25/04/2011
Uzun yıllardır aile içi şiddete karşı mücadele veren eylemci, başta kadınlar ve azınlıklar için olmak üzere, genel ortamın hiç de eşitlikçi olmadığını dile getiriyor.
Southeast European Times için Belgrad'dan İgor Jovanoviç'in haberi –25/04/11
Sırbistan'ın Eşitliğin Korunmasından Sorumlu Komisyon Üyesi Nevena Petrusiç. [AB]
Yaklaşık bir yıldır görevde olan Sırbistan'ın Eşitliğin Korunmasından Sorumlu Komisyon Üyesi Nevena Petrusiç, çığ gibi sorunlarla boğuşuyor.
SETimes muhabiri İgor Jovanoviç'in gerçekleştirdiği bu özel söyleşide, Nis Hukuk Fakültesi eski dekanı Petrusiç, ayrımcılık türlerinin toplumda köklü bir yere sahip olduğunu ve insanların düşünce şeklini değiştirmenin kolay olmayacağını söylüyor.
SETimes: Kadınlar, ülke nüfusunun yüzde 51'ini oluştursa da, aynı işte çalışan erkeklere göre daha az maaş alıyor ve yasama ve yargı alanlarında çok daha düşük bir katılım oranına sahip. Peki siz, Sırp toplumunda kadının yerini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Nevena Petrusiç: Sırbistan'da kadınlar ve erkekler eşit haklasa sahip olmakla birlikte, kadınlar yapısal, dolaylı ve hatta doğrudan ayrımcılık ve ötekileştirmeye maruz kalıyor. Bunların temel nedeni de kadının ve erkeğin aile ve toplum içindeki rol ve sorumluluklarına dair geleneksel ve ataerkil basmakalıp fikirler.
Yapılan araştırmalara göre kadınlar -- özellikle de etnik azınlıklara ve azınlık gruplarına mensup olanlar, Romanlar, engelliler, mülteciler, yoksullar, kırsal kesimdekiler, bekar anneler, farklı cinsel eğilimlere sahip olanlar v.b. -- sosyal hayatın her alanında erkeklere kıyasla zor bir konumda.
Petrusiç kadın çalışanların erkek meslektaşlarına göre yüzde 16 daha az kazandığını belirtiyor. [Reuters]
Eldeki veriler, kadınların devletin karar verme süreçlerine de eşit şekilde katılmadığını ortaya koyuyor. Sırp milletvekillerinin sadece yüzde 21,2'si, belediye meclisi mensuplarının yüzde 21,3'ü ve bakanların yüzde 18,5'i kadın. Belediye başkanları içindeki oran ise yüzde 4 ile sınırlı.
Kadına yönelik ayrımcılık, ekonomik verilerde de kendini gösteriyor. Kadınlardaki işsizlik oranı, erkeklerdekine göre iki kat daha yüksek. Kadın ve erkeklerin maaşları arasındaki fark yüzde ise 16 düzeyinde.
Kadınlar, toplum ve ekonomideki yönetim kadrolarının yüzde 30,5'ini üstleniyor ve bunların yüzde 20,8'i de idari görevlerde. Çoklu ayrımcılığın bir sonucu olan ekonomik eşitsizlik seviyesi oldukça yüksek.
Eğitim konusuna bakıldığında, kadınların yine daha zayıf bir konumda olduğu görülüyor. Doğrusunu söylemek gerekirse, toplumun genelinde alt kademede kadın ve erkek arasındaki eşitsizlik neredeyse tamamen ortadan kalktı, ancak Roman çocuklar, kırsal kesimlerde yaşayanlar ve gelişim yetersizlikleri olan çocuklar başta olmak üzere, bazı azınlık gruplarında bu sorun hâlâ mevcut. Yüksek eğitim seviyelerindeyse genç kadınların katılım düzeyinin giderek artmasına ve kız öğrenci yüzdesi erkek öğrenci yüzdesini aşsa da bu avantaj lisans üstü seviyelerde kayboluyor.
Aile içi ve cinsel şiddet, kadın kaçakçılığı ve cinsiyete dayalı diğer şiddet türlerine sıkça rastlanıyor. Cinsiyete dayalı kimi şiddet türleri devlet düzeyinde tanınmadığı için, STK'ler tarafından yapılan araştırmalarda bu konuların özellikle altı çiziliyor. Başta ötekileştirme ve ayrımcılığa maruz kalan gruplara mensup kadınlar şiddet görüyor.
Cinsiyete dayalı şiddete karşı yasal koruma sağlayan mevcut mekanizmalar, pratikte etkin bir şekilde uygulanmıyor. Ne polisin bu konudaki görevleri ile ilgili herhangi bir protokol, ne de konuyu ele almaya yetkili kurumlar arasında bir işbirliği ve çok yönlü bir bağlantı var.
SETimes'a konuşan Petrusiç, Roman kadınların "nüfusun en tehlike altındaki kesimi olduğunu" söylüyor. [Reuters]
Şiddetten koruma davalarının mahkeme sürecinde kadınlar ikinci bir kurbanlaştırmaya maruz kalıyor ve yeterli psiko-sosyal yardım ve destek alamıyor. Roman kadınlar, özellikle de güvenli evlere ve kadın sığınaklarına yerleştirilmeleri konusunda olmak üzere, cinsiyete dayalı şiddetten korunma haklarını kullanırken ayrımcılığa uğruyor.
SETimes: Roman kadınların topluma katılmasını sağlamaya yönelik özel sosyal yardım programları var mı?
Petrusiç: Roman kadınların ortalama yaşam süresinin 48 yıl olması gerçekten üzüntü verici. Sırbistan'daki Roman kadınların durumu, yeterli düzeyde pozitif ayrımcı önlemler alınmadan iyileşmez.
Roman nüfusun genelinin durumunu iyileştirmeye yönelik önlemlerden ayrıca, Roman kadınlara özel önlemler de geliştirilmeli. Bu kadınlar, hem Roman toplumuna mensup oldukları, hem de kadın oldukları için iki türlü ayrımcılığa maruz kalıyor. Roman kadınlara daha fazla eğitim ve istihdam imkanı vermeye yönelik önlemler büyük önem taşıyor, çünkü söz konusu haklar şu anda etnik köken ve cinsiyete dayalı ön yargılar nedeniyle oldukça kısıtlı seviyede kullanılabiliyor.
SETimes: Servisinize, açıldığından bu yana kaç şikayet bildirildi? Vatandaşlar en çok hangi ayrımcılık uygulamalarından şikayetçi?
Petrusiç: Ayrımcılığın hem özel alanda hem de kamu alanında yaygın olduğu, ırkçılık, kadın düşmanlığı, yabancı düşmanlığı, eşcinsel düşmanlığı, nefret söylemi ve benzeri ayrımcılık örneklerinin sıkça görüldüğü ve bugün bile göz yumularak haklı bulunduğu bir ülkede yaşıyoruz.
O nedenle gerçekten insan haklarına ve farklılıklara saygılı, demokratik, açık ve hoşgörülü bir toplum yaratmak isteyen bizler, ayrımcılık ile mücadele konusunda zorlu görevlerle karşı karşıyayız. Ayrımcılıkla mücadele yasasının hazırlanması sadece ilk adımdı. İkinci adım ise bunun uygulamaya koyulması olmalı.
Eşitliği Koruma Komisyonuna, bugüne kadar 200'den fazla şikayet geldi. Şikayetçiler arasında erkekler de kadınlar da var. STK'lerden ise yaklaşık 20 şikayet oldu.
İnsanlar en çok emek ve istihdam alanlarında yapılan ayrımcılıktan şikayetçi. Bu tür ayrımcılığın ekseninde ise genellikle etnik kimlik ve belli bir siyasi parti veya sendikanın mensubu olmak ya da olmamak var. Ayrıca cinsel azınlıklara mensup kişilere yönelik nefret söylemi konusunda da altı şikayet aldık.
Görünen o ki vatandaşlarımız henüz ayrımcılığın ne olduğunu tam olarak bilmiyor ve bu kavramı, herhangi bir hakkın ihlali, kendileri için uygun olmayan ve bazı haklardan mahrum bırakıldıklarını düşündükleri herhangi bir durum olarak değerlendiriyor. İşte bu nedenle insanların eğitilmesi ve böylece ayrımcılığın ne olduğunu anlayıp, örneklerini tespit edebilecek ve bundan korunabilecek düzeye getirilmesi için yapmamız gereken çok şey var.
SETimes: İlgili yasaları ihlal edenlere yönelik yaptırımların belirlenmesi konusundaki yetkinizi yeterli buluyor musunuz?
Petrusiç: Sırbistan'da ayrımcılıktan korunma konusunda iyi bir yasal çerçeve mevcut ve bu yasal çerçeve bugün medeni kanun, ceza kanunu ve kabahatler kanunu kapsamında etkin koruma mekanizmaları sağlıyor.
Eşitliğin Korunmasından Sorumlu Komisyon Üyesinin yetkisine gelince, bu yetkinin, her türlü ayrımcılığa karşı başarılı bir şekilde mücadele edilebilmesi için oldukça geniş çaplı olarak tasarlandığını düşünüyorum. Yetki alanının bir bölümü de, somut ayrımcılık vakalarında harekete geçmeyi kapsıyor.
Komisyon Üyesinin şikayetlerle ilgili olarak nasıl hareket ettiği yasa kapsamında düzenleniyor ve ayrımcılığa uğrayan kişinin onayı olursa, Komisyon Üyesi, dava açıp, ayrımcılığa karşı koruma talebinde bulunabiliyor, suç duyurusunda bulunabiliyor.
Komisyon Üyesinin, ayrımcılık davalarında arabuluculuk yapılmasını önerme yetkisinin özellikle altını çizmek istiyorum. Arabuluculuk, ayrımcılığı yapanların yaptıkları eylemin sorumluluğunu almalarını ve davranışlarının kurban üzerinde nasıl bir etki yarattığını anlamalarını sağlayarak, ayrımcılığın kabul edilemez olduğuna dair bilinci artırır. Uzun yıllardır arabuluculuk çalışmalarında bulunan biri olarak, ayrımcılığı önlemek için en iyi yöntemin bu olduğunu düşünüyorum.