Çocuklarda İhmal ve Cinsel İstismar
İhmal:
Çocuğa bakmakla yükümlü kimsenin çocuğun gelişimi için gerekli ihtiyaçları karşılamaması veya bu ihtiyaçları dikkate almamasıdır. Bu ihtiyaçlar sağlık, eğitim, duygusal gelişim, beslenme, barınma ve güvenli yaşam şartlarıdır.
Fiziksel ihmal:
- Çocuğun temel tıbbi ihtiyaçlarının karşılanmaması,
- Çocuğa düzenli ve besleyici öğünlerin, temiz ve yeterli giysinin sağlanmaması,
- Çocuğun bakacak yetişkin bulunmadan uzun süre yalnız bırakılması,
- Çocuğun gece geç saatlere kadar nerede olduğunun bilinmemesi ve umursanmamasıdır.
Eğitimsel ihmal:
- Çocuğun zorunlu eğitim çağına gelmesine rağmen okula gönderilmemesidir.
Duygusal İhmal:
- Çocuğa yetersiz ilgi ve şefkat göstermek,
- Çocuğun aile içinde şiddet ve kötü muameleye şahit olmasına izin vermek,
- Çocuğun alkol, uyuşturucu kullanmasına izin vermek,
- Çocuğun suç işleme, saldırganlık gibi uyumsuz davranışlarına destek olmak ya da bu davranışları görmezden gelmektir.
Cinsel İstismar:
Çocuğun tam olarak anlayamadığı, onay vermesinin mümkün olamayacağı, gelişimsel olarak hazır olmadığı ya da toplumun yasalarına, sosyal normlarına aykırı olacak şekilde bir cinsel etkinliğe dahil edilmesidir.
Çocuk ihmal ve istismarında riskler nedir?
Çocukla ilişkili;
- İstenmeyen çocuklar ya da istenmeyen cinsiyette çocuklar, doğum anomaliler,
- Mizaç vb. nedenlerle ailenin beklentilerini karşılayamayan çocuklar
- Zihinsel gerilik, erken doğum, kronik hastalık gibi nedenlerle sürekli bakım gerektiren çocuklar
- Engelli çocuklar
- Hiperaktivitesi, tehlikeli davranış sorunları olan çocuklar
- Üvey çocuklar
- Sık ve uzun süre ağlayan çocuklar
Anne-baba ya da bakım veren kişi ile ilişkili;
- Genç ebeveyn, yalnız yaşayan ebeveyn
- Eğitim eksikliği (Çocuk gelişimi hakkında bilgisizlik, bilinçsizlik)
- Alkol ve/veya uyuşturucu kullanıyor olmak
- Çocukken istismara uğramış olmak
- Fiziksel veya psikiyatrik bir hastalık varlığı
- Dürtü ve öfke kontrolünün yetersizliği
- Toplumsal iletişim becerilerinin yetersizliği
İlişkisel;
- Ebeveyn ve çocuk bağının kopuk olması ve bağın kurulamaması
- Çok çocuklu, katı disiplin uygulayan aileler
- Ekonomik sıkıntı, işsizlik, aile içi şiddet varlığı
- Sosyal destek sistemlerinin yetersizliği
- Evlilikteki veya yakın ilişkilerdeki sorunlar nedeniyle aile yapısının bozulması, bunun sonucunda çocukta veya erişkinde duygusal ve zihinsel sorunların ortaya çıkması
- Aile bireyleri arasındaki bağın zayıf olması, sözel ve psikolojik çatışmaların sık yaşanması
Çevresel;
- Uygun beslenme, barınma ve bakım olanaklarının yetersizliği
- İşsizlik oranlarının yüksek, geçim sıkıntısının yaygın olması
- Uyuşturucu ticaretinin varlığı
- Çocuğun savunuculuğunu yapacak kurum ve yapıların yetersizliği
- Çocuk işçiliği konusunda denetleme ve rehabilitasyonun yetersizliği
Toplumsal;
- Çocuğu koruyan yasaların yetersizliği
- Çocuğa verilen değerin düşük olması
- Cinsel ayrımcılık ve toplumsal eşitsizlik
- Şiddetin kabul edilir olması, hoş görüyle karşılanması , organize şiddetin varlığı (savaş, terör, yüksek suç oranları)
- Pedofili
- Kontrolsüz internet
- Kültürel normlar
Zihinsel anlamda özel gereksinimi olan çocuklar için:
Özel gereksinimli çocuklar için ebeveynlerin üstünde dikkatle durması gereken istismar türüdür. Hangi yaşta olursa olsun zihinsel olarak yaşının gerisinde olan bir çocuktan bulunduğu yaşın ve daha ileri yaşların becerilerini beklemek duygusal istismardır. Bu beklenti hem çocukta saldırgan, yıkıcı davranışlara hem de beklentisi karşılanmayan ebeveynde çocukla ilgili olumsuz düşüncelere yol açar.
Fiziksel anlamda özel gereksinimi olan çocuklar için;
Ebeveynler için, özellikle bedensel engeli olan çocuklara karşı bu engeli alay konusu haline getirerek normalleştirme yanlış bir yöntemdir. Yapılması gereken çocuğun engel durumunun en az farkında olacağı şartların oluşturulmasıdır. Örneğin; başarılı olduğu derse yoğunlaşmak, engel durumunun farkettirmeyen oyunlara yönlendirmek daha doğru olacaktır. Bedensel engeli olan bireyler için yukarıda verilen duygusal istismar türlerine maruz kalmak, zeka düzeyi normal olmasına rağmen öğrenme güçlüğüne ve dikkat dağınıklığına neden olmaktadır.
Zihinsel alanda özel gereksinimli çocuklar için istismarı engelleme;
Zihinsel ya da fiziksel engeli olan bireyler, çocuklar istismar ve ihmal olaylarında öncelikli risk grubundadır. Zihinsel engeli olan çocuklar yaşanılan istismarı anlamada, anlatacak dil yeteneği yoksa anlatmada, hatta söyleseler bile inandırmada zorluk yaşarlar.
Tüm çocuklarda olduğu gibi özel gereksinimli çocuklarda da istismar ve ihmalin çocuk üzerinde belirtileri vardır. Çocuğun zihinsel yaşına uygun bir dille yasak vücut bölgelerinin anlatılması, ebeveyn ve sağlık çalışanları dışında bu bölgelere dokunulduğunda verilmesi gereken tepkilerin öğretilmesi gerekir. Zihinsel engelli çocuklar takvim yaşı büyük olsa da zihinsel yaşlarına uygun cinsel sorular sorabilirler bu durum normaldir. Bu çocuklara cinsellik ve cinselliğin nerde nasıl sergileneceği konuları üstü kapalı bir şekilde değil de net, açık, somut, yoruma kapalı bir dille anlatılmalıdır. Ayrıca çocuğun takvim yaşına uygun kıyafetler giydirilmelidir(yaşına göre daha çocuksu olmamalı!!).
Çocuklara özel bölgeleri öğretin
- Dudak, boyun
- Göğüs
- Genital bölgeler
Ona çığlık atmayı öğretin, biri onun özel bölgelerine dokunduğunda, zarar verdiğinde çığlık atarak oradan kaçmasını öğretin.
Seni öpebilir miyim?
Siz bile çocuğunuzu öpmeden önce sorun ki çocuk bunun rastgele olmadığını, yalnızca kendi izniyle olacağını öğrensin.
Mahremiyet eğitimi evde başlar.
Çocuğunuzun bedenine, kararlarına ve isteklerine saygı duyarak ve onu koşulsuz severek mahremiyet eğitimine başlayabilirsiniz.
Zihinsel engelli çocukların soru sorma, merak edileni tartışma, kendini etkili ifade etme becerileri eksik olduğundan ebeveynler tarafından etkili cinsel eğitim verilmelidir. Bağlı bulundukları eğitim kurumları bu konuda gerekli özeni göstermelidir.
Ayşegül Akkuş
Özel Eğitim Öğretmeni
Instagram: @online.ogretmen