Gresham yasası nedir, nasıl çalışır? Tarih’e adını yazdırmış olan bu para yasası iyi para ve kötü para olarak para çeşitlerini ikiye ayırmıştır. Gresham yasası yazımızı sonuna kadar okuyarak bu konu hakkında daha fazla bilgi edinebilirsin.
Gresham Yasası Nedir?
Gresham yasası, “kötü paranın iyiyi dışarı çıkardığını” belirten parasal bir ilkedir. Öncelikle döviz piyasalarında değerlendirme ve uygulama için kullanılır. Gresham yasası, başlangıçta basılan madeni paraların bileşimine ve bunlarda kullanılan değerli metallerin değerine dayanıyordu. Bununla birlikte, metalik para standartlarının terk edilmesinden bu yana teori, küresel piyasalardaki farklı para birimlerinin değerinin göreli istikrarına uygulandı.
Gresham Yasasında İyi Para ve Kötü Para Kavramları
Gresham yasasının özünde, kötü paraya (aşırı değer verilen veya hızla değer kaybeden para) karşı iyi para (değerinin düşük olduğu para veya değeri daha istikrarlı olan para) kavramı vardır. Yasa, kötü paranın dolaşımdaki iyi parayı dışarı attığını söylüyor. Kötü para, bu durumda, nominal değerine kıyasla eşit veya daha az iç değere sahip olduğu düşünülen para birimidir.
Bu arada, iyi para, daha büyük bir iç değere veya nominal değerinden daha büyük bir değere sahip olma potansiyeline sahip olduğuna inanılan para birimidir. Kavram için temel bir varsayım, her iki para biriminin de genel olarak kabul edilebilir bir değişim aracı olarak görülmesi, kolayca likit olması ve aynı anda kullanıma hazır olmasıdır. Mantıksal olarak, insanlar kötü para kullanarak iş yapmayı ve iyi paranın bakiyelerini tutmayı seçeceklerdi. Çünkü iyi para, nominal değerinden daha değerli olma potansiyeline sahiptir.
Gresham Yasası Nasıl Çalışır?
Tarih boyunca darphaneler, madeni paralara başlangıçta değerlerini veren altın, gümüş ve diğer değerli metallerden madeni paralar yaptılar. Zamanla, madeni para çıkaranlar bazen madeni para yapmak için kullanılan değerli metallerin miktarını azalttı ve bunları tam değerli madeni para olarak vermeye çalıştı. Normalde, daha az değerli metal içeriğine sahip yeni madeni paralar daha az piyasa değerine sahip olacak ve bir iskontoyla işlem görecek ya da hiç alamayacak ve eski madeni paralar daha büyük bir değere sahip olacaktı.
Bununla birlikte, yasal ihale yasaları gibi hükümetin katılımıyla, yeni madeni paraların tipik olarak eski madeni paralarla aynı yüz değerine sahip olması zorunlu olacaktır. Bu, yeni madeni paraların yasal olarak aşırı değerleneceği ve eski madeni paraların yasal olarak değerinin düşük olacağı anlamına gelir. Hükümetler, hükümdarlar ve diğer madeni para ihraç edenler, senyoraj şeklinde gelir elde etmek ve eski borçlarını (eski madeni paralarla ödünç aldıkları) yeni madeni paralarla (daha az iç değere sahip) geri ödemek için buna girişeceklerdi.
Metalin eski madeni paralardaki (iyi para) değeri, yeni madeni paralardan (kötü para) daha yüksek olduğu için, insanlar daha yüksek içsel değerli metal içeriğine sahip eski paraları tercih etme konusunda açık bir teşvike sahiptir. Her iki tür madeni parayı da aynı para birimi olarak işlemeye yasal olarak mecbur kaldıkları sürece, alıcılar daha az değerli paralarını olabildiğince çabuk geçirmek ve eski paraları ellerinde tutmak isteyeceklerdir. Ya eski paraları eritip metali satabilirler ya da paraları daha büyük bir depolanmış değer olarak istifleyebilirler. Kötü para ekonomide dolaşır ve iyi para, ham metal olarak satılmak üzere saklanmak veya eritilmek üzere dolaşımdan uzaklaştırılır.
Para biriminin değerinin düşürülmesi olarak bilinen bu sürecin sonucu, para birimlerinin satın alma gücünün düşmesi veya genel fiyatların yükselmesidir: başka bir deyişle enflasyon.
Gresham yasasıyla mücadele etmek için hükümetler genellikle spekülatörleri suçlar ve para kontrolleri, madeni paraların dolaşımdan kaldırılmasına yönelik yasaklar veya parasal kullanım için tutulan özel sektöre ait değerli metal kaynaklara el koyma gibi taktiklere başvururlar.