COVID-19 nedir?
COVID-19 “Koronavirüs hastalığı 2019” anlamına gelir. SARS-CoV-2 adlı bir virüs neden olur. Virüs ilk olarak 2019’un sonlarında ortaya çıktığı için COVID-19 olarak isimlendirilmiştir.
COVID-19 nasıl yayılır?
COVID-19’a neden olan virüs esas olarak kişiden kişiye bulaşır. Bu genellikle enfekte bir kişinin öksürmesi, hapşırması veya başkalarının yakınında konuşması ile olur. Virüs, birlikte yaşayan insanlar arasında kolayca yayılabilir. Ayrıca insanların birbirine yakın konuştuğu, el sıkıştığı, sarıldığı, birlikte yemek yediği, hatta birlikte şarkı söylediği ortamlarda da yayılabilir.
Bir kişi herhangi bir semptom göstermeden bile enfekte olabilir ve virüsü başkalarına yayabilir. Bu yüzden insanları ayrı tutmak yayılmayı yavaşlatmanın en iyi yollarından biridir.
COVID-19’un belirtileri nelerdir?
Semptomlar genellikle bir kişiye virüs bulaşmasından 4 veya 5 gün sonra başlar. Ancak bazı insanlarda semptomların ortaya çıkması 2 hafta sürebilir. Bazı insanlar hiçbir zaman semptom göstermez.
Semptomlar meydana geldiğinde şunları içerebilir:
●Ateş
●Öksürük
●Nefes darlığı
●Yorgun hissetmek
●Titreme titriyor
●Kas ağrıları
●Baş ağrısı
●Boğaz ağrısı
●Koku veya tat alma duyusu ile ilgili sorunlar
Bazı insanlar mide bulantısı veya ishal gibi sindirim problemlerine sahiptir. Ayrıca döküntüler veya diğer cilt semptomları ile ilgili bazı raporlar vardır.
Belirtilerim varsa ne yapmalıyım?
Ateş, öksürük, nefes darlığı veya diğer COVID-19 semptomlarınız varsa, doktorunuzu veya hemşirenizi arayın. Belirtilerinizi soracaklar. Ayrıca yakın zamanda yapılan herhangi bir seyahat ve hasta olabilecek herhangi birinin etrafında olup olmadığınızı da sorabilirler.
Semptomlarınız şiddetli değilse, içeri girmeden önce aramak en iyisidir. Personel size ne yapmanız gerektiğini ve şahsen görülmesi gerekip gerekmediğini söyleyebilir. Sadece hafif semptomları olan birçok insan evde kalmalı ve iyileşene kadar diğer insanlardan kaçınmalıdır. Kliniğe veya hastaneye gitmeniz gerekiyorsa, burnunuzu ve ağzınızı bir bezle örtün. Bu diğer insanların korunmasına yardımcı olur.
Şiddetli bir şekilde hastaysanız ve hemen kliniğe veya hastaneye gitmeniz gerekiyorsa, mümkünse yine de önceden arama yapmalısınız. Bu şekilde personel başkalarını korumak için adımlar atarken sizi koruyabilir. Acil bir tıbbi durumunuz olduğunu düşünüyorsanız,ambulans çağırın.
COVID-19 teşhisi için bir test var mıdır?
Evet vardır. Doktorunuz veya hemşireniz COVID-19 olduğundan şüphelenirse, test için burnunuzdan bir sürüntü alabilir. Eğer mukus öksürüyorsanız, mukusun bir örneğini de test edebilirler. Bu testler doktorunuzun COVID-19 veya başka bir hastalığınız olup olmadığını anlamasına yardımcı olabilir.
Bir kişinin geçmişte COVID-19 olup olmadığını gösteren bir kan testi de vardır. Buna “antikor” testi denir. Zamanla bu, uzmanların bilmeden kaç kişinin enfekte olduğunu anlamalarına yardımcı olabilir.
COVID-19 nasıl tedavi edilir?
Birçok insan semptomları hafifse evde kalabilir. Ancak ciddi semptomları veya diğer sağlık sorunları olan kişilerin hastaneye gitmeleri gerekebilir.
Hafif hastalık: Ateş ve öksürük gibi semptomlarınız olabileceği anlamına gelir, ancak nefes almakta zorluk çekmezsiniz. Bu genellikle yaklaşık 2 hafta sürer.
COVID-19’a yakalanmışsanız, doktorunuz veya hemşireniz size normal faaliyetlerinize geri dönmenin güvenli olduğunu söyleyene kadar evde kalmak ve “kendinizi izole etmek” önemlidir. İzolasyon, diğer insanlardan, hatta yaşadığınız insanlardan bile uzak durmak anlamına gelir. İzolasyonu ne zaman durduracağınız, belirtilerinizden bu yana ne kadar süre geçtiğine ve bazı durumlarda negatif bir testiniz olup olmadığına (virüsün artık vücudunuzda olmadığını gösteren) bağlıdır.
Şiddetli hastalık: Nefes darlığı ile daha ciddi bir hastalığınız varsa, muhtemelen hastanede ve hatta yoğun bakım ünitesinde kalmanız gerekebilir. Siz oradayken, büyük olasılıkla özel bir izolasyon odasında olacaksınız. Odaya sadece sağlık personelinin girmesine izin verilecek ve özel önlük, eldiven, maske ve göz koruması giymeleri gerekecek.
COVID-19 önlenebilir mi?
COVID-19’u önlemek için henüz bir aşı yoktur. Ancak yayılmayı yavaşlatmak için yapabileceğiniz şeyler vardır.
● Sosyal mesafeye uyun. Kalabalıktan kaçınmak sosyal mesafenin önemli bir parçasıdır. Ancak küçük toplantılar bile riskli olabilir, bu yüzden evde olabildiğince fazla kalmak en iyisidir. Dışarı çıkmanız gerektiğinde, diğer insanlardan en az 2 metre uzakta kalmak için elinizden geleni yapın.
● Maske takın. Dışarı çıkmanız gerektiğindeyüz maskesi takın. Çoğunlukla, eğer hastaysanız, herhangi bir semptomunuz olmasa bile, enfeksiyonu diğer insanlara yayma olasılığınızı azaltır. Bez maskenizi çıkardığınızda gözlerinize, burnunuza veya ağzınıza dokunmadığınızdan emin olun. Ve maskeye dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın.
● Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın. Bileklerinizi, tırnaklarınızı ve parmaklarınızın arasını temizleyerek ellerinizi sabunla en az 20 saniye sürdüğünüzden emin olarak yıkayın.
● Yüzünüze, özellikle ağzınıza, burnunuza ve gözlerinize dokunmaktan kaçının.
●Mümkünse seyahat etmekten kaçının.
Sosyal mesafe neden bu kadar önemlidir?
İnsanları birbirinden uzak tutmak, COVID-19’a neden olan virüsün yayılmasını kontrol etmenin en iyi yollarından biridir. Çünkü virüs yakın temas yoluyla kolayca yayılabilir ve kimin enfekte olduğunu bilmek her zaman mümkün değildir. Yapılacak en güvenli şey, küçük gruplar halinde bile olsa evinizin dışından insanlarla herhangi bir toplantı yapmaktan kaçınmaktır.
Uzmanlar evde kalmayı önerdiğinde, bunu ciddiye almak ve talimatları mümkün olan en iyi şekildetakip etmek önemlidir.
Aynı evde kaldığım bir kişide COVID-19 varsa ne yapmalıyım?
Evinizdeki bir kişinin COVID-19’u varsa, kendinizi ve evde yaşayan diğer kişileri korumak için yapabileceğiniz ek şeyler vardır:
Hasta kişiyi diğerlerinden uzak tutun – Hasta kişi ayrı bir odada kalmalı ve mümkünse farklı bir banyo kullanmalıdır. Ayrıca kendi odalarında yemek yemelidirler.
Hasta kişi, diğer insanlarla aynı odada olduklarında burun ve ağızlarını bir bez maskesi ile örtmelidir.
Ellerinizi yıkayın – Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın
Kendimi iyi hissettiğim halde COVID-19’a maruz kaldığımı düşünürsem ne olur?
COVID-19 olan biriyle yakın temasta olduğunuzu düşünüyorsanız, ancak herhangi bir semptomunuz yoksa evde en az 14 gün boyunca “kendinizi karantinaya almalısınız”. Ayrıca herhangi bir semptom için kendinizi izlemelisiniz. Semptomlar yaşamaya başlarsanız, hemen doktorunuzu veya hemşirenizi arayın.
Dr. Ferhat BALGETİR