ABD-Vietnam Savaşı’nın Laos’a Hediyesi: UXO’lar
Laos Demokratik Halk Cumhuriyeti, Güneydoğu Asya’nın tek partili sosyalist cumhuriyete sahip ülkesidir. Yüz ölçümü 236.800 km2 olan Laos’un nüfusu 2014 tahminlerine göre 6.803.699’dur. Nüfusunun %67’sini Budistler, %33’ünü diğer dinlere mensup olanlar oluşturur. Laos, 1949’da Fransa’dan bağımsızlığını ilan edişinin ardından 1975’te cumhuriyetle yönetilmeye başlandı. Fransa’nın sömürüsünden sonra ayakta kalma mücadelesi verirken Amerika’nın bölgede komünizm karşıtı bir savaş başlatması nedeniyle ülke bir türlü kendini toparlayamadı. Burma, Kamboçya, Çin, Tayland ve Vietnam’a komşuluğu ona pahalıya mal oldu.
Laos, Vietnam Savaşı’yla (1955-1975) yeni bir tehlikenin içine girdi. Sivil savaş, askerî yönetim ve kaos gibi birçok badireler atlatan Laos, bölgede hüküm süren komünist ve antikomünist kutuplaşmasıyla ABD-Vietnam Savaşı’nın içine çekildi ve ikmal yolu olarak kullanıldı. ABD tarafından Laos topraklarına 2,5 milyon ton bomba yağdırıldı. Bu rakam 2. Dünya Savaşı süresince Almanya ve Japonya’ya atılan bombaların toplamından daha fazla. Bu sebeple Laos dünya savaş tarihine en çok bombalanan ülke olarak geçti. Savaşın bitmesinin ardından ülke gizli bir düşmanla tanıştı; patlamamış bombalar (Unexploded Ordinances/UXOs). Toprakları harap eden, kullanılacak ekim alanı bırakmayan, halkın canına mal olan bombaların %30’u patlamamış şekilde Laosluların yaşamını tehdit etmeye başladı. Köylüler ekinle uğraşamadıkları için topraklarından topladıkları bu bomba parçalarını ve metal hurdaları satarak geçimlerini sağlamaya çalışıyor. Bazen bir çocuk, bazen para kazanmak için ormana bambu kesmeye giden bir çiftçi bazen de oyun oynamak için evden uzaklaşan çocuğunu çevrede arayan bir kadın patlamamış bombalar yüzünden hayatını kaybedebiliyor. Laos’da yoksulluğun ve uzun vadeli kalkınmanın önündeki engellerden biri olarak görülen UXO’lar hem arazi kullanımını hem de temel hizmetlere erişimi engelliyor. Ülkede verimli toprakların %25’i bu bombalar sebebiyle kullanılamıyor. Çiftçiler bombalar nedeniyle yaralanma veya ölüm tehdidi altında çalışıyor. Bu yüzden hayatlarına sakat olarak devam etmek zorunda kalan insanların sayısı oldukça fazla. Ülkenin birçok yerine patlamamış mühimmatın varlığını duyurmak için kamu binaları, restoranlar, alışveriş merkezleri, pazarlar ve misafirhane duvarlarına duyurular asılıyor; çocuklar ve çiftçilerin UXO ile karşılaştıklarında neler yapmaları gerektiği anlatılıyor. Savaşta hem Vietnam hem de Amerika tarafından bombalanan Laos’un savaş sonrasında kendi kaderine bırakılması ülke halkını karanlığa sürüklemiş. Ülke içerisinde Amerika safında komünistlere karşı savaşan, savaş sırasında piyon olarak kullanılan ve sonrasında kendi kaderleriyle baş başa bırakılan Hmong kabilesi ise şimdilerde yalnızlık ve yoksullukla mücadele ediyor. Temel haklarını ve özgürlüklerini kaybeden Laoslular ülkelerindeki tek gelir kaynağı olan tarımla korkmadan uğraşabilecekleri, çocuklarının özgürce koşabileceği bir toprağın özlemiyle yaşıyor. Topraklarının mayın ve bombalardan temizlenmesi için seslerini uluslararası topluma duyurmaya çalışıyorlar.