Faiz kullanılan sermayenin getirisini ifade etmekle birlikte aynı zamanda ödünç verilebilir fonlara uygulanan kira getirini ifade eder. Yazıda aynı zamana faiz oranının nasıl belirlendiği konusu da işlenmiştir.
Reel faiz=Nominal Faiz- Enflasyon
Faiz teorileri
- Klasik Faiz Teorisi: Klasiklere göre geçerli faiz oranı reel faiz oranıdır. Faiz oranı tasarrufların ödünç verilmesinden elde edilen getiridir ve aynı zamanda tüketimden vazgeçmenin bedelidir. Klasik modelde faiz oranı para piyasasında değil yatırımlar ve tasarruflar tarafından mal piyasasında belirlenir.
- Ödünç Verilebilir Fonlar Teorisi-K. Wicksell: Para ve sermaye piyasasında ödünç alınıp verilen fonlardan hareketle faiz oranını belirlemeye çalışan modeldir. Ödünç verilebilir fon arzı faiz oranıyla doğru yönlü, ödünç verilebilir fon talebi faiz oranıyla ters yönlü ilişki içerisindedir. Denge faiz fon arz ve talebi tarafından belirlenir. Wicksell’e göre parasal faiz ve doğal faiz oranı olmak üzere iki faiz oranı söz konusudur. Dengede olan bir ekonomide piyasa faiz haddi doğal faiz haddine eşittir. Bu durum fiyat istikrarının sağlandığı durumdur. Doğal faiz piyasa faizini aşarsa enflasyonist süreç yaşanır. Tersi durumda deflasyonist süreç yaşanır. Wicksell’e göre ekonomide dalgalanmaların temel sebebi piyasa faizi ve doğal faiz arasındaki farklılıklardır.
- Keynesyen Faiz Teorisi (Oranı): Keynese göre faiz para piyasasında para arzı ve para talebi tarafından belirlenir. Keynes para piyasasında denge aynı zamanda tahvil piyasasında dengeyi ifade ederken, denge faiz para arz ve talebinin kesiştiği noktada sağlanır. Keynesyen modelde faizin iki önemli rolü vardır;
- Faiz tasarrufu para olarak tutmanın fiyatı veya likiditeden vazgeçmenin ödülü olarak görülür. Tasarrufların para olarak tutulması ile tahvillere kayması arasındaki ilişkiyi etkiler.
- Faiz para piyasası ile reel sektör arasnda sermayenin marjinal etkinliği vasıtasıyla ilişki kurar.
4. Neo Keynesyen Sentez (Hicks-Hensen): Faiz oranının mal ve para piyasasında eş anlı dengeden hareketle belirleneceğini ortaya koyan ve IS-LM modeli olarak ifade eden dengedir.
Para Arzındaki Değişimin Faiz Oranı Üzerine Etkisi
A. Likidite Etkisi: Para arzı artışının tahvil talebinin arttırılmasına bağlı olarak faiz oranlarının düşmesi şeklinde kısa dönemde ortaya çıkan etkidir.
B. Fiyat Etkisi: para arzı artışının fiyatlar genel düzeyini arttırmasına bağlı olarak; para talebinin artması ve buna faiz oranının artması şeklinde sonradan ortaya çıkan dolaylı etkidir.
C. Gelir Etkisi: Para arzı artışının harcamaları arttırmasına bağlı olarak para talebinin artması ve faiz oranının yükselmesi şeklinde sonradan oluşan dolaylı etkidir.
D. Fisher Etkisi: Para arzı artışının bireylerin enflasyon beklentilerini arttırmasına bağlı olarak faiz haddinin enflasyon beklentisi kadar artması şeklinde sonradan oluşan dolaylı etkidir.
Parasal Aktarım Mekanizması
- Geleneksel Keynesyen Görüş: Keynes’e göre para arzındaki artışın faiz oranlarını düşürerek yatırım harcamalarını etkilemesiyle reel değişkenlerin etkileneceğini savunduğu görüştür. Ms↑, i↓, I↑, AE↑, Y↑
- Döviz Kuru Kanalı: Para arzı artışının yerli paranın değer kaybetmesine sebep olmasıyla reel değişkenlerin etkileneceğini savunan görüştür. M↑, i↓, Sermaye Çıkış↑, Yerli paranın değeri↓, İhracat↑, Gelir↑
- Hisse Senetleri Fiyatı Kanalı: Para arzı artışının hisse senetleri fiyatlarını arttırmasıyla Tobin’in “q” değerinin artmasına bağlı olarak yatırım artışını geliri arttıracağını ifade eden görüştür.
- Dayanıklı tüketim Malı Harcaması Kanalı: Para arzı artışının faiz oranını düşürürken borçlanma maliyetlerini azaltıp harcamalarını arttıracağını ifade eden görüştür.
- Servet Kanalı : para arzı artışının bireylerin servetlerini arttırırken tüketim harcamalarının artması ile ekonominin etkilenmeyeceğini savunan görüştür.
- Banka Kredileri Kanalı: Para arzı artışının kredi faizlerini düşürüp yatırımların artmasıyla ekonominin etkileneceğini ifade eden kanaldır.
- Monoterist Görüş: Para arzında meydana gelecek artışlar ekonomik birimlerin pörtfoylerinde tutmak istedikleri para miktarından daha fazla paranın portföyde yer almasına neden olur. Bu durumda ekonomik birimler portföylerindeki fazla para ile doğrudan nihai mallara olan taleplerini arttıracaklar ve ekonomideki reel değişkenleri etkileyeceklerdir. Monoteristlere göre para arzı artışları ekonomiyi dolaylı yönden değil doğrudan etkilemektedir.