Kapadokya bölgesi, M.S. 17 yılında Roma İmparatorluğu’nun bir eyaleti haline getirilmiştir. Kapadokya bölgesi bir Roma eyaleti olarak fethedildiğinde bölgenin sınırları; Pontus Krallığı’nın sınırlarını şekillendiren kuzey dağlarından Toroslar’a, batı-doğu yönünde ise Fırat nehrinden Tatta (Tuz) gölü ve Lycaonia’ya kadar uzanmaktaydı.
Ancak Roma İmparatorluğu’nun bir eyaleti olarak Kapadokya bölgesinin kimi zaman sınırları düzenlemelerle genişletilmiş ya da parçalanarak küçültülmüştür.. Bu tarihten sonra Kapadokya eyaleti, M.S. 54 yılında Galatya eyaletine eklenmiş ancak iki ayrı yönetim olmaya devam etmiştir. M.S. 66 yılında Kapadokya bu eyaletten ayrılsa da M.S. 72 yılında tekrar birleştirilmiş ve Galatya-Kapadokya eyaleti olarak anılmıştır. Bu birleşik eyaletin yönetimi hem vali hem de komutanlar için çok zor olduğundan dolayı Galatya-Kapadokya eyaleti M.S. 112/113 yılında tekrar ayrılmıştır. Bu ayrılma yönetim değişikliğini de beraberinde getirmiş, bölgede procuratorların (İmparator vekili) yönetimi yerine imparator tarafından eski konsüller arasından seçilen legatuslar’ın (komutan ve İmparator vekili) yönetimi başlamıştır.
Eklenen yeni şehirlerle sınırlarını genişleten Kapadokya eyaletinin doğu yarısı, İmparator Diocletianus (M.S. 284-305) döneminde Küçük Armenia’ya eklenmiştir. İmparator Valens (M.S. 364-378) ise M.S. 371/372 yılında Kapadokya’yı I ve II olarak ikiye bölmüştür. M.S. 386 yılına gelindiğinde ise, II. Armenia adıyla yeni bir eyalet oluşturulmuş ve temel olarak toprakları Kapadokya eyaletinin doğu kısmından alınarak bu eyaletin sınırlarını daha da küçültmüştür. Kapadokya eyaleti, önemli yolların geçiş güzergahında ve Roma’nın doğu sınırına yakın bir konumda olmasından dolayı burada yol yapım çalışmaları düzenli olarak yapılmış ve bölge imparatorlar tarafından ziyaret edilmiştir.
Kapadokya eyaleti, yaşanan Sasani savaşlarında önemli bir konuma sahip olmuştur. Bölge, bu savaşlarda Sasanilerin, Palmyra Krallığı’nın, Gothlar’ın ve Hunlar’ın istila ve yağmalarına maruz kalmıştır. Kapadokya bölgesinde pek çok tanrı ve tanrıçayı içinde barındıran bir inanç iklimi yaşanmıştır. Bölgede paganizm’den ateşperestliğe, imparator kültünden dağ kültüne kadar çeşitli inançlar taraftar bulmuştur. Hıristiyanlık dini ise imparatorluk topraklarına girdiği günden itibaren devlet politikasını etkilemiş, kimi zaman devleti karşısına alırken kimi zaman da yanına almıştır. İmparatorların politikalarına göre paganizm ya da Hıristiyanlık yüceltilmiş ancak karşı inanç taraftarları zulme uğratılmıştır.
Yaşanan bu zulümler esnasında Kapadokya eyaletinden üç Kapadokya Babası çıkmıştır. Caesareialı Basil, Nyssalı Gregory, Nazianzuslu Gregory olarak bilinen Kapadokya Babaları, dönemin tanıkları olarak önemli eserler bırakmışlardır. Bu eserler, bölgedeki Hıristiyanlık inancından sosyal tabakalara, imparatorluk yönetiminden bölge iklimine kadar pek çok önemli bilgi içermektedir.
Yazar : Fadime Ünlü