Çocuk gelişim psikoloğu Diana Baumrind 1960'lardaki araştırmaları sonucunda 4 belirgin ve birbirinden oldukça farklı ebeveynlik stilinin olduğunu keşfediyor. Her bir stilin iki önemli bileşeni var:
Ebeveynlerin çocuklardan talep ettikleri
Ebeveynlerin çocuklarının ihtiyaçlarına olan duyarlılığı ve karşılık vermeleri.
Gelin birlikte bu 4 stili keşfedelim ve hangi stil size yakın görelim.
1. Otoriter Ebeveynlik: Ne olursa olsun, kural kuraldır!
Eğer otoriter bir ebeveynseniz:
-
Kurallara her şeyden çok inanırsınız.
-
Araya farklı duygular karışsa da disiplin sizin için olmazsa olmazdır.
-
Çoğunlukla kendinizi ¨Benim dediğim olacak¨ cümlesini kurarken bulursunuz.
Sizin için kurallar önemli ve her eylemin bir sonucu vardır. Eğer çocuğunuz bir kararı sorguluyorsa- örneğin : ¨ Neden akşam yemeğinde karnıbahar yemek zorundayım?¨ gibi, sizin cevabınız kısa ve tatlı bir şekilde:¨ Çünkü ben öyle söylüyorum.¨ olacaktır.
Bu stilde "pazarlık" söz konusu değil. Çocuklarınız sizi kural uygulayıcı olarak görür ve bir tartışmaya yer olmadığını bilir. Eğer otoriter bir ebeveynseniz çocuklarınızı kendi disiplin ve hatalarıyla ilgili problem çözmeye veya kendi fikirlerini belirtmeye pek izin vermezsiniz. Bunun yerine ceza verirsiniz ve çocuklarınızın hatalarından dolayı özür dileme hissine sahip olmasına neden olursunuz.
İyi ve Kötü Yanları: Otoriter ebeveynleri olan çocukların fikirleri ve duyguları pek önemsenmediği için özsaygılarını geliştime sorunları oluşabilir. Dahası, bu çocuklar daha düşmancıl ve agresif hareketlere meyilli olabilir- belki evde değil ama okulda veya ailelerinin olmadığı başka bir sosyal alanda. Bu onların içlerindeki kızgınlığı kanalize etme şeklidir.
2. İzin Verici Ebeveynlik: Kurallar yıkılmak içindir!
Eğer izin verici bir ebeveynseniz:
-
Çocuklarınız ¨kural¨ kelimesini pek ciddiye almaz.
-
Eylemler sonucu ortaya çıkacak sonuçlar/cezaları pek uygulamazsınız.
-
Uzaktan ebeveynlik yapmayı tercih edersiniz.
İzin verici ebeveynler daha yumuşak davranan, gergin olmayan ve çok ilgili olmayan ebeveynlerdir. Onlar ¨çocuk çocuktur¨ der ve bir eylemin bir yaptırımı olması gerektiğini düşünmez.
Örneğin çocuğunuz oyuncağını alan bir arkadaşına vurdu. Bu stilde bir ebeveynseniz şu tarz bir şey söylersiniz: ¨ Annenin sana ceza vermesini istersin?¨ Eğer bir şekilde bu cezayı verseniz bile o ceza söylediğinizden çok daha kısa sürecektir.
İzin verici ebeveynlerin başka bir özelliği ise çocuklarına bir ebeveynden daha çok bir arkadaş gibi davranırlar. Çocuklarının onlara her şeyi anlatmasını isterler, ama çocukları yanlış bir yola giriyor gibi görünüyorsa, çok fazla dahil olmazlar. Aynı zamanda bu ebeveynler limit koymazlar veya iyi davranışı cesaretlendirmezler ( örneğin: hedef koymadan diş fırçalamaya kadar).
İyi ve Kötü Yanları: Esnekliğin sağladığı birçok yarar var tabii ki. Bu stille güvenilir bir ebeyevn oluyorsunuz. Ancak araştırmalar gösteriyor ki bu çocukların hayatında pek kural, son tarih, hedef gibi terimler olmadığı için akademik hayatlarında biraz zorlanabiliyorlar. Hiç limit olmaması çocukların çok uçlarda yaşamasına da sebep olabilir.
3. Demokratik Ebeveynlik: Beklentiler önemli, ama imkanlar da önemli.
Eğer demokratik bir ebeveynseniz:
-
Beklenti belirlemek sizin işiniz. Aynı zamanda çocuklarınızın bu beklentileri karşılaması için gerekli olan imkanları sağlamak da.
-
Sınırlara ve sonuçlara inanıyorsunuz ancak orada bir gri alan da var.
-
Bir şeyin arkasındaki neden, sizin için çok önemli.
Demokratik ebeyevn stili otoriter ve izin verici ebeveynlik stillerinin karışımı diyebiliriz. Beklentileri var ancak aynı zamanda sıcak ve samimiler. Ancak aynı zamanda çocuklarının kötü bir davranışı olursa bu davranışların bir yaptırımı da olacağını net gösterirler. Bu yaptırımları da uygularlar. Otoriter ve demokratik ebeveynler arasındaki en büyük fark ise şu; Demokratik stilde çocukların sorgulamadan istenileni yapması beklenmez. Bu ebeveynler çocuklarının sorular sormasını ve disiplinin ve yaptırımların arkasındaki sebebi sorgulamalarını isterler. Bu sayede çocuklar da kendi hatalarından ders alabilir.
Arkadaşına vuran çocuk örneğine dönersek… Demokratik ebeveyn çocuğunu hemen cezalandırmaz, onun yerine çocuğuyla konuşarak neden böyle bir davranış sergilediğini sorgulamasına yardımcı olur. Bu sayede başkasına vurmanın doğru bir davranış olmadığını ve bir sonraki sefer böyle bir sorunla karşılaştığında çocuğun nasıl bu problemi çözebileceğini anlamasını sağlar.
İyi ve Kötü Yanları: Bu ebeveynlik stili için pek bir kötü yan yok. Bu stile dengeli bir stil diyebiliriz. Demokratik ebeveynler çocuklarını özgürlüğe teşvik eder, ama aynı zamanda onlara sorumluluğu ve iyi karar almayı öğretir. Kurallar ve disiplin, tutarlı olduğu sürece çocuklar beklentilerini daha iyi yönetir, sürekli kaygılanmazlar ve kafaları sürekli karışmaz.
4. İlgisiz Ebeveynlik: İhmalkar kelimesi bu stili anlatmak için zayıf kalır.
Eğer izin verici bir ebeveynseniz:
-
Çocuğunuz nerede ve kiminle olduğunu hakkında çoğu zaman pek bilginiz yoktur.
-
Size göre hiç soru sormamak en iyi yöntemdir.
-
Sizin inancınıza göre çocuklar kendi kendilerini yetiştirmek için yeterince kapasiteye sahiptir.
Bu ebeveynlerin en önemli özelliği çocuklarının nerede, ne yapıyor olduklarını genellikle bilmemeleridir. Arada kontrol ederler ancak bakıcıya bırakırlar ve onların ebeveynlik yapmasını beklerler. Bazen de çocuklarının kendi kendilerini yetiştirmeleri için onları yanlız bırakırlar.
Bu ihmalkarlık- ya da çocuğuna zaman ve enerji ayıramama durumu, her zaman kasıtlı olarak yapılmaz. Bu ebeveynin yaşadığı bir sağlık sorunundan, bir zaman sorunundan veya çocuk yetiştirme konusunda bilgi eksikliğinden kaynaklanabilir.
İyi ve Kötü Yanları: Bu ebeveynlik stilinin pek bir iyi yanı yoktur. Bu stille büyüyen çocukların özgüven ve özsaygıları çok düşüktür, akademik olarak başarıları riske girer ve kaygıları çok yüksektir.
Nasıl daha demokratik bir ebeveyn olabilirsiniz?
Gördüğümüz üzere bu stillerin arasındaki en iyi stil demokratik ebeveynlik stili. Peki bu kadar şeyle meşgulken demokratik bir ebeveyn olmayı nasıl başaracaksınız? Aslında çok basit. Yapmanız gereken açık fikirli olmak ve problemlerin köküne inmek. Bu şekilde herhangi bir kural veya yaptırımınız çocuğunuza da mantıklı gelecek.
Son olarak minik bir tavsiyemiz: Çocuklarınızla empati yapın, ne de olsa bu işte birliktesiniz!