Çin'in Medeni Kanunu'nda neler var?
Çin Medeni Kanunu Ulusal Halk Meclisi'nin onayına sunuldu. Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana yürürlüğe girmesi beklenen ilk medeni kanun, binden fazla madde ve 100 binden fazla kelimeden oluşuyor.
Kapsayıcı kanun beş özelliğiyle dikkat çekiyor.
Sistem özelliği: Çin'in medeni kanunu ne sıfırdan hazırlanır ne de eski sivil mevzuat ve yönetmenliklerin basit birleşimidir. Kanunun hazırlanışı sistematik bir entegrasyon sürecinden geçti. Sivil işlere ilişkin yasaların sistematik hale getirilmesi Çin'de yasa sisteminin oluşumuna önemli bir adım atarak ulusal yönetişim sistemi ve yönetim kapasitesinin modernleşmesi için kurumsal temel atar.
Halk özelliği: Medeni kanun "halk"a özen gösterir ve halkın çıkarını öne çıkar. Halkın çıkarları azami derecede koruma altına alınmalı: Kişilik hakkı, kimlik hakkı, mülkiyet hakkı, borç hakkı, fikri mülkiyet hakkı, hisse hakkı vs. Halk haklarını korumaya özen gösteren medeni kanunu hem ikamet hakkı ve gizlilik hakkı gibi yeni dallar açar, hem de kişisel bilgi ve ses gibi şahşi menfaatlere dair hususları koruma altına alır. Aynı zamanda medeni kanun mahalle yönetim kurulunun karar yetkisinin büyütülmesi, cinsel tacizin yasaklanması gibi içerikler halkın ilgi ve ihtiyaçlarına cevap vermiştir.
Miras özelliği: Medeni kanun hem Çin kültürünün seçkin içeriklerini benimser, hem de sivil yasaların birikimlerinden yararlanır. Medeni kanun Roma döneminde başlar ve tarih sürecinde Fransa Medeni Kanunu ve Almanya Medeni Kanunu olarak gelişmiştir. Geçen 40 yılda Çin'de medeni kanun alanında çok sayıda araştırma sonucu da birikmiştir. Bunun dışında son medeni kanun hazırlanışı zengin medeni mevzuat ve adli pratik deneyimine dayanır.
Çağdaş özelliği: Son medeni kanun enformasyon çağının gereksinimlerini gözetmektedir. Elektronik sözleşme, internet ihlali gibi dallar kanuna eklendi. Ekolojik bir uygarlık da çağımızın sıcak konularından bir tanesidir. Ekolojik korumaya ilişkin maddeler medeni kanunda yer buldu. Kanununun ilkeleri arasında diğer medeni kanunlarda bulunmayan yeşil kavram da eklendi. Yansıması somut maddelerde görülür. Örneğin, sözleşme uygulanmasında kaynak tasarrufu, çevre koruma ve cezai zarar gibi içerikler bulunmalı. Bunlar kanunun çağdaş özelliğini gösterir.
Açıklık özelliği: Çin Medeni Kanunu'nda 1260 madde yer alır. Buna rağmen kanun sivil yaşamın bütün alanlarını kapsayabilecek bir durumda değil. Çin'de reform devam ediyor. Örneğin, köyde arazi reformu uygulanıyor. Büyük veriler, yapay zekâ gibi yeni teknolojiler gittikçe yayılır. Gördüğümüz versiyonun kanunun son hali olmadığı kesin. Medeni kanun da donuk bir metin olamaz ve revize edilmesine imkân sağlar.
Prof. Liu Rui / Çin Ulusal Yönetim Akademisi Siyaset Bilimi ve Hukuk Bölümü Hocası