Marcos dönemi aktivisti, on yıllarca sürgünde kaldıktan sonra eve dönmeyi çok istiyor ama yeni siyasi gelişmeler daha fazla sorun yaratabilir.
Manila, Filipinler – 21 Ağustos 1971’de, Gillian Jane Perez, sosyalizm hakkında bilgi edinmek için üç haftalık bir çalışma gezisi için Çin’e giderken Manila’da bir muhalefet partisi tarafından düzenlenen siyasi bir mitingde bomba patladı.
Dokuz kişinin ölümüne neden olan olay, yalnızca hayatının gidişatını değil, Filipinler tarihini de değiştiren bir dizi olayı harekete geçirdi.
Dönemin Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos, aktivistleri ve eleştirmenleri çökertmek ve muhalefet gruplarına baskınlar düzenlemek için bir bahane olarak Plaza Miranda bombalaması olarak bilinen şeyi kullandı.
Sıkıyönetim altına girecek olanın tadıydı – bir yıl sonra dayatıldı.
“Sosyalist bakış açısına” sahip aktivist Filipinli bir grup olan Kabataang Makabayan’ın (KM) ya da Yurtsever Gençlik’in lideri olarak Perez, Marcos’un gözdeleri arasındaydı.
Marcos, bombalamadan komünistleri sorumlu tuttu ve Perez ve grubunu saldırıyı planlamakla suçladı. Hükümet ayrıca KM’yi Filipinler Komünist Partisi’nin (CPP) bir cephe örgütü ve ulusal güvenliğe yönelik bir tehdit olarak etiketledi.
Perez, 55 kişiyle birlikte ülkenin Yıkımı Önleme Yasasını ihlal etmekle suçlandı. Filipinler’e dönmesi halinde 21 yaşındaki hakkında tutuklama emri bekleniyordu.
El Cezire’ye son 40 yıldır yaşadığı Avrupa’dan bir röportajda “Geçici olabileceğini düşündük ve eve gidebileceğimizi düşündük” dedi. El Cezire’den Filipinler’e dönerse güvenlik endişelerini öne sürerek bir takma ad kullanmasını istedi.
“Aynı zamanda bunu saçma bulduk. Biz, bu kadar uzaktaki öğrenci liderleri nasıl böyle bir şeyi kışkırtabiliriz?”
Marcos iktidara gelmeden önce bile Filipinler, 1930’larda ülkenin işçi hareketlerinden ortaya çıkan komünizme ve sosyalist fikirlere karşı uzun süredir temkinliydi. 1932’de yasaklanmış olsa da, komünist savaşçılar, Güneydoğu Asya’nın diğer bölgelerinde olduğu gibi, Japon işgaline karşı gerilla savaşında kilit bir rol oynadılar.
İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra komünistler yavaş yavaş etkilerini kaybettiler, ancak sosyal reformlar için baskı yapmaya devam ettiler. Daha sonra 1968’de, CPP Maoist ideallere bağlılıkla yeniden ortaya çıktı ve Marcos’un iktidara geldiği aynı on yılda sosyalist coşkuyla güçlendi.
‘Marcos canlanması?’
Kıdemli siyaset bilimci Profesör Bobby Tuazon’un açıkladığı gibi, gençler ve diğer haklarından mahrum bırakılmış gruplar sosyalist fikirleri çekici bulmaya devam ettiler.
“Öğrenciler, araştırmacılar ve akademisyenler arasında akademide önemli bir tartışma konusu olmaya devam ediyor. Manila merkezli bir kamu politikası düşünce kuruluşu olan Yönetimde Halkı Güçlendirme Merkezi’nin politika direktörü olarak da görev yapan Tuazon, isyanın sebebinin sistemik köklerine değinilmediği sürece sosyalizm dalgalar yaratacaktır” dedi.
Sözde güçlü adam muhalefeti bastırmaya başladığında, parti Marcos için uygun bir folyo haline geldi. Sosyal reformlar için çağrıda bulunan genç aktivistler, iktidarı elinde tutmasını haklı çıkarmaya çalışırken mükemmel öcüler haline geldi.
Amerika Birleşik Devletleri ve Sovyetler Birliği arasında derinleşen bir Soğuk Savaş zemininde, komünizm karşıtı histeri yaygındı. Şimdi bile, muhaliflere “kırmızı etiketleme” olarak bilinen “komünist” olarak saldırmak politik bir araç olmaya devam ediyor.
Mevcut Başkan Rodrigo Duterte ayrıca hükümet karşıtı eleştirmenleri “tarafsızlaştırılması” gereken “komünist” ve “terörist” tehditler olarak etiketlemekle suçlanıyor ve Filipinler şimdi başka bir Marcos’un cumhurbaşkanlığına aday olması ihtimaliyle karşı karşıya.
Güçlü adamın tek oğlu Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr, sıkıyönetim ilanından 50 yıl sonra 2022’de cumhurbaşkanlığına aday olacağını açıkladı.
“Ulus, güvenlik ve polis güçlerine eylemcilerin peşinden gitmelerini emreden Duterte’nin otoriter rejimi altında kalmaya devam ediyor. Marcos’tan bir değişiklik yok,” dedi Tuazon, ikinci bir Marcos üyesinin geri dönmesinin devletin siyasi muhaliflere yönelik cadı avını yalnızca şiddetlendireceği konusunda uyardı.
Marcos Jr, Çin hükümetine yakın ve Pekin’in Manila temsilcisiyle sık sık toplantılar yaptı. Senatörken Filipin hükümeti ile komünist isyancılar arasındaki görüşmeleri destekledi. Ancak şimdi komünistleri “terörist” olarak etiketleyen Başkan Duterte’nin birçok politikasını da destekledi.
Perez, “Başka bir Marcos’un veya bir Marcos müttefikinin elindeki sıkıyönetim yıllarının tekrarı olmamalı ve onlar galip gelmeyecekler” diye uyardı.
Çin’de Yaşam
Perez genç bir aktivist olarak Çin’e geldiğinde, ülke bir değişim halindeydi.
Vietnam’da Amerikalılara karşı Viet Cong’u desteklerken, evinde ise Kültür Devrimi’nin yarattığı kargaşayla boğuşuyordu.
Perez’in yoldaşları arasında, şu anda Filipinler’in Çin büyükelçisi olan Chito Sta Romana ve daha sonra Time ve Newsweek dergileri için Pekin merkezli bir muhabir olan Jaime Flor Cruz vardı. Marcos, 1986’da bir halk isyanı tarafından görevden alındıktan sonra ülkeye dönebildiler.
Perez, Cruz ile son konuşmasını hatırlıyor, çünkü ikisi de sürgün veya sürgünden kaynaklanan zararlar için Filipinler İnsan Hakları İddiaları Kurulu aracılığıyla tazminat talep ediyor.
İlk planları seyahat etmek ve birkaç hafta boyunca Çin sosyalizmi üzerine derslere katılmaktı. Filipin bombalamasından sonra, mülteci olarak muamele gördüler, Pekin’de daha kalıcı konaklama verildi, çalışma gezileri genişletildi, böylece süresiz olarak köylü köyleri arasında entegre olabilmeleri sağlandı.
Perez annesine sık sık mektup yazardı – ona Çin’e gitme planlarından bahsetmemişti.
“Ona söylemeden ayrıldığım için özür diledim ama bunun benim mahkumiyetimin bir parçası olduğunu bilmesini istedim” diye hatırladı. “Çocuklarından birini kaybetmiş gibi hissettiğini söyleyerek cevap yazdı.”
Ani değişikliğe rağmen, Perez bulduğu şeyle heyecanlandı.
“Gençtik, öğrenci ve aktivisttik. Çin’e gittik çünkü sosyalizmin ne olduğunu kendi gözlerimizle görmek istedik” dedi.
“O zamanlar Mao’nun Çin dış politikası, tüm dünyadaki insanların mücadelelerini desteklemekten ibaretti. Ülkelerin bağımsızlık, ulusların kurtuluş ve halkların devrim istediğine inanıyorlardı.”
Grup, “Çin devriminin beşiği” olarak selamlanan Jinggang Dağları’nda yürüyüş yaparak ve Mao’nun Uzun Yürüyüşü’nün sonu olarak ünlenen Yan-an’da vakit geçirerek Çin’i dolaştı.
1973’te Perez ve arkadaşları kendilerini Shandong eyaletinin kırsalındaki Dayudao köyündeki bir fabrikada buldular.
“Çoğu gün kısmen fabrikada çalışarak geçti. Metale çekiçle vuruyordum, ”diye hatırladı.
Bir yıl daha, o ve “yoldaşları”, tarımsal çalışmaya odaklanmak için bir komünde – ekonomik bir planı paylaşan birkaç köyden oluşan bir grup – kaldı.
Her komün üyesi, gelir karşılığında “çalışma puanları” kazandı. Puanlar yerel parti kadroları tarafından belirlendi. Ancak Perez, sosyalist fikirleri beslemeye yönelik tutumlara daha fazla değer verildiğini hatırlıyor.
Filipinler’deki harekete yeniden katılma umutlarını hatırlatarak, “Aynı uygulamaların devrimci mücadelenin bir sonucu olarak Filipinler’e aktarıldığını görmenin ne kadar harika olacağını düşündüm” dedi.
yas Mao
Ancak Filipinler sıkıyönetim altındayken ve tutuklama emri çıkarıldığı için eve dönme şansı yoktu.
1974’te Perez, Bei Yi Xue Yuan veya Pekin Tıp Koleji’nde tıp okumaya karar verdi.
Eylül 1976’da kampüsteki hoparlörler gün batımında Mao Zedong’un vefat ettiği haberini verdiğinde Perez onun yurdundaydı. Cenaze müziği, öğrenciler yurt odalarının dışında hareketsiz ve sessizce ağlayarak oturup beklerken yayını izledi.
Ertesi gün Pekin’de herkes siyah kol bandı takıyordu. Henüz hiçbiri bilmiyordu ama Mao’nun ölümü aynı zamanda Kültür Devrimi’nin de sonunun işaretiydi.
Perez, “aşırılıklar” olduğunu kabul ediyor ve sokaklara sürüklenen kadroların hatalarından dolayı kamuoyu önünde eleştirilmesini öğrendiğini söylüyor. Devlet propagandasının, halkı aşırılıklarının sosyalizme özgü olduğuna ikna etmek için Kültür Devrimi’ni kullandığını hatırlıyor.
Perez, “O zaman bilmiyordum, ancak Çin Komünist Partisi (ÇKP) ve hükümette perde arkasında sorun zaten demleniyordu” dedi. Kısa süre sonra Deng Xiaoping iktidara geldi.
Yeni liderlik, “Çin özelliklerine sahip sosyalizm” istiyordu. Perez, sloganın Deng’in batı kapitalizmini taklit etme arzusunu maskelediğini söyledi.
1977’nin başlarında, “yetkililer bize zaten dış politika değiştiği için ayrılmanın yollarını aramamız gerektiğini söylüyorlardı” dedi.
Perez artık Hunan’da yardımcı bir doktordu ve giderek yurt hasretini çekiyordu. Filipinler’in köylerinde doktor olmayı hayal etti. Ama Marcos ülkede hâlâ görev başındayken, eve dönmek hâlâ imkansızdı.
“Uzun süreli sürgün fiziksel, zihinsel ve ruhsal sağlığıma zarar verdi” dedi. “Evimden ve ülkemden sürgün edildim. Kaybolduğumu hissettim. Tanıdık olan her şeyden koptum ve yakınımdaki insanlardan ayrıldım” dedi.
Mao sonrası ayaklanmalar sırasında, Çin’de giderek daha fazla istenmeyen hissetmeye başladığını söylüyor.
1981’de Avrupa’da sürgün için başvurmayı başardı ve Marcos’un 1986’da sözde “halk gücü” devriminde görevden alınmasından beş yıl sonra annesini ziyaret etmek için kısa bir süre Filipinler’i ziyaret edebildi.
Şu anki durumunu, çalışmak için yurt dışına giden ve bir gün kalıcı olarak geri döneceğine ve kalan akrabalarıyla yeniden bir araya geleceğine dair sarsılmaz bir inancı olan milyonlarca Filipinliye benzetiyor.
“Vatan, tıpkı koşullar nedeniyle evden ayrılmak zorunda kalan milyonlarca Filipinli göçmen gibi kalbindedir. Tıpkı onlar gibi, eve gitmenin yapılacak en doğal şey olduğu gün gelecek.”
Ancak ünlü oyun yazarı ve aktivist Bonifacio Ilagan, Marcos restorasyonunun Perez’in eve dönüş şansını daha da karıştıracağını söyledi.
Ilagan, gençlik yıllarında KM grubuyla Perez’in yanında bir öğrenci aktivistiydi. Şimdi, Marcoses ve Sıkıyönetim Yasası veya CARMMA’nın Geri Dönüşüne Karşı Kampanya adlı bir koalisyonun liderlerinden biri.
Al Jazeera’ya, “Marcoses geri gelirse, Gillian için zor olacak. Marcos yıllarında eski davaların da yeniden canlanması ve onu riske atması çok gerçek bir olasılık. Kim bilir neler yapabilirlerdi? Tüm durumu daha değişken hale getirebilirler.
“Marcoses, Plaza Miranda bombalaması gibi tarihteki tartışmalı konularda aydınlanmamış insanları kendi taraflarına çekmeye çalışacak.”
Perez’in 1971 bombalama olayına karıştığı iddiasıyla ilgili olarak, Ilagan, “1971’de yönetimin yaptığı kirli bir siyasi hareket için aktivistleri suçlamak gerçekten çok abartılı bir şey. O zamanlar Gillian ve ben iki genç aktivisttik, onu tanıyorum. Rejimin siyasi gündeminden dolayı suçlandı.”
Bugün, Perez hala bir eve dönüş için can atıyor.