Giysi giymek yalnızca biz insanlara özgüdür ve çoğu insan toplumunun bir özelliğidir. Peki giyimin tarihi ne zaman başladı? Giyim ve tekstil tarihinin incelenmesi, giyim ve tekstillerin insanlık tarihi boyunca gelişimini, kullanımını izler. Bir toplumdaki giyim ve tekstil çeşitliliği sosyal adetleri ve kültürü ortaya koyar.
İşte Bulgular ve Yapılan Keşifler Işığında Giyimin Tarihi…
İnsanoğlunun kıyafet giymesi son Buz Çağı’ndan sonra başlar. Antropologlar, hayvan derileri ve bitki liflerinin, özellikle insanlar yeni iklimlere göç ettikçe, soğuktan, sıcaktan ve yağmurdan korunma aracı olarak uyarlandığına inanıyorlar.
Antik çağlardan günümüze, tekstil üretim yöntemleri sürekli olarak gelişti ve mevcut tekstil seçenekleri, insanların eşyalarını nasıl taşıdığını, kendilerini nasıl giydirdiklerini ve çevrelerini nasıl dekore ettiklerini etkiledi.
İnsanlar İlk Ne Zaman Giyinmeye Başladı?
Tarih öncesi tekstil ve giyim üretiminin gelişimi 20. yüzyılın sonlarından bu yana bir dizi bilimsel çalışmanın konusu olmuştur. Bu kaynaklar, tarih öncesi gelişmelerin tutarlı bir tarihini sağlamaya yardımcı oldu. Kanıtlar, insanların 100.000 ila 500.000 yıl önce kıyafet giymeye başladığını gösteriyor.
Giyimin Tarihi
Genetik analizler, giysilerde yaşayan insan vücudu bitinin 170.000 yıl önce baş bitinden ayrıldığını öne sürdüler ve bu da insanların bu zamanlarda kıyafet giymeye başladığına dair kanıtları desteklemiştir.
Tarihte bilinen en eski dikiş iğnesi günümüzden 60.000 yıl öncesine tarihlendirilir. Bu iğne Güney Afrika’nın Sibudu Mağarasında bulunmuştur.
2016 yılında Rusya-Sibirya’daki Altay Dağları’ndaki Denisova Mağarası’nda bulunan bir kemik iğnesinin tarihi de günümüzden 50.000 yıl öncesine dayanır.
41.000 ile 15.000 yıl öncesine ait iğnelerin diğer ilk örnekleri pek çok farklı yerde ortaya çıkmıştır. Bunlar; Slovenya, Rusya, Çin, İspanya ve Fransa bölgesindedir.
En eski boyalı keten lifleri Gürcistan’da tarih öncesi bir mağarada bulunmuştur ve tarihi 36.000 yıl öncesine kadar uzanmaktadır.
Fransa’da Haute-Garonne’de 1922 yılında bir mağarada bulunan ve 25.000 yıllık geçmişe sahip Venüs Heykelciği-Lespugue Venüs, bir kumaş veya bükülmüş lif eteğiyle tasvir edilmiştir. Bazı tekstil uzmanlarına göre heykel, sonunda yıpranmış, kalçaların altından sarkan bir eteği gösterdiğinden, heykel, bükülmüş ipliğin bulunan en eski temsilini sergilemektedir.
Venüs heykelciğinden çok daha sonraki dönemlere tarihlenen diğer bazı Doğu ve Batı Avrupa figürlerinde ise örgü şapkaları veya kapaklar ile süslenmiş, beline kemer takılmış veya vücudun etrafına göğsün hemen üstüne sarılmış bir bez askısı ile süslenmiş tasvirler bulunmaktadır.
Arkeologlar aynı dönemden tekstil sanatında kullanılmış gibi görünen eserler de keşfettiler. Bunlar MÖ 5000 yılına dayanan iğ iğneleri ve dokuma çubuklarıydı.
Kıyafetin Tarihçesi
Modern tekstil gelişmeleri nedeniyle eski tekstil ve kıyafet bilgisi yakın geçmişte genişlemiştir. Bunun yanında Güney Amerika’nın ilk bilinen tekstili Peru’daki Guitarrero Mağarasında keşfedildi. 1960 yılında çok iyi bir şekilde korunmuş olarak bulunan ahşap ve deri aletlerin yanında bitki liflerinin bükülmesiyle, ilmeklenmesiyle ve düğümlenmesiyle yapılan sepetler bulunmuştur. Bu sepetlerin tarihi, MÖ 8000 yılına kadar uzanmaktadır.
Günümüzde de hala kullanılan bir çeşit kumaş oluşturma yöntemi olan Nålbinding kumaşlarının bilinen ilk örnekleri İsrail’de bulunmuştur ve tarihi M.Ö. 6500 yılına dayanmaktadır.
İlk Dokuma Tezgâhları
Tarih öncesi dönemden Orta Çağ’ın başlarına kadar, Avrupa’da, Yakın Doğu ve Kuzey Afrika’da tekstil üretiminde iki ana tezgâh türü hâkimdir. Bunlar çözgü ağırlıklı tezgâh ve iki kirişli tezgâhtır. Kumaş kirişinin uzunluğu, üzerine dokunan kumaşın genişliğini belirlerdi ve bu kirişler 2-3 metre kadar geniş olabiliyordu. İkinci dokuma tezgâhı tipi ise iki kirişli dokuma tezgâhıdır.
İpek Yolu’nun Tekstil Tarihindeki Yeri
Neolitik ve Bronz Çağlar boyunca, Avrasya Bozkırının verimli toprakları, göçebe toplulukların gelişmesi ve etkileşim kurması için ideal bir mekân sağladı. İpek Yolu, her zaman giyim de dâhil olmak üzere kültür ticareti ve aktarımı için en elverişli güzergâh olmuştur.
MÖ 114 civarında, Han Hanedanı, İpek Yolu Ticaret Rotasını başlattı. Coğrafi olarak İpek Yolu, Çin’deki Chang’an (bugünkü Xi’an) ile Küçük Asya ve Akdeniz arasında karada ve denizde 8.000 km (5.000 mil) uzayan birbirine bağlı bir dizi antik ticaret yoludur. İpek Yolu’nda ticaret, Çin, Mısır, Mezopotamya, İran, Hindistan yarımadası ve Roma’nın büyük medeniyetlerinin gelişmesinde önemli bir faktördü ve modern dünyanın temellerini atmaya yardımcı oldu. Çeşitli dönemlerde tüccarları, hacıları, rahipleri, askerleri, göçebeleri ve kentsel sakinleri Çin’e Akdeniz’e bağlayan İpek Yolu’nda lüks tekstil ürünleri ve baharat alışverişi yolun en önemli ticari ayağıydı.
Anadolu ve Mezopotamya Tekstil Tarihi
Yakın Doğu ve Anadolu’nun bilinen en eski dokuma kumaşları, M.Ö. 6000 yılına tarihlenen ve ölüleri sarmak için kullanılan kumaşlardı. Bu kumaşlar Anadolu’da Çatalhöyük’te yapılan kazılar sonucu yanmış bir evin tabanında neredeyse bozulmamış bir halde ortaya çıkarıldı.
Dünyanın bilinen en eski uygarlığı olan ve M.Ö. 4000 ile M.Ö. 2000 yılları arasında Mezopotamya’da yaşayan Sümer halkı arasında, özellikle yaz aylarında, koyun kürkünden yapılmış kıyafetler giymek çok yaygındı. Sümerlilerin Kaunake olarak bilinen bir tür kısa etek giydikleri biliniyordu. Kral, ortasında bir kemer bulunan, dizlerine kadar uzanan tunik bir ceket giyerdi. Zamanla, yün dokuma zanaatının gelişimi giyimin çok çeşitli olmasına yol açtı. Böylece, M.Ö. 3000 yıllarının sonlarına doğru erkekler kısa kollu ve hatta dizlerinin üzerine kadar inen ve belinden bir kemerle kombine ettikleri tunikler giydiler. Kadın elbiseleri daha çeşitli tasarımlara sahipti: kollu veya kolsuz, dar veya geniş, genellikle uzun ve vücudu vurgulayan kıyafetler kadınlar arasında daha çok hâkimdi.
Bulgular ve keşifler ışığında giyimin tarihi nedir sorusunu sizler için cevaplamaya çalıştık. Eklemek ya da düzeltmek istediğiniz kısımları lütfen bize iletin.
Tekstil ve kumaşlar hakkında bilgilendirici blog yazıları yazan ve bu konuda hayli ilgi çeken izmirnehirkumascilik.com sitesini ziyaret edebilir ayrıca Merakaver pek çok içerik için TARİH kategorisini takip edebilirsiniz.
KAYNAK: Wikipedia