Anadan Doğma Diktatör
O. Henry
Yüzsüzlük kenti New York'un sokaklarında yabancı bir yüz özlemi çekerek
dolaşıyordum. Bu kent bir kum fırtınasında havada uçuşan kum tanecikleri
kadar birbirine benzeyen insanlarla doludur. Aradan çok geçmeden
hepsinden, sanki hep yanı başınızda bulunan bir arkadaş ya da bir
akrabaymışlar gibi nefret etmeye başlarsınız.
Broadway ile Yirmi Dokuzuncu Sokağın birleştiği
köşede düşlerim aniden gerçekleşiverdi. Ceviz suratlı, san saçlı bir
adam köşeyi tutmuş, çevresinde giderek artan bir kalabalığa konserve
açacağı, tornavida, askı çengeli, tırnak törpüsü, ayakkabı çekeceği,
saat kutusu ve patates soyucusu olarak kullanılabilen ve en şık bir
beyin bile anahtarlığına hiç çekinmeden takabileceği bir süs olan garip
bir aleti satmaya çalışıyordu.
Tam o anda iriyarı bir polis kalabalığın arasından
kendine yol açmaya çalışarak satıcıya doğru yönelince adam ticaretinin
böyle birdenbire kesilmesine alışkın bir hareketle çantasını kaptığı
gibi kalabalığın aksi yönünden süzülüverdi. İnsanlar da yerinden
oynatılmış bir ekmek kırıntısının çevresindeki karıncalar gibi amaçsızca
ağır ağır dağıldılar. Polise gelince, o sanki bir an içinde yeryüzünün
de, üstünde yaşayanların da sanki hiç farkında değilmiş gibi elindeki
copu ustaca çevirmeye başlamıştı. Ben Kansas Bili Bowers'in ardından
seğirterek koluna yapıştım.
Kansas Bili ne arkasına baktı, ne de hızını kesti,
ama gayet büyük bir ustalıkla avucuma bir beş dolarlık
sıkıştırıvermişti.
"Eski dostlarını bu kadar ucuz gördüğünü bilmezdim,
Kansas Bili." dedim.
Bili geriye baktı ve bakmasıyla da o ceviz
suratına, geniş bir gülümsemenin yayılması bir oldu.
"Çabuk o beşliği geri tosla." dedi. "Yoksa seni
resmi bir memuru taklit suçundan ihbar ederim. Ben seni polis
sanmıştım."
"Seninle bir iki şey konuşmak istiyorum. Bili."
dedim. "Oklahoma'dan ne zaman ayrıldın? Reddi McGill şimdi nerelerde? Bu
garip şeyleri satmak için ne diye sokak köşelerinde böyle çırpmıyorsun?
Büyük Boynuz altın madenin ne oldu? Nerenin güneşi seni böyle kararttı?
Ne içersin?"
Kansas Bili sorularını sırasıyla yanıtladı:
"Bir yıl önce. Arizona'da yel değirmenleri yapıyor.
Cep harçlığımı çıkartmak için. Altın madeni sahte çıktı. Tropik
ülkelerin. Bira."
Uygun bir yere girip eski anılarımızı tazeledik.
Bili, "Evet, o ineğin ipini kopartmasını ve
buzağının seni kovalamasını çok iyi hatırlıyorum." diye bir sorumu
yanıtladı. "O inek ve sen! Yaşamımın sonuna kadar o günü asla
unutmayacağım!"
"Tropikler epey geniş bir alanı kaplar." dedim.
"Hangi köşesini şereflendirdiğini anlat bakalım."
"Çin ya da Peru... Dur hele, sanırım Arjantin
Konfederasyonu'ydu. Her neyse, çok esaslı insanlar, dostum. Renkleri
bozuk, ama kendileri çok ilerici. Orada tam üç ay kaldım."
"Gerçek büyük ırkın arasına dönmekten memnunsundur
herhalde." dedim. "Özellikle Hew Yorklular' m, bütün dünyanın en ilerici
ve en bağımsız insanları olan New Yorklular'ın..."
"Tartışma mı açmak istiyorsun?" diye sözümü kesti
Bili.
"Ortada bir tartışma konusu mu var?"
"Bir İrlandalı nükteden anlar mı, ne dersin, ha?"
Kahvenin saatine baktım.
"Bir iki saat boşum." dedim.
"Amerikalılar'ın büyük tüccarlar olmalarına bir
diyeceğim yok." diye övgüsünü esirgemedi Bili. "Ama bütün suç uydurma
yerine yalan yazanlarındır."
"O İrlandalı'nın adı neydi?" diye sordum.
"Şu son içtiğimiz bira pek soğuk değildi." dedi.
"Rus köylüleri arasında isyanlar artacakmış diye
duydum." dedim.
Bili az önceki sorumu yanıtladı.
"Adı Barney O'Corınor'dı."
Birbirimizin düşünce yollarını çok iyi bildiğimiz
için sonunda Kansas Bill'in hikayesinin başladığı noktaya gelmiştik:
Bu O'Corınor'la Batı Yakası'nda bir pansiyonda
tanıştım, diye anlatmaya başladı Bili. Bir kadeh içki içmek için beni
odasına çağırmıştı, ondan sonra birlikte büyümüş bir kediyle köpek gibi
oluverdik. Bir gün kendisini odasında ayaklarını bir duvara dayamış,
sırtını öteki duvara yaslamış elindeki kocaman bir haritayı incelerken
buldum. Yatağının üstünde de kabzası yakut taşlı ve püsküllü altın bir
kılıç vardı.
"Bu da ne?" diye sordum. (O sıralarda artık
içtikleri su ayrı gitmez iki dost olmuştuk.) "İrlanda'nın eski
yılanlarını kötüleme yıllık töreni mi var yoksa? Yürüyüş nereye?
Broadway'den Kırk İkinci sokağa, oradan da McCarthy'nin meyhanesine..."
"Şu lavabonun üstüne otur da dinle." dedi OConnor.
"Kılıcıma da hakaret edip durma. Munster'deyken babamındı bu kılıç. Bu
harita da, aziz dostum Bowers, tören yolunun planı değildir. Gözlerini
açıp dikkatle bakarsan görürsün ki, burası Güney Amerika denilen kıta
parçasıdır ve tam on dört adet mavi, sarı ve kırmızı ülkeden oluşmuştur.
Bu ülkelerin hepsi de ikinin biri bir zorbanın pençesinden
kurtarılmaları için bağrışıp dururlar."
"Bilirim bilirim." dedim. "Edebi bir düşüncedir bu.
Ciğeri beş para etmez dergilerin tümü bunu Ridpath'ın Dünya Tarihi adlı
eserinden aşırmışlardır. Okursan görürsün o hikayelerin birbirlerine ne
kadar benzediklerini. Genellikle O'Keefe adında bir serüven düşkünü
vardır. Bir sürü dümenden sonra diktatör olur, İspanyol-Amerikan halk da
'Cospettol' ya da ona benzer İtalyanca küfürler yağdırırken roman sona
erer. Yeryüzünde böyle şeylerin yapılmış olduğundan kuşkulanıyor
değilim, ha. Umarım şimdi de böyle bir işe girişmeyi düşünmüyorsundur."
"Bowers, sen kültürü ve yüreği olan bir insansın."
"İşte itiraz edilmeyecek bir söz." dedim. "Kültür
ailemden gelir, yürekliliği de yaşamla olan zorlu çatışmam sonunda elde
etmişimdir."
"O'Connorlar gayet savaşçı bir ailedirler." dedi.
"İşte babamın kılıcı, işte haritam. Ben öyle hareketsiz bir hayat
yaşayamam. O'Connorlar hükmetmek için doğmuşlardır. Ben de insanlara
hükmetmeliyim."
"Barney, polis olmak ve rahat rahat dalavere ve
zevk dolu bir hayata atılmak varken ne demeye uzak diyarlara gitmek
istiyorsun sanki." diye kulağını büktüm. "Baskı altındakilere kötü
davranma ve onları ayakların altında ezme duygusunu polislikten başka
hangi meslekte tatmin edebilirsin?"
"Şu haritaya bir daha bak hele." dedi. "Şu
bıçağımın ucuyla gösterdiğim ülkeye bak. Ona yardım etmeye, başındaki
zorbayı babamın kılıcı ile yerinden atmaya karar verdim."
"Anlıyorum." dedim. "O yeşil olanı gösteriyorsun
ki, bu da yurtseverliğinin kanıtı. Aynı zamanda hepsinin en küçüğü ki, o
da görüşündeki isabetlilik."
Barney'in yüzü pembeleşti.
"Beni korkaklıkla mı suçluyorsun?"
"Tek başına bir ülkeye saldırıp onu ele geçiren
adama korkak denmez." diye durumu idare ettim. "Anthony Hope ile
Roosevelt işine karışmazlarsa seni oradan atmaya kimsenin hakkı olamaz."
OConnor, "Ben şaka ediyor değilim." dedi. "Planımı
uygulayacak 1500 dolarım var. Senden de pek hoşlandım. Ne dersin, kabul
mü?"
"Şimdilik boştayım." dedim. "Ama görevimin ne
olacağını bilmem gerek. İhtilal sırasında dişe dokunur bir şey elde
edecek miyim, yoksa ülke fethedildikten sonra savunma bakanı mı
olacağım? Aylık mı alacağım yoksa beleşe mi çalışacağım?"
"Bütün masraflar benden. Ben güvenebileceğim bir
insan arıyorum. Başarılı olduğumuz takdirde sana devlet armağanı olarak
istediğin görevi veririm."
"Tamam." dedim. "Önce bir nakliye müteahhitliği,
sonra da cumhurbaşkanlığı sırasının bana gelmemesi için Yüksek Yargıçlar
Kurulu'na atanmamı istiyorum. O devletlerin cumhurbaşkanlarını
selamladıkları toplar insanın canını biraz fazlaca acıtır. Tamam, bu
andan başlayarak beni aylıklı memurun olarak kabul edebilirsin."
İki hafta sonra o küçük, yeşil ülkeye gitmek üzere
bir gemiye binmiştik. Yolculuk üç hafta sürdü.
OConnor'un dediğine bakılırsa bütün planları
önceden hazırlamıştı. Ancak kendisi başkomutan olduğu için herkesin
William T. Bowers olarak tanıdığı benden, yani tüm ordu ve kabinesinden
bu ince ayrıntıları titizlikle saklamaktaydı. Tehlike içinde olan bu
henüz keşfedilmemiş ülkeyi bağımsızlığına kavuşturmak için girdiğim bu
seferde günde üç dolar alıyordum. Her cumartesi akşamı güvertede esas
duruşa geçerdim, sonra 'rahat' komutuyla OConnor yirmi bir doları
tokalardı.
İndiğimiz limanın adının Guayaquerita olduğunu
öğrenince, "Yağma yok." dedim. "Benim için burası Hilldale,
Tompkinsville ya da Cherry Tree Corners'dir. Anlaşılan ilk iş olarak
Yazım Reformu yapılacak burada."
Limana girerken kentin göze hoş gelen bir görüntüsü
vardı. Tıpkı Long Island Demiryolu şirketinin turist broşürlerindeki
Ronkonkoma gölüne benziyordu.
Karantina ve gümrük muayenesi aşağılanmalarından
geçtikten sonra OConnor beni Bireysel ve Ortak Azizlerin Kederli
Kelebekleri Caddesi'ndeki bir pansiyona götürdü. Üç metre genişliğindeki
cadde ta başından sonuna kadar insanın dizlerine kadar çıkan gübre ve
izmarit yığınlarıyla doluydu.
Orasını da yeniden vaftiz ederek 'Haydutlar Sokağı'
adını verdim.
OConnor, "Burası bizim karargahımız olacak." dedi.
"Ajanım Don Fernando Pacheco bizim için tuttu burasını."
Böylece o evde ihtilal merkezini kurduk. Ön odada
üstünde meyve, bir gitar ve bir de deniz kabuğu olan bir masamız vardı.
OConnor arka odaya kendi çalışma masasını, kocaman aynasını ve hasırlar
içinde sakladığı kılıcını yerleştirdi. Duvardaki çengellere taktığımız
hamaklarda yatıyorduk. Yemeklerimizi de Amerikan örneğine göre
işletilen, Kansas City usulü bir tezgahta Çin yemekleri yenilen bir
Almanın Hotel İnglez adındaki lokantasında yemekteydik.
Anlaşıldığı kadarıyla OConnor gerçekten de önceden
birtakım planlar hazırlamıştı. Her gün sürüyle mektup yazıyor ve yine
her gün birkaç yerli geliyor ve arka odada çevirmenle birlikte yarım
saat kapalı kalıyorlardı. İçeri girerken yirmi santim boyundaki
purolarını tüttürüp bütün dünya ile barış içinde olduklarına, ama on beş
ya da yirmi dolarlık bir banknotu katlayarak çıkarken hükümete müthiş
bir şekilde sövüp saydıklarına dikkat etmiştim.
Bu Ouaya'ya, deniz kıyısındaki bu kokulu kente
geldiğimizden bir ay kadar sonra bir akşam kafayı çekiyorduk.
"Eğer ne kurtarmaya geldiğini bilmeyen bir
kahramanın cüretini bağışlarsan bu ülkeyi nasıl ele geçirmeyi
düşündüğünü sorabilir miyim?" dedim. "Kanlı bir ihtilal mi düşünüyorsun,
yoksa sakin ve şerefli bir şekilde oylarını satın almayı mı?"
"Bowers, sen çok iyi bir insansın." dedi.
"Karışıklıktan sonra senden çok yararlanacağım. Ama devlet işlerine pek
aklın ermez. Şu anda zalim Calderas'ın çevresinde gittikçe daralan bir
strateji ağı kurmuş bulunuyoruz. Ülkenin her yerinde casuslarımız var.
Seçimi kesinlikle Liberal Parti kazanacak. Gizli
listelerimizde hükümet güçlerini bir vuruşta yok etmeye yetecek kadar
yandaşlarımızın adları yazılı. Bütün bunları kim yaptı sanıyorsun? Ben
yaptım. Ben! Hepsini ben hazırladım. Casuslarımın bildirdiklerine göre
buraya tam zamanında gelmişiz. Halk ağır vergiler altında inim inim
inliyor. Ayaklandıkları zaman önderleri kim olacak sanıyorsun? Benden
başkasının olması mümkün mü? Daha dün, Burasnas bölgesindeki adamımız
Zaldas halkın gizliden gizliye bana Kurtuluş Kapısı adını verdiklerini
söyledi."
"Bu Zaldas dediğin o boyanmamış deri pabuçlu, meşin
tenli yaşlı Kızılderili değil mi?"
"Tam üstüne bastın, o işte."
"Dışarı çıkarken arka cebine bir yirmi dolarlık
sokmaya çalışıyordu. Sana belki Kurtuluş Kapısı diyorlar, ama bana
kalırsa daha çok bankanın yan kapısıymışsın gibi davranıyorlar. Her
neyse, biz işin sonunu bekleyelim bakalım."
"Bu işler parasız dönmez elbette. Ama bir aya
kalmaz ülke avucumuzun içine düşecek, bak bundan hiç kuşkun olmasın."
Akşamları kent meydanında dolaşır, bandoyu dinler,
halkın arasına karışırdık. Kaymak tabakaya ait on üç araba vardı. Bunlar
Alabama'da belediye başkanının yeni bir düşkünlerevi açmaya giderken
bindiği türden eski tip şeylerdi. Zenginler de işte bu arabalarıyla aynı
meydanın çevresinde dolaşıp dururlar, içlerindekiler dostlarını her
görüşlerinden silindir şapkalarını çıkartıp selamlaşırlardı. Yoksul halk
da çıplak ayakla dolaşır, en ucuz cinsten purolarını fosurdatırlardı.
Bütün bu karışıklık içinde en soylu görüntüyü Barney OConnor
oluştururdu. Sırtında Beşinci Cadde'den aldığı takım elbisesiyle bir
seksen beş boyunun tüm heybetini gözler önüne serecek şekilde şöyle bir
durdu mu herkesin onu seyrettiğini sanırdım. Kartal gibi bakışları, ta
kulaklarının arkasını gıdıklayan bıyıkları vardı. Anadan doğma bir çar,
bir diktatördü o! Her kadının onu sevdiğini, her erkeğin ondan
korktuğunu düşünürdüm. Kimi zaman bakar da belki garip bir rastlantı
sonunda oyununun başarıyla sonuçlanacağını düşünür, kendimi Güney
Amerika Dalavere Nişanı'nın Birinci Rütbesine sahip bir soylu olarak
görürdüm. Ama sonra hemen yeryüzüne döner, hayalimde cumartesi akşamı
elime geçecek olan yirmi bir Amerikan dolarını canlandırırdım.
Bir akşam böyle konuşarak yürürken OConnor, "Şu
insanlara dikkatle bak." dedi. "Şu kederli, baskı altında inim inim
inleyen kütlelere bak. İhtilale hazır olduklarını fark etmiyor musun?
Yaşamlarından memnun olmadıklarını görmüyor musun?"
"Hiç de öyle bir şey görmüyorum." dedim. "Bu
insanları tanıyorum artık. Mutsuz göründükleri zaman keyiflidirler
aslında. Gerçekten mutsuz olduklarında da gidip yatarlar. Bunlar pek
öyle ihtilale ilgi duyacak insanlar değiller."
"Bizim bayrağımız altında toplanmak için
koşacaklardır. Yalnız bu kentte bir işaret üzerine silaha sarılacak üç
bin kişi var. Ancak her şey çok gizli tutuluyor. Başarmamamız imkansız."
Karargahımızın bulunduğu Haydutlar Sokağı'nda alçak
damlan kırmızı kiremitli bir sıra bina vardı. Askeri güçlerin komutanı
General Tumbalo orada otururdu. Bir gün OConnor'la kaldırım adını
verdikleri o keçi yolundan giderken Tumbalo'nun oturduğu evin tam
karşısındaki evden OConnor'ın ayakları dibine kırmızı bir gül atıldı.
OConnor gülü aldı, yerlere kadar eğilip bir selam verdikten sonra
çiçeği beşinci kaburga kemiğine bastırdı. Vay anasını! Herif bu işleri
gerçekten biliyor, diye düşündüm. Pencerenin önünden geçerken içeride
beyaz bir giysi, gülümseyen bir dizi diş ve bir çift iri kara göz
gördüm.
Eve döndüğümüzde OConnor odada aşağı yukarı
dolaşıp bıyıklarını burmaya başlamıştı.
"Gözlerini gördün mü, Bowers?" diye sordu.
"Gördüm. Bundan sonra olacakları da görebiliyorum.
Tıpkı romanlardaki gibi. Zaten bir şeylerin eksikliğini hissediyordum.
Aşk yoktu, aşk! Yedinci Bölüm'de cesur İrlandalI serüvenciyi avutmak
için ne gerekir? Aşk, elbette. İşte sonunda gece karanlığı gözler ile
parmaklıklar arasından fırlatılan gül de çıktı karşımıza. Şimdi sıra
hangisine geldi? Gizli yeraltı geçidi yakalanan mektup senyoritadan
gizli haber savaş meydanda dövüş arka..."
"Saçmalama!" diye sözümü kesti OConnor. "Ancak
şunu iyi bil ki, o benim için dünyadaki tek kadındır. OConnorlar
kavgada olduğu gibi aşkta da acelecidirler. Adamlarımın önünde savaşa
giderken o gülü kalbimin üzerinde taşıyacağım. İyi dövüşmek için insana
güç verecek bir kadın olmalıdır."
"Haklısın." dedim. "Ama bu işte beni işkillendiren
bir nokta var. Romanlarda hep kahramanın sarışın arkadaşı öldürülür.
Bütün okuduklarını bir hatırla da bak, haklı mıyım haksız mı?"
OConnor, "Adını nasıl öğrenebilirim?" diye sordu.
"Bundan kolay ne var? Git kendisine sor."
"Sen zaten hayatta hiçbir şeyi ciddiye almazsın
ki."
Ben ıslıkla İspanyol Fandangosu'nun çalmaya
koyuldum.
"Belki de gülü bana atmıştı." dedim.
OConnor'ın tanıştığımızdan bu yana ilk kez
güldüğünü o zaman gördüm. Ayağa kalktı, gürültülü bir kahkaha savurdu,
dizlerini dövmeye başladı. Sırtını dayadığı duvar ciğerlerinin gürültüsü
ile sallanana kadar güldü. Arka odaya gidip aynada kendisine baktıktan
sonra yeniden makaraları koyuverdi. Sonra yüzüme baktı, bir kahkaha daha
patlattı. İşte onun için sözün başında sormuştum İrlandalılar'ın
nükteden anlayıp anlamadıklarını. Onu gördüğüm günden beri ben hiç
farkında olmadığım halde herif meğerse komedi oynar dururmuş.
Her neyse, ertesi gün suratına yayılmış kocaman bir
gülümsemeyle geldi. Cebinden borsa bülteni gibi bir kağıt çıkararak,
"Adını öğrendim." diye okumaya başladı. "Dona Isabel İnez Lolita
Carreras y Buencaminos y Montelon. Anasıyla birlikte oturuyor. Babası
son ihtilalde öldürülmüş. Bizim davamızla ilgileneceği kuşkusuz."
Gerçekten de ertesi gün kız bizim kapının önüne
küçük bir gül demeti fırlatıverdi. OConnor çiçeklerin arasında üzerinde
bir satır İspanyolca yazılı bir kağıt bulunca bizim çevirmeni yakaladığı
gibi masa başına oturttu. Adam kafasını kaşıya kaşıya o bir tek cümleyi
İngilizce'ye şu üç şekilde çevirdi: Talihin yüzü savaşan insanınkine
benzer', 'Talih yürekli olana güler' ve 'Talih yürekli adama benzer".
Biz bunların içinden İkincisini seçtik.
OConnor böbürlenmeye başladı.
"Gördün mü, ülkesini kurtarmam için beni
destekliyor."
"Bana kalırsa akşam yemeğine çağırıyor." dedim.
Böylece bu hanımcağız bütün gün parmaklıklı
penceresi ardında oturup bir çiçekçi dükkanını teker teker bizim evin
önüne fırlattı durdu.
OConnor horoz gibi kasıla kasıla, göğsünü
şişirerekten dolaşıyor, kanlı savaş meydanlarında göstereceği
kahramanlıklarla kızı kazanacağına söz veriyordu.
Artık ihtilal de olgunlaşmaya başlamıştı. OConnor
bir gün beni arka odaya çekerek her şeyi açıkladı.
"Haftaya bugün saat on ikide ihtilal başlıyor.
Benim gibi cesur, akıllı ve tarihsel üstünlüğe sahip bir insan için bu
işlerin gayet basit olduğunu anlamaya yetecek kafan olmadığı için bu
konuda kendini eğlendirecek şeyler buldun. Ancak şunu bil ki,
OConnorlar dünyanın dört bir yanında kadınlara, erkeklere ve tüm
uluslara hükmetmiş insanlardır. Bunun gibi küçük ve önemsiz bir ülkeye
hükmetmek çocuk oyuncağıdır. Ben tek başıma bu heriflerden dördünü
kolaylıkla alt edebilirim."
"Bundan hiç kuşkum yok." dedim. "Ama ya altı
tanesini? Ya da üzerine on yedi kişilik bir ordu gönderirlerse?"
"Kulaklarını aç da sana neler olacağını anlatayım.
Gelecek salı günü öğlen saat on ikide cumhuriyetin dört bir yanında
25.000 yurtsever isyan edecek. Hükümet hazırlıksız bulunacağı için
devlet daireleri işgal edilip silahlı kuvvetler hapsedilecekler ve yeni
yönetim işbaşına geçecek. Ordunun bir bölümü başkentte olduğu için orada
durum biraz daha naziktir. Orada cumhurbaşkanlığı sarayını ve tahkim
edilmiş devlet dairelerini işgalden sonra ihtilal kuvvetleri buralarda
savunmaya geçeceklerdir. Diğer kentlerde zaferler kazanıldıkça bir kısım
ihtilalciler derhal başkente doğru yürüyüşe geçeceklerdir. Plan o kadar
kusursuz ki, başarılı olmaması mümkün değil. Ben buradaki ihtilalcilerin
başındayım. Yeni cumhurbaşkanı şimdiki kabinede maliye bakanı olan Senor
Espadas olacak."
"Ya sen bu işten ne kazanacaksın?" diye sordum.
"İçinden istediğimi seçmem için bütün görevleri bir
gümüş tepsiye koyup önüme getirmezlerse şaşarım doğrusu! Bu işin beyni
bendim, çarpışma başlayınca da herhalde arka saflarda olmayacağım.
İhtilalcilere kaçak silahları kim buldu? Ben Hew York'tan ayrılmadan
önce orada bir şirketle bu işi ayarlamadım mı? Mali ajanlarımız 20 bin
Winchester tüfeğinin sahilde gizli bir yere çıkarılıp kentlere
dağıtıldığını bildirdiler. Oyunu kazandık diyorum sana, Bowers, oyunu
kazandık!"
Doğrusunu söylemek gerekirse bu sözler üzerine
güvensizliğim iyice sarsılmıştı. Bu yurtsever üçkağıtçıların işi epey
ciddiye aldıkları anlaşılıyordu. Bundan sonra OConnor'a daha saygıyla
bakmaya ve savunma bakanı olarak nasıl bir üniforma giyeceğimi düşünmeye
başladım.
İhtilal günü olan salı sonunda geldi çattı.
OConnor ayaklanmaya başlamak için bir işaret verileceğini söylemişti.
Devlet deposunun yanında eski bir top vardı. Onu gizlice doldurmuşlar,
tam saat on ikide ateşleyeceklermiş. İhtilalciler de top sesini duyar
duymaz silahlarını gizledikleri yerlerden çıkaracaklar ve gümrük binası
ile diğer devlet dairelerini ve depoları basacaklarmış.
O sabah heyecandan yerimde duramıyordum. Saat on
bire geldiğinde OConnor da heyecanından savaşçı bir katil ruhuna
bürünmüştü. Babasının kılıcını sallıyor, nasırları ağrıyan bir aslan
gibi arka odada dolaşıp duruyordu. Ben ise birbiri ardından sekiz on
puro içtim ve sonunda pantolonumun paçalarına boydan boya sarı şeritler
geçirmeye karar verdim.
Saat on bir buçukta OConnor sokağa çıkıp halkın
ayaklanmaya nasıl hazırlandığı hakkında kendisine rapor vermemi istedi.
On beş dakika geçmeden odaya dönmüştüm.
"Bir şeyler duydun mu?" diye sordu.
"Duydum." dedim. "Önceleri davul çalıyor sandım,
ama değilmiş. Horlama gürültüsüymüş. Şu anda kentte herkes derin bir
uykuda."
OConnor saatine baktı.
"Sersemler!" dedi. "Herkesin öğle uykusuna yattığı
saati seçmişler. Ama hiç tasalanma, top sesini duyunca hepsi yerlerinden
fırlayacaklardır. Her şey tıkırında gidecek, hiç kaygın olmasın."
Saat tam on ikide topun gürlemesi ile kentin tümü
sallanmıştı.
Herkes kapıdan pencereden başını uzatmış sokağa
bakıyordu.
OConnor kılıcını çekerek dışarı fırladı. Ben
kapıya kadar gidip arkasından bakmakla yetindim.
Komutan General Tumbalo elinde iki metrelik
kılıcıyla merdivenlerden aşağı yuvarlanarak iniyordu. Başında üç köşeli
tüylü şapkası, sırtında altın kordonlu, parlak düğmeli büyük tören
üniforması vardı. Bacağında gök mavisi pijama pantolonu, bir ayağında
çizmesi, diğerinde kırmızı terliği bu renkli görüntüyü tamamlıyordu.
Topun patlamasını işiten General böyle saygısızca
uyandırılmış yüz kiloluk vücudunun izin verdiği hızla koşarak kışlaya
doğru gidiyordu.
Generali gören OConnor bir savaş çığlığı attı ve
babasının kılıcını sallayarak düşmana saldırdı.
Tam sokağın ortasında ikisi birden bir nalbantlık
ve kasaplık gösterisine giriştiler. General böğürdü, OConnor da kendi
soyunun savaşçı yeteneğini dile getirdi.
Kılıcı kırılan General kurtuluşu "Polis! Polis!"
diye bağırarak kaçmakta buldu. Adam doğramanın zevkiyle kendinden geçmiş
olan OConnor Generalin peşinden koşuyor, baba yadigarı silahıyla adamın
ceketinin kuyruklarından düğmeler kopartıyordu. Köşe başına vardığında
beş çıplak ayaklı, don paça polis hep birden OConnor'un üstüne atlayıp
kendisini belediye talimatlarına uygun bir şekilde tutuklayıverdiler.
Cezaevine giden yol bizim eski ihtilal karargahının
önünden geçerdi. Ben hala kapının önünde duruyordum. Polisler OConnor'ı
el ve ayaklarından yakalamışlar, kaplumbağa gibi sırtüstü
sürüklüyorlardı. Yolda iki kere mola verdiler. Yedekte giden beşinci
polis her seferinde birinin yerine geçerek arkadaşına bir sigara sarma
fırsatı veriyordu. OConnor evin önünden geçerken başını çevirip bana
baktı. Yüzüm kızararak bir puro daha yaktım. Alay yoluna devam etti;
saat on ikiyi on geçe herkes yeniden uykuya yatmıştı.
Bizim çevirmen öğleden sonra geldiğinde ilk işi
içinde buz sakladığımız kırmızı küpe el atmak oldu.
"Bugün buzcu gelmedi." dedim. "Kentte ne var ne
yok, Sancho?"
Karaciğer renkli dil bilgini, "Felaket." dedi.
"Senyor OConnor'ın General Tumbalo ile kavga etmesinin çok kötü
olduğunu söylediler. General Tumbalo büyük adam. Büyük asker."
"Peki, Bay OConnor'a ne yapacaklarmış?"
"Az önce Juez de la paz yani nasıl derler. Sulh
Yargıcı ile konuştum. Amerikalı efendinin General Tumbalo'yu öldürmeye
kalkışması çok kötü oldu. Senor OConnor'u altı ay hapsedecekler, sonra
da kurşuna dizeceklermiş. Çok, ama çok yazık oldu."
"Peki, ya hazırlanan ihtilal?" diye sordum.
"Haa, o mu? İhtilal havası değil şimdi. Havalar çok
sıcak. İhtilal kışın daha iyi yapılır. Belki de gelecek kışa. Kim
bilir?"
"Ama top patladı ya! İşaret verilmişti."
Sancho güldü.
"O buz fabrikasının patlayan kazanının sesiydi.
Buummm diye patladı koca kazan. Millet tümden öğle uykusundan uyandı.
Kusura bakmayın, bugün buz yok. Hava da çok sıcak."
Gün batarken cezaevine gittim. OConnor'la
parmaklıklar arasından konuşmama izin verdiler.
Hemen, "He haberler var, Barnes?" diye sordu.
"Kenti ele geçirdik mi? Öğleden sonra beni kurtarmaya geleceklerini
sanmıştım. Hiç silah sesi de duymadım. Başkentten bir haber var mı?"
"Aman yavaş ol." dedim. "Bir plan değişikliği
olduğunu sanıyorum. Şu anda konuşulacak daha önemli konular var. Paran
var mı?"
"Yok. Son meteliğimi dün otele vermiştim.
Adamlarımız gümrük binasını basmadılar mı? Orada epey devlet parası
olacaktı."
"Çıkar artık şu ihtilali kafandan." dedim. "Senin
hakkında araştırma yaptım. Cana kasttan altı ay sonra kurşuna
dizileceksin. Ben de boşta gezerlikten elli yıl ağır hapse mahkum
oluyorum. Cezaevinde bulunduğun sürece sana yalnızca su verecekler,
yiyeceğini ancak arkadaşlarından sağlayabilirsin. Ne yapacağımızı
bilemiyorum."
Eve döndüğümde OConnor'ın eski bir ceketinde gümüş
bir Şili doları buldum. Biraz kızarmış balıkla pirinç alıp cezaevine
götürdüm. Sabahleyin de göle gidip biraz su içtikten sonra OConnor'a
uğradım. Adamın bakışlarında kalın bir biftek rüyası okunuyordu.
"Barney, dünyanın en iyi, en tatlı, en saf suyunu
buldum." dedim. "İstersen gidip bir kova getireyim. Bu pis hükümet
suyunu at gitsin. Ben arkadaş için her şeyi yaparım."
OConnor hücresini arşınlayarak, "Sonu bu olacaktı
demek." dedi. "Açlıktan ölecek hale gelince kurşuna dizileceğim, ha?
Hele buradan çıkayım da, ben o hainlere dünyanın kaç bucak olduğunu
gösteririm." Sonra parmaklıklara yaklaşarak sesini alçalttı:
"Dona Isabel'den yeni bir haber var mı? Onun
bakışlarına güveniyorum. Ona bir haber iletebilir misin? Beni buradan
kurtarsa kurtarsa, ancak o kurtarır. Ondan bir tek söz, bir tek gül
benim bu karanlığımı ışığa boğacaktır. Ancak konuyu kendisine açarken
çok dikkatli ol, bu soylu Kastilyalılar çok duygulu ve gururlu
insanlardır."
"Çok esaslı bir fikir verdin." dedim. "Barney,
raporumu sana az sonra sunarım. Çabuk tarafından bir iş çevirmediğimiz
takdirde açlıktan öldük demektir."
Oradan çıkıp Haydutlar Sokağı'nda yürümeye
başladım. Tam Dona Isabel Antonia Concha Regalia'nın evinin önünden
geçerken bir gül küt diye kulağıma çarptı.
Kapı açıktı. Şapkamı çıkardığım gibi daldım içeri.
Oda pek aydınlık değildi, ama ağzında kömür gibi bir puroyla Dona
Isabela'nın pencerenin yanındaki sallanan koltukta oturduğu
seçilebiliyordu. Yanına yaklaşınca yaşının otuz dokuz, iki gözünün de
ömrü boyunca aynı yere bakmamış olduğunu anladım. Koltuğunun kenarına
oturdum, ağzından purosunu çektim, dudaklarına bir öpücük kondurdum.
"Merhaba, Izzy!" dedim. "Laubaliliğimin kusuruna
bakma. Seni bir aydır tanıyor gibiyim de ondan. Söyle bakalım sen kimin
Izzy'ciğisin, ha?"
Başını şalının altına sokup öyle derin bir soluk
aldı ki, bas bas bağıracak sandım, ama hiç de umduğum gibi olmadı.
"Ben Amerikalılar'ı severim." dedi.
İşte bunu duyar duymaz o akşam OConnor'la birlikte
bir çatal bıçak oyununa gireceğimize aklım kesmişti. Bir iskemle çekip
yanına oturdum. Yarım saat sonra nişanlanmıştık bile. Biraz sonra
şapkamı alıp dışarı çıkmam gerektiğini söyledim.
Izzy korkuyla, "Geri dönecek misin?" diye sordu.
"Gidip papazı getireyim." dedim. "Yirmi dakika
sonra buradayım. Hemen bugün evleniriz. Oldu mu?"
"Bugün evlenmek mi? İyi." dedi.
Kıyıya gidip Birleşik Devletler Konsolosu'nun evini
buldum. Konsolos kır saçlı, bir yetmiş beş boyunda, kırk kiloluk bir
adamdı. Beyaz giysili kara bir herifle satranç oynuyordu.
"Rahatsız ettiğim için özür dilerim." dedim. "Bir
insan şöyle çabuk tarafından evlenmek isterse ne yapmalıdır?"
Konsolos kalkıp elini masasının gözüne soktu.
"Benim bir iki yıl önce alınmış bir nikah kıyma
iznim olacaktı. Durun bir dakika..."
Kolunu tuttum.
"Aman zahmet etmeyin. Zaten evlilik bir piyangodur.
Siz razıysanız ben izni görmeden de bu işe girerim."
Haydutlar Sokağı'na konsolosla birlikte döndük.
Izzy annesini de törene çağırdıysa da, moruk mutfakta tavuk yolduğu için
özür diledi. Biz de ayağa kalktık, konsolos nikahımızı kıydı.
O akşam Bayan Bowers keçi haşlamak, fırında muzlu,
kırmızı biberli şöyle dört başı mamur bir yemek çıkardı. Yemekten sonra
ben sallanan koltuğa oturdum, o da dizlerimin dibine çöküp gitarını
tıngırdatmaya başladı.
Birden çılgınlar gibi fırladım yerimden. OConnor'u
unutmuştum. Izzy'ye hemen ona da yemek hazırlamasını söyledim.
"O kocaman çirkin herife mi?" dedi. "Ama arkadaşım
diyorsan peki..."
Vazodan bir de gül alıp yemek paketini doğruca
cezaevine götürdüm. OConnor yemeklere aç kurt gibi saldırdı. Sonra
ağzını bir muz kabuğuyla silerken, "Dona Isabel'den haber yok mu?" diye
sordu.
Parmaklıkların arasından gülü uzattım.
"Şşşt! Sana bunu yolladı. Cesaretini sakın
kaybetmesin diyor. İki maskeli adam bu gülü akşamüzeri ormandaki şato
yıkıntısına getirdiler. Keçi haşlamasını beğendin mi?"
OConnor gülü dudaklarına bastırdı.
"Bence bu gül dünyanın bütün yemeklerinden önce
gelir. Ama yemek de iyiydi hani, nereden yürüttün?"
"Üzümünü ye de bağını sorma." dedim. "Sen şimdilik
keyfine bak. Bu arada yapılacak bir iş varsa ben yaparım artık."
Birkaç hafta böyle devam ettik. Izzy mükemmel bir
aşçıydı, biraz daha alımlı olsa ya da daha iyi bir cins tütün kullansa
belki de kendisine verdiğim bu şerefe biraz da sorumluluk duygusu
katabilirdik. Ancak şimdiki durumda tramvayda önümde duran gerçek bir
hanımefendiyi görmeye bile özlem duyuyordum. Zaten bu bolluk ülkesinde
kalmamın tek nedeni kaçamayışımdı. Ayrıca OConnor'un kurşuna
dizilmesini seyretmeden gitmeyi saygısızlık olarak görüyordum.
Bir gün bizim eski çevirmen geldi, bir saat kadar
oturup sigara içtikten sonra yargıcın beni çağırttığını söyledi. Adamın
kent dışında, limon ağaçları arasındaki bürosuna gidince epey
şaşırmıştım. Karşımda beklediğim pejmürde giyimli, tarçın renkli bir
yerli yerine, elinde viski kadehiyle deri bir koltuğa oturmuş balçık
renkli, efendiden bir adam vardı. İzzy'nin çabaları sonunda kalın kafama
birkaç kelime İspanyolca sokmayı başarmıştım. Kaba bir Endülüs
lehçesiyle söze başladım.
"Buenos Dias, senior. Yo tengo.. yo tengo.."
"Lütfen oturunuz. Bay Bowers!" dedi adam.
"Ülkenizde sekiz yıl hukuk okudum. Size bir viski takdim edeyim. Limonlu
mu isterdiniz?"
Böylece ahbaplığı koyulaştırdık. Yarım saat sonra
ona Elvira Teyze'min Cumberland'lı Presbiteryen vaizle kaçtığı zaman
ailede kopan kıyameti anlatıyordum.
"Sizi arkadaşınız OConnor'ı artık alabileceğinizi
söylemek için çağırttım." dedi. "General Tumbalo'ya saldırdığı için ona
göstermelik bir ceza vermek zorunda kaldık. Ancak şimdi yarın akşam
salıverilmesi için karar alındı. İkiniz de şu anda limanda demirli olan
meyve yüklü Voyager şilebine bineceksiniz. Biletleriniz alınmıştır."
"Peki, ama yargıç bey, ya şu ihtilal..." diyecek
oldum.
Yargıç arkasına yaslanarak bir kahkaha kopardı.
Kendine geldiği zaman, "O ihtilal mahkemedeki zabıt
katiplerinin bir oyunuydu." dedi. "Bütün kent o işe hala gülüyor.
Çocuklar ondan para sızdırmak için o oyunu oynadılar. Ne komikti, ama.
Hah ha ha!"
"Öyleydi ya." dedim. "Ben zaten işin başından öyle
olduğunu anlamıştım. İzniniz olursa bir viski daha içeyim."
Ertesi akşam ben kıyıda hindistancevizi ağaçları
altında beklerken iki asker OConnor'ı getirdi.
Kulağına eğilerek, "Şşşt! Sakın ses çıkarayım
deme." dedim. "Bu kaçış işini Dona Isabel ayarladı."
Bizi bir kayığa bindirip lokanta yağı ve gübre
kokan bir gemiye götürdüler.
Gemi demir aldığında sapsarı, koskocaman bir tropik
mehtabı da gökte yükseliyordu. OConnor geminin kıçında korkuluğa
dayanmış, elinde bir gül, bir şeyler mırıldanıyordu.
"Bekleyecek." dediğini duydum. "O gözler insanı
aldatmaz. Onu bir kere daha göreceğim. Bir OConnor tek başına bütün
hainlerin hakkından gelebilir."
"Tıpkı arkası gelecek sayıdaymış gibi konuşuyorsun."
dedim. "Aman gözünü seveyim, cezaevi hücresine yemek getiren arkadaşı ikinci
bölüme atma, olmaz mı?"
Böylece geçmişi anarak New York'a kadar geldik.
Kansas Bili Bowers hikayesini bitirdikten sonra bir an
sessizlik çöktü.
"OConnor oraya döndü mü?" diye sordum.
"İsteğine kavuştu." dedi Bili. "Şöyle bir iki adım
yürürsen sana gösterebilirim."
Biraz gittikten sonra merdivenlerden inip.metronun
Grand Central istasyonuna geldik. Orta platformda yüzlerce insan bekliyordu.
Kent merkezine giden bir tren geldi. Zaten dolu olan
vagonlara bir o kadar insan daha saldırdı.
Herkesten bir baş daha uzun, iri yapılı, atlet tavırlı
bir adam bu insan anaforunun ortasına atıldı. Kadın erkek ayrımı yapmadan
yolcuları yakaladığı gibi vagonun açık kapısından içeri tıkmaya başladı.
Arada sırada içinde bir parça özsaygısı kalmış biri
çıkıp da bir şeyler söyleyecek olsa,' iriyarı heykelin üzerindeki mavi
üniforma, gözlerindeki şiddetli ve otoriter bakış, kocaman ellerinin her an
hazır bekliyor olması yakınacak dudakları sımsıkı kapatıyordu.
Tren dolduğu zaman seyircilerine insanlara
hakimiyetinin o karşı konulmaz dehasını gösteriyordu. Ayaklarıyla,
dirsekleriyle, omuzlarıyla kapıda asılmış yolcuları itiyor, eziyor, çekiyor,
yumrukluyordu. Tren sonunda o talihsiz insanların bağırışları, haykırışları,
duaları ve sövgüleri arasında gürültüler kopartarak istasyondan ayrıldı.
Kansas Bili, hayran hayran, "İşte OConnor bu." dedi.
"O tropik ülke ona göre bir yer değildi. Ünlü gezgin, yazar, savaş muhabiri,
tiyatro yazarı Richmond Hobson Davis'in şimdi onu görmesini isterdim.
OConnor yaşamı yazılacak bir insandır!"