Abdullah bin Hüseyin
- Önem : Ürdün Hâşimî Krallığı’nın kurucusu ve ilk devlet başkanı (
- Doğum : 1882 - Mekke
- Ölüm : 1951 - Kudüs
- Babası : Emir Şerif Hüseyin
Bağımsız Ürdün devletinin ilk kralı olan Abdullah b. Hüseyin Hicaz Emiri Şerif Hüseyin’in oğludur. Mekke’de dünyaya gelen Hüseyin daha sonra İstanbul’a gitti ve tahsilini orada tamamladı. 1908’den sonra Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda Hicaz temsilcisi olarak bulundu. Hz. Hasan’ın 38. kuşaktan torunu olup Osmanlı protokolünde Mekke şerifleri arasında yer alırdı. Hicaz’a gittiği bir sırada Mısır’a uğrayarak burada İngiltere’nin Mısır Başkonsolosu Lord Kitchner ve Ronald Storrs ile I. Dünya Savaşı öncesinde bazı gizli görüşmeler yaptı. Osmanlılar’a karşı ayaklanan milliyetçi Araplar’ın davasını destekleyen Reşid Rıza’nın Kahire’de kurduğu Arap Birliği Cemiyeti’ne üye oldu. Osmanlılar’a karşı hazırladıkları ayaklanma hareketinde babası Şerif Hüseyin ile İngilizler arasında aracılık yaptı. 10 Haziran 1916’da Mekke’de ayaklanmanın başlaması üzerine o da harekete katıldı ve bir daha İstanbul’a dönmedi. 8 Mart 1920’de Şam’da toplanan Irak Kongresi’nde onun Irak kralı, kardeşi Faysal’ın da Suriye kralı olması kararlaştırıldı. Fakat Suriye kralı ilân edilen kardeşi Faysal’ı Fransızlar’ın Şam’dan çıkarmaları üzerine Irak krallığına Faysal getirilince, Abdullah da İngiliz mandası altındaki Filistin’den ayrı tutulan Şarkî Ürdün’de kurulmasına karar verilen Milli Arap Hükümeti’nin başına emir olarak getirildi. İngiltere 22 Mayıs 1946’da Şarkî Ürdün’ü müstakil bir devlet olarak tanıyınca Abdullah Ürdün Hâşimî Kralı unvanı ile yeni kurulan devletin başına geçti. Abdullah, İsrail Devleti’nin kuruluşundan sonra Araplar’la İsrail arasında 15 Mayıs 1948’den 3 Nisan 1949’a kadar devam eden Filistin Savaşı’ndan sonra Arap Birliği’ne ait askerlerin işgalinde bulunan toprakları 1950’de resmen Ürdün Devleti’ne kattı. 20 Temmuz 1951’de Kudüs’te Mescid-i Aksâ’da öldürüldü.
Abdullah’ın kardeşleri Ali ve Faysal da Osmanlılar’a karşı girişilen harekette kendisi gibi faal rol oynamışlardır. Ailede, Şerif Hüseyin’in Türk hanımından olan Zeyd isminde üvey bir kardeş daha vardır. Zeyd önceleri Irak’ta kardeşi Kral Faysal’ın yanında bulunmuş, yurt dışı ziyaretleri sırasında ona vekâlet etmiş, daha sonra yıllarca Irak’ın Londra sefiri olarak görev yapmıştır. Abdullah b. Hüseyin, babası Şerif Hüseyin’in başlattığı harekette dış temasları ve bilhassa İngilizler’le olan görüşmeleri idare etmiştir. Bu faaliyetlerini Müzekkirâtî adlı hatıratında bütün ayrıntılarıyla anlatmıştır. Hatıratının devamı mahiyetinde olan et-Tekmile ise, Ürdün kralı ve devlet başkanı olarak devrinde yapılan diplomatik yazışmaları ihtiva etmektedir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Mustafa I. Bilge, Abdullah B. Hüseyin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.1, 1988
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Berna Moran
Türk Edebiyatı’nın eleştiri alanındaki önde gelen isimlerinden olan Berna Moran, 1921’de İstanbul’da dünyaya geldi.Babası, Rumeli’den İstanbul’a göç edip ticarete atılan Vefa Bey, annesi ise eski Hazine-i Hassa memurlarından Ali Kâmil Bey’in kızı Mesrûre Hanım’dır.Peyami Safa’nın babası İsmail Safa ile şair Ahmet Vefa, Moran’ın dedesi Ali Kâmil Bey’in ağabeyleridir.Lise öğrenimini İngiliz High School, Robert College, Darüşşafaka Lisesi ve Işık Lisesi gibi çeşitli okullarda tamamlayan Moran, 1945 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi İngiliz Filolojisi bölümünden mezun oldu.Aynı bölümde asistanlığa başladı ve kürsü başkanı olan Halide Edip Adıvar’ın doktora öğrencisi oldu.Doktora tezinin konusu İngiliz metafizikçi şair John Donne idi.1951’de Ford Vakfı’nın bursuyla İngiltere’de Cambridge Üniversitesi’nde çalışma imkânı buldu.1952 yılında aynı bölümde çalışan Tatyana hanım ile evlendi.1956’da doçent, 1964’te profesör oldu.1958-1959 yıllarında Erzurum Atatürk Üniversitesi İngiliz Filolojisi bölümünü kurdu ve bu bölümde ders verdi.Daha sonra tekrar İstanbul’a döndü ve 1981 yılında emekli oldu.1993’te karaciğer kanserine yenik düşerek hayatını kaybetti.
-
Ahmed Yesevî
Orta Asya’da yaşayan Türklerin dini ve tasavvufi hayatına önemli ölçüde tesir eden ve “Pir-i Türkistan” adıyla anılan mutasavvıf şair Ahmed Yesevi Batı Türkistan’daki Çimkent şehrindeki Sayram kasabasında dünyaya geldi. Ancak bazı kaynaklarda Yesi’de doğduğu da söylenmektedir. Eğitimine Yesi’de başlayan Ahmed Yesevi, küçük yaşta olmasına rağmen kendisinden beklenmeyecek şekilde gösterdiği başarılar çevresinin dikkatini çekti. Arslan Baba’ya intisap eden, onun terbiye ve irşadı ile yetişen Yesevi kısa zamanda mertebeler aştı ve şanı etrafa yayıldı Arslan Baba’nın vefatından bir müddet sonra zamanın önemli İslam merkezlerinden biri olan Buhara’ya gitti. Bu şehirde devrin önde gelen âlim ve mutasavvıflarından Şeyh Yûsuf el-Hemedânî’ye intisap ederek onun irşad ve terbiyesi altına girdi. Yûsuf el-Hemedânî’nin vefat etmesinden sonra koltuğu el değiştirerek 1160 yılında Ahmed Yesevi’ye geçti. Ahmed Yesevî altmış üç yaşına geldiğinde geleneğe uyarak tekkesinin avlusunda müritlerine bir çilehane hazırlattı, vefatına kadar burada ibadetle meşgul oldu. Ölümün ardından mezarı üzerine yapılan türbe Timur tarafından görkemli bir biçimde onarılıp genişletildi.
-
Hz. Yahya
Hristiyanlık’ta Vaftizci Yahyâ ve İslâmî kaynaklardaki adıyla Yahyâ, Zekeriyyâ’nın oğlu olup annesi Hz. Meryem’in teyzesidir. İslâm kaynaklarına göre yahyâ kelimesi “yaşamak” anlamındaki hayat kökünden türer. Yahudilik’te kendilerini mabet hizmetine adayan din adamı sınıfına mensup bir aile içinde dünyaya gelen Yahyâ, mabet hizmetini üstlenmek yerine mensup bulunduğu sınıfı terk ederek zühd hayatı sürmek için Ürdün nehrinin çevrelediği çöle çekilir. Kaynaklarda Yahyâ’nın çekirge ve yaban balı yiyerek hayatını sürdürdüğü, devetüyünden elbise giydiği ve belinde deri kemer taşıdığı rivayet edilir. Yahyâ’nın ve onun takipçilerinin yaşayışı ve öğretisiyle ilgili olarak İncil ve Kur’an’daki bilgiler dışında geriye herhangi bir yazılı kaynak yoktur. Bunun dışında Josephus’un Jewish Antiquities adlı eseriyle Sâbiî kutsal yazılarından Ginza’da ve Yahyâ’nın Kitabı’nda da ona dair bazı bilgiler yer alır. Bu bilgilerden Yahyâ’nın öğretisinin en önemli noktasını hangi ilkelerin oluşturduğunu öğrenmek mümkündür. Hristiyan anlayışında Îsâ’nın teyzesinin oğlu ve vaftizcisi olan, onun geleceğini müjdeleyen ve milâttan sonra 27 yılında tebliğe başlayan Yahyâ’nın öğretisi insanların günahlarından tövbe ederek kıyamet gününe, Tanrı’nın krallığına hazır hale gelmeye ve Ürdün nehrinde vaftiz olmaya çağırılması şeklinde özetlenebilir.
-
Adile Sultan Sarayı
Boğaziçi’nin Anadolu yakasında 1856 yılında Sultan Abdülmecid’in kız kardeşi Adile Sultan için bir köşk yapıldı. Sultan Abdülaziz daha sonra burada bulunan köşkü yıktırarak yerine saray yaptırdı. Mimari Sarkis Balyan olarak bilinmektedir. Adile Sultan’a ait birçok yapı olduğu bilinmektedir. Dr. Cemil Topuzlu'nun hatıraları da yazdığına göre Ahmet Rıza Bey, yapı öncelikle kızlar için yatılı okul olarak yapıldı sonrasında 1916 yılında Kandilli Kız Lisesi olarak ismini sürdürdü. Saray son yıllarda çok bakımsız bir hale geldi ve ihtişamına yakışmayacak bir biçimde kullanılır oldu. 1986 yılı Mart ayının ilk günlerinde gece çıkan bir yangın sonunda tamamen yandı. İçinde eskiden kalan bazı değerli eşyalarla bilhassa büyük aynalar da yok olduğu bilinmektedir. Bugün Adile Sultan Sarayı'ndan sadece kâgir dış duvarlar kaldı.
-
İsmet Hatun
Hayırsever bir kişiliğe sahip olan İsmete Hatun Dımaşk nâibi Muînüddin Üner’in kızı idi. İsmet Hatun 1147 yılında Nûreddin Mahmud Zengî ile evlendi. Bu evliliğinden bir kızıyla iki oğlu dünyaya geldi. Nûreddin Zengî’nin vefatının ardından yerine on bir yaşındaki oğlu el-Melikü’s-Sâlih İsmâil geçti. Zengi’nin oğlunun çok küçük yaşta bu mevkiye gelmesi dolayısıyla bu durum İsmet Hatun’un siyasete karışmasına yol açtı. Selâhaddîn-i Eyyûbî bölgeyi hâkimiyeti altına aldıktan sonra İsmet Hatun’la evlenmek istedi. Şâfiî fakihi Şerefeddin İbn Ebû Asrûn ile İsmet Hatun’un kardeşi Emîr Sa‘deddin Mes‘ûd b. Üner’in de hazır bulunduğu bir mecliste nikâh kıydırdı. İsmet Hatun, Dımaşk’ta çıkan ve pek çok kişinin ölümüne sebep olan veba salgını sonucu öldü ve Kāsiyûn dağı eteklerinde kendi yaptırdığı türbeye defnedildi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun