1904-5 yıllarında Japonya ile savaş halinde olan Rusya, cephe gerisini güvenceye almak adına Azerbaycan bölgesinde etnik çatışmaların başlamasına sebep olmuştu. Bir kişinin öldürülmesiyle başlayan olaylar giderek büyümüş ve Ermeni-Türk çatışmasına dönüşmüştü.
19. yüzyıla Osmanlı Devleti kendi tebaasıyla olan ilişkilerini yeni bir temelde düzenleme ihtiyacıyla girdi. Vergi sistemini, askeri sistemi ve idari sistemi yeniden kurmak, Osmanlı modernleşmesinin bütün 19. yüzyıl boyunca takip edeceği ana hatlardı.
Osmanlı belgelerine bakıldığında Amerikan misyonerlerinin faaliyetlerinden en çok şikayet edenlerin Ermeni Patrikhanesi olduğu anlaşılır. Patrikhanenin şikayetlerinde ne kadar haklı olduğunu ise 1900’lü yıllarda Ermeni cemaatinin üçe parçalanmasında görüyoruz.
1893 yılında gerçekleşen Merzifon Olayları, Ermeni Meselesinin ortaya çıkmasına sebep olan kimi faktörleri içerisinde barındırır. Bir kara propaganda faaliyetleri ile başlayan olaylar Karabet Tomayan davası ile sonuçlanacak; bu dava ise Ermeni Meselesinde dış güçlerin ne kadar belirleyici rol oynadığını gösterecektir.
Misyonerler açtıkları okullarda Ermenice eğitim vererek Ermenicenin yaygınlaşmasına olanak verdiler. Liberal milliyetçi fikirlere sahip Ermeni bir nesil ortaya çıkarttılar.
19. yüzyılın Rus emperyalistik siyasetinin hedeflerini iyice bilirsek Kırım Savaşı’nın sebeplerini ve ondan sonra 93 Savaşı’nın sebeplerini ve sonuçlarını anlarız. 18. yüzyılın son çeyreğinden zamanımıza kadar, Rus siyasetinin ana hedeflerinin birisi Balkanları kendi nüfuzuna almak ve aynı zamanda Boğazları kendi kontrolü altında tutmak.