İVAZSIZ İNTİKAL NEDİR?
İvazsız intikal kavramının hukuki bir bakış açısıyla incelenmesinden önce, “ivaz” ve “intikal” kavramlarını ayrı ayrı irdelemekte yarar var.
“İvaz”, günlük yaşantıda kolaylıkla rastlanan sözcüklerden biri olmamakla birlikte, genellikle hukuki jargonda kullanım alanı bulur. Buna göre, “ivaz” sözcüğü Türkçe’de tam olarak “karşılık” anlamına gelmektedir. Daha komplike bir ifade ile ivaz, ikili ya da daha çok taraflı bir ilişkide, karşı tarafa yüklenen bir mükellefiyet, bir edim borcu anlamına gelir. Örneğin: Basit bir konut kirası sözleşmesinde, kiracı oturduğu dairede ancak her ay belirli bir kira bedeli ödemek ivazı ile oturabilir. Kira bedeli, kiracı için bir ivaz oluşturmaktadır.
“İntikal” ise, genellikle hukuk literatüründe yer alan bir sözcük olmasının yanı sıra, miras hukukunda ayrı bir kullanım alanına sahiptir. “İntikal”; “geçme”, “yer değiştirme”, “nakil” anlamlarına gelir. Bir şeyin, bir yerden başka bir yere gitmesi ya da hukuki bir perspektifle tanımlanacak olursa, bir malvarlığı değerinden başka bir malvarlığı değerine geçiş, ancak “intikal” ile mümkün olmaktadır. Örneğin: Bir otomobil satıcısı, usulüne uygun bir satış sözleşmesi kurduğunda, artık otomobil kendi mülkiyetinden çıkarak, alıcının malvarlığı değerine dâhil olur. Bu, otomobilin alıcıya intikalini oluşturmaktadır.
O halde, yukarıda ayrı ayrı ifade ettiğimiz kavramları birleştirip, ivazsız intikalin ne anlama geldiğini rahatlıkla ifade edebiliriz: İvazsız intikal, bir kimsenin bir başkasının malvarlığı lehine, herhangi bir karşılık olmaksızın kazandırmada bulunması anlamına gelir. Örneğin: Bağışlama sözleşmesi buna tipik bir emsal teşkil eder. Bağışlamada bulunan kişi, bağışı alan kişiden herhangi bir edim yükümlülüğüne girmesini beklemeden, karşılıksız olarak bir bağış yapmıştır. Bir hayırseverin, üniversiteye kütüphane bağışlaması buna örnek gösterilebilir.