341.019
Bu listeyi yapmaktaki amacımız, bir sahneyi arkadaşımıza anlatırken "Sonra kamera yukarı doğru hareket edip adamın sabit bakışlarında dondu kaldı, ben de büyülendim." demek yerine "Öyle bir kamera kullanımı yok azizim, o nasıl bir tilt?" gibi cümleler kurdurtmak değil. Genel kültür işte... Meraklısına :)
Bugün etrafınızda gezinen çoğu sinemacı, kamera hareketleri ve benzeri, türlü çeşit teknik bilgiyi Hayri Çölaşan'ın kamera arkası adlı web sitesinden öğrendi. Buradan kendisine saygılarımızı sunuyoruz.
Kamera hareketleri iki grupta incelenebilir:
A- Kamera ve bağlı aparatlar yardımıyla, kameranın yeri veya bakış açısı değiştirilerek yapılan hareketler
1) Pan (Yan çevrinme)
2) Tilt (Yukarı-aşağı çevrinme)
3) Pedestal (Kameranın yerden yüksekliğini değiştirme)
4) Dolly (Kamerayı yana hareket ettirme)
5) Tracking (Kamerayı öne-geriye hareket ettirme)
6) Ark (Kamerayı dairesel hareket ettirme)
B- Kamera sabitken, lensteki bileziklerle oynanarak yapılan hareketler
7) Netlik kaydırma
8) Zoom (Optik kaydırma)
Buyrun, 8 temel kamera hareketini örneklerle, detaylı inceleyelim.
1. Pan - Sağa, sola çevrinme
Kameranın sağdan sola veya soldan sağa doğru yaptığı çevrinme hareketine pan denir. Başlangıç, bitiş kareleri ve hız önemlidir. Bir objeyi takip, iki obje arasındaki mesafeyi anlatmak veya panoramik manzaralar için kullanılır. Yukarıdaki örnek, Brian de Pama'nın Patlama (Blow Out, 19821) filminden. Jack Terry'nin ses stüdyosu 360 derecelik pan hareketiyle taranıyor.
2. Tilt - Yukarı, aşağı çevrinme
Kameranın yerini değiştirmeden aşağı veya yukarı hareket ettirilmesidir. Objeyi takip, veya objenin boyutlarını gösterme amacıyla kullanılabilir. Yukarı tilt hareketi objeyi dev gösterirken, aşağı tilt objeyi izleyicinin gözünde küçültür.
3. Pedestal
Kamera ile yukarıdan - aşağıya veya aşağıdan - yukarıya doğru dikey eksende yapılan harekettir. Upuzun boylu bir basketbolcuyu çektiğimizi düşünelim. Kamera da normal veya kısa boylu bir insanın göz seviyesinde olsun. Yukarı pan yaptığımızda, basketbolcunun ihtişamı ile eziliriz. Pedestal hareketse bizi onun seviyesine yükseltir, ilişki eşitler arası kurulur, kamera hareketinin sonunda "Merhaba Dostum!" diyesimiz gelir.
4. Dolly - Sağa, sola kayma
Kamera gövdesini sağa-sola hareket ettirilerek yapılan mekanik harekettir. Kamerayı ele alarak ve kamera sallanmasını, titremesini göz ardı ederek yapılabilir. Kayma hareketi düz zeminlerde tekerlekli bir tripod veya dolly aksesuarları aracılığıyla, bütçeniz yoksa kameramanı tekerlekli sandalye veya alışveriş sepetine oturtarak, zeminin bozuk olduğu durumlarda şaryo kurarak yapılabilir. Objeyi takip veya objeyle çevresinin ilişkilendirme amaçlı kullanılır.
5. Tracking - İleri, geri kayma
Kamera ile ileriye - geriye doğru yatay eksende yapılan harekettir. Tıpkı dolly gibi, tekerlekli sandalyeden, şaryoya çeşitlilik gösteren ekipmanlar gerektirir. Bu hareketi kullanırken çoğunlukla, dinamik bir objeyi merkeze alır, çevresi sürekli değişirken ilginin asıl objede kalmasını sağlarız.
6. Ark - Dairesel kaydırma
Kameranın dairesel olarak yaptığı harekettir. Diğer bir deyişle kamera objenin etrafında dolanır. Yarım veya tam daire çizilir ve obje dramatik anlatının tam ortasına konumlanır. Matrix bu tür kamera hareketleriyle doluydu. Yarattığı hissi mutlaka hatırlarsınız.
Fotoğraf Kaynak: Kamera Arkası
7. Rack Focus - Netlik kaydırma
Kameranın yeri sabitken, sadece netlik bileziği ile oynayarak yapılan netlik kaydırma, ilgimizi bir nesneden diğerine yoğunlaştırmak veya nesne ile çevresinin ilişkisini kurmak/bozmak için kullanılır.
8. Zoom - Optik kaydırma
Kamera sabitken görüntü açısının büyümesi veya küçülmesinin mercekler yardımıyla sağlanmasıdır. Objektif içinde bulunan merceklerin ileri veya geri hareketiyle yapılır. Bu optik kaydırmaya zoom denir. Herhalde herkes bu hareketi bilir. En basit fotoğraf makinesi veya kameralı herhangi bir cep telefonunda kullanmışlığınız vardır.
Size çok önemli bir sır veriyorum; sinemada zoom hareketine neredeyse hiç başvurulmaz. İnsan gözünün yapabildiği bir hareket değildir, seyirciyi rahatsız eder. Yukarıdaki örnekte mesela, kamera "tanrının gözü" gibi konumlandırılmış, gökyüzünden aşağıya doğru bakıyoruz. Lensteki hareket inanılmaz yavaş yapılıyor.
Mesela bu bir zoom değil! Tracking (ileri kayma)
Sinema perdesinde, sizin zoom sandığınız kamera hareketi, çoğunlukla tracking (ileri kayma)'dir. Yukarıdaki aktörün kafası gittikçe büyüyüp bize yaklaşırken, etrafı sabit kalıp, hiç değişmeseydi, bu hareket zoom olurdu.
Hayri Hoca, zoom hareketinin gözümüzün gördüğüne ters ve rahatsız edici bir hareket olduğunu anlatmak için, Anıtkabir'in önündeki sütunları örnek vermişti. Anıtkabir'in önünde sabit durup zoom yaparsanız, çerçeveniz daralır fakat sütunların arasındaki mesafe değişmez. İnsan gözü Anıtkabir'e zoom yapamaz. Bunun yerine Anıtkabir'e doğru yürür, ona yaklaşır. Gözümüzün gördüğü çerçevede Anıtkabir daha da büyüdükçe, bize yakın olan sütunların birbirlerine mesafesi uzun görünürken, bizden uzak olan sütunların birbirlerine olan mesafeleri daralır. Doğal bir hareket olmadığı için, aktüel çekimlerin gereği olarak haber kameramanları dışında sektörde pek tercih edilmez.
Kombine hareketlerin şahı: Dolly Zoom (Vertigo)
Kullanmayacaksak niçin zoom özellikli lensler yapalım? Elbette kullanacağız. Bir sahne zaten çeşitli kombinasyonlarda kamera hareketleri ile çekilir. Objeyi takip ederken sağa pan ve yukarı tilti aynı anda yapmanız gerekebilir. Yukarıda da dolly ve zoom hareketinin başarılı bir kombinasyonunu görüyoruz. Kamera objeye yaklaştığı hızda, netlik mesafesi de daraltılıyor. İzleyenler olarak "Aha kıyamet kopuyor, kaçalım!" diyoruz. Obje çerçevenin odağında sabitken, etrafı büyük bir değişikliğe uğruyor. Sanki dünya ağbinin başına yıkılıyor, değil mi?
Sınır tanımaz, tanımlara sığmaz: Steadicam
Aslında steadicam, kamera değil, kamerayı kameramana bağlayan aparattır. Steadicam operatörleri de, sette robocop gibi gezerken film çeken karizmatik yaratıklardır. Kamerayı hidroliklerle dengeleyen ve hareketlerde akışkanlık sağlayan bu sistemi 70'lerde Garett Brown icat etmiş. Kubrick, Scorsese gibi önemli yönetmenlerin dere tepe kullandığı steadicam planlarında, yukarıdaki listede bulunan pek çok hareketin birbiri ardına ve pürüzsüz aktığını göreceksiniz.
Sinemia Bonusu: Kısa Kafası ekibinden kamera hareketleri eğitimi
Kısa Kafası ekibinin yukarıdaki eğitim videosu, hem eğlenceli anlatımıyla can sıkmıyor, hem de deneyimlerden kopup gelen "alışveriş sepetine kameraman oturtma" benzeri hareketlerin nasıl yapıldığını gösteriyor. Videonun ilerleyen bölümlerindeki kamera açıları da, başka bir listenin konusu.