Kemik İliği sternum ve kalça kemikleri gibi uzun düz kemiklerin içindeki boşluklarda bulunan süngerimsi bir dokudur. Kırmızı kemik iliği ve sarı kemik iliği olmak üzere iki türü bulunur. Sarı kemik iliğinde yağ hücresi sayısı kırmızı kemik iliğine oranla daha fazladır ve iki türün de de kan damarları vardır.
Kemik İliği Nedir, İşlevleri Nelerdir?
Yazı İçeriği
- 1 Kemik İliği Nedir, İşlevleri Nelerdir?
- 2 Kemik İliği Hastalıkları Nelerdir?
- 3 Kemik İliği Biyopsisi Nedir?
- 4 Kemik İliği Aspirasyonu Nedir, Ne İçin Yapılır?
- 5 Kemik iliği aspirasyonu nasıl yapılır?
- 6 Kemik İliği Aspirasyonunda Gelişebilecek Komplikasyonlar
- 7 Kemik iliği aspirasyonunda örneklerin değerlendirilmesi
- 8 Sıkça Sorulan Sorular
- 8.1 Bu test için hazırlık gerekli midir?
- 8.2 Uygulama sırasında ağrı duyulur mu?
- 8.3 Bu test neyi ölçer?
- 8.4 Bu Testi Niçin Yaptıracaksınız?
- 8.5 Bu Testi Ne Zaman Yaptıracaksınız?
- 8.6 Kemik İliği Aspirasyonu ve Biyopsisinde Ne Test Edilir?
- 8.7 Test İçin Numune Toplama Nasıl Yapılır?
- 8.8 Kemik İliği Aspirasyonu Ve Biyopsisi İçin Genel Anestezi Mi Alacağım?
- 8.9 Kemik İliği Aspirasyonu Ve Biyopsisi İle Bağış İçin Kemik İliği Alınması Farklı Mıdır?
- 8.10 Kemik iliğini güçlendirmek için neler yapılabilir?
Kemik iliği, kan hücrelerini üretmekle görevli olan hayati bir dokudur. Özellikle bağışıklık sisteminin en önemli askerleri olan akyuvarların üretiminde etkisi çok büyüktür. Genel olarak; alyuvarların, akyuvarların ve trombositlerin üretim merkezidir diyebiliriz. Başlıca yassı kemiklerde ve uzun kemikler sınıfında yer alan baldır kemiği dediğimiz femur ve pazu kemiği olarak tanınan humerusun proksimalindeki süngerimsi yerde konumlanmıştır.
Kemik iliği sağlıklı bir bağışıklık sistemi için gerekli olan beyaz kan hücrelerini üretir. Beyaz kan hücreleri yani akyuvarlar enfeksiyonların önlenmesinde ve enfeksiyonlarla mücadelede devreye girerler. Akyuvarların veya lökositlerin üç ana tipi vardır, Lenfositler, monositler, granülositler ki granülositler de kendi aralarında nötrofiller, eizinofiller, bazofiller olmak üzere 3 e ayrılır.
Kemik İliği Hastalıkları Nelerdir?
Kemik iliği çok ciddi görevleri olan bir doku olduğu için hastalıkları da oldukça ciddiye alınması, titizlikle incelenmesi gereken rahatsızlıklardır. Çağın hastalığı olarak isimlendirdiğimiz kanser, kemik iliğinde görüldüğünde endişelendiğimiz bir durum meydana gelir.
En sık görülen kemik iliği kanseri çeşidi multipl myelomdur. Akut myeloblastik lösemi yine kemik iliği kaynaklı bir kanser çeşididir.
Tıpta primer amiloidoz olarak adlandırdığımız kemik iliği tarafından üretilen proteinlerin rastgele organlarda yığılması da kemik iliği hastalıkları arasındadır.
Yine kemik iliğinde bulunan olgunlaşmamış genç hücrelerin yetersizliği durumu yani aplastik anemi, myelodisplastik sendrom yani kemik iliğinin yeni kan üretme süresinin stabilitesinin bozulması, orak hücreli anemi gibi hastalıklar kemik iliği temalı ciddi rahatsızlıklardır.
Kemik İliği Biyopsisi Nedir?
Kemik iliği biyopsisi kemik iliğinin merkezinde yer alan süngerimsi kısmından alınan örnektir. Kemik iliği hücrelerinin aşırı dolu yani hiperselüler ya da boş yani hiposelüler durumu ile ilgili bilgi sağlar. İnceleme ayrıca demir ve fibrozis miktarları ve diğer anormal hücrelerin varlığı hakkında bilgi sağlar.
Kemik İliği Aspirasyonu Nedir, Ne İçin Yapılır?
Kemik iliği aspirasyonu, kemik iliğinin aspire edilmesi ile kemik iliğinin sıvı bölümünden örnek alınması işlemidir. Bir tür tanı koyma yöntemidir.
Çekilen kemik iliği özel biyolojik laboratuvarlarda detaylandırılarak kan hücrelerinin incelenmesi sağlanır. Tıpta bazı invaziv girişimler yalnızca teşhis için yapılır. Yani tedavi etmekten farklı olarak durum tespiti yani hastalıkların teşhisi için de invaziv giriş yapılabilir.
Kemik iliği aspirasyonu da bu metotlardan biridir. Henüz bu yöntemin üstüne konulmuş, daha teknolojik bir operasyon ne yazık ki günümüzde yoktur.
Kemik iliği aspirasyonu aşağıdaki durumlardan şüphelenildiğinde istenmektedir.
Multipl myelom
Myeloblastik lösemi
Paroksismal nokturnal hemoglobinüri
Akut lenfoblastik lösemi
Hodgkin lenforma
Kemik iliği aspirasyonu; kemik iliği hastalıklarının tespiti için, tıbbi asepsi kurallarına uygun şekilde yapılır. Kemik iliğindeki kan hücrelerinin durumlarını değerlendirmek için yapılmaktadır diyebiliriz.
Bu yöntem sayesinde pek çok kan hastalığının teşhisi yapılmaktadır. Uzmanlar genelde; akut lösemi, kronik miyolojen lösemi, aplastik anemi, trombositemi, multipl myelom gibi hastalıklardan şüphelendikleri zaman kemik iliği aspirasyonu isterler.
Buna ek olarak nedensizce kan üretimini tetikleyen hastalıkların, özellikle bağışıklık sistemini etkiledikleri zaman ve nedensiz ateşlenmelere yol açtıkları zaman, durumu araştırmak için bu yönteme başvurulur.
Kemik iliği aspirasyonu nasıl yapılır?
Kemik iliği aspirasyonu bir tür cerrahi girişim olarak sayıldığından endişelenmenize yol açabilir. Ancak ismi kadar ürkütücü bir işlem değildir. Oldukça kısa sürer.
Lokal anestezi ile yapılır, genel anesteziye gerek yoktur. Özel iğneler ile yapılır. Girişim öncesi, işlem yapılacak bölge özel uyuşturucular ile uyuşturulur. Böylece hastanın acı çekmesi minimuma indirilir.
Sonrasında aspire yapılacak iğne ile bölgeye giriş sağlanır. Örnek alındıktan sonra giriş yapılan bölgeye gerekli pansumanlar yapılır ve işlem tamamlanır.
Kemik iliği aspirasyonu için vücutta uygun olan birkaç yer vardır. Bunun için en uygun bölge kemik iliğinin en yoğun bulunduğu yer, iliak olarak adlandırdığımız bacak sonunda lokalize çıkıntı kemiktir. İliac kemiğinin arka üst dikensi çıkıntısı, aspirasyon ve biyopsi için en uygun yerdir.
Buna ek olarak yine iliac kemiğinin ön üst dikensi çıkıntısı da tercih edilebilir.
Başka bir alternatif olarak tıpta sternum dediğimiz halk arasında iman tahtası olarak bilinen göğüs kemiği de aspirasyon için ideal bir bölgedir. Ancak sternumdan aspirasyon pek tavsiye edilmez. Myelom şüphesi ya da kemik erimesi seyredilen hastalarda sternum tercih edilmez. En güvenli yer iliactır.
Bebeklerde ise tıpta tibya dediğimiz kaval kemiği kemik iliği aspirasyonu için uygundur.
Kemik İliği Aspirasyonunda Gelişebilecek Komplikasyonlar
Komplikasyon, tıpta invaziv girişler sonrası ortaya çıkan istenmeyen, olumsuz durumlardır. Yapılacak her cerrahi işlemde çok düşük bile olsa komplikasyon riski göze alınır.
Kemik iliği aspirasyonunda da yaygın olmamakla birlikte kanama, enfeksiyon gibi komplikasyonlar meydana gelebilir. Bu oldukça nadir görülür ancak yine de doktorların uyardığı bir konudur.
En sık görülen komplikasyon ise bölgede ağrı olmasıdır. Ancak bu durum endişelendirmez ve normal olarak kabul edilir. Yine de komplikasyonlar arasında sayılmaktadır.
Kemik iliği aspirasyonunda örneklerin değerlendirilmesi
Uzmanlar, bu yöntem ile kan hücreleriniz ve bağışıklık sisteminiz hakkında pek çok bilgi edinebilmektedir. Örneklerin değerlendirilmesi hematolog ya da patolog tarafından yapılmaktadır.
Eldeki verilerden yola çıkılarak koyulan teşhisler büyük oranda doğru çıkar. Kemik iliği aspirasyonunda yaymalar; hazırlanma, ezme ve dokundurma gibi yöntemler, mikroskopta incelenme aşamalarının ardından değerlendirmeye hazır hale gelir.
Sonrasında değerlendirme sonuçları, uzmanlar tarafından size bildirilecektir. Ardından gerekli müdahele yine uzmanlar tarafından yapılacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu test için hazırlık gerekli midir?
Bu test için hastadan bir hazırlık yapması beklenmez. Direkt uygulanabilir.
Uygulama sırasında ağrı duyulur mu?
Uygulama sırasında ağrı hissedilmez çünkü bölge anestetiklerle uyuşturulur. Ancak uygulama sonrası hafif bir ağrı seyredebilir.
Bu test neyi ölçer?
Bu test, kan hücrelerinizin durumunu gösterir. Dolayısıyla pek çok kan hastalığının teşhisi bu test ile koyulabilmektedir. Sonuçlar kesine yakın doğrudur.
Bu Testi Niçin Yaptıracaksınız?
Kemik iliğinde yer alan kan hücrelerinin tiplerini, miktarlarını ve olgunlaşma düzeylerini tespit etmek için bu test yapılır.
Ayrıca daha spesifik testler için kemik iliği numunesi toplanması gerektiğinde bu test uygulanır.
Bu Testi Ne Zaman Yaptıracaksınız?
Eğer hastanın net bir nedeni olmadan kan hücresi üretimini etkileyebilen bir hastalığı ya da kanseri bulunuyorsa, özellikle de bağışıklık sistemi baskılanmış ise doktorlar, nedeni bilinmeyen ateşli durumu araştırmak için bu testi isteyebilmektedir.
HIV/AIDS’de ya da başka bağışıklık sistemi risk altında olan hastalarda, bruselloz, tifo ateşi gibi bulaşıcı hastalıkların olmasından şüphelenilen hasalarda da Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi istenebilmektedir.
Kanser tedavisi alan hastalarda kemik iliği işlevlerinin baskılanıp baskılanmadığını, işlevlerinin kontrolünü sağlamak için belli aralıklarla Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi talep edilebilmektedir.
Kemik İliği Aspirasyonu ve Biyopsisinde Ne Test Edilir?
Kemik İliği Aspirasyonu ve Biyopsisi, kemik iliğinden bir numune alınıp bunun değerlendirilmesini ifade eder. Bir patalog ve hematolog mikroskop altında boyalı kemik iliği numunelerini incelerler.
Biyopsi kemik iliği hücrelerinin birbirleri ile ve hücresel yapıyla ilişkilerini, kemik iliği hücrelerinin numunede ve yağda bulunan diğer bileşenlerinin oranını göstermektedir.
Bazı kemik iliği bozuklukları, vitamin ve mineral eksiklikleri, lösemi gibi kanserler, kalıtsal hastalıklar, kemik iliğinin farklı kan hücresi tiplerinin yeterli sayıda üretilme ve dolaşıma salınma yetisini etkileyebilen aplastik anemi tarzı hastalıklar vardır.
Ayrı bir bozukluk olan miyelofibroz kemik iliğinde yer alan bağsı (fibroz) dokunun aşırı çoğalıp hücreleri baskılaması, hücre sayılarında değişikliklere neden olmasını beraberinde getirir.
Kesin nedeni tespit edilemeyen ateşe yol açan mantar, virüs ya da bakteri enfeksiyonlarını araştırmak için kültürler gerçekleştirilebilir.
Yine kemik iliğinde aşırı miktarda demir depolanmasını araştırmak için de özel boyalardan yardım alınabilir.
Kimi zaman kromozom anormalliklerini saptamak için de testler istenebilir.
Test İçin Numune Toplama Nasıl Yapılır?
Bazı hastalara hafif seviyede bir sedatif verilmekte, ardından da numune alınması için karnı üstüne ya da yan yatması söylenmektedir.
Vücudun alt bölümü kumaş örtüyle örtülmekte, sadece çevre alan ortaya konulmaktadır.
Numune için kullanılacak bölge iyot gibi bir antiseptik ile temizlenir ve sonra lokal anestezi yapılır. o bölge uyuştuğunda doktor, deriden bir iğne okar ve kemik içine ilerletir.
Aspirasyon için doktor iğneye bir şırınga takar ve pistonu geriye doğru çeker. Yaptığı bu işlem, vakum oluşturur ve şırınganın içerisine bir miktar kemik iliği çekilir.
Kemik iliği biyopsisi için doktor, kemik iliğinden silindir şeklinde bir doku parçası alınmasına yardımcı olan özel iğne kullanır.
Her ne kadar hastanın derisi uyuşturulmuş olsa da bu işlem sırasında hasta kısa süreli, fakat rahatsız edici bir itme ya da çekme hissedebilmektedir. İğne çekildikten sonra o bölgeye steril bandaj konur.
Bası uygulanarak hastaya kan basıncı, kalp hızı ve beden ısısı normal seviyeye gelene kadar bir süre yatması söylenir. Numune alına yerin de ortalama 48 saat kadar kuru ve kapalı kalması gerektiği anlatılır.
Rutin olarak yapılan bir işlem değildir. Aslında insanların büyük bir kısmı hiçbir zaman bu testten geçmek zorunda kalmayacaklardır.
Kemik İliği Aspirasyonu Ve Biyopsisi İçin Genel Anestezi Mi Alacağım?
Buna genellikle gerek yoktur. Fakat işlemden önce bir yatıştırıcı uygulanabilir. İşlem yapılan bölge çok dar bir alandır ve bunun için hastanın tamamıyla uyutulmasına gerek olmaz.
Bunun yerine bölgesel anestezi yapılarak hasta, Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi işlemine hazırlanır. Yine de son karar doktorunuzundur ve durum değerlendirmesini o yapar.
Kemik İliği Aspirasyonu Ve Biyopsisi İle Bağış İçin Kemik İliği Alınması Farklı Mıdır?
Her iki işlemde numune alma süreci benzerlik gösterir. Fakat kemik iliği vericisi, kemik iliği bağışı yapmadan önce sağlık kontrolünden geçer.
Alıcınınkiyle vericinin kemik iliğinin uyuşacağından emin olmak için fiziksel muayene gerçekleştirilir. Kan testleri uygulanır. Steril ortamda, daha fazla miktarda kemik iliği alınması gerektiği için vericiye ekseriyetle genel anestezi uygulanır.
Vericinin numunesindeki kök hücreleri kan dolaşımı ile kemik iliğine gider. Her şey yolunda ilerlerse lökositleri, eritrositleri ve trombositleri üretmeye başlar.
Kemik iliğini güçlendirmek için neler yapılabilir?
Genelde, kemik iliği kaynaklı rahatsızlıklar genetik problemler nedeniyle ortaya çıkar. Engellenmesi pek mümkün değildir ancak belli bir oranda korunma sağlayabilecek uygulamalar söz konusudur. Bu uygulamalar elbette beslenme ile ilişkilidir. Kan yapan yiyecekler olarak adlandırdığımız besinler kemik iliği açısından da oldukça faydalı olacaktır. Buradan hareketle; kemik suyu, çekirdekli siyah üzüm, yoğurt suyu ve kelle parçası çorbası gibi besinler kemikleri besleyerek kemik iliğini güçlendirir.
Beslenme, sağlığımız için son derece etkin bir role sahiptir. Doğru ve sağlıklı beslenme ile pek çok hastalığın önüne geçmemiz mümkündür. Bunun dışında düzenli olarak yapılan tetkiklerde erken tanı ve teşhiste büyük öneme sahiptir. Erken tanı ise tedavinin süreci için büyük bir etkiye sahiptir.
Beslenmenin yanı sıra güneş ışığı da kemikler için son derece gereklidir. Gün ışığından yeterli miktarda faydalandığımızda kemiklerin ihtiyacı olan D vitaminini büyük ölçüde almış oluyoruz.
Sosyal yaşantımızda dikkat edeceğimiz pek çok unsur ile yalnızca kemik iliği kaynaklı değil birçok hastalığın da önlenmesini kolaylaştırmış oluruz.