operasyon
Bu sözcük Türkçeye ilk geldiğinde yalnızca 'ameliyat' anlamında kullanılıyordu. Belli ki, durumu hastasından gizleyerek konuşmak isteyen doktorların işine yarayan sayısız örtülü tıp sözcüğünden biri olmuştu. Biz halk olarak ameliyat demeye devam ettik. Zaten doktorlarla aynı dili konuşmuyorduk.
Daha sonra "operasyon" sözcüğünü askeriyeden de duymaya başladık. Önce 'sefer'e çıkmanın yerini "harekât" aldı. Hatta, "Barış Harekâtı"! 1974 Kıbrıs çıkarmasının adı böyle oldu. Seferler Osmanlı'da kalmıştı artık.
Ve sonra "operasyon" gelip "harekât"ın yükünü hafifletti. Nöbetleşe görev yapmaya başladılar: "Sınır dışı harekât" yorulmuşsa devreye "operasyon" girer oldu. Ölen gençler de ya etkisiz hale getirilmiş oluyordu, ya şehit. Bunlar sürüp giderken, bu kez siyasette "algı" sözcüğü girdi devreye.
algı operasyonu
Son birkaç yılın yeniliği bu oldu. Siyasi iktidarın ağzında "algı operasyonu" sözü muhalefetten birilerini suçlamaya yarıyordu. 2016 ve 15 Temmuz darbe girişimi zamanlarında FETÖ ile iktidar partisi birbirlerine karşı da sık sık kullandılar bu sözü. Ne demek istediklerini anlıyor gibiydik ama, neydi, nereden çıkmıştı bu kavram?
Kaynağın ABD Savunma Bakanlığı olduğunu Tanıl Bora yazdı (bkz. "Zamanın Kelimeleri" adlı kitabı, s. 148-151): Dünya jandarması, başka ülkelerin ya da kesimlerin alacağı tavırları güdülemek amacıyla, özel olarak hazırlanmış haber ya da belge sahneleme etkinliklerine "algı operasyonu" adını veriyordu. Bu etkinliklerin arasında, "gerçeği gizleme ve çarpıtma, psikolojik operasyonları yönetme gibi unsurlar" da yer alıyordu. Tahmin edileceği üzere, kavram ve yöntem reklamcılıkta da benimsenmekte gecikmeyecekti.
Tanıl Bora bu bilgileri 30 Eylül 2015'te yazıya dökmüş ve 7 Haziran ile 1 Kasım 2015 seçimleri sırasında kavramın nasıl kullanıldığına ilişkin çarpıcı örnekler vermiş. Demirtaş aleyhine, sanki öldürme emirleri vermiş gibi o zaman da yapılan dezenformasyon ve algı operasyonu, tıpkı Bora'nın işaret ettiği gibi bugün de tekrar tekrar yapılıyor.
Ve muhalefet, bir yandan iktidarın seçim sonuçları kesinleşmeden önce sanki kesin sonuçlar gelmiş gibi zafer rakamları ilan etmesi ve bir balkon konuşması yoluyla dikkatleri saptırması gibi algı operasyonlarına karşı uyarılarda bulunuyor:
Sağlam yerden gelmeyen hiçbir, ama hiçbir habere inanmayınız! Bora'nın deyişiyle akıl-fikir haysiyetinin boğulması söz konusu. Eskilerin beyin yıkama dedikleri ameliye.
KAVRAM KÖŞESİ
operasyon,algı operasyonu
Toplumsal Gerçekliğin Dili
Kavram Köşesi
Kavram Köşesi