Gümrük Birliği Hakkında Bilgiler
Gümrük Birliği, taraflar arasındaki ticarette mevcut gümrük vergileri, eş etkili vergiler ve miktar kısıtlamalarıyla, her türlü eş etkili tedbirin kaldırıldığı ve ayrıca, birlik dışında kalan üçüncü ülkelere yönelik olarak da, ortak gümrük tarifesinin uygulandığı bir ekonomik entegrasyon şekli olarak tanımlanmaktadır.
1/95 sayılı OKK başlıca aşağıdaki alanlarda hükümler içermektedir.
- Malların serbest dolaşımı (taraflar arasında gümrük vergisi ve miktar kısıtlamalarının kaldırılması ve Ortak Gümrük Tarifesi uyumu),
- Teknik mevzuat uyumu,
- Ortak Ticaret Politikası'na uyum,
- AB'nin tercihli gümrük rejimlerinin üstlenilmesi,
- Türkiye'nin Topluluk Ortak Tarım Politikası'na uyumu ve tarım ürünleri ticaretinde uygulanacak tercihli rejim,
- Gümrük Kodu'na uyum ve karşılıklı idari işbirliği,
- Yasaların yakınlaştırılması (Fikri, sınai ve ticari mülkiyetin korunması; Gümrük Birliği'nin rekabet kuralları; ticari korunma araçları; kamu alımları; vergilendirme),
- Kurumsal hükümler (Gümrük Birliği Ortak Komitesi; danışma ve karar usulleri; uyuşmazlıkların çözümü; korunma tedbirleri).
1/95 sayılı OKK uyarınca, Türkiye-AB Gümrük Birliği sanayi ve işlenmiş tarım ürünlerini kapsamaktadır. Detaylı bilgi için tıklayınız.
Gümrük Birliği Kapsamında Gerçekleştirilen Uyum Çalışmaları
Gümrük Birliği'nin tamamlanması ile beraber, Türkiye ile AB arasında sanayi ürünleri ticaretinde gümrük vergileri, miktar kısıtlamaları ve eş etkili tedbirler kaldırılmış, Türkiye üçüncü ülkelere karşı Ortak Gümrük Tarifesi (OGT) uygulamaya başlamıştır. Bu durumun tek istisnası, 1996 yılında başlayan ve 2000 yılı sonuna kadar süren beş yıllık geçiş döneminde, otomobiller, ayakkabılar, deriden mamuller ve mobilyalar gibi kısıtlı sayıdaki hassas ürün için üçüncü ülkelere karşı Ortak Gümrük Tarifesi (OGT) hadlerinden daha yüksek gümrük vergileri tatbik edilmesi olmuştur. Ancak 2001 yılından itibaren bu konudaki geçiş süreci de sona ermiş ve tüm sanayi ürünleri itibarıyla OGT oranlarına uyum sağlanmıştır.
Gümrük Birliği ertesinde uygulamaya konulan İthalat Rejimi, Gümrük Birliği kapsamındaki yükümlülüklerimizin yanı sıra, DTÖ taahhütlerimiz ve üçüncü ülkelerle imzalanan serbest ticaret anlaşmalarının hükümleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Bu kapsamda, sanayi ürünleri itibarıyla üçüncü ülkeler için Gümrük Birliği öncesinde %16 seviyesinde olan ortalama koruma oranı, 2019 yılı İthalat Rejimi kapsamında %5,4 seviyesine gerilemiştir.
Bu çerçevede, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı (OKK) uyarınca, Gümrük Birliği'nin düzgün işleyişini sağlamak ve ortak ticaret politikasını uygulamak üzere, ithalat ve ihracata ilişkin ortak kurallar, kotaların yönetimi, dampingli veya sübvansiyonlu ithalat karşı koruma, tekstil ithalatına ilişkin otonom düzenlemeler, dahilde ve hariçte işleme rejimleri AB ile uyumlu hale getirilmiştir.
Buna ek olarak, Gümrük Birliği çerçevesinde, AB'nin tercihli ve otonom rejimlerine uyum devam etmektedir.
Bu itibarla, şimdiye kadar Türkiye 20'si yürürlükte olmak üzere toplam 37 adet Serbest Ticaret Anlaşması (STA) imzalamıştır.
Buna ek olarak, AB'nin gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelere uyguladığı otonom tarife tavizlerini içeren Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi'ne (GTS) uyum, Gümrük Birliği kapsamındaki ürünler itibariyle 1 Ocak 2008 tarihinde tamamlanmıştır.
Üçüncü ülkelerden yapılan ithalatı düzenleme ve sınırlamaya ilişkin kurallara dair uyum çalışmaları kapsamında, 1 Ocak 1996 tarihi itibariyle Türkiye tekstil ve konfeksiyon ürünlerinde AB'nin uyguladığı miktar kısıtlamaları ve gözetim önlemlerine benzer önlemler almaya başlamış olup, söz konusu önlemlerin çoğu AB ile paralel olarak 2005 yılında kaldırılmıştır.
Ticarette teknik engellerin kaldırılması, test ve belgelendirme alanında alt yapı düzenlemelerinin geliştirilmesi amacıyla Türk Akreditasyon Kurumu-TÜRKAK 1999 yılında kurularak faaliyete geçmiş, Gümrük Birliği Kararı'nın 8-11 inci maddeleri çerçevesinde, ticarette teknik engellerin kaldırılmasına yönelik mevzuat uyumu çalışmalarına hız verilmiştir. Bugüne kadar 2/97 sayılı OKK kapsamındaki AB mevzuatının yaklaşık %80'i ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca uyumlaştırılarak milli mevzuatımıza yansıtılmıştır. Bu alanda AB direktiflerine uyumun hukuki dayanağını teşkil eden "Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun”, kısa adıyla "Çerçeve Kanun”, 11 Temmuz 2001 tarih ve 24459 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 11 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Söz konusu kanunun 4 adet uygulama yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur. Bu sayede taraflar arası ticarette teknik engellerin tamamen ortadan kaldırılmasının yanı sıra, tüketicinin korunması ve ithalatın uluslararası kabul görmüş normlar çerçevesinde kontrol edilmesi hedeflenmektedir.
Buna ek olarak, malların serbest dolaşımının ve AB iç pazarına entegrasyonun sağlanması amacıyla, devlet yardımları, vergilendirme, rekabete ilişkin fikri ve sınai mülkiyet hakları alanlarındaki uluslararası norm ve standartlara uyum sağlanmıştır.
Diğer taraftan, ortak rekabet politikasına uyum sağlanması amacıyla ülkemizde hayata geçirilen düzenlemeler arasında; Rekabet Kurulu'nun oluşturulması, devlet yardımları mevzuatının dünya ve AB normlarıyla uyumlu hale getirilmesi, fikri-sınai-ticari mülkiyet haklarına ilişkin uluslararası sözleşmelere ülkemizin taraf olması Patent Enstitüsü'nün etkin biçimde çalıştırılması gibi hususlar yer almaktadır.
- Yanı Başımızdaki Dev Pazar Avrupa Birliği
- Türkiye-AB Ortaklık İlişkisinin Kurulması, Ankara Anlaşması ve Katma Protokol
- Gümrük Birliği
- Gümrük Birliğinin Güncelleme Süreci
- Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne Adaylık Süreci
- Hukuki Metinler
- Önemli AB Politikaları-Stratejileri
- Tarım
- Teknik Mevzuat
- GTS
- AKÇT
- EUROMED
- AB-DTÖ-Türkiye İlişkileri
- Türkiye-AB Mali İlişkiler
- AB Projeleri
Gümrük Birliği
Ankara Anlaşması'nda Türkiye'nin Avrupa Ekonomik Topluluğuna entegrasyonu için ortaya koyulan üç dönemin sonuncusu olan “son dönem”de, Türkiye ile Topluluk arasında bir gümrük birliği tesis edilmesi öngörülmüştür. Ortaklık Konseyi'nin 6 Mart 1995 tarihinde yapılan toplantısında alınan "Gümrük Birliği Kararı" Gümrük Birliği'nin son döneminin uygulamaya konulmasına ilişkin koşulları belirlemektedir. Böylece, Katma Protokol'de öngörülen 22 yıllık Geçiş Dönemi, 1 Ocak 1996 tarihi itibarıyla son bulmuş ve Türkiye'nin AB'ye katılımı yolunda "Son Dönem"e girilmiştir.
1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı Türkiye'ye Ankara Anlaşması'nda tanımı yapılmış olan klasik gümrük birliğinin ötesinde yükümlülükler getirmiştir. Anlaşma'nın 10. maddesi gereği; Üye Ülkelerle Türkiye arasında, ithalatta olduğu gibi ihracatta da gümrük vergileri ve eş etkili resim ve harçlar, miktar kısıtlamaları ile milli üretime Anlaşmanın hedeflerine aykırı bir koruma sağlamayı gözeten eşit etkili başka her türlü tedbir yasaklanır ve buna ilave olarak Türkiye üçüncü ülkelerle ilişkilerinde Topluluğun Ortak Gümrük Tarifesi'nin kabul eder ve Toplulukça dış ticaret konusunda uygulanan sair mevzuata da yaklaşmayı taahhüt eder.
1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'nda ise Gümrük Birliği'nin sadece gümrük vergileri ve eş etkili vergilerin kaldırılması ve Topluluğun üçüncü ülkelere uyguladığı ortak gümrük tarifesine (OGT) uyum sağlanması değil, aynı zamanda bir tarafın diğer taraf üzerinde haksız rekabet avantajı sağlamasına neden olabilecek tüm bozucu mekanizmaların kaldırılması anlamına geldiği anlayışı mevcuttur.
Kısaca, sadece malların serbest dolaşımına ilişkin değil, aynı zamanda rekabet politikası, fikri ve sınai mülkiyet hakları gibi alanlarda da Topluluk mevzuatına uyum yükümlülüğü doğmuştur. 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'nda şu kısımlara yer verilmiştir:
• Malların Serbest Dolaşımı ve Ticaret Politikası
• Tarım Ürünleri
• Gümrük Hükümleri
• Yasaların Yakınlaştırılması
• Kurumsal Hükümler
• Genel ve Son Hükümler
Türkiye'nin Karar hükümlerine göre yükümlülükleri iki başlık altında toplanabilir:
1-Malların Serbest Dolaşımına İlişkin Yükümlülükler
Türkiye-AT Gümrük Birliği sanayi ürünleri ile işlenmiş tarım ürünlerini kapsamaktadır. Tarım ürünlerine ortaklık konseyi kararları, kömür ve çelik ürünlerine ise ayrı bir anlaşma kapsamında "menşe" esasına dayalı tercihli rejim uygulanmaktadır. Serbest dolaşım prensibine göre, Türkiye'de ve Toplulukta elde edilen ürünler ile üçüncü ülke çıkışlı olup Türkiye veya Toplulukta ithal işlemleri tamamlanmış, gerekli gümrük vergi ve resimleri tahsil edilmiş, bu vergi ve resimleri tam veya kısmi bir iadeden yararlanmamış ürünler gümrük birliği gümrük bölgesi (Topluluk + Türkiye) içerisinde serbest dolaşımda sayılmaktadır. Böylece, "serbest dolaşım prensibi"ne dayalı Gümrük Birliğinin işleyebilmesi için Türkiye'nin yerine getirmesi gereken yükümlülükler şöyle sıralanmıştır:
- Türkiye 12 ve 22 yıllık listelerde bulunan eşyanın Topluluktan ithalatında uyguladığı gümrük vergisi ve eş etkili vergileri 31 Aralık 1995 tarihi itibarıyla kaldıracaktır.
- Üçüncü ülke kaynaklı eşyaya uygulanmakta olan gümrük vergisi ve eş etkili vergilerde 31 Aralık 1995 tarihinde Topluluğun Ortak Gümrük Tarifesi'ne (OGT) uyum sağlanacaktır.
- İşlenmiş tarım ürünleri ticaretinde, Toplulukta uygulanan sistem getirilerek, Karar'ın 1 No'lu ekinde sayılan bu ürünlerin sanayi ve tarım payları tespit edilerek, toplam korumanın sanayi payına tekabül eden kısmının Topluluğa karşı sıfırlanması öngörülmüştür.
- Her iki taraf, ithalat ve ihracatta uyguladıkları miktar kısıtlamalarını kaldıracaklardır.
- Karar'ın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde Türkiye ticarette teknik engellerin kaldırılması konusundaki Topluluk araçlarını benimseyecektir.
2-Mevzuat Uyumuna İlişkin Yükümlülükler
1/95 sayılı Kararı'n 8. maddesi gereği; Türkiye, Karar'ın yürürlüğe girdiği tarihinden itibaren beş yıl içinde, ticaretin önündeki teknik engellerin kaldırılması konusundaki Topluluk müktesebatını iç hukuk sistemine dahil edecektir. Söz konusu müktesebat listesi daha sonra 2/97 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile tespit edilmiş ve yaygınca bilinen teknik mevzuat uyumu çalışmaları bu vesileyle başlamıştır.
1/95 sayılı Karar'ın 54.maddesi ise, Gümrük Birliğinin işleyişi ile doğrudan ilgili alanlardaki Türk mevzuatının mümkün olduğunca Topluluk mevzuatı ile uyumlaştırılmasını öngörmektedir. Söz konusu maddenin ikinci paragrafında, Gümrük Birliği'nin işleyişi ile doğrudan ilgili alanlar şöyle sıralanmaktadır:
- Topluluk ticaret politikası ve üçüncü ülkelerle yaptığı tercihli ticaret anlaşmaları,
- Sanayi ürünleri ticaretindeki teknik engellerin kaldırılmasına ilişkin mevzuat,
- Rekabet politikası,
- Fikri ve sınai mülkiyet haklarına ilişkin mevzuat,
- Gümrük mevzuatı
Gümrük Birliği Kararı kapsamında neler yapıldı?
1 Ocak 1996'dan itibaren taraflar arasındaki gümrük vergilerinin sanayi malları için sıfırlanmasına ve ülkemizin üçüncü ülkelere AB'nin Ortak Gümrük Tarifesini uygulamasına başlanmış ve bu alandaki bazı istisnalar da takip eden süreçte ortadan kaldırılmış, işlenmiş tarım ürünleri için ise sanayi payı sıfırlanmıştır. Ayrıca, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı gereğince dış ticaret rejimimiz büyük ölçüde AB ile uyumlu hale getirilmiştir. Bu çerçevede, malların serbest dolaşımı ile ortak ticaret politikasına ilişkin düzenlemelerin yanı sıra teknik mevzuat, fikri ve sınai mülkiyet, rekabet politikası alanlarındaki AB mevzuatı, ülkemizin ihtiyaçları da dikkate alınarak dış ticaret rejimimize yansıtılmaktadır.
Başlıklar altında Türkiye'nin üstlendiği yükümlülükler çerçevesinde yapılanları şöyle özetleyebiliriz:
• Birliğin ticaret politikasına ve üçüncü ülkelerle yaptığı tercihli ticaret anlaşmalarına uyum
1/95 sayılı Gümrük Birliği Kararı'nın 12. maddesi uyarınca Türkiye, 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren Topluluğun ithalatta ortak kurallar, belirli üçüncü ülkelerden yapılacak ithalatta ortak kurallar, miktar kısıtlamalarının idaresi, haksız ticari uygulamalara karşı önlemler, ihracatta ortak kurallar, ihracatta kota ve tarife kontenjanı belirlenmesi ve idaresi tekstil ve hazır giyim sektöründe üçüncü ülkelere karşı uygulanan miktar kısıtlamaları, dahilde ve hariçte işleme rejimlerine ilişkin kurallarına uyum sağlamıştır. 1/95 sayılı Karar'ın 16.maddesi uyarınca Türkiye, Ortak Ticaret Politikasına uyum amaçlı olarak AB'nin çeşitli ülkelerle yaptığı Serbest Ticaret Anlaşmalarına (STA) benzer anlaşmalar yapmaya başlamıştır.
• Sanayi ürünleri ticaretindeki teknik engellerin kaldırılması
AB teknik mevzuatına uyumda da önemli aşamalar kaydedilmiş, bugün teknik mevzuatın önemli bir bölümü uyumlu hale getirilmiştir. Bu alandaki önemli bir gelişme olarak, CE işaretli mevzuat kapsamındaki ürünlerin belgelendirmesini yapan Türk Onaylanmış Kuruluşlarının sayısı her geçen gün artmaktadır.
• Rekabet politikası ve fikri mülkiyet hukukuna uyum
Rekabet politikası ve fikri mülkiyet hukukuna uyum çalışmaları Gümrük Birliğinin yürürlüğe girmesinden de önce başlatılmış, bu kapsamda Rekabet Kurumu ve Türk Patent Enstitüsü kurulmuştur.
Rekabet politikası alanında, anti-tröst ve birleşmelerin kontrolü konusunda mevzuatın büyük bölümüne uyum sağlanmıştır. Rekabet politikasına uyumun gerektirdiği diğer alan olan devlet destekleri konusundaki uyum çalışmaları ise ilgili faslın müzakerelere açılabilmesi için yürütülen çalışmalar kapsamında hız kazanmış ve bu çerçevede "Devlet Desteklerinin İzlenmesi ve Denetlenmesi Hakkında Kanun" kabul edilmiştir. Ayrıca, devlet desteklerinin söz konusu Kanun hükümlerine göre verilebilmesini teminen "Devlet Destekleri İzleme ve Denetleme Kurulu" oluşturulmuş ve Kurul'un sekretarya hizmetlerini yürütmek üzere Hazine Müsteşarlığı bünyesinde Devlet Destekleri Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
Fikri Mülkiyet Hukuku alanında ise, uluslararası normlara uyum sağlamak amacıyla edebiyat ve sanat eserlerinin korunması, icracı sanatçılar, yayın kuruluşlarının korunması gibi uluslararası anlaşmalara taraf olunmuş, aynı zamanda, fikri haklar sisteminin Topluluğun hukuk sistemi ile uyumlu hale getirilmesi amacıyla birçok hukuki düzenleme kabul edilmiştir. Sınai mülkiyet haklarının AB mevzuatına ve uluslararası normlara ve özellikle Dünya Ticaret Örgütü'nün TRIPS Anlaşmasına uygun bir şekilde korunması amacıyla da patent, endüstriyel tasarımlar ve markaların korunmasına ilişkin düzenlemeler yürürlüğe girmiştir.
• Gümrük mevzuatına uyum
Türkiye, AB gümrük mevzuatına büyük ölçüde uyum sağlamış, böylece Gümrük Birliği'nin işlemesi açısından yeknesak uygulamalar gerektiren; menşe, gümrük kıymeti, malların gümrük birliği bölgesine girişi, gümrük beyannamesi, serbest dolaşıma giriş, ekonomik etkili gümrük rejimleri, malların dolaşımı, gümrük borcu/yükümlülüğü, itiraz hakkı konularında uyum sağlanmıştır.
Gümrük Birliği'nin yürürlüğe girdiği 1996 yılından bu yana sürdürülen uyum çalışmaları sonucunda ülkemiz bu alandaki mevzuat uyumunda oldukça ileri bir seviyeye ulaşmıştır.
GÜMRÜK BİRLİĞİ'NİN GÜNCELLENMESİ
Gümrük Birliği'nin dinamik etkileri, Türk imalat sektörünün rekabet ve verimlilik düzeyine olumlu yönde katkıda bulunmuş, yabancı yatırımcıların Türkiye'ye yönelmesinde etkili olmuştur. Sağladığı yapısal değişim ve ülkemize kazandırdığı rekabetçilik yaklaşımı, üretim yapısını çeşitlendirmiş, kaliteli ve güvenli ürün üretimini sağlamıştır. Ülkemizin AB'ye uygun şekilde oluşturduğu teknik mevzuat altyapısı, AB'nin fikri mülkiyet ve rekabet kurallarını benimsemesi, ülkemizin uluslararası pazarlarda rekabet gücünü yükseltmiş, Türkiye ekonomisinin dünya ekonomisiyle entegrasyonunu artırmıştır.
Ancak Gümrük Birliği'nin uygulamadan kaynaklanan sorunlu tarafları da mevcuttur. Bu sorunları temel olarak, AB'nin serbest ticaret anlaşması (STA) imzaladığı bazı ülkelerin, AB üzerinden pazara girme avantajının da etkisiyle ülkemizle benzer bir anlaşma imzalamada isteksiz kalmasıyla oluşan ticaret sapması ve haksız rekabet riski, Gümrük Birliği'ni ilgilendiren alanlarda AB'nin karar alma mekanizmalarına yeterli düzeyde dahil olunamaması, bazı üye ülkelerce ülkemizde kayıtlı ticari araçlara uygulanan karayolu kotaları ile işadamlarımızla kamyon şoförlerimize uygulanan vizelerin oluşturduğu teknik engeller olarak sıralamak mümkündür.
Avrupa Komisyonu tarafından, Gümrük Birliği'nin bu sorunlarına ilişkin olarak Dünya Bankası'na (DB) bir çalışma yaptırılmıştır. Bu çalışma sonucunda Dünya Bankası tarafından hazırlanan rapor Nisan 2014'te kamuoyu ile paylaşılmıştır. Raporda, Gümrük Birliği'nin negatif ve pozitif etkilerine ilişkin tespitlerde bulunulmuş, Türkiye'nin Gümrük Birliği'nin asimetrik yapısından kaynaklan sıkıntılarının çözümüne vurgu yapılmış ve değerlendirme sonucunda AB ile Türkiye arasındaki ticari entegrasyonun artmasının her iki tarafın da çıkarına olacağı önerisi getirilmiştir.
Öte yandan, Gümrük Birliği'nin tesisinden bu yana geçen süre zarfında ülkemizde ve dünya ticaretinde yaşanan ekonomik gelişmeler ve değişimler de Gümrük Birliği'nin mevcut halinin gözden geçirilmesini gerekli kılmıştır. Bu çerçevede, taraflar arasında varılan mutabakat uyarınca Türkiye ve AB bir dizi teknik görüşme gerçekleştirmiş ve müzakerelerin çerçevesini belirleyen bir rapor üzerinde uzlaşı sağlanmıştır. Buna göre, güncelleme kapsamında Gümrük Birliği'ni tesis eden 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı'nın daha iyi uygulanmasına ilişkin hususlar ile Gümrük Birliği'nin kapsamının hizmetler ve kamu alımları alanlarına da genişletilmesi ve tarım tavizlerinin karşılıklı geliştirilmesi hususları yer almaktadır.
Gümrük Birliği'nin güncellenmesi konusundaki temel yaklaşımımız sürecin ülkemizin AB üyeliğine alternatif teşkil etmeyecek şekilde yürütülmesidir.
Gümrük Birliği'nin güncellenmesine ilişkin resmi müzakerelerin Avrupa Komisyonu'nun Konsey'den yetki almasını müteakip başlaması beklenmektedir.
30 Soruda Gümrük Birliği
1. Gümrük Birliği nedir?
Gümrük Birliği, taraf ülkelerin aralarındaki ticaretin her çeşit tarife ve eş değer vergiden muaf bir biçimde gerçekleşebildiği ve tarafların, birlik dışında kalan ülkelere yönelik olarak da ortak bir gümrük tarifesini benimsedikleri bir ekonomik entegrasyon modelidir.
2. Gümrük Birliği ve Serbest Ticaret Anlaşması (STA) arasındaki fark nedir?
Serbest Ticaret Anlaşması, taraflar arasında ticareti kısıtlayan veya engelleyen gümrük vergileri ve tarife dışı engellerin kaldırılılarak bir serbest ticaret alanı oluşturulmasını sağlayan, ancak üçüncü ülkelere ortak bir tarife uygulama yükümlülüğünü içermeyen bir anlaşmadır. Dolayısıyla STA'nın gümrük birliklerinden en önemli farkı üçüncü ülkelere ortak bir gümrük tarifesinin uygulanmamasıdır. Ayrıca Gümrük Birliği'nde serbest dolaşım ilkesi geçerlidir, STA da ise menşe kuralları uygulanır.
3. AT-Türkiye Gümrük Birliği ne zaman tesis edilmiştir?
01.01.1996 tarihinde tesis edilmiştir.
4. AT-Türkiye Gümrük Birliği hangi ürünleri kapsar?
Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerini kapsamaktadır.
5. Tarım ürünleri ticareti Gümrük Birliği kapsamında yer alır mı?
Yer almaz. Topluluk ve Türkiye, sadece tercihli rejimleri tanıyarak tarım ürünlerinin menşe esasına dayalı ticaretini sağlarlar. Buna ilişkin yasal düzenleme 1/98 sayılı Ortaklık Konseyi Kararında yer almaktadır.
6. AKÇT ürünleri ticareti Gümrük Birliği kapsamında yer alır mı?
Yer almaz. Topluluk ve Türkiye, sadece tercihli rejimleri tanıyarak AKÇT ürünlerinin menşe esasına dayalı ticaretini sağlarlar. Buna ilişkin yasal düzenleme 1996 tarihli AKÇT-Türkiye Serbest Ticaret Anlaşmasında yer almaktadır.
7. AT-Türkiye Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi neyi ifade eder?
Türkiye Gümrük Bölgesi ile AT Gümrük Bölgesini ifade etmektedir. Türkiye Gümrük Bölgesi, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile Topluluk Gümrük Bölgesi ise Topluluk Gümrük Kodu (2913/92 sayılı Konsey Tüzüğü) 3. Maddesi ile tanımlanır.
8. AT-Türkiye Gümrük Birliği'nin yasal dayanağı nedir?
1/95 sayılı AT-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararı
9. AT-Türkiye Gümrük Birliği'ni düzenleyen 1/95 sayılı AT-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararının içeriği nedir?
1/95 sayılı Karar, Katma Protokolde belirlenen Geçiş Dönemini sona erdirmekte, Gümrük Birliğinin henüz tamamlanmamış unsurları ile bu birliğin tamamlanmasından sonra işlerliğini sağlamaya yönelik tedbirleri ve takvimi içermektedir. Söz konusu karar;
- Malların Serbest Dolaşımı ve Ticaret politikası (Gümrük vergilerinin ve eş etkili vergi ve resimlerin kaldırılması, Miktar kısıtlamalarının ve eş etkili önlemlerin kaldırılması, ticaret politikası, Ortak Gümrük Tarifesi ve Tercihli tarife politikaları, İşlenmiş tarım ürünleri)
- Tarım ürünleri,
- Gümrük hükümleri
- Yasaların yakınlaştırılması ( Fikri, sınaî ve ticari mülkiyetin korunması, Rekabet, Ticari korunma amaçları, Kamu alımları, Dolaylı ve dolaysız vergiler)
- Kurumsal hükümler ( AT-Türkiye Gümrük Birliği Ortak Komitesi, Danışma ve Karar usulleri, İhtilafların halli, Korunma önlemleri)
- Genel ve son hükümler
- Eklerden oluşmaktadır.
10. Köprü Mevzuat nedir?
Bir tarafta AT bir tarafta Türkiye Gümrük Bölgesi ile bu iki bölgede ayrı ayrı yürürlükte olan Topluluk ile Türk gümrük mevzuatı arasında köprü işlevi görmek üzere Topluluk ile Türkiye arasında yürürlüğe giren Gümrük Birliği'nin ( 1/95 sayılı AT-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararı'nın) uygulanmasına ilişkin hükümler getiren 1/2006 sayılı Türkiye-AT Gümrük İşbirliği Komitesi Kararıdır. ( Söz konusu kararın ilk hali 1/96 sayılı karardır. Daha sonra 1/2001 ve 1/2003 değişiklikleriyle en son halini 1/2006 sayılı karar olarak almıştır.)
11. Köprü mevzuat esas olarak hangi konuları düzenler?
AT Gümrük Bölgesi ile Türkiye Gümrük Bölgesi arasındaki doğrudan ticareti ve AT-Türkiye'nin üçüncü ülkeler üzerinden olan ticaretini düzenler.
12. Köprü Mevzuat uyarınca AT-Türkiye Gümrük Birliği bünyesinde kullanılan belgeler nelerdir?
A.TR Dolaşım Belgesi, INF 2 Belgesi, INF 3 Belgesi, Tedarikçi Beyanı, INF 4 Belgesi
13. Serbest Dolaşım nedir?
AB-Türkiye Gümrük Birliği malların serbest dolaşımını içerir.
Malların Serbest Dolaşımı: Üye ülkelerin karşılıklı olarak ithalat/ ihracat vergileri (gümrük vergileri) ve eş etkili vergiler ile tüm miktar kısıtlamalarını ve eş etkili engelleri kaldırmasıyla gerçekleşir.
Serbest dolaşımda bulunan eşya:
1)Tamamıyla Türkiye'de veya AB'de elde edilen ve bünyesinde üçüncü ülkelerden ithal edilen girdileri bulundurmayan eşyayı,
2) 3. ülkelerden gelen ithalat formaliteleri tamamlanan, gümrük vergileri ödenen ve sonrasında iadeden yararlanmayan eşyayı,
3) AB'de veya Türkiye'de yalnızca ikinci maddede belirtilen eşyadan veya birinci ve ikinci maddede belirtilen eşyadan birlikte elde edilen veya üretilen eşyayı
ifade eder.
Bir eşyanın serbest dolaşımda olduğunu A.TR Dolaşım Belgesi ispatlar.”
14. A.TR Dolaşım Belgesi nedir?
Avrupa Topluluğuna dahil ülkelerle Türkiye arasındaki doğrudan ticarette, sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu kanıtlayan, ihracatçı ülke tarafından düzenlenen belgedir.
15. A.TR Dolaşım Belgesi olmaksızın Gümrük Birliği tarafları arasında ticaretin yapılması mümkün müdür?
Evet. Ancak bu durumda, ithalatçı ülkede üçüncü ülkelere uygulanan gümrük vergisi tahsil edilir.
16. Hariçte işleme rejimi nedir?
Serbest dolaşımdaki eşyanın işlenmek üzere (üretim, montaj, yenileme, tamir) AT-Türkiye gümrük bölgesinden geçici olarak üçüncü ülkelere ihraç edilmesi ve elde edilen ürünün gümrük vergisinden muaf olarak tekrar serbest dolaşıma girmesini sağlayan sistemdir.
17. Üçgen Trafik nedir?
Hariçte İşleme Rejimi kullanılarak hammadde ve ara malların üçüncü ülkelere işlenmek üzere geçici olarak ihraç edilmesinden sonra işleme faaliyeti sonucunda oluşan ürünün tam ya da kısmi ithalat vergisi muafiyetinden yararlanarak Gümrük Birliği Gümrük Bölgesinin başka bir parçasından tekrar serbest dolaşıma girebilmesini sağlayan sistemdir.
Geçici ihraç eşyasının üçgen trafik kapsamında bulunduğunu ispatlayan belge INF 2 belgesidir.
18. INF 2 Belgesi nedir?
Hariçte İşleme Rejimi çerçevesinde ihraç edilen eşya için üçgen trafik sisteminin uygulanmasının istenilmesi halinde İhraç Gümrük İdarelerince düzenlenen belgedir.
19. Geri Gelen Eşya nedir?
Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi'nin bir parçasında serbest dolaşımda olup, ait olduğu gümrük bölgesinden ihraç edildikten sonra Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi'nin diğer parçasına üç yıl içinde geri gelen ve serbest dolaşıma giren eşyayı ifade eder.
Geri gelen eşyanın tam veya kısmi gümrük vergisi muafiyetinden yararlanacağını INF 3 belgesi ispatlar.
20. INF 3 Belgesi nedir?
İhracatın yapıldığı Gümrük Birliği Gümrük Bölgesi'nin bir parçasından diğer parçasına geri gelen eşyanın tam veya kısmi gümrük vergisi muafiyetinden yararlanabilmesi amacıyla ihracatçının talebi üzerine ihracatçı gümrük idaresi tarafından düzenlenen belgedir.
21. Eşyanın Menşei kavramı nedir?
“Menşe”, bir eşyanın ekonomik milliyeti olarak tanımlanmaktadır. Kara suları da dahil olmak üzere, tümüyle bir ülkede elde edilen veya üretilen eşya o ülke menşelidir. Ancak, eşyanın başka bir memlekette değişiklik ve işlem görmesi veya üretimin birden fazla ülkede gerçekleştirilmesi halinde eşya başka bir menşe kazanabilir. Menşe kazandıran işlem ve işçilik gümrük kanun ve yönetmeliğinde tanımlanmıştır. Ancak tercihli menşe söz konusu olduğunda, menşe kazandıran işlem ve işçilik düzenlenen özel anlaşmada tanımlanır.
Eşyanın menşei kavramı;
- Gümrük vergilerinin hesaplanması,
- Kota ve anti-damping önlemleri benzeri araçların uygulanmasının takibi vasıtasıyla dış ticaretin kontrol edilmesi,
- Dış ticaret istatistiklerinin derlenmesi amaçlarıyla kullanılır.
Bir ülkenin üçüncü ülkelere karşı uyguladığı menşe kuralları tercihli ya da tercihsiz menşe ilkesine dayanabilir.
Tercihli menşe kuralı, bazı ülke veya ülke gruplarına tanınan özel uygulamalara imkân veren ve esasları özel anlaşmalarla belirlenen kurallardır.
Tercihsiz menşe kuralı, Dünya Ticaret Örgütü üyesi ülkelere tavizli vergi uygulanabilmesi için esas alınan menşe kurallarıdır.
22. AT-Türkiye Gümrük Birliği'nde Menşe kuralı uygulanır mı?
Hayır. Gümrük Birliği kapsamı eşyanın ticareti menşe esasına değil, serbest dolaşım ilkesine dayanmaktadır. Ancak dış ticaretin kontrol edilmesi amacıyla Kota ve anti-damping ticaret politikası önlemlerinin uygulanması kapsamında tercihsiz menşe kuralları uygulanır.
23. Pan-Avrupa Menşe Kümülâsyonu nedir?
Pan-Avrupa Menşe Kümülâsyonu sistemine taraf olan ülkelerin menşeini taşıyan maddeler, diğer taraf ülkelerden birinde girdi olarak kullanıldığında o ülke menşeli kabul edilir. Bu maddelerin yeterli işlemden geçmiş şartı aranmaz.
24. Pan-Avrupa Menşe Kümülasyonu sistemine dahil ülkeler hangileridir?
1) Avrupa Birliği Ülkeleri
2) EFTA Ülkeleri: İzlanda, Norveç, İsviçre ve Lihtenştayn
3) Akdeniz Ülkeleri: Filistin (Batı Şeria ve Gazze Şeridi), Cezayir, Fas, Tunus, İsrail, Lübnan, Mısır, Suriye ve Ürdün
4) Faroe Adaları
5) Türkiye
25. Tedarikçi beyanı nedir?
Tedarikçi Beyanı; A.TR dolaşım belgesi ile birlikte kullanılan ve Türkiye ile Topluluk arasında ticarete konu Pan-Avrupa Menşe Kümülâsyonu kapsamı eşyanın menşeini gösteren belgedir. Bu belge tedarikçi tarafından düzenlenir.
26. INF 4 Belgesi nedir?
Tedarikçi beyanının doğruluğunun ve gerçekliliğinin kontrolü amacıyla gümrük idaresince düzenlenen belgedir.
27. Topluluk Gümrük Kodu ne demektir?
Avrupa Topluluğunda üyelerin kendi aralarında gerçekleştirdikleri Gümrük Birliği ve Ortak Gümrük Tarifesinin uygulanmaya başlaması ile tek bir gümrük tarifesinin varlığına rağmen her ülkenin tamamen farklı gümrük mevzuatlarının bulunması pazarda serbest dolaşım ilkesinin geçerliliği ile çeliştiği için 20 yıllık uyumlaştırma sonucunda 2913/92 sayılı Konsey Tüzüğü oluşturularak Topluluk Gümrük Kodu ortaya çıkmıştır. Topluluk Gümrük Kodu gümrük rejimlerine ve formalitelerine ilişkin tüm ortak hükümleri kapsamaktadır.
28. AT-Türkiye Gümrük Birliği uyarınca Türkiye'nin uyum sağlamayı taahhüt ettiği gümrük hükümlerinin konuları nelerdir?
Türkiye, Topluluk Gümrük Kodunu oluşturan 2913/92 sayılı Konsey Tüzüğü ile onun uygulama hükümlerini belirleyen 2454/93 sayılı Komisyon Tüzüğünü temel alan şu konulara ait hükümlere uyum sağlamayı taahhüt etmiştir:
- Eşyanın menşei
- Eşyanın gümrük kıymeti
- Eşyanın Gümrük Birliği bölgesine girişi
- Gümrük beyannamesi
- Serbest dolaşıma giriş
- Ekonomik etkili gümrük rejimleri ve askıya alma rejimleri
- Malların dolaşımı
- Gümrük Yükümlülüğü
- İtiraz hakkı
Ayrıca Türkiye, aşağıdaki mevzuata dayanan hükümleri uygulamaya koymak için gerekli önlemleri almayı taahhüt etmiştir:
- Taklit malların serbest dolaşıma sokulmasını yasaklayan önlemler getiren 3842/86 sayılı Konsey Tüzüğü ile onun uygulama hükümlerini getiren 3077/87 sayılı Komisyon Tüzüğü
- Topluluğun gümrük vergisi istisnaları sistemini düzenleyen 918783 sayılı Konsey Tüzüğü ile onun uygulama hükümlerini belirleyen 2287/83, 2288/83, 2289/83 ve 2290/83 sayılı Komisyon Tüzükleri
- Topluluğa ithal edilen bazı tekstil ürünleri için menşe kanıtlarına ve bu kanıtların kabulüne ilişkin 616/78 sayılı Konsey Tüzüğü.
29. Gümrük Birliği Artı(+) kavramı ne demektir?
Fikri ve sınaî mülkiyet hakları, Rekabet kuralları, Ortak Ticaret Politikası, standartları ve teknik mevzuat uyumu öngörmesi nedeniyle 01.01.1996 tarihinde tesis edilen Gümrük Birliğinin Klasik bir Gümrük Birliğinin çok ötesinde bulunmasını ifade eder.
30. Trafik sapması nedir?
Ticaretin normal seyrinin, ülkelerin farklı tarife ya da tarife dışı önlemler uygulaması sebebiyle yön değiştirmesidir. Gümrük Birliklerinde, üyeler arası ticareti engelleyen ya da kısıtlayan gümrük vergileri ve tarife dışı engeller (kota, tarife kontenjanı vb.) kaldırılarak ve Gümrük Birliği dışındaki ülkelere karşı ortak bir tarife uygulayarak malların yön değiştirmesi (trafik sapması) önlenmektedir. STA'larda ise üçüncü ülkelere karşı ortak bir tarife uygulaması olmaması nedeniyle ticaret sapması menşe kuralının uygulanmasıyla önlenmektedir.
Ayrıntılı Bilgi İçin:
Ticaret Bakanlığı
Uluslararası Anlaşmalar ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü
SÖĞÜTÖZÜ YERLEŞKESİ (MERKEZ BİNA)
Söğütözü Mah. 2176. Sk. No:63 06530
Çankaya / ANKARA
Tel: +90 312 204 75 00
Mülga EB Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) Adresi: firstname.lastname@example.org (Sadece Mülga EB Merkez Teşkilatı için geçerlidir)
ESKİŞEHİR YOLU YERLEŞKESİ
Dumlupınar Bulvarı No: 151
Eskişehir Yolu 9. Km. 06800
Çankaya / ANKARA
Genel Evrak Fax: +90 312 449 18 18
Çağrı Merkezi: +90 312 444 8 482 (Yurtiçinden arayan vatandaşlarımızın alan kodu çevirmeden araması gerekmektedir)