2.1. Tarrega Okulu
2.2.7. Fernando Sor “Méthode Pour la Guitare”
65 doðrudan bunu söylemese de, buradaki amacýn, hazýrlýksýz okuma ve çalmayý (sight-reading) basitleºtirmek olduðu dile getirilebilir. Eðer sistemin yapýsý anlaºýlýrsa, her akor ve verilen belli notalara bakmaksýzýn dizi ölçüleri için doðru parmak seçimi yapýlabilir hale gelecektir. Bölüm, sabit herhangi pozisyonun ilerisinde uzayan arpejler üzerine görüº belirtilmesiyle biter.
Sonraki yýlda, 1826’da Aguado, 1838’e kadar kalacaðý Paris’e gitmiºtir.
Gidiºinden kýsa bir süre sonra bu ºehirde “Escuela de Guitarra” eserinin iki yeni basýmý yayýmlanmýºtýr. Her iki basým da onun adýna Parisli bir matbaacý tarafýndan basýlmýºtýr.
Ýlki, Ýspanyolca olarak, ikincisi ise François de Fossa’nýn çevirisiyle Fransýzca olarak ayný anda yayýmlanmýºtýr.
Ýspanyolca yayýmlanan metodun muhtemelen Ýspanya ya da Güney Amerika pazarý için yazýldýðý düºünülmektedir. Ön sayfasýnda, Munoa’nýn Madrid’deki dükkanýnýn adresi bulunmaktadýr. Tam metni ve müziði, 1825 Madrid baskýsýyla hemen hemen aynýdýr. Pek fazla deðiºiklik yapýlmamýºtýr.
66 bir bildiri (manifesto) olduðunu belirtmektedir. Ayrýca, Sor’un metodunun belli çeliºkilerin ve hayali abartýlarýn olduðu, karýºýk düºüncelerden oluºmuº bir kitap görüntüsü sergilediði de belirtilmektedir. Sor’un gitar ve tekniði hakkýndaki düºüncelerinin tam olarak ne olduðunun anlaºýlmasý güç görünmektedir. Bu tarihe kadar incelenen bütün kitaplarýn aralarýnda büyük farklar olmalarýna karºýn, genelde eðitimbilimsel bir yönleri olduðu belirtilmektedir. Diðer metotlar, birbirlerinden farklý olarak, kendilerine özgü bir çalýºma düzeni uygulamayý önermekteydiler. Ayný zamanda kendi önerilerini izleyecek öðrencilere, baºarý vaat etmekteydiler. Sor’un kitabýnýn ise farklý olduðunu dile getiren Ophee, kitabýn bazý programlarda kullanýºlý olabilecek çalýºmalar içermesine karºýn, çalýºmalarýn sunumunda bir plan ya da düzen olmadýðýný belirtmektedir. Sor’un bir metodun nasýl olmasý gerektiði üzerine olan görüºünü ºöyle ifade etmiºtir:
“Bir metot, hareketi yönlendirecek olan kurallar üzerine kurulmuº, akla yatkýn ilkelerden oluºan bilimsel bir çalýºmadýr.”120
Bu çalýºmanýn kýsa tanýmý yapýlmýºtýr. Bu kitap bir metot olarak adlandýrýlmýº ve deðiºik kuºaklardan gitaristler bu kitaba büyük saygý duyarak baðlanmýºlardýr. Belki de Sor’un kitabýnýn ne olduðu üzerine en iyi taným, 19 yy.ýn ortalarýnda bu çalýºmasýný düzenleyip basan öðrencisi Napoleon Coste’nin giriº yazýsýnda yapýlmýºtýr:
“Robert de Visée’den bu yana birkaç sanatçýnýn bu türdeki kompozisyonlarý diðerlerinin arasýndan sivrilmiºti. Sor’un, neredeyse iki yüzyýl sonra ortaya çýkmasýnýn ardýndan müzikal dünyada heyecan verici bir canlýlýða neden oldu.
Zevkin ve bilimin modeli olarak kalacak yaratýlarý cazibe sahibidirler ve ºaºkýnlýk yaratmýº, alýºýlmýºýn dýºýnda kalmýºlardýr. Bu müthiº sanatçýnýn baºarýlarý onu kýskanç eleºtirilerden koruyamamýºtýr.”121
Bu, bir yoldaºýn, arkadaºýn ve iki gitar için yazýlmýº; Sor’un büyük eserlerinden biri olan Op. 63, “Souvenir de Roussie” adlý eserin kendisine adandýðý kiºinin görüºüdür.
Görüºleri hüzün ve anlayýºý ortaya koymaktadýr. Coste, Sor’a ve onun anýsýna düºmancýl deðildir. Ophee, bu bilgilerle içinde bulunulan açýdan bakýldýðýnda; Sor’un metodunun
120 Matanya OPHEE, a.g.e.
121 Napoleon COSTE, “Introduccion”, Metodo Completo Para Guitarra (Fernando SOR), Ricordi Americana, Buenos Aires, 1943, s.3
67 yazýlýºýndaki derin acýyý, abartýlarýn ve çeliºkilerin nedeninin daha iyi görülebileceðini dile getirmektedir.
Sor, kendi kiºisel tekniðini ve onu, bu tekniði kabul etmeye getiren nedenleri tartýºmak amacý güttüðünü belirterek kitaba giriº yapmaktadýr. Gitara uyguladýðý müzik yaklaºýmý gibi, gitarýn çoksesli bir çalgý olma durumunu önemseyen Sor, bundan dolayý doðru armoni kurallarýnýn gitara uygulanmasý gerektiðini düºünmektedir. Basýlý kompozisyonlarýna ve ayrýntýlý olarak 24 ders, 24 çalýºma ve 24 egzersizine sürekli olarak bir baºvuru yazmýºtýr. Kitap, iyi gitarýn özelliklerini anlatan bir bölümle baºlar.
Bu bölümde, Aguado’nun sözlü tartýºmasýndan farklý olarak, Sor, tamamen doðru çizimlerin olduðu, gitar yapýmýnýn birkaç yönünün anlatýldýðý detaylý bir açýklama yapar. Aguado gibi o da, beðendiði, Panormo, Schroeder, Alonzo, Pagés, Benedid, Martinez ve Lacôte gibi gitar ustalarýný anlatýr.
Sor’un bu kitabýný, genel anlamda herkese yönelik deðil de; daha çok profesyonel müzisyenler, gitar eðitimcileri için yaptýðýný düºünen Ophee, Sor’un, büyük miktarlar halinde sattýðý besteleri gibi, bu çalýºmasýnýn da çok satýlýp, bunlardan ticari bir gelir elde etmek amacýnda olmadýðýný belirtmektedir. Ayný zamanda Sor’un, gizlemeye çalýºsa da; kendi düºünceleri yoluyla inandýrmak, ikna etmek hatta karºýsýndakinin düºüncelerini olduðu gibi deðiºtirmek istediði dile getirilmektedir.
Bu kitabýn asýl içeriðinin genel gitar estetiði üzerine yazýlmýº diðer kaynaklarýn verildiði bir monolog ºeklinde yapýlandýrýldýðý görünmektedir. Ophee’ye göre kitabýn içerik tablosunu Aguado’nun “Escuela de Guitarra” adlý eseri ile kýyaslamak ilgi çekicidir. Ýki kitap da müzik teorisi konusunda birbirini yakýn benzerlik göstererek takip etmektedir. Bölüm baºlýklarý farklýdýr fakat konu içeriði benzerdir. Birçok örnekte, Sor, Aguado’nun düºünceleriyle ayný kanýda olduðunu ifade etmektedir. Diðer örneklerde ise, örneðin parmak ucu ya da týrnak kullanýmý konusunda Sor parmak ucunu tercih ettiðini belirterek Aguado’ya katýlmamaktadýr.
Ýkisinin de uzlaºtýðý konulardan biri klavyeye karºý yaklaºýmdýr. Ýkisi de klavyenin yapay ºekilde pozisyonlara bölünmüº bir yapýsý olmadýðý; klavyenin tek bir
68 doðrusal ünite olduðu konusunda hemfikirdirler. Klavye, kromatik olarak yapýlandýrýldýðýndan, beºliler çemberi gereksiz bir çað aºýmý olarak kullaným dýºýna itilebilir. Aguado gibi, Sor’un gamlarý sunma yöntemi de do, re bemol, re, mi bemol, mi ve böyle ilerleyen kromatik bir diziliºi takip eden, yürüyen akor kurulumlarýndan oluºmuº bir düºünceyi ortaya koyar. (Bkz. ªekil 20) Tüm dikkat, gamlarý tel boyunca klavye üzerinde öðrenme iºine verilmiºtir. Sor’un parmak basma ºekli incelendiðinde, Aguado’nun “parmaklarýn yönlendirilmesi” fikrine katýlmadýðý; ancak “bir eksen oluºturacak ºekilde parmak basma” düºüncesi üzerinde, oldukça ýsrarlý olduðu belirtilmektedir.
ªekil 20
Sor’un verdiði dizi örnekleri
Sor ve Aguado arasýnda týrnak-parmak ucu sorununun yanýnda el ve parmak hareketleri ile ilgili birkaç farkýn daha göze çarptýðý belirtilmektedir. Aguado’nun, Sor’un bazý durumlarda kullanýºlý olabileceðini düºündüðü, “sað elin bir masa yardýmýyla desteklenmesi” fikrine sert bir ºekilde karºý çýkmakta olduðu belirtilmektedir. (Bkz. Resim 5)
Aguado, sol kolun vücuda yakýn olmasý gerektiðini belirtmiºtir. Sor ise bileðin, müzikal dokuya göre pozisyon aldýðý baºka bir teknik geliºtirmiº ve kitabýnda bu tekniðe bir bölüm ayýrmýºtýr. Bilek, parmaklar tellere paralel dizildiðinde vücuda yakýn ve perdelere paralel olduklarýnda da vücuda uzaktýr. Sor ve Aguado’nun ikisi de kapsamlý olarak müziklerinde yüzük parmaðý kullanmýº olmalarýna raðmen, Sor, kitabýnda sað elde sadece üç parmaðýn kullanýmýný önermektedir; baº parmak, iºaret parmaðý ve orta parmak. Sor’a göre yüzük parmak çok zayýf kalmaktadýr ve diðer üç parmakla uygun hizada uzanmamaktadýr. Sor’un görüºlerine, elin düz halini ve ona
69 uygun parmak pozisyonlarýný gösteren geometrik çizimler eºlik etmektedir. (Bkz. ªekil 21)
ªekil 21
Sor’un metodundan sað el çizimi
Düºünce, elin, parmaklarýn üstünde eðilip büküldüðü bir çalma pozisyonunu içerdiði ve oluºan hizanýn yanlýº olduðu düºünüldüðünde; bu kanýyý temel almýº olmasýna raðmen ikna edici görünmektedir. Bu durumun, Sor’un kendi elinden kaynaklanmýº olabileceðini belirten Ophee, insan elinin anatomik olarak sýnýrsýz çeºitlilik taºýdýðýný dile getirmektedir. Genel olarak düºüncenin Sor’un asla yüzük parmaðý kullanmadýðýný belirten yargýdan aldýðý söylenebilir. Sor’un yazdýðý sadece üç parmakla çalýnabilecek eserler bulunmaktadýr ve çalýnmaktadýrlar. Ancak, diðer bir durum olarak açýkça görülecek ºekilde yüzük parmaksýz çalýnamayacak eserler de vermiºtir. Bu parçalar Sor’un kendisinin belirttiðine göre halka açýk yerlerde çalýnmýºtýr. Kitabýn sondan bir önceki bölümü de sað el yüzük parmaðýna ve onun kullanýmýna adanmýºtýr. Burada Sor, bu parmaðýn kullanýlma durumlarýný belirtip, el pozisyonlarýný bu parmaða uyum saðlayacak ºekilde düzenlemenin yollarýný açýklamaktadýr. Bu durumdan Sor’un yüzük parmaðýný her durumda kullanmadýðý; bazý durumlarda kullandýðý yorumu çýkarýlabilir.
Bu kitabýn, Sor’un dehasýný ve yaºadýðý dönemin müziðini anlamak isteyen birinin, ayrýntýlý çalýºmasý gereken önemli bir tarihi belge olduðu belirtilmektedir. Kitap basýmýndan beri uzun bir zamandan bu yana, çalgýya gerçekçi bir çalýºma düzeni getirebilmiºtir. Hatta günümüzde temelini Sor’dan alan birçok düºüncenin, çaðdaº gitar
70 metotlarýnda yeni buluºlar olarak hatta çoðunlukla onun ismini vermeden kullanýldýðý dile getirilmektedir.
2.2.8. Dionisio Aguado “Nouvelle Méthode de Guitare, Op. 6”
1830’larýn, Dionisio Aguado için verimli bir dönem olduðunu dile getiren Ophee, Aguado’nun bu dönemde gitarý sabitlemek amacýyla “tripod”u keºfettiðini belirtmektedir. Tripodu halk konserlerinde sunarak, bu aletin, yapýmýný, kullanýmýný yaygýnlaºtýrmýº ve elde edilecek avantajlarý konusunda bilgilendirmeler yaparak satýºýný da gerekli hale getirmiºtir. 1835 dolaylarýnda Aguado, ön kapaða yeni buluºu tripodu yerleºtirerek “Nouvelle Méthode de Guitare, Op. 6” adlý eserini yayýmlamýºtýr. Ophee, eðitimbilimsel olarak yeni kitabýn, “Colección de Estudios” ve “Escuela de Guitarra”dan çok farklý olmadýðýný belirtmektedir. Bu durum, önceki kitabýn basitleºtirilmiº bir baskýsý ºeklinde bir düºünce uyandýrmaktadýr ve “Escuela de Guitarra” kitabýndaki çalýºmalarýn gerginliðini hafifletme çabasý olduðu düºünülmektedir.
Kitap, baºlangýç bölümünden itibaren öðrencinin hoº kýsa parçalar çalabilmesi için tasarlanmýºtýr. Çok az yeni fikir açýklanýp, az sayýda çalýºma ve etüt sunulmaktadýr.
Özünde bu kitabýn, “Escuela de Guitarra”nýn kýsaltýlmýº bir versiyonu olduðunu belirten Ophee, pek aðýr sayýlamayacak parçalarýn ve düºüncelerin seçilip alýndýðý özet bir kitap olduðunu belirtmektedir.