«Aramızdaki bütün toplumsal bağlar çözülmüştür, artık sadece doğal bağlar kalıyor. Kocamdan sonra, en çok sevdiğim sizsiniz ve siz olacaksınız hep. Gözlerim yaşlarla doluyor^ size verdiğim acıyı düşünüyorum, milletin diline düşmemek, karar almak ve harekete geçmek zamanını size bırakmak için, yapmak zorunda olduğum itirafı daha uzun zaman geciktiremezdim. Bana karşı sonsuz olduğunu bildiğim dostluğunuz, şayet, bana ufak bir maaş ihsan buyurursa, kocamla birlikte, istediğiniz yere, söz gelişi, İsviçre'ye gidip yerleşeceğim. Onun adı öylesine silik ki kimse, Verrieres'li bir oduncunun gelini, Bn. Sorel'in kızınız olduğunu tanımıya-caktır. İşte yazılması içime işleyen bu ad. Görünüşte haklı öfkenizden, Julien adına ben kaygulamyorum. Babacığım, ben düşes olmıyacağım; fakat onu severken bunu biliyordum, zira onu ilk seven benim, baştan çıkaran benim onu. Sizden ve atalarımızdan ruhumu bayağı ya da bayağı gibime gelen şeye bağlamamağı öğrendim. Hoşunuza gitmek için boşu boşuna B. de Croiseriois'yı düşünüp durdum. Neden gerçek değeri gözlerimin önüne serdiniz? Bunu bana Hyeres'den dönüşüm de kendi ağzınızla söylediniz: şu genç Sorel beni eğlendiren biricik insan; zavallı çocuk, bu mektubun size vereceği acıdan, hiç değilse, benim kadar üzülmektedir. Baba olarak öfkelenmemenize engel olamam; ama beni bir dost gibi seviniz hep.»
«Julien bana saygı duyuyordu. Benimle birkaç kez konuştu ise, bu sırf size karşı olan derin saygısından iler igeli-yordu; çünkükü yaradılışındaki o doğuştan gelme yükseklik böyle kendinden üstün olan herkes ancak resmî hitap etmeğe zorluyor onu. Toplumsal durumları anlamada derin ve doğuştan gelme bir sezgisi var. Ben, en candan dostuma, yüzüm kızara kızara, itiraf ediyorum, böyle bir itiraf hiçbir zaman başkasına yapılmamıştır, bir gün bahçede onun kolunu sıkan benim.»
448
«Yirmi dört saat sonra, ne demeğe ona hiddetleneceksiniz? Hatam onarılmaz hata. îsrar ederseniz, derin saygısının ve sizin canınızı sıkmanın verdiği üzüntüsünün güvenlikleri benim geçecektir. Onu hi çbir zaman göremiyeceksiniz; ama nereye giderse gitsin peşinden gideceğim. Bu onun hakkı, benim de ödevim, o benim çocuğumun, babasıdır. Eğer iyiliğiniz yaşamak için bize altı bin frank vermek isterse, bunları memnuniyetle kabul ederim: yoksa Julieıı Besançon'a yerleşip orada lâtince ve edebiyat öğretmenliğine başlıyaca-ğını düşünüyor. Ne kadar aşağı dereceden hareket ederse etsin, yükseleceğine güvenim var. Onunla bir oldum mu korkmam karanlıktan. İhtilâl olursa, önemli bir rol oynayacağına güveniyorum. Benimle evlenmek isteyenlerin herhangi "biri hakkında böyle göğsünüzü gere gere konuşabilir misiniz? Bereketli toprakları varmış! Ben bu tek hususta hayran olmak için bir neden bulamam. Bir milyonu olsa ve babamın himayesini elde etse, benim Julien'im bugünkü rejim altında bile yüksek bir mevkie erişebilirdi...»
B. de La Mole bu mektubu okurken Julien, gece yarısı "bahçede dolaşırken kendi kendine :
— Ne yapmalı? diyordu; 1° ödevim, 2° çıkarım nerede? Kendisine çok şey borçluyum: onsuz emir kurulu bir alçak olurdum, ama başkaları tarafından nefretle anılmamak ve gazaplarına uğramamak için pek o kadar alçak olamazdım. Beni kibar bir insan yaptı. Gerekli alçaklıklarım 1° pek az olacaktır, 2° daha az iğrenç olacaktır. Bana bir milyon verseydi bundan büyük iyilik olmazdı .Ben bu nişanı ve giriş-tiğ'm diplomatik işlerin hepsini ona borçluyum.
«Benim davranışımın nasıl olduğunu göstermek için eline kalem alsaydı, ne yazardı acaba?»
Julien B. de La Mole'ün ihtiyar oda uşağı tarafından birden düşüncelerinden alınmış oldu.
— Marki hemen sizi istiyor, giyinmiş ya da giyinmemiş. Uşak Julien'in yanında yürürken alçak sesle ekledi:
— Marki hazretleri kendinde değil, ayağınızı tetik atın.
44»
BÖLÜM XXXIII
DÜŞÜKLÜK CEHENNEMİ
Bu elması tıraş ederken, beceriksiz bir elmasçı onun en parlak ışıltılarından birini yok etti. Ortaçağda, ama ne bileyim? Richelieu döneminde bile, Fransız'ın istemek gücü vardı.
MIRABEAU.
Julien markiyi kızgın buldu: bu soylu kişi, belki, hayatında ilk olarak kötü davrandı; Julien'e ağzına gelen olanca küfürü savurdu. Kahramanımız şaşırmış, sabırsızlanmış oldu, ama saygısı hiç sarsılmadı. «Düşüncesinin derinliğinde nice zamandır yer etmiş güzel tasarıların bir an içinde yok olup gitmesini görüyor! Fakat ona karşılık vermek zorundayım, susmam öfkesini çoğaltacak.» Karşılık Tartuffe rolünden ilham almış oldu.
— Ben bir melek değilim... Size iyice iş gördüm, siz de karşılığını bol bol ödediniz... Şükran duyuyorum, ama yirmi iki yaşındayım... Bu evde, düşüncem bir sizin tarafınızdan anlaşılmıştır, bir de o sevimli insanca...
Marki:
— Canavar! diye bağırdı. Sevimli! sevimli! Onu sevimli bulduğunuz gün, kaçıp gitmek zorundaydmız.
— Denedim bunu; o zamanlar sizden, Languedoc'a gitmemi rica ettimdi.
Öfkeli öfkeli dolaşmaktan usanan marki, acıdan akimi başına toplayarak, kendini, bir koltuğa attı; Julien onun kendi kendine alçak sesle konuştuğunu işitti: «Bu hiç te kötü bir insan değil öyle.»
Julien ayaklarına kapanarak :
— Hayır, size kötülük edemem, diye bağırdı.
Ama bu davranışından pek utandı ve hemen ayağa kalktı.
Marki gerçekten şaşırmıştı. Bu davranışı görünce yeniden iğrenç ve bir kira arabacısının ağzına yakışır küfürler
F: 29
450
savurmağa başladı. Bu küfürlerin yeniliği belki de bir avuntu idi.
Bu iki düşüncenin oldukça açık açık belirdiği her kez, B. de La Mole allak bullak oluyor ve ruhunun kımıldanışları hiç te isteyerek değildir. Julien dayak yemiş olmaktan korktu.
İyi zamanlarda, marki felâketini kanıksamağa başladığından, Julien'e oldukça akla yakın serzenişlerde bulunuyordu :
— Kaçmak gerekirdi, Bayım, diyordu... Ödeviniz kaçmaktı... Siz insanların en alçağısınız...
Julien masaya sokuldu ve şunları yazdı:
«Hayat nice zamandır çekilmez geliyor bana, hayatıma bir son veriyorum. Ölümünün konağında yaratabileceği karışıklık için özür dilerken, sonsuz bir şükran duygusu içinde, Bay le Marki'den beni bağışlamasını rica ederim.»
Julien :
— Bay le Marki şu kâğıda bakmak tenezzülünde bulunsun... Öldürün beni, dedi, ya da oda uşağınızla öldürtün. Saat şimdi sabahın biri, bahçede dipteki duvara doğru gidip dolaşacağım.
Kalkıp giderken marki ona :
— Cehenneme kadar yolunuz var, diye bağırdı. Julien: «Anlıyorum, diye düşündü, ölümüme oda uşağını
karıştırmamak istiyor... Öldürsün beni, hem de şimdi, işte bir fırsat veriyorum kendisine... Fakat, ne garip, hayatı seviyorum ben... Oğlum için yaşamak zorundayım.
Tehlike duygusu ile yapılmış ilk gezinti dakikaları geçtikten sonra, aklını ilk olarak bu kadar canlılıkla kurcalayan bu düşünce bütün benliğini doldurdu.
Böylesine yeni ilgi onu ihtiyatlı bir insan yaptı. «Bu çılgın insana karşı ne yapıp edeceğimi anlamak için akıl da-nışmalıyım... Aklı başında değil, oysa herşeyi yapabilir. Fouque pek uzaklardadır, markininki gibi bir kalbin duygularını zaten anlamazdı.»
«Kont Altamira... Ölümsüz bir susuştan emin olabilir miyim? Akıl danışmanın bir batak olmaması gerek, duru-
451
mumu allak bullak eder sonra. Heyhat! geriye kala kala o asık yüzlü rahip Pirard kalıyor... Aklı jansenistçe düşüncelerle karışmıştır... Bir edepsiz cizvit dünyayı bilir, durumundan anlardı düpedüz... Sadece suçu işitse, B. Pirard beni dövebilir.»
Tartuffe'ün dehası Julien'in imdadına yetişti: «Olan oldu, gidip içimi dökerim ona.» Bahçede iki saat uzun uzun dolaştıktan sonra aldığı son karar bu oldu. Artık bir kurşunla yere serilmiş olabileceğini düşünmüyordu bile, uyku bastırıyordu onu.
Ertesi gün erken erken, Julien Paris'ten birkaç fersah ötede, o ciddî jansenistin kapısını çalıyordu. Delice şaşkınlık içinde, itirafı karşısında rahibin hiç öyle şaşırıp kalmadığını gördü.
öfkeli olmaktan çok kaygulu olan rahip içinden: «Bu işte ben de kusur ettim belki, diyordu. Bu aşkı kestirir gibi oldum. Küçük bedbaht, size olan dostluğum, beni babayı uyartmaktan alıkoydu...»
Julien acele acele ona :
— Ne yapacak? dedi.
(Bu anda rahibi seviyordu, bir mesele çıkarmak onun için pek zordu.) Julien :
— Üç çıkar yol görüyorum, diye devam etti: 1° B. de La Mole beni öldürebUir; bunun üzerine markiye bıraktığı intihar mektubunu anlattı; 2° beni bir düello etmeye zerla-yan kont Nobert karşısında havaya ateş ettirebilir bana.
Öfkelenen, ayağa kalkan rahip :
— Kabul eder misiniz? diye sordu.
— Bırakmıyorsunuz ki tamamlıyayım. Velinimetimin oğluna besbelli silâh çekemem hiç.
3° Beni uzaklaştırabilir. Bana: «Edimbourg'a, New-York'a gidin» derse, boyun eğerim. O zaman Bn. de La Mo-le'ün durumu örtbas olabilir; ama oğlumun aldırılmasına dayanamam hiç.
— Bu kokuşmuş adamın ilk düşüncesi, hiç şüphe etmeyin, bu olacaktır...
Paris'te, Mathilde umutsuzluk içinde idi. Saat yedi sularında babasını görmüştü. Babası ona Julien'in mektubunu
452
göstermişti, kızcağız sevgilisinin hayatına son vermesini şe-rek konusu saymasından korkuyordu. Öfkeli bir acı ile; »Hem de iznim olmadan?» diye söyleniyordu. Babasına :
— O ölürse, ben de ölürüm, dedi. Onun ölümüne siz sebep olacaksınız... Belki bundan ağzınız kulaklarınıza varacak... Ama onun başına and içiyorum, ilkin yas tutacağım ve resmen dul Bn. Sorel adını alacağım, herkese ölüm kartları göndereceğim, emin olun bana... Ne korkak sayacaksınız beni ne de alçak.
Aşkı çılgınlığa varıyordu. Sırası gelince, B. de La Mole şaşırmış oldu.
Olayları bir mantık içinde incelemeğe koyuldu. Öğle yemeğinde, Mathilde hiç görünmedi. Marki ağır bir yükten kurtulmuş oldu, hattâ, kızın annesine hiçbir şey çıtlatmada ğını öğrenince de, gurur duydu.
Öğleye doğru Julien geldi. Avluda atın ayak sesi işitildi, Julien attan indi. Mathilde onu çağırttı, oda hizmetçisi kadının hemen hemen gözleri önünde kollarına atıldı. Julien bu coşkunluktan pek memnun kalmadı, rahip Pirerd'la yaptığı o uzun uzun konuşmadan sonra pek diulomat ve pek hesabını bilir olmuştu. İmgelemi nelerin olabileceğini hesap kitap etmekle sönmüştü. Mathilde, gözleri yaşlı, intihar mektubunu okuduğunu söyledi ona.
— Babam düşüncesini değiştirebilir; hemen şimdi Vil-lequire'e gidin hatırım için. Binin atınıza, millet sofradan kalkmadan konaktan çıkın.
Julien şaşkın ve soğuk durmağı hiç elden bırakmadığı için olacak, kızcağız gene gözyaşları döktü. Heyecanla, onu kollarında sıkarak :
— İşlerimizi bırak ta ben yoluna koyayım, diye bağırdı. İyi biliyorsun ki senden isteye isteye ayrılmıyorum. Oda hizmetçimin adı ile yaz, yabancı bir elden çıksın adres, ben de ciltlerle yazarım sana. Elveda! Kaç.
Bu son söz Julien'in içine işledi, ama boyun eğdi. «Ne garip diye düşünüyordu, şu insanlar, en mutlu anlarında bile bana hareket etmenin yolunu buluyorlar.»
B. de La Mole'ün şöyle böyle baba olmakta hiç te cesareti yoktu. Mathilde babasının bütün ihtiyatlı tasarılarına
453
iyice karşı koydu. Şundan daha bayağı noktalar üzerinde hiç te pazarlık etmek istemedi; Bn. Sorel olacaktı, ya kocası ile birlikte bir lokma bir hırka isviçre'de yaşayacak, ya da babasının yanında kalacaktı Paris'te. Çocuğun gizli bir yerde doğmasına pek yanaşmıyordu.
— Böyle olursa hakkımda her türlü söylenti ve namusumun iki paralık edilmesi dedikodusu yayılır. Evlendikten iki ay sonra, kocamla birlikte yola çıkarım, böylece oğlumun tam zamanında doğduğunu inandırmak kolay olur bizce.
İlkin öfkeli heyecanla karşılanan bu teklif, sonunda markiyi kuşkulara saldı.
Bir duraksama anından sonra kızma :
— İşte! dedi, sana işte on bin liralık bir gelir kâğıdı, bunu Julien'e gönder ve beni düşüncemden hemen caydırmamama çalışsın.
Buyurmağa karşı olan eğilimini bildiği Mathilde'e boyun eğmek için, Julien boşu boşuna kırk fersah yol almıştı; Villequier'de, çiftçilerin hesaplarını incelemekte bulunuyordu; markinin bu iyiliği dönmesine fırsat verdi. Yokluğu sırasında, Mathilde'in en yararlı dostu olan rahip Pirard'ın yanına sığındı. Marki tarafından her sigaya çekildiğinde rahip, herkesin önünde yapılan evlenmeden başka herhangi bir evlenmenin Tanrı'nın gözünde bir suç olduğunu İsrarla söylüyordu.
Rahip :
— Bereket versin ki, diye ekliyordu, herkesin düşüncesi bu noktada birleşiyor dinle. Bn. de La Mole'ün taşkın yaradılışı düşünülecek olursa, hiç insan, kendi başına ortalığa yayamıyacağı sırrı bir anda bulabilir mi? Milletin gözü önünde bir evlenme yapılmayınca, toplum bu garip ayrılışı pek uzun zaman diline dolar. En ufak sırrı bile gizlemeden, her-şeyi birden söylemeli.
Marki düşünceli düşünceli:
— Doğru, diye oynayladı. Bu durumda, üç gün sonra bu evlenmeden söz açmak, aklı fikri olmayan bir insanın aptallığını gösterir. Herkesin dikkatini çekmemek için devlette başgösterecek olan değişiklikten alabildiğine yararlanmalı.
B. de La Mole'ün üç dostu da rahip Pirard gibi düşünü-
454
yordu. En büyük engel, onlarca da, Mathilde'in inatçı yaradılışı idi. Fakat bunca güzel düşüncelerden sonra, markinin ruhu kızı için yüksek insana varması umudundan vazgeçmeğe bir türlü yanaşamıyordu.
Hafızası ve muhayyilesi gençliğinde bile salgın durumunda olan her türlü yalancılık ve her türlü hilekârlıklarla dolmuştu. Gerçeğe boyun eğmek, kanundan korkmak ona kendi soyundan bir insan için saçma ve şeref kırıcı gibi geliyordu. Bu sevgili kızın karınları üzerine on yıldır kurduğu bu tatlı hayalleri şimdi pahalıya ödüyordu.
İçinden: «Kim bilebilirdi? diyordu. Bu kadar temiz ruhlu, bu kadar ileri düşünceli, taşıdığı adla benden kat kat fazla övünen! Fransa'daki bunca ünlü kişiler tarafından nicedir evlenmek için benden istenilen bir kız bunu yapsın.»
Her türlü ihtiyattan vazgeçmeli. Bu yüzyıl herşeyi birbirine karıştırmak için yaratılmıştır! Karışıklığa doğru gidiyoruz!
BÖLÜM XXXIV
KURNAZ BİR ADAM
Atının üzerinde giden ilbay söyleniyordu: Neden bakan, başbakan, dük ol-mıyayım? İşte böyle yapacağım savaşı... Bu sayede yenilik getirenleri vurduracağım zincirlere...
LE GLOGE
Hiç bir delil on yıllık tatlı hülyaların etkisini yok etmeğe değmez. Marki öfkelenmeği yerinde bulmuyor, ama bağışlamağa da bir türlü yanaşmıyordu. Kimi kez kendi kendine: «Şu Julien kazara ölebilse» diyordu... Bu üzgün muhayyile işte böyle en saçma kuruntulara kapılmakla bir avutu buluyordu. Bu kuruntular rahip Pirard'm yerli yeri-de uslanmamalarının etkisini felce uğratıyordu. Pazarlık bir adım bile ilerlemeden bir ay geçti böylece.
Politika işlerinde olduğu kadar, bu aile konusunda da markinin üç gün dört elle sarıldığı parlak görüşleri vardı.
455
Yerli yerinde uslamlamalara dayandığı için olacak, bir davranış tasarısı artık işine gelmezdi; uslanmalar ancak üstün tasarısına destek oldukları oranda hoş gelirdi gözlerine. İşleri belli bir duruma sokmak için, üç gün, bir şairin olanca coşkunluğu ve heyecanı ile çalışırdı; ertesi gün düşünmezdi bunları artık.
Julien markinin ağırdan davranışlarından ilkin hayal kırıklığına uğradı; ama, birkaç hafta sonra, B. de La Mole'-ün, bu konuda, gerçek hiçbir tasarısı olmadığını sezmeğe başladı.
Bn. de La Mole ile bütün ev halkı Julien'in toprakların yönetimi için taşrada dolaşmağa çıktığını inanıyordu; o ise rahip Pirard'm evinde sağlanmıştı, hemen hergün de Mattı1 lde'i görüyordu; kıza gelince, her sabah, gidip bir saat kadar babasının yanında kalıyor, ama bazan her ikisinin de bütün düşüncelerini saran konudan söz açmadan haftalar geçiriyorlardı.
Bir gün marki ona :
— Bu adamın nerede olduğunu bilmek istemiyorum, dedi; şu mektubu gönderin kendisine.
Mathilde okudu :
«Languedoc toprakları 20.600 frank gelir getirir. 10.600 frangı kızıma, 10.000 frangın da B. Julien Sorel'e veriyorum. Toprakları da bağışlıyorum. Notere iki ayrı bağış anlaşması düzenlemesini ve bunları yarın bana getirmesini söyleyin; bundan böyle aramızda, hiçbir bağ kalmamıştır. Ah Bayım, bütün bunları mı bekliyordum ben?
«Le marki de LA MOLE.»
Mathilde sevinçle :
— Size çok teşekkür ederim, dedi. Agen ile Marmande arasındaki, Aiguillon şatosuna gidip yerleşeceğiz. Burası İtalya kadar güzel bir_ memleketmiş deniyor.
Bu bağış Julien'i çok şaşırttı. O artık bizim bildiğimiz ciddî ve soğuk insan değildi. Oğlunun kaderi şimdiden bütün düşüncelerini dolduruyordu. Bu beklenmedik ve pek yoksul bir insan için hemen hemen önemli sayılan servet onda bir tutku uyandırdı. Karısında ya da kendisinde, 36 bin liralık bir gelir olduğunu düşünüyordu. Mathilde gelince, bütün duyguları kocasına karşı olan hayranlığında eri-
456
misti, çünkü gururu artık hep Julien adını ünlüyordu. Büyük, biricik tutkusu, evliliğini tanıtmaktı. Hayatını kaderini üstün bir insanın kaderine bağlayarak göstermiş olduğu yüksek, ileri görüşü gözünde büyültmekle geçiriyordu. Kişisel değer takılmıştı kafasına.
Hemen hemen sürekli ayrılık, işlerin karışıklığı, insanın aşktan söz açmak için az zamanı olması bir zamanlar Julien tarafından uydurulmuş, akla yakın politikanın iyi etkisini tamamlamağa yetti.
Gerçekten sevmeğe başladığı insanı böyle az göre göre sonunda Mathilde'in. sabrı tükendi.
Bir öfke anında babasına yazdı, mektubuna da Othello gibi (147) başladı:
«Toplumun B. le Marki de La Mole'ün kızma sunduğu eğlencelere Julien'i üstün tutmuş olduğumu, onu seçmen bunu gösterir oldukça. Bu gibi itibar ve ufak tefek gurur zevkleri benim için hiçtir. Hemen hemen altı haftadır kocamdan ayrı yaşıyorum işte. Size saygımı göstermek için yeter bu. Önümüzdeki perşembeden önce, aile yuvamı bırakıp gidiyorum. İyilikleriniz ekmeğimize yağ sürdü bizim. Sırrımı saygıdeğer rahip Pirard'dan başka kimse bilmiyor. Onun yanma gideceğim; bizi evlendirecek, törenden bir saat sonra da Languedoc'a gitmek üzere yola çıkacağız, Paris'e artık ancak buyruklarınıza göre döneriz. Ama benim içimi kemiren nokta, bütün bunların benim de, sizin de kötülüğünüze dokunan iğneleyici dedikodu yaratmasıdır. Aptal bir halkın taşlamaları sayın Norbert'imizi Julien'i düelloya zorlaya-mız mı? Ben bilirim kocamı, bu durumda, üzerinde hiçbir etkim olmaz. Ruhunda başkaldırmış ayaktakımı buluruz. Dizlerinize kapanarak yalvarıyorum size, ey baba! Gelecek perşembe günü, B. Pirard'm kilisesine, nikâhımda hazır bulunmağa gelin. İğrenç dedikodunun keskinliği azalmış, üstelik biricik oğlunuzun hayatı, kocamın hayatı da güven altına alınmış olacaktır» v.s. v.s.
Markinin ruhu bu mektupla garip bir sıkıntıya düşmüş oldu. Demek artık bir karar almak gerekiyordu. Bütün ufak tefek alışkanlıklar, bütün bayağı dostlar etkilerini yitirmişlerdi.
Bu garip durum karşısında, yaratılışın, gençlik olayları
457
ile çizilmiş büyük çizgileri, gene olanca baskılarını gösterdi. Sürgün acıları onu aklına estiği gibi davranan bir insan yapmıştı, îki yıl sonsuz bir servetin ve saraydaki bütün eğlencelerin tadını çıkarmış olduktan sonra, 1790 yılı onu sürgünlüğün korkunç sefaletleri içine yuvarlamıştı. Bu sert okul yirmi iki yaşındaki bir ruhu değiştirmişti. Doğrusu aranırsa, şimdiki zenginliklerinin içinde rahat rahat yaşıyor, artık paranın kölesi olmuyordu. Ama ruhunu altın tutkusundan kurtaran bu aynı muhayyile onu, kızını iyi bir ad almış görmek için çılgınca bir hırsla salmıştı.
Geçip giden altı hafta içinde marki, kimi kez bir kaprise kapılmış, Julien'i zenginleştirmek istemişti; yoksulluk ona iğrenç, hem de B. de La Mole gibisi için şeref kırıcı geliyor, kızının kocasını bu durumda görmek istemiyordu; para serpiyordu. Ertesi gün, bir başka yön alan muhayyilesi, Juli-en'in bu para bağışının dilsiz içyüzünü anlıyacağını, adını değiştireceğini, Amerika'ya göçeceğini, Mathilde'e onun için ölmüş olduğunu yazacağını fısıldar gibi oluyordu. B. de La Mole bu mektubu yazılmış varsayıyor, bu mektubun kızının yaradılışı üzerindeki etkisini inceliyordu...
Bu pek gençlik havası taşıyan hayallerden Mathilde'in gerçek mektubu ile kurtulmuş olduğu gün, uzun uzun Julien'i öldürmeği ya da yok etmeği düşündükten sonra, onu parlak bir mevkie yükseltmeği tasarlıyordu. Ona topraklarından birinin adını aldıtıyordu; hem onu niçin kendi senato üyeliğine geçirtmesindi? B. le dük de Chaulnes, kayın -babası, biricik oğlu İspanya'da vurulduktan sonra, onun payesini Norbert'e vermeği kendisine kaç kez, hem de İsrarla bildirmişti...
Marki içinden: «însan Julien'de iş alanındaki o garip kabiliyeti, atılganlığı, belki de parlaklığı görmemezlik edemez, diyordu... Ama bu karakterin derinliğinde ürkünç bir-şey görüyorum. Herkeste bıraktığı izlenim bu olduğuna göre, demek ki ortada gerçek birşey var (bu gerçek nokta kavranması güçleştikçe, ihtiyar markinin vesveseli ruhunu daha da ürkütüyordu.)
«Kızım bana çok ustaca şöyle diyordu geçen gün (yok edilmiş bir mektupta): «Julien hiçbir salona, hiçbir topluluğa gönül bağlamamıştır» Kendisini öylece bırakırım diye ba-
458
na karşı hiçbir kimseyi tutmadı, en ufak yardım istemedi.. Ama bu toplumun şimdiki durmunu bilmemekten ileri gelmiyor mu?... İki üç sefer dedim ona ki: «Gerçek ve değerli ilerleme ancak salonlardan geçe geçe olur...»
«Hayır, ne bir dakikayı ne de en ufak bir fırsatı kaçırmayan bir savcının sağlam ve kurnaz dehası yok onda... XI. Louis'ye yaraşır bir yaradılış değil bu hiç. Bir başka bakımdan, şu kadarcık olsun yiğitliğe yakışmayan inançlar görüyorum kendisinde... Aklım başımdan gidiyor... Bu inançları yoksa, tutkularına gem vurmak için mi diline doluyordu?»
«Uzun sözün kısası, birşey var ortada: hakarete karşı
baş kaldırıyor, burasından vururum onu.»
((Soyluluğa inancı yok, doğru, bize içinden gelerek saygı göstermiyor. Bir haksızlık bu; ama nihayet, bir papaz adayının ruhu yalnız sevinç ve para yokluğuna başkaldırmak zorundadır. O ise, daha başka, en ufak hakarete bile dayanamıyor.»
Kızının mektubu ile başı dara giren B. de La Mole, karar vermek gerektiğini anladı:
— En sonu, işte bütün mesele: Julien'in cüreti herşey-den önce onu sevdiğimi ve yüz bin ((ecu» lük gelirim olduğunu bildiği için mi, kızımı baştan çıkarmağa kadar vardı?
«Mathilde aksini söylüyor... Hayır, Julien'im, aldatılmağa gelemiyen bir nokta.»
«Gerçek, birden doğma aşk var mı? Daha doğrusu iyi bir mevkie yükselme gibi bayağı bir tutku mu bu? Mathilde ince görüşlüdür, bu itiraftan sonra bu kuşkunun onu benim nazarımda mahvedeceğini önceden sezdi: onu ilk sevenin kendisi olduğunu ileri sürüyor...»
((Bu kadar yüksek ruhlu bir kız maddî yılışıklıklara varıncaya dek unutacak kendini ha!... Bir akşam, bahçede onun kolunu sıkmışmış, ne iğren! Sanki onu sevdiğini göstermek için yüzlerce ufak tefek yol yokmuş gibi.»
«Kendini suçsuz gösteren kendini suçlar; güvenmiyorum Mathilde'e...»
O gün, markinin düşünceleri her zamankinden daha sonuçlu idi. Buna rağmen alışkanlığı ağır bastı, zaman kazanmağa ve kızma yazmağa karar verdi Çünkü konağın bir
459
ucundan ötekine mektuplaşılıyordu. B. de La Mole Mathilde ile tartışmağı ve ona kafa tutmağı göze alamıyordu. Anî bir boyun eğişle herşeyin biteceğinden korkmuştu.
MEKTUP
«Yeni delilikler yapmaktan sakının; B. le şövalye Juli-en Sorel de La Vernaye için işte husar süvarisi teğmeni şahadetnamesi. Onun için yaptığımı görüyorsunuz. Bana karşı gelmeyin, bana soru sormayın. Alayının bulunduğu yere, Strasbourg'a gitmesi için, yirmi dört saat içinde yola çıksın. İşte bankacıma yazılmış bir ödeme emri; bana boyun eğil' sin.»
Mathilde'in aşkı ve sevinci artık sınır tanımaz oldu; kızcağız zaferden yararlanmak istedi ve hemen karşılık yazdı:
«Kendisine yapmak tenezzülünde bulunduğunuz herşeyi bilseydi, içi şükranla dolarak, ayaklarınıza kapanırdı. B. de La Vernaye. Rahat, bu alicenaplığı arasında, beni unutmuş babam; kızının şerefi tehlikede. Bir dedikodu ölümsüz, yirmi bin «ecu» lük gelirin bile silemiyeceği bir leke bırakabilir. Evlenmemin gelecek ay içinde, herkesin gözü önünde, Villequier'de yapılmış olacağına dair bana söz verirseniz şahadetnameyi B. de La Vemaye'a göndereceğim ancak. Ge-ciktirmiyesiniz diye size rica ettiğim bu tarihten az sonra, kızınız herkesin karşısında ancak Bn. de La Vernaye adı ile çıkabilecek. Sevgili babacığım, beni bu Sorel adından kurtar* dığınız için, size çok teşekkür ederim.» v.s. v.s.