#Aslında üzerine uzun uzun incelemeler yapılsa da eksik kalacak bir eser. Alman Aydınlanma Edebiyatı'nın (Aufklaerung) önde gelen yazarlarından Martin Wieland pek çok eserinde aydın kimliğiyle dini fanatizmi eleştirdi. Aydın bir sanatçının yaşamı hiç bir çağda kolay olmamıştır zaten. Dargörüşlü taşra atmosferini, onların tahammülsüz dinsel yaşayışlarını, kaba mantıklarını dayanılmaz bulan Wieland bu büyük hiciv tarzı eseri yazmış. Günümüz koşullarında eleştirmek istediklerini antik çağda geçen bir kılığa bürüyerek, dönemin otoritelerine karşı ustaca atışlarda bulunmuştur.
#Roman, Trakya'daki küçük bir cumhuriyet olan Abdera'da geçer. Eserin çekirdeği Abderalılar'ın budalalıklarıdır ve Wieland bu budalalıkların hangi alanlarda olduğunu göstermek için romanı beş parçaya böler. İlk bölüm ünlü filozof Demokritos ve onun Abderalılar'la olan ilişkisidir. Bu toplumdan çıkmayı başarmış Demokritos'la yaşananlara, diyaloglara kahkahalarla güldüm: "Ah sevgili Abderalılarım benim, gene benim canımı acıtmak için kendilerine tokat atıyorlar." Demokritos'un aklından şüphe eden çılgın Abderalılar, şehre ona teşhis koyması için Hipokrat'ı çağırırlar. Ve tabi Hipokrat asıl delinin Abderalıların kendisi olduğunu anlayıp şehri terk eder.
#Abderalılar'ın en sevdiği şey kendilerinin "Trakya'nın Atina'sı" olarak adlandırılması... Bunu söyleyenlerin maksadı her ne kadar dalga geçmek olsa da, bir Abderalı bundan yine de gurur duyan kişidir. Onların mabetlerine özenerek mabetler yaptırırlar. Çok görkemli olsun diye yaptırdıkları mabedi o kadar yükseğe dikerler ki, şehre gelen kimse onu fark etmez, komedya izlerken ağlar, dram izlerken gülerler, en saçma tabloyu meclis binasına, en değerli sanat eserini alakasız bir yere asarlar. Şaka yapayım derken maskara olurlar, akıllıca bir söz edeyim derken saçmalamaya başlarlar. Gereksiz konular için meclisi günlerce işgal edip, en önemli konularda hızlıca karar alırlar. Sanattan anladıklarını iddia edip, sanat olmayan ne varsa överler. Sürekli plan, proje üretirler, ellerine yüzlerine bulaştırıp yarım bırakırlar, sunileştirmekle güzelleştirmek arasındaki farkı asla anlamazlar. Adalet sistemleri öyle berbattır ki, eşeğin gölgesi davası bölümünde bu konu ayrıca işlenir. Nasıl ki, Atinalılar'ın "Minerva" adlı tanrıçası ve kutsal hayvanı baykuş varsa, onların da tanrıça "Latona'sı" vardır ve kutsal hayvanı kurbağalar. Her tarafa göletler yaparak kurbağalarla doldururlar, sonra kurbağalar yüzünden şehri terk ederler. Bu bölümde Vural Ülkü ortaçağın dini dogmalarına inceden bir eleştiri olduğunu belirtiyor.
#Kısacası bu eseri okuyunca çoğumuz Abdera'da yaşadığımızı düşünecektir.
Yazarın muhteşem sözleriyle bitireyim:
" Anayurtları yeryüzünden silindiği halde, onlar yaşamaya ve bildiklerini yapmaya devam ediyorlar. Yok edilmez, ölümsüz bir halk; bir yere yerleşip kalmazlar, onları her yerde bulmak mümkündür. Her ne kadar bütün halkların içinde dağınık şekilde yaşıyor olsalar da, bugüne kadar saf bir şekilde yerlilerle karışmadan kendilerini korumayı bilmişlerdir."
#Wieland Latince ve Yunanca bilen ve eserinde eski mitlere, efsanelere atıfta bulunan bir yazar. Alman Romantik Dönemi özünde "milliyetçilik" barındırdığı için, Wieland'ın eserleri belli bir dönem saf dışı kalmış görünüyor. Her ne kadar Goethe ve Schiller'in gerisinde kalmış olsa da, keşfedilmesi, bilinmesi gereken bir yazar.
#Ayrıca eserin dilindeki ironiyi bize güzel bir çeviri ile ulaştıran Vural Ülkü'ye teşekkürler. Kendisinin eser için yazmış olduğu önsöz de bir o kadar güzel bir incelemedir. Herkese tavsiye ederim. Voltaire'in "Candide" eserini beğenenler ya da politik hiciv sevenler bu eseri mutlaka okumalı.