Afrika'daki doğal kaynakların kullanımında sömürgeci kökenler
'Kaynak laneti' diye birşey yoktur ve Afrikalılar diğerlerinden daha yozlaşmış değil.
- 19 Ağustos 2019, Pazartesi 15:49
Geçen ayın sonlarında, Senegal hükümeti devlet enerji sözleşmelerini revize etmek için baskı yapmayacaklarını açıkça belirtti. Haftalarca süren protestolar vardı. muhalefet ve sivil toplum büyük bir yolsuzluk skandalına karşı harekete geçme çağrısı yaptı.
BBC, Haziran ayında, Başkan Macky Sall’in kardeşi Aliou Sall’in, enerji şirketi Petro-Tim’in sahibi girişimci Frank Timis’le yapılan 10 milyar dolarlık sahte enerji anlaşmasıyla ilgili olarak mali usulsüzlükler hakkında belgesel yayınladı. Belgeler ülke genelinde öfkeye yol açtı.
BBC soruşturmasına göre, Cumhurbaşkanının kardeşi Senegal’de eski Petro-Tim ülke müdürü olan Timis’ten beş yıllık süre içinde 250.000 dolarlık toplu ödeme ve 25.000 dolarlık aylık maaş aldı.
Timis'in stratejisi basittir ve işe yarar. Afrika ülkelerine gülünç derecede elverişsiz ihaleleri kazanmak için Afrika’nın yozlaşmış başkanları ve aileleriyle iş yapar. Son yıllarda Batı Afrika, Timis’in en sevdiği noktalar haline geldi. Timis'in Sierra Leone, Fildişi Sahili, Nijerya ve Burkina Faso'daki kirli maden anlaşmalarıyla bağlantılı olduğu bildiriliyor.
Bu, Afrika'daki diğer yolsuzluk hikayeleri gibi, genellikle "kaynak laneti" ve açgözlü elitlerin doğal sonucu olarak anılıyor. Ancak bunun altında yatan şey çok daha büyük bir gerçektir. Timis gibi insanların cezasız kalabilmeleri sağlayan şey, Avrupa güçlerinin sömürgeleştirmeye başlamasından bu yana kıtayı etkileyen asırlık bir hastalıktır.
Extractivism (Çıkarımçılık): Ekonomik bir model
"Kaynak laneti" teorisi, doğal kaynakların bir nimetten daha ekonomik bir lanet olmasıdır. Bu terori kaynak bakımından zengin ülkelerin daha az doğal kaynaklara sahip ülkelere göre da düşük ekonomik, gelişimsel ve hatta demokratik bir büyüme gösterme eğilimindeki paradoksları açıklamak için akademik ve politika söylemlerinde yaygın olarak kullanılır.
Bununla birlikte teori, küresel yapısal dengesizlikleri küçümser ve avcı kapitalizmin ihracata yönelik ekonomileri olan zengin kaynaklar üzerindeki olumsuz etkilerini göz ardı eder.
"Afrika açgözlülüğü" ve tropikal kadercilik hakkındaki varsayımlara çok fazla dayanıyor. Ancak yolsuzluk, kendisine yatkın olan bazılarına bulaşan ve diğerlerini daha güçlü bağışıklık ile bozan bir virüs değildir.
Afrikalılar diğerlerinden daha yozlaşmış değil.
Aslında, “kaynak laneti” diye bir şey yoktur, yalnızca iflas etmiş politikalar vardır.
Kaynak bakımından zengin ülkeler, daha çok çekişmeye bağımlı olan ekonomileri desteklememekten daha sık, doğal olarak yolsuzluğa yol açan yabancı himayeyi ve rant arayışı davranışlarını teşvik eden ekonomik bir model oluşturur.
Ekstraktivizm, Afrika'daki en kalıcı ekonomik model olmaya devam ediyor. Kıta, dünyayı bakır ve kobalt, petrol, gaz, elmas, altın, tahta, balık ve kültürel mirasla besliyor. Bu model sadece kaynakları sömürmekle kalmaz, aynı zamanda Afrika'nın yaratma, üretme ve geliştirme kapasitesini de engeller.
Bu modelin temelleri, sömürgecilik sırasında emperyal güçlerin, fetih, zorlama yoluyla egemen imtiyazlar elde etmeleri, vergilerin düşürülmesinden ve gümrük vergilerinin uygulanmasından anlaşma imzalamaya ve adalet idaresine kadar uzanıyordu. Doğal kaynakların çıkarılması altyapısı, günümüz çok uluslu şirketlerinin habercisi olan İngiliz Doğu Afrika Şirketi gibi charter şirketler tarafından mükemmelleştirilmiş bir mekanizmaydı. Sömürgeci okullarda eğitim almış doktrin seçkinlerin işbirliği, gerçek sömürgecilik yerine eski sömürgeci güçlere bağlılığın devam etmesini sağlar.
Sömürgecilik Afrika’da kendi ölümüne neden oldu?
Fransızca konuşulan Afrika’da, Fransa da böyle bir çıkarıcı altyapı geliştirdi. Fildişi Sahilleri’den Nijer'e, Gabon'dan Kongo'ya kadar Fransa, gizli savunma anlaşmaları ve geriye dönük müdahaleciliğe dayalı bir jeopolitik güç kullandı. Gerçekte, Fransız sömürgeciliği, kendi ölümü, post-sömürgeci işlemleri kötüye kullanan "ortaklıklar" üzerine yaptı.
Gerçekte, bir (post) sömürge anlaşması, Franco-Afrika işlemlerini yönetmeye devam ediyor. Bu anlaşma, eskilerin yalnızca büyük Fransa’nın yararı için doğal kaynaklar sağladığı ve neredeyse yalnızca ikincisinden üretilen ürünleri ithal ettiği bir sistemi uygulayarak Afrika devletlerinin Fransa’ya bağımlılığını sürdürmektedir.
Bu yapılandırma, herhangi bir demokratik kontrole tabi olmayan ekonomik, askeri ve politik mekanizmalar tarafından sürdürülür. Fransızca konuşulan Afrika’da emperyalizmin kalıcı olmasının en belirgin sembollerinden biri, Batı ve Orta Afrika üyelerinin döviz cinsi işlemlerinin yüzde ellisini döviz cinsinden istikrar için bir Fransız işlem hesabına yatırmalarını gerektiren bir düzenlemedir.
Yolsuz liderlerin bakımı her zaman Afrika'daki sömürge güçleri için devam eden işlerin bir şartıydı. Bu güne kadar Fransa, Afrika'nın yozlaşmış güçlülerini ve kıtanın kaynaklarına sağladıkları erişimi korumak için ordusunu görevlendirmekte dahil olmak üzere elinden gelen her şeyi yapmaya devam ediyor. Son birkaç on yılda, Fransa, özel bir Fransız şirketinin Nijer'deki maden faaliyetlerini korumak için Özel Kuvvetlerin görevlendirilmesi de dahil olmak üzere Afrika'daki çıkarlarını korumak için eşi görülmemiş bazı adımlar attı. 1960’tan bu yana, Fransız ordusu Afrika’da 40’ın üzerinde müdahalede bulundu. Mali’de Serval, Barkhane müdahaleleri ve Çad’ın Cumhurbaşkanını darbeden kurtarmak için bir kurtarma görevi gibi en son operasyonlar, Fransa’nın halen Afrika’da sömürge gücü gibi davrandığının kanıtı.
Bu sömürge altyapısı ve dışa dönük politika, Timis gibi yırtıcı işadamlarının Senegal'in kaynaklarını kullanmalarını kolaylaştırıyor. Yabancılara, kişisel kazanç karşılığında taviz vermek için şartlandırılmış, yolsuzluktan sorumlu yetkililerin ağlarında gezinmeyi kolay bir şekilde yapabiliyor.
Paradigmatik bir kaymaya ihtiyaç var
Bununla birlikte, doğal kaynakların kullanımı planındaki ana kahramanlardan hiçbiri sistemik reformla ilgilenmez. Bu ikilemden çıkmanın tek yolu paradigmatik bir değişimdir.
CFA karşıtı kampanyanın gösterdiği gibi, yalnızca bir pan-Afrika, taban hareketi Afrika ekonomilerinin dekolonizasyonu için baskı yapabilir. Anti-emperyalist cephe ve diğer Pan-Afrika sivil toplum hareketleri sayesinde, Batı Afrika devletleri kısa bir süre önce tek bir para birimi kabul etme sözü verdiler.
Amy Niang tarafından Aljazeera kaleme alının yazı buulke için tercüme edilmiştir.