Land Art (Arazi Sanatı) Nedir?
Arazi Sanatı veya diğer adıyla Toprak Sanatı (Land Art), doğrudan arazide icra edilen; toprak, kaya ya da dal gibi doğal malzemeler kullanarak eserler üreten bir sanat türüdür. Bu sanatı diğer türlerden ayıran bir özellik, eserin üretiminde doğanın insanla işbirliği içinde olmasıdır. Doğada var olması nedeniyle, eser zaman içerisinde değişime uğrar, bu da sürekli bir akış içerisinde olan yaşamı yansıtır.
Land art, 1960’ların sonunda ABD’de ortaya çıkmış, 1970’lerde tüm batı ülkelerini etkilemiş bir avangart sanat türüdür. Çağdaş sanatın non–art veya anti-form hareketleri içinde yer alan Land art akımı hiçbir sanatsal -izm ile açıklanamaz. Bu akım, doğanın geniş alanlarına insan müdahalesi olarak düşünülebilir.
Land Art, 1960 ve 1970’lerde daha geniş bir sanat hareketinin, insan-doğa ilişkisini irdeleyen Çevresel Sanat’ın bir parçasıydı. Bu akımın ilk ve en önemli eserlerinden biri Michael Heizer’ın Double Negative (1969) eseridir. Heizer Nevada çölünde dinamitlerle belirlediği iki kenar arasını patlatmış, çıkan toprağı kanyondan aşağı dökerek bir çukur oluşturmuş ve ziyaretçileri tüm bir günlerini burada geçirmeye davet etmiştir. Heykeli heykelin içinde inceleme fırsatı sunan Heizer izleyicinin zihnindeki heykel anlayışını yıkarak sanat ile mimariyi bir araya getirmiştir.
Arazi sanatı genellikle, sanatçının bir galeride sergileyebileceği fotoğraf ve harita kullanılarak oluşturulmuş eserler ile belgelenir. Sanatçılar aynı zamanda arazilerden getirdikleri malzemeleri kullanarak da galeri içerisinde arazi sanatı üretebilir.
Robert Smithson ve Sarmal Dalgakıran
Yeryüzü Sanatının bir başka önemli eseri Sarmal Dalgakıran, Roberth Smithson tarafondan Utah eyaletindeki Büyük Tuz Gölü’nün kuzeydoğu yakasında, Rozel Point’de üretilmiştir. 1970’te, damperli kamyonlar ve traktörler yardımı ile Smithson, kıyıdan aldığı yaklaşık 6 tonluk siyah bazalt kaya ve topraktan 457 metre uzunluğunda ve 4,57 metre genişliğinde, saat yönünün tersine bir sarmal şekil oluşturmuştur. Su seviyesinin özellikle alçak olduğu bir zamanda üretilen bu eser, 1972 yılında sular altında kalmıştır. Ancak kuraklıklar 2002 yılında gölün çekilmesine sebep olduğundan beri heykel gözle görülür bir durumdadır.
“Tarih öncesi dönemi andıran manzaraları seviyorum.”
Metalaşan ve kapitalizme bağlı hale gelen; gerçek ve özgür sanatsal ruha yabancılaşan galeriler, Smithson için birer “sanat mezarlığı” haline gelmişti. Bu sebeple sanatçı, 60’lı yıllarda çalışmalarını açık havaya taşımaya karar verdi ve bilim ve jeoloji konularına olan ilgisini yansıtan Sarmal Dalgakıran gibi eserleriyle, doğa ile tekrar bir araya gelmeyi amaçladı.
Smithson, Sarmal Dalgakıran’ın konumunu, alışılmadık ekolojik ve jeolojik özellikleri nedeniyle bilhassa Büyük Tuz Gölü olarak seçmişti. Yoğun mikrop varlığının suya verdiği kırmızımsı renk Smithson’ı gölün kuzey koluna çeken ilk şey olmuştu. Sarmal şekil, gölde bulunan kristal tuz yataklarının moleküler örgüsünü temsil etmektedir ve sanatçı eseri oluştururken, yarımada boyunca bulunabilen sertleşmiş lavların bazalt taşlarını ve bölgedeki sönmüş yanardağların kalıntılarını kullanmıştır. Birçok galeri sanatının aksine sergilenme bakımından yataydır ve doğanın huzurunda veya belki de yıldızları düşünürken kendini bir toz tanesi kadar küçük hisseden insanı gölgesinde bırakır.
Çatlaklı arazi, değişken su seviyeleri ve suyun tuzluluk miktarı da aynı zamanda sanatçının entropi kavramına olan ilgisini gösteriyor. Smithson, yaratıldığı andan itibaren devamlı bir çürümeye ve değişime uğrayacak, düzeltilemez bir eser tasarlamıştır. Seyir ve yürüyüş yeri olan Sarmal Dalgakıran, deneyimlenmesi gereken bir eserdir.
Land Art hakkında daha fazla bilgi için: https://www.youtube.com/watch?v=STW0eZDsKVg&t=74s adresine göz atabilirsiniz.
Kaynaklar:
“What is Land Art?.” Tate. https://www.tate.org.uk/art/art-terms/l/land-art.
“Arazi Sanatı.” https://g.co/kgs/xY44wX.
“Robert Smithson, Spiral Jetty.” Dia Art Foundation. https://www.diaart.org/visit/visit-our-locations-sites/robert-smithson-spiral-jetty.
“Explaining Smithson’s Spiral Jetty.” Phaidon. https://uk.phaidon.com/agenda/art/articles/2013/november/18/explaining-smithsons-spiral-jetty/.
“Our favourite Land Art artworks.” Artsper Magazine. https://blog.artsper.com/en/get-inspired/good-to-know-land-art/.
Kara Sarıoğlu, Didem. “Land Art ve Çağdaşları.” XXI. 2018. xxi.com.tr