SÖMÜRGE İDARESİ DÖNEMİNDE AHKAMÜ’L EVKAF MUHAFAZA EDİLMİŞ, OSMANLI DÖNEMİNDE TESCİL EDİLMİŞ VAKIFLARIN GEÇERLİLİĞİ TEYİT EDİLMİŞTİR.
5 Kasım 1915 tarihli ilhak kararından önce tescil edilmiş vakıfların geçerliliği aşağıdaki Sömürge İdaresi dönemi Kraliyet yasaları ile teyit edilmektedir.
- 30 Kasım 1915 tarihli “The Cyprus (Mussulman Religious Property) Order in Council, 1915”
- 20 Kasım 1928 Tarihli “The Cyprus (Mohammedan Religious Property) Order in Council, 1928”
Yukardaki Kraliyet yasalarında yer alan ayrıntılı düzenlemeler ile vakıf hükümleri muhafaza edilmiş ve Ahkamü’l Evkaf’ın geçerliliği teyit edilmiştir. İlaveten, 28 Kasım 1928 tarihli yasanın 24. maddesi ile önemli bir saptama yapılarak bu yasadan önce tescil edilmiş vakıfların geçerliliği teyit edilmiştir
KAPALI MARAŞTAKİ MÜLKİYET HAKLARI
Kapalı Maraş’taki mülkiyet hakları ve işgalciler yasalar ve tapu kayıtları temelinde belirlenmekte, mahkeme kararları ile teyit edilmektedir.
Vakıflar İdaresinin Mülkiyet Hakları
Vakıflar İdaresinin Kapalı Maraş bölgesindeki mülkiyet hakları Kıbrıs Yasaları tarafından tanınmış, aşağıdaki Vakıflardan kaynaklanmaktadır.
- 27/7/1748 ; 22/12/1748 ; 10/11/1749 ; 6/6/1750 tarihlerinde tescil edilmiş Abdullah Paşa Vakfiyeleri
- 10/5/1579 tarihinde tescil edilmiş Lala Mustafa Paşa Vakfiyesi
- 7/4/1818 ve 14/2/1821 tarihlerinde tescil edilmiş Bilal Ağa Vakfiyeleri
- 20.yüzyılın başlarında Sömürge İdaresi Tapu Dairesi tarafından isdar edilmiş 3,121 adet tapu kaydı
Vakıfların Hukuki Statüsü
Vakıf hükümlerini kapsamına alan Ahkamü’l Evkaf Kıbrıs hukuk sisteminde özel statü ile yer almaktadır. Anayasal ve yasal düzenlemeler vakfiyelerin gayrı kabili rücu olduğunu, vakıflara ait kaynakların elden çıkarılamayacağını ve vakıfların sonsuza dek yaşatılmalarını öngörmektedir. Ayrıca, işgal edilmiş vakıflar için iade ve tazminat öngörülmekte, istibdal ilkesi kapsamında eşdeğer mal karşılığında takas ve satış şartları belirlenmektedir. Hukuk kurallarına ilaveten uluslararası antlaşmalar ve mahkeme kararları da vakıf hükümlerinin geçerliliğini teyit etmektedir.
- Kapalı Maraştaki Taşınmaz Malların Tapu Kayıtları Temelinde Tespiti ve Mahkeme Kararları ile Teyit EdilmesiKapalı Maraşta bulunan taşınmaz malların Abdullah Paşa, Lala Mustafa Paşa ve Bilal Ağa Vakıflarına ait olduğu 1996 yılında Kıbrıs Vakıflar İdaresi tarafından
gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda ayrıntılı olarak ve her tapu kaydı temelinde tespit edilmiştir. Mağusa Tapu Dairesi ile Vakıflar Arşivinde bulunan tapu kayıtları ve
vakfiyeler üzerinde yapılan çalışmalar neticesinde 4,638 dönüm alana sahip Kapalı Maraş bölgesinin tümüyle Kıbrıs Vakıflar İdaresine ait olduğu belgelenmiştir. Tapu
kayıtları üzerinde yapılan incelemelerde 1913 yılında 3,121 adet olan tapu kayıtlarının bölünme suretiyle 1974 yılında 6,244 sayısına ulaştığı tespit edilmiştir.
Sözkonusu tapu kayıtları temelinde kronolojik bir yaklaşımla yapılan çalışmalar sonucunda Kapalı Maraş işgalcilerinin isim bazında kapsamlı tespitleri de yapılmıştır.
Kapalı Maraşta İşgal Edilmiş Vakıflar
- Kıbrıs yasaları tarafından tanınmış vakfiyelere göre Kapalı Maraştaki arazinin tümü Mülhak Vakıf statüsünde olan Abdullah Paşa Vakfına, Mazbut Vakıf Statüsünde olan
Lala Mustafa Paşa Vakfına ve Mülhak Vakıf statüsünde olan Bilal Ağa Vakfına aittir.
- Buna rağmen, 20. yüzyılın başlarında, Kapalı Maraş bölgesindeki 4,638 dönüm 300 a2 tutarındaki Vakıf emlakın %99.99’u gaspedilmiş, Vakıflar İdaresinin elinde
sadece 1 dönüm 2 evlek 452 a2 tutarında emlak kalmıştır. Kapalı Maraşta Vakıflara ait mülkiyet hakları yirminci yüzyılın başlarında tescil edilmiş 3,121 adet tapu kaydı
ile de teyit edilmektedir. 1974 yılı itibarı ile zaman içerisinde gerçekleşen bölünmeler ile tapu kaydı 6,244 sayısına yükselmiştir.
- 1974 yılı itibarı ile Kapalı Maraş işgalcileri Kıbrıslı Rum şahıslar, Kıbrıslı Rumlara ait şirketler, Rum Ortodoks Kilisesi, Maraş Belediyesi, Merkezi Hükümet, İngiliz
Savunma Bakanlığı, yabancı uyruklu şahıslar ve Kıbrıslı Türk şahıslar olarak belirlenmiş ve dağılım aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.