Assos Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Assos, Çanakkale'nin Ayvacık ilçesinde, Edremit Körfezi’nin kıyısında yer alan antik bir kenttir. Behramkale Köyü'nde bulunan Antik Kent, Midilli Adası'nın tam karşısında yer almaktadır. Nüfusu bin civarında olsa da, yaz aylarında bu rakam katlanarak artmaktadır.
Bir volkanın eteğinde, andezit kayalıkları üzerinde kurulmuş olan kent, antik çağların önemli yerleşim merkezlerindendir. Tarih boyunca Yunan, Makedon, Pers dönemlerinde yerleşim gören bölge Ortaçağ'da terk edilmiştir.
Arkeolojik kazılarda bulunan kalıntılar, Tunç Çağı’nda (M.Ö. 3000-1200) burada yaşayanların olduğuna işaret etmektedir. Şehrin kuruluşu ise M.Ö. 7. yüzyılda Midilli Adası’ndan gelen koloniler sayesinde gerçekleşmiştir. Sonrasında Perslerin ve Lidyalıların işgali altında kalan kent, M.Ö. 5. yüzyılda Atina Birliği’ne dahil edilmiş; önce Bergama Krallığı’nın, ardından Roma’nın hakimiyetine geçerek dönemin en önemli ticaret ve kültür merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bizanslı komutan Makhron yönetimindeki Assos, 14. yüzyılın başlarında Osmanlılar tarafından ele geçirilmiştir.
Assos, Pavlus tarafından ziyaret edildiği için, Hıristiyanlarca kutsal olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, Aristotales hayatının üç yılını Assos'ta geçirmiş ve M.Ö. 347-344 yılları arasında burada bir felsefe okulu kurmuştur.
Assos'a, Bizans zamanında kenti yöneten komutan Makhramion’un adı verilmiştir. Behramkale adı da, oradan gelmektedir. Kentin en önemli yapılarının başında, şehrin en yüksek tepesinde bulunan Athena Tapınağı gelir. Buradan denize bakıldığında, antik iskelenin su altındaki kalıntılarını görmek mümkündür. Roma döneminin ticaret merkezi olması nedeniyle işlek bir liman olan kent, bugün bu limanın kalıntılarıyla ziyaretçilerini adeta zamanda yolculuğa çıkarmaktadır.
Assos’ta iki agora, agora tapınağı, tiyatro, hamam ve lahitler bulunmaktadır. Tapınağa ait kabartmalar ise İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir. Agoranın kuzey kenarındaki bir stoanın (Antik Yunan mimarisinde bir sokak ya da agoranın yanında yer alan üstü kapalı, sütunlu galerilere verilen ad) örenleri de vardır.
Assos’ta liman çağlar boyu ticaret için kullanılmıştır. 1950’li yıllara kadar bu limandan meşe palamudu ihracatı yapılmıştır. Bugün limanda yer alan otel ve restoranların dev taş binaları, aslında eski palamut depolarıdır. Liman günümüzde bu taş binalardan dönüştürülmüş butik tarzında otelleri ve balık restoranları ile ünlüdür.
Assos’ta yerel halk zeytincilikle uğraşmaktadır. Ayrıca sebze meyve yetiştiriciliği, küçükbaş hayvancılık ve özellikle son yıllarda şarapçılık büyük gelişme göstermiştir. Ancak sosyal ve ticari anlamda denizcilik yok denecek kadar azdır.
Assos halkının son yıllardaki en önemli geçim kaynağı turizmdir. Bölgede ılıman Akdeniz iklimi görülse de, yazlar ayları serindir. Bu nedenle yaz sezonu kısadır. Ancak antik kenti ziyaret etmek için günübirlik gelenler ve limanın nostaljik ortamında birkaç gün geçirmek isteyenler nedeniyle, dört mevsim tercih edilen bir tatil ve turizm merkezi haline gelmiştir.