OKSİTOSİN ve ÜLTİMATON OYUNU
Profesör Zak, şöyle düşündü: Ültimatom oyununda oksitosin hormonunun ret veya kabul anlamında bir rolü olabilir miydi? Ültimatom oyunu sırasında gördü ki, kendisine yüksek düzeyde (en azından yarı yarıya yakın bir oranda) para teklif edilen kişinin (sizin) kanındaki oksitosin düzeyi yükselmekteydi. Yükselen oksitosin seviyesi, kendisine para teklif eden karşıdaki kişiye “güven” duygusunu oluşturuyordu.
ÜLTİMATOM OYUNUNUN ŞEMPANZE VERSİYONU
Acaba, böyle bir oyun sadece insanlara mı mahsustu? Yakın akrabalarımız olan şempanzelerde oynansa ne türden bir sonuç elde edilecekti?
Böyle bir araştırmaya, ABD'deki Emory Üniversitesi'ndeki Yerkes Ulusal Primat Araştırma Merkezi'nden Darby Proctor liderlik etti.
Dr. Proctor ve arkadaşları, şempanzeleri renkli fişlerle ültimatom oyununa benzer bir oyun oynamak üzere eğitti. Bu oyunda, şempanzeler tarafından daha kolay algılanması için teklif etme eylemi daha da kolaylaştırıldı ve şempanzeler için oyun iki seçimlik olarak düzenlendi. Kural şu şekildeydi: Karşısındakine teklifte bulunacak olan şempanzeye biri beyaz, biri mavi olmak üzere 2 (iki) fiş verildi. Şempanze, elindeki fişlerden birini karşısındaki şempanzeye teklif edecekti. Karşısındaki şempanze beyaz fişi kabul ederse, ortaya konan ödül (muz) eşit olarak paylaşılacaktı. Eğer, mavi fişi teklif eder ve karşı taraf da bu fişi kabul ederse, teklif eden ödülün (muz) büyük bir kısmını, karşı taraf da küçük bir kısmını alacaktı. Ve elbette ki, ültimatom oyununda olduğu gibi, karşı taraf, kendisine teklif edilen fişi kabul etmezse, her iki taraf da muz ödülünü alamayacaklardı.
20 çocukla yapılan benzer deneyde de aynı sonuca ulaşıldı.
Dr. Proctor, araştırma sonuçları için "elde etmeye çalıştığımız şey, insanların neden paylaştıklarına ilişkin evrimsel rotalar" diyor ve bunu şöyle açıklıyor: "Hem şempanzeler hem de insanlar muazzam şekilde yardımlaşmacı; işbirliği halinde ava katılır, yiyeceği paylaşır, birbirlerinin yavrularına bakarlar. Öyleyse, bu adillik, yardımlaşmanın evriminde bir ihtiyaç haline gelmiş gibi." Dr. Proctor şöyle devam ediyor "insani adillik duygusu, en azından insanlar ve şempanzeler henüz ayrılmamış haldeyken primatlarda mevcuttu."
Manchester Üniversitesi'nden Dr. Susanne Schultz, çalışmanın ilginç olduğunu ve "şempanzelerin adilce teklifleri ayırt edebileceğini" gösterdiğini söylüyor. Ancak, Dr. Susanne Schultz yine de temkinli konuşarak, BBC için yaptığı değerlendirmede, buna rağmen şempanzelerin tam olarak oyunun tasarımını anlayıp anlamadıklarının belli olmadığına ve sadece altı şempanzenin çalışmaya katıldığına dikkat çekiyor.
John LEHRER, Karar Anı, Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi (2010)
http://www.ted.com/talks/paul_zak_trust_morality_and_oxytocin
http://www.bbc.com/turkce/haberler/2013/01/130115_sharing_chimps.shtml