutmayı teşvik eden hormonlar salgılar ve kadınlar normalden daha fazla sodyum ve su tutma eğilimindedir. Yüz, eller, ayaklar ve bacaklar şişebilir.
Kadınlar hamilelik döneminde yatar pozisyonda dinlenirken, büyüyen uterüs, iç vena cava adı verilen damara baskı uygulayabilir.
Bu durumda femoral damarlara baskı uygulanarak hamilelikte ödeme yol açılabilir.
Hamilelik döneminde kan daha kolay pıhtılaşır. Bu durum ise ödemin diğer bir nedeni olan derin venöz trombosisi (DVT) riskini arttırabilir.
Hamilelik kaynaklı hipertansiyon veya yüksek kan basıncı kaynaklı eklempsiya da hamilelikte ödeme neden olabilir.
Beslenme ve Diyet
Ödem neden olur konusunun en çok karşılaşılan cevaplarından biri beslenme alışkanlığıdır. Bazı beslenme türleri ya da diyet çeşitleri ödem riskini arttır. Bunlar:
Tavsiye İçerik: Florür Nedir, Nelerde Bulunur ve Zararları Nelerdir?
- Çok fazla tuz tüketmek.
- Kandaki protein seviyelerini düşürecek şekilde yetersiz beslenmek.
- Düşük miktarda B1 Vitamini, B6 Vitamini ve B5 Vitamini tüketimi yapmak.
Diyabet
Diyabet komplikasyonları ödem neden olur sorusunun cevaplarından biridir. Ayrıca bazı diyabet reçeteli ürünleri ödeme neden olabilmektedir.
- Kardiyovasküler Hastalıklar.
- Akut renal yetmezlik.
- Akut karaciğer yetmezliği.
- Protein kaybına neden olan bağırsak sorunu olan protein kayıplı enteropati.
Diyabetik göz ödemi ise diyabetlerde retinanın şişmesidir.
Beyni Etkileyen Faktörler
Beyindeki şişmenin bazı nedenleri şu şekildedir:
Kafa Yaralanması: Kafaya alınan darbe, beyinde sıvı toplanmasına neden olabilir.
İnme: İnme durumu da beyin şişmesine neden olabilir.
Beyin Tümörü: Beyin tümörü, yeni kan damarları oluşturduğu için etrafında su toplayabilir.
Alerjiler
Ödem neden olur sorusunun bir diğer cevabı alerjidir. Bazı yiyecekler ve böcek ısırıkları, alerjik veya hassas bünyelerde yüz veya ciltte ödeme neden olabilir.
Ciddi şişme anafilaksi işareti olabilir. Boğazdaki şişme kişinin hava yolunu tıkar ve nefes almayı engeller. Bu durum medikal bir acil durumdur.
Ekstremite Sorunları
Kan Pıhtılaşması: Damarlarda pıhtılaşma gibi tıkanıklık kan akışını engelleyebilir. Damarlardaki basınç arttıkça, sıvı çevredeki dokulara sızarak ödeme neden olur.
Varisli damarlar: Genellikle kapakçıklarda meydana gelen hasarlardan dolayı görülür. Damarlardaki basınç artar ve damarlar yırtılmaya başlar. Baskı aynı zamanda sıvının çevredeki dokulara sızmasına neden olur.
Kist veya tümör: Lenf bezlerine veya damarlara baskı yapan tüm şişkinlikler ödeme neden olabilir. Baskı arttıkça sıvılar çevredeki dokulara sızar.
Lenf Ödemi: Lenf sistemi, dokulardaki fazla sıvıyı uzaklaştırır. Ameliyat, enfeksiyon veya tümör gibi bu sistemde yaşanan hasarlar ödeme neden olabilir.
Ödeme Neden Olan Diğer Sebepler
Ödem neden olur sorusunun bazı yanıtları da aşağıdaki gibi olabilir;
Uzun Süreli Hareketsizlik: Uzun süre hareketsiz kalan kişilerden ödem oluşabilir. Bunun nedenleri yer çekimine bağlı bölgelerde sıvı toplanması ve antidiüreitk hormonların salınması olabilir.
Yükseklik Artışı: Fiziksel hareketsizlikle birlikte riski arttırabilir. Akut dağ hastalığı yükseklik pulmonar ödemine veya yükseklik serebral ödeme neden olabilir.
Yanıklar ve Güneş Yanıkları: Cilt, güneş yanıkları karşısında sıvı tutma eğilimindedir. Bu da şişmeye neden olabilir.
Enfeksiyon veya Enflamasyon: Enfekte olan dokular şişer. Bu da ciltte fark edilir.
Mensturasyon ve Mensturasyon öncesi: Mensturasyon döngüsü boyunca hormon seviyeleri dalgalanır. Mensturasyon öncesinde progesteron seviyeleri düşer ve sıvı tutulumunu arttırır.
Tavsiye İçerik: Polen Alerjisi Nedir, Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Doğum Kontrol Hapları: Östrojen içeren tüm reçeteli ürünler sıvı tutar. Kadınların hapa ilk başladığı zaman kilo alması yaygındır.
Menopoz: Menopoz döneminde hormon dalgalanmaları sıvı tutulumuna neden olabilir. Hormon değiştirme terapisi (HRT) ödemi tetikleyebilir.
Tiroit Hastalığı: Tiroit sorunlarıyla ilişkili hormonal dengesizlikler ödeme neden olabilir.
Ödem neden olur inceledik birazda ödem belirtilerini nelerdir, göz atalım.
Ödem Belirtileri Nelerdir?
Ödem belirtileri altta yatan nedenlere bağlıdır ama genel olarak şişme, setlik ve ağrı olarak belirtileri ortaya çıkar.
Ödem olan bir kişide gözlemlenen ödem belirtileri;
- Şişkin, gerilmiş ve parlak cilt.
- Birkaç saniye bastırdıktan sonra gamze gibi kalan cilt.
- Ayak bileği, yüz veya gözlerde oluşan şişkinlik.
- Ağrıyan vücut bölgeleri ve sert eklemler.
- Kilo alma veya verme.
- El ve boyun damarlarının şişmesi.
- Yüksek nabız ve tansiyon.
- Baş ağrısı.
- Karın ağrısı.
- Bağırsak hareketinde değişimler.
- Mide bulantısı ve kusma.
- Kafa karışıklığı ve letarji durumu.
- Görsel anormallik.
Ödem Tedavisi
Ödem tedavisi türüne göre değişiklik göstermektedir.
Tipik olarak diüretik takviyeler kullanılır. Bu şekilde fazla sıvı, böbreklerde idrar üretimiyle atılır. Farklı türler farklı şekilde işe yaralar.
Doktorlar göz ödemi, pulmonar ödem ve diğer ödem türleri için farklı tedavi yöntemleri önermektedir.
Peki alternatif ödem tedavisi yöntemleri nelerdir?
Varis çorapları şişkinliği ve ödemi indirmeye yardımcı olabilirler
Evde uygulayabileceğiniz teknikler ödemi tedavisi olarak ödemi azaltabilir veya önleyebilir:
Vücuttaki ödem nasıl atılır?
- Tuz tüketimini azaltmak.
- Kilo vermek.
- Düzenle egzersiz yapmak.
- Dolaşımı arttırmak için bacakları yukarıya kaldırmak.
- Varis çorapları giymek.
- Uzun süre oturmamak veya ayakta durmamak.
- Seyahat ederken düzenli olarak ayağa kalkmak ve yürümek.
- Sıcak banyo ve sauna gibi aşırı sıcak ortamlardan uzak durmak.
- Soğuk havada kalın giyinmek.
Ayrıca masöz veya fizyoterapist, fazla sıvının giderilmesine yardımcı olabilir.
Bazı ödem türlerini tedavi ederken oksijen kullanılabilir. Kardiyojenik pulmonar ödem olan bir kişi eğer yeterince oksijen almakta sorun yaşıyorsa ek oksijene ihtiyaç duyabilir.
Burundan verilen oksijen, diyabetik göz ödeminin neden olduğu görüş bozukluğunu düzeltebilir.
Hiperbarik oksijen terapisinin (HBOT) pulmonar ödem riskini arttırdığı bulunmuştur.
Ödem Tedavisi Yapılmazsa
Ödem tedavisi yapılmazsa aşağıdaki durumlara neden olabilir:
- Ağrının sürekli arttığı şişme durumu.
- Sertlik ve yürüme zorluğu.
- Gergin ve kaşınan cilt.
- Şişen bölgenin çevresinde enfeksiyon oluşması.
- Doku katmanları arasında yaralanma.
- Yetersiz kan dolaşımı sorunu.
- Arter, damar ve eklem elastikliğinin kaybolması durumu.
Источник:
https://faydalarizararlari.net/odem-neden-olur/
Ödem Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?
Regl ve hamilelik dönemlerinde en sık karşılaşılan sağlık problemlerinden biri olan ödem, bu sebeple özellikle kadınların en şikayetçi oldukları konuların başında gelir. Dokulardaki fazla sıvı eklem yerlerinde şişliğe neden olabilir.
Bu şişlikler dolayısıyla oluşan ödem eğer vücuttan atılmazsa ciddi problemlerle karşı karşıya kalınabilir. Ödemi, bir ilacın yan etkisi olarak meydana gelebilir ya da bir karaciğer, kalp, böbrek hastalığının belirtileri arasında yer alabilir.
Bu yüzden ödemin hangi sebepten ötürü oluştuğunun tespit edilmesi, tedavinin planlanabilmesi açısından önem taşır.
Ödem Neden Olur?
1. Hamilelik
Gebelik döneminde anne adaylarının damarlarında dolaşan kanın hacmi yaklaşık %50 oranında artar. Artan kan hacmiyle birlikte damarlarda bir miktar genişleme olur.
Fazla sıvının bir bölümü doku içerisindeki hücrelerin içine dolar ve bu sebeple şişlikler meydana gelir.
Bu yüzden hamileyken su tüketimini olabildiğince artırmak hem bebeğin sağlığı için hem de vücutta ödem oluşmaması için önemlidir.
2. Tromboflebit
Tromboflebit, bir kan pıhtısının neden olduğu damar iltihaplanmasıdır. Genellikle bacaklarda, cildin yüzeyine yakın damarlarda veya daha derinlerde oluşabilir. Sık karşılaşılan tromboflebit belirtileri;
- Ağrı,
- Sıcaklık hissi,
- Deride hassasiyet,
- Kızarıklık,
- Şişlik (ödem) şeklinde sıralanabilir.Yüzeysel tromboflebitte bazen etkilenen damar gözle görülür şekilde tıkanır ve tamamen kırmızı bir hal alır.
3. Varis
Varisler özellikle damarlarınız genişlediğinde ve kanla dolduğunda ortaya çıkar. Varisli damarlar tipik olarak şişmiş ve kabarık görünür ayrıca mavimsi-mor veya kırmızı bir renge sahiptirler. Genellikle ağrılıdırlar ve kişinin yaşam kalitesini ciddi anlamda etkilerler.
Özellikle kadınlarda bu durum çok yaygındır. Dünya nüfusunun yaklaşık % 25'i varisli damarlara sahiptir. Varis genelde alt bacakta meydana gelir. Varisin nedenleri arasında hamilelik, menopoz, uzun süre ayakta kalmak, şişmanlık ve ailede variköz venler yani varisli damarlara sahip kişiler olmasıdır.
4. Kalp yetmezliği
Kalp yetmezliği, kalbin vücuda yeterli miktarda kan tedarik edememesi şeklinde tanımlanabilir. Yeterli kan akışı olmadan, tüm ana vücut fonksiyonları bozulur. Kalp yetmezliği olan bazı kişilerde, kalp vücuttaki diğer organları desteklemek için yeterli kan pompalamakta güçlük çeker.
Kalp yetmezliği kalbin sağ veya sol tarafını veya her ikisini aynı anda etkileyebilir. Kalp yetmezliği akut (kısa süreli) veya kronik (devam eden) olabilir.
Kalp yetmezliğinin belirtileri arasında; aşırı yorgunluk, ani kilo alımı, iştah kaybı, kalıcı öksürük, düzensiz nabız, kalp çarpıntısı, karın şişmesi, nefes darlığı, bacak ve ayak bileğinde şişme ve çıkıntılı boyun damarları yer alır.
- Özellikle kol ve bacak bölgelerinde, cildin altındaki dokunun şişmesi
- Gerilmiş veya parlak cilt
- Parmağın birkaç saniye basılı tutulmasıyla birlikte bölgede bir çukur oluşması
- Yüz, gözler ve ayak bileklerinde şişlik
- Sert ve ağrıyan eklemler
- Baş ağrısı
- El ve boyun damarlarının belirginleşmesi
- Kilo kaybı ya da kilo alımı
- Yüksek nabız atımı ve kan basıncı
- Karın ağrısı
- Bağırsak alışkanlıklarında değişiklikler
- Mide bulantısı ve kusma
- Görme bozuklukları
Ödem nasıl anlaşılır sorusuna cevaben sayılan bu belirtiler dikkate alınmalıdır. Bu belirtilerden bir ya da birkaçının yaşanması halinde mutlaka bir dahiliye ya da nefroloji uzmanına başvurulması gerekir.
Ödem Ağrı Yapar mı?
Vücudun pek çok bölgesinde oluşabilen ödeme özellikle el, bacak, ayak ve ayak bileklerinde rastlanır. Eğer ödem bacakta oluşmuşsa ağrı meydana gelebilir.Çünkü ödem oluştuğunda kan birikimi fazla olduğu için bacak çok daha ağırlaşır ve yürüyüşü dahi etkiler. Özellikle şişman insanlarda ağrı daha fazla görülür.
Ödem kalp problemlerinden kaynaklanıyorsa her bir bacak 5 ya da 10 kilo arasında bir ağırlığa ulaşabilir ve günlük yaşantıyı fazlasıyla etkileyebilir.
Ödem Nasıl Tedavi Edilir?
Ödemin tam anlamıyla tedavi edilebilmesi için öncelikle altında yatan sebeplerin teşhis edilmesi gerekir. Hafif ödem genellikle kısa bir süre sonra kendiliğinden yok olur.
Özellikle bacaklardaki ödem nasıl giderilir diye merak ediyorsanız öncelikle bacaklarınızı kalp hizasından yüksekte tutmalısınız. Ayrıca her saat başı beşer dakikalık yürüyüşler bacaklardaki ödemin atılmasına yardımcı olur.
Yürüyüş sizi hem rahatlatır hem de yeterli miktarda su tüketmenizi sağlar. Ödem vücuttan nasıl atılır sorusuna cevaben uygulanabilecek diğer yöntemler aşağıdaki gibidir:
- Bol su tüketmek, ödemi vücuttan atabilmek için gereken yegane yöntemlerden biridir. Vücudunuzu temizlemek için günde en az 6-8 bardak su içmeyi ihmal etmeyin. Ayrıca fazla tuz tüketimi de başlıca ödem sebeplerindendir. Bu yüzden tuzu azaltın, hatta mümkünse tamamen bırakmaya çalışın.
- Alkol ve kafein hem genel vücut sağlığını olumsuz anlamda etkiler hem de ödem oluşumuna sebep olur. Bu yüzden alkol ve kafeinden uzak durun. Alkol ve kafein sizi dehidre edebilir yani susuz bırakabilir.
- Eğer ödem bileklerinizde ve ellerinizdeyse kollarınızı her 30 dakikada bir yüksekte tutmaya çalışın. Bu hareket vücudunuzda biriken sıvının dışarı atılmasına yardımcı olacaktır.
- Masaj yaptırmak da kısa sürede ödem yok etme konusunda oldukça etkili yöntemlerden biridir, çünkü masaj vücuttaki fazla sıvıyı harekete geçirebilir. Özellikle lenfödem masajı vücudun lenfatik sistemini harekete geçirerek bağışıklığı destekleyen bir uygulamadır.
- Eğer ciddi bir sağlık probleminiz yoksa bedeninize uygun olan egzersiz programları uygulayabilirsiniz.
Karbonhidrat içeren gıdaları olabildiğince az tüketmeye çalışın. Karbonhidrat yerine ara öğünlerde kefir ya da yoğurt tüketebilirsiniz.
Ödem ne sebeple olursa olsun tedavi edilmezse halsizlik, gözlerde şişme, yorgunluk, çabuk yorulma, nefes darlığı, bacaklarda varis, aşırı terleme ve sıcağa karşı tahammül gösterememe gibi rahatsız edici durumların oluşmasına sebep olabilir.
Ödemin zararları arasında beyinde görülen ciddi hasardan da bahsetmek gerekir. Beyin ödemi çok ciddi bir durumdur. Eğer ödem beynin parietal bölgesinde oluşmuşsa konuşmada güçlüğe, görme, koklama ve duyma problemlerine sebep olur.
Ayrıca şiddetli baş ağrılarıyla kişinin yaşam kalitesini düşürür.
İstanbul'da doğal yaşam mümkün mü?Nefes darlığı olanlar dikkat!Nasır Neden Olur, Nasıl Tedavi Edilir?
Источник:
https://www.mynet.com/odem-neden-olur-nasil-tedavi-edilir-1221821-mykadin
Ödem Nedir? Ödem Nedenleri ve Tedavisi – Sağlık Ocağım .NET
Ödem, vücut dokularında bölgesel (lokalize) bir yaralanma sonrası oluşan şişliktir ya da jeneralize (kalp yetmezliğinde olduğu gibi) meydana gelebilen anormal sıvı birikimidir.
Vücuttaki su dengesi nasıl sağlanır?
Su, vücut ağırlığının kabaca beşte üçünü oluşturur ve kan ile dokular arasında sürekli değiş tokuş edilir. Vücutta pompalanan kanın basıncı, suyu kapillerden (kılcal damarlardan) çıkmaya ve dokulara girmeye zorlar.
Kandaki proteinlerin suyu çekici gücüne bağımlı, bunun tersine bir prosesle su, dokulardan kılcal damarlara ve lenf damarlarına geri emilir. Normalde bu iki mekanizma dengededir ve kan ile dokular arasındaki dağılımını yaklaşık olarak sabit tutar. Böbreklerin ve ADH dahil hormonların etkisi, vücuttaki toplam sıvı miktarını dengede tutar. Fazla sıvı vücuttan idrarla atılır.
Ödem oluşmasına neden olan faktörler
Pek çok hastalık ya da durum vücudun su dengesinin sağlanması sürecini olumsuz etkileyebilir.
- Kalp yetmezliği vücutta ödem oluşmasına neden olur mu? Kalp yetersizliği damarlarda tıkanmaya neden olabilir ve bu durum kılcal damarlarda geri yönde basınca yol açabilir. Bu durum kapillerde (kılcal damarlarda) ozmotik basıncı ortadan kaldırır ve dokulara normalden fazla sıvı girmesine sebep olur.
- Tümörler vücutta ödem oluşmasına neden olur mu? Geri yönde basınç ayrıca damarlara baskı yapan bir tümör nedeni ile de olabilir ve bu gibi bir durumda tıkalı damardan sızıntı olan bölgede ödem oluşabilir.
- Nefrotik sendrom vücutta ödem oluşmasına neden olur mu? Nefrotik sendromda kandan anormal seviyede protein kaybı olması ozmotik basıncı azaltır ve dokulardan kana yeterli sıvının çekilmesini önler.
- Böbrek yetmezliği vücutta ödem oluşmasına neden olur mu? Böbrek yetmezliği vücuttan tuzun atılmasını engeller ve tuzun dokularda birikmesine ve su çekmesine yol açar. Böbreklerde meydana gelen iltihabi hastalıklar, böbrek taşları ve böbrekleri etkileyen diğer sistemik hastalıklar da vücutta ödeme neden olabilir.
- Karaciğer sirozu vücutta ödem oluşmasına neden olur mu? Karaciğer damarlarında kan birikmesine neden olan, kandaki protein miktarını ve buna bağlı olarak ozmotik basıncı düşüren ve tuzun tutulmasına yol açan karaciğer sirozu da ödem oluşmasına neden olur.
- Alkol kullanımı ve beslenme şekli vücutta ödem oluşmasına neden olur mu? Alkolizmin ve beslenme ile ilgili sorunların neden olduğu protein yetmezliği de ozmotik basıncı azaltarak ödem oluşmasına neden olur.
- Yaralanma vücutta ödem oluşmasına neden olur mu? Yaralanma ya da enflamasyon, kılcal damarların sızdırmasına sebep olarak ödem gelişimine neden olabilir.
- Lenf ödeme bağlı vücutta ödem neden olur? Lenf damarlarının kanser hücreleri tarafından bloke edilmesi lenfoödeme yol açabilir.
- İlaçlar vücutta ödem oluşmasına neden olur mu? Böbrekler üzerinde etki gösteren ve tuzun tutulmasına yol açan kortikosteroid gibi bazı ilaçlar da vücutta ödem oluşmasına neden olabilir.
Vücutta ödem oluşmasına neden olan diğer faktörler: Tiroid bezi hastalıkları, alerjik ödem, aşırı su tüketimi, aşırı tuz tüketimi, aşırı karbonhidratlı besinlerin tüketimi, çok fazla hareketsiz kalmak, hamilelik ve adet dönemleri, damar tıkanıklığı, aşırı varisli damarların olması, asitli içecekler, uykusuzluk, aşırı ayakta kalmak, uzun oturmak, yanlış ayakkabı kullanımı, böcek sokmaları, arı sokmaları, kemik kırılması gibi yaralanmalar, enfeksiyonlar gibi birçok faktör vücudun belli bölgelerinde ödem oluşmasına neden olabilir.
Ödem belirtileri
Bel kısmındaki (yatağa bağlı hastalarda) ya da bileklerde şişkinlik gibi yaygın ödem şikayetleri, vücuttaki fazla sıvı %15’den yüksek olduğunda meydana gelir.
Ciddi vakalarda, sıvı vücuttaki büyük boşluklarda (peritoneal karın boşluğu veya plevral efüzyonda akciğerlerin pelvral boşluğu gibi) birikir.
Pulmoner ödem de, akciğerlerdeki hava kesecikleri su ile dolar ve bu durum nefes darlığına neden olur.
Ödem tedavisi
Ödemin tedavisi için öncelikle ödem gelişmesine sebep olan durumun araştırılması ve teşhis edilmesi gerekir.
Eğer altta yatan neden hemen bulunamayacak veya durum acillik ise fazla sıvının boşaltılması ile şikayetleri gidermek mümkün olabilir.
Besinler ile alınan günlük tuz miktarının kısıtlanması ve diüretik ilaçlar ile böbreklerden idrar ile fazla sıvının atılması sağlanabilir.
Uzun ayakta kalmaya bağlı oluşan, varislere bağlı oluşan, kırıklar, çıkıklar ve burkulmalar sonrası oluşan (tedavi süreci bittikten sonra) ödem için akşamları 20 dakika kadar ayakları ve bacakları ılık suda bekletip sonrasında sırtüstü uzanarak bacakları yastık desteğiyle kalp hizasında 15-20 dakika kadar tutmak ödemin azalmasında yardımcı olabilir.
Ödem tedavisi
Benzer sağlık yazıları
Источник:
https://www.saglikocagim.net/odem-nedir-odem-nedenleri-tedavisi/
Ödem Nedir? Nasıl Oluşur? Belirtileri, Korunma Yolları ve Tedavisi Nelerdir?
Özellikle orta yaşlı teyzelerimizden sık sık duyarız bu ödem kelimesini.
Vücudum ödem yapmış, ayaklarım şiş, aslında o kadar ağır değilim de tartıda ödemden öyle fazla çıktım gibi sözleri eminim duymuşsunuzdur.
Aslında ödem bir sağlık problemidir ve ihmal edilip, tedavi yapılmazsa daha başka hastalıklara davetiye çıkarır. Şimdi ödem kavramını daha yakından tanımanızı sağlayacak bir yazıyı sizlerle paylaşalım.
Birçok kişi tartıda çıkan fazla kilolarını, şişkinliklerini ödeme bağlar. Ellerde ayaklarda sebepsiz yere şişmeler oluyorsa kısa süreler içinde kilonuz çok sık düşüp yükseliyorsa ödem ile karşı karşıyasınız demektir.
Büyük bir kesim ödem olayını pek önemsemez ama ödem bazen birçok hastalığın habercisi olabilmektedir. Kesinlikle ihmal edilmemeli ve takibi yapılmalıdır.
Eğer bu ara ara olmaktan çıkıp sürekli görülüyorsa durum daha riskli olabilir.
İnsan bedeninin %65 ila 70’i sudan meydana gelir. Hücrelerin her biri içinde su bulunur ama bu sıvının hücre dışına çıkması büyük sorun demektir. Ödemden korunma için su ile tuz tüketimi dengesini korumalısınız.
Aft Nedir? Nedenleri, Belirtileri, Korunma Yolları ve Tedavisi
Bir tanesinin az ya da çok olması vücudun dengesini bozacaktır ve ödem görülecektir. Ödemden kurtulmak için günümüzde birçok bitkisel alternatif bulunur. Çeşitli bitki çaylarını ödemden kurtulmak için kullanabilirsiniz.
Ödem Nedir?
Hücre içindeki sıvının dışarıya çıkması ve cilt altında birikmesi ödem olarak tanımlanır. Tuz-su dengesinin bozulması ödemin temel nedenlerindendir. Dışarıdan gözlemlenebilen ödemlerde vücutta ortalama 3 litre su tutulduğuna işaret eder.
Kilo artışı ve ellerde, ayaklarda şişmeler ödemin en sık görülen belirtileridir. Ödem gözle görülebilir bölgelerde olabileceği gibi kalp, akciğer, karaciğer, böbrek, bağırsak hatta beyinde bile görülebilir.
Kadınlarda ise adet dönemi öncesi ödem gözle görülür derecede fark edilir.
Ödem Neden Olur (Nasıl Oluşur)?
Ödem vücutta su ve tuz dengesi korunamadığı zamanlarda, cilt dokusunun alt kısmında sıvı birikmesi yoluyla oluşur. Oluşan sıvı kısa zaman içinde birikir ve cilt dışarıdan giderek şişmeye başlar. Genellikle hücre içinde bulunan sıvının, hücre dışına akması yoluyla meydana gelir. Vücudun birçok yerinde görülebilir.
Ödemin Belirtileri Nelerdir?
- Göz kapaklarında şişmeler görülebilir. Göz kapakları gözün üstüne düşmüş gibi aşırı derecede şiş olabilir.
- Ayaklarda şişlikleri, gözle görebilirsiniz. Ayakkabılarınızı, terliklerinizi giyerken zorluk çekmeniz net bir belirtidir.
- Ellerdeki şişmeler de gözle görülür ama her zaman taktığınızın yüzüğünüzün parmağınızdan geçmemesi ya da çıkmaması kesin bir belirtidir.
- Tartıda 2-3 kilo kadar fazla çıkabilir. Kısa süre sonra tekrar eski kilonuza dönebilirsiniz.
- Şiş olan bölgelere parmağınızı bastırdığınızda bir süre parmak izinizi görebilirsiniz. Sonradan cilt eski haline döner.
Ödemden Korunma Yolları Nelerdir?
Kilonuzu korumanız ve ideal kilonuza ulaşmanız cilt altında ödem oluşmasının önüne geçer.
- Su tüketimine dikkat etmeli ve tuz tüketimini unutmamalısınız. İkisinin dengesinin bozulmaması önemlidir. Ne fazla su ne fazla tuz.
- Egzersiz programı belirleyin ve programınıza günlük olarak uyum sağlayın. Hareketlilik hücreleri harekete geçirir.
- Tuzu tamamen kesmek çözüm değildir. Azaltın ama kesinlikle tamamen sonlandırmayın. Tuz tercihinizi markette satılan ince tuzlar yerine, doğal kaya tuzlarından yana yapın.
- Protein, karbonhidrat, yağ asitleri bakımından dengeli beslenmeye özen gösterin. Vücudun dengesinin bozulması ödeme neden olabilir.
- Alkol, asitli içecekler, sık kafein almak ödemin tetiklenmesinde etkilidir. (Asitli içeceklerin diğer zararlarını görmek için tıklayın.) Bunların yerine su, bitki çayları ve ayran gibi sağlıklı içecekler tüketin.
Ödemin Tedavisi Nedir?
- Ödem tedavisi için ilaç kullanıyorsanız; mutlaka destek olarak potasyum alın. Doktorunuz bu tür ilaçlar verdiyse potasyum bakımından zengin yiyecekler tüketebilirsiniz. Potasyum, ödem azalmasında etkili bir maddedir.
- Ananas, nar, armut gibi meyveler ödem söktürmede etkilidir. Makul miktarlarda tüketebilirsiniz. Kırmızı meyveler grubuna giren narın daha birçok faydası bulunmaktadır.
- Sebzelerden salatalık, maydanoz, kabak ve bu sebzelerin suları ödemin giderilmesini sağlar.
- Bitki çaylarından ödem atmak için faydalanabilirsiniz. Bu aşamada yardımınıza koşacak bitki çayları; yeşil çay, mısır püskülü, tarçın, defne yaprağı, adaçayı, kiraz sapı ve ısırgan otu gibi çayları günde 2 fincana kadar tüketebilirsiniz.
Источник:
https://bilgihanem.com/odem-nedir/
Ödem: Belirtileri, Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi
Ödem, sıvı retansiyonundan (sıvı tutma) kaynaklanan şişme olup; aşırı sıvı vücudun dokularında sıkışır. Ödemden kaynaklanan şişme genellikle ellerde, kollarda, ayak bileklerinde, bacaklarda ve ayaklarda meydana gelir. Genellikle venöz veya lenfatik sistemler ile bağlantılıdır.
Ödem, genel veya lokal olabilir. Aniden ortaya çıkabilir; ancak genellikle sinsice gelişen bir rahatsızlıktır. Hasta ilk önce kilo alabilir veya kabarık gözlerle uyanabilir. Birçok hasta, tıbbi yardım almadan önce, semptomlar iyice gelişene kadar bekler.
Ödem Hakkında Hızlı Bilgiler:
Ödem ile ilgili bazı kilit noktalar aşağıda kısaca listelenmiştir. Daha ayrıntılı ve destekleyici bilgi makalenin devamında yer almaktadır.
- Ödem, vücudun dokuları içindeki aşırı sıvının tutulması nedeniyle oluşur.
- Ödemin semptomları normalde zamanla kademeli olarak gelişir.
- Ödemin en yaygın üç türü periferik, serebral ve göz ödemidir.
- Şişlikler, sıvıları çevreleyen dokuya sıvı sızıntısından kaynaklanabilir.
- Ödemin belirtileri esasen altta yatan hastalığa bağlıdır.
- Ödemin neden oluştuğu göğüs grafisi, kan testleri, idrar testleri, karaciğer fonksiyon testleri veya kalp fonksiyon testleri ile teşhis edilebilir.
- Ödem normal olarak daha önemli bir altta yatan hastalık veya rahatsızlığa bağlıdır.
- Bir takım ilaçlar pedal ödemi (ayak ödemi) oluşmasına neden olur.
Ödem Sebepleri Nelerdir?
“Ödem nasıl oluşur?” Kılcal damarlar (minik kan damarları) çevresindeki dokuya sıvı sızarsa bu alan şişmeye başlar. Bu kılcal damar hasarına veya basınç artışına bağlı olabilir.
Kılcal damarların sızıntısı, kılcal sıvı kaybını telafi etmek için böbreklerin normal miktarlarda sodyum (tuz) ve sudan daha fazla birikmesine neden olur. Bu, vücuda daha fazla kan dolaşımına neden olur. Bu da çevreleyen dokuya daha fazla kapiler sızıntıya neden olur ve ek şişme meydana getirir; kısır döngüdür.
Ödemin başlıca nedenleri şunları içerir:
- Fiziksel hareketsizlik: Ödem; egzersiz yapmayan ve çok az yürüyen insanlar arasında daha yaygındır. Uzun süre ayakta kalmak veya oturmak: Bir kişi uzun süre ayakta duruyorsa veya oturuyorsa, şişme ihtimali çok yüksektir.
- Genler: İspanya’daki araştırmacılar, kornea ödemi ile ortaya çıkan körlüğe neden olan genleri tespit ettiler.
- Ameliyat: Cerrahi işlemden sonra genellikle şişlik
- Yüksek rakımlar: Yüksek rakımlar, özellikle fiziksel zorlanma ile birlikte, yüksek bir risk faktörü olabilir. Akut dağ hastalığı yüksek irtifa pulmoner ödem veya yüksek rakımlı serebral ödem oluşturabilir.
- Sıcaklık: Isı fiziksel egzersiz ile kombine edildiğinde ödem oluşturabilir. Yüksek sıcaklıklarda vücut, özellikle bileklerin çevresindeki sıvıları dokulardan ayırmada daha az etkilidir.
- Yanıklar: Cilt, sıvıyı tutarak yanık reaksiyona girerek lokalize, yani bölgesel şişmeye neden olur.
- Gebelik: Hamilelik sırasında vücut sıvı tutmaya teşvik eden hormonları serbest bırakır. Hamile kadınlar, hamile olmayan kadınlardan daha fazla sodyum ve su tutma eğilimindedir. Bir kadın hamile kaldığında elleri, alt ekstremiteleri ve ayakları ve yüzü tipik olarak şişer.
- Menstrüasyon ve menstrüasyon öncesi: Adet döneminde hormon seviyeleri dalgalanır. Menstrüel kanamadan önceki günlerde, sıvı retansiyonuna (birikme) neden olabilecek hormon, progesteron düzeylerinde bir azalma olacaktır.
- Doğum kontrol hapı: Östrojen içeren herhangi bir ilaç, sıvı tutmaya neden olabilir. İlk kez hapları kullandıklarında kadınların kilo vermeleri yaygın değildir.
- Menopoz: Menopoz döneminin yakınında olduğu gibi hormon dalgalanmaları da sıvı birikmesine neden olabilir. Menopozdan sonra hormon replasman tedavisi de ödeme neden olabilir.
- Bazı ilaçlar: Vazodilatörler (kan damarlarını açan ilaçlar), kalsiyum kanal blokerleri, NSAID’ler (non-steroid anti-inflamatuar ilaçlar), östrojen, çeşitli kemoterapi ilaçları ve bazı tiyazolidiniyonlar gibi diyabet ilaçları ödeme neden olabilir.
- Aşırı tuz tüketimi: Bu, özellikle ödeme yatkın insanlar için geçerlidir.
- Kötü beslenme veya yetersiz beslenme: Diyetisyenler düşük tiamin tüketimi (B1 vitamini) yanı sıra yetersiz B6 vitamini ve B5 sıvı retansiyonuna katkıda bulunabileceğini bildirmekteler. Düşük albümin düzeyi de bir rol oynayabilir. Düşük albümin seviyeleri aynı zamanda böbrek hastalığından da kaynaklanabilir.
Ödem, aşağıdaki hastalıklardan da kaynaklanabilir:
- Böbrek hastalığı veya hasarı: Böbrek hastalığı olan hastalar kandan yeterli miktarda sıvı ve sodyum uzaklaştıramazlar. Bu, kan damarlarına daha fazla baskı yaparak sıvının bir kısmının dışarı sızmasına neden olur. Böbrek hastalığında ödem şikayeti olan hastaların bacaklarında ve gözlerinde şişme meydana gelecektir. Böbreklerde (glomeruli) kılcal damarların hasar alması, atıkların ve aşırı sıvıların nefrotik sendroma neden olabilir. Nefrotik sendromun birçok semptomu arasında, kan albumin seviyesinin yetersiz olması ödeme neden olur.
- Kalp yetmezliği: Kalp vücudun her yerine doğru kan pompalayamadığı zaman gelişir. Kalpteki alt odalardan bir veya her ikisi de etkili bir şekilde kan pompalama yeteneğini kaybederse, kan ekstremitelerde toplanarak ödem oluşturabilir.
- Kronik akciğer hastalığı: Kronik akciğer hastalığı; astım, kronik bronşit, KOAH, amfizem, pulmoner fibroz ve sarkoidoz gibi birçok akciğer hastalığını içerir. Bazı hastalar akciğerlerde, pulmoner ödem, akciğer sıvı birikimi yaşayabilir.
- Karaciğer hastalığı: Karaciğerin skarlaşmasına neden olan siroz gibi. Bu, hormonların ve sıvı düzenleyen kimyasalların salgılanmasına neden olan karaciğer işlevini etkiler. Karaciğer sirozu olan insanlar, aynı zamanda, bağırsaklardan, dalaktan ve pankreastan karaciğere kan taşıyan geniş damarlı portal ven içinde artan bir baskıyı da beraberinde getirir. Bu problemler bacaklarda ve asitlerde (abdominal boşluk) sıvı tutulması durumuna neden olabilir.
- Diyabet: Diyabetli bir hastada, kardiyovasküler hastalık ve bunun eşlik eden komplikasyonları, akut böbrek yetmezliği, akut karaciğer yetmezliği, protein kaybetme enteropatisi (bağırsak protein kaybına neden olan hastalık) ve bazı ilaçlar da dahil olmak üzere çeşitli nedenlerden ötürü ödem şikayeti olabilir. Diyabetik makula ödemi, diyabette retinanın şişmesidir.
- Alerjiler: Bazı gıdalar ve böcek ısırıklarına duyarlı insanlarda ödem oluşabilir.
- Artrit: Artritli kişilerin en çok ayak bilekleri, ayaklar, bacaklar ve baldırlarında şişlik olur ve buna periferik ödem Artrit, birçok faktörden dolayı şişmeye neden olabilir. Örneğin, romatizmal artritte sporadik ayak bileği şişmesi sık görülür ve esasen, ayakta ödem aktif enflamatuar sinovit (sinovyal membranın iltihabı, eklemin astarı) nedeniyle oluşur.
- Tiroid hastalığı: Tiroid bezi bozukluğu olan insanlarda genellikle ödem olur.
- Beyin tümörü: Beyin tümörü özellikle yeni kan damarları oluşturur gibi suyun etrafında toplanır.
- Kafa yaralanması: Başa darbe, beyinde veya beyin ile kafatası arasında biriken sıvıların birleşmesine neden olabilir.
Bacaklarda ödem çoğunlukla aşağıdaki nedenlerden kaynaklanır:
- Kan pıhtısı: Damarlardan birinde pıhtı gibi herhangi bir tıkanıklık, kan akışını engelleyebilir. Bu, damardaki basıncın artmasına neden olur, çevresel doku içine sıvıların sızıntı yapmasına neden olabilir ve ödem oluşturabilir.
- Varisli damarlar: Bunlar çoğunlukla ödem semptomlarına eşlik eder. Variköz damarlar genellikle valflerin hasar görmesi nedeniyle oluşur. Statik basınç artar ve kabarcık damarlar meydana gelir. Statik basınç aynı zamanda çevredeki dokulara sıvıların sızması riskini arttırır.
- Enfeksiyon veya iltihaplanma: Lenf nodları enfeksiyona yanıt olarak şişebilir.
- Kist, yumru, tümör: Ödem kistlere, dolayısıyla daha fazla ödeme neden olabilir. Herhangi bir yumru, çeşitli nedenlerle ödeme sebep olabilir. Yumru bir damara baskı yapabilir ve bu ven içindeki sıvı birikimine neden olabilir; bu da çevreleyen dokulara sıvıların sızmasına neden olabilir. Lenf nodları bir tümörle reaksiyona girebilir ve şişebilir.
- Lenfödem: Lenfatik sistem dokulardan fazla sıvı alınmasına yardımcı olur. Bu sistem hasar görürse, sürekli olarak bir bölgeyi boşaltan lenf nodları ve lenf damarları, gerektiği gibi çalışmayabilir. Bu, ödem ile sonuçlanabilir. Lenfödem nedeniyle hasar ortaya çıkıyorsa, primer lenfödem olarak adlandırılır. Eğer bir hastalık veya tıbbi durum, örneğin bir enfeksiyon veya kanserden kaynaklanıyorsa, sekonder lenfödeme neden olur.
Ödem Belirtileri Nelerdir?
“Ödem nasıl anlaşılır?” Belirtiler esasen altta yatan nedene bağlı olacaktır. Aşağıdakiler ödemin genel belirtileridir:
- Cildin şişmesi
- Ciltte gerginlik ve parlaklık olabilir
- Cilt yaklaşık on saniye boyunca baskı uygulandıktan sonra bir çukur oluşması
- Parmakların, yüzün veya gözlerin yumuşaklığı
- Ağrıyan vücut kısımları
- Sert eklemler
- Kilo almak
- Kilo kaybı
- El ve boyun damarları daha dolu olması
- Nabız sayısının artması
- Hipertansiyon (yüksek kan basıncı)
- Asit (karında sıvı birikimi)
Ödem Teşhisi
Birinci basamak, ödemin altında yatan nedeni, hastalığı teşhis etmektir. Bunun için hastaya tıbbi geçmişi, belirtiler gibi sorular sorulur.
Fizik muayene yapılır. Eğer ödeme neden olan bir sağlık sorununda şüphelenilirse, aşağıdaki tanı testleri istenebilir:
- Göğüs röntgeni
- Kan testleri
- İdrar testi
- Karaciğer fonksiyon testi
- Kalp fonksiyon testi
Ödem Tedavisi
“Ödem nasıl geçer?” Ödemi tedavi etmek için doktor, ödeme neden olan, altta yatan hastalığı teşhis etmelidir.
- Diüretikler: Bunlar, idrara çıkma oranını arttıran ilaçlardır. Birkaç diüretik türü vardır. Suyun atılımını çeşitli şekillerde vücuttan arttırırlar. Hastanın gebe kalması veya kronik venöz yetmezliği (bacaklardaki damarlardaki zayıflamış valfler) varsa, diüretikler uygun değildir.
- Antiangiogenesis tedavisi (kan damarının büyümesini kontrol eden): Glioblastomaların (ölümcül beyin tümörleri) tedavisinde anti-anjiyogenez ilaçların yararlı etkileri, esasen ödem azalmasından kaynaklanıyor gibi görünür, Massachusetts Genel Hastanesi araştırmacıları bildirmiştir.
- Oksijen tedavisi: Araştırmacılar, burun yoluyla verilen oksijen, diyabetik maküler ödemden kaynaklanan zayıf görmeyi artırabilir.
Doktor tarafından aşağıda yer alan teknikler de önerilebilir:
- Tuz tüketimini azaltmak
- Hasta kiloluysa, kilo vermesi
- Düzenli egzersiz yapmak
- Dolaşımı artırmak için bacakları günde birkaç kez kaldırmak
- Destekleyici çorap giymek
- Uzun süre oturmamak veya uzun süre ayakta kalmamak
- Seyahat ederken, arada hareket etmek, yürümek
- Sıcak banyolar, duş ve saunalar gibi aşırı sıcaklıktan kaçının. Soğuksa giyin.
- Masaj yapmak
Ödem Komplikasyonları
Ödem genellikle altta yatan bir hastalık veya rahatsızlığa bağlıdır. Bu durum tedavi edilmezse, sağlık sonuçları ciddi olabilir. Tedavi edilmeyen ödem aşağıdaki komplikasyonlara sebep olabilir:
- Ağrılı şişme. Ağrı yavaş yavaş kötüleşebilir.
- Yürüyüş zorluğu
- Sertlik
- Garip yürüyüş
- Cilt gergin ve kaşıntılı ve rahatsız edici olabilir.
- Şişmiş bölgenin enfekte olma ihtimali yüksektir.
- Dokuların katmanları arasında skar oluşabilir.
- Zayıf kan dolaşımı
- Arterler, damarlar ve eklemler elastikiyetlerini kaybedebilir.
- Cilt ülseri
Web sitemiz, ziyaretçilerimize online reklamlar sunmaktadır. Lütfen reklam engelleyicinizi devre dışı bırakarak bize destek olunuz.
Источник:
https://www.hastalopedi.com/odem/