İçindekiler
42.000 yıl önce, Dünya’nın manyetik alanı birkaç yüzyıl boyunca geçici olarak tersine döndü. Bataklıkta korunan bu dönemden bir ağaç gövdesi yardımıyla, araştırmacılar şimdi bu sözde Laschamp olayı daha kesin bir şekilde tarihlendirdiler. Aynı zamanda, dünyasal manyetik alanın tersine çevrilmeden önce aşırı derecede zayıfladığını buldular. Alan gücü normalin yüzde altısının altına düşebilirdi. Bilim adamlarının model simülasyonları kullanarak gösterdiği gibi, bunun sadece atmosfer için değil, gezegenimizin iklimi ve çevresi için de sonuçları oldu.
Dünyanın manyetik alanı, uzaydan gelen sert radyasyona karşı en önemli korumamızdır. Ancak polaritesi ve yoğunluğu her zaman sabit kalmaz. Dünya tarihi boyunca birkaç kez, karasal manyetik alan kutupluluğunu tamamen tersine çevirdi – manyetik kuzey kutbu güney kutbu oldu ve bunun tersi de geçerli. Bu olayların bazılarında bu kutuplaşma tersine çevrilmesi milyonlarca yıl sürdü, diğerlerinde sözde gezintiler, manyetik alan birkaç yüz yıl sonra eski kutuplarına geri sıçradı. Bu manyetik gezintilerin sonuncusu 42.000 yıl önceydi. O zaman, polarite yaklaşık 800 yıl boyunca tersine döndü ve bu süre zarfında manyetik alan gücü, orijinal değerinin yaklaşık yüzde 28’ine düştü. Manyetik alanın kaotik yeniden yönlenmesinin önceki aşamasında, yüzde onun altına bile zayıflamış olabilir.
Çağdaş tanıklar olarak fosil ağaçları
Adelaide’deki Güney Avustralya Müzesi’nden Alan Cooper ve meslektaşları, bu zayıflamanın ne zaman gerçekleştiğini, ne kadar sürdüğünü ve ne gibi sonuçları olduğunu şimdi daha yakından incelediler. Şanslı bir tesadüf yardımlarına geldi: Yeni Zelanda’nın kuzeyindeki bir sulak alanda, bataklık zemini, kutupların tersine çevrilmesi sırasında büyüyen bazı kauri ağaçlarını (Agathis australis) korumuştu. Bu fosil ağaçlarından biri 1.700 yaşındaydı ve dokuları, Laschamp olayının tüm zamanından ve sonraki yüzyıllardan izotopik kanıtlar içeriyordu. Araştırmacılar, çalışmaları için ağacın yıllık halkalarındaki karbon-14 izotopunun içeriğini analiz ettiler. Bu izotop, manyetik alan zayıfladığında ve kozmik radyasyon azot atomlarını karbona böldüğünde, dünya atmosferinde giderek daha fazla oluşur.
Bu analizler sayesinde, bilim adamları Laschamp olayının zamanını ve süresini daha kesin bir şekilde tarihlemeyi başardılar. Sidney’deki New South Wales Üniversitesi’nden eş-yazar Chris Turney, “İlk kez, dünyanın manyetik alanının kutupluluğunun son tersine çevrilmesinin zamanını ve etkilerini kesin olarak belirleyebiliyoruz” diyor. Buna göre, bu kutupluluk tersine çevrilmesi 41.500 yıl önce gerçekleşti. Ancak ondan önce bile, yaklaşık 42.350 yıl önce, dünya atmosferindeki C14 değerlerinde güçlü bir artış oldu. Araştırmacılar bunu, yoğunluğunun son derece düşük değerlere düştüğü manyetik alanın kaotik yeniden düzenlenmesinin daha uzun bir aşamasının göstergesi olarak görüyorlar. Yazar Douglas Adams’tan sonra bu aşamaya “Adams Geçiş Jeomanyetik Olayı” adını verdiler. Turney, “Adams olayı sırasında, dünyanın manyetik alanının alan gücü yalnızca yüzde sıfır ila altıya düştü” diyor. “Prensip olarak, o zamanlar artık bir manyetik alanımız yoktu – kozmik radyasyona karşı koruyucu ekranımız tamamen gitmişti.”
Kuzey ışıkları, UV maruziyeti ve dünya çapında iklim değişikliği
Bilim adamları bunun sonuçlarını araştırmak için çeşitli geçmiş iklim ve çevre arşivlerini ve model simülasyonlarını kullandılar. Çünkü Kauri ağacından gelen yeni veriler, her çağın jeokimyasal tanıklarının daha hassas bir şekilde senkronize edilmesini de sağladı. Cooper, “Bu kauri ağaçları Rosetta Taşı gibi; mağaralardan, buz çekirdeklerinden ve turba bataklıklarından kaynaklanan çevresel değişim kanıtlarını bir araya getirmemize yardımcı oluyor” diye açıklıyor Cooper. Değerlendirmeler, yaklaşık 42.000 yıl önce dünyanın manyetik alanının zayıflamasının dünyanın iklimi ve çevre koşulları üzerinde önemli etkileri olması gerektiğini gösterdi. Diğer şeylerin yanı sıra, kozmik ışınlarla artan bombardıman, koruyucu ozon tabakasında önemli bir incelmeye yol açtı. Turney, “Uzaydan gelen filtrelenmemiş radyasyon, dünya atmosferindeki oksijen moleküllerini parçaladı, elektronları ayırdı ve ışık emisyonlarına neden oldu – iyonizasyon adı verilen bir süreç,” diye açıklıyor. Ortaya çıkan yüklü parçacıklar ozon tabakasına zarar verdi ve zayıflamış manyetik alanla birlikte auroraların tüm dünyada görünmesine neden oldu.
Aynı zamanda, atmosferdeki bu süreçler, araştırmacıların modeller kullanarak belirledikleri gibi, büyük ölçekli hava akımlarında ve iklimde değişikliklere yol açtı. Avustralya da dahil olmak üzere güney yarımkürenin ılıman enlemlerinde ultraviyole radyasyon akışı arttı, iklim daha soğuk ve kuru hale geldi ve kuzey yarımkürede buzullar ilerledi. Cooper ve meslektaşları, “Adams olayı, şimdiye kadar büyük ölçüde fark edilmeyen büyük bir iklimsel, ekolojik ve arkeolojik değişikliği temsil ediyor gibi görünüyor” diyor. Ona göre, bu değişikliklerin aynı zamanda hayvan dünyasındaki bazı karışıklıklarla ve bu dönemde meydana gelen insani gelişmeyle de ilgili olabilir: Avrupa ve Güneydoğu Asya’da insanlar aniden mağaraları ziyaret etmeye ve kaya duvarlarını boyamaya başladılar. . Avustralya’da megafauna öldü ve Avrupa’da Neandertaller öldü. Bilim adamları, “Genel olarak, bu sonuçlar, jeomanyetik kutup tersine dönmelerinin ve Dünya tarihi boyunca gezinmelerin evrimsel etkileri hakkında önemli sorular ortaya çıkarıyor” sonucuna varıyorlar.
Kaynak: Alan Cooper (Güney Avustralya Müzesi, Adelaide) ve diğerleri