Trump Hakkında Görevden Alma Soruşturmasına Neden Olan Ukrayna Krizi Neyin Nesi?
Olayın başlangıcı nedir?
ABD istihbaratı, Donald Trump'ın Ukrayna Cumhurbaşkanı ile görüşerek eski başkan yardımcısı Joe Biden'ın araştırılmasını istediğini geçtiğimiz gün ortaya çıkarttı. Bu büyük bir skandal. Trump'ın bu görüşmeyi, 2020 ABD Başkanlık seçimleri öncesinde olası rakibi Biden hakkında gizli bilgilere ulaşmak için gerçekleştirdiği de iddia ediliyor. İstihbarat servisi de bu nedenle Trump hakkında "görevden azletme" soruşturması başlattı.
Olayların açıklayıcı incelemesi de burada
trump hakkındaki görevden alma olayı ile ilgili yanlış iddialarla yorum yapılıyor, okuyan aklı başında birileri varsa diye yazayım. önce... neler oluyor, bu ukrayna muhabbeti nedir?
2014 ukrayna-biden olayı
ukrayna'da ruslarla iş tutan lider yanukoviç halkın isyanı sonunda ülkesinden rusya'ya kaçmış ve ukrayna'da vatan haini ilan edilmişti. hala vatan haini statüsünde, ülkeye girse tutuklanıp hapse atılacak. bu yanukoviç tayfası baştan aşağıya rüşvetçi bir ekip. bu yanukoviç'in bir baş savcısı var, ismi viktor shokin. bu adam, yanukoviç kaçtığı halde hala görevinin başında kalmış. bu savcı shokin ukrayna'da iş yapan büyük şirketlere diyor ki "bana rüşvet vereceksiniz, yoksa hakkınızda soruşturma açarım, çakma delillerle milyonlarca dolar ceza ödemek zorunda kalırsınız". sadece bir şirkete değil, bütün büyük şirketlere bu tehdidi yapıyor. bunun üzerine sadece amerikan yönetimi değil, avrupalı siyasiler de ukrayna'ya diyor ki "bu adamı görevinden alın, yerine temiz birini atayın. bütün kurumlarınızı da temiz savcılar soruştursun, rüşvetçi-bozuk, ( yani yanukoviç'in adamı) kim varsa soruşturulsun, bir yanlışları varsa bedelini ödesinler. eğer bunu yapmazsanız biz de size yardım etmeyiz". mesela obama yönetimi diyor ki "size her yıl ödediğimiz yardımı keseriz temiz savcılarla geniş çaplı bir soruşturma yapmazsanız", ki bu yardım o zamanlar bir milyar dolar, ukrayna'ya rusya karşısında destek vermek için. ama sadece obama yönetimi değil, avrupa da bu fikri destekliyor, hatta abd'den daha fazla. bunu öyle gizli saklı değil, açıktan açığa söylüyorlar, hatta joe biden "böyle böyle dedim ukraynalılara" diye açıklama bile yapmış.
bu şirketlerin en büyüklerinden biri de ukrayna'nın en büyük gaz şirketi burisma. burisma'nın patronu zaten putin'in adamı çıkıyor (rüşvetçi yani), yeni savcılar bu adamın usulsüzlerinin belgesini vs. bulunca adam da putin'e sığınıyor, aynı liderleri yanukoviç gibi. bu adam da hala kaçak.
peki biden ile ilişkisi ne? biden'in iş adamı olan oğlu hunter, (diğer oğlu beau orduda görev yapıyordu, beyin kanserinden öldü 2015'te, hatta biden bu nedenle 2016'da hillary'ye rakip çıkmamıştı), burisma'nın yönetim kurulunda. şirketin sahibi veya ortağı değil, ama şirket, yönetim kurulunda olanlara baya yüksek maaş veriyor (ayda 50 bin dolar). bu nedenle taa obama zamanında eleştirilmişti, "conflict of interest" sebebiyle. tabi trump'ın çocuklarının yaptıkları yanında devede kulak bile değil. her neyse, biden'ın oğlanın bir suçu vs. yok tabi ki, soruşturuluyor, bir şey çıkmıyor. zaten biden'ın oğlu da dönemi bitince (bu sene yani 2019'da) o şirketten ayrılıyor.
yani ortada ne bir delil, ne de gerçek bir soruşturma var yani bu eski savcının başlattığı. bunu herkes kabul ediyor, çok net. yeni savcılar da soruşturuyor, burisma'da patron dahil birkaç kişinin suç işlediğine dair delilleri buluyorlar, diğerlerini temize çıkarıyorlar.
bu olay 2014'te oluyor.
trump-ukrayna olayı
trump 2017'de başa geçince ukrayna'ya yavaş yavaş baskı yapmaya başlıyor, "bu eski savcının soruşturmasını tekrar açın, biden'in oğlu hakkında çakma delil üretin vs.vs." diye. bu iş için de özel avukatı rudy guilliani'yi resmi dış işleri görevlisi olarak görevlendiriyor (şu pornocuya para verme davasında tv tv dolaşıp kendini rezil eden, eski new york başsavcısı yani).
trump'ın bu baskısı uzun zamandır biliniyor. ama bu usulsüzlük zaten trump'ın her gün yaptığı iş olduğu için herkes kanıksamıştı.
peki... bu whistleblower olayı nedir?
abd'de istihbarat kurumlarında (cia, fbi, nsa vs.) çalışanlar, üstleri illegal bir iş yaptığında (mesela double agent olduğundan ya da rüşvet aldığında şüpheleniyor vs.) bunu rapor etmek durumundalar. bu raporu inceleyen üst düzey bir görevli var, intelligence community inspector general, kısaca"ic ig" (yani istihbarat kurumlarının baş denetçisi). bu adam eğer bu şikayet raporunu önemli görürse kongredeki istihbarat komitelerine iletiyor. tabii ki bu raporlar süper gizli, öyle herkese gösterilmiyor.
bu raporu biz görmedik tabi, görmeyeceğiz de, çünkü gizli. ama iddialara göre, raporda yazan şu: biden'ın 2019 yazında anketlerde öne çıktığı, gop anketlerinde bile trump'a 10 puan fark attığı görülünce, trump bu ukrayna çamurlaması işine hız veriyor. ukrayna'ya verilmek üzere ayrılmış, rutin 400 milyon civarı yardımı erteliyor, ve ukrayna lideriyle telefonda görüşüyor. bu görüşmede (ve toplamda 8 ayrı görüşmede) trump açıkça ukrayna liderine diyor ki "siz bu eski soruşturmayı tekrar açıp, biden'ın oğlu hakkında sahte delil üretmezseniz size yardım etmeyeceğiz. istediğimizi yaparsanız da ekstra para vereceğiz". yani milletin parasını ukrayna'ya rüşvet veriyor ki potansiyel rakibi hakkında çamur üretsinler.
bunu nerden biliyoruz? trump'ın kendisi söylüyor zaten, kabul etti tv'ler önünde. hem kendisi, hem guilliani, hem de ukrayna tarafı kabul etti bu rapor olayı patlayınca, bunları inkar eden yok.
peki bu iddiaların olduğu whistle-blower raporuna ne olmuştu geçen hafta? trump'ın atadığı istihbarat başkanı *** tamamen illegal bir şekilde*** raporun kongreye erişimini engelliyor. yasa burada çok açık, baş denetçi, ic ig yani, raporu güvenilir görürse bu raporun kongreye gitmesi lazım (gizli bir şekilde tabi). hiç tartışılacak bir yanı yok, çok net, önceki yönetimlerde defalarca olmuş bir olay. ama bu adam gömmeye çalışıyor raporu, gizli saklı. bunun üzerine bu baş denetçi, kongredeki istihbarat komitelerine resmi bir mektup yazıyor, "böyle böyle, elimde bir rapor var, bence çok önemli, güvenilir ve acil, sizin görmeniz lazım, istihbarat başkanı raporu gömüyor, size göndermeme izin vermiyor" diye, zehir zemberek bir mektup. bu mektup şurda var:
şimdi "bu iş siyasi" diye iddia edenlerin mavi ekran verdiği gerçek şurası
bu mektubun yazarı baş denetçi de trump'ın atadığı bir adam. yani demokrat vs. değil, ama sadece şerefiyle görevini yapan, istihbarattan yetişme bir adam. trump'ın atadığı adam mı trump'a komplo kuruyor?? he mi?
neyse bu mektup gelince demokratlar çıldırıyor tabi, "nasıl böyle illegal bir şekilde raporun üzerine yatarsınız" diye. istihbarat başkanını kongrede ifade vermeye çağırıyorlar, tabi adam şımarmış "gitmem, bunlar siyasi vs" diyor, trump'çının teki elbette... eskiden vekiller önünde saygıda kusur etmezdi istihbarat görevlileri halbuki.
yani son birkaç günde bu raporun içindeki iddiaların bir kısmı medyaya sızdı, üstelik trump tayfası da ukrayna tarafı da kabul etmek zorunda kaldı. mitch mcconnel bile "ben dışişleri bakanına bu yaz sordum bu rutin ukrayna yardımının neden geciktiğini, tatmin edici bir açıklama yapamamıştı" demek zorunda kaldı, 2020 senato seçimlerinde kendi eyaletindeki demokrat rakibi arayı kapatınca, o da tutuştu tabi, eskisi gibi ölçüsüz trump yandaşlığı yapamıyor.
bunun üzerine de dün gece demokratlar toplandı, ve eskiden impeachment'e karşı olan demokrat vekiller de tam destek verdi impeachment'e. yani dün geceden belliydi zaten bugün neler olacağı. bugün washington post'ta 7 demokrat ve istihbarat kökenli vekilin yazdığı bas yazı yayınlandı, "impeach etmek zorundayız" diye. ki bu adamlar eskiden impeachment'e karşıydı, "henüz yeterli delil yok" diye. bugün de resmen impeachment soruşturmalarını başlattı pelosi. yani sürpriz değil, dün geceden belliydi.
şimdi yanlışlar/yalanlar:
yanlış 1: "clinton impeachment'ı gop'ye yaramadı, demokratlara yaradı"
hayır, clinton döneminde ekonomi coşarken, borç sıfırlanmışken, clinton dönemi sonrasında, yani 2000 seçimlerinde yeniden neden demokrat başkan seçilemedi? çünkü clinton'un vice president'ı al gore (ki demokratların adayıydı) clinton'un adını bile ağzına alamadı kampanyasında, clinton'un yaptığı süper işlerin propagandasını yapamadı. bu sebeple (ve florida'da çalınan ve yeniden sayımı supreme court tarafından durdurulan oylarla), 500 oy ile (evet, sadece beş-yüz oy ile) seçimleri kaybetti, toplamda bush'tan daha çok oy almış olmasında rağmen. clinton impeach edilmemiş olsa açık ara kazanırdı al gore, ve belki de amerika orta doğu bataklığına girmez, 2008 krizi olmazdı kim bilir... neyse.
üstelik demokratlar hem senato'da, hem de kongrede çoğunluğu kaybetti clinton impeachment'i üzerine. yani impeachment gop'ye yaradı, hem de çok.
yanlış 2: "rusya davasından bir şey çıkmadı, demokratlar ukrayna muhabbetine sarıyor"
rusya davasından impeachment soruşturması sürüyor. nancy pelosi "trump kendi kendini impeach edecek" derken bunu kastediyordu, yani müeller soruşturmasında adaleti engellediği için başlayan kongredeki impeachment soruşturmasında da trump adaleti engelliyor. yani obstruction of justice in obstruction of justice investigation. obstruction-inception. :)
nixon da aynısını yapmıştı, yani watergate davasını örtbas etmek için adaleti engellediği iddiasıyla başlayan impeachment soruşturmasında adaleti engellediği gerekçesiyle impeach edilecekti, ki edilmeden helikoptere binip kaçtı.
bu olayla rusya olayı arasındaki fark: rusya davası çok dallı budaklı bir soruşturma, istihbarat kısmı hala sürüyor. hala bilmiyoruz aslında trump ruslara mı çalışıyor mesela. müeller raporu trump'ı temize çıkarmıyor, müeller üstüne basa basa söyledi kaç defa. ama conspiracy suçu için yeterli net kanıt bulmak zor, biraz da müeller tayfasının pimpirikliği sebebiyle. mesela adam trump tower'daki ruslarla buluşmasını bile affetmiş, "trump junior bu işlerden anlamıyor, suç olduğunu bilmiyor olabilir" diye. halbuki adamların toplantı davetinde açık açık "bu toplantı rus hükümetinin yardımının bir parçasıdır" bile yazıyor. neyse... bir diğer zayıflığı da bu rusya davasında kim rusya hükümet görevlisi, kim değil belli değildi, ruslar böyle işler için iş adamlarını kullandığı için. ukrayna konusu çok net, delilleri vs. çok açık (iddialara göre). yani küçük çaplı ama kesin, net kanıtları olan bir dava bu.
yanlış 3: "trump yarın ukrayna lideriyle yaptığı görüşmenin transkriptini yayınlayacak, demokratlar şapa oturacak"
hayır, kimse transkripti önemsemiyor, zira nixon da benzer şekilde transkript yayınlamıştı (nixon tapelerine dair), ama sonradan anlaşıldı ki o transkript gerçek değilmiş, yani adam yalan söylemiş. trump'ın gerçek transkript yayınlayacağına kim inanır yahu? hava raporunu bile sharpie ile editlemekten çekinmemiş adam böyle hayatı bir konuda gerçeği mi söyleyecek? bu kim inanır?
kimse transkript vs. istemiyor. demokratlar sadece yasalar işlesin istiyor. yasalara göre whistle-blower raporunun kongreye gitmesi lazım. transkript vs. hikaye. trump yine göz boyamaya çalışıyor, ama bu sefer herkes hazırlıklı, umuyoruz böyle ucuz numaraları kimse yemeyecek.
zaten telefon görüşmesinin transkriptini yayınlamak ülke geleceği için de riskli bir iş. sen böyle konuştuklarını açıklarsan (karşı taraftan izin almış olsan bile) yarın hangi lider telefonda önemli konuları abd başkanı ile konuşur? bu konuşmaların, suç içermedikçe, mahrem kalması lazım.
yanlış 4: "trump'ı senatoda kurtaracaklar zaten trump'çı senatörler, bu çabalar boşa"
bu ukrayna olayı o kadar net ki, senatörler trump'i kurtarmayı seçse bile (ki tabii ki kurtaracaklar, çünkü haysiyetsizler) açık açık ettikleri yemine sadık kalmadıklarını göstermiş olacaklar. bunun farkında oldukları için, ve 2020 seçimlerinde bir kısmının yeri sallantıda olduğu için, bugün oy birliğiyle onlar da aynı demokratlar gibi "rapor kongreye gitsin" diye resmi açıklama yapmak zorunda kaldılar. tabi bu resmi açıklamanın bir yasal hükmü yok, tavsiye anlamı var sadece...
bu arada, bu davadan sadece trump değil, guilliani de güme gidecek bence. at fava bekle. nixon davasında da nixon "pardon" ile paçayı kurtarmış ama nixon'a yardım edenler hapse girmişti.