Tarihçi, vol.1, no.1, pp.136-152, 2021 (National Refreed University Journal)
The General Military Governorship of Turkistan, which was founded after the Russian
Tsardom invaded Turkistan, ruled the region. This Governorship consists of five provinces.
Geography center of Turkistan is Fergana province, the most populated area. This is the province
which located the central cities that the settled population of Turkistan live most densely. The
main problem of the study, consists of compiling statistical data of Turkish/Muslim and
Russian/Christian educational institutions in the province of Fergana and determining the
situation based on this information. In the study, the numerical data, which are published
annually by Fergana state administration, mostly formed by commissions, were used as the main
source. Because these annuals are the only source that can be used to get the intended results
about the specified period and geography.
In the study, by dividing the years between 1887-1913 into systematic periods, the
obtained data were classified. In the light of the information evaluated, it was understood that
schools from Turkish/Muslim educational instituations developed in paralle with the population
increase, the average rate of the general population of was 3 percent from the occupation until
1913. It has been that the shcools maintain the number of buildings and students and there is no
change in the population ratio of the province. It was observed that Russian/Christian schools
had a schooling rate of 13 % in 1887, however, far behind the population growth rate until 1913
and at the same year, the schooling ratio compared to the population decreased to 2 percent.
Keywords: School, Medresseh, Russian Schools, Turkistan, Fergana.
Rus Çarlığının Türkistan’ı işgal etmesinden sonra kurduğu Türkistan Genel Askeri Valiliği bölgeyi idare etmiştir. Bu valilik beş eyaletten meydana gelmiştir. Coğrafi merkezi en fazla nüfusa sahip Fergana Eyaleti’dir. Türkistan coğrafyasındaki yerleşiklerin yoğun yaşadıkları merkezi şehirlerin bulunduğu bölge de bu eyalettir. Çalışmanın ana problemi, Fergana Eyaleti’nde Türk/Müslüman ve Rus/Hristiyan eğitim kurumlarının istatistiki verilerinin derlenmesi, bu bilgilerden yola çıkılarak durum tespiti yapılmasından ibarettir. Çalışmada Fergana Eyalet yönetiminin yıllık olarak yayınladığı, çoğunlukla komisyonlar tarafından oluşturulan sayısal veriler temel kaynak olarak kullanılmıştır. Zira yıllıklar, belirtilen dönem ve coğrafya hakkında amaçlanan sonuçlara ulaşmak için kullanılabilecek yegane kaynak niteliğindedir. Araştırmada, 1887-1913 yılları arası sistematik dönemlere ayrılarak elde edilen veriler tasnif edilmiştir. Değerlendirilen bilgiler ışığında Türk/Müslüman eğitim kurumlarından mekteplerin nüfus artışına paralel gelişme gösterdiği, işgalden 1913 yılına kadar okullaşmanın genel nüfusa oranının ortalama %3 olduğu anlaşılmıştır. Medreselerin bina ve öğrenci sayılarını koruduğu, ancak bölgenin nüfus artış oranına paralel bir artış olmadığı tespit edilmiştir. Rus/Hristiyan okullarının 1887’de %13 okullaşma oranından, 1913 yılına kadar nüfus artış oranının oldukça gerisinde kaldığı, 1913 yılında okullaşma oranına %2’ye kadar düştüğü görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Mektep, Medrese, Rus Okulları, Türkistan, Fergana.