Liderlik özelliği teorisi, Thomas Carlyle’ın 1849’da “dünya tarihinin büyük adamların biyografisi olduğu” iddiasına kadar geriye götürülebilecek en eski liderlik teorilerinden biridir.
İnsanları lider olarak başarılı olma olasılığını artıran bazı doğuştan gelen özellikler olduğu fikridir: özünde, liderlerin yaratılmadığını, doğduğunu belirtir.
Liderlik üzerine yapılan ilk araştırmalar, liderler olarak ortaya çıkanların muhtemelen takipçilerinden daha fazla liderlik özelliklerine sahip olacakları varsayımıyla liderleri takipçilerinden neyin ayırdığına baktı.
Pek çok çalışma, iki grup arasında lider seçiminde hata yaptıkları için çok fazla fark olmadığını ortaya koydu. Bununla birlikte, liderlik özelliklerini belirlemenin amacı potansiyel liderleri tanımlamayı kolaylaştırmak olduğundan, bu farklılık eksikliği biraz endişe vericiydi.
Özellik teorisinin popülaritesi yıllar geçtikçe arttı ve gitti. 1950’lerin başına kadar, gerçekten geçerli kabul edilen tek liderlik teorisiydi.
Bununla birlikte, 1948’de Stogdill adında bir araştırmacı, bir durumda lider olan kişilerin başka durumlarda mutlaka lider olmadıklarını fark etti, bu da özellik teorisini yok etti ve durumsal ve davranışsal teoriler ortaya çıkmaya başladı.
Modern Özellik Teorisi
Geçtiğimiz yüzyılın sonunda özellik teorisini tamamen gözden düşüren araştırmacılar, yakın zamanda ona yeniden bakmaya başladılar.
Bununla birlikte, bu sefer yaklaşım daha incelikli ve kişiliğin insanları lider olma ve başarılı olma olasılığını artıran yönlerinin olup olmadığını değerlendiriyor.
Bu, liderlerin yapılamayacağı ve liderlik becerilerinin öğretilemeyeceği anlamına gelmez, bunun yerine insanların liderlik pozisyonlarını aramaya daha yatkın olduğu anlamına gelen belirli özellikler vardır.
Örneğin, liderlerin çoğu dışa dönüktür: başkalarının şirketlerinden zevk alırlar ve kamuya açık pozisyonlar ararlar.
Diğer modern yaklaşımlar daha da karmaşıktır ve araştırmacıların belirli durumlarda etkili olabilecek özellik kombinasyonlarını incelemelerine olanak tanır, böylece özellik teorisini durumsal liderlik teorileri ile birleştirir.
Kirkpatrick ve Locke, insanların liderlik için gerekli becerileri kazanmalarına, kendileri ve başkaları için bir vizyon geliştirmelerine ve ardından vizyonu uygulamalarına yardımcı olan temel özellikler olduğunu öne sürerek bu ikisini düzgün bir şekilde birleştiriyor.
Araştırmanın, liderler için temel özelliklerin şunlar olduğunu gösterdiğini öne sürüyorlar:
- Drive, başarı kaydına sahip olma, güçlü bir şekilde motive ve hırslı olma, enerji ve azim sahibi olma ve inisiyatif alabilme kavramlarını kapsamak için kullandıkları geniş bir terim;
- Başkalarına liderlik etme arzusu olan liderlik motivasyonu, genellikle şirketin veya organizasyonun nerede olması gerektiğine dair net bir vizyonun gelişmesinden dolayıdır. Kesinlikle kendi içinde iktidar arzusuyla ilgili değildir;
- Kendinizin dürüst bir resmini sunmakla ilgili olan dürüstlük ve doğruluk, böylece takipçilerinizin size saygı duyması;
- Duygusal istikrarla ilişkilendirilen özgüven;
- Genellikle zeka olarak tanımlanan bilişsel yetenek; ve
- Güvenilirlik için gerekli olduğu düşünülen iş bilgisi. Ancak, işi bilmedikleri için çok başarılı CEO’ların getirildiği ve böylelikle yıkıcı yeniliği teşvik etme olasılıkları daha yüksek olduğu için, bu her zaman takip etmez.
Kirkpatrick, SA ve Locke, EA (1991) “Liderlik: özellikler önemli mi?”, Academy of Management Perspectives, 5 (2), 48-60
Başarılı liderlik için genellikle gerekli kabul edilmelerine rağmen, karizma, yaratıcılık ve esneklik gibi özellikler için daha az net kanıtlar var.
Pragmatik bir düşünce…
Bu geniş tanımların çoğu, muhtemelen potansiyel liderlik özellikleri olarak biraz açık görünmektedir. Sonuçta, bunlardan yoksun olanların liderlik pozisyonlarına ulaşma konusunda daha az olasılıkları vardır.
Örneğin, güdü, liderlik motivasyonu ve kendine güveni olmayan biri CEO olarak işe başvurmayacak, hatta iş dışında gayri resmi bir grupta liderlik rolü üstlenmeyecektir.
Bu, liderlerin bu özelliklere ihtiyaç duyup duymadıkları veya onlara sahip olma olasılıklarının daha yüksek olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor.
Başka bir deyişle, onlara sahip olmak sizi daha iyi bir lider mi yapıyor yoksa ilk etapta lider olma olasılığınız daha mı yüksek? Bu, cevabı kolay olmayan bir sorudur.
Pek çok akademik teoride olduğu gibi, liderlik özelliği teorisi belki de en iyi şekilde ilginç bir fikir olarak düşünülür, ancak ister resmi ister gayri resmi olarak lider olarak bir pozisyon aramak istiyorsanız sizi engellememelidir.
Tarihte ideal kabul edilen özelliklerin çoğuna sahip olan tüm büyük liderler için, sahip olmayan çok daha fazlası var.
Görünüşe göre başarılı liderlik, herhangi bir belirli kişilik özelliğine sahip olmak kadar başarılı olmayı istemek ve bunu en iyi nasıl başaracağına çalışmaktan kaynaklanıyor gibi görünüyor.