Çalıkuşu romanının kısa özeti Çalıkuşu kitabı 1922 yılında Reşat Nuri Güntekin tarafından yazılmıştır. Romanın ana kahramanı Feride'dir. Son kısmı hariç, kitap Feride'nin günlüğü şeklinde yazılmıştır. Küçük yaşta öksüz kalan Feride teyzesinin yanına yerleşir ve bir Fransız okulunda okur. Çok yaramaz bir çocuk olduğu için arkadaşları ona Çalıkuşu derler. Yazlarını teyzesinin Erenköy'deki köşkünde geçirir. Feride ile teyzesinin oğlu Kamuran birbirlerini severler ve evlenmeye karar verirler. Ama düğün günü tanımadığı bir kişi evleneceği adamın başka bir kadınla ilişkisinin olduğunu anlatan bir mektup gönderir. Bunun üzerine Feride düğünü bırakıp kaçar. Önce Bursa'da, sonra Çanakkale ve Kuşadası'nda öğretmenlik yapar. Çok güzel bir kız olduğu için gittiği her yerde ona aşık olan kişiler tarafından rahatsız edilir. Bu nedenle Feride durmadan yer değiştirir. Son gittiği yerde kendisini koruyan yaşlı bir adam olan Hayrullah Bey ile evlense de bu evlilik Feride'yi korumak için yapılmış sözde bir evliliktir. Feride'nin anılarını yazdığı defter Hayrullah Beyin eline geçince bunu bir zarfa koyar ve öldüğü zaman Kamuran Beye verilmesini vasiyet eder. Hayrullah Bey öldükten sonra Çalıkuşu İstanbul'a döner ve zarfı Kamuran'a verir. Yaptıkları hatayı anlayan iki genç sonunda evlenirler.