Dünya Bülteni/ Tarih Servisi
70 yıl önce bugün Romanya'dan Filistin'e gitmek için yola çıkan Yahudileri taşıyan Struma gemisi İstanbul'da bir Rus denizaltısından atılan torpido ile batırılmış, 750'den fazla Yahudi Karadeniz'e gömülmüştü.
İkinci Dünya Savaşı'nda Almanya, Doğu Avrupa'nın tamamına hakim olmuş ve kendi ülkesindeki Yahudilere karşı uyguladığı sert politikaları burada da uygulamaya başlamıştı.
Almanya'nın Romanya'yı işgal etmesi üzerine buradaki Yahudileri korku saldı. 12 Aralık 1941'de 769 zengin ve entelektüel Yahudi Struma adlı gemiye binerek Filistin'e gitmek üzere yola çıktı.
150 yolcu kapasiteli Panama bandıralı Struma gemisinde sadece bir tuvalet vardı ve daha önce hayvan taşımacılığında kulanılıyordu. Gemiyi işletenler gemideki ahırları kamaraya dönüştürmüş ve 769 yolcuyu doldurmuştu. Yocu başına 1000 dolar alan gemi sahipleri, yolcuların geminin küçüklüğü hakkındaki itirazları üzerine açıklarda büyük bir geminin beklediğini, yolcuların o gemiye aktarılacağını söyleyerek onları kandırdı. Baskı altındaki Avrupa'dan kaçmaktan başka bir şey düşünmeyen yolcular çaresiz gemiye bindiler. Oysa günlerce önce Romanya'daki gazetelerde 'Struma: Yahudileri Filistin'e kaçıracak gemi' başlıklı ilanlar verilmiş, lüks gemilerin fotoğrafları kullanılmıştı.
Öte yandan geminin motoru da bozuktu ve seyir sırasında iki kez bozuldu.Motor ikinci defa arızalandığında gemi Türkiye karasularındaydı ve bir romörkörle Sarayburnu açıklarına çekildi. Geminin motoru tamir edilmek üzere çıkarıldı.
Struma Sarayburnu'nda demirliyken İstanbul'daki Yahudi cemaati harekete geçti ve gıda stoku bitmiş olan geminin yolcularına yardım etmek için girişimlerde bulundu. Türk Kızılayı bedelini Yahudi cemaatinden alarak yolculara üç öğün yemek vermeye başladı.
Bu arada Romanya'yı işgal etmiş bulunan Almanya'nın Türkiye Büyükelçiliği gemide salgın olduğunu Türk yetkililere bildirdi ve gemiden kimsenin karaya inmemesi için baskı yaptı. Filistin'de hakim güç olan İngiltere ise çok sayıda Yahudinin Filistin'e yerleştirmesinin sakıncalı olduğunu söyleyerek yolcuların yola devam etmesine izin vermeyeceğini açıkladı. İngiltere Ortadoğu devletleri ile ilişkilerinin bozulmasını istemiyordu. Romanya da geminin dönmesi halinde kabul etmeyeceğini önceden açıklamıştı. Türkiye ise mültecileri Türkiye'ye kabul etmeye yanaşmadı, çünkü hem Almanya hem de İngiltere'nin bu konuda yoğun baskıları vardı. Ayrıca Türkiye savaşta taraf olmamak için yoğun çaba sarfediyordu.
Gemiden sadece Standart Oil Company of New York Petrol Şirketi'nin Romanya Müdürü Martin Segal ve ailesi şirketin Türkiye temsilcisi Vehbi Koç'un girişimleri ile çıkartıldı. Segal ailesinin yanı sıra kanaması olan hamile bir kadının da gemiden inmesine izin verildi ve hastaneye yatırıldı.
Yolcuların karantina şartları altında bekleyişi iki ay sürdü. Nihayet İngiltere 16 yaşından küçük çocukaların gemiden indirilmelerine müsaade etti fakat Türkiye buna yanaşmadı. Türkiye'nin bu kararında Almanya'dan çekinmesinin etkisi olduğu ifade ediliyor. Dönemin başbakanı Refik Saydam'ın "kimsenin istemediği kişilere burası yurt olamaz." dediği iddia ediliyor.
23 Şubat 1942'de iki şilep motoru olmayan gemiyi çekerek Karadeniz'e bıraktı. Gemi Sarayburnu'ndan uzaklaşırken yolcular yatak çarşaflarına "Yaşasın Türkiye, Kurtarın bizi!" yazarak Türkiye lehine sloganlar atsa da bu çabaları fayda etmedi. Karadeniz açıklarına bırakılan gemi bir gün sonra büyük bir gürültü ile patlayarak tüm yolcuları ile beraber battı. SadeceDavid Stoilar adlı bir yolcu kurtularak Şile sahiline ulaşabildi.
1970'li yıllarda yapılan araştırmalar sonucunda da geminin bir Rus denizaltısından atılan torpido ile havaya uçurulduğu belirlendi.
Struma gemisinin yolcularına Filistin'e giriş vizesi vermeyen Büyük Britanya'nın Sömürgeler Bakanı Lord Moyne 1944 yılında -Struma faciasındaki sorumluluğu nedeniyle- bir suikast sonucu öldürüldü.
Yahudileri Filistin'e taşımak amacıyla bu yolculuğu düzenleyenler 1942 yılında ölüme sebebiyet vermekten Romanya'da yargılandılar fakat geminin batma sebebinin bir denizaltı olması nedeniyle beraat ettiler.
Güncelleme Tarihi: 07 Ocak 2014, 13:21