Yahudilikte temel kavramlar: ÖDÜNÇ PARA VERME -1
a) Biblik Dönemler: Tora (Tesniye, 23:19-21) bu konuda ?öyle bir açklamada bulunmaktadr: Karde?inden -yiyecek, para veya faiz uygulanabilecek hiçbir ?eyi- faiz talebederek ödünç vermeyeceksin. Bir yabancdan faiz talebedebilirsin fakat karde?inden alamazsn... Bu metin, yakla?k olarak ikibin yl çok tart?mann konusu olmu?tur. Çk? 22:25te ise ödünç para verme ile ilgili ?öyle bir ifade bulunmaktadr: ?ayet halkma, seninle beraber olan fakire, ödünç para verirsen; ona kredi açan bir ki?i gibi davranmamalsn. Ona faiz (ne?eh) uygulamamalsn. Faiz içeren borçlar konusunda üçüncü bir Tora ifadesi (Levililer, 25: 35-38) ise ?öyledir. ?ayet karde?in fakirle?mi?se ve seninle beraberken kendini geçindiremiyorsa, ona senin yanna yerle?mi? bir misafir gibi yardm edeceksin ve o seninle beraber ya?ayacak. Ona paran faiz kar?lnda (be ne?eh) veya yemeini bir art? (be marbit) kar?lnda vermeyeceksin. Ben Rabim; seni Msr diyarndan çkaran; Kenaan topraklarn sana vermek için, Tanrn olmak için seni Msr diyarndan çkaran Rabbinim. Torann bu açklamalar konusunda yorumlar yapmak için sarfedilen çabalar arasnda; M.Ö. 19 - M.Ö. 12. yüzyllar arasnda Ortadouda ya?am? eski kavimlerle ilgili sosyolojik ara?trmalar da yer almaktadr. Hammurabinin Yasalarnda para ve yemek için faiz hadleri belirtilmi?tir. Ayrca Torada basit insan topluluklarnda borç parann hasat dönemlerine kadar faizsiz verildiine dair bulgular vardr. Ancak bu tür bir yasamann sürekli olarak kalc olmayan yabanclara (NOHR) uygulanamayaca da doaldr. Kald ki; Torann ilk dönemlerinde branilerden ziyade Kenaan ülkesinde ya?ayan dier kavimler tüccar olarak adlandrlmaktadrlar.
Torada Tanr tarafndan Peygamber Mo?eye açklanm??ekliyle yer alan yukarda bahsi geçen ifadelerden ba?ka Tanahta da (Habakuk, 2:6, 18; II. Krallar, 4:1-2, vb) yer alan açklamalar ise daha ziyade peygamberlerin ve dini yazarlarn yorumlarn yanstmaktadr. Bu Tora yasalarnn uygulanmama durumu ile ilgili kaytlara bu devirlerde yalnz Diasporada rastlanmaktadr. Örnein Elefantindeki askeri kolonideki Yahudilerin 5. yüzylda %60 yllk faizle birbirlerine ödünç para verdikleri Arami belgelerinde yer almaktadr. Eski Yunan ve Romal yöneticiler de zaman zaman faizin fakirle?tirdii halk kitlelerinin tepkisini dikkate alarak; faiz alnmasn yasaklam?lar fakat bu yasaklar kalc olmam?tr.
b) Talmudik Dönemler: 2. Bet Amikda?n ykl?ndan sonra Yahudi Alahaclar ve Agadaclar, Saylar 23:20deki faizle borç para verme konusunu Yahudi olmayanlara uygulanmas gereken bir emir ?eklinde saptadlar. Bunlarda Romallarn 1. yüzyldaki basklar ve bu tür yorumlar içeren Tanaim devrinde Sifreyi yazan Rabi Akivann Bar Kohba isyanna kar?mas da etkili olmu?tur. Halbuki ayn dönemde ya?ayan Rabi Yi?maelin Mekhiltas da faizsiz parann Yahudi olsun olmasn herkese ödünç verilebileceini fakat Yahudilerin tercih edilmesi gerektii belirtilir. Bir yorumcu da, fakirlerden faiz alnmamas gerektiini, zenginlerden alnabileceini belirtir. 3. yüzyldan itibaren ise; faiz almann fakir veya zengin her Yahudiye yasak olduu kabul edilmi?tir. Bu yasaklamayla ilgili türden yorumlar, Alaha ve Agada kapsaml Midra?larda, Mi?nada, Tosefta, Baraita ve Babil ve Yeru?alayim Tamudlarnda görülmektedir. Yasay ihlal edenler ar bir dille suçlanmaktadr. Ancak bu tür yasaklamalar, Yahudiler arasndaki ili?kiyi kapsamaktadr. R. Hiyya, bunun Yahudilerin geçiminin salanmas zorunluluundan kaynaklandn, Ravina da, yabanclarla ili?kinin azaltlmas için böyle bir tutumun izlendiini savunur. AyrcaYahudiler arasnda faiz al?veri?ini salamak için Yahudi olmayan bir aracnn kullanlmasna da Talmud (Bava Mezia, 61b) kar? çkmaktadr.
devam edecek...
Kaynakça: Yahudilik Ansiklopedisi
Cilt I, II, III Yusuf Besalel