Çölyak Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi
Çölyak hastalığı, otoimmün hastalıklar sınıfına ait bir hastalıktır. Otoimmün bir hastalık, bağışıklık sisteminin vücuda saldırmak için antikorları sağlıklı hücrelere yönlendirdiği bir hastalıktır.
Genel bakış
Çölyak hastalığı, ince bağırsak astarının az miktarda glutenle bile (buğday, çavdar, arpa ve yulaf gibi tahıllarda bulunan bir protein) kişinin ciddi sorunlar geliştirdiği otoimmün bir hastalıktır.
Bu durum, bağışıklık sisteminin glutene anormal tepki göstermesine ve insanların yiyecekleri ve besinleri uygun şekilde sindirememeleri anlamına gelir. Bu yetersiz beslenme osteoporoz gibi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Çölyak hastalığı nedenleri
İnsanların neden bu hastalığı geliştirdiği henüz bilinmemekle birlikte, bu hastalığı geliştirme riskindeki artışla ilişkili faktörler aşağıda belirtilmiştir.
1- Genetik yatkınlık
Çölyak hastalığı aile bireyleri arasında kendini gösterir. Bu hastalığı olan bir ebeveyne veya kardeşe sahipseniz, durumu geliştirme riskiniz aile öyküsü olmayan insanlardan yaklaşık 10 kat daha yüksektir.
Çölyak hastalığı, HLA DQ2 ve HLA DQ8 olarak adlandırılan bazı genlerin varlığı ile de güçlü bir şekilde ilişkilidir.
Bu hastalığı olan hemen hemen her insanda bu genlerden biri veya her ikisi de bulunur. Bu genler çok yaygındır. Nüfusun yaklaşık %30’u bunlardan birini veya ikisini birden taşır.
Bu, çölyak hastalığının gelişmesi için gerekli olan başka bir tetikleyici olduğunu göstermektedir.
2- Çevresel faktörler
Çevresel faktörler, hastalık için gen taşıyan insanlarda her yaşta çölyak hastalığını tetikleyebilir.
Rol oynadığı düşünülen faktörler, önceki bir gastrointestinal enfeksiyonu (rotavirüs enfeksiyonu gibi) veya bir kişinin erken çocukluk döneminde beslenmesini içerir.
3- Diğer sağlık koşulları
Çölyak hastalığı gelişme riskinin artmasıyla ilişkili sağlık koşulları şunlardır:
Çölyak hastalığı belirtileri
Bu hastalığın belirtileri birçok kişide değişebilse de, semptomlar genellikle aşağıdaki gibidir:
- İshal veya kabızlık, yağlı dışkı, mide bulantısı, kusma, şişkinlik, midede ağrı veya rahatsızlık gibi gastrointestinal semptomlar
- Demir eksikliği veya anemi ve diğer beslenme yetersizlikleri
- Kilo kaybı veya kilo alımı
- Her zaman yorgun hissetmek
- Sinirlilik ve depresyon
- Çocuklarda büyüme, gelişimsel gecikme veya gecikmiş ergenlik
- Kemik veya eklem ağrısı ve sertliği
- Ağız veya dil şişmesi, tekrarlayan ağız ülseri ve diğer diş problemleri
- Vücutta kaşıntılı ve kabarık cilt döküntüleri
- Cildin kolay morarması
Bu semptomların çoğu çok yaygındır ve buğday intoleransı, çölyak olmayan gluten duyarlılığı veya irritabl barsak sendromu gibi diğer durumlarda da ortaya çıkabilir.
Aşağıdaki semptomlara sahipseniz çölyak hastalığı taramasından geçmeniz önemlidir:
- Erken başlangıçlı kemik erimesi
- Açıklanamayan kısırlık
- Ailenizde çölyak hastası olması
- Karaciğer hastalığı
- Tip 1 diyabet veya otoimmün tiroid durumu gibi otoimmün bir hastalık
Çölyak hastalığı teşhisi
Bu hastalık hayatınızın geri kalanında yönetilmesi gereken ciddi bir tıbbi durumdur. Bu nedenle bir doktor tarafından doğru şekilde teşhis konması çok önemlidir.
Tıbbi bir teşhis ve uygun testler aşağıdakiler için önemlidir:
- Ciddi tıbbi sorunları elemek
- Teşhisi netleştirmek
- En iyi tedavi yöntemini oluşturmak
Teşhis için ilk adım, belirtilerinizin tüm olası nedenlerini doktorunuzla konuşmak için randevu almaktır.
Doktorunuz çölyak hastalığından şüpheleniyorsa, doğru şekilde tanı konmanızı sağlamak için uygun testleri isteyecektir.
Teşhis için bazı testler şunlardır:
- Gluten yerken doktor takibinde olmak
- Kan testleri
- İnce bağırsak biyopsisi
- Genetik testler
Çölyak hastalığı tedavisi
Çölyak hastalığının kesin olarak bilinen tek tedavisi yaşam boyu süren glutensiz bir diyettir. Bunun nedeni, glutene karşı hassasiyetinizin asla kaybolmamasıdır.
Bağırsaklarınızın iyileşmesinin ve sağlıklı kalmasının tek yolu, belirtileriniz hafif olsa bile, tüm gluteni diyetinizden çıkarmaktır. Hafif semptomlar hafif bir hastalığınız olduğu anlamına gelmez.
Glutensiz bir diyetin sürdürülmesi, gıda etiketlerinin okunması ve yorumlanması dahil olmak üzere yeni becerilerin öğrenilmesini içerir.
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: