1969’da Sürrealist ressam Salvador Dali, Rusya doğumlu karısı Gala’ya terkedilmiş bir şato hediye etti. Gala kocasının cömertliğini memnuniyetle karşıladı ama aynı zamanda Katalonya’daki bir köy olan Púbol’daki bu yeni ev için de kurallar koydu.
Gala, kocasının kaleyi ancak yazılı bir daveti varsa ziyaret edebileceğini belirtti. Dali daha sonraları, “Duygusal zorluklar ve mesafe, zarif aşkın nevrotik töreninde de gösterildiği gibi tutkuyu arttırır.” diye yazdı.
Gala Dali’nin yaşadığı Púbol, İspanya’da, kocasının yazılı davet olmadan girmesine izin vermediği şato.
Gala’ nın istediği tuhaf ziyaret ritüelleri, bilinen bir detaydır. Ancak Gala’nın hayatı, hırsları ve arzuları hakkında pek çok şey belirsizliğini koruyor. Bu da sürrealist hareketin birçok önemli sanatçısının hayatlarını paylaşmasına ve şekillendirmesine rağmen, müzede, bu ayın sonuna kadar, neden Gala için tam bir sergi hazırlanamadığını açıklıyor. Sergi, “Gala Salvador Dali: Púbol’daki Birinin Kendi Odası” adıyla Barselona’daki Katalonya Ulusal Sanat Müzesi’nde 14 Ekim’e kadar devam edecek.
Sergi, Gala’yı ilham perisi ve modeli olarak ikincil rolü oynamaya istekli biri olarak sunarken, aynı zamanda bir sanatçı olarak kendi yolunu oluşturmaya da hevesli oluşuna işaret ediyor. Serginin paydaşlarından, Gala Salvador Dali Vakfı’ nın müze direktörü olan Montse Aguer, Gala için, “Gölgeler içinde her zaman daha rahat hissediyordu ama Dalí gibi, aynı zamanda bir efsane olmak istiyordu.” diyor.
Dali’ nin “Portlligat Madonna’sı”nın ilk versiyonu. Gala, İsa’nın annesi olarak tasvir edilmiş.
1894 yılında Rusya’nın Kazan kentinde, Elena Ivanovna Diakonova adıyla doğan Gala, ona Mikhail Lermontov’un şiirlerini okuyan ve diğer büyük Rus yazarlarını tanıtan bir üvey babaya sahipti. Aile, rahatça yaşadığı ve entelektüel çevrelerde yer aldığı Moskova’ya taşındı ancak Gala 17 yaşında tüberküloz şüphesi üzerine, iyileşmesi için İsviçre’de bir sanatoryuma gönderildi.
Orada bir yazar olmak konusunda emin olmayan Eugène Émile Paul Grindel adında genç bir Fransız’la tanıştı ve ona aşık oldu. Gala’nın onu teşvik etmesi üzerine, Paul Éluard olarak şiir yayınlamaya devam etti. Bugün, Éluard, sürrealist hareketin kurucularından biri olarak hatırlanıyor.
Rusya’ya döndükten sonra, Gala’nın tek bir düşüncesi vardı. Ailesini savaştan zarar gören Avrupa’da , Paris’e gitmesine izin vermesi için ikna etti ve ayrıca Éluard’ın ebeveynlerinin, oğullarıyla birlikte evlerine taşınmasına izin vermelerini sağladı. Çift 1917’de evlendi.
Dal,’nin, 1931’den en ünlü eseri “Belleğin Kalıcılığı” nın solgunluk saatlerini çizdiği zamandan “Gala” eseri
Éluard’la birlikte Gala, Sürrealist harekete kabul edildi. Max Ernst’le de bir aşk ilişkisi kurdu. İki önde gelen Fransız Sürrealist yazarı René Crevel ve René Char’ın da yakın arkadaşıydı. Aynı zamanda Amerikalı sanatçı ve fotoğrafçı olan Man Ray için de modellik yaptı. Diğer bazı önemli sürrealistlerle olan ilişkisinde, özellikle de Fransız yazar André Breton ve İspanyol film yönetmeni Luis Buñuel ile ilişkisine gerginlik hakimdi.
1929’da, Éluards İspanya’ya gitti ve Salvador Dalí adında yetişmekte olan bir sanatçıyı ziyaret etti. Dali’nin aşkına tutulan Gala, Éluard’ı ve kızlarını, ona katılmak için Cadaqués kasabasının dışındaki balıkçı köyündeki evde terk etti.
Dalí ve Gala, 1934’te evlendi. Dali, 50 yılın üzerinde bir zaman boyunca, yüzlerce kez Gala’yı çizdi ve resmetti. Karısını, Meryem Ana olarak, erotik bir figür ya da karanlık ve gizemli bir kadın olarak gösterdi. Dalí, çiftin güçlü bağını gösteren bazı tabloları “Gala Salvador Dalí” diye imzalıyordu. Ancak Gala’nın bir boya fırçası kullandığına ya da Dali’ye eserleriyle ilgili fikir verdiğine dair hiçbir kanıt yok.
Gala, 1944’ten itibaren “Bir Nar Çevresindeki Bir Arı Uçuşu İle Gerçekleştirilen Bir Hayalden Uyanmadan Bir Saniye Önce” adlı eserde yatan çıplak figürün modeliydi.
Gala, Tarot kartlarını okumayı severdi. Ama aynı zamanda, galeri sahiplerini nasıl çekeceğini bilen ve Dali’ yi şüphe duyduğu insanlardan uzak tutan becerikli bir iş kadınıydı. 1939’da bir günlüğün girişinde, romancı Anaïs Nin, Gala’nın kendisine ve diğer insanlara, Amerikalı sanat patronu Caresse Crosby’ nin evinde birlikte kaldıkları süre boyunca kocasına yardımcı olmaları için nasıl spesifik görevler verdiğini anlattı. Gala’nın halkla ilişkiler alanındaki yetenekleri farkedilmedi. İtalyan ressam Giorgio de Chirico, Gala’ dan onun da temsilcisi olmasını istedi.
Gala, korku ve hayranlığın bir karışımını uyandırıyordu. Erkek egemen bir toplumda, kadınlar arasında az sayıda müttefik buldu. Amerikalı sanat koleksiyoncusu Peggy Guggenheim, anılarında Gala’yı “yakışıklı” ama “sempatik olmak için çok yapay” olarak nitelendirdi. Diğerleri, onu gaspçı olarak nitelendirdi. Madrid’te ve Barselona’daki serginin küratörü ve Complutense Üniversitesi’nde sanat tarihi profesörü Estrella de Diego şu soruyu yöneltiyor, “Gala parayla yönetilebilen biriyse, o zaman neden köyde yaşayan genç bir ressam olan Dali için Éluard’ ı ve Paris’in ışıltılı cazibesini terk etti?”
İtalyan tasarımcı Elsa Schiaparelli’nin kendisi için tasarladığı ayakkabı modelindeki şapkayı giyen Gala.
Barselona’daki sergi, cevapladığı kadar çok soruya yol açıyor. Sergilenen 315 parçadan birkaçı, Gala’yı bir moda ikonu haline getiren, Christian Dior ve ve Elsa Schiaparelli (Gala için yüksek topuklu ayakkabı şeklinde ünlü bir şapka tasarlayan İtalyan Tasarımcı) gibi kimseler tarafından tasarlanmış kıyafetler de dahil olmak üzere, Púbol Kalesi’nden geliyor.
Daliler yaşlandıkça ilişkileri daha gerginleştiğini ve ölümle yüzleşmekle uğraştıklarını söyledi. Gala 1982’de öldü ve kocası tarafından bir satranç tahtasına benzemesi için tasarlanmış bir kilise bodrumuna, Púbol’a gömüldü. (Dali, kendi mezarını onun yanında inşa etti, ama sonra iki yıl sonra, kalede kendi yatak odasındaki bir yangında yaralandıktan sonra Púbol’dan ayrıldı. Onun yerine, 1989 yılında kendi müzesinde, memleketi Figueres’de gömüldü.)
Sergi, kadınlar için oldukça dar bir alana sahip olan sürrealizm hareketi içinde, Gala’nın yerini nasıl bulduğunu gösteriyor. Bayan De Diego, grubun lideri Breton’un, bir Sürrealist kadın sanatçının aynı zamanda da anne olamayacağına karar verdiğini aktarıyor.
Yine de Gala, grubun yeniden bir araya geldiği çeşitli toplantılara katılmış, ortak çizim oturumlarına ve diğer Sürrealist deneylerde bulunmuş ve aynı zamanda sadece hayatta kalanların fotoğrafları da olsa, kendi Sürrealist nesnelerini de yapmıştı. Sergi ayrıca, New York Dünyası 1939 Fuarı için yaptığı bir sanat enstalasyonunun ilk örneği olan “Venüs’ün Rüyası” gibi projelerde Dalí ile çalışmasının birkaç fotoğrafını da içeriyor.
Gala ayrıca edebiyat sevgisini de sürdürdü. Şair Crevel, Gala hakkında bir roman yazdı, ama hiçbir zaman yayınlanmadı ve Púbol kalesinde keşfedilen, Rusya’da çocukluğu hakkında yazdığı bir günlüğe rağmen tek bir el yazması bile bulunmadı.
Gala Salvador Dalí Vakfı’nın proje koordinatörü Jordi Artigas i Cadena, Gala’nın kalenin “kayıp Rus gençliğini arayan bir kadın için tasarlanan sessiz ve nostaljik bir yer” olmasını istediğini söyledi. Görünüşe göre şatonun uzaktaki yerini beğenmiş ve şatoyu en sevdiği çiçekler ve bitkiler ile donatmıştı. Dalí, karısı için özellikle iç mekanı dekore etmiş ve onun onuruna bazı tavanları “G” arması ile kaplamıştı. Artigas, kalenin her odasının, ilerlemek ve bir şeyleri başarmak için birbirlerine ihtiyaç duyan bir çiftin apaçık bir kanıtı olduğunu söylüyor.
Gala’nın başarıları, kocasının başarıları kadar olmayabilir, ancak Barselona sergisi onları daha eşit bir zemine sokma yolunda ilerliyor. Bayan de Diego, Gala’nın “kendi başına ve başkaları için ne istediğini açıkça bilen bir kadın” olarak diğer sürrealistlere rehber olduğu için takdir edilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Çevirmen Hakkında
Hatice Beyza Sezgin / TESA İngilizce Çevirmeni
Boğaziçi Üniversitesi
Tarih