

Kötülük, şer Allaha izafe edilebilir mi?
Özet
Kuranda şer-kötülük Allaha nispet edilmez aksine şer insanların
yaptıklarının karşılığı, bizzat kendi işlediklerinin sonucu olduğu Kuranda
belirtilir.
Rum, 41: İnsanların kendi işledikleri (kötülükler) sebebiyle karada ve
denizde bozulma ortaya çıkmıştır. Dönmeleri için Allah, yaptıklarının bazı
(kötü) sonuçlarını (dünyada) onlara tattıracaktır. Ali İmran, 165. ayet:
Bir musibet (Uhudda) sizin başınıza geldiğinde, Bu, nereden başımıza
geldi? dediniz, öyle mi? De ki: O (musibet), kendinizdendir. Nisa,79:
Sana ne iyilik gelirse Allahtandır. Sana ne kötülük gelirse kendindendir.
Kötülüğe, insan ağzı ile olmasa da, yaptığı fiilleri ile sebep-neden olur,
Allahta her şeyin yaratıcısı olduğu gibi; insanın yaptığı işlerin sonucu
olarak, sebep olduğu kötülüğü yaratır. Sebep olan insan, yaratan ise
Allahtır.
İyilik ve kötülük
Nisa 78 ve 79. ayetler çelişkili midir?
İyilik, hayır ( Hasene ), Her bir güzel söz ve yararlı iş anlamı yanında
nimet, bolluk, mutluluk ve ferahlık gibi manalara, kötülük, şer ( Seyyie )
ise temelde kötü ve yararsız her bir söz, hareket ve işi ifade etme yanında
darlık, kıtlık, musibet ve ceza gibi anlamlara da gelir ( İbn Manzur, 1996,
3/179; el-İsfahanî, 1986, s.170) Aşağıda inceleyeceğimiz ve çelişki olarak
addedilen ayetlerin aslında, yaratanın Allah olması ile kötülüklere sebep
olan insan davranışlarının karıştırılmasından doğmakta olduğu görülecektir.
Ayetleri sıra ile ele alalım:
Nisa,78: İnsanlara bir iyilik gelirse, Bu, Allahtandır derler. Onlara
bir kötülük gelirse, Bu, senin yüzündendir derler. (Ey Muhammed!) De ki:
Hepsi Allahtandır. Nisa, 79: Sana gelen her iyilik Allah´tandır, sana ne
kötülük dokunursa kendindendir.
Nisa 78. ayet, Allahın her şeyi olduğu gibi iyilik ve kötülüğü de Allahın
yarattığını ifade eder. 79. ayet ise Allahın yarattığı kötülüklerin
sebebinin insan olduğunun altını çizer. Kötülüğün sebebi insandır ve neden
olduğu tüm işler ve sonuçlarından sorumludur İnsana özgür iradesi ile
yapacağı işi seçer, o işi yapma gücünü de Allah o kula verir, kulda
seçiminin doğru veya yanlışlığına göre karşılığını alacaktır Yani bu iki
ayet arasında bir çelişki değil, bahsedilen konuların yaratma ve sebep
olma farklılığı söz konusudur. Kötülüğe sebep olan insandır, insanın o
kötülüğünü ve başka her şeyi yaratan ise Allahtır. Yani kötülüğün
sahibi insan, insanın istediğini yaratan iyilik veya kötülük; her şeyi
yaratan ise Allahtır! Yüce yaratan hem kötülükten razı değildir;
peygamber, kitap göndererek her daim kullarını uyarır ve güzelliğe-iyiliğe
yönlendirir hem de Kuranda sadece iyiliği kendine izafe ederek, kötülüğü
yaratsa da iyiliği istediğini bizlere bildirir. İyilikler; yaratanın bize
hediyesi, kötülükler ise insanın kendi işlerinin sonucu, kendi
kazandıklarıdır:
Yüce yaratan iyilik ve kötülüğün kendisinden olduğunu ifade ettiği 78.
ayette, iyilik ve kötülük için direk kendinden ( مِنَ اللّهِ : Minellah)
değil, مِّنْ عِندِ اللّهِ : Min indil-Allah ifadesini kullanır yani
iyilik ve kötülük için Allah (cc) direk kendinden ifadesini kullanmaz,
Min indil-Allah yani: İyilik ve kötülük Allah tarafından, Allahın
huzurundan dır ifadesini kullanır. 79. ayette ise iyilik için direk
kendinden yani Minellah kelimesi kullanır. Yani Türkçeye aynı anlamda
çevrilseler de aslında Arapça orijinalinde ve kelimelerin ruhunda büyük
farklılıklar bulunmaktadır. Yüce rabbimiz iyilikle de beraber olsa kötülüğe
razı olmaz ve direk kendinden değil huzurundan ikisinin geldiğini,
yaratıldığını belirtirken, iyiliği ise direk kendine izafe eder, çünkü O (cc)
iyilikten taraftardır ve sadece iyiliğe razıdır!
Bir insanın iyilik yapması için bir çok etkenin bir araya gelmesi gerekir.
Mesela bir binayı yapmak çok zordur ama kötülük için az bir eylem kötü
sonuca götürebilmektedir. Yapmak zor, yıkmanın kolaydır ve hatta bazen
sadece yapılması gereken konulardaki ihmal bile kötülüğe neden
olabilmektedir. İşte Allah ( cc) iyilik için her türlü ( Sadece yaratma
konusunda değil, teşvik etme, ödüllendirme dahil bir çok konu) ortamı
hazırlamaktadır. Kötülüğü ise sadece insan isterse yaratmakta ama sonuçları
konusunda da uyarılarda bulunmaktadır, seçim ise özgür iradeli ve
yaptıklarının sonucuna katlanacak olan insanda bulunmaktadır.
Her şey sonuçta Allahtandır ama başa gelen kötülükler ise insanların kendi
elleriyle kazanılması sonucudur. Örneğin bir insan elini ateşe soksa eli
yanar. Elinin yanması Allahın yarattığı kanunlar gereğidir. Fakat elini
yakan ateşe elini sokan insandır; Sorumluluk elini sokan insandandır.
Şura, 30: Başınıza gelen herhangi bir kötülük, kendi ellerinizle
işledikleriniz yüzündendir. (Bununla beraber) Allah (günahlarınızın)
birçoğunu affeder (de onlardan ötürü bir musibet vermez.) Fussılat, 46:
Kim iyi bir iş yaparsa kendi lehinedir. Kim de kötülük yaparsa kendi
aleyhinedir. Rabbin, kullara (zerre kadar) zulmedici değildir. Zümer, 7:
Eğer inkâr ederseniz, şüphesiz ki Allah sizin iman etmenize muhtaç değildir.
Ama kullarının inkâr etmesine razı olmaz. Eğer şükrederseniz sizin için buna
razı olur. Hiçbir günahkâr başka bir günahkârın yükünü yüklenmez. Sonra
dönüşünüz ancak Rabbinizedir. O da size yaptıklarınızı haber verir. Çünkü O,
göğüslerin özünü (kalplerde olanı) hakkıyla bilir.
Bunların dışında imtihan konusu olan olaylar vardır ve bunlar Allah
tarafından, insanları imtihan vesilesi olarak kulun karşısına çıkarılabilir.
Bunlar az, hayatın geneli içinde istisna olan olaylardır. Hastalık, kıtlık
gibi konular buna dahildir. Ama unutulmamalıdır ki aynı yüce yaratan her
hastalığa bir şifa ve her çalışana mutlaka karşılığını da verir hatta bu
çalışan yaratanı inkar eden biri bile olsa bu kural değişmemektedir.
Bakara,155: Muhakkak ki sizi biraz korku ve açlıkla, bir de mallar, canlar
ve ürünlerden eksilterek deneriz. Sabredenleri müjdele. Fecr,16: İnsan
denenmek için rızkı daraltılınca, Rabbim beni aşağıladı der. Ali İmran,
26: De ki: Ey mülkün sahibi olan Allahım! Sen mülkü dilediğine verirsin.
Dilediğinden de mülkü çeker alırsın. Dilediğini aziz edersin, dilediğini
zelil edersin. Hayır senin elindedir. Şüphesiz sen her şeye hakkıyla gücü
yetensin.
İnşirah, 5: Şüphesiz güçlükle beraber bir kolaylık vardır. Bakara, 286:
Allah, bir kimseyi ancak gücünün yettiği şeyle yükümlü kılar.
Konuyu tamamlayıcı olarak Kader konusundaki yazımızın da okunmasını
tavsiye ederiz.
Kula bela gelmez Hak yazmadıkça, Hak bela yazmaz kul azmadıkça.
Celaleddin Rumi