XIX. yüzyıl sonlarında özellikle Servet-i Fünun şairlerinin geliştirdikleri bir nazım biçimlerinden biridir.
Müstezatın daha özgürce kullanılmış biçimidir.
Kafiye örgüsünün düzenlenişi de kurala değil, şairin isteğine bağlıdır.
Aruz ölçüsünün klasik kalıplarının bozulmasıyla oluşmuş nazım şekillerinden biridir.
Serbest müstezatta nazım nesre yaklaştırılmıştır.
Fransız edebiyatı şairlerinin özgür biçimde yazdıkları şiirlerden etkilenen Servetifünun şairleri, serbest müstezatı oluşturmuşlardır.
Serbest müstezat, aruz ve hece ölçüsünün değişik kalıplarıyla yazılabilir. Aynı şiirin İçinde de farklı kalıplar kullanılabilir. Uyaklanışında da kesin kurallar yoktur. Bu, sanatçının isteğine bağlıdır. Uzun ve kısa dizeler, bazen düzenli bir biçimde, bazen de düzensiz biçimde sıralanır. Serbest müstezat biçimi, Divan edebiyatındaki müstezatın gelişmiş biçimi değildir. Edebiyatımıza Batı edebiyatından geçmiştir. Servet-i Fünun Edebiyatı ve Fecr-i Ati edebiyatı sanatçılarınca kullanılmıştır. Bu biçim, sonradan gelişecek olan özgür şiirin öncüsü olmuştur. Serbest müstezatın başarılı örneklerini Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin ve Ahmet Haşim vermiştir.