Yeşil Kertenkele’nin Özellikleri Nelerdir: Zehirli midir?
GÖZLEME ÇAĞRI
1 — Hareket halindeki bir kertenkeleyi inceleyin. Üyeleri ne işe yarar ve bu üyelerin yanlara doğru açık oluşu, acaba gövdesini ayakta tutabilmek için midir?
2 — Kertenkelenin besinini nasıl yediğini hiç gördünüz mü? Resmi inceleyerek avını nasıl yakaladığını ve hapsettiğini anlatmaya çalışın.
3 — Parmağınızı bir kertenkelenin kuyruğundan başına doğru yürütün. Nasıl bir deriyle kaplıdır ve bu deri, kuyrukla baş tarafta bir farklılık gösteriyor mu? Ayrıca karın kısmını da inceleyin.
4 — Kertenkeleye dokunduğunuz zaman elinizde bir soğukluk hissi duyacaksınız. Bildiğiniz başka soğukkanlı hayvanlar var mı?
YEŞİL KERTENKELE’Yİ BİRLİKTE TANIYALIM
İçindekiler
Gelişmesini tamamladıktan sonra 40 santime kadar yaklaşan (üçte ikisi kuyruktur) ince uzun gövdesi özel yapıda ve şekilde pullarla örtülüdür. Vücudunu kaplayan boynuzsu maddenin genellikle yeşil renkte olması yüzünden yeşil otların arasında onu görmediğimiz de olur.
Genç kertenkelelerin sırtlarında kahverengi lekeler ve yan taraflarında ise daha açık renkte iki uzun çizgi bulunur.
İkisi önde, ikisi arkada olmak üzere; gövdelerinin yan taraflarında bulunan dört üyesi beş parmak ve bunların uçlarındaki küçük pençelerle sonuçlanır. Bu üyeler gövdeyi ayakta tutmaktan çok vücudun öne doğru sürüklenmesini sağlar. Bundan dolayı bu sınıftan olan hayvanlara genel olarak sürüngenler denilir.
Kertenkeleler hangi ortamda olursa olsun akciğerleriyle solunum yaparlar. Deri solunumu yoktur. Ağız kısımları oldukça büyüktür. Üstçenenin ön tarafında bulunan burun deliklerini su içerken suya sokmazlar.
Canlı gözlerinin arkasında kulak davulunun iki çeperi vardır. Çene kemiklerine gömülü olmayan iki sıra halindeki diş dizisi, besinleri çiğnemeye değil, avlarını sıkıca tutmaya yarar. Çatallı dili çok hareketlidir.
Vücudunun iç ısısı, diğer bütün sürüngenlerde olduğu gibi, bulundukları yere göre değişir; bu nedenle bunlara genellikle soğukkanlı hayvanlar denilir. Kanının soğuk olması yüzünden kuluçkaya yatmayıp, yumurtaları, güneş ışınlarının etkisiyle olgunlaşarak açılırlar.
Sağ üst şemada görüldüğü gibi; kertenkelelerin dördül kemik sayesinde ağzını bütünüyle açabilmesi, kendi kafasından daha büyük olan avlarını bile yutmasını sağlar.
Kertenkele kendisini tehlikede hissettiği zaman kuyruğunu bırakıp gider. Buna ototomi (Organlardan birini kendi kendine terk etme) denir. Gövdeden ayrılan kuyruk, seri bir şekilde her yönde hareket ettiğinden düşmanın dikkatini çeker ve bundan yararlanan kertenkele de kaçacak vakit bulur.
Terkedilen kuyruğun yerine hemen başka bir kuyruk büyümeye başlar. Fakat bu kuyruk iskelet kemiğinden değil, kıkırdaktan oluşmuştur.
YEŞİL KERTENKELE’NİN BULUNDUĞU YERLER
Genellikle güneşli yerlerde, çalılıklar ve sarmaşıklar arasında, akarsuların çakıllı kenarlarında veya uzun” zaman güneş ışınlarına maruz kalan ağaç gövdeleri üzerinde vücut ısısı 37° C’ye ulaşıncaya kadar yatar durur. Sonra derhal gölgeli yerlerde bir sığmak arar ve orada vücut ısısı düşmeye başlayınca tekrar güneşli yere koşar.
YEŞİL KERTENKELE’NİN BESLENMESİ
«Böcek oburu»durlar. Sağ olmaları şartı ile her türlü çekirge, kurt, sümüklüböcek ve solucan türlerini avlayarak yutar. Bu hayvanların hareketi, kertenkelelerde avlanma isteğini kamçılar. Çok su içen kertenkeleler tatlı sulardan baldan, sulu ve tatlı meyvelerden çok hoşlanırlar.
YEŞİL KERTENKELE’NİN ÜREMESİ
Kertenkeleler de kuşlar gibi yumurtlama yoluyla çoğalırlar. Dişi kertenkele Temmuz ortalarına doğru, bol güneş alan kuru otlar, yosunlar arasında beyazımtırak renkte ve fasulye tanesi büyüklüğünde 510 yumurta bırakır.
Bol güneş alan yerlere bırakılmış bulunan yumurtalardan, havalar da gayet elverişli giderse 2025 günde yavrular çıkmaya başlayacaktır. Daha çok yeşil renkli olan yavrulan 78 santim boyundadır ve tamamen ana babalarının benzerleridir. Yavrular yumurtadan çıkar çıkmaz besinlerini kendileri temin ederler. Ancak iki üç senede erişkin hale gelebilen kertenkeleler, 1520 yıl kadar yaşarlar.
YEŞİL KERTENKELE’NİN FAYDALARI VE ZARARLARI
Bizi inandırmaya çalışan halk masallarının aksine; yeşilkertenkele, tarıma zararlı pek çok böcekleri ortadan kaldırma bakımından yararlı bir hayvandır.
Yeşilkertenkeleyi incelerken KERTENKELELER’i tanımış olduk.
Özelliklerini birlikte hatırlayalım:
— Gövdeleri pullarla kaplıdır.
— Parmak uçlarında pençeleri olan 4 kısa üyeleri vardır (kahverengi kör yılan hariç).
— Dilleri çatallıdır.
— Yumurtlama yoluyla ürerler.
— Gövde ısıları değişiktir ve akciğerleriyle solunum yaparlar.
GÖZDEN GEÇİRME VE BİLGİYİ KONTROL
1 — Yeşilkertenkeleyi tarif edin? Baş kısmında göze ilk çarpan nedir? Üyeleri ile kuyruğu ne gibi özelliklere sahiptir? Derisi ne renktir, ne ile solunum yapar ve başından büyük avları nasıl yutar?
2 — Yeşilkertenkeleler yaşantısını nerelerde sürdürür? Yumurtalarını nasıl tanırsınız, neden kuluçkaya yatmazlar?
3 — Yeşilkertenkeleyi kır kertenkelesinden ayırt edebilir misiniz? Bu hayvanlar yararlı mı, yoksa zararlı mıdırlar?
GÖZLEMLER (*) ARAŞTIRMALAR (**) PRATİK DENEYLER (**)
1 (**) Mısır varanı hakkında araştırmalar yapın.
2 (**) Kabarcıklı iguana nerede bulunur?