Mesleki Ruhsatlandırma – Gereksiz Bir Kötülük
Mesleki ruhsatlandırma, tüketiciyi kalitesiz hizmetten koruma kisvesi altına karşımıza çıkar. ABD'de (ve diğer birçok ülkede) lisans gerektiren meslekler arasında; hemşirelik, hukuk, diş hekimliği, öğretmenlik, muhasebecilik, psikoloji, mühendislik ve mimarlık bulunur. Bu, alınan hizmetin tatmin edici bir standartta olmasını sağlamak içindir.
Mesleki ruhsatlandırma, işgücü arzını kısıtlar. Herkes sınavları geçemeyecek veya deneme zahmetine girmeyeceğinden, potansiyel arzı azaltacaktır. İşgücü arzı azaldıkça, hizmetlerinin fiyatı artacaktır. Obama döneminde hazırlanan bir Beyaz Saray raporunda, "lisanslamanın fiyatlar üzerindeki etkilerine ilişkin kanıtlar kesindir: birçok çalışma, daha kısıtlayıcı lisanslama yasalarının tüketiciler için daha yüksek fiyatlara yol açtığını ortaya koymaktadır." sonucuna varmıştır.
Lüzumsuz Ruhsatlama
Tüketiciyi korumak başka, rekabeti kısıtlamak başka bir şeydir. Cerrahlık, doktorluk veya gaz teknisyenliği gibi alanlarda ruhsat makul olabilir, ancak balo salonu dansçılığı ve iç mimarlık gibi alanlar ne olacak? Florida'daki yasa yapıcılar bu tür işlere ilişkin düzenlemeleri kaldırmayı amaçladılar, ancak sonunda reformu öldüren bir endüstri muhalefetiyle karşılaştılar. Kafa karıştırıcı mesleki ruhsatlama Florida'da bitmiyor. Tennessee'de berber olmak için lise diplomasına sahip olmanız gerekirken, döşemecilerin 10 eyalette lisansa ihtiyacı vardır.
Mesleki ruhsatlar tüketiciyi gerçekten koruyor mu? Berberler ve dans öğretmenleri için değil ancak müşterinin sağlığını etkileyen endüstriler için yapılması gereken bir durum var. Mesleki ruhsatlar, genel halk tarafından değil, düzenledikleri işletmeler tarafından yönlendirilir. Bir berber, personelinin lise diplomasına sahip olmaması nedeniyle yerel rekabete köstek olursa daha yüksek fiyatlar talep edebilir. Bu rekabeti azaltır ve tam olarak işletmelerin istediği şey de budur.
Tüketiciler sahiden de korunuyor mu?
Cerrah, doktor gibi mesleklerde ruhsat alma durumu var ama bu tüketiciye fayda sağlıyor mu? Eğer ameliyat olacaksanız, kesinlikle oradaki en iyi ve en nitelikli cerrahı istersiniz. Ruhsat, kaliteyi garanti etmenin bir yoludur. Yoksa öyle mi? Nitelikli bir profesyonelin hizmet kalitesinin garantisi yoktur. Sürekli yeterliliği sağlamak için hangi güç mevcuttur? Hangi daha iyi yol rekabet seviyesini azaltırken üyelerin yetkinliğini de azaltır? Doktor kıtlığı olduğunda doktorlar rekabet etmek zorunda değillerdir. Rekabet yoksa, yüksek kaliteli hizmet sağlamak için daha az teşvik vardır.
Tüketici gerçekten korunuyor mu? Elbette, giriş koşulları katıysa, yalnızca en iyiler hak kazanacaktır. Durum bu olabilir, ancak bu aynı zamanda arzı da kısıtlıyor. Bu kaçınılmaz olarak tayınlama (rationing) diyebileceğimiz bir yola götürüyor. Doktorlar söz konusu olduğunda, zamanlarının bölünmesi gerektiği anlamına gelir. Bir hastayla 20 dakika geçirebilmek yerine 5 dakika ile sınırlandırılıyorlar. Doktorlar daha yetkin olsalar da daha fazla baskı altına alınıyorlar. Örneğin Birleşik Krallık'ta, yerel doktorların hasta başına yaklaşık 5-10 dakikası vardır, ancak çoğu zaman programın da gerisinde kalırlar. Sonuç olarak, hastalar kalitesiz bir hizmetle aceleye getiriliyor.
Bir Bedeli Var
Daha düşük arz ve daha yüksek giriş maliyetinin bir sonucu olarak fiyatlar yükselir. Aralarından seçim yapabileceğiniz daha az profesyonel var, bu da fiyatları düşürmek için daha az rekabet baskısı olduğu anlamına geliyor. Ayrıca, bir ruhsat almak için gerekli testler ve diğer gereksinimler için üstlenilen ek maliyetleri de dikkate almalıyız. Sonuçta fiyatlar üzerinde yukarı yönlü bir baskı vardır. Bu, tüketicileri piyasadan uzaklaştırır. Örneğin diş hekimliğinde, Kleiner ve Kudrle (2000), kısıtlayıcı lisanslamanın tüketiciler için fiyatları diş hekimleri için de kazançları artırdığını bulmuştur. Ruhsat kriterlerini düşük veya orta dereceden yüksek kısıtlayıcılığa yükselten bir devletin fiyatlarda yüzde 11'lik bir artış bekleyebileceğini tahmin ettiler. Daha yüksek fiyatlar daha sonra talebi de azaltır.
Genel bir check-up'ın fiyatı çok yüksekse, çoğu kişi gitmeyecektir. Basit bir hizmet olabilecek bir şey karmaşık bir iş haline geldiğinde, bu topluma fayda sağlamaz. Basit bir dolgu kanal tedavisine dönüşebilir. Yani tüketiciyi korumak yerine durumu daha da kötüleştirebilir. Gaz kaçağı varsa da aynı şey olabilir. Müşteri, fiyatların yüksek olması nedeniyle teknisyen çağırma konusunda isteksiz olabilir, ancak bu isteksizlik karbon monoksit zehirlenmesine neden olabilir.
Sınırlı Esneklik
Her eyaletin farklı ruhsatlama düzenlemeleri vardır. Florida'da avukatlık yapıyorsanız, California'da çalışmak için yeni bir ruhsata ihtiyacınız vardır. Sonuç olarak işgücü, piyasanın taleplerine karşı daha az esnek hale gelir. Bir eyaletten diğerine geçmek, profesyonelin tüm prosedürü tekrar gözden geçirmesini gerektirir. Bu pahalı ve zaman alıcı olabilir, bu da birçoğunu yerini değiştirmekten caydırabilir. Ayrıca, düzenlemeler eyaletler arasında farklılık gösterir ve bazılarının diğerlerinden daha katı gereksinimleri vardır. New Hampshire'da düzenleyici gereksinimleri karşılayabilen bir kişi New York'ta karşılayamayabilir. Bu sadece mükemmel yetenekli bireylerin hareket etme yeteneğini daha da azaltır. Brookings'deki Hamilton Projesi tarafından yapılan analiz bunu doğrulamaktadır. Sertifikalı işçileri ruhsatlı işçilerle karşılaştırdılar ve mesleki ruhsat mesleklerinde önemli ölçüde daha az hareket olduğunu buldular.
Lüzumsuz Düzenleme
Mesleki ruhsat gerektiren işlerin sayısı, 1950'de %5 iken şimdi ABD işgücünün %30'unu kapsıyor. Artık “tüketiciyi koru” temelinde savunulamayan ve ruhsatla gereksiz yere korunan meslekler var. Aslında, Acil Tıp Teknisyenlerinden (EMT) bile daha katı düzenleyici gereksinimleri olan meslekler var. Örneğin, Arkansas ve Michigan, EMT'lerin iki sınavın yanı sıra 28 günlük eğitim/deneyime sahip olmasını gerektirir. Karşılaştırıldığında, bir kozmetik uzmanı 350 günlük eğitim/deneyim ve iki sınav gerektirir. Arkansas'taki bir boya müteahhidi bile 1.825 günlük deneyim/eğitim ve bir sınav gerektirir. Neredeyse her 3 kişiden 1'inin mesleğini icra etmek için devlet iznine ihtiyacı olması gülünç. İlk adım, tüketicinin sağlığının makul bir şekilde risk altında olamayacağı pazarlarda en azından ruhsat kurallarını kaldırmak olmalıdır. Politik olarak konuşursak, bu en kolay adım olacaktır.
Yazar: Paul Boyce
Çeviren: Serdar Sert
Image source: Getty