İçerik
1. Hakemler ve Görevleri
Voleybol maçlarında görev alan hakemler;
- Başhakem,
- Yardımcı hakem,
- Yazı hakemi,
- Çizgi hakemleri,
- Skor hakemi,
- Challenge hakemi
olan görevlilerden oluşur.
Voleyboldaki hakemler ve görevlerini ayrı ayrı açıklayalım:
1.1. Başhakem
Başhakem, yazı hakemini gören, filenin dış tarafında yerleştirilmiş sandalye üzerinde görevlerini ayakta durarak yerine getirir. Bakış açısı aynı düzlemde, file üst uç kenar hizasından yaklaşık 50 cm üstünden olmalıdır. (Voleybol Kuralları ve Teknikleri Nelerdir?)
Maçtan önce;
- Saha alanı şartlarını, topları ve diğer malzemelerin kontrolünü sağlar.
- Kura atışını takım kaptanlarıyla birlikte yapar.
- Takımların ısınmalarını kontrol eder.
Maç içerisinde;
- Takımlara uyarıda bulunmak.
- Davranış hataları ve geciktirmelere yaptırım uygulamak.
Başhakemin, her türlü konuda kurallarda belirtilmemiş olsa da oyuna ilişkin karar verme yetkisine sahiptir. Kararları hakkında herhangi bir tartışmaya mahal vermemelidir. Ancak, kararlarının esasına bağlı kuralların uygulanması veya yorumu hakkındaki açıklamayı oyundaki takım kaptanının istemesi durumunda yapacaktır. Eğer kaptan başhakemin açıklamasını kabul etmez ve kararına itiraz etmek isterse hemen bu itirazı maç sonunda yazılı kayda geçirme hakkını saklı tuttuğunu açıklamalıdır. Başhakemin, oyundaki kaptanın bu hakkını kullanmasına müsaade etmesi gerekmektedir.
1.2. Yardımcı Hakem
File direğinin karşı tarafındaki yakınında ve başhakemle karşılıklı şekilde, oyun alanının haricinde, ayakta görevlerini yerine getirir. Başhakemin görevine devam etmesi mümkün olmadığı durumda, görevi yardımcı hakem devralır. Yardımcı hakemin maç esnasında aşağıda belirtilen olaylarda karar verir, düdük çalar ve işaret eder.
- Karşı takımın oyun alanına ve file altındaki alana girilmesine,
- Servis karşılayan takımın pozisyon hatalarına, oyuncunun filenin alt kısmına veya oyun alanının kendi tarafındaki antene hatalı temasına,
- Bir geri hat oyuncusu tarafından tamamlanmış bir bloğa veya liberonun blok teşebbüsüne,
- Başhakemin görüş alanı dışında topun yere teması durumlarında yardımcı olur.
1.3. Yazı Hakemi
Yazı hakemi, başhakeminle karşılıklı hizada olacak şekilde, görevini yazı masasında oturarak yerine getirir. Maçtan önce, kurallarla belirtilen uygun şekilde libero oyuncuları da dahil olmak üzere isim, numaraları ve takımlara ilişkin verileri kaydeder. Diziliş kağıdından her takımın başlangıç dizilişini kaydeder. Her takımın servis kullanım sırasını ve maç içerisinde kazanılan sayıların kayıt ve kontrolünü yapar. Oyuncu değişikliği durumlarında, zili çalar ve oyuncunun numara kontrolü yaptıktan sonra isteği kabul ederek ilan etmeyle yetkilidir. Maç sonucunu kaydederek müsabaka cetvelini imzaladıktan sonra, takım kaptanları ve hakemlerin imzalamasını sağlamakla görevlidir.
1.4. Çizgi Hakemleri
Bir voleybol müsabakasında çizgi hakemi olarak 2 veya 4 hakem görev yapar. Müsabakalarda dört çizgi hakemi varsa oyun alanının köşelerinde görev yaparlar, iki hakemin görevli olduğu karşılaşmalarda ise biri başhakemin sağında olacak şekilde diğeri de yardımcı hakemin sağında olacak şekilde ve köşelerde görev yapmaktadırlar.
Çizgi hakemleri;
- Kendi yakınlarında temas etmiş topun dahil ya da hariç olduğunu,
- Topu karşılayan takımın oyun alanı dışına temas etmiş topunu,
- Antenlere temas etmiş topu,
- Sporcunun servis atışı esnasında geçiş boşluğunun dışına temasını,
- Servis esnasında ayak hataları yapan oyuncuyu,
- Oyunculardan herhangi birinin topla oynaması sırasında anten teması,
- Hakem tuttuğu bayrak yardımıyla (40×40 cm büyüklüğündeki) başhakeme uygun işaretle gösterir
1.5. Skor Hakemi
Skor hakemi, masada yazı hakeminin yanında oturarak, yazı hakeminin çalışmasına yardımcı olarak görevlerini yerine getirir. Müsabaka çizelgesinin elektronik kullanıldığı FIVB, Dünya ve Resmi karşılaşmalarında, oyuncu değişikliklerinin duyurulması ve libero değişikliklerinin kontrolü için yazı hakemi ile beraber hareket eder. Ayrıca duraklama isteyen takıma yardımcı hakemi yönlendirir. Skor hakemi; libero kontrol cetvelini hazırlar. Libero değişimleri ve yeniden belirlenmesi detaylarını yazar. Skorboard’un doğru skoru yazdığını kontrol eder. Maç sonunda libero cetvelini ve müsabaka cetvelini imzalar.
1.6. Challenge Hakemi
Teknolojik yenilikler modern voleybolda elektronik müsabaka cetveli, telsizler ve tablet kullanımını beraberinde getirmiştir. Yarışma talimatlarında bu teknolojilerin kullanımı, challenge işleminin yürütülmesi ve oyuncu değişikliği gibi alanlarda nasıl kullanılacağı aşağıda belirtilmiştir.
- Challenge talebi oluştuğunda ve telsiz ile sağlanan iletişiminde konu aktarılırken hakemlerden, voleybol terimlerinde kullanılan kısaltmalar ve cümleler ile iletişim sağlanmalıdır. Bu iletişim sağlanırken örneğin; “top dahil yada hariç”, “file teması”, “blok teması” gibi.
- Topun içeri ya da dışarı olması durumunda challenge hakemi, challenge ekibinin monitöründeki görüntüye izleyerek ve top içeride kuralını öncelikli değerlendirmeye alacaktır. Topun büyük bir kısmı oyun alanının dışında teması halinde aldığı şekilden dolayı çok az bir bölgesi bile sınır çizgilerine temas halinde bu top “dahil top” şeklinde yorumlanmalıdır. Eğer “dahil-hariç top” kararları haricinde bir hataya durdurursa ve verilen kararın yanlış olduğu challenge incelenmesi sonucunda ortaya çıkarsa ralli tekrarlatılır.
- Operatörün tavsiyeleri challenge hakeminin karar vermesinde etkili olmamalıdır. Operatörün görevi, challenge hakemine hangi kamera açısının daha iyi görüntü sağlayacağı konusunda öneride bulunması haricinde herhangi bir bildirim de bulunma hakkı bulunmamaktadır. Challenge hakemi, yalnızca faydalandığı görüntünün net olmasıyla kararını açıklayacaktır.
2. Resimli Voleybol Hakem İşaretleri
Aşağıdaki voleybol hakem işaretleri görseline tıklayıp, büyütülmüş şekilde detaylı olarak inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar;
- (TVF Resmi Oyun Kuralları 2017-2020).
- (FIVB 2017)
- Altın M, Fişekçioğlu İB, 2014. Herkes için voleybol. Atlas Akademi, Konya.
- Gürkan ATEŞ-VOLEYBOL LİGLERİ HAKEMLERİNİN DÜŞÜNME STİLLERİ