OCAK 2020 | SAYI: 18
çıkmadıkça, Koestler’in bu ilk orjinal metni tamamen yitirip yitirmediğini veya kayıp orijinal metin mitosunun sürdürülmesinden yana olup olmadığını açıklığa kavuşturmak mümkün değil. Birçok kaynakta, bu antikomünist romancının, sadece kendini düşünen, tamamen kendisine kapanmış, fakat çok yetenekli olduğunu vurgulayan bulgular var. Gershom Scholem’in örneğin, Walter Benjamin’le de tanışan ve hatta aynı evde kalan Arthur Koestler’i anlatan günlüklerinde yer alan olumsuz cümlelerin, haksız olduğuna dair bir tepkiye işaret edilmiyor.
RUBASCHOW’UN YENİDEN DOĞUMU Maceralı bir yaşama sahip olduğu bilinen ve İkinci Dünya Savaşı başlarken komünist saflardan antisovyetik-antikomünist saflara geçiş yapan, böylece “Sovyet sisteminin nefret ettiği yazarlar arasında adı ilk sıralarda anılan” Koestler, bilim gazeteciliği alanındaki yapıtlarıyla tanınıyor. 1905 doğumlu Koestler’in, Yahudilikle ilgili ilginç kitaplarından biri “Onüçüncü Kabile” adıyla Türkçeye çevrilmiş ve ilgiyle karşılanmıştı. “Gün Ortasında Karanlık” da İngilizceden Pınar Kür tarafından yapılan çevirisiyle Türkçede epeydir okur önüne çıkmış bulunuyor. İngilizce yazmaya geçiş yapmadan önce Viyana renkli Almancasıyla ilk ürünlerini veren Budapeşte doğumlu Musevi yazar, birçok dile hâkim olmasıyla tanınıyordu. İsrail politikalarına angaje tutumuyla da ünlü Koestler’in, 1983 yılında parkinson ve kan kanseri gibi ağır hastalıkları nedeniyle eşi ile birlikte intihar ettiği ileri sürülmüş, ancak kendisinden çok küçük olan eşinin genç yaşı nedeniyle bu intihar üzerindeki kuşku bulutları bir türlü tamamen dağılmamıştı. Çeşitli kaynaklarda 1931 ile 1938 yılları arasında Almanya Komünist Partisi (KPD) üyesi olduğu belirtilen Koestler, İspanya İçsavaşı’na katılmış ve idamdan tesadüfen kurtulmuştu. Koestler, bu içsavaş
22
sırasında yaşadıklarını daha sonra kitaplarında işlemişti. Son araştırmalar, “Gün Ortasında Karanlık”ın da İspanya deneyimine dayandığını, örneğin romandaki sorgu ve hücre ayrıntılarının SSCB’deki cezaevlerinin değil İspanya’daki zindanların bir izdüşümü olduğunu ortaya çıkardı. Koestler’in bu yapıtının Moskova Duruşmaları’nın doğrudan bir sonucu olduğu ilk metindeki ithafla da kesinlik kazandı. Kitap “Darnkness at Noon” adıyla önce İngiltere’de basılmış ve özellikle Soğuk Savaş’la birlikte olağanüstü popüler olarak, milyonlarca satmıştı. Bu, Koestler’in şöhrete ve paraya kavuşmasını sağlamıştı. Sadece bu değil. İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ertesinde Sovyetler Birliği ve komünizmin büyük prestiji sürerken Fransa’daki anayasa halkoylamasında komünistlerin desteklediği anayasa taslağının az bir farkla onay görmemesini, bu ülkede bir anda milyonlarca satan Koestler’in “Sovyet rejiminin içyüzü konulu” kitabına bağlayan çok sayıda uzman bulunuyor. Koestler, yıllarca orijinal metnin kaybolmasından duyduğu büyük üzüntüyü dillendirirken, birçok eleştirmen Koestler’in İngilizceden Almancaya yeniden yaptığı çeviriyle bu dildeki kendiliğindenliğin yitirildiğine dikkat çekmişti. Ancak gerek Scammell gerekse Matthias Weßel’in kitabın yeni baskısında yer alan açıklamaları, Koestler’in bu iddiasının pek de gerçeği yansıtmadığını gösteriyor. Özellikle Weßel, yaptığı karşılaştırmaları örnek vererek, Almanca metnin yaklaşık yarısının ilk metinle tıpatıp aynı olmasının, orijinal metnin önemli bir kesiminden kopyaların Koestler’in başından itibaren elinde bulunduğunu gösterdiğine dikkat çekiyor. Böyle bakınca, Koestler’in “Gün Ortasında Karanlık” romanıyla ilgili olarak on yıllarca dünya edebiyat kamuoyunu yanılttığı iddiası, abartılı gelmiyor.
Aylık Kültür ve Sanat Dergisi AVRUPA KÜLTÜR'ün 18. Sayısı