14 Nisan 1936, İkinci Cumhuriyetin ilanının beşinci yıldönümü olan bir kutlama günü olmalıydı. «Kamu binaları üç renkli bayrağı kaldırdı. Tramvaylar neşeyle anıldı ve pankartlarla ortaya çıktı […]. Herkes yumruklarını sıkarak selam verdi ve büyük bir cumhuriyet sevinci gösterdi. Paseo de la Castellana dolduruldu ve resmi unsur için stantlar dikildi. Cumhuriyetin yeni başkanı Don Diego Martínez Barrio geldi [elegido solo una semana antes y cesado un mes después], gala refakatçisiyle birlikte ve ardından Hükümet ve diğer yetkililer. ‘El Siglo Futuro’ öğleden sonraki baskısında “Olağan önlemler” dedi.
Ancak aynı gazetenin haberine göre, kortej Madrid’in Gran Vía caddesinden geçerken öğleden önce her şey ters gitti: “Askerler ve son olarak Sivil Muhafızlar geçit töreni yaptı. Daha önce bir havai fişek patlayarak alarma neden olmuştu […]. Bu geçit töreninde bir yenilik olarak, birliklerin ve Sivil Muhafızların yanında, sanki onlara yol açıyor veya onları çerçeveliyormuş gibi, sosyalist ve komünist gençliğin yanı sıra onların “öncüleri” olduğunu söyleyeceğiz – çocuklarına ve diğerlerine toplumsal ordunun stratejik unsurları diyorlar, hepsi Enternasyonal söylüyor, yumruklarını kaldırıyor ve “UHP” (Proleter Kardeşleri Birleştirin) sloganını atıyor.
Sanki tesadüfi bir uyarıymış gibi, trajediden önce, o günlerde İspanya’nın dört bir yanında sokak şiddetine alışık olan geçit törenine katılanlar arasında paniğe yol açan küçük bir olay yaşandı. «Paseo de la Castellana’da, Marqués de Riscal Caddesi’nin önünde yükselen başkanlık tribününün arkasında bulunan bir kişi havai fişek attı. Haber Madrid’e yayıldığında alarm büyüktü, hatta daha da büyüktü, çünkü ilk anlarda bunun bir bomba olduğundan emin olunmuştu. ‘El Siglo Futuro’nun haberine göre, “Bazı gardiyanlar, Emniyet Müdürlüğü’nde sarhoş olduğu tespit edilen yazarı gözaltına aldı.”
İki ay sonra, 16 Haziran’da İspanyol Katolik ve muhafazakar CEDA partisinin lideri José María Gil-Robles, Temsilciler Kongresi’nde İspanya’nın o dönemde yaşadığı krizi anlattı. «Hayal kırıklığına uğrayın. Bir ülke monarşide de, cumhuriyette de, parlamenter sistemde de, başkanlık sisteminde de, Sovyet sisteminde de, faşizmde de yaşayabilir ama yaşamamasının tek yolu anarşidir. Ve İspanya bugün ne yazık ki anarşi içinde yaşıyor […]. Bugün demokrasinin cenazesine tanıklık ettiğimizi söylemek zorundayız” diye konuştu.
Paramiliter örgütler
Tüm salondan bazıları destek, diğerleri karşıtlık içeren haykırışlar yükseldi. Ülkedeki durum aslında Gil-Robles’in belirttiği gibi hem sol hem de sağın yol açtığı karışıklıklar kadar ciddiydi. Şiddet eylemlerine, her iki taraftaki siyasi partilerin haftalardır adamlarını savaşa hazırlamakta olduklarını ve onlara askeri formasyonlarda eğitim verdiklerini de eklemeliyiz. “Herkes sokağa” bir dizi siyasi liderin emriydi. Her ikisi de İkinci Cumhuriyet’te çok öne çıkan grupların temsilcileri olan ne Bakanlar Kurulu Başkanı Santiago Casares Quiroga ne de Gil-Robles artık olayları kontrol edemiyordu.
Bu sloganların ardından yürüyüş günü saat 12.30’da, Sivil Muhafız birlikleri Gran Vía’dan geçerken, Birleşik Sosyalist Gençlik’in bazı üyelerinden yuhalamalar başladı.Yeni oluşturulan bu gençlik örgütü, genç sosyalist ve komünist kadınları bir araya topladı. her zaman üniformalı olan ülkenin. ‘El Socialista’ gazetesinin haberine göre, yürüyüşe sivil olarak katılan Anastasio de los Reyes adında kimliği bilinmeyen bir asteğmen ve birkaç arkadaşı, defalarca “İspanya, İspanya!” diye bağırarak bu gençlerin karşısına çıktı.
Aniden birisi silahını çıkardı ve yukarıda adı geçen, karaciğerinden ağır yaralanan teğmeni vurarak ateş etmeye başladı. Anastasio de los Reyes, geçit törenine katılan Askeri Sağlık Birlikleri’ne ait ambulanslardan biriyle acilen sağlık merkezine götürülmesine rağmen bir ceset getirdi. ‘El Sol’ gazetesi, sivil muhafızın “Darphaneye girer girmez” öldüğünü bildirdi. Aralarında birkaç kadın ve bir çocuğun da bulunduğu iki arkadaşı ve diğer geçit töreni katılımcıları da yaralandı. ‘Now’un haberine göre, ateşli silahla yaralananların en küçüğü olan 16 yaşındaki Benedicto Montes Miranda da ertesi gün hayatını kaybetti.
İki cephe
Şubat genel seçimleri zaten iki büyük ittifakın mücadelesiydi: Halk Cephesi ve Ulusal Cephe. Birincisi, Casares Quiroga’nın liberallerine, PSOE’ye, PCE’ye ve işçi sınıfının diğer gruplarına ve güçlü UGT sendikasına ek olarak oluşturuldu. İkincisi, Gil-Robles’in CEDA’sı, aynı zamanda monarşistler, tarımcılar, büyük toprak sahipleri, diğer sağcı partiler ve Ordu, Kilise ve burjuvazinin temsilcileri. Öldürülen sivil muhafızın akraba olduğu bu ikinci grup olabilir.
Dolayısıyla iki cephenin İç Savaş başlamadan önce zaten oluştuğunu söyleyebiliriz. Tek gereken birinin fitili yakmasıydı. Çoğu tarih kitabında genellikle Teğmen José Castillo (12 Temmuz) ve eski Maliye Bakanı José Calvo Sotelo’nun (13 Temmuz) cinayetlerinin sorumlu olduğu söylenir, ancak bu cinayetlerin sorumlusu Anastasio de los Reyes’i unutmaya eğilimlidirler. Başkentte basına da yansıyan ciddi karışıklıklar yaşandı.
‘El Sol’ bunu şöyle anlattı: “Olayların ardından Halk Cephesi’ne mensup birkaç genç gösteri yaparak çeşitli sokaklarda Cumhuriyet’e tezahürat yaparak yürüdü. Serrano Caddesi’nde de faşist unsurlardan oluşan bir gösteri oluştu. Bu durum, özellikle bir grup protestocunun birkaç gardiyanı kuşatmaya çalıştığı Villanueva Caddesi’nde kargaşaya, yarışlara ve korkulara yol açtı. Başka güçlerin gelişi bu amaca engel oldu. Yaklaşık otuz kişi tutuklandı.
ABC Sansürü
De los Reyes’in Madrid’in göbeğinde öldürülmesi haberi, bu ortamda yaratabileceği olası sonuçlar nedeniyle cumhuriyetçi yetkilileri alarma geçirdi. Özellikle cenaze töreninde yaşanabilecek protestolardan kaygı duyarak kitlesel katılımdan kaçınmaya karar verdiler, bu nedenle mümkün olduğunca basını susturmayı tercih ettiler ve ertesi gün ABC’de yayınlanan ölüm ilanını sansürlediler. Cenazeyi en büyük oğullarına teslim etmeyi reddettiler ve onu gece boyunca törenler olmadan doğrudan Santa Isabel Caddesi’ndeki Adli Depodan Almudena Mezarlığı’na nakletmeye karar verdiler.
Öfkelenen oğul, meslektaşlarını ve patronlarını bilgilendirmek için babasının görev yaptığı Sivil Muhafız Otomobil Parkı’na gitti. Hepsi üniformalı ve son hızla depoya doğru hareket etti. Uzun süren protestoların ardından cansız bedeni torununa teslim etmeyi başardılar. Sivil Muhafızların genel müdürü General Sebastián Pozas, Cumhuriyet Hükümeti’nin emriyle hızla bunu engellemeye geldi, ancak yolda, Paseo de la Castellana’nın zirvesinde, merhumun arkadaşları, buna rağmen onu geri getirmeyi reddettiler. amirinin gereksinimleri.
Kurbanın cesedi, yanan şapelin kurulduğu mevcut Ulusal Doğa Bilimleri Müzesi’ndeki Sivil Güzel Sanatlar Muhafızları kışlasına nakledildi. Ancak ABC’deki ölüm ilanının sansürü tam tersi bir etki yarattı; birçok sempatizan cenazenin saatini öğrenmek için söz konusu kışlaya gitti. 16 Nisan sabahının erken saatlerinde mekan, her ikisi de parlamenter sağın iki ana partisinin lideri olan Gil Robles ve eski Maliye Bakanı José Calvo Sotelo gibi vatandaşlar ve siyasi kişiliklerle doluydu.
Almudena
Öğleden sonra 3.00 civarında, Hükümete itaatsizlik ederek birkaç yüz kişi cenaze alayını oluşturdu. Ancak Almudena mezarlığına yapılan yolculuk hiç de sakin ve duygusal değildi; Anastasio de los Reyes’in cesedinin bulunduğu arabaya çeşitli noktalardan tabancalar ve makineli tüfeklerle saldırıldı ve bunun sonucunda rakipler silahlı tepki verdi. Birkaç kişi ağır yaralandı, bunlardan biri birkaç gün sonra öldü.
ABC, ertesi gün yaşananları bu kez ayrıntılı olarak anlattı: “Alayın yürüyüşü bozacağı sırada kalabalığın arasında bulunan bir kişi cebinden silah çıkardı. Eylem, yabancıya saldırma niyetiyle saldıran birkaç kişi tarafından da gözlemlendi. Polis ve güvenlik görevlileri, kalabalığın dayak yemesini engellemeyi başardı. […]. Bu ilk ayaklanmalarda, etkinliğe katılanlar arasında bir heyecan ve panik havası yayılmış, korkular ve yarışlar yaşanmış, bunun sonucunda da bazı kişiler yaralanmıştı.
Yeni çatışmalar ve cenaze alayının tabutu parlamento oturumunun yapıldığı Kongre’nin kapısına götürme girişimi arasında, kalıntıların bulunduğu kamyonet nihayet ailesinin açık isteği üzerine Almudena mezarlığına ulaştı. Bu arada, Teğmen José del Castillo’nun emri altındaki Saldırı Muhafızlarına ait birkaç kamyonet, silah kullanımı emrini vermekte tereddüt etmediği gösterileri dağıttı. Rakamlar hiçbir zaman tam olarak netleşmese de olaylar sırasında geçit törenindeki altı kişinin öldüğü ve otuz civarında kişinin de yaralandığı tahmin ediliyor. Bunlardan ilki, Falange’ın kurucusu José Antonio Primo de Rivera’nın kuzeni olan 24 yaşındaki Andrés Sáenz de Heredia.
Savaş öncesi ortamda bu ölümler, bizi İç Savaş’a sürükleyen nedenler veya olaylarla ilgili raporlarda genellikle göz ardı ediliyor. Bu makaleler genellikle 12 Temmuz 1936’da Teğmen Castillo’nun ve bir gün sonra Calvo Sotelo’nun öldürülmesine odaklanıyor. İlki, hizmetine başlamak için Madrid’deki Augusto Figueroa Caddesi’ndeki evinden ayrıldı ve dört kişi tarafından vuruldu. Falange, Anastasio de los Reyes’in cenazesiyle ilgili yaşanan olaylardan sonra buna dikkat çekmişti. İkincisi, sahte tutuklama emriyle birkaç saldırı muhafızı ve PSOE militanı tarafından evinden kaçırıldı. Geldikleri kamyonun polis karakoluna gitmesi gerekiyordu ancak yaklaşık iki yüz metre gittikten sonra politikacı başının arkasından iki kez vuruldu. İç Savaş beş gün sonra başladı.