Elektriği kim buldu?
Çoğu kaynakta elektriği bulan kişi olarak Benjamin Franklin gösteriliyor. Aslında çok da yanlış değil ama tam anlamıyla doğru da değil. Benjamin Franklin’in yaptığı deneyler, yıldırım ve elektrik arasındaki bağlantıyı bulmuştu. Tam anlamıyla günümüzde kullanılan elektrik enerjisini değil.
“Elektrik nasıl bulundu?” sorusunun cevabını biraz eskilere giderek yanıtlamaya çalışalım…
Tarihte elektrik enerjisi
M.Ö 600’lü yıllarda Eski Yunanlılar kehribar fosilleşmiş ağaç reçinesinden elde edilen amberlere tüylü kumaşları sürttüklerinde bir çekim kuvveti doğurduğunu gözlemlemişler. Buldukları şey bugün “statik elektrik” olarak nitelendirilen kavram. Ayrıca 1930 yılında yapılan kazılarda antik Roma kentlerinde pil görevi gören bakır levhalar bulunmuştur. Bağdat yakınlardaki kazılarda da benzer aletler bulunmuştur.
1600 yılında, İngiliz doktor William Gilbert, Latince “electricus” kelimesini kullanarak, bazı maddelerin birbirine sürtünme sırasında uyguladığı gücü tanımlamıştır. Birkaç yıl sonra başka bir İngiliz bilim adamı olan Thomas Browne birkaç kitap yazdı ve Gilbert’in çalışmasına dayanan araştırmalarını tanımlamak için “elektrik” kelimesini kullandı.
1752’de Benjamin Franklinin bir uçurtma bir anahtar ve yıldırımla gerçekleştirdiği deneyi yıldırım ve minik elektrik kıvılcımlarının aynı şey olduğunu kanıtladı.
İtalyan fizikçi Alessandro Volta, belirli kimyasal reaksiyonların elektrik üretebileceğini keşfetti ve 1800’de, sabit bir elektrik akımı üreten voltaik kazığı (bir erken elektrik bataryası) inşa etti ve böylece sabit bir elektrik yükü akışı yaratan ilk kişi oldu. Volta, aynı zamanda, pozitif yüklü ve negatif yüklü konnektörleri birbirine bağlayarak ve elektriksel bir yükü veya voltajı onlar üzerinden sürerek, ilk elektrik iletimini yarattı.
1831 yılında, elektrik akımını sürekli ve pratik bir şekilde üretme sorununu çözen elektrikli dinamo (bir ham enerji jeneratörü) oluşturduğunda, teknolojide kullanılmak üzere elektrik elde edilebilir hale geldi. Faraday’ın oldukça kaba bir buluşu, telden geçen küçük bir elektrik akımı yaratarak bir bakır tel bobininin içinde hareket eden bir mıknatıs kullandı. Bu, 1878 yılında kendi ülkelerindeki akkor filaman ampulünü icat eden Amerikan Thomas Edison ve İngiliz bilim adamı Joseph Swan’ın kapısını açtı. Önceden, ampuller başkaları tarafından icat edilmişti, ama akkor ampul, ilk pratik ampuldü.
Swan ve Edison daha sonra ilk pratik filaman lambasını üretmek için ortak bir şirket kurdu ve Edison, 1882 Eylül’ünde ilk New York elektrikli sokak lambalarını aydınlatmak için doğru akım sistemini (DC) kullandı.
Daha sonra 1800’lerde ve 1900’lü yılların başında Sırp Amerikalı mühendis, mucit ve tüm elektrik sihirbazı Nikola Tesla, ticari elektriğin doğuşuna önemli bir katkıda bulunmuştur. Edison’la çalıştı ve daha sonra elektromanyetizmada çok sayıda devrimci gelişime sahipti ve radyo icadı için Marconi ile rekabet eden patentlere sahipti. Tesla, Alternatif akım (AC), AC motorlar ve çok fazlı dağıtım sistemi ile yaptığı çalışmalarla tanınır.
Daha sonra, Amerikalı mucit ve sanayici George Westinghouse, alternatif akım üretmek için Tesla’nın patentli motorunu satın aldı ve geliştirdi. Westinghouse’un çalışmaları, Tesla ve diğerleri, Amerikan toplumunu elektrik geleceğinin DC’den ziyade AC ‘de olacağına ikna etti.
Bugün elektrik kullanımını getirmek için çalışan diğerleri arasında İskoç mucit James Watt, bir Fransız matematikçi Andre Ampere ve Alman matematikçi ve fizikçi Georg Ohm yer alıyor.
Özetle, elektriği keşfeden sadece bir kişi değildi. Elektrik kavramının binlerce yıldır bilinmesine rağmen, ticari ve bilimsel olarak geliştirilme zamanı geldiğinde, aynı anda problem üzerinde çalışan çok sayıda büyük beyin vardı.
Elektriğin hikayesi ile ilgili video
Elektriğin evrimi ile ilgili infografik
Kaynak:
İnfografik kaynak: