Savant sendromu, belki de insanlar arasındaki farklılıklarla beraber bilişsel psikoloji söz konusu olduğunda,en büyüleyici fenomenlerden biri haline geliyor. Sendrom dahilinde, genellikle olağanüstü yetilerin söz konusu olması nedeniyle, biz savantları anlayana dek insan hafızasını ve bilişini asla tam olarak çözemeyeceğimiz öne sürülüyor.
Savant sendromuna sahip kişiler, ciddi psikolojik veya fiziksel engellere rağmen, oldukça dikkat çekici ve bazen inanılmaz derecede yetenekli olabilen insanlardır. Birkaç belgelenmiş vaka olmasına rağmen, savant sendromu, biraz nadir rastlanan bir sendrom olma özelliğini koruyor.
Savant sendromu, ilk kez doğru biçimde, Down sendromunu da tanımlayan, Dr.John Langdon Down tarafından tanındı. 1887 yılında muhakeme gücü kusurlu, ancak olağanüstü hafızası olan insanları tanımlamak için ??idiot savant?? terimi türetildi (Fr. savoir: bilmek).
Bu terim, uygunsuz çağrışımlar yaptığı için artık daha az kullanılmaktadır. İdiot savant terimi, doğrudan Türkçe?ye çevrildiğinde bu uygunsuzluk kolayca göze çarpar. Buradaki ??idiot?? terimi, IQ değerinin 25?in altında olduğunu belirtmeye yarar. Şimdilerde ise ??Savant sendromu?? terimi benimsenmiştir.
Aynı zamanda başka bir terim olan ??otistik savant?? da yaygın olarak kullanılmaktadır, ancak bu biraz yanıltıcı olabilir; zira otizmle güçlü bir ilişkisi olmasına rağmen, savantların hepsi otistik değildir.
Tahminen savant vakalarının %50?si, otizm nüfusundandır. Diğer %50?lik kısım ise gelişimsel bozukluklar ya da merkezi sinir sistemi problemleri grubundandır. Savant becerilerinin tahmini sıklığı, öğrenme bozukluğu olan nüfusta muhtemelen % 1?den az iken, otistik nüfusta yaklaşık %10?dur.
Tüm bu rakamlar, savant sendromuna sahip kişilerin ne kadar nadir olduklarını anlamamız açısından önem taşıyor. Savant sendromuna sahip kişilerin becerileri, olağanüstü belleğin, müthiş derecede derin, ancak kısıtlı bir türüne dayandırılıyor.
Savant Sendromunun Karakteristikleri
Savant sendromu, yukarıda da belirttiğimiz gibi, son derece nadirdir; fakat psikolojik hastalığa sahip olan,zihinsel engelli ya da otistik kişilerdeki engellilik durumlarında, alışılmışın dışında, göze çarpan yeteneklerle beraber karakterize edilen bir durumdur. Bu durum, doğumsal olabilir veya normal bir bireyde,merkezi sinir sistemi yaralanmalarıyla beraber ya da birtakım hastalıklar sonucu meydana gelebilir.Erkek bireylerde, kadınlarda görülenden daha sık görülür ki, matematiksel olarak ifade etmek gerekirse, 6 savantlı erkeğe, 1 savantlı kadın düşmektedir.
İlginçtir, savant sendromunda becerilerin aniden ortaya çıkabildiği ve bazen aniden yok olduğu da rapor edilmiştir. Bu becerileri aşağıdaki gibi, üç kategoride toplamak mümkündür.
Splinter becerileri: en sık görülen beceri tipidir. Bir hobiye saplantılı biri gibi, kişi, bir şeyleri hatırlamak amacıyla belirli şeyler yapar (masa tenisi oynamak gibi).
Yetenekli becerileri: kişinin zihinsel yeteneği ile bağlantılı olarak, daha gelişmiş ve özelleşmiş becerileri bulunur. Örneğin güzel sanatlarla ilgili olabilir, güzel resimler yapabilir veya zor matematiksel hesaplamaları kafasından yapabilir.
Olağanüstü becerileri: en nadir tür olarak kendisini gösterir. Dünyada en fazla 100 adet olağanüstü savant olduğu düşünülüyor. Bu becerilerin arasında, bütün bir piyano konçertosunu bir kez dinledikten sonra piyanoda çalabilme gibi beceriler bulunuyor.
Belirtilen bu üç kategoriye bağlı olarak, savant sendromunun sıklık derecesi değişiklik gösterebilir. Ayrıca birçok savantın da fark edilmemesi muhtemeldir. Olağanüstü savantlar için son 100 yıl içinde, dünya literatüründe tahmini olarak 100?den az vaka rapor edilmiştir.