Kendinizi izole etmek ve başkalarıyla etkileşime girmemek sizi uzaklaştırır ve üzüntünüzün daha da derinlerine batar. Sarılmalara, öpücüklere, okşamalara, cesaretlendirici sözlere ve teselliye ihtiyacınız var. Aslında, diğer insanlarla birlikte olmanız ve onların neşesinin ve bulaşıcı gülümsemelerinin tadını çıkarmanız gerekir. Ancak, belki de kimseyi görmek istemiyorsunuzdur. Yine de, böyle hissettiğinizde, dışarı çıkıp eğlenmek için en iyi zaman budur, çünkü hiçbir beklentiniz yoktur. Kendinize bu soruyu her gün sormalısınız. O zaman sizi korkutan şeyleri bir kenara koyabileceksiniz. Unutmayın, işleri yapmanın birçok yolu vardır ve bunları kendinizi rahat hissettiğiniz şekilde yapmak önemlidir. Korkunuzun üstesinden gelmek ve risk almak, korkunuzun tamamen üstesinden gelinebileceğini fark etmenizi sağlayabilir. Ayrıca kendiniz tarafından oluşturulur.
Başarılı olsanız da olmasanız da, konfor alanınızdan çıkmak ve riskli bir şey yapmak, size yaşama sevincini tattıracak ve varlığınızın tadını çıkarmaya değer olduğunu gösterecektir.
Her şeyi bir anda yapmaya çalışmaktan vazgeçin. Ara verin. Neyin acil olduğunu ve neyin bekleyebileceğini düşünün. İster ay ışığında yürümek, ister arkadaşlarınızla veya ailenizle bir yemeğin tadını çıkarmak, ister partnerinizle akşam yemeği yemek olsun, kendinize zaman ayırmak, en sevdiğiniz şeyin tadını çıkarmak için zaman bulun. Kendiniz için bir an bulmak her zaman mümkündür.
Duygularınız önemlidir. Kendinize, hayatınızın şu anda size nasıl hissettirdiğini sorun. Bunun neresini sevmiyorsunuz? Üzgün hissediyorsanız, değişiklik yapmaya başlamanın zamanı geldi. Kendinizle başlayın. Giyinme şeklinizi veya saçınızı tarama şeklinizi değiştirin. Yürüme şeklinizi, insanlarla ilişki kurma şeklinizi değiştirin. Kaybedecek bir şeyiniz yok. Bu sadece yeni bir şey deneyeceğiniz ve hatta eğleneceğiniz anlamına gelir.
Hayatınızda sizi mutlu eden hiçbir şey yoksa, belki de sizi yeniden parlatacak şeyi kendi içinizde aramanın zamanı gelmiştir. Bazen yolunuzu kaybedersiniz ve sizi mutlu edecek, devam etmenize yardımcı olacak bir şey bulmanız zorlaşır. Belki eşiniz sizi mutsuz ediyor, işinizi sevmiyorsunuz ya da hayatınızı görme ya da yaşama şeklinizi değiştirmek istiyorsunuz. Ancak, kendinizi sıkışmış hissediyorsunuz, ilerleyemiyorsunuz.
Günlük hayatın kaosu, yaptığınız şeyin gerçekten yapmak istediğiniz şey olup olmadığını düşünmekten sizi alıkoyuyor. Ayrıca hiçbir şeyin sizi neden mutlu etmediğini düşünmenizi de engeller. Ayrıca, tüm günlük aktiviteleriniz sizi çok önemli olan başka bir şeyden uzaklaştırır: kendinizden.
İyileşmek, kim olduğunuzu bilmek ve gideceğiniz yerin sizi mutlu edeceğinden emin olmak için zaman zaman biraz sağlıklı bencillik gerekir. Ayrıca, buranın başkalarının sizin için seçtiği değil, sizin seçtiğiniz yer olduğunu netleştirmek için.
Zihinsel, duygusal ve fiziksel süreçlerden oluşan bu kaleydoskop, genellikle bir kişinin yaşayabileceği en tatsız durumlardan biri olarak tanımlanır. Yaşamdaki “dur” düğmesine basmak ve inisiyatif eksikliğiyle umutsuzluğun hüküm sürdüğü garip bir boyutta askıya alınmak gibi bir şey. Kimse gerekenden daha uzun süre bu alanda olmamalı.
Apati kelimenin tam anlamıyla “duygu eksikliği” anlamına gelir. “Bu biraz abartılmış gibi gelse de, apatinin size en son hâkim olduğu ve aklınızda şu gibi düşüncelerin dolandığı zamanı hatırlayın:“ Hiçbir şey ilgimi çekmiyor. Her şey anlamsız. Bundan sonra ne olacağı umrumda değil. Hiçbir şey önemli değil…”
Bu dayanılmaz uyuşukluk bir kişinin bilişini büyük ölçüde etkiler. Odağını bozar. Bilgilere odaklanamaz veya aklınızda tutamazsınız. Ancak ilgisizliğin gölgesi duygularınızı daha da etkilemektedir. Öyle ki, depresyon belirtileri yaşayıp yaşamadığınızı merak edebilirsiniz. Burada iki şey açıklığa kavuşturulmalı. Depresyonun bazen apati ile beraber ortaya çıktığı doğru olsa da, bu her zaman böyle olmayabilir. Apati ya da ilgisizlik her zaman depresyonun bir parçası değildir. Bazı kişilere apati içermeyen depresif bozukluk tanısı konmuştur ve bunun tersi de doğrudur.
Yani, apati tek başına, depresyonun doğrudan bir göstergesi değildir. Bu nedenle, bu rahatsız edici refakatçinin mevcudiyetini algıladığınızda, onu en kısa zamanda terk etmeye zorlamak zorundasınız. Öncelikle, nereden geldiğini ve neden olduğunu bilmelisiniz.
Çoğumuz bunu en az bir kez yaşamıştır. Peki ama ilgisizlik gerçekten bir ruh hâli mi? Yoksa bu bir duygu mu? Belki de hayata karşı bir tutum olamaz mı? Apati ya da ilgisizlik aslında çok yönlüdür. Bunu biliyoruz çünkü ilk elden deneyime sahibiz. Etkisi, varlığımızın hemen her parçasına ulaşır. Motivasyon eksikliğidir, yorgunluktur, hayal kırıklığıdır, üzüntüdür…
Birisi size isteksizce yaşadığını söylese ne yaparsınız? Bu kişi sizin desteğinize ve aktif dinlemeye ihtiyaç duyabilir. Onları anlamaya çalıştığınızı ve size güvenebileceklerini hissetmeleri gerekiyor. Onlar arzuları olmadan yaşamak için ne anlama geldiğini ifade etme, devam etmelerinin ne kadar zor olduğunu açıklama konusunda rahat olacaklar. Araştırmaya göre, bir ilgisizlik içinde, arzu olmadan yaşamanızın nedeni fizyolojik bir bileşen olabilir. Bilim adamları bu durumları belirli beyin devreleriyle ilişkilendirir. Belirli zamanlarda işlevlerinde belirli anormallikler gösteren durumlar olabilir. Bu nedenle, birinin apatisinin arkasında başka dış etkenler olabileceğini düşünüyorlar.
Örneğin, ilgisizliğin altında altta yatan bir psikolojik durum, depresyon veya distimi olabilir. Bu nedenle, bu durumun üstesinden gelmek için ilk adımlardan biri tıbbi problemleri veya psikolojik problemleri elemektir. Bu durumda, İster kişinin en yakın çevresin veya bir profesyonel aracılığıyla olsun, destek istemek hayati önem taşır. Çünkü zaman zaman acı dayanılmazdır ve bir kişi bu durumla kendi başına baş edemez. Gördüğünüz gibi, dışarıdan gelecek yardıma ihtiyaçları var.
Apatinin fark edilmediği zamanlar vardır. Çünkü apatiden etkilenen kişi motivasyon eksikliğini fazlasıyla telafi eder. İsteksizliklerini çabaları ile örterler. Dolayısıyla, isteksizlik sarmalında yaşayan bir kişiye yakın olan insanlar, onların içinde bulundukları duygusal acıyı fark etmeyebilirler. Bu nedenle, bir dakika durup düşünün, insanlar iyi göründüklerinde apati yaşadıklarını nasıl anlayabilirsiniz?
Bu çok önemli bir noktadır çünkü başkalarının duygusal durumuna herhangi bir ilgi göstermeyeceğiniz zamanlar vardır. Özellikle de bu insanlar sıkıntı içinde görünmediklerinde. Ve özellikle işte, evde ve sosyal çevrelerindeki görevlerini yerine getirmeye devam ettiklerinde. Hatta gülümseyip şakalaşabilirler bile! Mesele şu ki isteksizce yaşıyorlar ama bu durumu kendilerine saklıyorlar.
Birisi size nasıl hissettiğini açıkladığında, onlara samimi olarak tavsiyeler verebilirsiniz. “Tamam”, “Bu da geçecek”, “Herkesin sorunları var”, “Neşelen” veya “Çok fazla önem verme” gibi sözler söyleyerek onları teselli etmeye çalışabilirsiniz. Evet, yardım etmek için bunu yapabilirsiniz. Ancak bu tür bir tavsiye, istekleri olmadan yaşayan bir kişi için anlamsızdır. Aslında hiç de rahatlatıcı değildir aslında tam tersi etki yaratır. Depresyonda olan bir kişi, anlaşılmadığına inanırsa sizinle iletişim kanallarını kapatabilir. Aslında, kendilerini daha da geri çekeceklerdir.
İsteksiz yaşamak üzüntü, ilgisizlik ve arzu eksikliği olarak kendini gösterir. Ancak, birçok insan bu duruma müdahale etmeden, bu konuda iletişim kurmadan ve yardım istemeden hayatlarına devam eder. Ama neden ne hissettiklerini gizliyorlar? İsteksiz yaşamak tamamen apatinin bir yansımasıdır. Şu an ne olduğu veya gelecekte ne olacağı ile ilgili olmak konusunda motivasyon eksikliğidir. Bu durumda her gün yataktan kalkmak genellikle bir çile haline gelir. Bu durum, apati yaşayan bir insanın aklını yöneten ağırlık nedeniyle tırmanması çok zor ve dik bir yokuştur.
Dinamiksiniz ve büyük entelektüel uyarıma ihtiyacınız var. Bu, herkesin size ayak uyduramayacağı anlamına gelir. “Fazla hiperaktif, tutkulu, değişken” olarak görülüyorsunuz… Ayrıca, büyük empatiniz ve duygusal derinliğiniz göz önüne alındığında, duygusal ilişkilerinizde sıklıkla problemler yaşıyorsunuz. Aslında, her zaman olması gerektiği kadar sevildiğinizi hissetmiyorsunuz. Ayrıca eleştiriye karşı son derece hassassınız ve sık sık hayal kırıklığına uğrarsınız.
Duygusal olarak yoğun olduğunuzda, yaşadığınız neşe, tutku ve canlılık, bazen yaşayabileceğiniz ıstırapla doğru orantılıdır. Hayatınızı maksimumda yaşıyorsunuz.
Yoğun duygulara sahip aşırı hassas bir insan olduğunuzun söylenmesi sorunun özü değildir. Çünkü başkalarının sizin hakkınızda ne düşündüğü hiç önemli değil. Sonuçta, onu otantik, yoğun ve tutkulu bir şekilde deneyimlemezseniz hayat nedir? Bir şey daha var. Yoğun duygusal kimliğinizin hassasiyeti, uyum sağlamanızı, tatmin edici sosyal ilişkiler sürdürmenizi ve dünyanın adaletsizliklerine karşı bağışık olmanızı genellikle zorlaştırır. Ek olarak, özellikle üzüntü, hayal kırıklığı, çelişki veya ıstıraba yol açabilecekleri zaman duygularınızı düzenlemekte zorlanabilirsiniz.
Yeteneklerinizden en iyi şekilde nasıl yararlanacağınızı öğrenmeniz gerekiyor. Bunu, duygularınızı yönetmek için belirli beceriler geliştirerek yapabilirsiniz. Ayrıca, insanlarla ve hayatın kendisiyle ilgili beklentilerinizi ayarlamalı ve daha gerçekçi olmalısınız. Çünkü kanatlarla doğdunuz ama bazen çok yükseğe uçuyorsunuz ve görüş alanınızı kaybediyorsunuz.
Aşısı hassas kişilik, yüksek duyarlılık ve diğer özelliklerle ilişkilidir. Aslında, Tennessee’deki Vanderbilt Üniversitesi ve Massachusetts Hastanesi, birkaç yıl önce konuyla ilgili bir çalışma yayınladı. Tespit için bir ölçek geliştirilmiştir. Başka bir deyişle, duygusal yoğunluk ölçülebilir ve tanımlanabilir özelliklere sahiptir.
Duygusal derinlik ve tutku. İster olumlu ister olumsuz olsun, her duyguyu yoğun bir şekilde yaşarsınız. Ayrıca yaptığınız işe son derece bağlı ve tutkulusunuz.
Yüksek empati ve duyarlılık. Hem duygusal hem de fizyolojik olarak yüksek hassasiyet özelliğine sahipsiniz. Bu, belirli seslerden, kokulardan ve yoğun ışıklardan etkilenme eğiliminde olduğunuz anlamına gelir.
Son derece yaratıcı ve dinamiksiniz. Aktifsiniz ve bulunduğunuz ortamla bağlantı kurmanız gerekiyor.
Varoluşsal krizler yaşama eğiliminiz var. Örneğin, toplum, ilişkiler, hayatın anlamı gibi gerçekliğin birçok yönünü sorgularsınız. Duygusal kararsızlık. Genellikle hem olumlu hem de olumsuz düşünceler ve/veya duygular yaşarsınız.
Duygusal olarak yoğunsanız, coşku yaşarsınız. Bu, sanattan, işinizden, arkadaşlıklarınızdan veya aşktan zevk aldığınızda deneyimlediğiniz ezici bir duygudur. Hayattan keyif almanın coşkulu bir yolu olsa da çoğu zaman başkaları için endişe verici veya korkutucu olabilir.
Kişilik yapınız dışa dönüklük ile ilişkilidir. Yüksek algı ve gözlem. Ayrıca son derece sezgiselsiniz.
İnsanlar size aşırı hassas biri olduğunuzu söylerlerse, kendinizi bu konuda oldukça sinirli ve gergin hissedebilirsiniz. Aslında, başkalarına etiket yapıştırmayı seven birçok insan var. Ayrıca toplumumuz, duygularını açıkça ifade edenleri veya herhangi bir olaya daha duyarlı tepki verenleri kabul etmiyor ve anlamıyor. Bu insanlar sizi sadece anlaşılması değil, aynı zamanda eğitilmesi de zor olan nadir bir kuş olarak görüyorlar. Sizi öngörülemeyen, aşırı tutkulu ve kendini kısıtlamaya alışmış bir dünyada konformist olmayan bir canlılık sergileyen biri olarak görüyorlar. Sizin gizli olduğunuzu düşünüyorlar. Bununla birlikte, herhangi bir ‘farklı’ kişilik türünü tehdit edici olarak görme eğilimindeler.
“Aşırı hassas olduğumu, her şeyi çok kişisel aldığımı ve başıma gelenleri abartmaya meyilli olduğumu söylüyorlar.” Bu size tanıdık geliyor mu? Aslına bakarsanız, içsel evrenlerimizde hepimiz duygularımıza karşı duyarlıyız. Ancak, bazılarımızın hissettiklerini ele almasının farklı bir yolu var. İnsanlar aşırı hassas olduğunuzu söylüyorsa, muhtemelen duygularınızı bastırmıyorsunuzdur, onları hiçbir filtre kullanmadan açıkça ifade ediyorsunuzdur. Aslında, insanı tanımlayan tüm duygu yelpazesini daha derin bir şekilde deneyimlersiniz. Bu, bazen kararsız hale geldiğiniz anlamına gelir. Örneğin, mutlu anlarda üzüntü ve ıstırap unsurları hissedebilirsiniz.
Bu size benziyor mu? Eğer öyleyse, bu psiko-duygusal profille özdeşleşmenizde bir sakınca var mı? Cevap hayır. Ancak, alışılmış ve ‘normallik’ tanımına neredeyse takıntılı bir dünyada yaşıyoruz. Bu nedenle, yoğun duygulara sahip bir kişilikseniz, tahmin edilemez ve kontrol edilmesi veya anlaşılması zor biri olarak görülme eğiliminde olabilirsiniz. Aslında insanlar sizi anlamıyor.
Duygusal yoğunluk, aşırı duyarlılık profiline sahip yüksek düzeyde empatik insanlarda sıklıkla görülen bir özelliktir.
Son olarak, yalnız olmaktan hoşlananlar genellikle kendilerini gerçekten iyi tanırlar. Bu özellik onları son derece yansıtıcı yapar ve eylemlerinin ve onlardan doğabilecek sonuçların net bir farkındalığına sahiptirler. Ayrıca, daha az bağımlılığa sahip oldukları için daha iddialı olma eğilimindedirler. Buna ek olarak, üretken ve talepkar olma eğilimindedirler. Zorluklarla yüzleşmek için özgüvenlerini olumlu bir şekilde yönetebilir ve yeni öğrenme veya projeler üstlenme gerçeğinde büyük bir motivasyon kaynağı bulabilirler. Bu aynı zamanda zorluklar karşısında etkili başa çıkma stratejilerine sahip olmalarını sağlar. Bunun nedeni, duygularını ve güvensizliklerini bilmeleri ve yeteneklerini tanıyıp objektif olarak değerlendirebilmeleridir.
Ayrıca zamanlarını iyi yöneten düzenli insanlar olma eğilimindedirler. Yaptıkları her şeyde genellikle disiplinli, organize ve vicdanlıdırlar. Aynı şekilde, genellikle başkalarının zamanının bilincindedirler ve dakik olmaya ve planlarını çok fazla değiştirmemeye çalışırlar. Yalnız kalmaktan hoşlanan insanlar genellikle daha empatiktir, büyük bir dikkatle dinleme kapasitesine sahiptir, değer yargılarında bulunmaktan kaçınır ve diğer insanların duygularıyla kolayca bağlantı kurabilirler. Bu özellikleri onları açık fikirli, farklı bakış açılarına saygılı, kendi istek ve zevklerini uzlaştırabilen ve tanıyabilen insanlar yapar.
Kötü bir birliktelik içinde olmaktansa tek başına olmak daha iyi… Başlangıç olarak, bu insanlar için onlar kendi en iyi arkadaşlarıdır. Ayrıca, ilişkileri konusunda oldukça seçici olma eğilimindedirler ve sosyal etkileşimlerde daha çekingendirler. Bu aynı zamanda onları sadık arkadaşlar ve yoldaşlar yapar. Bunun nedeni, yalnız olmaktan çok güvenlerini kazanmış kişilerle birlikte olmaktan keyif almalarıdır.
Ancak, özellikle yeni insanlarla tanışırken, bazen kendileri gibi olmayı zor bulabilirler. Yine de, kendilerini rahat hissetmeye başladıklarında, iyi sohbetçiler olabilirler. Bunun nedeni genellikle yalnız olmaktan hoşlanan insanların zamanlarının büyük bir bölümünü farklı ilgi alanları ve hobiler geliştirmeye harcamalarıdır. Ek olarak, çoğu durumda, yalnız olmaktan hoşlanan insanlar, bekar olmaktan korkmazlar. Tabii ki, bir ilişki içinde olmaktan keyif alabilirler, ancak onlar için kendi alanlarına sahip olmak önemlidir. Yalnız olmanın yalnız hissetmekten farklı olduğunu anlarlar. Genel olarak, bu insanlar çoğunlukla yalnızlık duygusu yaşamazlar. Gerçekten de, yalnız olmakla yalnız hissetmek arasındaki farkı anlıyorlar. Başka bir deyişle, çok sayıda arkadaşa sahip olmanın veya çok sayıda insanla çevrili olmanın, gerçekten ihtiyaç duyduklarında onları dinleyecek ve destekleyecek birine sahip olacaklarını garanti etmediğini bilirler.
Öte yandan, kendileriyle vakit geçirmekten hoşlanan insanlar reddedilmeye karşı aşırı duyarlı değildir ve duyguları kolay kolay incinmez. Diğer insanlarla birlikte yaşamanın gerektirdiği karmaşıklığı anlarlar. Bu nedenle, başkalarının kötü zamanlar geçirdiğini veya her zaman herkes tarafından sevilmek zorunda olmadıklarını kabul ederler.
Kendinizi insanlarla çevrelemek için zamanınızı yönetin. Sürekli bir yaşam biçimine dönüştürürseniz yalnızlık iyi değildir. Dünyaya açılın ve insanlarla önyargısız bir şekilde tanışın. Çoğu zaman, neredeyse öyle olmak istediğiniz için kendinizi yalnız buluyorsunuz. Hayatınıza giren herkese sınırlar koyarsınız. Kimsenin mükemmel olmadığını ve hiç kimsenin sizi yüzde yüz tatmin etmeyeceğini anlamıyorsunuz. Sizinle tanışmak isteyen ve tanışmak istediğiniz milyonlarca insan olduğunu anlayın, ancak onlara açılmanız gerekiyor.
Nasıl yalnız olunacağını bilmenin, başkalarını tanımak ve onlarla ilişki kurmak için çok önemli olduğunu unutmayın. Ayrıca, kendinizle baş başa olmaktan nasıl mutlu olacağınızı bilmek, kendi refahınızı destekler.
Hayattaki en büyük işkencemiz yalnız olamamızdan geliyor. Dolayısıyla tüm eylem ve çabalarımız bu yalnızlıktan kurtulmaya yöneliktir. Açıkçası, kendinize günde yüz veya daha fazla kez, yalnız olmanın korkunç bir şey olduğunu, kimsenin sizi sevmediğini ve sonunda yalnız öleceğinizi söylerseniz, gerçeklikle uyuşmayan bu fikir ve düşünceler yüzünden duygularınız aşırı derecede yoğun olacak ve korkunç hissedeceksiniz.
Yalnızlıktan bu kadar korkan insanlar, dünyada kendi başlarının çaresine bakamayacaklarını da hissederler. Mutlu yaşayabilmeleri için yanlarında birine ihtiyaçları var. Bu fikir de yanlıştır, çünkü gerçeklik kimsenin kimseye ihtiyacı olmadığını gösterir.
Aslında bu tür insanları sıkıntıya sokan şey güvenlik ve özgüven eksikliğidir. Ayrıca, genellikle yalnız kalmaktan korktukları için kendilerine hiçbir faydası olmayan bir partnerle uzun yıllar birlikte kalırlar. Gerçekten de kendilerini bulmak için bir adım atmaktansa kötü bir zaman geçirmeyi tercih ederler. Ancak bu ciddi bir hatadır. Çünkü psikolojik olarak büyümek ve olgunlaşmak için yalnız kalmayı öğrenmek son derece gereklidir.
Yalnızlığı yönetmenin ilk adımı iç diyaloğunuzu gözden geçirmektir. Kendinize yalnızlığın sizin için ne anlama geldiğini sorun. Kendinize yalnızlığın korkunç bir şey olduğunu, yalnız olmanın tehlikeli olduğunu ve hayatta kendinizi koruyamayacağınızı söylüyorsanız, bir sorununuz var demektir. Bu nedenle, bu irrasyonel fikirleri daha rasyonel ve gerçekçi olanlarla değiştirmelisiniz. Kendinizle tartışmaya cesaret edin, bu düşüncelerin lehinde ve aleyhinde kanıtlar arayın, korkularınızı analiz edin ve bunlarla yüzleşmek için kaynaklarınız olup olmadığını ve gerçekten o kadar kötü olup olmadıklarını görün. Bu analiz muhtemelen sizi şaşırtacak ve korkularınızın hiçbir dayanağı olmadığını göreceksiniz.
Yalnızlık toplum tarafından olumsuz olarak görülme eğilimindedir. Ancak son derece olumlu olabilir. Yalnız olmanın tuhaf olduğu inancını yıkmak oldukça zordur. Gerçekten de, insanlar doğası gereği sosyaldir, eşlik edilmeyi ve başkalarının bizi önemsediğini hissetmeyi severiz. Eski zamanlardan beri tehditlerle karşı karşıya olduğumuzda, bir sosyal gruba kabul edildiğimizde, işbirliği yaptığımızda her şeyin daha kolay olduğunu öğrendik, çünkü yalnızken hayatta kalamamamız için bir olasılık vardı.
“İnsanlar neden yalnız kalmaktan kaçınırlar? Çünkü kendileriyle baş başa kaldıklarında çok az kişi iyi bir arkadaştır.” Carlo Dossi
İnsan olduğunuz için yalnız kalmaktan korkuyorsunuz ve bu gerçek tehlikeler artık mevcut olmasa bile bu bilgi yükünü milyonlarca yıldır taşıyorsunuz. Ayrıca toplum, eğitim ve kültür, yalnızlıkla ilgili bazı mantıksız inançları güçlendirmeye katkıda bulunur. Toplum, biri 40 yaşındaysa ve yalnız yaşıyorsa, bir şeylerin yanlış olduğunu düşünmeye meyillidir. Bununla birlikte, temel sorunun, onu çevreleyen inanç olma eğiliminde olduğu anlaşılmalıdır. Başka bir deyişle, sorun yalnızlığın kendisi değil, onun hakkında ne söylendiği, nasıl yorumlandığı ve ona verilen anlamdır.
Bugün kalabalık yerlerde yaşıyoruz ve sosyal medya sayesinde inanılmaz derecede birbirimize bağlıyız. Yine de bu sizin için yeterli olmayabilir ve bekar olduğunuz veya tamamen yalnız yaşadığınız için kendinizi yalnız hissediyor olabilirsiniz. Ancak, daha önce de belirttiğimiz gibi, sorun bu değil. Bu sizin onu görme biçiminiz ve bu konuda kendinizle kurduğunuz diyalog, sorun işte budur. Sizi endişeli, depresif ve içinizde boş hissettiren şey budur.
Çocuğunuza saygı duymayı öğrettiğinizde, genellikle kendinizi ona yapmaması gereken şeyleri söylemekle sınırlarsınız. Örneğin, vurmamalı, başkalarından bir şey almamalı, bağırmamalı, itmemeli vb. Bu, çocuğunuzun zihninde “ Bunu yapma” ve “ Yapma ” gibi yasakların fazla olduğu anlamına gelebilir. En uygun şey, ne yapılması gerektiğini, saygının nelerden oluştuğunu ve nasıl uygulandığını gerçekten erken belirlemek olacaktır.
- Saygı, diğerine görünürlük vermek ve herkesin farklı, benzersiz ve istisnai olduğunu anlamak anlamına gelir. Gerçekten de, farklılıkları kabul etmek, refahın anahtarıdır.
- Saygı, nasıl iletişim kuracağını bilmektir. Bunu yapmak için, bir çocuğun mümkün olan en kısa sürede dinlemeyi, gözlemlemeyi ve karşısındaki kişiyle sabırla ve empatik bir şekilde bağlantı kurmayı öğrenmesi gerekir.
Her şey oldukça basit ve açık görünüyor. Bununla birlikte, yetişkin dünyamızda, her ne pahasına olursa olsun haklı olmaya çalışan ve anlamadan konuşan birçok kişi var. Bu insanlar saygı duymak için önce kendilerine saygı duyulmasını isterler. Ya da sadece kendilerine saygı duyarlar ve kendilerini diğerlerinden üstün görürler, haklarını, özsaygılarını ve itibarlarını ihlal ederler. Söylemeye gerek yok, bu tür davranışlardan ne pahasına olursa olsun kaçınılmalıdır. Ayrıca, her zaman saygı kültürünün esenlik ve mutluluğun temeli olduğunu unutmayın.
Psikolog ve Zürih Üniversitesi’nde profesör olan Guy Bodenmann, bu fikre başka bir unsur ekliyor. 2018’de yapılan ilginç bir çalışmada, kendisi ve meslektaşları, başkalarına saygı duymanın temel taşının nasıl dinleyeceğini bilmek olduğuna dikkat çekti. Ayrıca, aktif dinleme becerisi genellikle sağlıklı benlik saygısına ve ayarlanmış empati düzeyine sahip bir kişi tarafından gerçekleştirilir.
Anlamak için dinlemek ve cevap vermemek, iletişim için mükemmel bir formüldür. Ne yazık ki, gerçekte, arzu edilenden çok daha az sıklıkta olur. Bununla birlikte, başkalarına nasıl saygı duyulacağını bilme yetkinliği her zaman tedavi ve iletişim ile başlar. Aslında, herhangi bir sağlıklı ilişkinin temelidir.
Aşağıdakilerden herhangi biri olursa, diğer kişinin size saygı duymadığı anlamına gelir.
- Sizi dinlemiyorlar.
- Size ilgi göstermiyorlar.
- Esnek olmayan bir tutum sergiliyorlar. Örneğin, akıl yürütmenize dikkat etmezler ve konuşmadan önce bir engel oluştururlar.
- Sizi dinlerler ama buna göre hareket etmezler ve ne söylediğinizi ve neye ihtiyacınız olduğunu dikkate almazlar.
Hiçbir şeye saygı duymuyorsan, zeki olmak büyük bir başarı değildir. Johann Wolfgang von Goethe
Genellikle saygı duyulması gereken iki unsur olduğu söylenir. Birincisi, diğerine değer verdiğiniz ve görünürlük sağladığınız an, ikincisi ise karşılık verdikleri andır. Ancak, daha az önemli olmayan üçüncü bir öğe eklemeliyiz. Bu kendine saygıdır. Başkalarına değer vermek için kendinize değer vermenin gerekli olduğunu anlamayı içerir.
Pozitif psikoloji araştırmalarının öncülerinden Martin Seligman bu konuda ilginç bir uyarı veriyor. Benlik saygısı, refahınızın anahtarıdır ve ayrıca sosyal ilişkilerinizi kolaylaştırır. Kendiniz hakkında iyi hissettiğinizde ve kendinize saygı duyduğunuzda, başkalarıyla daha başarılı bir şekilde etkileşime girersiniz. Bununla birlikte, çok yüksek benlik saygısı, narsisizme ve başkalarının haklarını aşma eğiliminin ortaya çıktığı bir benliğin yüceltilmesine yol açar.
Çok az etik, sosyal ve hatta ahlaki değer, başkalarına saygı duymayı öğrenmek kadar önemlidir. Ancak, saygının kazanılması gerektiğini savunanların az olduğu bir dünyada yaşıyoruz. Sanki saygı dokunulmaz bir hakmış gibi savunuyorlar ve hepimiz dünyaya ona sahip olarak geliyoruz. Nitekim saygı, mutlu bir yaşam için en güçlü bileşendir. Çünkü kendilerine ve başkalarına saygı duymayı öğrenenler daha dolu, daha empatik ve anlamlı bir birlikte yaşamayı şekillendirebilirler. Ancak, ünlü Fransız romancı, filozof ve gazeteci Albert Camus’un dediği gibi, korkuya dayalı saygının aşırı derecede bol olduğu bir toplum türü yarattık.
Gücü olana saygı duyarız çünkü o bizden üstündür ve onlara karşı gelmenin sonuçlarından korkarız. Bu gerçek, diğerlerine ek olarak , fiil saygısını yeterince bağlayamadığımız anlamına gelir.
İlişkilerimizi etkileyen, mesafeler oluşturan ve özgün bir saygı kültürü oluşturmayı zorlaştıran hatalar, duygusal yazım hataları yaparız. Ancak saygıyı kolaylaştırmak ve bu önemli sosyal ve psikolojik boyutu sıfırdan inşa etmeyi öğrenmek, kendimizi eğitmemizi gerektirir. Her şeyden önce kendimizi dinlemeyi öğrenmek için eğitmeliyiz.
İnsanlar olarak, kategorize etme eğilimindeyiz. İnsanları ayırıp belirli kutulara koyarız. Sınıflandırma, kendi sınıflarımıza dahil ettiğimiz insanları kayırdığımız anlamına gelir. Diğer kategorilerden olanlara karşı ise önyargı duyarız. Dolayısıyla, önyargınızı kontrol altına almak istiyorsanız, bu sınıfların sınırlarını daha esnek hale getirmelisiniz. Bunu yapmanın üç yolu var:
Sınıflandırmayı kaldırmak: bu, diğer sınıfların üyelerini sadece bir grubun bir parçası olarak değil bireyler olarak görmekten oluşur. Bunu yapmak, önyargılarınızı kontrol altına almanıza ya da azaltmanıza yardımcı olacaktır. Birini başka bir ülkenin “üyesi” olarak görmek yerine, onu bağımsız bir birey olarak görün. Bu, birine karşı daha olumlu bir tutum sergilemenin bir yoludur.
Çapraz sınıflandırma: bu teknik, birbirleriyle çakışan grupların sahip olduğu ortak noktaları vurgulamakla alakalıdır. İnsanları, paylaştıkları kategorilerden haberdar ettiğiniz zaman, birbirlerine karşı daha olumlu duygular beslerler. Benimkinden farklı bir dine inanıyor olabilirsin ancak seninle cinsiyet ve millet ortaklığımız var.
Yeniden sınıflandırma: bu, farklı sınıfların üyelerini kapsayan yeni bir sınıf oluşturmaktan oluşur. Örneğin, İspanyol ve Fransız değiliz, Avrupalıyız.
Hepimizin önyargıları var. Önyargılar, insan gruplarına ya da belirli bir grubun üyelerine karşı sahip olunan olumlu veya olumsuz tutumlardır. Tanımadığımız insanları değerlendirmek ve etiketlemek için önyargıları kullanırız. Örneğin, bir çingeneyle tanışıyorsunuz. Ve tüm çingenelerin gitar çalmakta iyi olduğuna inanıyorsunuz. Sonuç olarak, bu kişiyle olan etkileşiminiz, çingenelerin iyi müzisyenler olduğuna dair inancınızdan etkilenecektir. Önyargılar, farklı gruplar arasındaki statü hiyerarşilerinin korumasına yardımcı olur. Neyse ki, önyargılarımızı kontrol altına almak ve onları azaltmak için başvurabileceğimiz farklı yollar vardır.
Uzmanlar önyargıların üç bileşeni olduğuna inanıyorlar. Bunların arasında klişeler bilişsel bileşendir. Bir grubuna dair zihninizde olan imajı temsil ediyorlar. Başka bir bileşen duygusal olandır. Bunlar, bir grup insanla alakalı sahip olduğunuz duygulardır. Son bileşen ise davranışsal olandır ve ayrımcılıkla temsil edilir. Bu, önyargılı olduğunuz gruba karşı sergilediğiniz olumsuz davranıştır.
Daha önce de belirttiğimiz gibi, önyargılar insan gruplarına ya da belirli bir grubun üyelerine karşı sahip olunan olumlu veya olumsuz tutumlardır. Bununla birlikte sosyal psikoloji, önyargılarınızı kontrol altına almak için farklı yollar geliştirmiştir. Bu yöntemler kategorizasyon ve sosyal kimlik teorilerine dayanmaktadır.
Kaliforniya Üniversitesi’nde Dr. David López tarafından yürütülen araştırma da aynı şeyi gösteriyor. Aldığınız bilgiler inançlarınızla tutarlı olduğunda, zevk ve belirli bir memnuniyet yaşarsınız. Öte yandan, bir şey sizinle çeliştiğinde, engeller oluşturan türden bir şüphecilik duyarsınız. Tüm tutumlarınız, seçimleriniz ve görüşleriniz tamamen nesneldir. Ayrıca, kendi argümanlarınızı insanların önünde, onların mutlak gerçekler olduğuna inanarak savunmanız da yaygındır. Bu tamamen normaldir. Ne de olsa beyniniz, çevreniz tarafından bilinçsizce aşılanmış olduğunuz her deneyim, yorum, bilişsel önyargı yoluyla inşa edilmiştir.
Belirli boyutlarla sahip olduğunuz duygusal bağ. Neredeyse her zaman, savunduğunuz her şey, tanımlamanız gereken temel bir duygusal alt tabakaya sahiptir. İnançlarınız sizi tanımlar ve kimliğinizi oluşturur. Örneğin, cinsiyetçi ve ataerkil davranışların oldukça yoğun olduğu bir ortamda eğitim almış olsaydınız (ve bunları içselleştirmiş, geçerli kabul etmiş olsaydınız), cinsiyet eşitliğine inanmanız son derece zor olurdu. Ayrıca bir kadını güçlü bir konumda görmek size ters düşer ve sizi rahatsız eder.
Kendi sosyal gruplarınız sizi şekillendirir. Gerçekten de bu ‘mikro dünyalar’ sizi belirliyor. Neredeyse farkına varmadan, fikir ve düşünce kalıplarını üstlenirsiniz, üzerinde düşünmeden onları doğal kabul edersiniz. Bilişsel uyumsuzluktan kaçının. Zihniniz, inançlarınızla çelişen bilgileri sevmez. Bu nedenle, başka bakış açılarını anlamak ve hatta kendi bakış açınızı güncellemek için bu verileri analiz etmek ve yansıtmak yerine, ona karşı çıkıyorsunuz. Kendi gerçeklerinize meydan okuyan şey, içinizde bilişsel uyumsuzluk yaratır. Bu, kendi vizyonunuza bağlı kalmaya devam ettiğiniz anlamına gelir. Aslında, konumunuzu korumak için imkansızı savunduğunuz gerçekçil akıl yürütmeyi uygularsınız.
Sonuç olarak, bu tür bir önyargı, açık ve esnek bir zihniyetten yararlanmanın önemini göstermektedir. Kendinizi görelileştirmenize ve entelektüel alçakgönüllülüğü uygulamanıza izin verirseniz, yalnızca bir arada yaşama durumunuzu iyileştirmekle kalmayacak, aynı zamanda kendinizi geliştirecek ve daha nazik ve şefkatli olacaksınız.
Twitter ve diğer sosyal medya dünyasını dolduran influencerlar ve (bilgili veya bilgisiz) insanlar tarafından beslenen bir toplumda yaşıyoruz. Bu nedenle hiçbir dayanağı ve mantığı olmayan bilgilerin geçerli kabul edilmesi son derece kolaydır. Bilimin aksini kanıtlamaya çalışması önemli değil. Kuralları koyan, beğeniler ve retweet edilmektir. Ayrıca, bilgi üzerinde düşünmekten çok uzak olan dürtüsel davranış, kaynağın güvenilirliği ile değil, duygu tarafından sürüklenmesine izin verir. İlginçtir ki, Max Planck bizi 20. yüzyılın ortalarında bu konuda uyarmıştı.
Bu ünlü Alman fizikçi ve matematikçi, bilimsel gerçeğin her zaman galip gelmediğine dikkat çekti. İnsanları bir şeyin kanıtına ışık tutarak ikna etmeye çalışmanın çoğu zaman faydasız olduğunu. Çünkü insan zihninde her zaman güvensizlik, korku ve hatta gurur gibi katı inançlar ve duygular inşa eden engeller vardır. Bunlar, en bariz mantığa karşı bile bir barikat görevi görür. Gerçekçil akıl yürütme bize her zaman gördüklerimizi, bize söylenenleri ve başımıza gelenleri filtrelediğimizi söyler. Yine de, gerçekleri nadiren kendimiz inceleriz.
Çok az duygusal önyargı, psikolojik mimarinizde motive olmuş akıl yürütme kadar derinlerde bulunur. Örneğin, sevmediğiniz birinin doğru veya takdir edilmeye değer bir şey söylediğini veya yaptığını fark ettiğinizde, bunu şüpheyle karşılarsınız. Dahası, kendinize “Karşılığında bir şey istiyorlar” dersiniz. Veya kendi ideolojinize karşı olan bir siyasi parti, herkes için faydalı olan bir yasayı teşvik etmeye karar verirse, bazı nüansları görecek ve şüphe duyacaksınız. “ Onları hayatım boyunca eleştirdim. Nasıl olur da iyi bir şey yapabilirler?” Aslında, kendi fikirlerinizin herhangi bir çelişkisine nadiren müsamaha gösteriyorsunuz.
Kural olarak, her şey siyah ve beyazdır ve onlara verdiğiniz anlama göre ayarlanmalıdır. Bu yaklaşımı benimsemek size zaman kazandırır. Ancak bu psikolojik bir tembelliktir ve başka bir bakış açısına sahip olmak için zihninizi açmanıza engel olur.
Hepimizin biraz daha entelektüel alçakgönüllülüğe ihtiyacı var. Bununla, bazı şeyleri algılamamızı sınırlayan ve her zaman farkında olmadığımız duygusal önyargıların, inançların ve esnek olmayan şemaların çoğunu devre dışı bırakabiliriz. Genellikle haklı olmak istersiniz. Bazen yaklaşımınızın net bir temeli vardır ve bu nedenle fikirlerinizi saygıyla savunmaya tamamen hakkınız vardır. Bununla birlikte, diğer durumlarda, gerçekçil akıl yürütme ile bilmeden bile kendinizi kaptırabilirsiniz. Bu, arzularınızın, korkularınızın ve ihtiyaçlarınızın argümanlarınıza hakim olduğu duygusal bir önyargıdır.
İnanmak istediğinize inanma eğiliminiz var. Bu son derece yaygın bir davranış türüdür. Örneğin, ciddi bir suç işlemesine rağmen hayranları tarafından hala savunulan bir ünlüyü ele alalım. Veya belirli bir spor takımının taraftarları, ihlal açık olmasına rağmen hakem tarafından belirtilen bir hatayı inkar etmekte ısrar edebilirler. Bu gibi durumlar yaşanma eğilimindedir, çünkü bir insan olarak duygularınızın yanı sıra inançlarınız, tutkularınız ve tutumlarınız tarafından da etkilenirsiniz. Sonuç olarak, yaptığınız, ifade ettiğiniz veya düşündüğünüz her şey, nesnelliğinizi bozan türden önyargı ve peşin hükümlerden arınmış değildir.
Michael Trimble gibi bazı yazarlar, ağlamanın bir “bilimi” olduğunu iddia ediyorlar. Bu, bazı insanların ağlamaya neden diğerlerinden daha fazla yatkın olduğunu açıklayabilir. Ad Vingerhoets gibi başka uzmanlar ise, birinin ağlamaya yatkınlığının iki farklı karakter özelliğine bağlı olduğunu söylüyor: empati ve nevrotiklik. Neyden kaynaklanıyor olursa olsun, kendinizi daha iyi tanımak, ağlamanın en büyük faydalarından biridir. Ağlamak genellikle bir zayıflık işareti gibi kabul ediliyor olsa da, gerçekte duygusal güce işaret eder. Gözyaşları, bizimle ilgili aslında çok şey anlatır. Zayıf yönlerimizi anlamamıza, başkalarına ne zaman ve ne kadar ihtiyacımız olduğuna ve bizi gerçekten etkileyen şeylere dair bize öngörü sağlarlar.
Şimdi artık ağlamanın neden yararlı olduğunu biliyorsunuz. Gözyaşlarınızı tutmak, ağlamamaya çalışmak ihtiyacın olan duygusal boşalmayı ve rahatlamayı geciktiriyor. Bu nedenle kendinizi ifade etmemizi sağlayan bu durumdan korkmanıza ya da utanmanıza gerek yok. Bırakın gözyaşlarınız aksın gitsin!
Düşündüğümüzde bu, ağlamanın en iyi yanlarından biri, değil mi? Stres yaşadıktan sonra bu duruma karşı ağladığınızda, gözyaşlarınız ilk esnada strese neden olan kimyasallarla aynı kimyasalları serbest bırakır. Aslında paradoksal, ama doğru. Örneğin, ağladığınızda, manganez seviyeleriniz düşer. Manganez, anksiyete, sinir ve saldırganlık durumlarıyla yakından ilişkili bir mineraldir. Ağlamak ayrıca adrenalin ve noradrenalin gibi stresli ya da tehlikeli durumlarda normalden daha fazla salgıladığınız maddelerin vücuttaki konsantrasyonunu düşürür.
Normalde, başka bir insanın ağladığını gördüğümüzde, onlarla empati kurarız ve onlara omzumuzda ağlayabileceğini söyleriz. Yardıma ihtiyaçları olduğunu ya da hayatlarında bir şeylerin korkunç gittini varsayarız. Ağlayan kişinin onu inciten ve üzen bir durum yaşadığı anlamını çıkarırız. Her halükarda, karşımızdakinin ağlaması ona yardım etme isteği duymamıza sebep olur ve bizi karşımızdakine duygusal olarak bağlar.
Ağlamak çevremizdeki insanlardan rahatlık ve destek almanın bir yoludur. Nedeni ise bağlanma davranışıdır. Bu açıdan değerlendirildiğinde, ağlamak, yardım ya da çevremizden ilgi istemek için bir yoldur.
Ağlamak, sizi rahatlatır ve üzerinizdeki kötü bulutları atmanıza yardımcı olur. Ama aslında ızdırap yaşamanıza sebep olan şeyler gibi altta yatan daha derin konuların, çözülmesine ve kendinizi değiştirmenie yardımcı olur. Anlayacağınız, ağlamak aslında iyidir. Peki ya neden? Çünkü ağlamak, kısa bir süre içinde sonra vücudun gevşemesini teşvik eden ve sonrasında da devam ettirilmesini sağlayan ve vücudun dinlenme döneminden sorumlu olan parasempatik sinir sistemini (PNS) harekete geçirir. Vücudunuzdaki parasempatik sinir sistemini tetikleyen molekülleri harekete geçirerek, strese tepki göstermesine ve metabolik düzenlemeye katılmasına yardımcı olur.
2014 yılında yapılan bir çalışmada, duygusal ya da psikolojik tabir edilen gözyaşlarının insanların iyi hissetmek için ihtiyaç duydukları iki maddeyi serbest bıraktığı bulunmuştur: oksitosin ve endorfinler. Hem fiziksel hem de duygusal olarak hissedilen negatif duyguları hafifletir, çünkü salgılanan bu hormonlar zevk ve derin bir iyilik hissi yaratır.
Ağladıktan sonra bazen durup gülümseriz. Daha az önce ağlamaktan tüm mendillerimizi bitirmişken şimdi nasıl gülümsüyor olabiliriz? Çünkü salgılanan oksitosin ve endorfin hormonları ruh halinizi iyileştirir. Onun yatıştırıcı, mod yükseltici ve ağrı giderici etkisi, sonrasında daha kolay uykuya dalmanıza ve kaliteli uyumanıza yardımcı olur.
Gözyaşının yapısında bulunan bir enzim olan lizozim sizi bakterilerden korumada önemli bir rol oynar. Bakteriyostatik bir bariyer görevi görür, çünkü bakterilerin sahip olduğu hücre duvarlarının yapısını değiştirir ve eritir. Bu nedenle, fiziksel düzeyde bakıldığında, gözlerinizi sağlıklı ve temiz tutmak için çok etkili ve doğal bir yoldur. Hatta yapılan bazı araştırmalar, şarbon gibi maddelerden korunmanıza ve bakterilerin antibiyotiklere karşı geliştirdiği direncin üstesinden gelmenize bile yardımcı olduğunu söylüyor.
İnsanlar üç farklı tipte gözyaşı üretirler. Her biri işlev gördüğü yere ve başlangıç noktasına göre kendine ait bir içeriğe sahiptir. Bazal gözyaşları genel olarak protein yapılıdır ve her bir göz kırpmasından sonra gözlerin nemlenmesine yardımcı olur. Refleksif gözyaşları sigara dumanı ya da rüzgar gibi çevresel faktörlere bağlı olarak üretilir. Gözlerin bu tarz dış etkenlerden kaynaklanan iritasyonunu engeller. Duygusal ya da psikolojik gözyaşları o anda hissettiğimiz duygulara bağlı olarak üretilirler, bunlar ağlarken gözlerimizden döktüğümüz gözyaşlarıdır. Doğal ağrı kesici etkisi olan çeşitli nöromodülatör elemanlar (prolactin, adrenokortikotropik hormonlar ve enkefalin) içerirler.
Ağlayan bir insan gördüğümüzde, aklımızda hemen olabilecek en kötü senaryoyu canlandırırız. Aslında gerçek şu ki, ağlamak sadece nostalji, hüzün, keder, acı ya da öfkeyi değil, aynı zamanda mutluluk ya da neşeyi de ifade eder. Yapılan birçok çalışma bize, bir kişinin fiziksel ve duygusal refahı için ağlamanın yararlarını destekleyen kanıtlar sunmaktadır.
Ağlamak, herhangi bir anda yaşadığımız duyguları dışarı yansıtmak için kullandığımız bir yoldur, genellikle de yansıttığımız negatif duygular olur. Ağlamak, aslında insanların düşündüğünden daha doğal, yararlı ve normaldir. Herhangi bir durumda ağlamamamız bizi daha güçlü ya da zihinsel olarak daha stabil kılmaz.
Bazen rutin ve günlük işleriniz tüm fiziksel ve zihinsel enerjinizi tüketir. Gerçekten de, günlük görevlerinizi yerine getirmeye odaklandığınızda, boş zaman ve sosyal ilişkilerinizle ilgilenmeye zaman ayırmama eğilimindesiniz. Yine de, gelecekte hayatınızdan gerçekten yararlanmadığınızı hissetmek istemiyorsanız, bir denge bulmak önemlidir. Günlerinizin sonunda en çok değer vereceğiniz şey, anılarınız, paylaştığınız anlar ve o anın tadını çıkarmanızı sağlayan deneyimler olacaktır. Verimli olması gerekmeyen, ekonomik olarak katkı sağlamayan, ancak kişisel düzeyde son derece değerli olan zaman dilimlerine yer açın.
Bu konuda bir çalışma yapılmıştır. Sonuçlar son derece açıklayıcıydı. Çalışma, insanların genellikle arzu yerine göreve öncelik verdikleri için pişmanlık duyduklarını iddia etti. Bu, günlük rutinlerinde daha çok görev ve sorumluluklarını yerine getirmekle ilgilenirler. Ancak belli bir yaştan sonra gerçek arzu ve isteklerine sahip çıkmadıkları için pişmanlık duyarlar. Bu nedenle, toplumun size ne olmanız gerektiğini söylediğine göre yön almayı bırakmalısınız. Sizden ne beklendiğini unutun ve kendinizden ne beklediğinizi kendinize sormaya başlayın.
Yaşamaya cesaret edemediğinize pişman olacaksınız. Görünüşe göre insanların gerçekten pişman oldukları şey yaptıkları değil, asla cesaret edemedikleridir. Başka bir deyişle, kendinizi korku, utanç veya suçlulukla sınırlamanıza izin verirseniz pişman olacaksınız. Sonunda, evet deseydiniz ne olacağına dair sonsuz bir şüphe bırakacak. Ani ağrı veya rahatsızlıktan kaçınmaya odaklanma eğilimindesiniz. Bu, fırsatlardan da vazgeçtiğiniz ve yalnızca anlık sonuçları düşündüğünüz anlamına gelir. Ancak karar verirken vizyonunuzu genişletmeli ve iç sesinizi dinlemeye çalışmalısınız.
Aslında, doğrudan konuya girmek ve belirsizliğinizi aşmaya çalışmak genellikle tercih edilir. Başarısızlıktan korkmayı bırakın, hatayı hayatınızın bir parçası olarak kabul edin ve her deneyimden bir şeyler öğrenmeye karar verin. Çünkü bazen risk almamak daha risklidir. Bugünü yaşayın, böylece yarın pişman olmak zorunda kalmazsınız.
Bazen hayatınızı günlük görevlerinize o kadar odaklanmış şekilde yaşarsınız ki, eğlenmeyi unutursunuz. Gelecekte pişman olmak istemiyorsanız, bakış açınızı değiştirmelisiniz. Genellikle günü kurtaracak şekilde yaşarsınız. Acil ihtiyaçlarınızı karşılamaya çalışıyorsunuz ve hayatınızın gittiği yön hakkında çok fazla düşünmüyorsunuz. Ancak, gelecekte nelerden pişman olabileceğinizi hiç merak ettiniz mi? İstediğiniz hayatı yaşadığınızı düşünüyor musunuz?
İnsanların daha sonraki yaşamlarında pişmanlık duymaya meyilli oldukları konuları netleştirmek için araştırmalar yapılmıştır. Sonuçlar ilginç. Aslında, kendi hedeflerinizi ve önceliklerinizi yeniden düşünmenizi sağlayabilirler. Çoğu zaman gerçek mesleğiniz olmayan bir işte çalışmak zorunda kalırsınız. Gerçekten de finansal ihtiyaç, tatmin edici olmayan ve hatta sizi mutsuz edebilecek bir işi kabul ettiğiniz anlamına gelebilir. Bu, insanların yaşamlarına dönüp baktıklarında genellikle pişmanlık duydukları en büyük etkenlerden biridir.
Tutkulu olduğunuz bir alanda çalışmak her zaman mümkün olmayabilir ancak mutlaka denemelisiniz. Denemeden pes etmemek, gelecekteki olası pişmanlıkları azaltacaktır. Ayrıca, işinizi içermese bile tutkunuzu hayatınıza entegre etmeye çalışabilirsiniz. Asıl önemli olan, zamanınızı (veya en azından bir kısmını) sizi zenginleştiren ve doğal olarak sizi cezbeden faaliyetlerde kullanmaktır. Yeteneklerinizi geliştirmek, daha dolu bir hayat yaşamanızı sağlayacaktır.
Ne istiyorsunuz? Sizi ne heyecanlandırıyor? Başkalarının sizin için düşündüklerinden etkilenmenize izin vermeyin. Ne istediğinizi ve sizi neyin mutlu ettiğini düşünmelisiniz. Hepimizin gerçekleştirmekten korktuğumuz hayalleri ve arzuları var ama hayat kısa ve gerçekten özlemini çektiğiniz şeye doğru yürümenin zamanı geldi. Düşünmek yetmez. Ayrıca sizi hayalinize götürebilecek her şeyi yapmaya başlamalısınız. Örneğin, her zaman bir oyuncu olmak istediyseniz, bir tiyatro kursuna kaydolarak başlayın, tiyatro veya sinema ile ilgili etkinliklere gidin ve sizinle aynı ilgi alanlarına sahip insanlarla etkileşime geçin. Böylece sizi mutlu eden şeylerden keyif almaya başlayacaksınız.
Bir dakika içinde tavrımı değiştirebilirim ve o dakika içinde bütün günü değiştirebilirim. Spencer Johnson
Her şeyi bir anda yapmaya çalışmaktan vazgeçin. Ara verin. Neyin acil olduğunu ve neyin bekleyebileceğini düşünün. İster ay ışığında yürümek, ister arkadaşlarınızla veya ailenizle bir yemeğin tadını çıkarmak, ister partnerinizle akşam yemeği yemek olsun, kendinize zaman ayırmak, en sevdiğiniz şeyin tadını çıkarmak için zaman bulun. Kendiniz için bir an bulmak her zaman mümkündür. Duygularınız önemlidir. Kendinize, hayatınızın şu anda size nasıl hissettirdiğini sorun. Bunun neresini sevmiyorsunuz? Üzgün hissediyorsanız, değişiklik yapmaya başlamanın zamanı geldi. Kendinizle başlayın. Giyinme şeklinizi veya saçınızı tarama şeklinizi değiştirin. Yürüme şeklinizi, insanlarla ilişki kurma şeklinizi değiştirin. Kaybedecek bir şeyiniz yok. Bu sadece yeni bir şey deneyeceğiniz ve hatta eğleneceğiniz anlamına gelir.
Ağlamanız gerekiyorsa, yapın. Kimin baktığı önemli değil. Hüznünüzü bırakın. Tutmayın. Gözyaşlarının endişelerinizi ve sizi mutlu etmeyen her şeyi yok etmesine izin verin. Aslına bakarsanız, gözyaşlarınızı daha sonra güzel bir gülümsemeyle değiştirebilmek istiyorsanız, ağlamak gereklidir. Kendinizi izole etmek ve başkalarıyla etkileşime girmemek sizi uzaklaştırır ve üzüntünüzün daha da derinlerine batar. Sarılmalara, öpücüklere, okşamalara, cesaretlendirici sözlere ve teselliye ihtiyacınız var. Aslında, diğer insanlarla birlikte olmanız ve onların neşesinin ve bulaşıcı gülümsemelerinin tadını çıkarmanız gerekir. Ancak, belki de kimseyi görmek istemiyorsunuzdur. Yine de, böyle hissettiğinizde, dışarı çıkıp eğlenmek için en iyi zaman budur, çünkü hiçbir beklentiniz yoktur.
Yapılana kadar her zaman imkansız görünür. Nelson Mandela
Hayatınızda sizi mutlu eden hiçbir şey yoksa, belki de sizi yeniden parlatacak şeyi kendi içinizde aramann zamanı gelmiştir. Bazen yolunuzu kaybedersiniz ve sizi mutlu edecek, devam etmenize yardımcı olacak bir şey bulmanız zorlaşır. Belki eşiniz sizi mutsuz ediyor, işinizi sevmiyorsunuz ya da hayatınızı görme ya da yaşama şeklinizi değiştirmek istiyorsunuz. Ancak, kendinizi sıkışmış hissediyorsunuz, ilerleyemiyorsunuz. Günlük hayatın kaosu, yaptığınız şeyin gerçekten yapmak istediğiniz şey olup olmadığını düşünmekten sizi alıkoyuyor. Ayrıca hiçbir şeyin sizi neden mutlu etmediğini düşünmenizi de engeller. Ayrıca, tüm günlük aktiviteleriniz sizi çok önemli olan başka bir şeyden uzaklaştırır: kendinizden.
İyileşmek, kim olduğunuzu bilmek ve gideceğiniz yerin sizi mutlu edeceğinden emin olmak için zaman zaman biraz sağlıklı bencillik gerekir. Ayrıca, buranın başkalarının sizin için seçtiği değil, sizin seçtiğiniz yer olduğunu netleştirmek için. Sıkışmış hissettiğinizde ilerlemek için yapabileceğiniz birçok şey var. En önemlisi duygularınız, hisleriniz ve arzularınız üzerinde derinlemesine düşünmektir.
Şimdiki zamanda yaşamak, yalnızca burada ve şimdi olanlara dikkat etmeyi gerektirir. Başka bir deyişle, şu anda olanlarla uyum içinde olmak ve zihniniz ve hayal gücünüz dışında her şeyin basitçe var olmadığının farkında olmak anlamına gelir.
Kendinizi şimdide yaşamak için eğitmeyi başarırsanız, ne geçmişin hayaletleri ne de geleceğin korkuları iç huzurunuza eziyet edemeyecektir. Bunu yapmanın bir yolu meditasyon veya farkındalıktır. Bir şans verin!
Bu ifadenin oldukça yıpranmış bir klişeyle sınırlandığını biliyoruz. Aslında, kendiniz olmayı öğrenmek bir meydan okumadır, ancak refahınızı garanti eden temellerden birini temsil eder. Çoğu zaman fikirlerinizi, arzularınızı, zevklerinizi ifade etmekten korktuğunuzu ve uyum sağlamak için bir maske takma eğiliminde olduğunuzu fark edebilirsiniz. Ancak, uzun vadede bu iç huzurunuzu bozar.
Bu nedenle ideal olanı, kendinizle bağlantı kurmayı ve başkalarının ne dediğini umursamadan hayatınızı yaşamayı öğrenmenizdir. Bu sayede özlediğiniz iç huzura kavuşabileceksiniz.
Yatmadan önce son bir saatinizi kafanızı dağıtacak rahatlatıcı ve keyifli bir aktiviteye ayırın. Sonuçta, bugün artık kafanızı meşgul eden konular için hiçbir şey yapamazsınız ama yarın onlarla ilgilenebilirsiniz. Şimdilik uykunuza öncelik verin.
Hayatın her fırsatını, kaynağını ve olumlu yönünü belirlemek için beyninizi kolayca eğitebilirsiniz. Bunu bilinçli olarak yaparak başlayın. Sahip olduğunuz tüm iyi şeylerin her gün farkında olmak ve onlar için minnettar olmak için çaba gösterin. Zamanla bu fonksiyon otomatik hale gelecek ve ne kadar şanslı olduğunuzu bir anda anlayacaksınız.
Sakinlik ve rahatlama durumuna ulaşmak için hareket etmeniz gerektiğini düşünmek mantıksız olabilir. Ancak, gerçekten öyle. Düzenli olarak egzersiz yapmak sadece fiziksel sağlığınıza fayda sağlamakla kalmaz, aynı zamanda zihinsel sağlığınızı da iyileştirir. Zihninizi arındırmanıza, endişelerinizden sıyrılmanıza ve güven ve öz saygı kazanmanıza yardımcı olur.
Yine de, bu kaynağı sadece bir acil durum önlemi olarak kullanmamalısınız. Aslında gerçekten iç huzuru yakalamak istiyorsanız derin nefes almayı bir alışkanlık haline getirin. Düzgün nefes almaya her gün en az iki on dakika ayırın. Çok geçmeden, genel kaygı düzeyinizin önemli ölçüde düştüğünü fark edeceksiniz.
Odağınızı değiştirin ve endişelenmek yerine dikkatlice düşünün. Olumsuz bir durumla karşılaştığınızda, dikkatlice analiz edin. Ardından, bir çözüm olup olmadığına ve bu konuda bir şeyler yapıp yapamayacağınıza karar verin. Yapabiliyorsanız, devam edin ve harekete geçin. Sevmediğiniz şeyi değiştirmek için harekete geçmek sizin işiniz.
Öte yandan, bir çözümünüz yoksa yine de harekete geçmelisiniz. Ancak bu sefer zihninizi kontrol etmek için harekete geçmelisiniz. Sonsuz bir endişe ve ruminasyon döngüsüne girmenize izin vermeyin. Gelen gerçekliği kabul etmeye odaklanın, akışta kalın, ondan bir şeyler öğrenin ve devam edin.
Hayatı yaşarken takmayı seçtiğiniz gözlükler, onu görme şeklinizi tanımlar. Bu nedenle, stres ve kaygıdan muzdarip birçok insandan biriyseniz ve bu gerçeği değiştirmek istiyorsanız, işe kendinizi değiştirerek başlayın. İç huzur sahibi olmak, bugünlerde ütopik bir istek gibi görünüyor. Gerçekten de, bu kadar çok iş, aile ve kişisel sorumlulukla nasıl sakin kalabilirsiniz? Sosyal olarak sizden istenen statüye ve başarıya ulaşmak ve tüm yükümlülüklerinizi yerine getirmek için gün içinde yeterli zaman yoktur. İç huzur, adından da anlaşılacağı gibi, dış koşullarınıza veya başınıza gelenlere bağlı değildir. Aslında bu, hayata nasıl bakmaya karar verdiğinize bağlı.
Ancak, önceliklerinizi yeniden düzenlerseniz ne olur? Gerçekten hak edene değer vermeye başlasanız: Sağlığınıza, huzurunuza, sevdiklerinizle birlikteliğinize ve küçük şeylerdeki mutluluğa. Adından da anlaşılacağı gibi, iç huzur dış dünyadan ve içinde bulunduğunuz koşullardan bağımsız, kişisel olarak benimsemeyi seçtiğiniz tutumdan gelen bir şeydir.
Her ilişkide belirli sınırlar koymak gerekir. Eğer ilişkiniz başından beri açıksa yedekte tutmak doğru kelime olmayabilir. Kendini sevmek yedekte olmayı engeller. Bazı çiftler açık ilişkiden yanadır. Uzun vadede bunun işe yaramadığını görenler de olur. Bu nedenle daha fazla acı ve hayal kırıklığıyla ilişkilerini bitirirler. Eğer durum buysa siz yedekte tutulan kurban değilsiniz. Bu sadece ilişkide olduğunuz kişiyle iletişimin eksik olmasıdır. Bu türden aslında size uygun olmayan bir ilişkiyi kabul etmek sadece sizin sorununuz, başkalarının değil.
Öte yandan kendinizi yedekte hissediyor ya da sizden bilgi saklandığını düşünüyorsanız silahınızı kuşanın. Kötü bir ilişkidense yalnız kalmanın daha iyi olduğunu anlayacak kadar kendinizi sevmelisiniz.
Bazen birini sevdiğimizde cevap vermekte gecikiriz. Büyü bozulsun istemeyiz. Ayrıca karşımızdaki kişinin çok hevesli olduğumuzu düşünmesini de istemeyiz. Bu yüzden sizin için önemli olan birinin mesajlarına cevap verirken gecikmeniz normal. Normal olmayan günlerce hatta haftalarca cevap vermemektir. Eğer birlikte olduğunuz kişi size böyle davranıyorsa gardınızı alın. Çünkü sizi gerçekten sevenler çok fazla zaman geçmeden cevap verirdi. Gerçekten bir şey olmadığı sürece beklemek istemez ve ilginizi kaybetmekten korkarlar.
Önce duygusal ve fiziksel anlamda sizi pohpohlar, ne kadar özel olduğunuzu, özgün, çekici ve farklı olduğunuzu söylerler. Böylece özgüveniniz artsa da aslında bunu kendileri için yaparlar. Onlara ihtiyaç duymanızı ve onlar olmadan yapamamanızı isterler. Aynı şekilde istedikleri zaman sizi yok sayarlar. Bu da kafanızın karışmasına ve kaybolmanıza neden olur. Bu noktada yedekte tutulan kişi genelde diğerine bağımlı olur.
Belki de sayısız kez ilişkinin nereye gittiğini sorarsınız. Ama bu konuda konuşmak istemezler. Aslında bu konuyla ilgili her türlü konuşmadan kaçınırlar. Sizi pohpohlamaya devam eder ancak gerçekte nasıl hissettiklerini dürüstçe söylemezler. Tek niyetleri sizi bekletmek ve daha iyisinin gelip gelmeyeceğine bakmaktır. Nasıl hissettiğinizi veya göreceğiniz zararı umursamazlar.
Bunun yerine yalnızca kendi hislerini umursarlar. Yalnız olmaktan korkarlar. Egolarını okşayacak birilerinin etrafta olmamasından korkarlar. Korkuları büyük resmi görmelerinin önüne geçer. Birilerini yedekte tutmak ikinci sırada birilerinin olduğundan emin olmaktır. Bunu yapanların korkusu yalnız kalmaktır.
Basit görünmesine rağmen genelde işler biraz daha fazla karışıyor. Birkaç sefer dışarı çıktıktan sonra taraflardan biri artık ilgilenmiyor ama bunu nasıl söyleyeceğini de bilemiyor. Bazen utanç ve bencillikle bir anda ortadan yok olunuyor ve hiçbir açıklama yapılmıyor. Bu durumda tek edilen kişi artık mesajlarına ve aramalarına cevap alamıyor. Ortada hiçbir görünür sebep yokken ayrılan kişi diğerini bütün sosyal medya hesaplarından siliyor. Terk edilen kişi ise neler olduğunu anlayamadığı için hayal kırıklığına uğruyor, öfkeleniyor, güvensiz ve mutsuz oluyor.
Tıpkı ortadan kaybolmak gibi yedekte tutmak da karşınızdaki kişiyle yüz yüze görüşmeden ilişkiye son vermek anlamına gelebilir. Ancak diğerinden farklı olarak yedekte tutmayı kafaya koyan biri ayrılmak istediği insanla bağlarını tamamen koparmaz, onu kullanmaya devam eder. Kelimenin anlamı aslında tıpkı spordaki gibi. Yedek oyuncu tutmak. Gerçek anlamda ilginizi çekmeyen ve ciddi düşünmediğiniz birini yedekte bekletmek anlamına geliyor.
Bunun nedeni aslında gerçekten hoşlandığımız başkası olması ya da bağlanmak istemeyişimiz olabilir. İki türlü de yedekte tutma işi gençler arasında gittikçe yayılıyor. Belirsizlik içinde yaşamak başta cazip gelebilir. Neler olacağını bilmemek ya da karşıdaki kişi gerçekten hoşlanma ihtimali ilginç gelir. Fakat yedekte tutulan kişi için bu durum gerçekten yıkıcı olabilir. Bencilliğin sonunun iyi olduğu pek görülmemiş.
Sosyal medyanın gittikçe gelişmesiyle birlikte ilişkiler de değişti. İlk görüşte aşk artık Instagram’da ne kadar beğeni aldığınızla ölçülüyor. Hatta Facebook’ta doğru kişiden gelen “like” günümüzü güzelleştirebilir. “Ghosting” (bir anda yok olmak) ve “benching” (yedekte tutmak) gibi sözler artık tamamen dilimize yerleşmiş durumda. Başka bir deyişle korkakça davranışlarımıza artık isim de buluyoruz.
Teknolojiye bağımlı hale gelmiş toplumlarda ilişkilerin de çevrimiçi olmasına şaşırmamak gerek. Biraz mesajlaştıktan sonraki mantıklı adım bir kahve içmek olacaktır. Böylece modern zamanlar aşkı (ya da belki kalp kırıklığı) başlamış oluyor.
Söylediğiniz bir şeyi anlamıyormuş gibi yapan insanlar da manipülatiflerdir. Bu yolla kendilerinin sorumlu olduğu bir sorunun sorumluluğundan kurtulmaya çalışıyor olabilirler. Bu da başka insanları kendi çıkarları uğruna kullanmanın bir başka türüdür. Bu manipülasyon türlerinin hepsi sahtekarlığa ve çıkarcı ilişkilerin doğmasına yol açar. Hiçbir koşulda bu tür şeyleri hoş görmemelisiniz çünkü onlardan hiçbir fayda gelmez.
Katlanmaları gereken sonuçlardan veya cezalardan kaçınmak için manipülasyona başvururlar. Bu sayede insanların onların hatalarının üzerinde durmamalarını sağlamayı umarlar. İnsanlar da ortaya çıkan anlaşmazlıklarla ilgili, manipüleye başvuranların değil, kendilerinin suçlu olduklarını düşünmeye başlarlar. Manipüle eden kişinin yaptıkları her zaman yanına kar kalır.
Örneğin belli bir şekilde davranmanızı “tavsiye” ediyorlarsa sizi manipüle ediyorlar demektir. Eğer onların söyledikleri şekilde davranmazsanız istemeyeceğiniz bir duruma düşeceğinizi söylerler. Mantıklı konuşuyormuş gibi görünürler. Ancak asıl yaptıkları şey, korkutarak sizi bir şeyi yapmak üzere koşullandırmaya çalışmaktır.
Yağcılığın en iyi panzehri kendinizi iyi tanımanızdır. Kimse sizin güçlü ve zayıf yanlarınızı sizden daha iyi bilmez. Eğer kendinizi iyi tanıyorsanız taşkın hayranlık gösterileri ve övgüler sizin kafanızı karıştıramaz. Başkaları size “yağcılık” yapamaz.
Biri sürekli başkasına muhtaç gibi davranıyorsa, bu bir tür manipülasyondur. Siz de onlar için üzüldüğünüzden belli davranışlar sergilersiniz. Fark etmediğiniz şey, onların tuzağına düştüğünüz ve sizi kontrol ediyor olduklarıdır.
Eğer kendinize güven duymuyorsanız, yaptıklarınızın ve söylediklerinizin eleştirilmesi, sizinle dalga geçilmesi ve birilerinin sizi küçümsemeye çalışması, manipülasyonun farklı türleridir. Manipülasyona başvuran kişiler sizin kafanızı karıştırmaya, küçük hatalarınızı büyük hatalarmış gibi göstermeye çalışabilirler. Onların sizi, sizin kendinizi tanıdığınızdan daha iyi tanıdıklarını düşünmenizi isterler.
Bu taktiklerin neredeyse hepsi korku, öfke veya sempati gibi temel duygulardan çıkar sağlama üzerine kuruludurlar. Manipülasyona başvuran insanlar sebepsiz yere sizde bu duyguları uyandırmaya çalışırlar. Bu yüzden bu kişileri tanımayı ve tanımlamayı öğrenmek çok önemlidir.
Suçlamak oldukça yoğun bir duygudur. İnsanların çok mantıksız davranmasına sebep olabilir. İyi bir duygu yaratmaz çünkü bir insanın kabullenip değer verdiği ahlaki kurallarını alır, eğer büker.
İnsanlar suçlama yoluyla davranışlarınızı yargılayıp sizi manipüle edebilirler. Yaptığınız şeyin iyi mi kötü mü olduğuna karar verirler. Eğer bir şey hakkında hüküm vermek için kullandığınız kendinize ait kriterleriniz yoksa bu tuzağa düşmek çok kolaydır. Manipülasyona başvuran insanlar, başkalarının çıkarı için bir şey yapmanızı veya bir şey söylemenizi sağlarlar. Bunu yaparken de sizin kendi çıkarınız için bunu yapıyormuş gibi görmenize neden olurlar. Sizi bu şekilde suçluluk duygusundan kurtardıklarına inanırlar.
Hepimiz başka insanların davranışlarını öyle ya da böyle bir şekilde etkilemeyi isteriz. Ancak bazı insanlar bu konuda aşırıya kaçarlar. Yalnızca başka birini etkilemek için çaba göstermekle kalmaz onu hem kontrol etmek hem de manipüle etmek isterler. İşte böyle bir durumda, siz farkında bile olmadan manipülasyon taktikleri devreye girer. Bu taktiklerin çoğu “normal”, sıradan bir davranışmış gibi uygulanırlar. Zaten bu yüzden fark edilmeyebilirler ve tam olarak bu yüzden sorunludurlar. Davranışlar ortadadır ancak siz nelerin döndüğünün farkına varmazsınız.
Gerçeği manipüle etmek için kullanılabilecek en temel manipülasyon aracı kelimelerdir. Eğer kelimelerin anlamlarını kontrol edebilirseniz, onları kullanması gereken insanları da kontrol edebilirsiniz. Philip Dick
Gurur genellikle kibirle karıştırılır, ancak gerçekte ikisi farklı olgudur. Gurur, kişinin kendine duyduğu yüce bir öz sevgiden ibarettir. Kibir ise, daha çok yaralı özgüvenle ilgilidir. Kendini sevmek, kendini kabul etmenin ve kendine değer vermenin sonucudur. Buna karşılık, bu gerçekliğe dayanarak, kim olduğumuzla rahat olma hissini daha da artıran bir başarıya ulaştığımızda gurur doğar.
Diğer taraftan kibir ise temelde bir yalandır. Başkalarından gelen takdir ve yüceltmeyi arar. Kendinizi üstün hissetmenizi sağlayacak bir mesafe belirler ve bu sayede kendinizle ilgili fikirleri geliştirir. Kibir, başarıları paylaşmaktan çok onurlandırır. Derinlerde bir yerlerde biraz acı vardır, yeri hiçbir şeyle doldurulamaz.
Kibir, bu nedenle, kendini sevme eksikliğini telafi etme çabasıdır. Genellikle yapay ve agresiftir. Başkaları kibirli kişinin değerini anlamazsa, kibir duygusuna sahip kişi derinden hüsrana uğrar. Başkalarının ne düşündüğüne bakmaksızın, kendisini iyi değerlendirebilecek durumda değildir.
Tevazu ve gurur birbirlerinden uzak değildir. Bu gerçekler birbirini dışlamaz, aksine birbirini tamamlar. Kişi kendisi başarısıyla gurur duyarken aynı zamanda alçak gönüllü konumunu koruyabilir. Bu kişinin kendisiyle övünmesi ya da başkalarının hayranlığını ya da tanınmasını sağlamak değildir aynı zamanda kişinin kendi değerini küçültmesi ya da kendini görünmez kılmaması anlamına gelir.
Aşırı mütevazı veya kibirli olan kişi, başkalarının düşüncelerine aşırı bir önem verir. İlk başta korktuğu ve utanma duygusu taşıdığı için kendisiyle yüzleşmeye çekinir. İkinci durumda ise başkalarına hükmetme çabası vardır. Kibrin karşılaştırılması, kazanılması ve başkaları tarafından oldukça görünür kılınması gerekir.
Kim olduğumuzdan ve başardığımız şeylerden gurur duymak pozitif ve sağlıklıdır. Çabalarımıza ve başarmamıza mal olan her şey, kendimizi takdirini etmemizi hak eder. Üzüntüyü veya yenilgiyi başkalarıyla paylaşmak da başarıları paylaşmak gibi iyi bir şeydir. Başkalarının takdirini kazanmak büyük bir önem kazandı. En tavsiye edilen şey, kendimizin bu düşünceler tarafından istila edilmesine izin vermemek ve kendi kriterlerimizi kendimizi ölçtüğümüz standarda dönüştürmektir.
Çok mütevazı olmanın sosyal ilişkilerin bazı yönlerini kolaylaştırdığı doğrudur. Bu şekilde mütevazı davranan kişiler zararsız olarak algılanır. Çünkü bu kişiler hasetten, kıskançlıktan ve zıtlaşmadan kaçınır. Günümüz dünyasında aşırı derecede rekabetçi olan birçok birey vardır. Aslında sosyal medya bizi daha da rekabetçi hale getirdi. Çok mütevazı biri bu gerilimlerden kurtulmayı başarır.
Kendinden emin olan kişinin ne gösteriş yapmasına, ne övünmesine ne de başkalarının takdirini kazanmasına gerek yoktur. Bu yüzden doğal ve spontan bir şekilde mütevazı olabilirsiniz. Çok mütevazı olanlar da farklı şeyler olur. Mütevazı ola kişinin amacı basitçe kibirli olmamak değil, aynı zamanda kendini saklanmaya, kendi değerini küçümsemeye ve hatta kendini görünmez kılmaya çalışmaktır.
O halde aşırı alçak gönüllülüğün mütevazılığın değil, çekingenlik göstergesi olduğu söylenebilir. Başkalarının tepkilerinden korkarsınız ve bununla başa çıkmanın bir yolu, kendinizi taklit etmek ve görünür olmayı engellemektir. Sanki kişinin bazı yönlerden eşdeğer veya diğerlerinden daha iyi olma hakkı yokmuş gibi. Öyle ya da böyle, kişinin kendisine karşı bir utanç duygusunu temsil eder.
Çok mütevazı olmak pek tavsiye edilen bir şey değildir çünkü bu bizi görünmez yapabilir ve kendimize güven duygusunu zedeleyebilir. Kendini sevmek kişinin kendisiyle gurur duyması, kibirli olmasıyla alakalı değildir, kendimize borçlu olduğumuzun haklı takdiridir. Çok mütevazı olmak, aşırıya kaçan her şey kadar kötüdür. Kilit unsur “aşırı” kelimesindedir. Bu sözle büyük erdemler kusurlara, büyük zevkler işkenceye dönüşebilir. Aşırılık neredeyse her zaman bir şeylerin doğasını çarpıtmaya yol açar. Alçak gönüllülük, basitlik, tevazu ve ölçülülük gibi önemli insani değerlerle ilgili büyük bir erdemdir. Günümüz dünyasında çok fazla yer edinmiş iki kelimenin tam tersidir: kibrin ve gururun. Mütevazı olan, bir şey hakkında övünmeye ihtiyaç duymaz ve övünmeyi istemez. Ancak aşırı mütevazı olanlar, başarılarını ve niteliklerini en aza indirgeme noktasına gelirler.
Aşırı kibir, antipati yaratır. Başkalarıyla araya bariyer koyarken, aşırı alçak gönüllülük başkalarıyla veya kişinin kendisiyle değil sağlıklı ilişkiler kurmasına engel olur. Ne olduklarından ve yaptıklarından uzaklaşanlar belirli faydalar elde edebilirler, ancak bunun yerine kendilerini yeniden onaylama ve hak ettikleri takdiri alma olasılığını kaybederler.
“Alçak gönüllülük, bir resim çerçevesi içinde bulunan figürü gölgeleme sanatıdır: Ona canlılık ve rahatlama verir.” Jean de la Bruyere
Dünya merhamet ve onurdan yoksun. Önemli olanın verilen hasarın değil, namusun geri kazanılmasının önemli olduğu namus odaklı kültürlerde, ilişkiler ateşe verilir. Ancak intikamı saldırılarla körüklemek sadece nefretin alevlerini körükleyecektir. Aslında, küllerden kurtarılabilir bir şey olduğundan emin olmanın tek yolu yangını söndürmek.
Acıya daha fazla acıyla yanıt vermek durumu değiştirmez ve kendinizi daha iyi hissetmenizi de sağlamaz. Çoğu zaman cesur olmak, diğerinden daha güçlü bir şekilde tepki vermek değil, kendinizi sizi inciten kişinin yerine koymak ve başkasının o acıyı tekrar yaşamasını istemediğinize karar vermek anlamına gelir.
İki veya daha fazla kişi arasında bir sorun ortaya çıktığında, birkaç alternatif vardır: kaçmak, saldırmak veya sorunu çözmek. İntikam durumunda, seçilen alternatif saldırmaktır. Her iki kişi de aynı stratejiyi kullanmaya karar verirse, taraflardan biri bu savaşta zaten çok fazla şey kaybedildiğine karar verene kadar çatışmanın şiddeti artacaktır.
İntikam, teraziyi dengelemek için başarısız bir girişimdir. Çünkü ne kadar ayar yapılırsa yapılsın her zaman dengesiz kalacaklardır. Gerçekten de, yaralı kişi olarak, size zarar veren kişiden her zaman daha kötü hissedeceksiniz. Bu nedenle, başlangıçtaki denge konumunuzu yeniden kazanmak için onları incitmeye çalışırsınız. Veya üstünlük elde etmek isteyebilirsiniz.
İntikam aldığınızda genellikle ortaya çıkan ilk duygu tatmindir. Ayrıca, her şeyin dengesini yeniden kazandığını hissedersiniz. Ancak, bu duygu hızla kaybolur ve yerini suçluluk ve pişmanlık duygularına bırakır. Aynı zamanda, büyük bir projenin sonuna geldiğinizde olduğu gibi, boşluk hissine de yol açabilir. Özellikle de, intikamınızı planlamak ve yürütmek için çok fazla zaman ve kaynak ayırdıysanız.
Öte yandan, intikamınızı aldıktan sonra hiç pişmanlık hissetmiyorsanız, terazi yine de dengede durmaz. Çünkü, intikamınızın sonuçları kalıcıdır. Ayrıca etkilerini gelecekte, zarar verme arzunuz ortadan kalktıktan çok sonra hissedeceksiniz. Aslına bakarsanız, verdiğiniz zarara gerçekten üzüleceksiniz.
Geleceği tahmin etmek ve yanınızda kime ihtiyaç duyacağınızı bilmek imkansız. Belki bugün canını yakmak istediğiniz kişi yarın hayatınızda önemli olacak. Unutmayın, intikam duygusu geçer ama bu duygunun verdiği acı derin ya da kalıcı olabilir.
İntikam aldığınızda genellikle ortaya çıkan ilk duygu tatmindir. Ancak, bu duygu hızla kaybolur ve yerini suçluluk ve pişmanlık duygularına bırakır. Gandhi, “Göze göz felsefesi tüm dünyayı kör bırakır” dedi. İntikam konusundaki uyarısını anlamak basit ama uygulamak zor. Biri sizi derinden incittiğinde genellikle intikam alma arzusu hissedersiniz. Gerçekten de, sevdiğiniz ve değer verdiğiniz biri sizi incittiğinde, yoğun bir acıyla yanan duygusal bir yara izi bırakır. Saldırganınızın kalbinin derinliklerinde başka bir yaraya neden olarak acıyı hafifletmek isteyebilirsiniz.
Derin bir duygusal yara ile karşı karşıya kaldığınızda, sizi inciten kişiye, ilk başta çektiğiniz acıdan daha fazla zarar verme ihtiyacı hissedebilirsiniz.
Bu ifadenin kökeni tam olarak açık değildir. Nitekim hem İncil’de hem de Hammurabi Kanunları’nda farklı bir yapı, aynı anlamda bulunur. Her iki metinde de söze verilen anlam, günümüze kadar gelenle aynıdır. Diğer bir deyişle, ceza ve misilleme benzerdir. Bu ifade aynı zamanda Talion Yasası olarak da bilinir. “Aynı” veya “benzer” anlamına gelir. Aynı zamanda adaletin gerçekleşmesi için ceza ve aynı misilleme ihtiyacına da atıfta bulunur.
Ancak, aynı şekilde karşılık vermek gerçekten adaleti garanti ediyor mu? Yoksa onu durmak bilmeyen bir intikam sarmalıyla mı besliyoruz?
Bu insanlar kendiliklerini ve ötekinin kendiliğini bütünleşmiş olarak algılayamamakta ve bu bütünleşmişlik gerçekleşmediği ve bu yüzden de öteki de bu şekilde algılandığı için kişi sahte kendilik ve sahte ötekini sahte bir ilişki içinde yaşar. Bu bütünleşmesinin gerçekleşmeyişi normalde yaşanabilecek travmatik ,olumsuz olaylar ve durumları da tolere edebilmek ve göğüsleyebilmek çok ağır gelmekte hatta göğüsleyememekte herkesin yaşayabileceği ilişkinin döngüsü içinde olabilecek çatışmaları çözümlemek bir kenara dursun onlara tahammülleri az olacaktır. İşte tam bu noktalarda da bütünleşmemiş kendilik hasarlarıyla birlikte kendisini savunmaya geçecek daha büyük bir yıkım yaşamamak ve dağılma durumuna karşı da ilkel yöntemlere başvuracaktır.
Kendiliğin bütünleşemediği bu insanlar öteki ile de ilişkisel düzeyde bütünleşemedikleri için sevgi ilişkilerinin içi boşaltılmıştır. Dünyaları cansız nesnelerden ibaret olur ve sevdiklerini söyledikleri ve cansız nesneler acı verecek şekilde anlamsızlaşır. Boşluk hissi depresif bir pozisyon değildir, ayrıca bir depresyon değildir. Boşluk hissi bir depresyonu başlatabilir ama boşluk hissi bir depresyonun ürünü değildir. Boşluk hissini yaşamak depresif pozisyona sahip olamamak la ilgilidir. Boşluk hissi melankolik bir durum da değildir. Yalnızlık ise bu durumunda depresyona daha yakındır.
Boşluk hissi yapısı gereği ve süreci içindekilerle ve aynı zamanda gelişimsel dönem olarak da yalnızlık ve depresyondan farklıdır. Yalnızlıkta ulaşılamaz olan içsel nesneye duyulan özlemi anlatmakla birlikte buna suçluluk ve süper egonun benliğe saldırışından söz edebiliriz. Boşluk hissinde aslında hissizlikten, hissedemeyişten söz edilir. Dolayısıyla bu insanların ifadelerindeki acı ve huzursuzluk dışında suçluluk yoktur.
Boşluk hissi ‘’içsel ve ters akıntı’’ gibi hem içeride hissedilen ama dışsallaştırmaya çalışılan hem kökeni hissedilmeyen ama kökenin yansımalarından acı ve huzursuzluğun temsilciliğinde hissedilendir. Boşluk hissi şizoid bir durum aynı zamanda yarı otistik bir yapılanma gibidir. Sürekli boşluk hissinden söz eden acıyı kendince tarif etmeye çalışan ama diğer yandan ciddi miktarda ‘’ot’’ içen bir hastanın kendisini otistik/ ot-istik hissedişi gibi…
- Boşluk hissi
- Acı, huzursuzluk verici
- öznel yaşantı
- Depresif-Anti depresif savunma
- (eylem vurma)
- Geçici boşluk doldurma
- boşluk hissi
Kişi yukarıdaki kısır döngü içinde yaşamakta savunmaları çökene kadar da bu bunaltının yeterince farkında değildir.
Bu hisleri yaşayan insanların bir kısmı bu öznel yaşantıları, acı ve huzursuzluk verici durumları yaşamak, hissetmek, düşünmek yerine onları mekanikleştirip, cansızlaştırıp kendilik ile onu dolduran iç nesneler dünyası arasındaki bağlantıyı koparma girişiminde bulunurlar. Ve ilişkilerinde özellikle ötekini içsel nesne olarak belirleyip ona yapışarak hatta onunla bütünleşerek aşırı eylem yerine eylemsizliği seçerler.
Bu seçim bilinçdışı bir seçimdir. Seçimin bilinçdışı olması nedeniyle kişi bunu bilinçli savunma ve açıklamalarla kendince kılıflandırıp-yasallaştırarak bu gerçekliği yaşamaya başlar. Bu gerçekliği açıklaması ise ”onsuz yapamamak”, ”ne kadar yakın olursam o gitmez ”,gibi kendisinin de anlayamadığı bir şekilde ilişki kurar. Yapışarak kurduğunu sandığı ilişki sevgi nesnesine yatırımdan ziyade içsel kaygıyı susturmaya yöneliktir. Yani asıl yatırım ötekine ve kendiliğe değildir. Yatırım yapmak bütünleşmiş ve farkında olunan kendiliğin ve ötekinin kendiliğinin farkında olması ile ilgilidir. Boşluk hissinden söz eden bu insanların bir kısmı ise yukarıda söz ettiğim gibi direkt olarak eyleme-harekete yani düşünce ve hissin önüne geçebilecek her türlü davranışsal manevraya başvurur.
Oysaki eylemle-eylemsizlik arasında fark yoktur. Bu boşluk hissi ile eylem(acting out) yaparak baş edenler(aslında baş edemeyenler) biraz daha ”labil”(oynak) kişilik organizasyonuna sahipken , mekanikleştirenler ise biraz daha ”inhibe” olmaktadırlar. İnhibe olanı ”labil” kılmak açmak, cansız olanı canlandırmak çok daha zordur. Boşluk duygusuna sahip bu insanlarda, kendilerini herhangi bir meşguliyetin olmadığı yani meşguliyetsizliğin öznel acıyı ve huzursuzluğu tetiklediğinde umutsuzluk içine girip sevilmek ve sevebilmek konusunda yaşadıkları kuşku da aslında bu öznel boşluk hissiyle baş etme yöntemidir. Bu kez de bu boşluk hissi , depresif duygulanımlarla dolmaktadır. Bu depresif insanların boşluk hisleri, yalnızlık duygusuna yakındır ama boşluk hissi yalnızlık değildir. Depresif duygu durumuyla birlikte arzulanacak bir şey olmadığını düşünen kişi doyumdan ve umuttan uzaklaşamaya başlayarak kaçmaya çalıştığı acı verici öznel yaşantıyla tekrara karşılaşır.
Herkesin yalnızlığı ve boşluk hissi kendine desek de, herkes benzer şeyleri tarif ediyor. Yalnızlık ve boşluk hissi benzer olsa da farklı şeyleri tarif eder. Ama içerden gelen, öznel olan, içsel öznelin bir yansımasıdır. Kendiliği sarar, kendiliği kaplar. İçsel olanla kendilik arasındaki bağı bir gevşetir bir sıkılaştırır. Bir halatın gerilmesi ve gevşemesi gibi. Boşluk doldurulmak istenir. Ama o boşluk her malzemeyi kabul etmez. Boşluk doldurulmak istenenle dolmaz. Çünkü boşluk başka bir şeye ihtiyaç duyar. Yalnızlık her ne kadar gidermek istese de yine kendilik boşluğu ve yalnız kalmayı sabote eder. Boşluk dışsal olanla, yalnızlık ise çevresel olanla alaka kurulur. Fakat bunların dışsallıkla alakası yoktur. İçten gelenin çaresi içeridedir.
Bazı insanlar çoğu zaman bir ”boşluk hissi” olarak adlandırdıkları acı verici ve rahatsız edici bir öznel yaşantı tanımlarlar. Bu boşluk hissi ile insanlar içsel yaşantılar-bir boşluğu oluşturan ve hissedilen bu acının ve huzursuzluğun- nedenleri üzerinde durmaktan ziyade bir çok faaliyet (alkol, madde, seks, saldırganlık, aşırı yeme davranışı ve düşünmeyi ve asıl içsel olanı hissetmeyi engelleyecek diğer faaliyetlerde bulunurlar. Böylece bu acı verici içsel yaşantıdan, öznel yaşantılamadan anlık-geçici olarak kurtulmuş olurlar.
Yalnızlık siyah değil, çünkü siyahın rengi var. Yalnızlık şeffaf görünen , gösteren, gizlemeyen savunmasızlık ‘’cenin’’ gibi. Koruyan bir kalenin olmayışı , boşluk yaratan ama boşluk değil. Kocaman bir yerde küçücük kalmak. Yalnızlık için ‘’ yalnızlık’’ kelimesi bile kalabalık. Yalnızlık ‘’ su’’ gibi renksiz. Aslında çok derin saran ama kapsayamayan. İçinde var olduğun ama içinde hissedemediğin bir şey, içindeyken hep dışında hissettiğin. Yalnızlık, ‘’içi boş’’ bir kucak, bir bebeğin kucakta asılı havada asılı kalması, Ne yerde ne havada olmak. Yalnızlık acı değil, sızı değil, yağlanmış bir makine. Hissizliğin hissi aslında. Düşüncenin boşluğu, istikrarlı bir kesintisizlik….İddialı bir çaresizlik.
Yalnızlık, yalnızlıkla yalnız başına baş edilebildiği zaman yalnızlık olmaktan çıkar. Yalnız kalabilmek kendine kendiliğine tahammül edebilmektir. Kendini , kendiliği duyabilmek Kendine kulak misafiri olmadan dinleyebilmek. Dinlemeye gönüllü olmak, duyacaklarından korkmadan dinleyebilmek. İşittiklerini işleyebilme cesareti gösterebilmek. İçsel keşif yapmaya, içsel yolculuğa çıkabilmeye önce niyet sonra da cesaret gösterebilmek.
Nihayetinde yalan, sosyal hayatın bir parçası konumundadır. Farklı sebeplerden meydana gelen yalanların, kişiye doğrudan veya dolaylı şekilde fayda sağlayabildiği gibi hem kendisine hem de çevresine zararlar verdiği de göz ardı edilmemelidir. Güven inşa ederken ve sosyal ilişkilere yön verirken yalana başvurulması olumsuz sonuçlarla karşılaşmayı beraberinde getirecektir. Bu sebeple yalanlar, dilde yaygın şekilde yer alan renklerinden arındırılarak tek bir yalan kimliğiyle var olduğunda değerlendirmek çok daha kolay olacaktır.
Yalan söyleme davranışının bireyde ne zaman ortaya çıktığına baktığımızda ilk yalanlara çocukluk döneminde rastlamaktayız. Doğrudan gözleme dayanarak elde edilmiş araştırma bulgularına göre neredeyse her çocuğun 2-3 yaşından itibaren okul öncesi dönemin sonuna değin yalan söyleyebildiği ortaya konmuştur. Fakat literatürdeki yalan tanımı göz önünde bulundurulduğunda çocuk, 7 yaş öncesinde soyut düşünme yeteneği geliştiremediğinden gerçek ile yalan arasındaki farkı ayırt edememektedir. Dolayısıyla bu dönemde söylenen yalanlar ile bu yazıda ele alınan yalan kavramı aslında çok farklı şeylerdir ve çocuklukta yalan söylemenin anormal olarak değerlendirilmesi yanlış olacaktır. Çocuğu yalana iten sebepler ise şöyle sıralanabilir.
- Aileden öğrenmek ve model almak
- Ebeveynin ilgisini çekmek
- Cezadan kaçınmak veya ödül kazanmak
- Takdir edilmek
- Gerçekleşmemiş hayal ve arzular
- Sosyal kabul arzusu
- Öz güven düşüklüğü
- Suçluluk duygusu
- Kıskançlık
- Korku
Çocukların yalana başvurmadaki ilk sebeplerinin cezadan kaçınma olduğu raporlanmıştır. Özellikle ebeveynin çocuğa olan katı tutumu ve cezalandırıcı davranışları sonucu çocuk, yalan söyleyebilmektedir. Hayatın ilerleyen dönemlerinde de cezadan kaçınma, bireylerin yalana başvurmasında kendini gösteren sebeplerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.
İnsanların hangi sebeplerden yalan söyleme davranışı geliştirdiği üzerine yürütülen çalışmalar, altında yatan birçok faktörü ortaya koymaktadır. Örneğin bireyler, kendilerini dezavantajlı bulduğu bir durum karşısında kendini koruma ihtiyacından yalan söyleyebildiği gibi bir başkasına gelecek zarara karşı o kişiyi korumak amacıyla da yalan söyleyebilmektedir. Alanda yapılmış araştırmalardan yola çıkarak yalan söylemenin altında yatan sebepleri kabaca şöyle sıralayabiliriz.
- Var olan imajı korumak veya başkaları üzerinde olumlu etki bırakmak
- Sosyal ilişkilere yön vermek
- Çatışmaları önlemek
- Güç elde etmek
- Kazanç sağlamak
- Özel hayatı korumak
- İstenmeyen durumdan kaçınmak
- Birini herhangi bir zarardan korumak
- İnsanların davranışlarına yön vermek
- Başarısızlığın üstünü örtmek
- Şaka yapmak
Tüm toplumlarda yaygın biçimde görülen yalan söyleme davranışı, yalana ilişkin algılar ve altında yatan nedenler hususunda farklılaşma göstermektedir. Bireyci kültürlerde kişisel sebepler yalan söyleme davranışında daha ağır basarken diğer yandan toplulukçu kültürlerde bireylerin yakın çevresine yönelik durumların söz konusu olması onları yalana daha çok itmektedir.
Yalan, kısaca tanımlanacak olursa, başkalarında kasıtlı şekilde doğru olmayan kanılar oluşturmaktır. Diğer bir deyişle yalan, bir amaca yönelik olarak gerçeğin bilinçli bir şekilde değiştirilmesidir. Bir ifadeyi yalan olarak nitelendirebilmek için gerçekle örtüşmemesi, söyleyenin bu ifadenin gerçek olmadığının bilincinde olması ve bu kişinin bir başkasını istençli şekilde kandırmaya yönelik bunu sergilemesi gerekmektedir.
“Bir efsaneye göre, güzeller güzeli “gerçek” ile yalan bir gün buluşurlar. Yalan gün içinde şaşırtıcı biçimde sürekli doğruyu söyler. Bütün gün çok iyi vakit geçirdikten sonra bir kuyunun önüne gelirler. Yalan “Su çok iyi, birlikte suya girelim.” der. Gerçek, şüpheyle yaklaşarak suya dokunup suyun gerçekten de güzel olduğunu gördüğünde Yalan’a inanarak kıyafetlerini çıkarır ve kuyuya girer. Gerçek’in bir anlık dalgınlığından faydalanan Yalan, hemen sudan çıkarak Gerçek’in kıyafetlerini giyerek ortadan kaybolur. Gerçek ise kızgın bir şekilde kuyudan çıkar ve Yalan’ın peşine düşer.
Dünyada çıplak Gerçek’le karşılaşanlar ona öfkeyle bakarak aşağılarlar. Zavallı Gerçek kimsenin kendisine yardım etmeyeceğini anlayarak sonsuza dek ortadan kaybolmak üzere kuyuya geri döner. Yalan ise o günden bu yana Gerçek’in kıyafetlerini giymiş şekilde insanların içinde yaşar.”
Yalnız insanların, sevgiden yoksun olduğu düşünülebilir. Fizyolojik ve psikolojik rahatsızlıklara daha yatkın oldukları ve bazılarının hayatlarından memnun olmadıkları söylenmektedir. Bunun aksine yalnızlığın mutluluğun formülü olduğunu iddia edenler de vardır. Çevremize baktığımızda pek çok yalnız insanın, sevgilisi ya da eşi olanlara göre daha mutlu olduğunu görebiliriz. Gözükmekten öte gerçekten de mutludurlar çünkü onlar için hayat tek kişiliktir.
Neredeyse her ortamda samimi ilişkilerimiz olduğu insanların olmasını isteriz. Çünkü insanın dışlanacağı ve yarım hissedeceği birçok an vardır hayatta. Yeni bir ortama girdiğimizde insanlarla tanışmak ve kaynaşmak isteriz. Bunu yapmadığımızda yalnız kalacağımızı biliriz. Başımız sıkıştığında danışacağımız, maddi ve manevi destek alabileceğimiz, eve geldiğimizde günün nasıl geçti diye soran, bizle sinemaya gelen, çekirdek çitleyip dedikodu yapan birinin varlığına ihtiyacımız vardır. İnsanın şarkı dinlerken çağrışım yapması için bir nedene ihtiyacı vardır. Uzun lafın kısası egomuzu tatmin edecek bir id gerekli.
Yale Üniversitesi psikoloji profesörü Paul Bloom, Hazzın Bilimi adlı kitabında “sevdiğimiz şeyleri neden severiz?” sorusuna cevap arar. Kitaptaki temel argümanını hazzın derinliği üzerine kurgular. Eserinde “Asıl önemli olan şey duygularımızın algıladığı dünya değildir. Aksine, bir şeyden aldığımız zevk onu ne olarak düşündüğümüzden ileri gelir.” der. Elliot Aronson da birini neden başkalarından daha çok sevdiğimizin, beynimizin neden bazı kişilerden daha çok hoşlandığının, onlara karşı sempatimizi artıranın nedenini “pratfall efekt” olarak bulmuştur. Pratfall efekt; kişinin ne kadar mükemmel değilse sevilme oranının o kadar artması anlamına gelir.
Schachter ve Singer, tıpkı James ve Lange’ın açıkladığı gibi bedenimizin periferik fizyolojik tepkilerini yorumlarken duyguların ortaya çıkabileceğini savundu. Ancak onlar duyguların bilişsel bir değerlendirmenin sonucu ortaya çıkabileceğini iddia ettiler. Paul Ekman ise duyguların kültürel bir kökene sahip olduğunu iddia etmiştir. J. Tomkins; sevinç, ilgi, şaşkınlık, ıstırap, korku, öfke, utanç, küçük görme, iğrenme ve nefret olmak üzere 9 temel duygu tanımlamıştır. Bu temel duyguların her birinin kendine özgü ve doğal ortaya çıkarıcı uyaranları bulunmaktadır ve her biri kolayca şartlanabilirler.
Sevgi sözlükte “İnsanı bir şeye ya da bir kimseye karşı yakın ilgi ve bağlılık göstermeye yönelten duygu” olarak tanımlanmaktadır. İnsanın sevgisiz yaşayamayacağını, en büyük ihtiyaçlarından birinin de sevmek ve sevilmek olduğunu doğrulayan araştırma sonuçları vardır. Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi‘ne de baktığımızda; 3. basamağında ait olma, sevme ve sevilme ihtiyacını görürüz. Ama insanlar birinci ve ikinci basamaktaki ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra sevgisiz de yaşayabilirler.
Karşımızdaki kişinin sözlerine ve vücut diline bakarak neler hissettiğini anlama imkanımız yoktur. Çünkü duygular evrensel olarak ifade edilip tanınamazlar. İki bin yıldır süregelen görüşe göre duygular doğuştan gelir. Beynimizde duygu devreleri vardır ve zaman zaman duygular kontrol edilemez reaksiyonlara yol açar. Nörobilimci Lisa Feldman Barrett duyguların doğuştan geldiği görüşüne karşı çıkar. Ona göre duygular, milyarlarca beyin hücresinin birlikte çalışarak oluşturduğu tahminlerden başka bir şey değildir ve bu tahminleri kontrol edebiliriz. Dolayısıyla duygular kültürden kültüre ve hatta insandan insana değişiklik gösterir. Beynimiz esnekliği sayesinde duyguları öğrenir ve kendimizce karşılık veririz. Barrett bu görüşe Kurgulanmış Duygu Teorisi (Theory of Constructed Emotion) adını veriyor.
19. yüzyılda Willam James ve Danimarkalı Carl Lange, duyguların iki etkene bağlı olduğunu açıkladı: bir uyarıcıyla karşılaştığımızda organizmamızda meydana gelen fiziksel değişimler ve bunlar hakkında yaptığımız yorumlar. Yani bu yazarlara göre fizyolojik tepki, öznel düşünceler ya da duygulardan önce tetiklenir.
“Duyguları yönetmek” derken sadece gerçekten üzücü, kısıtlayıcı duyguları kastediyorum. Duyguları hissetmek hayatı zengin kılan şeydir. Daniel Goleman
Psikolojik terapi çok önemlidir. Bu, travma yarasını tedavi etmek ve kurbanın kimliğini ve benlik saygısını yeniden inşa etmek içindir. Ayrıca, duygusal olarak zarar verici ilişkiler kurma konusundaki eski kalıplarına geri dönmemeleri için kullanmaları için stratejiler verir. Son olarak, genellikle bu tür ilişkiler geliştiren kişilerin sorunlu bir yetiştirme ve çocukluk dönemi geçirdikleri görülmektedir. Bu durumlarda, herhangi bir psikolojik tedavi daha derinlemesine ve son derece hassas bir şekilde yapılmalıdır. Bunun nedeni, tedavinin, hastanın ilişkilerinde kendini gösteren, ömür boyu sürecek bir travmanın izlerini iyileştirmesi gerektiğidir. Doğal olarak, bu tür durumlar son derece karmaşıktır.
Bir destek ağının geliştirilmesi. Kurbanların hayatlarında onlara yardım edebilecek yeni insanlar olmalıdır. Konuşabilecekleri ve deneyimlerini paylaşabilecekleri insanlar, dolayısıyla bir değer duygusu hissetmeye başlarlar. Gerçekten de, saldırganları dışındaki figürlerle yakınlık, durumlarını başka bir şekilde görmelerine yardımcı olacaktır. Aslında, kendilerini daha güçlü hissedecekler ve geleceğe bakabilecekler. Mağdur, saldırgandan ayrılmalıdır. Ek olarak, duygusal istismarın, kötü muamelenin ve karşılıklı bağımlılığın yanı sıra eşlerine sağlıksız bağlılıklarının da farkında olmaları gerekir.
Travma bağının korunabilmesi için, daha önce de belirttiğimiz gibi, belirli bir istismar döngüsü vardır. Bu çizgileri takip etme eğilimindedir: İlişkide bir gerilim birikimi var. Örneğin, tartışmalar, kötü muamele, aşağılama, küçümseme vb. Sonunda, daha ciddi bir olay meydana gelir ve kurban tepki verir. İstismarcı davranışlarını değiştirmekte hızlı davranır. Sevgi ve pişmanlık gösterip değişmeye istekli davranırlar. Uzlaşma gerçekleşir. Bu genellikle yoğun ve ödüllendiricidir. Ardından, kısa bir belirgin uyum dönemi vardır. Kötüye kullanım yeniden ortaya çıkar. Böylece döngü yeniden başlar. Travma bağının temel özelliklerinden biri, istismarcı mağdura zarar verdiğinde, istismarcının affedilmeyi ve teselli edilmeyi beklemesidir. Bu, travmatik bağı tekrar besler. Travma bağı hakkında anlaşılması gereken şey, güç dengesizliğini geri beslemesidir. Bu nedenle, kurbanın kalıbı kırması çok önemlidir. Ancak, genellikle tamamen izole oldukları için bu karmaşık olabilir. Nitekim narsistler kurbanlarını ailelerinden ve arkadaşlarından ayırma eğilimindedir. Bu nedenle, ayrılmaları genellikle zordur. Bu gibi durumlarda sosyal hizmetler, arkadaşları, komşuları gibi sosyal desteğe ihtiyaç duyarlar.
Kötüye kullanma döngüsü ve zararlı sevgiye bağımlılık. Kurbanın duygusal, bilişsel ve davranışsal kalıplarına ek olarak, bu sağlıksız sevgi türüne olan bir bağımlılıktır. Aslında, her şeye hoşgörülü bir bağlanma stili sergilerler. Bu bağımlılık biçimi, düşük benlik saygısı, diğerini idealleştirme, yalnızlık korkusu ve narsist partnere karşı kendini feda etme ile karakterizedir.
Psikologlar Donald Dutton ve Susan Painter 90’lı yıllarda bir çalışma yürüttüler. Bu tür ilişkiler hakkında biraz daha araştırma yapmak ve anlamak istediler. Nitekim, istismarcı partnerlerinden ayrılmaya çalışan birçok kadının bunu yapamadıklarını keşfettiler. Bunun nedeni, son derece yoğun bir bağlanma stili sergilemeleridir. Buna, istismarcılarının baskın kişiliğinin yanı sıra mağdur olanların düşük özgüvenleri de eklendi. Travma bağları genellikle narsist bir kişilikle kurulur. Bu tür insanlar, kurbanlarını tüm psikolojik ve duygusal dirençlerden arındırma, kontrol etme ve tüketme konusunda ustadırlar.
Psikoloji 1980’lerde travma bağlarını incelemeye başladı. Bu amaçla psikologlar Donald G. Dutton ve Susan L. Painter, partnerleriyle birlikte yaşayan yüzlerce hırpalanmış kadın vakasını inceledi. Bu durumlarda, korkunun genellikle olağan şekilde,kendini göstermediğini buldular. Aslında bu durumlarda görülen teslimiyet ve açık bir güç farkıdır. Başka bir deyişle, bir ortak diğerini bastırır. Kurbanın bu tür acılara neden tahammül ettiğini sorabilirsiniz. Gerçekte, bu ilişkiler döngüsel bir model izleme eğilimindedir. İstismarcı bu tür bir döngü izler: “Sana karşı iyiyim, sonra zalimim, sonra kızıyorsun, sonra beni affediyorsun ve her şeye yeniden başlıyorum.” Travma bağı, mağduru istismarcıya bağlayan ve acı çekme döngüsüne geri beslenen bir yapıştırıcıdır.
İlk olarak, bu tür bir ilişki içinde olan bir kişiye eşinden mümkün olan en kısa sürede ayrılmasını söylemenin bir anlamı yoktur. Çünkü karşılıklı bağımlılık o kadar yoğun olabilir ki, zihin rasyonel olarak çalışmayı bırakır. Aslında sağlıksız bir bağlanma biçimi ve buna bağlı duygular tarafından kontrol edilir. Bu yozlaşmış bir bağ olmasına rağmen yine de mağdurun terk edilme korkusunu bastırmak gibi bazı temel ihtiyaçları karşılar. Bir travma bağındaki iki kahraman, kurban ve onların duygusal istismarcısıdır. Bu, istismarcı güç ararken, kurbanın ilgilenilmeyi özlediği türden bir bağdır.
Tutsak duygusal ilişkilere sıklıkla rastlanır. Onlar aşkın acıttığı türlerdendir. Ayrıca, mutluluk ve özgüvenin yok olmasına neden olurlar. Ancak bu duruma rağmen mağdur bağını koparamaz. Bunun nedeni, eşlerine karşı duydukları sevgi ve çekicilik yüzünden kör olmalarıdır. Travma bağı, Stockholm sendromuna benzer bir profile sahiptir. Dışarıdan bakan biri için bu tür bir durum garip ve çelişkili görünebilir. Neden kimse katlanılmaz olana tahammül etsin ki? Neden onları küçük düşüren, kötü davranan ve duygusal olarak kötüye kullanan biriyle birlikte kalalım? Gerçek şu ki, insan ilişkileri alanında anlaşılması gereken gizli psikolojik süreçler vardır.
Kalbimiz tutku içinde acıyla kıvranırken ve geçmiş deneyimlerin yaşattığı acıyla cezasını çekerken, sükunete ve dinlenmeye ihtiyaç duyduğunuz bir an gelir çatar. İşte o an alacakaranlık aşkının kalbinizi mutlulukla doldurması için ideal fırsat doğar. Çünkü alacakaranlık aşkı sakin ve dinlendirici bir aşktır. İki kişi arasındaki birliktelik hissidir. Kabalık, acele ya da geçmiş ilişkilerdeki abartılı durumlarla ilgisi yoktur. Alaca karanlık aşkı deneyimlerden beslenir. Ne istediğimizi eksiksiz biçimde bildiğimiz bir an gelir. Geçmişteki acı veren deneyimlerden ders aldığımız için bir anda hayatımızda neyi istemediğimizi bilir duruma geliriz. Önce kendimizi ve hislerimizi tam olarak tanımalıyız. Böylece sonrasında doğru kişiyle tutku dolu ve sakin güzel bir ilişki yaşayabiliriz.
Geçen yıllar içinde insanların aşk nedeniyle muazzam miktarda duygu ve his deneyimlediği herkes tarafından bilinen bir şeydir. Çok genç yaştan itibaren, güçlü duygulara ihtiyaç duyan kalp atışımızı hissetmeye başlarız. Gençliğimizde, özellikle de ergenlik yıllarında, ruhumuzdaki her duyguyu yoğun bir şekilde yaşamamıza sebep olan kontrolsüz bir tutku kalbimizi uyandırır. Öyle ki sevdiğiniz kişiyle birlikte olmak acı verir. İlk aşk, vahşi, ateşli, sınırsız bir yangındır.
Daha sonra deneyimi ve keşfetmeyi harmanlayan ilişkiler gelir. Gençlik yıllarında yaşadığımız aşklar zaten deneyimlediğimiz ilişkilerin farklı varyasyonları olabilir. Kişiliğimizin temellerini inşa etseler de içlerinde bir miktar ergenlik toyluğu ve çekişmeli bir savaş barındırdıkları için onları alaca karanlık aşkı olarak farz etmek mümkün değildir.
Sonunda, acı, üzüntü, haz ve diyalogla dolu uzun soluklu bir süreçten sonra alaca karanlık aşkı için doğru zaman gelir. Kalplerimiz onca partnerden sonra yorgun düşmüştür ve bir savaşçı gibi dinlenmeyi hak etmiştir. Artık kalplerimizi iyi tanıdığımız için onu isteklerine kavuşturabilecek duruma gelmişizdir. Zengin bir deneyim elde etmiş ve ruhlarımız hakkında bilgi sahibi hale gelmiş durumdayızdır.
Alaca karanlık aşkı geldiğinde, sonunda tutkularınızın kölesi olmayı bırakırsınız. O an, her şey gözünüze daha kolay görünür. Gençliğinizde sevdiğiniz kişiden ayrı kalmak ruhunuzu yıkıp yakıyormuş gibi geliyordu. Ancak, deneyimle kazandığınız bilgelik ve sabır sayesinde, aşk hikayenizi çok daha iyi bir şekilde hayatınıza entegre edebileceksiniz.
İster acı ister tatlı, yaşadığınız tüm deneyimler yanı başınızdaki kişinin değerini bilmeyi öğrenmenize yardımcı olacak. Aynı zamanda, partnerinizi anlamanız gerektiğini öğreneceksiniz. Böylece aranızda harika bir birliktelik duygusu, benzersiz ve müthiş bir iletişim doğacak. Ancak alaca karanlık aşkının, siz onu gerçekten istemeden ya da hazırlıklı olmadan size gelmeyeceğini de unutmayın. Eğer partnerinizi anlamıyor ve onunla iyi geçinemiyorsanız alaca karanlık aşkı gelip sizi bulmayacaktır. Deneyim ve sükunet kalbi iyileştirir ve bir çift bu iki şeye sahip olduğunda, mutluluğu bulacaktır.
Aşk nadiren geldiğinde bizi uyarır. Ziller yoktur, davetiye yoktur, uzaktan gelirken fark etmemiz için yanında heyetiyle de gelmez. Onu nasıl kabul ettiğimize bağlıdır. Ancak, ansızın çıkagelmek için en mükemmel koşulları bilerek seçmiş gibi göründüğü zamanlar olur. Alaca karanlık aşkı böyledir. Hiç alaca karanlık aşkı hakkında düşündünüz mü? Alaca karanlık aşkı, size tam da onun değerini bileceğiniz doğru zamanda gelen, daha önce gelse değerini bilmeyeceğiniz aşktır. Hepimiz belki de çok erken gelen aşkı deneyimledik ve alaca karanlık aşkı mutluluğun hoş geldin diyen işaretidir.
Alaca karanlık aşkı, tam olarak doğru zamanda gelen, sevgi ve anlayışın taşıdığı o sakin duyguya karşılık gelir. Hayatta pek çok deneyim yaşamanın doruk noktasıdır. Ne istemediğimizi ve kalplerimizin neye hasret olduğunu bilecek kadar bilgelik kazanmış bir durumda oluruz.
İletişim her ilişkinin anahtarıdır. Sağlıklı bir aşk yaratmaya çalıştığımız romantik bir ilişkide iletişimi mutlaka iyi tutmak gerekir. Ancak bunu karşılıklı uzlaşma ve memnuniyetle yapmalısınız.
Çift olmak, beraber kararlar alabilen fakat her zaman aynı fikri paylaşmayan iki insan arasında kurulan bir ilişkidir. Anlaşmaya varabilmenin şartı sakin bir şekilde ve güven çerçevesinde konuşmaktır.
Bu yedi ana direk çiftin geleceğini garantileyecektir diyemeyiz. Ancak kesin olan bir şey var ki o da birbirlerine olan aşklarını daha sağlıklı, olgun, eğlenceli ve ikisi için de gelişim ve ilham kaynağı olacak bir şekilde yaşayabilecekleridir. Onlara göz kulak olmaktan daha iyi ne olabilir?
Aşık olmak tesadüfleri sevmektir ve sevmek de farklılıklara aşık olmaktır. Jorge Bucay
Çiftlerin aralarında kendi bireysel kimliklerini korumaları çok önemlidir. Her iki tarafın da kendi kişiliğini ve onu o yapan her yönünü koruyabilmesi gerekir. Bunun yolu, tarafların kendi seçtikleri bu ilişkide kendine olan sevgisini koruyabildiği bireyselliğine sorumlu bir şekilde sadık kalmasıdır. O kişiye olduğu kadar kendimize de değer vermektir. Ancak bu şekilde kendimizi tamamlanmış hissedebiliriz.
Çiftlerden her iki taraf da bu ilişkide bir sorumluluğa sahiptir ve ilişkiye aynı itinayı göstermelidir. Karşılıklı alışveriş adil ve sağlıklı bir aşkın temelini oluşturur. Sevgimizi verdiğimiz zaman sevgi görmeyi bekleriz çünkü duygusal ilişkiler bu karşılıklı sevgi alışverişinden beslenir. Bu açgözlülükten değil, karşılıklı olarak gösterilen cömertlikten gelir: tarafları daha çok yakınlaştırır.
Gerçek aşk, o kişinin olmak istediği insan olabilmesine yardım etme isteğimizin önüne geçemiyormuşuz gibi hissetmekten başka bir şey değildir. Jorge Bucay
Hissettiklerimiz konusunda kendimize olduğu kadar partnerimize de dürüst olmak çok önemlidir. Kendi içimizde olanları değerlendirmeden etkili bir değişim mümkün olmaz. Bu da demek oluyor ki kendi tercihlerimizin, arzularımızın, hayallerimizin, umutlarımızın ve beklentilerimizin makul olduğundan ve partnerimizin haklarını hiçe saymadığından emin olmalıyız.
İlişkide karşılıklı destek çok önemlidir. Destek olmak, bir yandan kendi ihtiyaçlarımızı partnerimizin ihtiyaçlarından ayırabilmek, diğer yandan da onun kişisel ve profesyonel anlamda kendini geliştirmesine izin vermektir.
Size problemler değil, cevaplar veren bir aşka tutunun.
Korku değil, emniyet veren. Şüphe değil, güven veren. Paulo Coelho
Saygı o kişiyi olduğu gibi görebilmek ve kabul edebilmektir. Onun benzersizliğinin farkında olmaktır. Onun kendi tutkularına göre önündeki yolu istediği doğrultuda nasıl gideceğini ve bu yolun bizim planlarımızla ne kadar uyuştuğunu görmek istemektir.
Bir çiftte güven, partnerimizin yaptığı ve söylediği her şeyin doğruluğunu sorgulamak zorunda hissetmemektir. O kişiyle birlikte iyi anlar kadar kötü anlar da paylaşabileceğimize olan inançtır.
Sağlıklı aşk nicelikten çok nitelikle ilgilidir. Çok sevmek iyi sevmek anlamına gelmez. İyi sevmek saygı, güven, dürüstlük, karşılıklı destek, almak ve vermek arasında dengeyi ayarlayabilmek, tarafların ayrı ayrı kişiliklerini koruyabilmesi ve iyi bir iletişim gerektirir.
İlişki başlamadan önce, başladıktan sonra ve ilişki esnasında partnerimizin nasıl biri olması gerektiği hakkında hepimizin bir fikri vardır. Tıpkı arkadaşlarımızın ve ailemizin de nasıl olması gerektiği hakkında bir beklentimiz olduğu gibi. Üstelik çoğumuz, bir partnerimiz olduğunda onu “idealize edilmiş hali”yle karşılaştırma ve bu idealle örtüşmesi için elimizden geleni yapma eğilimi gösteririz
Bu yüzden de o kişinin bizi sinir eden tavır, görüş ya da davranışlarını ideal partner ile gerçek partnerimiz arasındaki fark oluşturur. Öyleyse, ilişkinin yürümesi için elimizdeki kutunun içindekileri bi noktaya kadar kabul etmemiz gerekir. Bazı konularda uzlaşabileceğimiz gibi diğerlerinde ya kabullenmek ya da yeni bir partner bulmak durumda kalırız.
İki tarafın da paylaştıkları gerçeklikte tahammül edebileceklerinin sınırlarını belirlemesi, sağlıklı bir aşkın temelini oluşturacaktır. Diğer yandan, partnerini manipüle etme hatasına düşmeden akıllıca değişiklikler yapabilmek de çiftin aynı yolda beraber büyümesine yardımcı olacaktır.
Bu yüzden, sofradan tabağını kaldırmamak ya da diğer ev işlerine dahil olmamak gibi sonradan öğrenilen davranışlar söz konusu olduğunda, partnerimizle karşılıklı konuşarak bu davranışını değiştirmesini isteyebilir, ya da bu konu hakkında hiçbir şey yapmamaya karar vererek kabullenmeyi seçebiliriz. Ya da konu onun kişiliğinin bir parçasıyla ilgiliyse, örneğin, partnerimiz bizden daha çekingense, onu olduğu gibi kabul etmeliyiz. Asla kabul etmememiz gereken zaman, o kişinin davranışları değerlerimize bir bütün olarak ters düştüğü zaman olmalıdır. Şiddet görmek ya da hakarete uğramak gibi hiçbir ilişki türünde olmaması gereken davranışlardan bahsediyoruz.
“Her zaman ‘seni seviyorum’a verilecek en güzel cevabın “ve ben de senin sevgini hissedebiliyorum’ olduğunu düşünmüşümdür.” Jorge Bucay
Çeşitli alt süreçleri olan devamlı bir büyüme sürecinden bahsediyoruz. Bu, çiftler ancak sağlıklı bir aşk yaşıyorsa gerçekleşecek bir süreçtir. Ayrıca bu, ilişkiyi şekillendiren tarafların bireysel olarak da büyüdüğü bir süreç olmalıdır.
Her ilişkide sorumluluklar vardır. İki kişi arasında yürümeyen bir şeyler varsa bu her ikisinin de problemidir ve her ikisi de çözümün parçalarını oluşturur. Elbette sorumlulukları her zaman eşit derecede olmayabilir.
Bu durumda, yaşanan her şeyin sorumlusunun kendimiz olduğunu düşünmek ya da hiçbir hata kabul etmemek söz konusu olamaz. Bu konu aslında daha çok, iki tarafın da birbirilerine olan bağında kurabileceği dengeyle ilgilidir. Yani akıllı bir çift, sorumluluklarını kendi güçlü yanlarını öne çıkaracak şekilde nasıl paylaşacağını bilecektir.
Sorumlulukları paylaşmaktaki temel rolü ise iletişim oynar. Özellikle de bağlılık sözü vermek ya da anlaşmaya varmak söz konusu olduğunda. En sonunda, sorumluluk alma vakti geldiğinde dikkat edilmesi gereken önemli bir diğer nokta ise yapabileceklerimizi ve yapamayacaklarımızı gerçekçi bir şekilde belirlemektir. Belki de ona çok pahalı bir hediye alamıyoruzdur ama kendi elimizle de bir hediye hazırlayabiliriz. Belki de sevgilimizi iş yerinden alamıyoruzdur fakat onu işe bırakabiliriz.
“Sevdiğiniz kişi için ölmek zorunda değilsiniz, sadece birlikte eğlenmek için yaşayın.” Jorge Bucay
Doğru kişiyi bulmak ve o kişinin de bizim doğru kişi olduğumuzu düşünmesi bazen imkansız bir hedefmiş gibi gelir. Bu yüzden başımıza geldiği zaman da olağanüstü bir heyecana kapılırız. Bu öyle bir heyecandır ki hayattaki ufak tefek sinir bozucu şeyler artık daha önemsiz gelmeye başlar. Bütün bunlar böylesine bir şansın yanında çok küçük kalır.
Bir diğer yandan, ilişkinin ilk evrelerinde dünyayı toz pembe görmek de oldukça yaygın bir durumdur. Bu kadar harika bir renk tonu, bizi kör edebileceği ve ilişkinin olması gerektiği gibi sağlıklı olmadığını görmemize engel olabileceği için tehlikelidir. Bu yüzden, aşkın en başından sağlıklı olması çok önemlidir.
“Aşkın bir tanımı: o kişi sırf var olduğu için mutlu olmak.” Walter Riso
Walter Riso ve Jorge Bucay gibi yazarlar, çiftlerin birbirilerine gösterdikleri ilgi ve şefkat içeren davranışlarına karşı minnetlerini göstermesinin büyük öneminden bahsediyor. Birbirilerinin kıymetini bilmeleri sağlıklı bir aşk yaratmalarına, yaşamalarına ve bu aşkın tadını çıkarmalarına yardımcı olacaktır.
İyi bir hayat süreçtir, durağan değil. Carl Rogers
Carl Rogers, Abraham Maslow’la birlikte, psikolojiye en ilginç yaklaşımlardan birini getirdi: hümanizm. Bu teori, zaman içinde sessiz bir devrim olarak görülüyordu; insanlarda ilk defa, istedikleri şeyi elde etmek için kapasitelerini ve içsel potansiyelini gören dinamizmle dolu bir güç olarak. Bu yüzden hepimiz bu sürece başlayabiliriz, çünkü yaşam sadece değişikliklere uyum sağlamakla ilgili değildir, çoğu zaman kendimizi yaratmamız gerekir.
Yetenek değil tutumdur konumunu belirleyen. Zig Zaglar
Bu, popüler bir motivasyon konuşmacısı Zig Ziglar tarafından dile getirilen pozitif enerjiyi kurtarmak için en iyi alıntılardan biri. Bunu bir an için düşünün, gerçekten bize büyüklük veren, bizi başkalarından ayıran ve kendimize saygı duymamızı sağlayan şey, bizim yeteneklerimiz değil, bizim tutumumuzdur. Tutumlar, insanın en güçlü silahı, bizi en iyi şekilde başarıya götürecek olanlardır
Evrendeki harikalar onları alabildiğimiz ölçüde var. Vizyonumuzun keskinliği ne kadar gördüğümüzle değil ne kadar hissettiğimizle ilgilidir. Helen Keller
Hayatı, kendimizi ve evreni anlamak için Helen Keller’a yine döndük. Çevremizdekilere ne kadar anlam verirsek o kadar hayatta kalırız. Nasıl mı? Çünkü hayata anlam verenin motivasyonu, amacı ve hayalleri vardır.
Zihnini değiştirirsen hayatını değiştirebilirsin. William James
Bu güzel sözlerden bize bırakanlardan biri de filozof, psikolog ve ünlü yazar Henry James’in kardeşi olan William James. Öncelikle sorumluluğun bizde olduğunu bilmemiz gerekiyor. Bu nedenle bir şeyi değiştirmek istiyorsanız önce kendi zihninizden başlamalısınız.
Başarının nasıl hissettirdiğini merak ediyorsan bu yolculuktan keyif almalısın. Yağmurun gökkuşağı getirdiği gibi zorlukla dolu yolculuklar da başarıyı getirir. Paulo Coelho
Bazen günlerce bir şey yapmadan yatar ve içimizdeki potansiyelin farkında bile olmayız. Bazen çevre ya da aile yüzünden kendimiz ve dünya için yapabileceklerimizi tetikleyen o kıvılcımı bir türlü ortaya çıkaramayız. Bütün negatifliklerden arının ve kendinizi bunlardan kurtarın. İçinizdeki potansiyeli ortaya çıkarın.
En karanlık günün sabahında bile güneş doğar. Victor Hugo
Her karanlık gecenin bir sabahı ve aydınlığı vardır. En kötü fırtınalar bile diner ve sonunda gökkuşağı bize gülümser. Her zorluk son bulur ve sonunda daha iyi bir seçenek karşımıza çıkar. Zor zamanların sonsuza kadar sürmediğini bilin.
İyimserlik başarıya giden yoldaki inançtır. Hiçbir şey umut ve güven olmadan olmaz. Helen Keller
Bu, yirminci yüzyılın en önemli ve ilham verici figürlerinden biri tarafından söylenen olumlu enerjiyi geri kazanmanın en iyi alıntılarından biridir. Helen Keller, 19 aylıkken işitme ve görme yetisini kaybeden bir yazar ve politik aktivistti. Farklı olmak onun cesaretini ve durumunun üzerine çıkma yeteneğini zayıflatmadı.
İrade psikolojisi, kendimize güvendiğimiz sürece istediğimiz şeyin mümkün olduğunu hatırlatır. Albert Einstein bunu biliyordu ve bize fizik dünyasında, duyguların, acının, kalbin gücünün ve kararlı bir zihnin yönlendirdiği boyun eğmeyen irade dolu öyküleriyle bize gösterdi.
Buhardan, elektrikten ve nükleerden daha kuvvetli bir güç var: irade. Albert Einstein
Pozitiflik ve bu duygusal durumdan gelen enerji hakkında anladığımız ilk şey, dışarıda olmamasıdır. Bu yenilenme ve coşkulu güç, eğer alıcı değilsek, bizi yönlendiremez. Dahası, endişelerimize, gerginlik ve kaygılarımızla meşgul olan günlük yaşamımız boyunca hareket edersek onu bile algılamayacağız. Belli bir enerjinin bize ulaşmasını sağlamak için öncelikle kendimizi olumsuzluklardan boşaltmalıyız. Ancak o zaman yeni girişe izin vereceğiz, bu da değişim yaratabilir…
Pozitif enerji dendiği zaman aklımıza neşe, motivasyon, mutluluk, iyilik ve daha buna benzer bir dolu şey gelir. Bu kesinlikle harika ve kulağa ilginç gelse de Avustralyalı psikiyatrist Wilhelm Reich bunu bazı şekillerde çoktan açıklamış. Ona göre, insanın “orgon enerjisi” dediği bir şeyi vardır. Bu, yaşamsal ve yaratıcı bir destek, deneyimlerin memnuniyetini ve zevkini bize ulaştıran bir şey. 20. yüzyılın başında formüle edilen teorisi, zamanın bilim çevrelerini kna etmedi. Bununla birlikte, bir anlamda, hepimizin günlük yaşantımızda uygulayacağı pozitif destekle yapacak çok şeyi var.
İstek ve iyimserliğe ihtiyacımız olduğu zaman kulak vermemiz gereken pozitif enerji sağlayıcı sözler var. Sonunda bazen olumlu düşünüp aklımızdaki tüm olumsuz düşünceleri bir kenara atmak hayatımızın gidişatını değiştirmeye yeter. “Pozitif enerji” sözünün son zamanlarda moda olduğunu ve bunun bir şekilde alıştığımız psikoloji anlayışından uzak olduğunu biliyoruz. Ancak bunu kişisel gelişim adına uyguladığımızda duygusal ve hatta psikolojik anlamda iyileşmemize katkı sağladığını görebiliriz.
Ölüm korkusu hayatta istisnası olmayan tek gerçek. Her şeyin bir istisnası var. Tüm yasaların bir istisnası var. ‘Kötülükler neden var?’ sorusunun cevabı var ama ‘Hayat neden var?’ sorusunun cevabı yok. Ölüm kötülük mü değil mi? Eğer doğru yaşam felsefesi olan bir yaşlıysa ölümü düşman gibi görmez. Ölüm hayatın kaçınılmaz bir sonudur. İnsanın gücünün yettiği şey var yetmediği şey var. Değiştirebileceği, değiştiremeyeceği şeyler var. Ölüm bir insanın değiştiremeyeceği bir şey. Prof. Dr. Nevzat TARHAN
Pandemi döneminde Alzheimer tetiklendi, romatizma hastalıkları yaşlılarda arttı. Yaşam tecrübelerinden faydalanmak onlarla sohbet etmek gerekiyor. Yaşlıların yapacağı en güzel şey, insanlara bilgisini, tecrübesin, ilmini paylaşarak mutlu olmaktır. Modernizm bize böyle tüketerek mutlu olmayı öğretti. Şu anda Batı dünyasında en büyük sorunu yalnızlık. Yalnızlık sorununa karşı çözüm bulamıyorlar. Toplum olarak sıcak ilişkileri seven bir toplumuz. Hareketli bir toplumuz o yüzden bu özelliklerimizi kaybetmemeliyiz.
Özellikle kimseye muhtaç olmadan yaşamış onurlu yaşlılarda çok önemlidir. İnsanın değer yargıları varsa, emeği ile kazanıyorsa ve onuru ile yaşıyorsa ileri yaşta o kişinin başkalarına muhtaç olup kötü duruma düşmesi sebep sonuç açısından mümkün değil. Mesela para harcama korkusu çıkıyor ileri yaşta. Kendini kapatıyor müthiş bir savunma oluyor. Büyük bir servetin üzerinde yatıyor ama hiç kullanmıyor. Halbuki verdikçe kendi de mutlu olur başkaları da mutlu olur.
Kişi eve gidiyorsa hep aynı yoldan gitmemesi, kitap okuyorsa hep aynı türleri okumaması, hep aynı televizyon programını seyretmemesi lazım. Aktivitelerinde değişiklikler yapan, zıtları beyninde çarpıştıran kişiler daha az yaşlanıyorlar ve yeni deneyimlere açık oldukları için de beyin büyüme faktörü üretiyor. Bu faktörü ürettiği zaman beyindeki kök hücrelerden hipokampus bölgesi, kök hücrelere yeni kök hücre üretiyor. Vücudumuzda hangi yaşta olursa olsun kök hücre var ama bunun içinde kök hücreleri harekete geçirecek bir yaşam tarzı olması lazım. Uyaransız, hep aynı tarz, monoton ve sedanter yaşantı beyindeki kök hücreleri körelten bir şeydir. İbn-i Haldun’un çok önemli bir sözü vardır; ‘İnsan beyni değirmen taşına benzer. Değirmen taşı devamlı döner. Dönen değirmen taşının içerisine buğday ya da öğütülebilecek bir şey koymazsanız kendi kendini öğütmeye başlar’ diyor. Çok ilginç bir tespit. Onun için beyne yeni bilgi eklemek gerekiyor.
“Süper yaşlı olabilmesi için kişide neler olması gerekiyor? Mesela birincisi beyin dostu bir yaşam tarzı. Beslenme ile birlikte bir yaşam tarzı oluşturulması gerekiyor. Mesela emekli olunca insanlar bakıyorsunuz sanki meslekten emekli değil de hayattan emekli olmuş. Halbuki hayattan emekli olunmaz. Emekli olduğu zaman bir kimse ilgi alanını işten başka alanlara çevirir, bu yeni ilgi alanlarıyla kişi pozitif anlam yükler ve hayata yeni bakış açıları getirerek sağlıklı olmayı başarır. Fiziksel aktiviteyi devam ettirmenin beden sağlığına etkisi olduğu kadar beyin sağlığına da yararı var. Kim olursa olsun beş bin adımı atmaya çalışması gerekiyor. Vücut kaslarının kullanılmasının beyine dolaylı bir faydası var”
“Genetiğin kuantumudur epigenetik. Bu da insanın beynini kullanmasıyla çok yakından ilgilidir. Beynini doğru kullanan kişilerde süper yaşlılık denilen durumu ortaya çıkıyor. Süper yaşlılık kavramı şu aralar konuşuluyor. Kimler süper yaşlı? Kişi 80 yaşında fakat müthiş zeki, müthiş enerjik, müthiş bir muhakeme gücüne sahip oluyor. Böyle kişiler var. Mesela Mimar Sinan en büyük eserini 80 yaşından sonra yapmış. Bazı kişiler neden böyle oluyor diye araştırılıyor. Sağlıklı yaşlanmak için önümüze çıkan bazı kavramlar var. Her yaşın artıları, eksileri, kazanılan ve kaybedilen yetileri var. İleri yaşta daha başarılı, daha mutlu olabiliyoruz, bu da ileri yaştaki kişilerin önem verdiği yatırım yaptığı konularla ilgili.”
Yaşlılıkta beyinle ilgili yetenekler ön plana çıkmaktadır. “Batı medeniyeti, modernizminin insanın beden sağlığına, fiziksel sağlığına katkıları çok oldu. Fiziksel hastalıklar daha iyi tedavi ediliyor, ortalama ömür uzadı. Ortalama yaşam süresi 45’lerden 75’lere, 80’lere çıktı. Müthiş bir gelişme var. Fiziksel sağlığımız iyi, birçok hastalığı daha kolay tedavi ediyoruz ama ruh sağlığında modernizm sınıfta kaldı, çözüm üretemiyor. İleri yaştaki kişilerde çok fazla Alzheimer artışı oldu. Alzheimer hakkında çok fazla araştırma yapılıyor. Alzheimer ile ilgili çeşitlendirilmiş genler var ama bu genlerin rolü yüzde 30-40 civarında. Yaşlanmanın yüzde 65’i yaşam tarzıyla ilgilidir”
Kişi 80 yaşında fakat müthiş zeki, müthiş enerjik, müthiş bir muhakeme gücüne sahip oluyor. Mimar Sinan da en büyük eserini 80 yaşından sonra yapmış. Yaşlılık psikolojisi kavramı yanlış kullanılmakta, doğrusu yaşlanma psikolojisidir. “Yaşlanma kelimesi yerine de yaş alma denilmesi doğru. Bunlar yaşlılığa doğru anlam yüklemek açısından çok önemli yaklaşımlar. Çünkü çocuk doğar doğmaz yaşlanmaya başlıyor. Hücrelerin üzerinde kaç defa bölüneceğini, çoğalacağını gösteren telomerler var ve onlar azalmaya başlıyor. DNA ile ilgili genetik bir boyut var burada. Vücutta onun için planlanmış hücre ölümleri vardır. Yaşlanma öyle bir şey ki vücudumuzda 150 trilyon hücre var, her bir hücre bir buçuk voltluk elektrik üretiyor. Ve 150 trilyon hücrenin sadece 150 milyarı sadece beyinde. Ağırlığı yüzde iki olduğu halde beyin vücuda giren oksijen ve glikozun yüzde 25’ini kullanıyor”
Bu araştırmada iki nesil arasında ciddi farklar olduğu anlaşıldı. Genç gruptakilerin kişilikleri genel olarak aşağı yukarı aynı kalırken, yaşlılarda ise kişilik özelliklerinin değişmeye başladığı, daha az dışa dönük oldukları ve daha huysuzlaştıkları görüldü. Mõttus, “Bence bu mantıklı, çünkü yaşlılıkta insanların başına gelenler de hızlanmaya başlıyor” diyor ve yaş ilerledikçe sağlığın bozulduğunu, hayatlarında önemli insanları kaybetmeye başladıklarına dikkat çekiyor. Kişiliklerimizin hayatımız boyunca değiştiğini bilmek bunları takip edebilmek için de önem taşıyor. Damian, “İnsanlar uzun süre böyle olmadığını düşündü. Artık kişiliklerimizin uyum sağlayabildiğini görüyoruz ve bu, hayatın bize getirdiği zorluklarla başa çıkmamıza yardımcı oluyor” diyor.
Yaşam süremiz boyunca nasıl değiştiğimizi incelemenin iki olası yolu var. Birincisi, farklı yaş gruplarına mensup çok sayıda insanı ele almak ve kişilikleri arasındaki farkları incelemek. Bu yöntemin sorunlarından birisi, belirli bir dönemin kültürü tarafından şekillendirilmiş kuşak özelliklerinin yanlışlıkla yaşlandıkça meydana gelen değişimlerle karıştırmanın kolay olması. Bunun ikinci yolu ise bir grup insanının hayatları boyunca büyümelerini takip etmek. İskoçya’da böyle bir çalışma yapıldı. Mõttus, Edinburgh Üniversitesi’ndeki meslektaşları ile birlikte yıllar boyunca yüzlerce kişinin kişilik dönüşümlerini izledi. Mõttus, “İki farklı insan grubumuz olduğu ve her ikisi de aynı ölçümlere tabi tutulduğu için, her iki stratejiyi de aynı anda kullanabildik” diyor.
Kişilik olgunlaşması evrensel bir olgu olduğundan bazı bilim insanları kişilik değişiminin genetik etkenlerden ya da evrimsel güçlerden kaynaklanıyor olabileceğini düşünüyor. Diğer yandan başka uzmanlar ise kişiliklerimizin kısmen genetik unsurlar tarafından şekillendirildiğine ancak yaşamımız boyunca sosyal baskılarla dönüştürüldüğüne inanıyor. Örneğin, California Üniversitesi’nden psikolog Wiebke Bleidorn’un araştırması, insanların evlenmek, çalışma hayatına atılmak ve yetişkin sorumluluklarına üstlenmek gibi daha hızlı büyümelerinin beklendiği toplumlarda kişiliklerinin de daha genç yaşta olgunlaşma eğiliminde olduğunu ortaya koydu. Damian, “İnsanlar davranışlarını değiştirmeye ve zamanla daha sorumlu olmaya zorlanıyorlar. Kişiliklerimiz hayatın zorluklarıyla başa çıkmamıza yardımcı olmak için değişiyor” diyor.
Yaşlandıkça kişiliklerimiz belirli bir yöne doğru evrilirken, aynı yaş grubundaki insanlarla kıyaslandığında belli bir istikrar olduğu da gözlemleniyor. Örneğin, yaşlandıkça bir kişinin nevrotiklik düzeyinin azalması beklenir. Bununla birlikte 11 yaşındayken yaşıtlarına göre daha nevrotik olan bir kişi, 80 yaşına geldiğinde de yine kendi yaş grubundaki en nevrotiklerden biri olabilir. Damian, “Özümüz belli düzeyde aynı kaldığı için yaşıtlarımızla kıyaslandığında sıralamamızda fazla bir değişi olmaması normal. Ancak kendimize göre, kişiliklerimiz kesin değil, değiştirilebilir şeyler” diyor.
Psikologlar, yaşlandıkça meydana gelen değişim sürecini “kişilik olgunlaşması” olarak adlandırıyor. Bu, gençlik dönemlerinde başlayan ve en azından 80’li yaşlara devam eden kademeli ve fark edilmesi güç bir değişim. İlginç bir şekilde bu evrensel bir süre. Bu eğilim, Guatemala’dan Hindistan’a kadar tüm kültürlerde görülüyor. Houston Üniversitesi’nde sosyal psikolog Rodica Damian, “Bu kişilik değişikliklerine değer yargıları koymak genellikle tartışmalı bir durum. Ancak bunun faydalı olduklarına dair bulgular mevcut” diyor. Örneğin duygusal istikrarın düşük olması akıl sağlığı sorunları, yüksek ölüm oranları ve boşanma gibi olaylarla ilişkilendiriliyor. Diğer yandan Damian, vicdanlı birinin bulaşıkları yıkamak gibi işlere yardımcı olma ya da aldatma eğiliminin düşük olmasından dolayı hayat arkadaşının daha mutlu olasılığının yüksek olduğunu belirtiyor.
Uzmanların yıllardır düşündüğünün aksine, insanların kişilik özelliklerinin çocuklukta ya da 30’lu yaşlarda sabitlenmek yerine, daha akıcı ve şekillenebilir olduğu anlaşılıyor. Mõttus, “İnsanlar daha iyi ve sosyal olarak daha uyumlu hale geliyor. Yaşamla ilgili beklentileri ile toplumun talepleri arasında giderek daha iyi bir denge kurmaya başlıyor” diyor.
Kişiliklerimizin kademeli olarak değişmesinin bazı olumlu yanları da var. Daha vicdanlı, daha hoş ve daha az nevrotik olabiliyoruz. Makyavelist yaklaşımlar, narsisizm ve psikopatiyi içeren ve “Karanlık Üçlü” olarak tanımlanan kişilik özellikleri, azalma eğilime girer ve böylece suç işleme ya da madde bağımlılığı gibi zararlı davranışlara bulaşma riski de azalır. Araştırmalar, daha fedakar ve güven duygusu yüksek bireylere dönüştüğümüzü ortaya koyuyor. Yaşla birlikte irade gücünün arttığı ve mizah anlayışının da geliştiği görülüyor. Ayrıca, ilerleyen yaşlarda insanlar duyguları üzerinde daha fazla kontrol sahip olmaya başlıyor. Bu araştırmanın sonuçları aslında yaşlıların daha huysuz ve geçimsiz olduğu klişesinin de değişmesi gerektiğine işaret ediyor.
Çoğumuz kişiliğimizin hayatımız boyunca nispeten aynı olduğunu düşünmek isteriz. Ancak araştırmalar durumun pek de böyle olmadığını gösteriyor. Karakter özelliklerimiz sürekli değişiyor ve 70 ile 80’li yaşlara gelindiğinde ise insanlar önemli bir dönüşüm geçirmiş oluyor..
Bilim insanları, yaşlanmanın etkileri üzerine onlarca yıl süren araştırmaların ardından artık daha gizemli başka bir değişikliği daha ortaya çıkardı. Edinburgh Üniversitesi’nden psikolog René Mõttus, “Bu araştırmadan elde ettiğimiz net sonuçlara göre, hayatımız boyunca aynı insan olmayız” diyor.
Son olarak, hiç unutmamanız gereken önemli bir ayrıntı var. Diğer insanlara verdiğiniz enerji, onların size geri vereceği enerjidir. Eğer gerginlik, rahatsızlık, olumsuz ifadeler ve ilgisizlik gösterirseniz, başkalarından da aynı şeyleri alırsınız. İlişkileriniz tarafından verilen enerji her iki tarafın da çaba göstermesini gerektirir. Herkese en iyi şekilde davranmak için, kendinize yatırım yapmaya başlayın.
Enerji direklerini değiştirin. Muhtemelen uyandığınız zaman gevşeme ya da stres yönetimi teknikleri uygulamak için çok fazla vaktiniz yok. Rahatsızlık hissini kovmanız gerekebilir, ama hala bir noktada bu tür teknikleri uygulamanız önemlidir. İçsel negatif enerji akışınızı değiştirmek istiyorsanız, hızlı bir şekilde sizi daha iyi bir duygusal duruma sokabilen birkaç basit strateji vardır:
- Sağlıklı bir kahvaltı.
- İşe giderken yolda rahatlatıcı müzikler dinlemek.
- Yürürken derin nefes alıp vermek.
Enerjinizi kendi lehinize kullanmak için vücudunuzu anlamanız gerekir.
- Sabah ayağa kalktığınızda, nasıl hissettiğinizin farkında olmaya çalışın. Vücut zekası, vücudunuzda birçok duygusal durumun olduğunu hatırlatmak için vardır. Gerginlik, mide ağrısı, baş ağrısı, kas ağrısı… tüm bunlar duygulardan kaynaklanabilir.
- Unutmayın, fiziksel rahatsızlık genellikle dil ve tutumunuzla dışa vurulur. Yorgun uyanırsınız/bir şey yapmak istemezsiniz ve bunu sonunda eşinize yansıtırsınız. Bu, onlara kaba davranmanıza ya da kötü şeyler söylemenize neden olabilir.
- Yapabileceğiniz en iyi şey duygusal durumunuzun farkında olmak ve bu sorunun kaynağını bulmak. Bundan kurtulmak için sadece bunu yapmak yeterli değildir. Ağrı kesici alıp gününüze devam edemezsiniz. Bu duygu, bu rahatsızlık, hala orada olacaktır ve ilişkilerin kalitesini aşağı çekebilir.
Herkes memnuniyet verici, akıcı ve anlamlı ilişkiler ister. Ama çoğu zaman uyum yerine sürtünme yaşanır. Bu iletişim, siz ve eşiniz, çocuklarınız ya da iş arkadaşlarınız arasında son zamanlarda gerginlik oluşturmuş olabilir. Aynı zamanda günlük aktivitelerinizde kendinizi daha az üretken ya da yaratıcı hissedebilirsiniz. Bunun yanı sıra, ilişkilerinizin verdiği enerji sadece insanlarla ilgili olmak zorunda değildir. İş ya da zihinsel/fiziksel aktivite ile ilişkiniz de önemlidir. Bunlar yaşamın çok enerji talep eden yönleridir (motivasyon, çıkar, olumlu bir tutum…). Yani buradaki fikir, tüm duyguları ve zihinsel durumları kendi lehinize kullanmaktır. Bu şekilde, yaptığınız her şeyin keyfini çıkarmaya başlayabilirsiniz. Buradaki önemli nokta, kişisel ilişkileri geliştirmek, başkalarını olumlu yönden etkilemek ve zenginleştirici bir enerji ile ortamlar oluşturmaktan geçer.
Duyguların, özellikle de stres, gerginlik, ve anksiyeteden gelenlerin, yayılması kolaydır. Psikologlar buna “sosyal takas” adını veriyorlar. Temelde, ruh halinizde ve zihinsel durumunuzda değişikliğe neden olurlar. Bu, çevrenizdeki insanların tutum ya da duygusal durumlarından kaynaklanır. Bu “iklim”in kişi üzerinde olumludan çok olumsuz etkisi olabilir. Bu fiziksel yorgunluk, düşük motivasyon, çarpık düşünme, rahatsızlık vb durumlara neden olabilir … İlişkileriniz tarafından verilen enerji çok özel bir atmosfer yaratır. Enerji alanının (zenginleştirici ya da etkisizleştirici) durumu, sizin refahınızı ya da rahatsızlık durumunuzu etkiler. Bu alanda çalışan uzmanlar, takasın tektipleştirilmesine odaklanmak gerektiğini söylüyor. Başka bir deyişle, herkesin faydalanabileceği duygusal bir karşılıklılık durumu oluşturmanız gerekir. Bu belli ki, bir aile, romantik ilişki, herhangi bir iş yada okul ortamında iyi bir hedefi yerine getirmektir. Bunu yapmak için, kendinizle başlamak zorundasınız. Bedensel istihbaratın ortaya çıktığı yer burasıdır.
Her hücre, sinir lifleri, nöral ağlar ve vücuttaki dokuların çalışması için enerjiye ihtiyacı vardır. İnsan olarak yaptığımız her şeyi kontrol eden büyük bir dürtüler ağı taşıyoruz. Bunlar, nöronların birbirleriyle iletişim kurduğu alanlardır. Onlar yaptığınız, düşündüğünüz ya da herhangi bir anda hissettiğiniz şeylere dayalı elektrik beyin dalgaları oluşturur. Ayrıca tüm bunların içinde gerçekten öne çıkan bir şey var. Ruh halleriniz, olduğunuz yerlere bir “iz” bırakır. Daha önce, iş ve ev ortamları hakkında konuştuk. Muhtemelen hepiniz bir noktada bunu fark ettiniz. Bazen bir arkadaşınızın evine girdiğiniz zaman ya da yeni bir işe başladığınızda, orada sizi rahatsız eden bir şey olur. Orası ile ilgili bir şey ruh halinizi düşürür.
Bu teoriye göre, hepimizin iç enerjileri hakkında daha bilinçli olması gerekiyor. Her zaman fark etmeseniz bile, vücudunuza takılı kalan enerjiler var. Yani biz “enerjiler” hakkında konuşurken, gerçekten bizi sınırlayan ya da ufkumuzu genişletmeye yardımcı olan duygusal durumlardan bahsediyoruz. Ayrıca bunları diğer insanlara da yansıtırız. Bu teori bazı ilginç şeylere de işaret eder. Çoğumuz sadece duygusal, zihinsel ve bedensel enerji alanlarından oluşan bir dünyada yaşadığımızı bilmeyiz. Bu maddenin, bir çalışma ortamının ya da mobilyaların ötesindedir … Küçük lüksler ve konforları olan güzel bir evin ötesine geçer. Tüm bunların ardında, hayatımızın her yönünü kapsayan duygusal bir ağ var.
Yapmak istediğiniz şey hakkında hevesli olduğunuzda, olumlu enerji hissedersiniz. Çok basit. Paulo Coelho
İlk bakışta, böyle bir fikir muhtemelen olası ve büyüleyici görünüyor. Bu son birkaç yıl içinde, duygu ve kinestezi alanındaki çalışmalarda bahsetmeye değer büyük gelişmeler oldu. Şimdi yeni araştırma alanları ortaya çıkmaya başladı, ve onlara değinmeye kesinlikle değer. İyi örnek bir araştırma “vücut zekası” denilen şey hakkında yapılıyor.
İlişkileriniz tarafından verilen enerji, hayatın nasıl bir şey olduğunu belirler. Dış duygulardan kurtulmanın imkansız bir dünyada yaşıyoruz. Diğer insanların ifadeleri, kelimeleri ve eylemleri ya sizi büyüleyebilirsiniz ya da rahatsız edebilir. İnsan olarak, vücudumuzun üzerinde dolaşan görünmez lifler bizi her türlü şekilde şartlandırır. Bazılarını hiç fark etmeyiz bile …
Biyolojik olarak erkeklerin cinsel aldatma riski kadınların romantik aldatma riskleri eşittir. Cinsel aldatma ve poligami eğilimi erkekte yüksektir. Cinsel aldatma romantizme ciddi zararlar verdiği ve kontrolü zor olduğu için erkekler daha çok aldatıyor gözüküyorlar. Namus kadın ve erkek için aynıdır. Prof. Dr. Nevzat Tarhan,
Aşk acısını unutmanın kısa yolu ikinci bir aşk aramaktır. Ancak öç alma duygusu ile hareket edilirse yeni bir maceraya girilir. Amaca yönelik Aşk içinde bilgelik olan aşktır ve devamlıdır. Yaşam amacını unutmadan aşık olmayı başarmak emek ve yatırım gerektirir.
BU TUZAKLARA DÜŞMEYİN: Aşkın birinci tuzağı aşkın ‘Aşkın Bir insanın diğer insan içinde kaybolması’ olarak anlaşılmasıdır. Karşı tarafın özgürlüğünü yok ettiği için aşk devam etmez. Aşk yolculuğunda fırtınalı dönemlerde hemen gemiyi terketmek güveni zayıflatır ve aşka zarar verir. “Aşkın gözü kördür, kaynanalar olmasaydı” sözü olumsuzu ve olumluyu aynı zamanda görüp olumluyu bekleyen aşıklar tuzağa düşmezler. Yanlış anlaşılmış bir feminizmdir. Kadın ve erkek ilişkisini kadın erkek savaşlarına dönüştüren feminizm aileyi ve aşkı kurban ediyor. Kadın erkek birbirini tamamlamayı asıl, çatışmayı istisna yapan ilişkilerde aşk uzun ömürlü olur.
Aşk uzun bir yolculuğa çıkmak veya yanan bir ateşi seyretmek gibidir. Ateşe aşkla bakanlar onu canlı tutmak için çalışmazlarsa ateş söner. Aşkın kısa sürmesinin sebebi aşıkların ateşin içine atılıp yanmanın gerektiğini düşünmeleridir. Beslenemeyen bakılmayan ateş söndüğü gibi bakımsız ilişki kolay söner. YANAN ATEŞİ CANLI TUTUN.
Aşık olmak H2O olmaktır. Oksijen ve hidrojen atmosferde özgürdür. Birleştiklerinde yaşam kaynağı olurlar ama özgürlükleri sınırlanmıştır artık. Hem özgür hem de iyi aşık olunamaz. İyi aşık önce sevdiğini anlamaya çalışır sonra kendini bilmeye ve değiştirmeye çalışır daha sonra eşini değiştirmeye çalışır. Bu sıra bozulursa aşk zarar görür. İyi aşıklar sıkıntılı durumlarda kişiliklerinin bir bölümüne tampon görevi verirler. Olayları yumuşatıp daha sonra tepki verirler. Düşünce katılığından vazgeçip düşünce esnekliği gösterirler. Yani inatçılık Aşkın en büyük düşmanıdır. İyi aşıklar günlük ve anlık ihtiyaçları ile uzun vadeli amaçları arasında denge kurmayı başarırlar. Aşkın en büyük düşmanı bencil bir vericiliktir. Bencil verici verdikten sonra karşılık bekler. Aşık olduğu kişiyi kendisinin parçası gibi görür.
Aşkın formülü H20’dur. Pozitif iletişim kurulamazsa aşk buhar olup uçar. ‘AŞK İYİ İLİŞKİNİN SEBEBİ DEĞİL, AŞK İYİ İLİŞKİNİN SONUCUDUR’ Bu söz ezber bozucu bir sözdür. Çünkü iyi aşık olmak iyi evlilik için yeterli değildir. Bu nedenle iyi aşıklar birbirlerine bakan ve sarılanlar değil aynı yöne benzer biçimde bakanlardır. AŞKIN DÜŞMANLARI: İNATÇILIK EN BÜYÜK DÜŞMANDIR. Pozitif iletişim kurulamazsa aşk buhar olup uçar. Erkek romans verir seks ister, kadın seks verir romans ister. Taraflar bunu bilmelidir.
Erkekler hoşgörü gösterilmesi gereken hataları daha fazla yaparlar. Kastedilen bu hoşgörünün düzeyi zaman zaman kaçamak aldatmalara da hoşgörü gösterilmesi düzeyine çıksa da hoşgörülü kadın erkeğin gözünde hep bir adım öndedir. Erkekler cinsiyetleri gereği “potansiyel aldatan” damgası yerler. Tarihsel ve kültürel süreç tabi ki bu damgalanmayı haklı çıkarmıştır. Bu yüzden aldatan da aldatmayan da kendisine güvenilmek ister. Güvenilen erkek hareketlerinde daha rahat, kendine daha güvenli, daha huzurlu ve mutludur. Kadının karşısındaki erkeğe duyduğu saygı aynı zamanda kendine ve ilişkisine duyduğu saygıyı gösterir. Tüm ilişkiler saygıyla yol alınabilir…. Dr. Sabri Burhanoğlu Psikiyatri Uzmanı
Sadece kadın erkek ilişkilerinde değil her türlü ilişkide saygı anahtar rolü oynar. Kültürel yapımız erkeğe aile reisi rolünü biçtiğinden erkeğin saygı beklentisi oldukça artar. Erkekler genelde ilişkide patron rolünü benimsemeye çalışır. Şüphesiz ki bu rol saygıyı hak eder. Sevgi ilişkide anahtar rol oynar. ‘Dırdır’ kelimesi kadınla özdeşleşmiştir. Kadın-erkek tartışmalarının çoğu erkeklerin maçlara, oyun konsollarına, internete veya kağıt oyunlarına harcadığı zamandan kaynaklanır. Erkek bu zamanı huzurlu bir şekilde geçirmek ister. Kadınların çoğunun bu zamana tahammülü yoktur. Bazen de erkek kendi başına kalmak isteyebilir. Ev hanımlarına veya yoğun çalışmayan kadınlara göre erkek daha fazla insanlarla iletişim halindedir. Bu nedenle huzur arayışı daha fazla artar. Huzur ararlar….
Daha çok kadınlara has bir beklenti gibi görünse de erkekler de kadınlardan ilgi görmeyi beklerler. Erkekler, tanışma ve flört gibi dönemlerde erkeğe yüklenen ilgi gösterme yükümlülüğünü ilişkinin ilerleyen dönemlerinde erkekler de beklerler. Merak edilmek, küçük hediyeler almak, çeşitli yükümlülüklerine yardım teklifi almak ilgi gördüklerini düşünmelerine yeter. İlgi görmek keyif verir. Kadınlar kadar olmasa da erkekler de beğenilmek isterler. Kimisi yakışıklılığı ile kimisi karizması ile kimisi cömertliği ile kimisi de yarattığı iyi baba-iyi eş imajı ile beğenilmek ister. Beğenilen erkeklerin eşleri ilişkilerine daha fazla sahip çıkar. Ancak kadınların bu noktada erkeği şımartmamaya dikkat etmesi gerekir. Egosu aşırı şişmiş bir erkek serseri mayın gibidir. Beğenilmeyi arzu ederler.
Kadının toplumsal yerinin ülkemizde hala geri planda olması erkeğin aldatmasını affedilmesi gereken bir kaçamak haline getirmişken kadının aldatması ise cinnet veya cinayet sebebi olur. Bir kez dahi olsa aldatılmış bir erkeğin kadınlara güveni oldukça düşer. Yıllar önce boşandığı karısının bile başka bir erkekle birlikte olmasını aldatmak sayan zihniyetler vardır. Sadakat olmazsa olmazlarıdır. Sanılanın aksine erkeklerin beklentilerinde büyük çoğunluğunda cinsel performans kaygısı mevcuttur. Bu kaygıyı yatıştıran kadınlarla daha fazla birlikte olma eğilimindedirler. Gerek cinsel kimlik algısı gerek cinsel istek ve fonsiyonlarındaki karmaşa cinselliği erkeğin en zayıf alanı haline getirir. Evlilik ilişkiler nedeniyle biten evliliklerde buzdağının görünmeyen kısmı cinselliktir. Erkekler doyumlu bir cinsel hayat ister.
Erkekler sevilmek ister. Erkeklerdeki sevilme ihtiyacı anne sevgisinin tezahürüdür. “Erkekler annesine benzeyen kadınlarla evlenirler” kabullenmesi sevilme ihtiyacının karmaşık psikolojik süreçlerle doyurulmasından ortaya çıkmıştır. Sevilmek kişisel bir ihtiyaçtır. Erkekler oldukça basit bir psikolojiye sahiptir. Takdire şayan şeyler yapmasa da takdir görme isteği mevcuttur. Evdeki ufak tamiratları yapması veya özel günleri hatırlaması takdir görmesi için yeterli bir davranıştır. Takdir edilmek mutlu eder.
Sanılanın aksine erkeklerin beklentilerinde büyük çoğunluğunda cinsel performans kaygısı mevcuttur. Bu kaygıyı yatıştıran kadınlarla daha fazla birlikte olma eğilimindedirler. Gerek cinsel kimlik algısı gerek cinsel istek ve fonsiyonlarındaki karmaşa cinselliği erkeğin en zayıf alanı haline getirir. Evlilik ilişkiler nedeniyle biten evliliklerde buzdağının görünmeyen kısmı cinselliktir.
Erkeklerin ise ilk önceliği “Cinsellik”. Yine de sadakat erkeklerin sıralamasında çok gerilerde yer almıyor, sadece ikinci sırada. Her ne kadar sıralar değişse de erkeklerle kadınların ortak beklentileri aynı aslında. Erkeklerin beklentisi: Sevgi, anlayış, ilgi, hoşgörü, huzur, güven. Erkeklerin kadınlardan beklentilerini uzmanlar anlatıyor.
Cinselliğe ilişkin yanlış inanışlardan biri de “cinsel ilişki sıklığının belli bir sayıda olması gerektiği” düşüncesi. Oysa cinsel isteği ve cinsel ilişki sıklığını etkileyebilen pek çok etken bulunuyor. Bunlar; cinsel deneyimsizlik ve bilgisizlik, cinselliğe dair yanlış inanışlar, çift ilişkisinin uyumsuzluğu, dini ve kültürel birtakım adetler gibi sosyal nedenler olabileceği gibi, anksiyete bozukluğu, depresyon, alkol ve madde bağımlılığı ile diğer psikiyatrik hastalıklar ya da yaş, gebelik, hormonal dengesizlikler, akut ve kronik tıbbi hastalıklar, fiziksel yorgunluk ve ilaç yan etkileri gibi biyolojik nedenler de olabiliyor. Cinsel istekle ilgili özellikle bilinmesi gereken bir diğer nokta da cinsel istek düzeyinin normal olup olmadığını belirleyen sabit bir değer ya da sayının olmaması. Bu noktada, çiftin cinselliği isteme sıklığının uyumu büyük önem taşıyor. Örneğin, eşlerin ikisinin de her gün veya ayda bir cinsel isteği varsa aralarında uyumlu bir cinsellik yaşayabiliyorlar. Ama eşlerden biri her gün, diğeri ayda bir cinsel istek duyarsa cinsel sorunlar kaçınılmaz oluyor. Kısacası, önemli olan eşlerin cinsel istek sıklığının birbirine uyumlu olabilmesi! Dr. Dilek Sarıkaya
Cinsel isteğin azalmasında ya da olmamasında etkili psikolojik faktörler arasında; kişilik sorunları, cinsel fobiler ve kaçınmalar, maskelenmiş parafililer, cinsel kimlik bozuklukları, gebelik korkusu, stres ve üzüntü kaynağı olan yaşam olayları, ruhsal travmalar, eşe ilgi kaybı ve ilişki uyumundaki bozulma sayılabiliyor. Böyle durumlarda cinsel terapi seçeneğinin yanı sıra çift terapisi veya uzun süreli bireysel psikoterapilerin de tedavi seçeneği olarak düşünülmesi gerekiyor.
Azalmış cinsel istek; her yaştan, her sosyokültürel durumdan kadın ve erkekleri etkileyebilen, sık görülen bir cinsel işlev bozukluğunu ifade ediyor. Bu tabloda; kişide belirgin sıkıntıya, çift ilişkisinde zorluklara yol açabilen cinsel ilgi, istek ve fantezilerde azalma görülüyor. Çok çeşitli nedenlerden kaynaklanabildiği için cinsel terapiye başlamadan önce ayrıntılı bir değerlendirmeye ihtiyaç duyuluyor. Cinsel isteğin azalmasına neden olan faktör belirlenerek, buna yönelik tedavi planlanması uygulanması önem taşıyor. Bazı durumlarda üroloji ve kadın doğum muayenesi de gerekebiliyor. Ayrıca azalmış cinsel isteğin kötü giden bir ilişkinin sonucu olduğu durumlarda cinsel terapiden önce çift terapisine başlamayı düşünmek gerekiyor.
Bu sorunlar sadece cinsel sağlığın kesintiye uğramasıyla sonuçlanıyor. Gerek kadın gerekse erkekte halkalar halinde ruhsal sağlığın, eş ilişkisinin, aile yaşamının ve sosyal hayatın da bozulmasına yol açabiliyor. Çünkü cinsel sorunların, insanları en çok mutsuz eden sağlık sorunlarının başında geldiğini biliyoruz.
Cinsel ilişkiyi, iki insanın bedenlerini kullanarak birlikte haz ürettikleri bir cinsel etkinlik olarak tanımlayabiliriz. Cinsellik alanında eşlerin karşılıklı onayı, eşit söz hakkı, etkin katılımı ve ortak doyumu söz konusu olmalı. Eşlerin iletişimi, ilişkinin her alanında olduğu gibi cinsellik konusunda da büyük önem taşıyor. Cinsel partnerlerin; kendi istek ve ilgilerini, hoşlandıkları ve hoşlanmadıkları ya da cinsel hazlarını yaratan ve kaçıran şeyleri, eşlerinden beklentilerini, cinsel yaşam özellikleri hakkındaki düşünce ve duyguları konusunda içtenlikle konuşabilmesi gerekiyor. Eşlerin her biri kendisinin ve eşinin bedenini, cinsel uyaranlara verdiği cinsel yanıtları ne kadar iyi tanıyorsa, ne kadar içten ve açık bir cinsel iletişim kurulabiliyorsa, ön sevişme ne kadar uzun ve renkliyse, eşlerin sevişmeye eşit katılımları ne kadar fazla ve çeşitliyse sağlıklı ve iki eş için de doyumlu bir cinsel yaşam kurulması da o kadar kolaylaşıyor.
Cinsellik, davranışların yanı sıra duyguları da içeren bir kavram. Dolayısıyla cinsellik söz konusu olduğunda ilk etapta haz, arzu, üreme, aşk ve yakınlık kelimeleri akla geliyor. Cinsellik; insanların değerleri, tutumları, davranışları, fiziksel görünümleri, inanışları, duyguları, kişilikleri, sevdikleri ve sevmedikleri şeyler ile içinde yaşadıkları topluma göre şekilleniyor. Yaşamın doğal ve sağlıklı bir parçası olduğu için doğum öncesi başlayıp, ömür boyu devam ediyor. Kültürel ve ahlaki faktörlerden etkileniyor. üremeyi, cinsel zevk almayı ve zevk vermeyi kapsıyor. Temelde duyuya dayalı bir deneyim olan cinsellik; yalnızca cinsel organları değil, tüm bedeni ve aklı içeriyor. Her insanın cinsel organı, duyguları, dürtüleri ve davranışları olsa da cinselliğin herkesin yaşamındaki yerinin ve öneminin farklı olabildiğinin de unutulmaması gerekiyor.”
Sağlıklı yaşam için gerekli birtakım etkenler var. Cinsellik de bunlardan biri. Ancak kimi zaman kişinin cinsel yaşamı düzenli olmuyor. Bu da bazı kişilerde hayatın olması gibi ilerlemesini engelliyor. Yetişkin yaşamının vazgeçilmezlerinden biri de cinsellik… Dolayısıyla sağlıklı bir hayatta cinselliğin rolü yadsınamaz. Ancak bazen kişinin düzenli cinsel hayatı olmaz. Peki bu yaşamı nasıl etkiler? “Cinselliği, ‘kendi içimizde hissettiğimiz ve başkaları ile paylaşmak isteyebileceğimiz, haz verici bir enerji’ olarak tanımlayabiliriz. Nasıl yaşandığı ve duyumsandığı ise kişiden kişiye değişir”
– Sizin eve gidiş geliş saatleriniz ve programınıza daha çok dikkat etmeye başlaması ve ne zaman nerede olacağınızla ilgili sorular sorması
– Daha önce adlarını duymadığınız yeni kadın arkadaşlarıyla sık sık mesajlaşması ve buluşması
– Kız kıza bir akşam geçireceğiz diyerek sürekli dışarı çıkmaya başlaması Belli bir spor ya da müzik türüne aniden ilgi duymaya başlaması
– Uyku düzeninin bozulması, geceleri uyuyamaması
– Sürekli depresif ve endişeli görünmesi
– Seni seviyorum dememesi
ALDATAN KADINLAR NASIL DAVRANIR? Aldatan Kadınların Belirtileri: Sizin yanınızda soyunamıyor ve sizden utanıyorsa. Ona dokunduğunuzda, sanki bir yabancı dokunmuş gibi ürperiyorsa…
– Saç rengini veya modelini değiştirmesi
– Giyim tarzında değişiklik yapması
– Durup dururken diyet yapıp kilo vermeye çalışması
– Evlilik yüzüğünü takmaması
– Sizinle daha az zaman geçirmesi
– Konuşurken sizinle göz göze gelmemeye çalışması
– Size ilgi ve yakınlık göstermemesi
– Sizi sürekli eleştirmesi ve suçlaması
– Cinsel ilişkide bulunmamak için mazeretler ileri sürmesi
– Sürekli telefonla konuşması ve telefonla konuşurken sizin yanınızdan uzaklaşması
– Telefonundaki arama listesini ve mesajları sürekli silmesi
– Ev işlerini ihmal etmesi
– Sık alışverişe çıkarak modayı takip etmeye başlaması
Yukarıda saymış olduğumuz belirtiler her ne kadar aldatan erkeklerin belirtileri gibi görünse de tek başlarına yeterli bir sebep değillerdir. Yani demek istediğimiz şey somut bir kanıta ulaşmadan hiç kimseyi suçlayamazsınız. Öncelikle bu durumdan emin olmanız gerekiyor. Size ‘’Başım ağrıyor, yorgunum’’ dediğinde bu gerçekten doğru da olabilir. Sizlere önerimiz eğer erkek arkadaşınızdan veya eşinizden şüphe duyuyorsanız bu durumu bir kesinliğe kavuşturmalısınız. Eğer saymış olduğumuz bu belirtileri somut bir kanıt ile desteklerseniz o zaman birlikteliğinizle hakkında bir sonuca varabilir ve bir karar verebilirsiniz. Aksi halde emin olmadan vermiş olduğunuz kararlar sonrasında büyük bir pişmanlık yaşayabilirsiniz. Prof. Dr. Nesrin Dilbaz
Aldatan erkeklerin hepsinden aynı belirtiler ortaya çıkmamaktadır. Kimisi hissetmiş olduğu suçluluk duygusu ile birlikte size aşırı kibar davranmaya başlayabilir. Yaptıkları jestlerle durumu kendi içlerinde telafi ettiklerini düşünerek hareket edebilirler. Aslında bir nevi günah çıkarırlar. Kimisi ise hissettiklerinizden dolayı sizi aşırı kıskanç ve paranoyak olmakla suçlayabilir. Bu davranış ile aslında bir şey olmadığını ama sizin sürekli şüpheci davranarak onu daralttığınızı dile getirmeye çalışmaktadır. Tabi bunlardan daha farklı davranan erkekler de vardır. Mesela size karşı göstermiş olduğu ilgi bir anda yok olabilir. Ona yaklaştığınız zaman tepki gösterebilir veya sürekli bir bahanenin arkasına sığınarak sizden kaçabilir. İş yerinde çok yoruluyorum, başım çok ağrıyor, işler çok birikti vs. vs. vs.
Temel olarak duygusal bir uzaklaşma sonucunda gerçekleştirilen bu eylemin de tabi ki belirlileri vardır. Gömleğindeki ruj izi, üstüne sinmiş kadın parfümü kokusu veya yaşamış olduğu cinsel birlikteliğin izleri… Aslında erkeklerde bu davranışın bir suç olduğunun farkındalar. Kimisi utandığı için, kimisi karşı tarafın hayatından çıkmasını istemediğinden, kimisi ise farklı bir heyecan arayışından dolayı bu durumu gizlemeye çalışmaktadır. Ancak gerçeklerin her zaman ortaya çıkma gibi bir huyu vardır öyle değil mi?
Aldatan Erkeklerin Belirtileri: Yoğun mesai saatleri. Aldatan erkekler sık sık yoğun çalışma saatlerinden şikayetçi olur, toplantıları, iş gezilerini bahane etmeye başlar.
Telefonlara geç cevap verilmesi
– Dış görünüşüne, giyimine daha fazla özen göstermeye başlaması
– Eve sık sık geç gelmesi
– Sevgisizlik
– Sürekli iş yemeklerine ve şehir dışı gezilerine çıkması
– Evlilik yüzüğünü takmaması
– Zamansız banyo yapıp çamaşırlarını değiştirmesi
– Sık sık yalan söylemeye başlaması
– Sizinle daha az iletişim kurması, size güzel sözler söylememesi
– Ufak tefek meselelerden tartışma çıkarması ve çabuk sinirlenmesi
– Kasten kavga çıkararak evden gitmek için bahane yaratması
– Gizemli bir havaya bürünmesi; cep telefonu ve bilgisayarına şifre koyması
– Evde olduğu zamanlarda bilgisayarla daha çok zaman geçirmesi
– Cep telefonunu yanından hiç ayırmaması
Daha fazla para harcamaya başlaması
– Size durup dururken hediyeler alması
– Geceleri televizyon karşısında uyumayı tercih edip sizinle birlikte yatmaması
– Daha önce denemediğiniz yeni cinsel fantezilerinin olması
– Cinsel performansında azalma olması
– Aldattığına dair sorduğunuz sorulara “Ne alakası var, saçmalama, yok artık daha neler” gibi kaçamak cevaplar vermesi
– Adatmayı ima etmeyen onunla ilgili sorularınıza tepki göstermesi ve sizi terslemesi
– Seni seviyorum dememesi
– Telefonlara cevap vermemek
– Yüzük. Nişanlı ya da evli erkekler birdenbire yüzük takmamaya başlar.
– Hediyeler
– Olağandışı ilgi, sevgi
– Mesajlara geç cevap vermesi
– İlgisizlik
– Dalgınlık
– Sürekli tartışma yaratmak
– Eve geç gelmek
Tahammülsüzlük
Onu artık anlamadığınızı düşünmesi? Hatta daha da korkuncu ‘’sadece anlık bir şeydi’’ cümlesi ile kendini savunan -daha doğrusu savunamayan- ve ne yaptığını bilemeyen erkekler? Ne yazık ki daha nice şey sayabiliriz. Aldatma eğilimi hayatımızda öyle değil mi? Eşiniz veya erkek arkadaşınız yukarıda saymış olduğumuz nedenlerden ötürü veya açıklama isteği bile duymadan sizi aldatabiliyor. O büyük sevgi sözleri ne yazık ki koca bir yalana dönüşüyor. Aldatılan taraf olan siz ise büyük bir hayal kırıklığının içine düşüyorsunuz. Klinik Psikolog Ömer BAYAR
Aldatılan kişinin inançları derinden sarsılmıştır. İnsanlara güvenme, sevildiğine inanma ve kendine güven duygusu aldatma ile şiddetli bir depreme maruz kalır. İlk anda yaşanan şoktan sonra karmaşık duygular yaşanır. Korku, endişe, çaresizlik ve utanç duyguları birbirine karışır. Eskiye göre daha gergin olur kişi. İçe kapanma ve sürekli olayın hatırlanması. Yaşanan olay sonrasında aldatmayı hatırlatan yerlerden, durumlardan, düşüncelerden kaçınmaya çalışır. Yoğun öfke, olayı anlamlandırmaya çalışma sürecinin sonrasında, üzüntü yaşanır.
Kısaca aldatmanın birçok nedeni vardır. Bu nedenle de her ilişkiyi kendi içinde değerlendirmek gerekir. Kadınlar da erkekleri aldatır mı? Erkekler tek eşli mi çok eşli midir? Aldatmak erkeklerin genlerinde var mıdır? vb.. sorular devam ede dursun, aldatmanın ardından her iki cinsi de zor günler bekler. Aldatan kişinin bahaneleri nedenleri ne olursa olsun bu durumu yaşattığı kişinin hayatında bir iz bırakır. Aldatılan kişi ne kadar karşısındakinden kuşkulansa da olayı ilk yaşadığı an büyük bir şaşkınlık yaşar. Ardından da yoğun bir öfke oluşur. Aslında bu öfke için de derin bir üzüntüyü de barındırır.
Bu süreç kişi için yakınlaştığı ilişkilerde tekrarlayıcı şekilde devam eder. Bazı ilişkilerde de partnerlerden biri diğerini üzdüğünde, incittiğinde, ilgisi azaldığında intikam almak adına aldatmaya yönelebilir. Aldatan erkeklerde bu tarz aldatmalar kısa sürelidir, uzun süre devam etmez. Kişi intikam aldığını hissettiğinde ilişkisini bitirir. Bunu eşine söyleyebilir. Ancak burada amaç karşısındaki kişiyi cezalandırmak da olsa kişi eşine onu aldattığını hissettirmeyebilir.
Aldatılmanın diğer bir nedeni de ayrılmak da zorlanmadır. Ayrılmakta zorlanan karşısındakine bunu söyleyemeyen kişiler, ilişkilerindeki tatmin azalsa da ilişkilerini devam ettirirler. Yalnız kalmaktan korktukları için ilişkiyi sürdürürler. Ancak bu esnada başka biri ile ilişki fırsatını yakaladıklarında da bu ilişkiye de başlarlar. Sıklıkla dile getirilen nedenlerden biri de eşiyle ilişkisinde eksik gördüğü, mutsuz olduğu noktaları, başka biriyle yakınlaşarak aşmaya çalışması. Bu durumda kişi birinden biriyle ilişkisini bitirmek istemez. Çünkü her ikisinin de kendisini mutlu eden yanları vardır. Zorunluluklar oluşmadığı müddetçe de her iki ilişkiyi devam ettirir. Bazı durumlarda yaşın ilerlemesine bağlı olarak da aldatma görülebilir. Yaşın ilerlemesiyle birlikte beğenildiğini, değişimlerin kendisini etkilemediğini hissetmek adına da aldatabiliyorlar. Aldatan erkekler ayrıca ekonomik koşullar, iş stresi gibi nedenlerle mutsuz olan kişiler ev yaşantısında da sorunlarla başa çıkamayınca başka bir ilişkiye kolaylıkla kayabiliyor.
Sabah mutsuzluğunun bir diğer nedeni de depresyondur. Depresif bir ruh hali sadece uyku sorunlarına, dikkat bozukluklarına, konsantrasyon güçlüklerine, unutkanlık ve yorgunluklara değil, mutsuzluğa da yol açar, özellikle sabah mutsuzluğu bunların başında gelir. Ne iyi ki “düşük şeker/hipoglisemi” sorunu da, “depresyon” problemi de çözümlenebilir veya yönetilebilir sağlık problemleridir. Güne mutsuz başlayanlara acilen duyurulur!
Hipoglisemi yani kanda şekerin aşırı düşmesi, bir anlamıyla beynin hayati ihtiyacı olan şekerden mahrum kalması demektir. Oysa beynimiz en güçlü şeker tüketicisi organlardan biri, hatta birincisidir. Kanımızdaki şekerin büyük bir kısmını beynimiz kullanır. Tıpkı kaslarımızın fiziksel faaliyetleri için bol şekere ihtiyaç duymaları gibi beynimiz de düşünsel faaliyetlerini şekersiz yapamaz. Bir örnek vermek gerekirse; vücut ağırlığının neredeyse 50’de biri kadar olan beyniniz, ağırlığına göre çok fazla miktarda şeker tüketir, kan şekerinizin neredeyse 5’te 1’i beynimiz tarafından kullanılır. Bunun bir anlamı da şudur: Beyin kanda şekerin noksanlığına yani kan şekeri düşmelerine (hipoglisemiye) en hassas organımızdır. Yeteri kadar şeker bulamadığında daha öfkeli, daha karamsar, daha endişeli, daha mutsuz bir duygu durumu içine girebilir. Bu nedenle sizde ya da evinizdeki, işyerinizdeki herhangi birinde yerleşik bir sabah mutsuzluğu/yorgunluğu durumu varsa bunun arkasında gözden kaçmış bir hipoglisemi sorununun olabileceği aklınızda olsun.
Güne keyifli başlamak önemlidir. Bedenen ve ruhen güçlü, moraliniz yüksek, mutlu bir başlangıçla sadece kendinizi daha iyi hissetmezsiniz, işiniz, sosyal yaşamınızdaki verimliliğiniz ve başarınız da artar. Gelin görün ki bu iş pek çok nedenle her zaman mümkün olmaz, olamaz. Özellikle sabah mutsuzluğu bana göre giderek yaygınlaşan bir sorun olma yolunda. Sabah mutsuzluğu ya da keyifsizliğinin altında pek çok başlık var: Sabah yataktan yorgun ve bitkin uyanmak, her sabaha endişe ve vesvese ile başlamak, güne iyi ve güzel beklentilerle değil de can sıkıcı bir ruhla günaydın demek ya da tam tersi her sabaha “tersinden uyanıp” her öneriye “negatif tavırlar” oluşturmak ve de her şeye olumsuz yaklaşmak, sabah mutsuzluğunun işaretleridir. Sabah mutsuzluğunun pek çok nedeni var. Bana sorarsanız ikisi çok ama çok önemli olmalarına rağmen hep gözden kaçıyor. Bunlardan biri hipoglisemi, diğeri de depresyon sorunu.
Diğer bir yandan, etrafınızda ne kadar dikkat dağıtıcı unsur olursa, bir şeyleri yapmak için o kadar zamana ihtiyacınız olacak. İyi bir çalışma alanı ve etkili planlama, üretkenlik ve denge konusunda çok önemlidir. Yeterli uyku uyumak, sağlıklı beslenmek ve kendinize yeterli boş zaman ayırmak da üretken ve zevkli bir hayat için anahtardır. Kimse gün içinde daha fazla zamana sahip olmuyor. Hepimiz çalışmak, eğitim almak ve eğlenmek için aynı süreye sahibiz. Fark yaratan şey ise, nasıl organize olduğunuz ve görevlerinizi nasıl önceliklendirdiğinizdir. Hayatınızdaki her bir anın tadını çıkarttığınızdan emin olun. Ne bekliyorsunuz?
Beyninizin rahatlamak için de bir alana ihtiyacı vardır. Gün içinde yaratıcılığınız ve doğaçlama şeyler için de zaman ayırdığınızdan emin olun. Bir şeyleri sevdiğiniz için yapmak çok önemlidir. Bunun anlamı ise, planlamadığınız bir alan bırakmak demektir. Bu sizi iyi hissettirir ve bir yandan da ajandanızın kölesi olmadığınız anlamına gelir. Son zamanlardaki bir araştırma, bir dikkat dağıtıcı unsurdan sonra herhangi bir şey için dikkati geri toplamanın 23 dakika sürdüğünü söylemektedir.
Yazılı bir ajanda, zaman ve görevleriniz konusunda mental bir harita oluşturmanıza yardımcı olur. Ayrıca, kullanışsız düşünceleri durdurmak konusunda değerli bir araçtır, çünkü enerjinizin kontrolünüzün olduğu şeylere odaklanması için sizi zorlar. Ajandanızı renklere anlamlar vererek tutmak ise önceliklendirme konusunda size yardımcı olur ve görsel hafızanızı aktive eder. Bu şekilde de beyninizin bilgileri tutmasına yardımcı olur. Sabah uyandığınızda, bir önceki günden kalan ruhsal enerjiniz ve iradeniz genellikle yenilenir. Çoğu uzman günün ilk saatlerini en az sevdiğiniz veya sizi endişelendiren görevleri yapmaya ayırmanızı öneriyor. Daha geç bir vakte bırakırsanız, erteleme olasılığınız artacaktır. Bu da, ertesi güne daha fazla yapılacak iş ve daha fazla stres anlamına gelecektir.
Zamanı daha iyi organize etmek için ne çeşit bir ajanda veya planlayıcı kullanmalısınız? Kaliforniya Üniversitesinde yürütülen bir çalışma gösteriyor ki, öğrenciler bir şeyleri el ile yazdıklarında hatırlamaları ve organize etmeleri daha kolay oluyor (klavye ile yazdıklarına oranla). Bunun sebebi ise; el yazısının beyindeki ince motor kısmını aktive etmesidir, yani el yazısı bu şekilde uzun süreli hafızada daha derin etkiler oluşturmaktadır. Eğer bir şeyleri yazarak yaparsanız, beyniniz düşünceleri organize etmek ve konsepti işlemek konusunda daha iyi performans sergileyecektir.
Bu iş için bana ne kadar zaman gerekli? Bir şey yapmadan önce kendinize bunu sorun ve kendinize bir yanılma payı da bırakın. Kendinize dürüst olun ve beklemediğiniz ne gibi şeyler ortaya çıkabilir, bu konu hakkında da düşünmeye çalışın. Örneğin, bugün planlarınız; alışverişe gitmek, bir arkadaşınızı aramak, iş arkadaşınıza mail atmak, özel bir akşam yemeği hazırlamak ve bir sunumu bitirmek ise, her görev için kendinize yeterli zaman ayırın ki, acele etmek zorunda kalmayın. Örneğin, ulaşımda harcayacağınız zamanı, beklenmedik dikkat dağıtıcı unsurları, alışverişte kuyrukta bekleyeceğiniz dakikaları, trafiği vs. hesaba katmaya çalışın.
Herkesin bir günde sahip olduğu zaman aynıdır, kimse bunu değiştiremez. Esas kontrolünüzün olduğu şey; bu zamanı nasıl kullandığınızdır. Daha rekabetçi olan ve her gün hızlanan bir toplumda, bu özellik gittikçe daha önemli olmaya başlamıştır. Bu özellik, bir işi almanızda veya yararlı hissetme konusunda fark yaratmanızı sağlayabilir. Daha iyi organizasyon için ilk strateji; planlama yapmaktır. Gününüzü, haftanızı, ayınızı ve yılınızı planlamaya birkaç dakikanızı ayırmanız, yapmanız gereken şeyleri etkili bir şekilde önceliklendirmenizde size yardımcı olur. Aynı zamanda, geleceğe dair bir öngörüye sahip olmak; neyin acil, neyin önemli olduğunu ayırt etme konusunda da faydalı olabilir.
Zamanı yönetmeyi iyi bilmek, iş görüşmelerinde sizi öne çıkaracak bir özelliktir. Sadece bununla da bitmez. Zamanı daha iyi organize etmek, hayatınızdaki her alanda, daha iyi hissetmenizi sağlayacaktır. Neden herkesin benden daha çok zamanı varmış gibi geliyor? Zaman neden avuçlarımın arasından kayıp gidiyor gibi? Zamanı daha iyi organize etmeyi nasıl öğrenebilirim? Sosyal hayatımı, aileme ve işime ayırdığım zamanı, fiziksel ve ruhsal sağlığımı dengelemem mümkün mü?
Sabah alarmını erteleme fonksiyonunu devreden çıkarmak yapılacak en doğru harekettir. Alarm çalar çalmaz yataktan kalkılmalıdır. Elbette bu süreç bir süre sizi zorlar ancak birkaç denemeden sonra güne tazelenmiş olarak uyanarak kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlayacağından işe yarayacaktır. Alarm saatini yatağınızın en uzak noktasına koymak da işe yarayabilir. Ayrıca geceleri uyku kaçıran sağlık problemleri için de en sürede uzman bir doktordan yardım alınması gereklidir.
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sayfa içeriğinde tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.
Sağlık Problemleri: Huzursuz bacak sendromu ve obstrüktif uyku apnesi gibi problemler, zayıf, parçalanmış bir uyku deneyimi yaşanmasına neden olabilir.
Yatak Odasının Rahatsız Olması: Yatak odası uykuya dalmak için rahat bir ortam değilse uykuya dalmak zorlaşır ve gece boyunca uyku bölünmeleri yaşanabilir. Yatağınızın ve yastığınınız rahat olmasını sağlayabilirsiniz. Ayrıca yatak odasının olabildiğince sessiz, karanlık ve serin tutulmasına da özen göstermelisiniz.
Uyku Kaçması: Akşam yemeğini fazla kaçırmak özellikle aşırı yağlı ve hamurlu gıdalar tüketmek ya da yatmadan önce kafein içeren içecekler içmek uykuya dalmayı engelleyebilir. Tam uykuya dalacakken internette dolaşmak, sosyal medyada gereksiz zaman geçirmek de uykunuzun kaçmasına neden olabilir. Diğer taraftan, ılık bir duş almak ya da kitap okumak daha sakin ve daha rahat hissettirerek uykuya dalmanızı kolaylaştırır.
Yetersiz fiziksel aktivite: Yapılan araştırmalar, gün içinde aktif olan kişilerin hareketsiz olanlardan daha iyi uyuma eğiliminde olduklarını gösterir. Haftanın birkaç günü en az yarım saat süren yürüyüşler yaparak daha kaliteli bir uyku uyuyabilirsiniz ve sabahları alarmı erteleme isteği duymazsınız.
Geç yatmak: Uzmanlara göre en ideal uyku miktarı günlük 7-8 saattir. Eğer saat sabah 7’de kalkacaksanız en geç gece yarısı yatakta olmalısınız. Aksi halde yeterli uykuyu alamadığınız için alarmı erteleme sendromuna yakalanabilirsiniz.
Bir süre sonra, bu etkiler toplanmaya başlar. Stresli olan kişi, odaklanmak için daha çok zaman harcar ve kendini daha huzursuz hisseder. Bağışıklık sistemi ihtiyaç duyulan kapasiteden daha az çalışır ve hastalıklara daha kolay yakalanır. Kronik olarak yüksek düzeyde iltihaplanmalar oluşabilir ve kalp hastalığı, kanser, felç ve kognitif düşüş gibi ciddi sağlık problemleri riskinde artış gözlenebilir.
Eğer erteleme düğmesine basar ve uykuya geri dönerseniz tekrar kendinizi REM döngüsüne atarsınız ve alarm ikinci kez çaldığında tam da REM döngüsünün ortasında uyanırsınız. Bu durum da kendinizi gün boyunca yorgun ve huzursuz hissetmenize neden olur. Sonuç olarak, ihtiyaç duyduğunuz kaliteli uykuya sahip olamaz ve sürekli alarm erteledikçe çok daha ciddi sağlık problemlerine yol açabilirsiniz. Sadece bir hafta bile ihtiyaç duyulan kaliteli uyku alınmadığında stresin artmasına, bağışıklığın azalmasına ve inflamasyonun artmasına neden olur.
Bu evrede beyniniz oldukça aktiftir ve rüya bu evrede görülür. Bu nedenle REM evresinde hızlı göz hareketleri gözlenir. REM uykusu beynin en aktif olduğu evre olmasına rağmen ertesi gün kendinizi odaklanmış ve zinde hissetmenizi sağlar. Bu evre genellikle uykuya daldıktan sonraki 90 dakikada başlar ve gece boyunca döngü halinde devam eder. Sabah alarm çaldığında genellikle son REM döngüsünün sonuna yaklaşırsınız. Alarm çaldığında hemen uyanıp yataktan çıkarsanız REM döngüsü biter.
Yatağa yatıp başınızı yastığa koyduğunuz anda, kalp atışlarınız yavaşlamaya başlar, vücut sıcaklığınız düşer ve hafif uyku konumuna gelirsiniz. Hafif uyku evresini oldukça önemli olan derin uyku takip eder. Derin uyku sırasında vücudunuz, dokularını tamir etme, yeni hücreler yaratma, bağışıklık sistemini güçlendirme gibi aktivitelere yoğunlaşır. Derin uyku evresinden sonra ise REM evresine geçersiniz.
Sabahları erken uyanmak birçok insan tarafından sevilmeyen bir durumdur. Sabah saati ertelemek aslında her insanda görülebilen bir davranıştır. Yapılan araştırmalarda sabahları her yetişkinden biri saatini ertelediği ve bu yetişkinlerden yarısından fazlasının yirmili ve otuzlu yaşlarda olduğu belirtilmektedir. Siz de sabahları alarmı erteleyenlerdenseniz zararlarını bilmeniz gerekir.
Bağımlılıkların altında genellikle psikolojik faktörler bulunur. Bu nedenle tedavi hedefi öncelikle bağımlılığın altında yatan psikolojik faktörlerin tespit ve tedavi edilmesidir. Oyun bağımlılığın tedavisinde doktorunuz ilaç ya da psikoterapi uygulayabilir. Özellikle bilişsel davranışçı terapi internet/video oyunları ya da teknoloji bağımlılığında yaygın olarak kullanılır. Bilişsel davranışçı terapide kişinin oyun oynamayla ilgili kalıplaşmış yanlış düşüncelerini fark etmesi ve bunları sağlıklı düşünce ve fikirlerle değiştirmesi sağlanır. Bu davranış kalıplarından kurtulabilmesi için kendisiyle bazı çalışmalar yapılır ve bazı somut ödevler verilir. Terapinin sonunda, kişi kendisiyle ilgili gerçekçi inanışlar geliştirir ve kötü davranış kalıplarını bırakır. Medical Park
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sayfa içeriğinde tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.
Özellikle son madde, çocuklarda oyun oynanmadığı zaman hissedilecek olan yoksunluk sendromlarının giderilmesini sağlamak açısından çok önemlidir. Fiziksel aktivite, bir yandan çocuğa eksik olan dopamini kazandırırken, bir yandan da uzun süre oturmalardan doğan sağlık risklerini azaltır. Kişi kendisinde ya da yakınında oyun bağımlığı riski hissediyorsa öncelikle oyuna harcanan süreye bir limit getirmeli ve bu limite uyulması için aktif olarak çaba göstermelidir. Oyun haricinde yapılacak diğer hobi ve aktivitelere yönlenmeli ve egzersiz yapmalıdır. Bütün bunlar işe yaramıyorsa bir uzmandan destek almak gerekebilir.
Özellikle ebeveynlerin çocuklarındaki oyun bağımlılığını engellemek için uygulayabilecekleri birkaç önlem bulunur. Bunlar aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
- Önceden anlaşarak bir zaman limiti koymak ve bu limitin aşılmasına izin vermemek.
- Telefonları ve oyun oynayabileceği diğer aletleri yatak odasının dışında tutmak böylelikle gece gizlice kalkıp oynamalarını engellemek.
- Çocukları sanatsal ve kültürel hobilere, egzersize ve fiziksel aktiviteye yönlendirmek.
Kimler oyun bağımlılığı riski altındadır? Teknoloji ile yakından alakalı, bilgisayar ve telefon kullanan ergenler en büyük risk altındadır. Bunun yanı sıra oyun bağımlılığı çok daha erken evrelerde gözlenmeye başlanmıştır. Son yapılan çalışmalar Asperger sendromlu ya da dikkat bozukluğu ve hiperaktivite öyküsü olan bireylerin oyun bağımlılığı açısından daha yüksek risk altında olabileceğini göstermektedir.
Aşağıda bahsi geçen kriterler kullanılarak, özellikle 14-17 yaş arasındaki gençlerde video/internet oyun bağımlılığı sıklığı kapsamlı bir anket çalışmasıyla araştırılmıştır. Yedi farklı Avrupa ülkesinin (Almanya, Hollanda, Polonya, Yunanistan, Romanya, İspanya ve İzlanda) dahil edildiği bu çalışmada 12.938 kişilik ergen grubunun %1,6’sının kriterlerin hepsini karşıladığı, %5,1’inin ise risk altında olduğu belirtilmiştir. Ülkemizde bu konu hakkında şu ana kadar çok kısıtlı çalışmalar yapılmış olsa da, İstanbul’da 95 gencin üzerinde yapılan bir çalışma ile oyun bağımlılığı yaygınlık oranının %9,4 olabileceği belirtilmiştir. Farklı bir deyişle her 10 gencimizden biri video oyun bağımlısı olabilir.
Video oyunları neden bağımlılığa neden olur? Video/internet oyunlarının başarısı sadece oyuncu sayısı değil, oyun içerisinde geçirilen vakit ile de ölçülür. Bu nedenle, bu oyunlar özellikle oyuncuların daha fazla vakit geçirmeleri için tasarlanır. Örneğin video/internet oyunları çok zor olduklarında oyuncular pes ederek oyunu bırakır. Fazla kolay olduklarında ise oyuncuların başarılı güdülerini tatmin etmezler. Oyundaki başarı, kişi biraz daha çaba gösterirse kazanılacakmış gibi hissedilir. Bu özellikleriyle oyun bağımlılığı kumar bağımlılığıyla benzerlik gösterir. Hangi oyunların bağımlılık yaptığı önceden bilinemez, bununla beraber çevrimiçi platformlarda birçok kişinin aynı anda oyuna katıldığı, sonu olmayan oyunlar daha fazla bağımlılık yapma riski taşır. Bu tip oyunlarda kişi gerçeklerden kaçarak oluşturduğu oyun karakterinin özelliklerinden haz alır. Sosyal ortamlarda zorluk çeken gençler, bu tip gruplarda daha fazla kabul gördüklerini hissedebilir, dolayısıyla çevrimiçi platformda daha fazla zaman geçirir.
Benzer şekilde, video oyunları oynamak için kendilerini diğerlerinden tecrit edenler de kısa vadede aile etkinliklerini, arkadaşlarıyla gezileri veya diğer sosyal etkileşimleri kaçırabilir. Bu, uzun bir süre boyunca bir kalıp olmaya devam ederse, bağımlılar kendilerini toplumdan izole olmuş bulabilirler. Video oyunu bağımlılığının dikkate alınması gereken diğer uzun vadeli etkileri finansal, akademik ve mesleki sonuçlardır. Video oyunları ve video oyunu ekipmanları, özellikle çevrimiçi çok oyunculu oyunlar için gerekli olan yüksek hızlı internet bağlantısı gibi yinelenen maliyetler hesaplandığında çok pahalı olabilir. Bu oyunlar aynı zamanda çok zaman alabilir ve oyun bağımlıları eğitimlerine veya kariyerlerine odaklanmak için gerekli zamanı bulamazlar.
Diğer tüm kompulsif bozukluklar gibi, video oyunu bağımlılığının da ciddi olumsuz sonuçları olabilir. Bağımlılık doğru şekilde ele alınmadığı takdirde daha ciddi ve uzun vadeli yan etkilere neden olabilir. Örneğin, video oyunlarına bağımlı olan biri, oyun oynamaya devam etmek için genellikle uyumak veya yemek yemekten kaçınır. Bunun kısa vadeli etkileri açlık ve yorgunluğu içermekle birlikte, sonunda uyku bozukluğuna veya kiloyla ilgili sağlık sorunlarına yol açabilir. Özellikle gelişimini tamamlamamış olan ergenlerde bu durum ileride gözükebilecek ciddi hastalıklara zemin oluşturur.
Oyun bağımlılığın kısa ve uzun süreli etkileri nelerdir? Oyun bağımlılığının psikolojik etkilerinin yanı sıra birtakım fiziksel etkileri de bulunur. Bunların başında yorgunluk, yüksek konsantrasyon nedeniyle migren ve göz ağrıları, karpal tünel sendromu (ellerde uyuşma, karıncalanma, ağrı, kuvvetsizlik ve beceriksizlik gibi semptomlarla seyreden) gelir. Bunun haricinde, kişi oyun oynamaya daha fazla süre ayırmak için küçük sorumluluklardan kaçtığı için kişisel hijyen ve bakım kötüleşir.
Video oyun ve internet bağımlılığı, henüz Amerikan Psikiyatri Derneği tarafından tanımlanmış bir bağımlılık olmamasına rağmen, Dünya Sağlık Örgütü’nün tıbbi referans kitabı olan Uluslararası Hastalık Sınıflandırması’nın 2018 versiyonuna “bilgisayar oyunu bağımlılığı” adı altında eklenmişti. Her ne kadar, ruhsal bozukların tanımlanmasında el kitabı olarak kullanılan DSM-5’teki bağımlılıklar arasında listelenmese de bu kitabın üçüncü ekinde tanısal kriterleri kumar bağımlılığına benzer bir şekilde tanımlanmıştır. Bu tanımlamaya göre kişi aşağıdaki kriterlerden 5’ini ya da daha fazlasını en az bir senedir gösteriyorsa internet/video oyun bağımlısı olarak nitelendirilebilir:
- Video/internet oyunları üzerine aşırı kafa yormak.
- Oyun oynamadığında kötü hissetmek ya da yoksunluk belirtileri göstermek.
- Kendini daha iyi hissetmek için giderek daha da artan sürelerde oyun oynamayı istemek.
- Kendisini kısıtlamaya çalışsa da daha az oyun oynamayı becerememek.
- Daha önceden severek yaptığı diğer işleri yapmayı istememek.
- Okulda, iş yerinde ya da evde fazla oyun oynamaya bağlı olarak gelişen problemlerle kaşılaşmak.
- Oyun oynama süresini gizlemek için yakınlarına ya da başkalarına yalan söylemek.
- Kendini kötü hissettiğinde duygu durumunu iyileştirmek için oyun oynamak.
- Video/internet oyunlarına katılımdan dolayı önemli ilişki, iş, eğitim ya da kariyer fırsatlarını kaçırmak.
Video oyunları, 1970’li yıllardan bu yana insan hayatının bir parçası olsalar da bu oyunların sağlığa olası zararlı etkileri hakkında yapılan araştırmalar hala erken evrelerdedir. Özellikle genç nesilleri daha çok tehdit eden oyun bağımlılığı, günümüzde son derece yaygındır.
Sonuçlar, katılımcıların oyunlara verdikleri tepkilerin değiştiğini göstermekteydi; tahmin edilebilir versiyonun getirdiği avantajlar algılanmakta ve katılımcılar tarafından kullanılmaktadır. En önemlisi ise, tahmin edilebilir olan oyunda katılımcılar daha yüksek teklifler almanın yanı sıra, daha kontrollü davranıp daha yavaş karar vermekteydiler. Özetle, öngörülebilir durumlara karşı insanlar hem daha temkinli hem de bu harekete geçmede yavaşlamanın bir sonucu olarak daha isabetli kararlar alabilmektedirler. Beyin taramalarının sonuçları ise bu seçimlerin, ileriye dönük düşünmeye dahil olduğu bilinen bir karar verme merkezi olan ventromedial prefrontal korteksteki nöral aktivite tarafından yönlendirildiğini göstermektedir. Prof.Dr. Kemal ARIKAN/ KAYNAK: Na, S., Chung, D., Hula, A., Perl, O., Jung, J., Heflin, M., … & Gu, X. (2021). Humans use forward thinking to exploit social controllability. eLife, 10.
Bu fikri test etme adına, araştırmacılar ilk etapta 48 sağlıklı gönüllüyü bir beyin tarayıcısına oturttular ve 20 doları rakibiyle paylaşmalarının istendiği iyi bilinen bir pazarlık alıştırması olan “ültimatom oyununun” iki farklı versiyonunu oynamalarını istediler. İlk oynanan oyunun “kontrol edilebilir” versiyonunda kurallar tahmin edilebilir şekildeydi. İlk teklifler her zaman 5 dolardan başlıyordu. Eğer 5 dolar kabul edilirse, bir sonraki teklif bir veya iki dolar daha düşük olacaktı; reddedilirse, sonraki teklifler ilk miktarla aynı miktarlarda artış gösterecekti. İkinci “kontrol edilemez” versiyonda ise katılımcının ilk kararının takip eden teklifler üzerinde hiçbir etkisi olmayacaktı. Bunun yerine teklifler rastgele seçilecek ve bu nedenle tahmin edilemez olacaklardı. Her bir katılımcı, iki farklı versiyon arasında dönüşümlü olarak 40 tur oynamıştır.
Araştırmacılar çalışmada, özellikle başkalarını etkilemeye çalıştığımız veya “sosyal kontrol” uyguladığımız zamanlarda ileriye dönük düşünmenin kullanılıp kullanılmadığının üzerinde durmaktadır. Önceden yürütülmüş çalışmalar da sosyal kontrolün esenlik ve ruh sağlığı üzerinde derin etkileri olabileceğini göstermektedir. Birkaç çalışma, ileriye dönük düşünmenin sosyal olmayan durumlarda kullanıldığını gösterse de nadir çalışmalar başkalarıyla nasıl etkileşimde bulunduğumuzdaki rolünü ön plana çıkarmaktadır.
Araştırmanın direktörü olan Xiaosi Gu da yürüttükleri çalışma ile alakalı olarak “İnsanlar sosyal varlıklardır. Ve bize göre, birçok psikiyatrik bozukluk, beynin yazılımının sosyal durumları ele almak için nasıl programlandığıyla ilgili sorunların sonucudur. Bu çalışmada, bu yazılımın nasıl programlandığını yöneten kuralları anlamaya çalıştık. Sonuçlarımız, belirli sosyal durumlarda beynin, satranç oynarken sıklıkla kullanılan ileriye dönük düşünme yönteminden faydalandığını göstermektedir.” ifadelerine yer vermektedir.
Başkaları üzerindeki kontrol duygusunun beynin karar verme süreçlerini nasıl etkileyebileceğini anlamak için, Miami’de bulunan Mount Sinai hastanesinin Icahn Tıp Okulu’nda yürütülen bir çalışmada araştırmacılar sağlıklı insan deneklerin bir tür pazarlık oyununu oynama yeteneklerini test etmişlerdir. Bu çalışmada evvela insanların başkalarını etkilemeye çalışırken “ileriye dönük düşünme”yi kullandıkları görülmektedir. İleriye dönük düşünme, deneklerin gerçekten başkalarını etkileyip etkilemediğine bakılmaksızın gerçekleşmektedir ve beynin iyi bilindik karar verme merkezindeki sinirsel aktivite tarafından yönlendiriliyor gibi görünmektedir.
Beynimizin önemli ve kıymetli özelliklerinden biri de öngörülü davranışlarda bulunmamıza aracılık sağlayabiliyor olmasıdır. Kendimiz ya da bir başkası olması fark etmeksizin insanın geçmişten dersler alması geleceğini doğru yönlendirmesi noktasında kendisine şüphesiz yardımcılık etmektedir. Kierkegaard “hayat yalnızca geriye dönük bir şekilde anlaşılabilir; fakat ileriye dönük bir şekilde yaşanmalıdır” derken, bir bakıma bunu da kastediyor olmalı.
İntihardan başka çözümler düşünemiyorsanız, bu başka çözümler olmadığı için değil, şu anda onları göremiyor olmanızdır. Şu anda deneyimlemekte olduğunuz yoğun duygusal acı, düşüncelerinizi çarpıtarak olası çözümleri görmenizi veya destek sunabilecek kişilerle bağlantı kurmanızı zorlaştırabilir. Terapistler, danışmanlar, arkadaşlar veya sevdikleriniz, sizin için görünür olmayan çözümleri görmenize yardımcı olabilir. Lütfen onlara yardım etme şansı verin. Prof. Dr. Kemal Arıkan – Psikiyatrist & Psikoterapist KAYNAK: Are You Feeling Suicidal? HelpGuide
Kaçınılması gerekenler:
- Yalnız olmak. Yalnızlık intihar düşüncelerini daha da kötüleştirebilir. Bir arkadaşınızı veya aile üyenizi ziyaret edin veya telefonu kaldırıp bir kriz yardım hattını arayın.
- Alkol ve uyuşturucu. Uyuşturucu ve alkol depresyonu artırabilir, problem çözme yeteneğinizi engelleyebilir ve dürtüsel davranmanıza neden olabilir.
- Kendini daha kötü hissettiren şeyler yapmak. Hüzünlü müzik dinlemek, belirli fotoğraflara bakmak, eski mektupları okumak veya sevilen birinin mezarını ziyaret etmek olumsuz duyguları artırabilir.
- İntihar ve diğer olumsuz düşünceleri düşünmek. İntihar düşünceleriyle meşgul olmamaya çalışın çünkü bu onları daha da güçlendirebilir. Size acı veren duygularınız ve düşünceleriniz ile ilgili konuşacağınız birini bulun.
Kişisel hedeflerinizi hatırlayın. Her zaman belirli bir yere seyahat etmek, belirli bir kitap okumak, evcil hayvan sahibi olmak, başka bir yere taşınmak, yeni bir hobi öğrenmek, gönüllü olmak, okula geri dönmek veya bir aile kurmak istemiş olabilirsiniz. Kişisel hedeflerinizi yazın.
Size neşe getiren şeylere zaman ayırın. Şu anda çok az şey size zevk getirse bile, kendinizi eskiden zevk aldığınız şeyleri yapmaya zorlayın.
Sizin için güvenli olan etkili bir egzersiz yapın. En fazla faydayı elde etmek için günde 30 dakika egzersiz yapmayı hedefleyin. Ama küçük adımlarla başlayın. 10 dakikalık üç aktivite patlaması, ruh hali üzerinde olumlu bir etkiye sahip olabilir.
Günde en az 30 dakika güneşe veya doğaya çıkın.
Her gün kendiniz için yazılı bir program yapın ve ne olursa olsun ona bağlı kalın. Duygularınız kontrolden çıkmış gibi görünse bile, mümkün olduğunca düzenli bir rutini koruyun
Bir güvenlik planı yapın. Bir intihar krizi sırasında izleyebileceğiniz bir dizi adım geliştirin. Doktorunuz veya terapistiniz ile acil bir durumda yardımcı olacak arkadaşlarınız ve aile üyelerinizin iletişim numaralarını önceden bir yere not edin ve kolay ulaşabileceğiniz bir yere koyun.
Her gün biriyle, tercihen yüz yüze konuşun. Geri çekilmek isteseniz bile, güvendiğiniz arkadaşlarınızdan ve tanıdıklarınızdan sizinle zaman geçirmelerini isteyin. Veya bir kriz yardım hattını aramaya devam edin ve duygularınız hakkında konuşmaya devam edin.
Durumunuz ne olursa olsun size ihtiyacı olan insanlar, fark yaratabileceğiniz yerler ve size hayatın yaşamaya değer olduğunu hatırlatabilecek deneyimler vardır. Ölümle yüzleşmek ve eşiğinden dönmek gerçek cesaret ister. Bu cesareti hayatla yüzleşmek, depresyonun üstesinden gelmek için başa çıkma becerilerini öğrenmek ve devam edecek gücü bulmak için kullanabilirsiniz;
- Duygularınız sabit değil – sürekli değişiyorlar. Bugün hissettikleriniz dün hissettiklerinizle ya da yarın ya da gelecek hafta nasıl hissedeceklerinizle aynı olmayacak.
- Yokluğunuz, arkadaşlarınızın ve sevdiklerinizin hayatında keder ve ıstırap yaratacaktır.
- Hayatınızda başarabileceğiniz birçok şey var.
- Hayatta sizi memnun edecek deneyimler vardır.
- Zevk veren duyguları deneyimleme gücünüz, üzücü duyguları deneyimleme gücünüze eşittir.
Şimdi beğenerek baktığınız yetenekli, başarılı, akıllı vs. dediğiniz insanların çoğunun daha önce sizin durumunuzda olduğunu unutmayın.
İntiharı düşünüyorsanız, hissettiğiniz acı yoğun ve kalıcı görünebilir. Ancak intihar düşünceleri ve duygularıyla başa çıkmanın, acının üstesinden gelmenin yolları var. Şu anda ne kadar acı çekiyor olursanız olun, yalnız değilsiniz. Çoğumuz hayatımızın bir noktasında intihar düşüncesi yaşamışızdır. İntihara meyilli hissetmek bir karakter kusuru değildir ve bu sizin deli, zayıf veya kusurlu olduğunuz anlamına gelmez. Bu sadece şu anda başa çıkabileceğinizden fazla acınız olduğu anlamına gelir. Ancak zamanla ve destekle sorunlarınızın üstesinden gelebilirsiniz. Acı ve intihar duyguları geçecektir.
Cotard Sendromunun kesin bir tedavi yöntemi bulunmamakla birlikte, çeşitli antidepresan gibi ilaçlar kullanılabilmektedir. Ayrıca, beyne elektrik şoku uygulanmasıyla da tedavi edilebilmektedir. Ancak bu tedavi biçiminin etik niteliği tartışmalı olduğundan dolayı tedavi için yapılan çalışmalar devam etmektedir.
Bazı Vaka Örnekleri:
- 43 yaşındaki bir kadın kendisinin bir beyne, damarlara, iç organlara sahip olmadığını ve sadece kemik ve deriden oluştuğunu söylemiş ve semptoma bağlı çektiği güçlükler ve açlık sebebiyle hayatını kaybetmiştir.
- İngiltere’de 59 yaşındaki bir kadın vücudunun çürüdüğünü ve bacaklarının koptuğunu söyledikten sonra hastaneye götürülmüştür.
- Portekiz’de bir kadın, kocasının ani ölümünden sonra yemek yemeyi bırakmıştır. 66 yaşındaki kadın yemek borusu ve midesinin birbirine yapıştığını ileri sürmüştür. 19 kilo kaybettikten sonra hastaneye götürülmüştür.
- Yaşlı bir adam Belçika’da bir hastaneye gidip birkaç defa ölmesine karşın hiç kimsenin onu gömmediğini söylemiştir. Yaşlı adama anksiyete (kaygı), depresyon ve Cotard sendromu tanısı konmuştur.
Cotard Sendromuyla alakalı bu zamana kadar dünyada toplam 100 vaka bildirilmiş ve vakaların çoğunluğunun kadınlardan oluştuğu görülmüştür. Ayrıca içine kapanık, sosyallikten uzak olan kişilerin Cotard Sendromunu geliştirmeye daha yatkın oldukları belirtilmiştir.
Cotard Sendromu, şiddetli depresyon, şizofreni, bipolar bozukluk, anksiyete (kaygı) belirtileri ile ilişkili olabilmekte ve bu rahatsızlıklarla birlikte görülebilmektedir. Nörolog Jules Cotard, bu sendromu bir tür psikotik nitelikli depresyon olarak sınıflandırmıştır.
Yürüyen Ölü Sendromunun nedenleri birçok farklı etkene bağlı olabilmektedir. Bellek kaybı, beyinde görülen hasarlar, frontal korteksin büyük kısımlarında çok düşük metabolik düzey, nöral bağlantılarda meydana gelen bozukluk bu sendromun nedenleri arasında görülebilmektedir. Aynı zamanda, nörolojik nedenlerin yanı sıra, psikolojik ve sosyal faktörler de etkili olabilmektedir.
Cotard Sendromu, her şeyini kaybetmiş olduğu duygusunun var olmasıyla başlayabilmektedir. Bu duygunun baskınlığı sonucunda kişi, zamanla fiziksel olarak kayıplar yaşadığını ve vücudunun bazı kısımlarını veya tüm bedenini kaybettiğini düşünmektedir. Bu durum da ölüm duygusunu ortaya çıkarmaktadır. Ölü olduğuna inanan kişi, bu düşüncesini kanıtlamak için intihar girişiminde de bulunabilmektedir. Ayrıca, kişiler bu rahatsızlıklarının gereği olarak vücut kısımlarının bulunmadığını veya öldüklerini düşündükleri için besin almanın gereksizliğine inanmaktadırlar. Dolayısıyla, bu kişilerde yeme bozukluğu da oluşabilmektedir.
“Yürüyen Ölü Sendromu” olarak da bilinen Cotard Sendromu, ilk kez 1880 yılında Fransız Nörolog Jules Cotard tarafından tanımlanmış ve bilim dünyasına girmiştir. Bu rahatsızlığa sahip olan kişiler kendilerinin öldüklerine, çürüdüklerine, vücutlarındaki kan ve organların yok olduğuna ve hatta kendilerinin hayatta hiç var olmadıklarına inanırlar. Cotard Sendromu, dünyada nadir olarak görülen, bilişsel ve nihilistik (hiççilik) bir bozukluktur.
İnsanların kimi zaman gerçekten kasıtlı olarak yalan söyleyip söylemediklerini anlamak başlı başına bir sorun. Bunu açıklığa kavuşturmak için öncelikle yalanın bir tanımlamasını yapmak gerekiyor. Washington Üniversitesi felsefe uzmanlarından James E. Mahon’a göre, bir tümcenin yalan düzeyine ulaşması için öncelikle kişinin yalan olduğuna inandığı bir tümceyi dile getirmesi gerekiyor. İkincisi, tümceyi dile getiren kişinin seslendiği kişileri o tümcenin doğru olduğuna inandırmak istemesi gerekiyor. Mahon’a göre bu koşullar olmadığı sürece söylenenler yalan kapsamının dışında kalıyor. Rita Urgan /
Üstelik yalan söylemek hiç de kolay bir iş değil. Bir araştırma yalan konuşmanın doğruyu söylemekten %30 oranında daha uzun bir zaman gerektirdiğini gözler önüne serdi. Son araştırmalar e-posta aracılığıyla gönderilen iletilerde eski yöntem mektuplara kıyasla çok daha fazla yalana yer verildiğini de ortaya koyuyor.
İnsanların neden sürekli yalan söyledikleri konusunda kesin bir bilgimiz yok. Ancak araştırmalar yalan söylemenin son derece yaygın bir davranış olduğunu ve çoğu zaman derin ruhsal unsurlarla bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor. Massachusetts Üniversitesi ruhbilimcilerinden Robert Feldman, yalan söylemenin kişinin özsaygı duygusuyla ilintili olduğuna inanıyor ve insanların özsaygılarının tehlikeye düştüğü duygusuna kapıldıkları anda, çok daha yüksek dozlarda yalan söylemeye başladıklarını öne sürüyor.
2008’de yapılan bir araştırma, görünürde insanların şiddete tıpkı cinselliğe duydukları gibi bir arzu duyduklarını ortaya koyuyor. Söz konusu araştırmada farelerin beyinlerindeki ödül merkezleriyle ilintili hücrelerin şiddete duyulan istek karşısında da devinime geçtikleri görüldü. Araştırmacılar insan beyninde de aynı durumun geçerli olduğuna inanıyor ve insanlarda şiddetin yaşamda kalabilmeye yardımcı olmak üzere evrilmiş bir eğilim olabileceğine dikkat çekiyorlar.
Hırsızlık insanların genlerinden gelen bir özellik olabilir. Maymunlarda bile böyle bir eğilime tanık olunuyor. Başlıklı maymunlar uyarıcı sesler çıkartarak düşmanın gelişini öteki maymunlara bildirirler. Ancak kimileri yalancıktan ses çıkartıp kaçanların bıraktıkları yiyecekleri aşırırlar.
Gereksinim insanı hırsızlığa itebilir. Ne var ki, çalma hastaları (kleptomanlar) salt aşırmanın yaratacağı coşku uğruna hırsızlık yapabilirler. 43 bin kişi üzerinde yapılan bir araştırmada deneklerin %11’inin yaşamlarının belli bir noktasında en az bir kez mağaza hırsızlığı yaptıklarını itiraf ettiklerine tanık olundu. Araştırmacılar bu kişilerin çaldıkları eşyayı rahatlıkla satın alabilecekken, salt haz duyma pahasına aşırmayı yeğlediklerini belirtiyorlar. 2009 yılında yapılan bir araştırmada da, deneklere ya bağımlılığı gemleyici naltrexone adlı bir ilaç, ya da plasebo verildi. Naltrexone, araştırmacıların aşırma sırasında salgılandığından ve beyinde haz duygusunu tetiklediğinden kuşkulandıkları iç kaynaklı opioidler adı verilen maddeleri etkisiz kılıyordu. Sonuçta ilacın, aşırma dürtüsünü azalttığı görüldü.
İnsana özgü çok az sayıda özellik bizleri bu denli büyüleyebilir. İnsanların büyük bir çoğunluğu dürüstlüğün bir erdem olduğunu öne sürerken, Pew Araştırma Merkezi tarafından yapılan bir araştırma, A.B.D’de her beş kişiden birinin vergi kaçırmanın törel bir sorun oluşturmadığına inandığını ortaya koyuyor. Nüfusun yaklaşık %10’u eşini aldatma konusunda benzer bir ikircikli tavır sergiliyor. Araştırmalar törel değerleri en çok önemseyen kişilerin en büyük dolandırıcılar olduklarını ortaya koyuyor. Bu kişiler yüksek törel değerleri benimserlerken, garip bir biçimde yoldan çıkarak, aldatmanın kimi durumlarda etik açıdan savunulabileceğine inanıyorlar.
İnsanoğlu alışkanlıklarına bu denli bağlı bir tür olmasaydı belki de bu listede yer alan öteki unsurların tümü de o denli büyük bir sorun yaratmazdı. Gerçekten de, araştırmalar kötü bir alışkanlığın doğurabileceği kötü sonuçlar çok iyi bilinse de insanların o alışkanlıktan kolay kolay vazgeçmediklerini ortaya koyuyor. Burada bir bilgiden yoksunluktan çok, insanların genellikle içinde bulundukları anı ve yakın geleceği düşünerek yaşama eğiliminde olmalarından söz ediliyor. Alberta Üniversitesi ruhbilim uzmanlarından Cindy Jardine’e göre insanlar aşağıdaki nedenlerden ötürü alışkanlıklarına sıkı sıkıya bağlı kalıyorlar:
- İnsanın doğuştan edindiği başkaldırma güdüsü
- Toplumsal kabul gereksinimi
- Çekincenin doğasını tam olarak kavrayamama
- Dünyayı bireysel bir bakış açısıyla görme ve kötü alışkanlıklara kendince haklı bir gerekçe bulma yeteneği
- Bağımlılığa genetik açıdan yatkın olmak
Ne var ki, sataşma yalnızca çocuklara özgü bir durum değil. A.B.D’de yapılan bir araştırma ofis çalışanlarının yaklaşık %30’unun patronlarının ve iş arkadaşlarının -işin yapılması için gerekli bilgileri vermemekten tutun da, aşağılayıcı söylentiler yaymak ve daha başka küçültücü davranışlarda bulunmaya uzanan- çeşitli türlerde zorbalıklarına hedef olduklarını ortaya koyuyor.
Sataşma, doğası gereği ufaktan ufaktan başlayıp giderek tırmanan bir davranış olduğundan, önüne geçilmesi son derece güçtür. Ruhbilimcilere göre insanlar statü ve güç sahibi olmak amacıyla birbirlerine sataşıyorlar ve kimileri sataşmaları katlanılması son derece güç bir durum olarak değerlendiriyorlar. Araştırmacılar maymunlarda da bu tür davranışlara tanık olunduğuna dikkat çekerek köklerinin evrimsel sürecin çok gerilerine uzandığını düşünüyor.
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün verilerine göre, dünya üzerinde 600 milyonu aşkın kişi haftada 48 saatten çok bir süreyi işine harcıyor. Teknolojik gelişmeler – akıllı telefonlar ve genişbant internet – çalışma saatleri ile boş zaman arasındaki sınırın belirsizleşmesi anlamına geliyor. Son bir araştırmaya göre, A.B.D nüfusunun hemen hemen yarısı eve iş götürüyor. Bir araştırma hem çalışıp hem de çocuk bakmaktan kaynaklanan gerginliğin 2007 yılından bu yana ciddi bir sorun olarak karşımıza çıktığını, daha yaşlılarda bu denli yoğun bir gerginliğe rastlanmadığını gösteriyor. Sağlık uzmanları gerginlikle baş edebilmenin iki yolu olarak, insanlara daha çok egzersiz yapmalarını ve uykularını yeterince almalarını öneriyorlar.
Cambridge Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma da, kazanma eşiğinde olma duygusunun bile maymunların beynindeki kazanmayla ilintili devreleri devinime geçirdiği ve kumar güdüsünü körüklediğini gözler önüne seriyor. Başka araştırmalar kumarda yitirmenin bireyleri aşka getirdiğini de gösteriyor. İnsanlar ne denli kumar oynayacaklarını önceden tasarladıklarında serinkanlı bir mantık sergiledikleri, ancak yitirdiklerinde bu mantıklı tavrın uçup gittiği ve sonuçta oyun taktiğini değiştirerek daha da büyük oynadıkları görülüyor.
Araştırmalar dedikodunun grup sınırları oluşturduğunu ve özsaygıyı körüklediğini ortaya koyuyor. Dedikodu çoğu zaman doğruluğu ve kesinliği hedeflemez. Önemli olan, dedikodunun -çoğu zaman üçüncü bir kişiye zarar verme pahasına- yaratacağı bağdır. Üçüncü bir kişiye duyulan hoşnutsuzluğun paylaşılması iki kişiyi birbirlerine daha da yakınlaştırır.
Uzmanlara göre insanlar, ne denli acıtıcı olursa olsun, başkalarını çekiştirmek ve onları yargılamak üzere evrilmişlerdir. Habeş maymunları toplumsal bağları pekiştirmek amacıyla birbirlerinin bakımını üstlenir. Daha gelişmiş bir tür olan insanlar toplumsal bağlayıcı olarak dedikodudan yararlanır. Her ikisi de sonradan edinilmiş davranışlardır.
Düşünmeden verilen tepkiler sonucunda oluşan zihinsel kirlenmelerin ve öteki önyargıların düzeltilmesine yardımcı olan Sistem 2’dir. İnsanların sorunlu inançları ve hatalı akıl yürütmeleri genelde bu sistemin eksikliğiyle ilintilidir. Neyse ki, aceleciler için bir umut var. Araştırmacılar bu kişilerin önyargılarını hedef alan ve özellikle de şizofreni araştırmalarında sıklıkla uygulanan biliş ötesi öğrenme türünde (metabilişsel) eğitimlerin onların biraz daha enine boyuna düşünerek tepki vermelerine yardımcı olabileceğini belirtiyorlar.
Peki, bu düşüncesizce ortaya atılmanın ardında yatan ne? Ruhbilimciler genelde iki düşünme türü olduğunu öne sürüyorlar: Sistem 1 olarak adlandırılan ilki bir anda, kendiliğinden ve çaba harcamadan akla gelen düşünceleri yansıtırken, Sistem 2, çözümleyici, özenli ve ölçüp biçilerek yapılan bilinçli ve çaba gerektiren akıl yürütme biçimini içeriyor. Çeşitli deneylerle katılımcıların tepkilerini ne denli ölçüp biçerek verdiklerini belirleyen araştırmacılar, hem acele karar verenlerin hem de enine boyuna düşünenlerin otomatik Sistem 1 düşüncelerinden eşit oranda etkilendiklerine, ancak acelecilerin sistem 2’den ötekiler kadar etkilenmediklerine tanık oldular.
Acele karar verenlerle vermeyenler arasındaki düşünce farklılıklarının sözel sınavlarla ölçülen zekâ düzeyi ve kişilik farklılıkları hesaba katıldığında da geçerli olup olmadığını anlamaya çalışan araştırmacılar, farklılığın yalnızca verilen görevlerin alelacele yerine getirilmesinden kaynaklanmadığını gördüler.
Kumar oyununda da, şipşak karar verenlerin, kazanma olasılıkları daha yüksek olan iddialara girmek yerine kazanma olasılığı daha düşük seçeneklere “atlama” eğiliminde oldukları görüldü. Olaylara “atlama” eğiliminde olanlar aynı zamanda aşırı bir özgüven duygusuna da sahiptiler.
Örneğin, iyice düşünmeden bir yargıya varanların komplo teorilerine, paranormal olgulara inanmalarının daha kolay olduğu tespit edildi. Sözgelimi, cep telefonlarıyla kanser arasındaki bağlantının bilerek gizlendiği türündeki söylentilere inanmaları daha olasıydı. Bu kişilerin özenle düşünmeyi gerektiren sorunların çözümünde yaptıkları yanlışlar da daha çoktu.
600’ü aşkın kişinin katıldığı araştırmada, bu tür önyargılı davranışlar şizofrenlerde çok daha yaygın olduğundan, şizofrenlerle ilgili çalışmalarda uygulanan bir düşünme oyunundan yararlanıldı. Bu oyunda oyuncular iki gölde de balık tutan bir kişiyle konuşturuluyor. Göllerin birinde balıkların çoğu kırmızı iken, ötekinde griler çoğunlukta. Balıkçı balıkları birer birer tutar ve ancak oyuncular balıkların hangi gölden tutulduğunu söyleyebildiklerinde avlanmaya son verir. Bu süreçte kimi oyuncuların karar vermeden önce çok sayıda balık görmeleri gerekirken, alelacele karar verenler için bir iki balık görmenin yeterli olduğu görüldü. Araştırmacılar, katılımcılara birtakım sorular yönelttiklerinde, oyuncunun görmesi gereken balıkların sayısı azaldıkça o kişinin başka görüşlerini dile getirirken, akıl yürütürken ve karar verirken yaptıkları yanlışların da arttığına tanık oldular.
Illinois Üniversitesi’nden Carmen Sanchez ile Michigan Üniversitesi’nden David Dunning tarafından yapılan bir araştırmanın sonuçları ilginç: Üzerinde düşünmeden yargıya varmak, genelde hata yapmaya yatkın daha geniş kapsamlı davranış ve düşünce örüntülerinin yalnızca bir parçası. Akıl yürütme sürecinde düşünmeden yargıya varma eğiliminde olan kişiler ağır bedeller ödemek durumunda kalabiliyor
Kimileri seçim yapmadan önce en ince ayrıntısına dek araştırıyor hatta kimi zaman bunda aşırıya kaçtığı da oluyor. Öte yandan, üzerinde hiç düşünmeden alelacele görüş belirten insanlar da var. Ruhbilimde bilişsel önyargı adıyla bilinen bu düşünme biçimi, belli bir zihinsel yanlışa yatkınlık olarak tanımlanıyor.
Ruhbilimde bilişsel önyargı adıyla bilinen bu düşünme biçimi, belli bir zihinsel yanlışa yatkınlık olarak tanımlanıyor. Aşırı özgüven ve komplo teorilerine yatkınlık da bu durumun birer yansıması.
Geçinilmesi zor insanlar doğru yönlendirilirse özellikle iş yaşamında avantajlı olabilirler. Bunun için ilişkiler ve çatışmalar iyi yönlendirilmelidir. Zor insanların kendilerine özgü üstünlükleri vardır ve bu üstünlüklerini bilinçli şekilde kullanmak gerekir. Ayrıntıların ve detayların önemli olduğu işlerde başarılı olabilirler; Arkeoloji, gizli müşteri, kalite değerlendiriciliği vb. Başarı onlara iyi gelecektir. İlknur Işık
Onlarla iletişim kurarken kendi davranışlarımızı da sorgulamamızda fayda var. Aile Danışmanı, Yaşam Koçu ve benzer meslek üyelerinden yardım almak faydalı olabilir. Profesyonel bakış açısı bizim de bakış açımızı genişletir. Belki de ilişkimizi zorlaştıran nedenlerden biri bizim davranışlarımızdır. Onların davranışlarını kişileştirmek hata olur. Onların zorluğu sadece bize karşı değil ki. Herkese karşı zorlar ve her yerde, her ortamda zorlar. Diyelim ki ne yaparsak yapalım kendimizi anlatamıyoruz. Üstelik öfkemizi kontrol edememeye başladık. Peki ne yapmalıyız. Bağırıp çağıralım mı? Kırıp dökelim mi? Bu konuda standart bir reçete sunmak mümkün olmasa da bazı önerilerde bulunmak isterim.
- Sınırlarımızı belirlemek işe yarayabilir. Özellikle kırmızı çizgilerimizi dürüst ve açık şekilde ifade etmeliyiz.
- Zor insanla yaşadığımız sorunlara takılıp kalmamalıyız. Bunun yerine çözüme odaklanmak daha faydalı olacaktır.
- Muhtemelen karşınızdaki size oluşturduğu zorlukları yadsıyacaktır. Tartışmaya girmekten kaçınmalıyız.
- Mutlu olacakları konuları bulmalarını destekleyebiliriz. “Peki ne yapmamı istersin? Sence nasıl davranmalıyım?” soruları onları düşünmeye sevk edecektir.
- Kişiyi genel olarak değerlendirmek ilişkiyi daha da çıkmaza sokabilir. Bunun yerine sadece bir davranışı ele almak daha faydalı olacaktır. İstediğimiz değişikliği sağlayabilirsek bir sonraki aşamaya geçebiliriz.
- Geçmişte yaşadığımız sorunları unutmaya çalışıp mevcut probleme odaklanmalıyız.
- Gerekirse bir uzmandan yardım almalıyız.
Sakin ama kendimizden emin şekilde hareket etmeliyiz. Esnek bir tutum sergilemeli ve hoşgörülü olmalıyız. Bu yaklaşım tarzıyla çatışmaları olabildiğince engelleriz. Zor insan dediğimiz kişi vaz geçemeyeceğimiz biriyse durumun vahamiyeti artar. En kötüsü eşimiz, annemiz, babamız, patronumuz ya da çocuğumuzun zor insan olmasıdır.
Geçinilmesi zor insanlarla birlikte yaşamak ve çalışmak oldukça güçtür. Bu insanlarla sağlıklı ilişki kurabilmek çoğu zaman mümkün değildir. En iyisi onlardan olabildiğince uzak durmaktır. Polemiğe girmemek gerekir. Onları değiştirmeye çalışmak, boyun eğmelerini istemek ya da onlara boyun eğmek gibi davranışlar çok yanlıştır.
Bu tarz insanlarla ilişkiye devam etmek eziyete dönüşebilir. Sınırlarınızı koyabilir ve sabredebilirseniz en az hasarla kurtulursunuz. Bunu başaramazsanız, üstelik zor kişi çok yakınızda ise, profesyonel destek alma vaktiniz gelmiş de geçiyordur.
Zor insanlar sınırları ihlal etmekten zevk alırlar. Hele ki yönetici pozisyonundaysalar geçmiş olsun. Psikolojik mobbinge hazırlıklı olun. Ne söylerseniz söyleyin zor olduklarını kabul etmezler. Karşısındaki kişilerin duygu ve düşüncelerini dikkate almazlar. Kin tutarlar, şüphecidirler, öfkelerini kontrol edemezler.
Zor insan tipleri her zaman her yerde farklı kimliklerle karşımıza çıkabilir. Örneğin; gece yarısı çamaşır makinası çalıştıran komşu, sürekli yakınan bir eş, hastalık hastası bir akraba, banka sırasında öne geçmeye çalışan bir müşteri, yerli yersiz arayan bir arkadaş vb. Zor insan tiplerini sınırlandırmak zor olsa aşağıda listeleyeceğim başlıklarda gruplandırmak mümkündür.
- Asabi ve agrasifler: Her şeye çabuk sinirlenirler. Karşılaştıkları olumsuzluklara saldırganlaşırlar. Rencide etmekten kaçınmazlar.
- Mağdurlar: Sorumluluk almaktan kaçarlar. Başlarına gelen en basit olayları bile dramatize ederler. Kendilerine acındırmaya bayılırlar.
- Sızlananlar, mızmızlananlar: Çocuk gibi davranırlar. Küçücük istekleri bile yerine gelmese yüzleri asılır. Küser ya da duygu sömürüsü yaparlar, alınırlar ve kırılırlar. Böyle bir ev arkadaşınız olduğunu bir düşünün maazallah…Hele ki hayat arkadaşı (!)
- Çok bilmişler, bilmiş geçinenler: Bilsin bilmesin her konuda fikirleri vardır. Daha da kötüsü fikirlerini savunmaktan asla vaz geçmezler. Hatalarını kabul etmezler. Her şeyi yapabildiklerini iddia ederler.
- Ukalalar: Her şeyin en iyisini onlar bilir. Kendilerini herkesten üstün görürler. Ne söylesek çürütmeye odaklanırlar, kontrolcüdürler. Bu kişilerle inatlaşmak deveye hendek atlatmaya benzer. En iyisi onlara danışıp görüşlerini almaktır. O zaman en az zararla çıkabilirsiniz.
- Pasif agrasifler: Temelinde suçlanma duygusu yatar. Özgüvenli şekilde kendilerini ifade edemezler. İsteklerini, ihtiyaçlarını ve duygularını ima yoluyla ifade ederler. Agrasif düşüncelerini olumsuz şekilde dışa vururlar.
- Memnuniyetsizler: Kimseye güvenmezler. Bu nedenle sürekli başkalarını suçlarlar. Yapılan hiçbir şeyden memnun olmazlar.
- Dalga geçip aşağılayanlar: Eksikliklerinin ve komplekslerinin üzerini örtmek isterler. Bunun için karşılarındaki kişinin eksikliklerini bulup her fırsatta dile getirirler.
Aslında “zor” insan diye etiketlediğimiz kişilerin neden zor olduğunu anlamaya çalışmalıyız. Ne yaşadılar da zor oldular? Hani Yeşilçam filmlerinde huysuz dedeler, nineler vardır ya; bahçelerine giren çocukları kovalarlar. Tüm mahalle çekinir onlardan. Oysa kalpleri yaşadıkları nedeniyle kabuk bağlamıştır. O kabuğu kaldırabilseniz pamuk gibi bir insanla karşılaşırsınız. Biz de zor dediğimiz insanları anlamaya çalışmalıyız. Anne ve baba ilişkilerinde mi sorun var? Davranışlarının nedeni bilinçaltına attıkları bir sorun ya da yaşadıkları bir travma olabilir mi? Hayal kırıklığı, aldatılma, terk edilme ve daha bir çok duygu ile baş edemiyorlardır belki. Yeniden kırılmamak için, aldatılmamak için, terk edilmemek için ördükleri duvarlardır bize zor görünen. Her ne olursa olsun zor bir insanla karşılaştığımızda kendimize öncelikle şu soruları sormalıyız:
- Zor insanın bu tutum ve davranışları hep var mıydı?
- Bu durum bir olay sonrasında başladı ve geçici mi?
- Bu kişinin benim hayatımdaki rolü ve değeri ne?
- Onunla iletişim kurma çabama değer mi?
- Çabalarımızın o kişiye faydası olur mu?
- İletişimi kessem ona, çevresine ve bana bir zararı olur mu?
Cevaplarınız davranışlarımızı yönlendirecektir.
Zor insanı kısaca tanımlayacak olursak düşünce ve davranışları nedeniyle ilişki kurmakta zorlanan kişilerdir diyebiliriz. “Geçimsiz insan” olarak da nitelemek mümkündür. Fazla hırslı, inatçı, kaprisli, agrasif, dinlemeyi bilmeyen, sabit fikirli, kaprisli diye de detaylandırabiliriz. Günlük hayatımızda zor insanları tanımak güç değildir. Çevresinde olup bitenleri çarpıtarak algılıyorsa ve aşırı duygusal tepkiler veriyor, sosyal ortamlarda sorun çıkarıyorsa o kişiye “zor insan” demek doğru olur.
Her insanın olumsuz karakter özellikleri olabilir. Bu gayet normaldir. Zor olduğumuz anlamına gelmez. Tuzumuz biberimizdir küçük huysuzluklarımız. Bir şeyler ters gittiğinde agrasifleşen ve hatayı hep başkalarında arayan kişiler zor insanlardır. Zor insanların bazı karakter özellikleri kalıplaşır, uyum sorunu yaşarlar ve hem kendileri hem de karşılarındaki için durumları kaotikleştirirler. Onlarla ilişki kurmak zor, vakit geçirmek ise eziyettir.
Çabaladıkça kendi enerjimiz düşüyor. Aurası tamamen negatif olan bu insanlar ya mutsuzluktan besleniyorlar ya da ukalalıktan. Her iki durumda da çekilmez olduklarını söylemek yanlış olmaz. Kendilerini seven, sevmeyen herkesin sınırlarını zorlar bu insanlar. “Zor insan” denmesi de bu yüzdendir. Adeta olumlu enerjimizi emen vampirler gibidirler. En iyisi onları görünce “Eyvah yine geliyor!” diye kaçmak sanırım. Kaçarken çevrenizdekileri de uyarmayı unutmayın ki onlar da kaçabilsin.
Söz konusu insan olduğunda akan sular duruyor. İnsanı özetleyen bir formül yok, karakterleri bir kalıba dökmek mümkün değil. Bazen ne yaparsak yapalım aynı frekansı tutturamadığımız insanlarla karşılaşabiliyoruz. Onlara, mahallemizde, okulda, iş yerimizde daha da kötüsü evimizde rastlamak mümkün. Köşe bucak kaçtığımız, alttan alsak da kurtulamadığımız, tüm çözümlerimizi çözümsüz bırakan bu insanlarla ilişki kurmak oldukça meşakkatli.
Gün geçtikçe hayatımız zorlaşıyor. Yoğun iş temposu, trafik, gelir problemi ve gelecek kaygısı gerginliklerimizi alevlendiriyor. Biraz da küresel ısınma, çevre sorunları, hayvan hakları gibi konularda duyarlı isek yaşam enerjimiz iniş eğilimine geçiyor. Tüm bu olumsuzlukların içinde bizi en çok yoran ise insan ilişkileri diyebiliriz. Neden mi? Çünkü sıraladığımız diğer tüm sorunların belirli çözümleri var.
Sonuç: Trafiğin bir toplumun birbiri ile nasıl bir ilişki ve iletişim içinde olduğunu yansıtan önemli bir gösterge olduğu dikkate alındığında trafikte yaşananlar toplumumuzdaki iletişimsizliğin boyutunu çok açık olarak göstermektedir. rol Özmen, Burası Türkiye / Hiçbir Şeye Şaşırmayacaksın, Psikoloji-Psikiyatri.Com Kitapları, 2010.
Yeşil ışığın yanmasını beklerken sarı ışık yandığı anda öndeki sürücüyü hareket etmesi için korna çalarak uyarmak çok sık görülür. Bu davranışın nedeni sabırsızlık mıdır, acelecilik midir, hak etmediği biçimde bekletildiğini düşünme midir bilinmez. Her ne kadar bir çeşit “yardımlaşma” ve “iyi niyetli uyarı” olduğu ileri sürülebilecek olsa bile, bu davranış çoğu zaman öndeki sürücüde işine karışıldığı düşüncesi yaratarak onun öfkelenmesine neden olur. Anlaşılması ve yorumlanması zor bir davranış olmakla birlikte, korna çalarak öndeki sürücüyü uyarma, “hakkının yenmesini önlemek için alınan bir önlem” gibi görünmektedir. Nitekim Türk insanı trafikte kolayca hakkının yendiği duygusu yaşadığından, karşıdakini uyarmak amacıyla bir elinin sürekli kornada olması da bunu kanıtlamaktadır.
Ülkemizde her hangi bir aracı geçmeye “sollama” deniliyor olsa da bunun sağdan geçme, soldan geçme ve öndekine selektör yaparak yolu açma biçiminde çeşitli yöntemleri bulunmaktadır. Öndeki aracı trafik kurallarına uygun bir mesafede takip etmek bir kusur olarak görülür; ülkemizde yazılı olmayan trafik kurallarından birisi de budur ve böyle bir durumda ya öndeki arabayı yakın mesafeden takip etmek ya da sağa çekilerek arkadan gelene yolu açmak gerekmektedir.
Türk insanı karşılaşabileceği riskler ile her koşulda baş edebileceğini düşünür. Kendisine çok güvendiği için kolayca risk alır. Usta bir sürücü olduğunu düşünür. Bu nedenle alkollü iken bile araç kullanmakta hiçbir sakınca görmez.
Kurallar her fırsatta esnetilmeye çalışılır. Görünürde bir polis ya da hareketsiz bırakan bir trafik yoksa kurala uymamak için kolayca bir bahane uydurulur. Ya ‘ışığın gereksiz yere konduğu’ ya ‘trafiği bozmadan geçtiği’ ya da ‘acelesi olduğu’ düşünülür. Kırmızı ışık yandıktan sonraki ilk saniyelerde sürücülerin durmak için girişimde bulunmak yerine gaza basarak yollarına devam etmeleri de bunun uzantısıdır. Geçmeyi başaran sürücü ‘başardım!’ın keyfini yaşar. Bu uyanıklık ise diğer sürücülerde bir mağlubiyet yaşadığı hissi yaratır. ‘Haksızlığa uğradığı’ ve ‘bana bunu nasıl yapar’ duygu ve düşünceleri içinde tepki göstermesine neden olur (fakat fırsatını bulduğunda da aynısını kendisi yapar).
Polis yoksa kurala uyulmaz
Ülkemizde zorunlu olmadıkça trafik ışıklarına uyulmaz. Trafiğin işlek olmadığı yerlerde ve zamanlarda kırmızı ışıkta durmayan sürücü sayısı azımsanmayacak kadar çoktur.
Diğer yandan tek tek sorulduğunda da herkesin trafikteki karmaşadan yakındığı fakat iş kurallara uymaya gelince, çoğunluğun kurallara uymadığı, kuralların her fırsatta esnetilebildiği görülmektedir. Türk insanının trafikte kendi işinin en önemli olduğunu düşündüğü, başkasının hakkını umursamadığı ve hakkının yendiğini düşündüğünde denetimini yitirdiği görülmektedir. Bütün bu özellikler de Türk insanını kaza yapmaya yatkın bir kişi haline getirmektedir.
Bir toplumda insanların birbirine saygılı olduğunu söyleyebilmek için trafiğe çıkan sürücülerin “kurallara uyması”, “yayalarla ve diğer sürücülerle eşduyum kurması”, “karşıdakinin acil bir gereksinim ya da bir anlık dalgınlık nedeniyle yanlış davranabileceğini düşünmesi”, “diğer sürücüleri ve yayaları umursaması, önemsemesi”, “risk almaktan kaçınması”, “öfkesini denetleyebilmesi” ve “yaşanan sorunları kişiselleştirmemesi” gerekmektedir.
Trafik o toplumu oluşturan bireylerin birbiri ile nasıl bir ilişki içinde olduğunu ve nasıl bir iletişim kurduğunu yansıtan önemli bir göstergedir. Başka bir deyişle trafik o toplumun aynasıdır.
Bu faktörler yollardaki tehlikenin artmasına, trafik ihlallerine, ölümlere, yaralanmalara vb. neden olmaktadır. Türkiye’de alkollü içki etkisinde araç kullanmak suçtur. Buna karşın ülkemizde alkollü içki etkisinde araç kullanılması sanıldığından daha yaygındır. Hemen hiç kimse gittiği bir lokantada, bir arkadaş evinde içki içtiği için arabasını kullanmaktan vazgeçmemektedir. Çok içkili olduğu halde arabasını kullanan hatta kendisini uyaran arkadaşına “Ne o yoksa korkuyor musun?” diye karşılık veren kişilerin sayısı az değildir (Yılmaz, 1996). Aslında sorun da buradan kaynaklanmaktadır. Alkollü kişinin kendine güveni artmakta, buna karşılık dikkati azalmakta ve refleksleri zayıflamaktadır. Araştırmalara göre erkekler, kadınlara göre sarhoşken araba kullanmaya daha fazla eğilimlidirler. 18-25 yaş grubundaki gençler daha çok trafik kazası yapmalarına rağmen bu gruptakilerin sarhoşken kaza yapma oranları diğer yaş grubundaki insanlardan daha yüksek değildir. Öte yandan 60 yaşın üzerinde alkollü araç kullananların sayısı bir hayli düşüktür. Resmi kayıtlara geçen sarhoşken kaza vakaları, toplam kaza vakalarının %15’ini oluşturmaktadır. Bu konuda yapılmış araştırmaların pek çoğu, kandaki alkol düzeyi ile kaza arasında nedensel bir ilişki olduğunu göstermektedir (Got, 1989). Alkol ve Trafik Psikolojisi Uzm. Psk. Hatice Singir Karaçanta
Basch, Di Cicco ve Malfetti’e (1989) göre, gençlerin alkollüyken de araç kullanmalarına yol açan faktörler şunlardır:
Bireyin alkollüyken, sarhoş olduğunun farkında olmaması
Alkolün etkisini tahmin edememesi
Alkollüyken de güvenli bir şekilde araba kullanılabilir gibi savunma mekanizmalarını kullanması.
Gençler arasında alkollü araç kullanmanın eğlence, özgürlük, yaşıtları tarafından kabul edilme gibi olumlu etkileri olduğu yolunda yaygın bir inancın bulunmasıdır.
Özetle, alkollü olarak araba kullanma ile yollarda meydana gelen ölümler arasında sıkı bir ilişki vardır. (Akt. Huxley ve Chesterton, 1971). Yılmaz’a (1996) göre de alkol ve trafik kazaları arasında önemli bir ilişki vardır. Bu ilişkinin acı sonuçları, neredeyse her gün günlük gazetelerin sayfalarında görülmektedir. “Sarhoş sürücü can aldı”, “Sarhoş sürücü otomobiliyle evin çatısına uçtu”, “Alkollü araç kullanmanın acı faturası: 4 ölü, 2 yaralı”, “Düğün sonrası otomobil köprüden uçtu.” Bu başlıklar altındaki haberlerde, çoğunlukla gecenin geç saatlerinde içkilerin bolca içildiği bir yemekten, bir toplantıdan, bir düğünden sonra kullanılan araç ile yapılan kazanın öyküsü anlatılır.
Fazla alkol gözde kararmaya neden olmakta, dikkat, düşünme ve karar gücünü bozmaktadır. Alkol miktarı arttıkça kandaki oksijen azalmakta ve beyin ihtiyacı olan oksijeni temin edemediği için işlevlerini yavaş yavaş kaybetmeye başlamaktadır. Alkol etkisi ile kişi saldırganlaşmakta, bazen de uyku hali ve uyuşukluk başlayarak kurallara uymamakta ve fren, vites ve direksiyonu zamanında gereğince kullanamaz duruma gelmektedir. Hız tahminleri ve hız karşılaştırmaları azalmakta ve hatta hızın korku veren etkisinden uzak kalarak hızı çekici bulma tutkusu başlamakta, mesafe tahmini sıfıra inmektedir (Yılmaz, 1996). Böylece, alkollü araç kullananlar yollarda tehdit unsuru oluşturmaktadırlar. Alkollün sürücüler üzerindeki olumsuz etkileri alkollü sürücülerin trafik kazaları yapmasına neden olmaktadır.
Son yıllarda sürücülerin içki kullanması belirgin olarak artmıştır. Bazı ülkelerde trafik kazalarının %30-40’ının nedeni alkoldür (Pelkin ve Landzhev, 1977). Alkol almış sürücünün sürücülük yeteneğinin alkolün etkisi sonucu olumsuz olarak etkilendiği bilimsel olarak ispat edilmiştir. Küçük dozlarda kullanıldığında, insanlar sabırsız, haddini bilmez olmakta ve reflekslerin yavaşlamasıyla zihinsel faaliyetler bozulmaktadır. (Yılmaz, 1996). Alkollün fazlası ise bireye aşırı güven verdiğinden, aşırı alkol alan kişiler, kusursuz oldukları sanısıyla kusur yapmaktadırlar. Bir duble bira ya da 60 cm3 viski ya da rakı alanlarda yarım saat araba kullanamayacak kadar denge kusuru olmaktadır.
18-25 yas grubundaki gençler daha çok trafik kazası yapmalarına rağmen bu gruptakilerin Sarhoşken kaza yapma oranları diğer yas grubundaki insanlardan daha yüksek değildir. Öte yandan 60 yaşın üzerinde alkollü araç kullananların sayısı bir hayli düşüktür. Resmi kayıtlara geçen Sarhoşken kaza vakaları, toplam kaza vakalarının %15’ini oluşturmaktadır. Bu konuda yapılmış araştırmaların pek çoğu, kandaki alkol düzeyi ile kaza arasında nedensel bir ilişki olduğunu göstermektedir. (Got, 1989). Alkollü Araç Kullanımının Engellenmesi İçin Çözüm Önerileri Thurman, Jackson ve Zhao’ya (1993) göre, alkol bağımlılığı ve alkollü olarak araba kullanma davranışı ortadan kaldırıldığında sorunlar da ortadan kalkacaktır. Bunun için vatandaşların gönüllü olarak alkol savaşında yer alması sağlanabilir. Kanada’da alkollü araç kullanmanın neden olduğu olumsuz etkileri en aza indirmek amacıyla farklı türde tedbirler alınmaktadır. Öncelikle bu konuda halk eğitilmeye çalışılmaktadır. Alkollü araç kullanmayla ilgili tutumlar hakkında halkın bilinçlendirilmesi trafik güvenliğinin sağlanması açısından uzun vadede etkili olan bir yöntemdir.
Türkiye’de alkollü içki etkisinde araç kullanmak suçtur karşın ülkemizde alkollü içki etkisinde araç kullanılması sanıldığından daha yaygındır. Hemen hiç kimse gittiği bir lokantada, bir arkadaş evinde içki içtiği için arabasını kullanmaktan vazgeçmemektedir. Çok içkili olduğu halde arabasını kullanan hatta kendisini uyaran arkadaşına “Ne o yoksa korkuyor musun?” diye karşılık veren kişilerin sayısı az değildir (Yılmaz, 1996). Aslında sorun da buradan kaynaklanmaktadır. Alkollü kişinin kendine güveni artmakta, buna karşılık dikkati azalmakta ve refleksleri zayıflamaktadır. Araştırmalara göre erkekler, kadınlara göre Sarhoşken araba kullanmaya daha fazla eğilimlidirler.
Kanada’da ölümle sonuçlanan kazaların %43’de, Amerika’da ise %60’ında sürücünün alkollü olduğu saptanmıştır(Jonah ve Wilson,1993). Mc Lellan, Vingilis, Larkin, Stoduto, Macartney ve Sharkey’e (1993) göre de, Kanada’daki ölümlerin ve yaralanmaların büyük bir bölümü trafik kazalarından kaynaklanmaktadır. Alkollü araba kullanan sürücüler ölümcül olsun veya olmasın trafik kazalarının önemli bir kısmından sorumludurlar (Little ve Clontz, 1994). Selzer ve Vinokur’un (1974) yaptığı araştırmada da problemli gençlerin alkol alma ve tehlikeli biçimde araba kullanma eğiliminde oldukları görülmüştür. Bu gençler alkolün kendilerini daha saldırgan, korkusuz ve cesur yaptığını iddia etmektedirler. Farrow’a (1989) göre de, bireyin alkolün etkisi hakkındaki görüşleri, alkole bağlı tehlikeli araba kullanmayı etkileyen en önemli etkenlerden birisidir. Alkol; saldırgan, yabancılaşmış, kendini güçsüz hisseden kişilere güçlülük duygusu vermektedir.
Little ve Clontz’a (1994) göre alkollü araba kullanmaktan kaynaklanan kazalarda ölüm oranı onbeş ile yirmidört yaş arası gençlerde son derece yüksektir. Ross’un (1993) yaptığı araştırma sonuçlarına göre de alkol kullanımının ölümcül trafik kazalarına yol açtığı bulunmuştur. Henderson’a (1987) göre, alkollü sürücüler yüzünden her yirmi dakikada bir ölümcül kazalar olmaktadır (Akt. L > Clontz, 1994). Miller ve Bilincoe’nun (1994) yaptıkları araştırmaya göre, tüm motorlu taşıtların üçte birinden fazlası, alkollü araç kullanan şoförlerin yol açtığı kazalarda parçalanmaktadır. Aberg’e (1993) göre, alkollü olarak araç kullanan sürücüler trafikte büyük bir risk yaratmaktadırlar. İsveç’te alkollü araç kullanan sürücülerin oranı yalnızca 1 olmasına rağmen kaza yapan sürücülerin %6 ile %11’inin kaza anında alkollü oldukları belirlenmiştir.
Bunun yanı sıra alkollü olarak araba kullanmak, şiddeti, anti-sosyal davranışı, öfkeyi, paranoid duyguları, ölüm ya da öldürme isteğini de beraberinde getirebilmektedir. Özetle, alkollü olarak araba kullanma ile yollarda meydana gelen ölümler arasında sıkı bir ilişki vardır. (Akt. Huxley ve Chesterton, 1971). Yılmaz’a (1996) göre de alkol ve trafik kazaları arasında önemli bir ilişki vardır. Bu iliskinin aci sonuçları, neredeyse her gün günlük gazetelerin sayfalarında görülmektedir. “Sarhoş sürücü can aldı”, “Sarhoş sürücü otomobiliyle evin çatısına uçtu”, “Alkollü araç kullanmanın acı faturası: 4 ölü, 2 yaralı”, “Düğün sonrası otomobil köprüden uçtu.” Bu başlıklar altındaki haberlerde, çoğunlukla gecenin geç saatlerinde içkilerin bolca içildiği bir yemekten, bir toplantıdan, bir düğünden sonra kullanılan araç ile yapılan kazanın öyküsü anlatılır.
Böylece, alkollü araç kullananlar yollarda tehdit unsuru oluşturmaktadırlar. Alkollün sürücüler üzerindeki olumsuz etkileri alkollü sürücülerin trafik kazaları yapmasına neden olmaktadır. Aşağıda bu konuyla ilgili görüşlere yer verilmiştir. Trafik Kazaları ve Alkollü Sürücüler Arasındaki İlişki Selzer ve Vinokur’a (1974) göre, tehlikeli bir şekilde araba kullanmak, alkolün etkisiyle öfkenin dışa vurumudur. Alkoliklerin, intihara eğilimli oldukları bilinen bir gerçektir. Bu nedenle, alkolikler, zaman zaman kendi araçlarını bir intihar aracı olarak kullanmaktadırlar. O halde, alkoliklerin yaptığı kazalar, genellikle intihar düşüncesiyle kazalardır. Aşırı alkollüyken araba kullanmak, trafik kazalarına neden olmaktadır.
Alkollün fazlası ise bireye aşırı güven verdiğinden, aşırı alkol alan kişiler, kusursuz oldukları sanısıyla kusur yapmaktadırlar. Bir duble bira ya da 60 cm3 viski ya da rakı alanlarda yarım saat araba kullanamayacak kadar denge kusuru olmaktadır. Fazla alkol gözde kararmaya neden olmakta, dikkat, düşünme ve karar gücünü bozmaktadır. Alkol miktarı arttıkça kandaki oksijen azalmakta ve beyin ihtiyacı olan oksijeni temin edemediği için işlevlerini yavaş yavaş kaybetmeye başlamaktadır. Alkol etkisi ile kişi saldırgan olmakta, bazen de uyku hali ve uyuşukluk başlayarak kurallara uymamakta ve fren, vites ve direksiyonu zamanında gereğince kullanamaz duruma gelmektedir. Hız tahminleri ve hız karşılaştırmaları azalma tutkusu başlamakta, mesafe tahmini sıfıra inmektedir (Yılmaz, 1996).
Alkolün Sürücüler Üzerindeki Etkileri Son yıllarda sürücülerin içki kullanması belirgin olarak artmıştır. Bazı ülkelerde trafik kazalarının %30-40’inin nedeni alkoldür (Pelkin ve Landzhev, 1977). Alkol almış sürücünün sürücülük yeteneğinin alkolün etkisi sonucu olumsuz olarak etkilendiği bilimsel olarak ispat edilmiştir. Küçük dozlarda kullanıldığında, insanlar sabırsız, haddini bilmez olmakta ve reflekslerin yavaşlamasıyla zihinsel faaliyetler bozulmaktadır. (Yılmaz, 1996).
Bir taraftan sayısı ve hızı artan araçlar yaşantımızın vazgeçilmez bir parçası olurken, diğer taraftan birçok insanın yaşamına son vermekte, onları sakatlamakta ya da maddi zararlara neden olmaktadır. Trafik kazaları, dünyanın temel ve Türkiye’nin ise en başta gelen ve çözümü zor sorunlarından biri olduğu için incelenmesi ve çözüm yolları bulunması gerekmektedir. Erdem’e (1977) göre, birçok ülkede ölümlerin hemen hemen %50’si ve hatta daha fazlası trafik kazalarından ileri gelmektedir. Trafik kazalarının basta gelen nedenlerinden biri alkol kullanımıdır. Alkollü olarak araba kullanma, büyük ölçüde alkol bağımlılığından kaynaklanan bir semptom olarak kabul edilmektedir. Bu yazıda daha çok alkollü araç kullanma ile trafik arasındaki ilişkiler üzerinde durulmuştur.
Ruhbilimde yeni alan: Psikoloji ilkelerinin trafik ve yol güvenliği alanına uygulanması anlamına geliyor. Türkiye’de yeni bir alan. İlgi alanına giren başlıklar, sürücü yeteneklerinin psikoteknik değerlendirilmesi, sürücülük tarzları ve trafikte risk alma davranışı, sürücü eğitimi ve rehabilitasyonu, ergonomi, trafik güvenliği için bilinçlendirme, yasaları yapan ve uygulayanlara danışmanlık, trafikle ilgili davranış, tutum, yetenek ve becerileri ölçme araçları geliştirme, bu konularla ilgili araştırmalar ve üniversitelerde bu konu hakkında dersler verme olarak sıralanabilir. Henüz Türkiye’deki üniversitelerde bu alanda yüksek lisans programları yok. Ancak Türk Psikologlar Derneği’nce sürekli eğitim programları düzenleniyor. Kim Psikoloji
Aslında başta İstanbul olmak üzere trafiğin büyük sorun olduğu metropollerde, insanlar yaşamlarını trafiğe göre düzenleyerek, trafik stresi ile baş etmeye çalışıyorlar. İş yerleri ile evlerini aynı semtte seçmeye çalışıyorlar örneğin. Ya da trafiğin ne zaman, nerelerde yoğunlaştığını önceden öğrenip, alternatif yollar buluyorlar. Tabii herkesin böyle olanakları olmayabilir. O nedenle de başka yöntemlere de gerek olabilir. Örneğin, stresinin artmaya başladığını hissettiğinde kişi (sıkışık bir trafik ortamında çakılıp kalmış bir sürücü örneğin) nefes egzersizi ile kendini yatıştırabilir.
Trafik stresini diğer streslerden ayıran nedir? Aslında temelde bir fark olduğunu söyleyemeyiz. Engellenmek, kontrol duygusunu kaybetmek, belirsizlik, stres yaratan en önemli nedenlerdir. Yaşadığınız şehrin trafik ortamı bir kronik stres kaynağı oluyorsa, işiniz zor demektir gerçekten. Bazı yöntemler bulmak önemli elbette. İşin doğrusu, şehirlerimizi düzenleyen görevlilerin, sorumlu kişilerin toplu taşımacılığı (özellikle de metro gibi raylı sistemleri) huzurlu, yaygın ve konforlu hale getirerek bu sorunu çözmeleri gerekir. Ama ne yazık ki şu anda böyle bir şansımız yok.
Araştırma sonuçlarına göre araştırmacılar şunları söylüyor: “Bireyler arabalarını ve yolda işgal ettiği alanları kendi bölgesi gibi görür ve kontrolü sürdürmeye ya da gerektiğinde kendini savunmaya çalışır.” Ruvio’ya göre araştırma sonuçları sayısız kültürel kontekste rahatlıkla görülebilir, çünkü araba ve kimlik arasında güçlü bir ilişki mevcut.
Araştırmada elde edilen sonuçlara göre:
- Arabalarını kendilerinin öz-kimliğinin (self-identity) bir yansıması olarak algılayan sürücüler yolda daha agresif davranıyor ve yasaları çiğniyorlar.
- Kompulsif eğilimleri olanlar (kişinin iradesine rağmen belli bir şekilde davranmaya zorlanması) potansiyel sonuçları göz ardı ederek daha agresif sürüyor.
- Kişilerde materyalizmin ya da mal varlığının önemi arttıkça agresif sürme eğilimi artıyor.
- Kendi öz-kimliğini oluşturma aşamasında olan gençler, kendi arabalarını ve sürüş becerilerini gösterme ihtiyacını diğerlerinden daha fazla hissederler. Ayrıca kendilerinden daha fazla emin olup, umursamaz tarzdaki sürüşlerinin riskli taraflarını görmezden gelirler.
- Agresif sürdüğünü itiraf edenler, yasaların çiğnendiği olaylarla daha ilişkili.
- Zaman ve baskı altında olma hissi daha agresif sürüşe yol açıyor.
Psikoloji & Marketing Dergisi’nde (Journal of Psychology & Marketing) yayımlanan Ruvio’nun bu araştırmasında Israil’de yürütülen iki çalışma yer aldı. Kişilik, tutum ve değerlerin etkilediği bütüncül bir bakış acısı veren ilk araştırmaya ortalama yaşları 23.5 olan 134 kadın ve erkek katılımcı dahil oldu. 298 katılımcının yer aldığı ikinci çalışmaya ise; risk cazibesi, haz veren bir aktivite olarak sürüş, zaman baskısı ile ilgili algılamalar ve dürtüsellik gibi faktörler eklendi.
Tüm sürücüler trafik kurallarına uymak zorundadırlar. Kuralsızlık trafikte kargaşaya yol açar, en kötüsü de yaralanma ve ölümleri de beraberinde getirir. Trafikteki tüm unsurlar uyum içerisinde olmalıdır. Siz kurallara uyarak hata yapmayabilirsiniz. Ancak, bir başka sürücünün hatası yine ölümcül kazalara yol açabilir. İyi niyetli ve kurallara karşı saygılı bir sürücü olunuz. Yoğun trafiğe, park yerinden çıkarak karışmak isteyen sürücüye yol vermeniz, size bir şey kaybettirmez, diğer sürücünün riske girmesini önlersiniz. Yol verdiğiniz bu sürücünün diğer sürücülere, belki de size yol verdiğini görmek mutluluğunu da yaşayabilirsiniz. Şu altın öğüdü de aklınızdan çıkarmayınız. “HAKKINIZDAN VAZGEÇEBİLİRSİNİZ, AKLINIZDAN ASLA”
Trafik kazalarının %98.2nin insandan kaynaklandığı düşünülmektedir. Bununda %95’inin sürücü hatası olduğu kabul edildiğine göre “insan faktörü” ön plana çıkmaktadır. Bununda sınıflandırılması KALICI FAKTÖRLER VE GEÇİCİ FAKTÖRLERLE yapılır. GEÇİCİ FAKTÖRLER: Sürücünün anlık olarak hata yapmasına, yol ve çevreyi olumlu algılayamamasına neden olan unsurlardır. Alkol, sağlık, diğer sürücüler, iklim ve yol koşulları/stres. KALICI FAKTÖRLER: Trafik kazalarının meydana gelmesinde önemlidir. Trafik kaza riskinin %75’i kalıcı kişisel faktörlere bağlıdır. (Kazaya yatkınlık, sürücülük tarzı ve yeteneği).
Araç kullanan kişinin bilgi ve becerisinin yeterli olmaması kurallara uyma bilincinin bulunmaması, yanlış alışkanlıklara sahip olması, kişinin kazaya yatkınlığını göstermektedir. Araç kullanmak için gereken temel yetenek ve beceriler algı, dikkat ve konsantrasyon, şekil fark etme, hafıza ve göz-el-ayak koordinasyonu gelişimiyle zaman içerisinde sürücülük davranışlarını olumlu yönde geliştirir. Sürücülerin yetenek ve becerilere ne kadar sahip olabildikleri psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı kontrolü ile mümkün olabilmektedir ve her 5 yılda bir yenilenmek zorundadır. Sürücülükte yetenek ve beceriler tehlikenin algılanmasından, trafik işaretleri ile (Trafik polisi-trafik işaret levhaları-trafik ışıklı cihazı-yol çizgileri ve yer işaretlemeleri) karşılaşıldığında gerekli mesajın alınması, karşıdan gelen aracın hız ve mesafesinin tahmini sürücülükte yaşamsal önem taşıyan etkenlerin yerine getirilmesi için gereklidir.
Trafik kazalarının %98.2nin insandan kaynaklandığı, yapılan araştırmalarla saptanmıştır. Bu olgu, (insan faktörü) somut olarak tanımlanmadığı sürece, kazaları önlemek için yapılan çalışmalar amacına ulaşamaz. Trafik ortamında, insan faktörü sürücüleri, yayaları, denetçileri, araç içerisindeki yolcuları kapsar. Trafikte araç kullanan tüm sürücülerin sahip olması gereken özellikler;
– Kişinin trafik ve sürücülük konusunda aldığı eğitim ve bilgi seviyesi,
– Kişinin araç kullanmak için sahip olması gereken becerileri,
– Kişinin kurallara uyma bilinci ve isteği,
– Kişinin araç sürme tarzı ve alışkanlıkları.
İnsanların trafikle içiçeliği, anne karnında başlar, ölene kadarda devam eder. Trafik çok yönlü ve çok karmaşık bir konudur. Mühendislik, fizik, mekanik, fizyoloji, psikoloji ve diğer davranış bilimleri ile eğitim, sosyoloji, ekonomi, hukuk ve sosyal bilimler, doğrudan veya dolaylı biçimde trafik kavramı içindedir. Trafik ülkenin kaynaklarını, sanayi, ticaret alanlarını ve sosyo-ekonomik yapısını önemli şekilde etkiler. Trafikten dolaylı veya dolaysız etkilenmeyen kişi yoktur. Trafikte üç temel unsur vardır.
İNSAN UNSURU: Sürücüler, araç sahipleri, yayalar, yolcular, trafiği düzenleyen ve denetleyen görevliler.
ARAÇ UNSURU: Motorlu ve motorsuz araçlar, yük ve yolcu taşıyan taşıtlar.
ÇEVRE UNSURU (YOL): Şehir içi ve şehirlerarası karayolları, yoldaki yapı ve tesisler, trafik yapı sistemleri ve araçları, çevrenin doğal koşulları (sis, yağmur, kar yağışı, ormanlık alanlar, göl ve bataklık çevreleri, sahiller gibi)
Son bir karar vermeden önce, sizin içinize sinen her okulda çocuğunuzun biraz zaman geçirdiğinden emin olun. Bazı ebeveynler çocuklarına okulu hiç göstermeden kayıt yaptırıyor. Siz o okulu çok sevmiş olabilirsiniz ama unutmamanız gereken, o okulda siz değil çocuğunuzun eğitim alacak olduğu. Kendiniz için seçenekleri daralttıktan sonra kararı çocuğunuza bırakabilirsiniz. O okuldan başka alternatifiniz yoksa çocuğunuzun eğitim-öğretim dönemi başladığında daha kolay alışabilmesi ve oryantasyon problemi yaşamaması için kayıt olmadan önce okulu görmesi için imkan yaratabilirsiniz. Kendinizi çocuğunuzun yerine koyabilirsiniz. Patronunuzun size sormadan alacağınız eğitimi seçmesini mi tercih edersiniz yoksa sizin de fikrinizin alınmasını mı? Ya da alacağınız eğitim ile ilgili önceden bilgilendirilmeyi mi yoksa eğitim günü geldiğinde mi öğrenmeyi tercih edersiniz?
Çocuğunuzun sağlıklı bir eğitim almasını sağlamak için aklınızdaki okulların koronavirüs ile ilgili planlarını inceleyebilirsiniz. Okullar, Covid-19’un yayılmasını azaltmak için 3 temel alanda strateji uygulamalıdır:
- Yayılmayı azaltan davranışları teşvik ediyorlar mı? (Sosyal mesafe, el yıkama, maske vb. gibi konularda ne kadar hassaslar?)
- Sağlıklı ortamların sürdürülmesi konusunda ne kadar kaynağa sahipler? (Uygun havalandırmanın sağlanması (mümkün olduğu kadar her sınıfı gezmenizi tavsiye ederim çünkü bazı sınıflarda çok küçük pencereler olabiliyor, sık dokunulan yüzeylerin temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi gibi konulara ne kadar önem veriyorlar? Bu konuda yeterli personele sahipler mi?)
- Sınıf düzeni ne kadar uygun? (Sınıf mevcudu öğrenciler arasında birer metre mesafe oluşturulabilecek durumda mı?)
COVID-19 nedeniyle karar alırken, hem yüz yüze hem de online eğitim seçenekleriyle ilgili tüm bilgileri almaya çalışın.
- Online dersleri hangi program üzerinden yürütüyorlar?
- Öğrenci katılımı nasıl?
- Online eğitim sürecinde öğrenci takibini nasıl yapıyorlar?
- Ödev yapmayan öğrenciyle nasıl ilgileniyorlar?
Muhtemelen çocuğunuzun özel öğrenme ihtiyaçlarına ve mizacına bağlı olarak kendi sorularınız da olacaktır. Herhangi birini sormayı unutmadığınızdan emin olmak için ziyaret etmeden önce sorularınızı yazabilirsiniz. Özel okullar genelde kayıt görüşmesi sırasında müdürle görüşme imkanı sunmaz ama okul müdürüyle görüşmeniz kurumun yapısını anlamak için en etkili yöntemlerden biridir. Müdürler velilerle görüşmeye açık olmalı, okul ve personel hakkında bilgi vermelidir. (Kayıt sırasında görüşmeyi reddeden idareci ile yıl içerisinde yaşayacağınız bir sorunda görüşme imkanınız olmayabilir. Bunu göz önünde bulundurmanız gerekir.) Diğer araştırma türleri arasında genellikle okuldaki anne-babalarla konuşmak yer alır. Ancak, diğer ebeveynlerin bir okul hakkında söylediklerinin mutlaka sizin için belirleyici faktörlerden biri olmaması gerekir. Bir çocuğun ya da velinin olumlu veya olumsuz bir deneyim yaşamış olması, çocuğunuzun (tamamen farklı bir insanın) aynı deneyimi yaşayacağı anlamına gelmez. O yüzden, okuldaki ebeveynlerle yapacağınız görüşmeler riskli olabilir.
Okul ziyaretinizden önce, görüşeceğiniz müdüre ve kayıt personeline sormak için bazı sorular hazırlayın.
- Öğretmenler nasıl eğitilir, desteklenir ve takip edilir?
- Okulda davranış sorunları nasıl ele alınır?
- Öğrencilere ne kadar ödev verilir?
- Öğretmenlerin birbirleriyle iletişimleri nasıldır?
Doğru okulu seçmenin ilk adımı, çocuğunuzun ne tür bir öğrenci olduğunu ve büyük olasılıkla hangi ortamda mutlu olacağını belirlemektir. Herhangi bir okulun özelliklerini düşünmeden önce, çocuğunuzun ihtiyaçlarına, güçlü yönlerine ve genel kişiliğine bakarak başlayın. Bunu belirlemekte güçlük yaşıyorsanız okul rehber öğretmenlerinden ya da bir çocuk psikoloğundan destek alabilirsiniz. Mesela okul dışı etkinliklere çok önem veren ya da tam gün eğitim almak istemeyen bir öğrenci için devlet okulu güzel bir seçenek olabilirken, başka bir öğrenci için tam gün eğitim daha uygun olabilir. Not: Ebeveynlerin belirli bir okula veya okul türüne gitmiş olması, bunun çocukları için doğru olduğu anlamına gelmez. Daima çocuğunuzun özel ihtiyaçlarını göz önünde bulundurun.
Bunalım ve endişe halleri çocuğun okul başarısını da engelleyici rol oynar. Psikolojik düzensizliğin belirli bazı halleri (depresyon) başarısızlık olasılığını yükseltir. Düşünce süreci sağlıklı olmayan çocuk doğal olarak başarısız olur ve bu başarısızlık çoğu kez varolan düzensizliği daha da yoğunlaştırabilir. İlkokul çocuk için yeni bir sosyal çevredir. Okulun uyulması gereken kuralları çocuğun diğer çocuklar ve öğretmeni ile tanışıp anlaşması ve başarmak zorunda olduğu öğrenim görevleri vardır. Bütün bunlar çocuğun çevreye uyumunu güçleştirebilir. Okuldaki sosyal çevreye uymakta zorluk çeken çocuklar ise daha çok okul öncesinde aile dışına çok az çıkmış sosyal ilişkilerden mahrum bırakılan çocuklardır.
Araştırmalar, motivasyon düzeyi yüksek olan öğrencilerin daha güçlü akademik benlik saygısına sahip olduklarını, daha yaratıcı davrandıklarını ve daha yüksek akademik başarıya ulaştıklarını göstermektedir. Ders çalışma alışkanlığı; düzenli ve sistemli çalışma, not tutma, hatırlama, tekrarlama, sınavlara hazırlanma, yazılı kaynaklardan yararlanma, dikkati bir noktaya toplayabilme ve problem çözme ile ilgili çalışma tekniklerinin öğrenilerek bunların gerektiği anda kullanılması şeklinde tanımlanmaktadır. Yapılan araştırmalarda, öğrencilerin çalışma alışkanlıkları ile akademik başarıları arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Tutum, bireylerin belli bir kişiyi, grubu, kurumu veya bir düşünceyi kabul ya da reddetme şeklinde gözlenen, duygusal bir hazırbulunuşluk hali veya eğilimidir. Eğitim sürecinin önemli bir öğesi olan tutum, öğrenmenin gerçekleşmesinde etkilidir. Öğrencilerin öğrenmeye ve derse yönelik tutumlarının olumlu olması, akademik başarıyı artırmaktadır.
İnatlaşma nöbetlerini engellemek için çocuğa seçim yapma olanağı tanımalısınız. Örneğin pilav mı yemek istersin yoksa makarnamı belki de sebze yemek istersin gibi seçenekli bir durumda çocuk kendi seçimi yapacağını hissettiğinde inatlaşmaya girmeden istediğinizi yapacaktır. Sonuç olarak her zaman anne babaya düşen görevlerin önemi karşımıza çıkmaktadır. Unutmamak gerekir ki çocuklar bir toplumun geleceğidir ve çocuk yetiştirmek çok ciddi bir meseledir. En önemlisi çocuklar söylenileni değil gördüklerini eyleme geçirirler. Onlar için verimli bir rol model olmak tamamen bizim inisiyatifimizdedir. Çocukların negatif ve agresif tutumları genellikle 3 ile 3.5 yaş arasında son bulur ancak bu durumun 4 yaşın sonuna kadar sürdüğü durumlar da görülebilir. Çocuğun kişisel ve duygusal gelişimine göre farklılık gösteren 2 yaş sendromu, kesinlikle bir hastalık değildir. Çocuğun zihinsel ve duygusal olarak yeterli olgunluğa erişmesi ile birlikte sendrom sona erer. Sinirli hâlleri, hemen her şeye karşı ters ve olumsuz yaklaşımları biter. Bu dönemin aileler tarafından ilk ergenlik dönemi olarak ele alınması gerekir. 2 yaş sendromu ile başa çıkmakta zorluk çeken ailelerin, bu konuda yardım almak için uzman bir hekime başvurmaları, çocuğun bu dönemi kişisel gelişimine katkıda bulunacak şekilde atlatmasına yardımcı olur.
Aileler bu dönemde çözüm bulmakta ve nasıl davranmaları gerektiği konusunda zorluk yaşar. Sakin kalmak, çocukların verdiği içgüdüsel tepkilere mantık çerçevesinde yaklaşmak, çocuğun zihinsel ve duygusal gelişimi üzerinde pozitif etki bırakır. Ailelerin duygusal yaklaşımdan uzak durması ve kimin otorite olduğunu göstermeye çalışmaması gerekir. Bu yaş grubundaki çocuklar henüz otorite ile ilgili olarak bilinçlenecek yaşta olmadıkları için bu durumu anlamakta zorlanır. Ancak bu durum önceden “Hayır.” denen konuya, çocuğun ağladıktan ya da ısrar ettikten sonra “Evet.” denmesini gerektirmez. Ailenin tutarlı olması, aynı konu üzerinde önce hayır, sonra evet dememesi gerekir. Ayrıca anne ya da babanın kabul ettiği ya da etmediği bir duruma diğer ebeveyn farklı bir yanıt vermemelidir.
Henüz mantıklı hareket etmeyi düşünecek yetide olmayıp, iyi-kötü davranışı ayırt etmede zorlandığı için sosyalleşmeye ve paylaşmaya dirençlidir. Oyuncağını ya da herhangi bir eşyasını paylaşmak çocuk için büyük bir yıkım olabilir. Çocuğa doğru bir şekilde yaklaşarak, onun ihtiyaçlarını anlamaya çalışmak, hoş görebilmek ve kesin sınırlar çizmek son derece önemlidir. Çocuk ile doğru iletişim kurmanın altın kuralı olan oyun oynamak, eğlenceli olduğu kadar sağlıklı da bir yöntemdir. Sözel olarak anlatılamayan duygu ve düşünceler oyun içinde kurgulanarak, etkili bir şekilde çocuğa aktarılabilir.
2-3 yaş dönemi; bebeklikten çocukluğa geçişin başladığı dönemdir. Bu dönem “2 yaş sendromu” olarak da isimlendirilmiş olup anne babaların çocuklarındaki değişimler üzerine en çok kaygılandığı “zorlu” bir gelişim aşamasıdır. Terrible two olarak da bilinen 2 yaş sendromu, tüm sağlıklı çocuklarda olması beklenen, psikolojik gelişimin bir parçasıdır. Yürüme ve konuşmasının artmasıyla hareketlenen çocuk, bağımsızlığını fark eder; kendisini ve çevresini keşfetmek için sınırlarını zorlamayı dener. Anneye bağımlı olarak geçirilen ve tek başına var olmanın imkansız olduğu bebeklik döneminin ardından konuşabilen ve yürüyebilen çocuk, kazandığı bu gelişim özellikleri ile hem fiziksel hem de duygusal olarak anneden yavaş yavaş uzaklaşır. Bireyselleşme ihtiyacı ile anne babasına ihtiyacının azaldığını düşünen çocuk onlardan uzaklaşmayı istese de aslında bu yetilere tamamen sahip olmadığını fark ettiği her anda isyan ile boyun eğme arasında bocalar. Bu bocalama süreci içerisinde en çok sergilediği davranışlar; inatlaşma, ısrarcı davranma, huysuzlanma, isteklerini zorla kabul ettirme ve anlaşılma çabasıdır. Bu dönemde ani öfke patlamaları ve uzun ağlama krizleri yaşanabilir. Aniden sebepli sebepsiz ağlamaları ve sakinleşmeleri olabilir. 2 yaş döneminde sağlıklı bir şekilde gelişimi süren çocuğun, her şeye hayır demesi, agresif davranışlar sergilemesi, öfke nöbetleri geçirmesi son derece normal bir durumdur.
İnsan, aldığı geribildirim karşısında üç farklı tepki geliştirebilir:
- Savunmaya geçmek veya sükunetle dinlemek
- Reddetmek veya kabul etmek
- Görünürde uyum göstermek veya samimi olarak kabul etmek.
Kolayca tahmin edilebileceği gibi gerçek değişim ancak geribildirimi samimi olarak kabul etmekle mümkündür. Bu durumda kişi ayrıntılı bilgi ister, yardım talep eder, belirli aralıklarla sağladığı gelişim ile ilgili yeni geribildirimler talep eder. Ancak bu koşulların varlığında gerçekten davranışlarda bir değişim meydana gelir.
İnsanın sadece zamana bağlı olarak yavaş gelişen değişimini hızlandıran durumlar vardır. Bunlardan daha ender meydana gelen bir tanesi, terör olayına karışmak, ağır bir trafik kazası geçirmek gibi yaşamı değiştiren travmalardır. Bir diğeri ehil bir terapistle yaşanan uzunca bir psikoterapidir. Bunların dışında insanı değiştirme potansiyeline sahip olan önemli bir diğer etken “geribildirim”dir. Bize verilen geribildirimlerden hoşumuza gidenleri alır ve başkalarıyla paylaşırız. Ancak hoşumuza gitmeyenleri ya hiç algılamayız, ya görmezden geliriz, ya da nedeni dışımızdaki bir duruma bağlarız. Bir bakıma insana en iyi geribildirimi eşi ve rekabet içinde olmadığı iyi bir arkadaşı verebilir. Gerçekte hepimiz sürekli olarak gündelik hayat içinde dolaylı geribildirimler alırız. Doğrudan aldığımız geribildirimler çok enderdir. Bunun için doğru yapılmış bir performans görüşmesi, işe alım veya yükseltmelerdeki değerlendirme merkezi uygulamaları ve yapılandırılmış kişilik testi sonucuna ilişkin geribildirimler, fırsat olarak değerlendirilmelidir.
Gerçekte bu değişiklikler hem yavaş meydana gelir, hem de meydana gelen bu değişiklikler özellikle kişilik açısından; bizi bir noktadan alıp öbür noktaya getirmez. Örneğin tedbirlilik düzeyi 1-100 arasında 40 olan, “cesaret edip risk almayı” erdem kabul eden otuzlu yaşlarının başındaki bir kişi, altmış yaşına geldiğinde aynı ölçekte 20 düzeyine gerileyebilir. Bunun açıklaması şudur: Bu kişi çevresinde bulunan kendi yaş grubundaki kişilere kıyasla yine atak olarak algılanır, ancak görmediği virajlara girmek konusunda eskisi kadar cesur davranmaz. Benzer şekilde, hırsı görece yüksek bir kişi otuzlu yaşlarında çocuğuyla oynadığı oyunlarda onu yenerek ağlatır ve çocuğunun “yenile yenile yenmeyi öğreneceğini” düşünürken; altmışlı yaşlarında torununa yenilmekte sakınca görmez. Ancak arada sırada onu da yenmekten kendini alamaz.
Değişim yaşla birlikte yavaşlasa da, her yaşta insanlar gelecekte ne kadar değişeceklerini öngörmek konusunda yanılırlar. Bunun insan hayatına hangi alanlarda yansıdığını göstermek için Harvard Üniversitesi psikologlarından Daniel Gilbert bir araştırma yapmıştır. Bu araştırmada en iyi arkadaşları, en iyi tatilleri, en sevdikleri spor ve müzik toplulukları konusunda katılımcılara üç soru sorulmuştur. Bu sorulardan birincisi bugünkü tercihleri, ikincisi gelecek on yılda bunun değişip değişmeyeceği konusundaki öngörüleri, üçüncüsü de son on yılda spor ve müzik zevklerindeki değişikliği değerlendirmeye yöneliktir. Aşağıdaki bilgilerin ışığı altında, katılımcıların son on yılda bu konuda önemli değişiklikler olduğunu ancak gelecek on yılda böyle bir değişiklik beklemediklerini söylemelerini tahmin etmek zor olmaz. Bunun nedeni insanların hatırlamanın kolaylığı ile hayal etmenin zorluğunu karıştırmasıdır. Bu nedenle on yıl önce nasıl bir insan olduğumuzu kolayca hatırlayabilirken, on yıl sonra nasıl olacağımızı gözümüzde canlandırmakta zorluk çekeriz. Bu durumu öngöremediğimiz için de, bize bu konuda bilgi verilse de, böyle bir sonucun gerçekleşme ihtimalini uzak buluruz.
Bunun bir nedeni insanın zamanın üzerindeki etkisini öngörememesidir. İnsan değişir. Bu değişimin çocukluk döneminde çok hızlı, yaşlandıkça daha yavaş olduğu bilinir. Bu değişimin gerçekleştiği sihirli bir an veya bir basamak var mıdır? Bir başka ifadeyle soracak olursak, “ne zaman olacağımız kendimiz oluruz?” “Ben oldum. Artık bundan sonra böyle olacağım” dediğimiz zaman, hayatın hangi dönemidir? İnsan gerçekte büyük bir yanılgı içinde yaşamaktadır. Bu yanılgı, “kişisel tarihinin sona erdiği”ne inanmasından kaynaklanır. Bu yanılgı, “olmak istediğimiz ve bundan sonra da hayatımızın sonuna kadar olacağımız kişi olduğumuz yanılgısı”dır.
İnsan geleceği tasarlama ve bunu gözünde canlandırma yeteneğine sahiptir. Ancak kendisini memnun edeceğini düşündüğü gelecekteki durum gerçekleştiğinde, çok kere umduğunu bulamaz ve yeni bir gelecek tasarımı içine girer. Onbeş yaşından başlayarak hayatın her aşamasında kendisi için en doğru kararı verdiğine inanır ancak bir süre sonra bu kararlarından pişmanlık duyar. Örneğin ergenlik döneminde yaptıracağı dövmenin iyi olması için bütçesini zorlar, ancak daha sonra bu dövmeden kurtulmak için daha çok para öder. Buna ergenlik yanılgısı diyebilirsiniz. Orta yaşa geldiğinde, gençlik döneminde aşık olduğu ve uğruna ölümü göze alacağına yürekten inandığı insandan boşanmak için, hayat boyu kazandıklarının yarısından vazgeçer. Bu listeyi uzatmak mümkündür. Bunları düşündüğümüz zaman; “insan neden gelecekte pişman olacağı kararlar verir?” sorusu önem kazanmaktadır.
Algısı zayıf, bilinci bulanık bir kişi, olayları sağlıklı değerlendiremeyeceğinden, genel olarak ruhen de huzurlu ve mutmain değildir. Zihni açık, algısı kuvvetli, idraki güçlü insanlarda ise değerlendirmeler genellikle isabetli olur. Çok alıngan, güvensiz, ezik ve kompleksli bir ruh yapısında olan insanlar da zihinlerini toplayıp düşünmekte, objektif bakmakta ve işe yarar çözümler üretmekte zorlanırlar. Demek oluyor ki ruhun huzurda olması, zihnin, alıcıların, algıların ve değerlendirmelerin huzur içinde yapılmasına sebeptir.
Zihin, çok mucizevî bir bilgi deposudur. Özel, genel bir çok bilgiyi ve tecrübeyi zihnimizde saklarız. Teorik ya da pratik yollarla öğrendiğimiz nice bilgiyi zihin arşivinde bekletiriz. Diğer yandan zihin, anlayış ve kavrayış gücümüzün de ifadesidir. Algılama ve düşünme, zihinle olur. Dolayısıyla, yaşadığımız olaylardan sonuçlar çıkarmamız, dersler almamız, tecrübeler biriktirmemiz zihin yoluyla gerçekleşir. Zihnin aktivitesi ruhla ilgilidir. Ruhsal, yani manevi bir etkinliktir. Ruh sağlığı yerinde olan bir insanın, olayları, sözleri ve görüntüleri algılayıp yorumlaması da sağlıklı olur. Halbuki şizofreni, paranoya gibi ruhsal hastalıkları olan kişilerin, algı ve yorumları da ne yazık ki sağlıksızdır. Ruhsal hastalıkları olan insanlar, ölüm, ayrılık, negatif eleştiri gibi durumlarda, dengesiz ve aşırı tepkiler verirler.
Her alanda olduğu gibi, hareketlerde de dengeyi yakalamak önemlidir. Bazen sevinçle heyecana kapılmış birini, tuhaf hareketler yaparken bulur ve gülümseriz. Bazen de tam tersine, kederle mahzunlaşmış birinin, şiddetli bir halsizlikle yemeğini bile yiyemeyecek kadar acizleştiğine şahit olur, ibretle seyrederiz. Elle tutulmaz, gözle görülmez olan ruh, kendini bize işte böylece gösterir. Bizzat göremediğimiz ruhu, vücudumuzu etkileyişiyle, hâl ve hareketlerimizi düzenleyişiyle hissederiz. Diğer yandan, en kederli anlarında bile, kişinin kendini toparlamaya çalışması, zorlayarak da olsa hareketlenmesi gereklidir. Aslında ruh, bir yandan hareketlerimizi olumlu ya da olumsuz etkileyen, diğer yandan, hareketlendikçe kendine gelen ve kuvvetlenen özdür. Sinirlendiğimizde yumruklarımızı sıkarız. Ferahladığımızda kaslarımızı serbest bırakır rahatlarız. İnatla bir şeyi kabul ettirmek istediğimizde ayaklarımızı yere vururuz. Israrla savunma yaptığımızda kaşlarımızı çatarız. Çok öfkelendiğimizde dişlerimizi sıkarız. Kısacası, duygularımız hareketlerimizi şekillendirir. Hareketlerimiz duygularımızı ele verir.
Ruh sağlığı yerinde olan bir kişi, kendileriyle aynı düşünceyi paylaşmıyor olsa bile, çevresindekilerle uyum içinde olabilir. Başkalarının fikirlerine ve tercihlerine saygı duymak, farklılıkları hazmedebilmek, olgun ve anlayışlı tavırlar sergileyebilmek, ruhu sağlıklı olan insanların gösterebileceği erdemlerdir. Güvenli bir insan, kendini ifade ederken de daha net ve rahattır. İçine kapanık bir insanın kendini ifade edişi de kapalıdır. Anlamayı ve anlatmayı, yani anlaşmayı gerektiren sosyal ortamlarda, özgüvenin önemi büyüktür. Zaten, sağlıksız bir ruh, insanların arasına girmek hususunda da isteksiz olacaktır. Sinirlilik, yalnızlık, tepkisizlik ya da aşırı tepkiler, mutsuzluk, ümitsizlik, çekingenlik gibi birçok ruhsal problem, sosyal ilişkileri olumsuz etkilemekte ve sosyal ortamda kabul edilme oranını aşağıya çekmektedir.
Kederli bir insanın yüzündeki mimik kasları, o duyguya göre şekillenir. Sevinçli birinin vücut dili de yine o sevince uygun olarak devrededir. Kendine güvenen birinin vücudu dik dururken, güvensizlik yaşayan birinin omuzları genellikle çöküktür. Ruhun hâli, fiziksel özelliklerimize yansır. Tecrübeli bir insan, çoğu zaman, karşısındakinin görüntüsüne bakarak, gönlüyle ilgili isabetli tahminlerde bulunabilir. Kıskanç bir insanın yüz ifadesiyle, kanaatkâr birinin yüz ifadesi kesinlikle değişiktir. Ümitsizlik hisseden bir insanın bakışıyla, ümit taşıyan birinin bakışları farklıdır. Fiziksel durumumuz, ruhumuzun bir nevi aynasıdır dersek, doğru bir tespit yapmış oluruz. Çünkü duruşumuz, kıyafetlerimiz, mimiklerimiz, yürüyüşümüz ve vücut dilimiz, ruh hâlimize göre şekillenen değişken özelliklerimizdir. Yorgunluk, çeşitli ağrılar, iştahsızlık, uykuda düzensizlik, gıdalardan tat alamama gibi bir çok fiziksel aksaklık, ruh sağlığının bozuk olmasıyla çok yakından ilişkilidir.
Hava durumunun sık sık değişkenlik gösterdiği bölgelerde yaşayan insanların daha tedbirli; ılıman iklimde yaşayanların ise daha toleranslı ve rahat bir yapıya sahip olabilirler. Bunların yanı sıra afetlerin ve beklenmedik iklim değişikliklerinin, insan psikolojisini nasıl da olumsuz etkilediğini hepimiz bilmekteyiz. Deprem, sel, kasırga gibi genel olarak zararlı etkileri olan afetler, şüphesiz en çok çocukların ruh sağlığı açısından ciddi sıkıntılara yol açmaktadır. Stres, ümitsizlik, depresyon, isyan gibi haller, özellikle inançsız insanların çok sık içine düştüğü hasta ruh halleridir.
İklim, havanın sıcaklık, basınç, nem ve rüzgar gibi şartlarını topluca ifade eden bir terimdir. Yeryüzünün herhangi bir yerinde bu hava olaylarına bağlı olarak gerçekleşen etkilerin uzun yıllar boyunca alınan ortalamaları farklılık gösterir. Genel özellikleri bakımından yeryüzünde görülen başlıca iklim tipleri sıcak iklimler, ılıman iklimler ve soğuk iklimler olarak üç gruba ayrılır. İklim, sadece tarımı, ekonomik yapıyı ve hatta kıyı şekillerini etkilemekle kalmaz, o bölgede yaşayan insanların karakterini de büyük ölçüde şekillendirir. İklimin, insanların yaşam biçimleri, yiyecek – giyecek seçimleri ve sağlığı üzerinde, dolayısıyla, karakter ve ruhsal yapıları üzerinde, oldukça belirleyici bir rolü vardır.
Çok sıcak havalarda bunalmak, çok soğuk havalarda sığınmak, yağmurlu havalarda duygulanmak, açık havalarda coşkulanmak, yani havanın durumuna göre değişken davranış ve ruh özellikleri göstermek, insânî bir durumdur.
Soğuk ve sert iklimlerde yaşayan insanların, hareketli, dayanıklı ve biraz sert mizaçlı olmaları doğaldır. Çünkü soğuk havada, ısınmak için doğal olarak daha fazla harekete ihtiyaç vardır. Daha fazla hareket, daha kavi bir bünyeye sebep olur. Zorluklar, sürekli bir savunmayı gerektirdiğinden, bu tip iklimlerde yaşayan insanlarda biraz bencillik de olabileceğini söylersek, çok da yanılmış olmayız.
Sıcak iklimlerde yaşayanların ağırkanlı ve öfkeli olmalarını da tuhaf karşılamamak gerekir. Çok sıcak havalarda, hareket kabiliyeti azalır. Kişi, sürekli olarak kaybettiği enerjisini dengeleyebilmek için suya ve dinlenmeye daha fazla ihtiyaç duyar.
Bir insanla sorun yaşadığınızı düşünün bir an için. Ve bu kişi ilk etapta öyle bir tepki veriyor ki, olayların gelişimini öyle bir değerlendiriyor ki sormayın. Bu değerlendirme esnasında kelimelere öyle bir anlam kazandırıyor ki, nefsi bir bakış açısı ile acı olan gerçeğin üzerini gelin gibi giyindiriyor. Ve haksız olduğunu bile bile geçmişte sizinle olan uzun vadedeki birlikteliğini, bir anda ters yönde değerlendiriyor. Halbuki birliktelik fedakarlık ister, birliktelik bakış açınızın dar olmamasını gerektirir. Arada sorun olarak görülen şeylerin, aslında bir hiç olduğunu ve arkadaşını yarı yolda bırakmanın acısını ancak ondan uzaklaşınca anlar. Gemiyi en son kaptanın terkedeceğini biliyoruz ama tayfaların da yolculardan önce kendilerini kurtarma çabalarına anlam olumlu bir anlam veremeyiz. Bütün tayfaların kaptana yardım ettiğini düşünürsek bunun adına “Gemisini kurtaran kaptan ve tayfalar” deriz.
Bir de bu olayların tersine bakalım isterseniz. Yağmurun ve güneşin faydalarını bilen ve buna şükreden patronlar, sel karşısında insanların mağduriyetlerini düşünen bir elektrikçi, “Yaptığım yemek güzel olmadı” diyerek sebebini araştıran ve daha güzelini yapmaya çalışan bir aşçı, “Birlikte yürüdüğüm kişi bana neden böyle söyledi ?” diye düşünen ve bundan ders çıkaran Müslüman… Evet, bakın bir anda nasıl da değişiyor insanın bakış açısı. Yeter ki o çemberi geniş tutarak olaylara doğru yerden bakabilelim.
İnsan, çerçevesini küçük, dar bir alanla sınırlı tutarsa bakış açısı da o derece küçük olur. “Sürekli güneş var” diye ekinlerinin kuruyacağını düşünüp güneşe söylenenler, “Yağmur yağıyor işçiler çalışamayacak” diyen patronlar , “Sel gelip motorlar arızalansın da para kazanayım” diye bekleyen elektrikçiler, verilenler karşısında cüzi bir miktar parası alınacak diye düşünenler, “Verdiğim yemek zayi oldu” diye oturup üzülenler, yol arkadaşı kendisine bir şey dedi diye kızıp gidenler… İşte bunlar, bakış açıları dar, olaylar karşısında tamamen aciz, nefislerine yenik düşmüş ve küçük kabuklarının içinden çıkamayan insanlardır. Kendilerine belirli bir çember çizmiş ve bu çember içerisinden çıkmamak için direnmektedirler.
İnsan olarak hayatta acı ve tatlı pek çok olayla karşılaşırız. Yol arkadaşlarımız tarafından terk edilebilir, hastalanabilir, mal varlığımızı yitirebilir, sevdiklerimiz bize kapılarını kapatabilir v.s Genelde bu gibi durumlarda insanlar çok çabuk sinirlenip üzülürler, hayata ve olaylara karşı bakış açılarında bir değişme oluşur. Hatta aynı hareketleri, olayları onlar da karşılarındakine yapmaya kalkarlar. Bu da insanın nefsi karşısındaki acizliğini gösterir. Nefsine yenik düşmeyen insanlar ise bu olayları sabırla karşılayarak bu durumları olumlu şekilde nasıl değerlendirebileceklerini düşünürler.
İster zamanımızı verelim, ister enerjimizi ya da paramızı; cömert olmak kalplerimizi, zihinlerimizi açmanın; bir akışı yenilemenin en hızlı ve emin yollarından biridir. Size bununla ilgili bir sır vermek istiyorum. Vermek hediye etmektir. Karşılık gerektirmez. Cömertliğin doğası, kendinden gerçekten bir şeyler verip karşılığında bir şey beklememektir. Eğer karşılık olarak bir şey beklersek, beklenti kendiliğinden bir sıkıştırmaya dönüşür, enerji alanımızda baskılayıcı bir güç halini almaya başlar, özellikle de cömertliğimizin kabul görmeyeceği ya da en azından tahmin ettiğimiz şekliyle karşılığını bulamayacağı hayal kırıklığına, kızgınlığa dönüşürse. Bir hediye hem vereni hem de alanı özgürleştirir, onları bir zorunluluk ve beklenti zincirleriyle birbirlerine bağlamaz.
Negatif düşünce ve duygular içimize sızdığında bize geri dönecek olan tuhaf bir kızgınlık ve korku yaratabilir; çünkü bunlar birbirlerine bağlı enerjilerdir ve kolektif şuurdan sızıntıya neden olacak en küçük bir çatlaktan birlikte içeri giriverirler. Bu şekilde önce negatif bir düşünceye sahip olup ardından da bundan dolayı kendimizle ilgili negatif hissetmek enerjimizi kesinlikle bloke edebilir. Pozitif düşünmek, ya da bağlantıda kalmamızı sağlayan, geniş ve akışkan kalabilmemize izin veren düşünce biçimi olarak tarif edilebilir. Sık sık eğlenceli hatıraları, deneyimleri, düşünceleri ve bunun gibi şeyleri düşünmek ruh halimizi değiştirebilir. Bu tür düşünceler beynin mutluluk kimyasallarının akışını tetikleyebilir ve endorfin hormonu beden kimyamız üzerinde ani ve pozitif etkiler meydana getirebilir. Mutlu bir beden ise daha temiz ve akışkan bir enerji alanı yaratacaktır. Bu aynı zamanda şuursuzca korkulara kapılmayıp insanların hayatlarına pozitif enerji, pozitif imajlar, düşünce ve duygular aktarmak ve böylelikle dünyanın kalbindeki güzelliğe uyumlanmalarına yardımcı olmak demek.
Unutmayın, tek korkmamız gereken korkunun kendisi. Enerjetik olarak yapılması gereken en iyi şey bununla yüzleşmek ve korku yüklü enerjiyi kabul etmek olmalı. Bu cesaret isteyecektir ama korkuyla yüzleşmek bizi güçlendirir. Korku da tıpkı acı gibi bize yanlış olan ve dikkat etmemiz gereken bir şeyleri gösterebilir. Bizi bir durumu düzeltmek için eylemde bulunmaya çağırıyor olabilir. Aslında bazı değişimler iyi olduğu gibi bizi eskisinden daha güçlü yapmayı hedefliyor da olabilir ama o an içinde bunu bilmediğimiz ve emin olamadığımız için korku duyuyor olmamız mümkün. Korkularınızı derinlemesine dinlemek üzerlerindeki yükü azaltabilir ve sizi hayatınızda önemli değişimler yapmaya yönlendirebilir.
İlişkileri sürekli kontrol etmeye çalışmak kötü bir alışkanlıktır. İlişkinizi tümüyle kontrol etmeye çalışırsanız partneriniz bu ilişkide hiçbir etkisi ve rolü olmadığını fark eder ve ilişki eninde sonunda mutsuz bir şekilde sona erer. Yakınlarımız ve sevdiğimiz insanların başlarına kötü bir şey gelmesini istemeyiz. Ancak onları nereye kadar kontrol edebiliriz. Herkesin bir hayatı var ve bunu sürekli bir şekilde yaşamak zorunda. Yaşamımız doğası gereği tehlikeli ve öngörülemezdir ve çocuklarınızı veya arkadaşlarınızı kaza veya diğer sorunlara karşı korumak neredeyse imkansızdır.
Geleceğiniz her ne kadar kesin olarak planlamak isteseniz de hiçbir zaman kesin olamaz. İnsanlar geleceğini kontrol etmeye çalışırken hayattan ve etraflarındaki insanlardan çok fazla şey beklerler ve hem kendilerini hem de onları mutsuz ederler. Şu an yaşadığınız hayatı ihmal etmenize neden olur. İnsanlar size bir şey borçlu değiller ve hiç kimse sizin beklentilerinize cevap vermek zorunda da değil. İnsanların davranmasını istediğimiz yol her zaman doğru yol değildir. İnsanları takdir etmeye başlamanın en kolay yolu, onların ne söylediğini, düşündüğünü, yaptığını veya hissettiğini kontrol etmeye çalışmaktan vazgeçmektir.
Ne kadar çok başarısızlığa uğrarsak, başarıya giden yolumuz o kadar açılır.
Başkalarına güvenemeyen insanların kendileri de güvenilmezdir. Kendi içlerinde güvensizlik yaşayan insanlar, çoğunlukla, diğerlerini inciterek kendilerinin incinmemesini sağlarlar.
Ne kadar çok seçeneğiniz varsa, seçtiğinizden o kadar az haz alır olursunuz. İnsanlara fazla seçenek sunulunca, seçtikleri hakkında bir türlü emin olamazlar ve akılları diğerlerinde kalır.
Bir insanla ne kadar çok tartışırsanız, onu ikna etme ihtimaliniz o kadar düşer. Çünkü, tartışmaların sebebi çoğu zaman duygusaldır; kişinin tartıştığı konu ile ilgili duygusal olarak takıldığı bir durum vardır ve bunu tartışarak yok edeceğini düşünür. Halbuki tartışmak bir nevi boş enerji kaybıdır.
Bir insanı kendinize ne kadar çok yakın tutmak isterseniz, onu o kadar uzağa itersiniz.
Kendi defolarınız hakkında ne kadar dürüstseniz, kişiler sizin o kadar mükemmel olduğunuzu düşünürler
Bir şey ne kadar el altındaysa, onu isteme ve değerini bilme durumunuz o kadar azalır.. İnsanların çoğu el altında olan şeylerin kıymetini bilemezler.
Herkesle ve her şeyle ne kadar çok irtibattaysak, yalnız, izole ve depresif hissetme oranımız da o kadar yüksektir.
İnsanlara zalimce yaklaşanlar, kendilerine de öyle yaklaşıyordur. Diğerlerine karşı gösterdiğimiz tutum, kendimize gösterdiğimiz tutumun işaretidir.
Çoğu zaman başlarına gelen tüm bu durumların kendilerinden kaynaklandığını, kişi istemedikten sonra karşılaştıkları tüm bu durumların onları etkilemeyeceğini, ayrıca tüm bu sorun ya da mutsuzluk diye adlandırılan deneyimlere teşekkür ve şükretmek gerektiğinin bilincinde olamazlar. Oysaki hepsinin karşımıza çıkmasının bir amaç uğruna olduğunu ve hepimizin bunları deneyimleyerek dahi iyi birer insan haline geleceğimizi fark etmemiz gerekir.
Kendi dışımızda gelişen olayları ve insanları bu kadar irdelemek yerine, kendimizi irdelemeye vakit ayırsak, mutluluğun kaynağına ulaşmamamız daha kısa bir zaman alacaktır. Olumsuz enerji her daim olumlu enerjiye göre daha güçlü bir boyuttadır. İnsan zihni durmaksızın tetikte olabilmek adına, hayatta kalabilmek için olumsuz enerjiden faydalanır çünkü olumsuz enerji kişiyi sürekli savaş halinde tutma gücüne sahiptir fakat öte taraftan bu enerjinin çok fazla kullanımı bizi bir virüs gibi içten içe kemirip bitirir fakat ne yazık ki biz bunu fark edemeyiz. Olumsuzluğun gücüne bir kere kapıldık mı oradan kendimizi çekip çıkarmamız çok zaman alır. Aynı bir bataklık gibidir mutsuzluk… Yavaş yavaş sizi içine çeker. Etrafta tutunacak ve kendimizi yukarıya doğru itecek bir dal aramak yerine, korkuyla debelendiğimizde bizi içine daha da çekecektir. İşte bu yüzden ruhu o olumsuzluk bataklığına saplanmış kişilerden uzak durmaya çalışmak gerekir. Bu kişileri izlediğinizde konu hep döner dolaşır, ne kadar şanssız olduklarına, başkalarının onlara yaptıkları ihanetlere, nankörlük görmelerine, umutlarının kalmadığına gelir.
Eğer hiç bir şey işe yaramazsa, ve negatif durumlardan uzak duramaz, değiştiremez, dikkatini başka yere veremez ve düşüncelerinizi değiştiremezseniz ve duygular bardaktan boşalırcasına hissediliyorsa, duygu düzenlemedeki son adım tepkinizi kontrol altına almaktır. Öncelikler vücudunuz dinleyin. Belki kalbiniz deli gibi çarpıyor, belki enerjiniz hızla düşüyor, belki titremeye başladınız… Derin nefesler alın, tepki vermeden önce mutlaka nefesinize odaklanın ve nefesinizin sizi sakinleştirmesine izin verin. Psikoloji profesörü Susan Whitbourne
İstenmeyen bir duyguyu yaratacak durumlara girmemeye özen gösterin. Eğer aceleniz olduğunda sinirleneceğinizi biliyorsanız, işleri son dakikaya bırakmayın. Evden ya da ofisten 10 dakika erken çıkın ki yayalardan, arabalardan ve yavaş asansörlerden rahatsız olmayın. Bu duruma benzer olarak, görünce rahatsız olduğunuz bir tanıdığınız varsa, karşılaşmamanın bir yolunu bulun. Beki de azaltmak istediğiniz duygu hayal kırıklığıdır. Ulaşılamaz mükemmelliği düşlüyor olabilirsiniz. Bu aradığınız “mükemmel” işinizde başarı ya da hazırladığınız yemek olabilir. Durumu sizin kabiliyetlerinize uygun şekilde çözebilirsiniz. Örneğin, çikolatalı sufle yapamıyor olabilirsiniz, ama çok güzel sütlaç yapıyorsanız, o akşam gelecek misafirlerinize sufle yerine sütlaç ikram edebilirsiniz.
Sinirliyken sakinleşmeyi denemek, söylemesi kolay yapması zor bir iştir. Eğer ipin ucunu kaçıracak seviyedeyseniz ve nefretinizi sizi duyabilen herkese kusuyorsanız, duygularınız arkadaşlıklara, işinize, hatta sağlınıza mal olabilir. Belli metotlar uygulayarak ve pratik yaparak duygularınızı kontrol etmeyi öğrenmeniz mümkün. Duygusal düzenleme pratiğinin büyük kısmını kötü bir durum oluşmadan yapabilirsiniz. Kendinizi önceden hazırlayarak, sorunun duygusal hayatınızı etkilemeden çözülmesini sağlayabilirsiniz.
Duygular günlük hayatımızın çok önemli bir parçası. İster sizi gülümseten bir mesaj olsun, ister trafik stresi, hayatın iniş ve çıkışları nasıl hissettiğinizi etkiliyor. Psikologlar tarafından yapılan araştırmalar duygusal düzenlemeyi, yani duyguların hissedilme ve ifade edilmesini kontrol etmeyi anlamakta ilerleme sağlıyor. Bazı duygusal tepkilerin düzenlenmeye ihtiyacı yoktur. Eğer duygu, duruma uygunsa ve sizi iyi hissettiriyorsa olduğu gibi kalabilir. Komik bir şey olduğunda herkesle beraber gülmek uygun bir tepkidir. Ama ciddi bir toplantı sırasında telefonunuza gelen mesaja bakıp kahkaha atmak durumla uymaz. Trafikte sizi sinirlendiren bir aracın önünü kesip, arabadan inip bağırmaya başlamak sizi iyi hissettirse de durumla uygunsuz ve güvenliğinizi tehlikeye atan bir tepkidir.
Eşinin ailesiyle anlaşmazlık yaşayan kişiler de dahil olmak üzere evlilik terapisinin yanı sıra bireyse terapi de alabilirler. Bireysel terapilerde kişilere doğru davranış şekilleri öğretilmeye çalışılır. Evliliklerde sorun ister karşılıklı olsun ister tek taraflı olsun ilişkinin tamamen onulmaz bir hal almaması ve kurtarılabilmesi için çift terapisi de tavsiye edilen terapi çeşitleri arasındadır. Bu seansların tamamında bireyin önce kendisini fark etmesi sağlanır. Daha sonra sorunun kimden ve nelerden kaynaklandığı tesit edilerek, sorunun ortadan kaldırılması için adımlar atılır.
Evlilik terapisi eşler arasında yaşanan pek çok sorun için çözüm olabilmektedir. Uzman bir psikologdan yardım almak çiftlerin evliliklerinde yaşanan aileyle anlaşamama sorununun daha kolay bir şekilde çözülmesini sağlar. Psikolog, çiftleri dinler, neler yapmaları, yapmamaları, nasıl davranmaları ve bu sürecin doğru atlatılması için gerekli adımları tespit ederek çiftlere anlatır. Evliliği aile sorunları nedeniyle çıkmazda olan çiftlerin evlilik terapisinden faydalanmaları önerilir.
Ayrıca eşlerin de sorun yaşanması halinde üzerlerine düşen bazı görevler vardır. Eşinin ailesiyle anlaşamadığını söyleyenlerin büyük bir çoğunluğu eşlerinin de kendi ailelerinden yana olduğunu söylerler. Aile ile anlaşamama gibi bir durumda diğer eşin anlayışlı ve adaletli davranması gerekir. Ayrıca eşe adaletli olunduğunun hissettirilmesi de önemlidir. Hatta bazen karışmamak ve tarafsız olmak da gerekebilir. Soruna objektif olarak bakan eşlerin evliliklerindeki sorun en aza indirilebiliyor.
Evliliklerde en çok rastlanan sorunların başında kadın ya da erkeğin, eşinin ailesiyle anlaşamaması gelir. Kötü giden evliliklerin büyük bir bölümünde sorun ailelerle ilgilidir. Bazı evliliklerde ailelerin sorun olmasında çiftler haklıdır. Bazılarındaki sorunun temelinde ise eşlerin aralarında yaşadıkları her şeyi ailelerine yansıtması sebeptir. “Eşimin ailesi ile anlaşamıyorum” diyen kişilerin sorunları genellikle düğün öncesi süreçte veya düğün sırasında başladığı gözlemlenir. Uzm. Psk. Sefa Mutlu Özdemir
Belirtileri 15 yaş civarında başlayan antisosyal kişilik bozukluğu için etkili tedavi yöntemleri vardır. Alanında uzman bir psikolog tarafından bilişsel davranış terapi seansları denenen ilk tedavi şeklidir. Bu terapilerin ergenlik çağında alınması hastalığın ilerleyen yaşlarda devam etmesini engelleyebilir. Bilişsel davranış psikoterapisi seanslarına katılan antisosyal kişilik bozukluğu hastası gençlerin gösterdikleri davranış eğilimlerinde önemli ölçüde azalmalar olduğu gözlemlenir.
Antisosyal kişilik bozukluğu nedenleri olarak kalıtsal etkenlerden ve beyindeki bazı bölgelerin hasarlı olmasından söz edilir. Çevresel faktörler de önemli nedenler arasındadır. Antisosyal kişilik bozukluğu olan hastaların beyinlerinin öğrenme, cevap verme, üzüntü, korku gibi yetiler ile ilgili bölümleri daha küçüktür. Bazı kişilerin çocukluk çağlarında yaşanan duygusal ve cinsel istismar gibi travmalar, yetersiz beslenme, aile tarafından sevgi görmeme, ihmal edilme, doğumdan önce annenin kullandığı ilaçla antisosyal kişilik bozukluğu nedeni olabilmektedir. Bu hastalık alkolik anne babaların çocuklarında da görülebilir.
Antisosyal kişilik bozukluğu belirtileri konunun uzmanları tarafından saptanmıştır. Bu teşhisin netleşmesi için aşağıda sıralanan belirtilerin gözlemlenmesi gerekir.
- Yasaları sürekli çiğnemek ve tutuklanmayı umursamamak
- Diğer kişilere saygısızlık etmek
- İçinde bulunduğu davranışlara dair suçluluk hissetmemek
- İş ilişkilerinde başarılı olamamak
- Maddi yükümlülükleri genel olarak yerine getirememek
- Kendi güvenliği ve diğerlerinin güvenliğini hiçe saymak
- Öfke, saldırganlık, sinirlilik ve düşmanlık eğilimleri
- Fiziksel kavgadan kaçınmamak
- Yalan söylemeyi alışkanlık haline getirmek
- Kendi ismini başlarına yanlış söylemek
- Eğlence veya maddi kazanç elde etmek için başkalarını kandırmak
- Sağlıklı düşünememek ve plan yapamamak
Odaklanmayı geliştirmek için uygulanabilecek pek çok farklı yöntem ve teknik bulabilmek mümkündür. Örneğin;
- Kişisel olarak odaklanma teknikleri geliştirmek, görev ve sorumluluk listesi oluşturmak,
- Sağlıklı beslenmek,
- Yürüyüş ve spor yapmak ya da bunun gibi fiziksel aktivitelerde bulunmak,
- Düzenli ve sağlıklı bir uyku düzeni oluşturmak,
- Düzenli olarak beyin egzersizleri yapmak, bulmaca çözmek, akıl ve zeka oyunları oynamak konsantrasyonu artırmak için uygulanabilecek en etkili yöntemler arasında yer almaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre yılda 3.2 milyon kişi fiziksel aktivite azlığı nedeniyle ölmektedir. Sedanter bu yaşam tarzını bilinçli ya da bilinçsiz olarak seçen kişilere verdiğimiz isimdir. İnsanların çok çalışmaktan ölebildiği bir dünya da (Özellikle Uzakdoğu ülkeleri Japonya, Çin gibi ülkelerde) hareketsizlikten ölen insanların sayısının 3.2 milyon gibi bir sayıda olması oldukça endişe verici olduğu kadar sizlerde kabul edersiniz ki garip bir durumdur. Bırakın günlük spor yapmak ya da aşırı hareketli bir yaşamı, bu nokta da sorulması gereken soru sanıyorum bir insan neden böyle bir yaşam tarzını seçer olmalıdır.
Yazarlara göre bu çalışma, yoğun bir hayat süren insanların yerleşik zamanını azaltmanın mümkün olduğunu göstermektedir. Özel danışmanlıkla bunun sağlanmış olması önemlidir, çünkü yaşlandıkça sedanter zaman artmaya eğilim gösterir. Özel yaşamda da ebeveynler ilk önce çocuklarıyla geçirdikleri zamanlarının kendileri için faydalı olmadığını düşünebilirler, ancak bu şekilde oturma saatlerini ve zamanlarını azaltabilirler Fiziksel olarak aktif bir yaşam tarzı elde edinmeleri çocukları için de iyi bir örnek oluşturur. Epidemiyolojik çalışmalar, artan oturma süresinin tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve erken ölümle ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu çalışma, yerleşik zamanı azaltmanın mümkün olduğunu ve yerleşik zamandaki küçük bir azalmanın bile sağlıklı bir hayat için yararlı olabileceğini gösteren ilk araştırmalar arasındadır.
Sağlıklı yaşamın anahtarı sedanter yaşam tarzından uzak durmak olarak bilinmektedir. Daha hareketli bir yaşam sürerek daha sağlıklı bir hayat sürmek mümkündür. Peki vücut kas kitlesini korumak ve sağlığın kötüleşmemesi için minimum gerekli süre nedir? Yeni bir çalışmada araştırmacılar bu sorunun yanıtını aradı. Çalışmaya küçük çocukları olan toplam 133 ofis çalışanı katıldı. Katılımcılar iki grupta randomize edildi. Müdahale grubunun katılımcılarına, iş yerinde ve boş zamanlarda oturmayı azaltmaları için ne gibi stratejiler geliştirebileceklerini belirlemek için özel danışma sağlandı. Katılımcılar, günlük hayatları elverdiği düzeyde kişisel hedeflerini belirlediler. Çalışma süresinin en yaygın amacı, çalışırken ve kahve molalarında oturma sürelerini yarıda kesmekti. Boş vakitler için en yaygın hedefler aktif şekilde işe gidiş geliş ve ailenin aktif vakit geçirmesiydi.
Terapist, serbest dalgalanan dikkatini korumak ve sürdürmek için, analizden çok daha fazla enerjiye gereksinim duyar. Bunu yapabilmek için hem hasta ile iletişimini korumayı hem de zihnini bir kısmını bölerek orada serbestçe düşünebilmeyi becerebilmelidir. Analistin hafızasını, arzusunu, yönünü bırakma fırsatı ve şansı psikanalitik psikoterapi yapan terapistte yoktur. Serbestliğin ve varlığın amacı değişmiştir. Psikanalizde hiç kimse olmaya çalışarak hastanın düşlemini geliştirme amaçlanırken, psikanalitik psikoterapide bir kimse olunmaya çalışılarak hastanın düşleminin yapılandırılması amaçlanır. Yani bir yandan hasta ile çalışma sürdürülürken bir yandan da zihinsel esneklik, hareketlilik, yaratıcılık, bütünleştiricilik, bireşimcilik de sürdürülmeli ve bunlar seansa taşınabilmelidir. / Broken Structures, Salman Akhtar
Terapistin nesne sürekliliğini korumada özel bir çabası ve gücü olmalıdır. Bunu, uyarmadan, yutucu ve otoriter olmadan, yansızlığı koruyarak yapabilmek yetenek ve deneyim gerektirir. Geri düzeydeki hastalar sık sık öfke hissettirebileceğinden, kızgınlığını ve düşmanlığını kontrol edebilmeli, bu duygularla ve eyleme vurmalarla çalışabilmelidir. Eyleme vurmalara ilgisiz kalırsa ya da çok dikkate alırsa bunlar artabilir, süperegosunu çok ön plana çıkarırsa hasta katlanamayabilir. Öfkesini anlayamazsa tekniği, öfkesini kendisine yöneltirse iç dünyası, öfkesini dışarıya taşırsa diğer hastalarıyla ilişkileri olumsuz etkilenecektir. Hastaların bağlara, yatırıma ve meraka yönelik saldırılarını iyi göğüslemeli, tutma/taşıma işlevini sürdürebilmelidir.
Olumsuzluk yüklendiğinde bununla mücadelede ve bu olumsuzlukları araştırmada daha zorlu bir ortamda olmak, affektif katılımı ve sözel olmayan iletişimi hastanın çabuk algılayıp fark edebilmesi de diğer zorluklardır. Beklemek, durmak, düşünmek için daha sınırlı bir alan vardır. Vücudun ve yüzün görülmesi, bazı açılardan hastayı rahatlatsa da terapistin serbestliğini azaltır. Düşlemi ortaya çıkaran, düşlemi ve fanteziyi devreye sokan, arananın orada olmaması, ama arananın yansıtılabileceği bir figürün var olmasıdır. Bu yüzden terapistin tüm varlığıyla ortada olması, hastanın düşleminin devreye girmesi ihtiyacını azaltır. Aktarımın doğası psikanalizdekinden farklılaşır. Karşı aktarım ile çalışmak ve bunu kullanmak için terapistin çok daha etkin ve deneyimli olması gerekir.
Psikanalitik psikoterapide daha ağır hastalarla çalışıldığında, daha zorlayıcı ve düş kırıklığı yaratıcı, umutsuzluk yaratan durumlarla karşılaşma olasılığı yüksektir. Zor durumlar ve gelecekteki iyileşmeler için terapistin çok sabırlı olması gerekecektir. Terapistin, hastasındaki değişime duyduğu inanç; öncelikle kendisinden ve kendi analizinden, sonra hastasından, süpervizörlerinden, meslektaşlarından ve bu alandaki öncülerden, örnek çalışmalardan beslenir.
Kimlik dağılması ve kimlik sorunları, çifte değerliliğe katlanamama ve hep ya iyi ya kötü ayrımında kalma, yoğun duygusal dalgalanmalar ve duygusal taşmalar, cinselliğin çok bastırılması ya da sapkınlık düzeyinde yaşanması, şiddetli ve işlenemez suçluluk ve utanma duygularının yanında ağır biçimde cezalandırılma korkuları ve düşlemleri, psikanalitik psikoterapi yapılmasını gerektirecek meselelerdir. İyiliğin, sevginin ve şefkatin gücü, iç dünyadaki varlığının olumlu etkileri gözlenemez, zor hissedilir ya da hızla parlayıp söner.
Benlik dağılma kaygısını sıklıkla yaşar. İçsel bağlar, dışsal bağlar ve iç-dış arasındaki bağlar tehdit altındadır. Bu tehdit ve zaman zaman yaşanan kopmalar gerçekliğin değerlendirilmesini, kaygının bastırılmasını zorlaştırır. İç ve dış gerçeklik arasındaki sınırda sorunlar vardır. Buradaki sorunlar da gerçekliğin değerlendirilmesini bozar. Bağlara, yatırıma ve meraka yönelik saldırılarla karşılaşılır. Bireyselleşme ve ayrılma sekteye uğramış, bu alandaki sorunlar güncelliğini korumuştur. Bu yüzden nesne sürekliliği zayıftır ya da yoktur, nesnenin yokluğuna tahammül azdır, güven duygusu azdır, ilişkilerdeki uygun mesafe ayarlanamaz, tümgüçlü kontrol korunmaya çalışılır ve saldırganlık nötralize olamamıştır. Bu durum seansları aşırı beklentilerle yükler, birçok konunun konuşulmadan kalmasına neden olur. Her şeyi yapabilen, tek seansta iyileştirebilen ve herşeyi verebilen anne gibi terapistler ve terapi yöntemleri aranır. Elbetteki bunlar beraberinde, hayal kırıklığı ile sık sık terapist değiştirme, sürekli olarak birgün aradığı tümgüçlü terapisti bulma umudunu sürdürme ile sonuçlanır. Bu arzuları tatmin etme iddiasındaki sözde terapistlerce istismar edilme komplikasyonu ya da sahte iyileşmeler ile karşılaşılır.
Antisosyal eğilimler, bilinçli bir çarpıtma ile yalancılığın varlığı, klasik psikanalizin ve psikoterapinin uygulanmasını ve olanaksızlaştırır. Hastanın diğer insanlarla derinleşmiş ilişkilerini bir miktar ayrımlaştırma yetisi olduğunda, ilkel aktarımların analitik ortam üzerindeki yıkıcı etkilerinin ortaya çıkma olasılığı azalır. Psikanalitik psikoterapi gerektiren hastalarda; kronik huzursuzluk, sık dalgalanan duygular, oynak, kararsız ilişkiler, gerçekdışı hedefler, eşduyum güçlüğü, gerçekliği kendini merkeze koyarak yorumlama, yas tutma yetisinde sorunlar, sevme güçlüğü, cinsel sorunlar ve ahlaki bozukluklar vardır. Çelişkili kendilik ve nesne tasarımlarını bölme ya da etkin bir biçimde çözerek ayırma kullanılan ana savunma mekanizmalarındandır. Buna yadsıma, ilkel ülküleştirme ve değersizleştirme, yansıtmalı özdeşim, tümgüçlü kontrol gibi diğer ilkel savunma mekanizmaları eşlik eder. Yapısal olarak; benliğin çatışmalar dışındaki kısmı çok sınırlanmış, üstbenlik zayıf bir biçimde içselleştirilmiş ve bütünleştirilmiş, benlik-üstbenlik sınırı belirsizleşmiş, en önemlisi de kendilik kavramındaki bütünleşme eksikliği yüzünden kimlik dağılması ortaya çıkmıştır.
Divana uzanamayanlar; simgeleştirmede, hayal etmede, bütünsel kendilik ve nesne tasarımlarına sahip olmada, kaygıya tahammülde, bastırmayı kullanabilmede zorluklar yaşayanlar, psikosomatik rahatsızlıkları olanlar psikanalitik psikoterapi ile sağaltılabilirler. Ama yine de hastanın seçilmesi gerekliliği burada da sürmektedir. Psikanalitik psikoterapide ilaç kullanım imkanı vardır. Psikanaliz ancak, analizanın ilaç kullanımını gerektirecek düzeyde kötüleşmediği durumlarda sürdürülebilir. Psikiyatrik ilaç kullanımının gerektiği durumlarda psikanalitik psikoterapiye geçmek ya da en baştan psikanalitik psikoterapi ile başlamak gerekir ki bu durumda bile terapiyi sürdüren kişi ile ilaçları düzenleyen kişinin farklı olması önerilir. Müdahaleler psikanalitik psikoterapide daha serbesttir, daha seslidir. Terapsitin etkinlik düzeyi daha fazla olabilir. Şimdi ve burada ile çalışmak her zaman önemli olacaktır. Her iki çalışmada da hasta hem yaşamında hem de kendinde değişiklikler yapma ve yaşamını ve kendisini araştırma isteği taşımalıdır. Bu istek beraberinde; zaman, para, enerji yatırımını, samimi bir biçimde kendini ortaya koymayı getirmelidir. Çerçevenin içini ancak bu arzu, istek, motivasyon ve libido yatırımı doldurabilir.
Böylelikle psikanalitik psikoterapi, psikanalitik bir yaklaşımın uygulanabileceği popülasyonu genişletir. Bu bir avantajdır, çünkü analitik bir tutumun içselleştirilmesi kişisel gelişim için çok müthiş bir olanaktır. Sıklık ve maliyet gibi bazı açılardan kullanım ve uygulama kolaylığı getirir ama hangisinin daha kolay olduğu tartışmalıdır. Yine de psikanalitik psikoterapi, çerçevenin sınırları daha sık zorlanır, dış gerçekliğe klay kayılır. Psikanalitik psikoterapide sıklık azaltıldığında hastanın tedaviye yaptığı yatırım azalır. Yatırımın azalması, bağlantının yeterince oluşmamasına, aktarımın istenen düzeyde ele alınamamasına neden olur, dirençleri güçlendirebilir. Böylelikle terapist daha güçlü dirençleri daha çok yorumlamak, ele almak zorunda kalacaktır.
Geştalt terapi yaklaşımını ortaya atan Frederic Pearls ( 1969 ) de, çoğu kuramcı gibi, başlangıçta psikanaliz ile ilgilenmiş ve onun yetersiz olduğu alanları görmüş bir kişidir. Pearls’a göre insan yaşamına bir bütün olarak başlamakta, ama büyürken, gelişirken geçirdiği rahatsız edici yaşantılar yüzünden bazı parçalan ile bağlantıları zayıflamakta ya da kopmaktadır. Terapinin amacı bu parçalanmışlığı bütünlüğe dönüştürmektir. Pearls’e göre bir gereksinmenin ortaya çıkması ile diğerleri zemine geçer ve bir parçalanma olur. O gereksinmenin karşılanması ile bütünlük ( geştalt ) tekrar oluşur. Bu defa başka bir gereksinme zeminden ayrılıp öne geçer bu defa onun giderilmesi için harekete geçilir ve bu süreç böyle devam eder. Pearls’e göre organizmanın net hücresi, her organı, her hangi bir fazlalığı atmaya, eksik olanı tamamlamaya ve böylece denge durumuna gelmeye çalışır. Bu dinamik sayesinde değişen koşullara karşın organizma homeostasis denilen bu kararlılığı korumuş -: Şimdi ve burada olma : Pearls insanların kendileri ile ve başkaları ile ilişkilerinde bütünleşme yolu olarak şimdi ve burada olana yoğunlaşmanın gereğine inanır. Şimdi ve burada olma» durumunun farkında olma, duyumları tam olarak alma, duygulanma ve bütünleşme, yaşarken ve davranışta bulunurken olup bitenlerin ayırdında olma demektir. Olan olmuş, olacak olan da henüz olmamıştır. Bir kimsenin sürekli geçmiş olaylar üzerinde durmasının ya da henüz olmamış olayları olmuş gibi değerlendirmesinin yıkıcı etkileri olacağı görüşündedir. Kaygı şimdi ile sonra arasındaki açıklıktır. Kişi şimdiki zamandan kopar, sürekli olarak gelecekle ilgilenirse kaygı duyar. Çünkü ya gelecekte olabilecek felaketleri düşünerek bunalıma girer ya da hiçbir zaman gerçekleşmeyecek harikulade durumlar hayal eder. Bunlara erişemedikçe hayal kırıklığı yaşarlar.
Çalışma sırasında en çok önemsenen, bireyin “o andaki” algısıdır. Yani, birine sıradan gelen bir şeyin, bir başkası için çok önemli olabileceğini bilmek, bir Geştalt Terapisti’nin birincil bakış açısıdır. Geçmişte yaşanan bir şeyin, o an ve orada o birey tarafından nasıl algıladığı önem taşır. Terapi odasında olan bireylerle, bu bakış açısı temelinde, bireyin önemli gördüğü herşey saygı ve titizlikle ele alınır. Değişim, kabulle başlar. Dolayısıyla, çocuk ya da diğer aile bireyinin sahip olduğu özelliklerin terapist tarafından yargılanmadan kabul edilmesi, onlara ihtiyaç duydukları değişim için bir basamak sunar. Sadece bütünü görmek, gözden pek çok özelliği kaçırmaya neden olabilir. Sadece parçalarla ilgilenmekse bütünün yarattığı güzel tabloyu bozabilir. Önemli olan, bütünlük içerisindeki ayrışmaların farkedilmesi ve tabloyla uyumlu “renkler” kullanarak bütünleştirilmesidir. Geştalt Terapisi’nin ve terapistin “sanatı”, tabloda bazen renklerin uygun şekilde bütünleştirilmesi, bazen de hatların oluşturulmasına destek olabilmesidir aslında.
“Öğrenmek, bir şeyin mümkün olabildiğini görmektir“ (F. Perls)
Kişisel sorumluluk almak ve bir başkasının değişmeyecek özelliklerini kabul etmek de Geştalt Terapi sürecinin yadsınmayacak önemdeki parçasıdır. “Çocuğum benim dediğimi dinlemiyor” cümlesiyle, ” Çocuğuma dediğimi dinletmiyorum/dinletmeyeceğim/dinletmem” ifadeleri arasındaki farkın, ebeveynlerde ortaya çıkaracağı farkındalığı yaratmak oldukça önemlidir. Benzer şekilde “annem ve babam benim isteklerimi anlamazlar” cümlesiyle “ben annem ve babama isteklerimi uygun şekilde anlatmam/anlatmayacağım/anlatmıyorum” ifadesi arasındaki farkın, çocuk ya da gençte yaratacağı farkındalık, ona değişik bakış açıları sağlayabilecektir. Bu noktaya gelindiğinde ya da siz bu satırları okurken akıllara ” Yapmayan taraf hep ben miyim?; Karşı taraf sahiden işbirliğinden uzak davranıyor olamaz mı?” soruları gelebilir. Elbette bunlar mümkündür. Ancak, siz onun yaklaşımı karşısında tek bir seçeneğe sahip olmadığınızı fark ettiğinizde, sorunla baş etme gücünüz artacaktır. Yani, ebeveynler bazen gerçekten de çocuk ya da gençlerin söylediği şeylere duyarsız kalabilir. Ya da bir çocuk sahiden ebeveynine uygunsuz şekilde davranıyor olabilir. Önemli olan kendiniz için farklı ne gibi seçenekler üreteceğinizdir. Verilen iki örnek için, daha net sınır koymak, etkileşimde olduğumuz kişinin ihtiyacını anlamaya çalışmak, anlatmak için uygun zaman kollamak ya da ısrarcı olmak akla gelen seçenekler olabilir. Bunlar ve diğer başka davranışları yapmıyor olmakla ilgili engellerin ne olduğu üzerinde durmak da terapinin işlevidir.
Geştalt Terapi denildiğinde genellikle “bütün parçaların toplamından daha fazladır” ifadesi çağrışım yapar. Bir insanı sadece belirli özelliklerine göre açıklamak, sahip olduğu tüm özelliklerin anlamını bozar. İnsanı anlamak, onu bir bütün olarak görmekle mümkün olmalıdır. Çünkü “bütün”, kendini oluşturan parçaların birlikte ve birbirleriyle işbirliği içerisinde çalışmasıyla oluşur. Geştalt Terapi Yaklaşımı’na göre aile de bir bütündür ve bu bütünün parçaları, aile bireylerinden oluşur. Bireylerin hepsi, farklı duygu, düşünce, istek, ihtiyaç, amaç, algı, beklenti ve ilişki tarzına sahiptir. Yani ailedeki tüm bireylerin, hayata farklı pencerelerden, farklı gözlerle baktıklarını söylemek yanlış olmaz. Farklılıklarıyla birlikte, ortak duygu, düşünce ve amaçlar da elbette var olabilir. Ailedeki her birey, aile ortamını etkiler ve kendisi de bu ortamdan etkilenir. Ailedeki çocuk/çocuklar da, kendilik kavramını, yani kendiyle ilgili algısını bu şekilde oluşturur. Kısaca çocuğun zihninde, ailesindeki tüm bireylere ilişkin bir algı süreci işler. Geştalt Terapi’ye göre, terapiye gelen bir çocuğun uyum sorunu yoktur. Bunun yerine “bakım verenler ve çocuk arasındaki uyumsuzluk” ifadesi daha doğru olur. Terapi sürecinde yapının tüm parçaları ve bu parçaların birbirleriyle olan ilişkisi ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmelidir. Bir çocuk, hareketli, meraklı ve etkileşimsel mizaca sahip olarak dünyaya gelebilir. Ancak, bakım vereni, bebeğin hareketliliğine eşlik edemez, onun merakını uygun bir şekilde karşılamaz ve etkili bir iletişime geçemezse, çocuğun hareketliliği huysuzluğa, merakı da dürtüselliğe doğru gelişebilir ve bu durum “çocuk ve ailenin birlikte” uyumsuzluğu olarak değerlendirilir. Çocuğun hangi davranışı nasıl, ne zaman ve ne şekilde sergilediği ve ebeveyninden hangi zaman ve koşullarda ve nasıl tepki aldığı, terapide üzerinde belki de en çok durulan konudur. Çünkü birey, her ne yapıyorsa, onu bir amaçla ve bir ihtiyacı karşılamak için yapar.
Bu hastaların insani olarak ilişkiye duydukları ihtiyacın gözardı edilmesi bile damgalamanın ve ötekileştirmenin bir yansımasıdır. Nasıl ki psikopatolojiye sahip olmayan bireylerin psikoterapi sürecine başvurma, devam etme ve verim alma konusunda öznel görüş ve tercihleri oluyorsa; şizofreni hastalarının da bu imkanı deneyimleme konusunda tercih ve ulaşılabilirlik hakkı vardır. O halde farklı eğitim, kültür ve sosyo-ekonomik düzeye sahip bütün insanların olduğu gibi; ilaç tedavisine düzenli ve hekim kontrolünde devam eden, iletişimi başlatmayı sağlayacak bilişsel işlevlere sahip bütün şizofreni hastalarının da psikoterapi sürecinden faydalanmalarının önünde bir engel bulunmamaktadır.
Sosyal destek, psikoterapi ve nitelikli ilişkilere sahip olmanın da alevlenme dönemlerinin azalması ve hastaların işlevsellik artışını yordadığı kanıtlanmıştır. O halde tekrar etmek gerekir ki insan, hayatta kalmanın ötesinde varoluş ve anlam kavramları ile yaşayan, niyetli eylemde bulunabilen ilişkisel bir canlıdır. Bu sebeple şizofreni hastalarının yaşadıkları bütün yaralayıcı deneyimler ve izolasyonun yaratacağı varoluşsal tehditlerin, doğasında “ilişki” olan bir süreç olarak psikoterapiden alabileceği yarar yadsınamaz.
Birçok psikopatolojide veya nöral hastalıkta ileri beyin görüntüleme teknikleri bize o hastalığa yönelik ortak bir tablo sunuyor ancak bu süreçler yaşamsal pratiklerde her kişi için öznel yönleri ile ortaya çıkabiliyor. Genetik araştırmalar bize hastalıkların ortaya çıkışı ve seyrinde her zaman “sebep” değil çoğunlukla “ilişki ve etken” sunuyor. Bu da insana ait çoğu süreçte betimlemenin ve gözlemin ötesine geçmenin güçlüğünü gösteriyor. Örneğin hala birçok oto-immün hastalık tanımlı fakat “sebepleri” belirsizdir. Günümüzde birçok çalışma, şizofreni de dahil olmak üzere çoğu psikopatolojinin ortaya çıkışında genetik faktörler ve psiko-sosyal süreçlerin birlikte rol aldığını göstermektedir. Hangisinin “gerçek sebep” olduğu ise tamamen bir bilinmez olarak görülür ve bu soruya cevaplar aranırdı; ancak artık böyle determinist bir ilişki arayışından ziyade karşılıklı etkileşimsel bir süreç olduğu kabul edilmektedir. Böylece insanın sebep-sonuçla değil; sebep-sonuç süreçlerini “barındıran” fakat “etkileşim” ile ele alınması gereken bir canlı olduğu tekrar anlaşılmaktadır.
Belirsiz olan kaygı yaratır; kaçınma ve ötekileştirmenin/damgalamanın önemli bir amacı da zarar görmemektedir. O halde bilgiyle ve gerçekle temas edelim ki belirsizliği azaltalım ve şizofreni hastalarını bir tehdit olarak algılamaktansa damgalamayı önlemeye önce kendi tutumlarımızdan başlayalım.
Bireysel ve toplumsal inançlar, bilgiler ve öğrenmeler belirli davranışsal kalıplarla kendini gösterir. Bu kalıpların belirli gruplara yansıtılması ayrımcı, dışlayıcı, değersizleştirici bir formda olduğunda damgalama süreci söz konusudur. Dezavantajlı sayılan özelliklere sahip bireylerin oluşturduğu çeşitli gruplar damgalamaya maruz kalmaktadır. Günümüzde ve tarih boyunca hastalıklar, maddi koşullar, doğuştan gelen ve sonradan kazanılan özellikler, toplumsal kimlik ve roller gibi birçok alanda ayrımcılığı görmek mümkündür. Damgalamaya maruz kalan gruplardan biri de şizofreniye sahip bireylerdir. Bu süreçte yazılı ve sözlü medyada çıkan haberlerde kullanılan dil ve yorumlar kadar, sosyal medyada da bilimsel olmayan bilgilerin yargılar ve kişisel yorumlar içererek yayılması önemli rol oynamaktadır. Bu yargılayıcı ve ayrımcı üslup, şizofreni hastalığına sahip bireylere maddi ve manevi zararlar vermektedir. Yapılan araştırmalar çoğu ülkede hastaların iş bulma, sosyal çevre edinme, saygınlık görme, kariyer, eğitim, benlik saygısı gibi çeşitli alanlarda zorluk yaşadığını göstermektedir. Özellikle bu kişilerin tehlikeli olduğu algısı, en yaygın görüşlerden biridir. Oysa bilinmektedir ki, tedavi sürecinin gerekliliklerini yerine getiren bir hastanın bir başkasına zarar verme ihtimali, bu hastalığa sahip olmayan birinin bir başkasına zarar verme ihtimalinden fazla değildir.
Çoğu belirtiler kişilerarası ilişkileri yoğun biçimde etkilemektedir. Yapılan çalışmalar şizofreni hastalığının ortaya çıkışında genetik yatkınlık ve stres gibi psiko-sosyal faktörlerin birlikte rol aldığını göstermiştir. Şizofreni tarihinin ilk çağlara kadar uzandığı bilinmektedir. Dönem koşulları, inançlar, toplumsal yapılar ve kültürler bu hastalığın geçmişteki konumunu ve anlamını şekillendirmiştir. Çoğu dönemde kötü ruhların ve lanetlerin etkisi, cadılık, tanrıların cezası, büyü vb. doğaüstü kavramlarla olumsuz nitelikte açıklandığı görülmektedir. Özellikle Ortaçağ Avrupası’nda bu kişiler yoğun işkencelere maruz kalmış, öldürülmüş, toplumdan tecrit edilerek cezalandırılmışlardır.
Diğer pek çok kişilik bozukluğu türlerine göre paranoid kişilik bozukluğu, tedavisi en zor olan psikolojik rahatsızlıktır. Bunun nedeni ise tüm kişilik bozukluklarını ortak belirtilerinden biri olan paranoyak olan kişilerin rahatsızlığını kabul etme ve bir uzmandan gerekli profesyonel desteği almayı inkar etme durumu paranoid kişilik bozukluğunda daha fazladır. Dolayısıyla tedaviye başlama süreci de, terapi süreci de uzun yıllara yayılabilmektedir. Bunun ile beraber paranoid kişilik bozukluğu tedavi edilmezse, ömür boyu devam edebilmekte ve kötü sonuçlar doğurabilmektedir. Özellikle de şiddet eğilimi olan paranoyaklar tedavi edilmediğinde intihar, cinayet ya da bunun gibi pek çok kötü sonuca sebebiyet verebilmektedir.
Paranoid kişilik bozukluğuna sahip olan kişiler, bu rahatsızlığını genellikle kabul etmemekte ve inkar etmektedir. Dolayısıyla bir profesyonelden yardım alma fikirlerini de red cevabı ile geri çevirmektedirler. Paranoid kişilik bozukluğu tedavisi, süreci oldukça zor işleyen tedavilerden biridir. Bu gibi psikolojik rahatsızlıkların tedavisinde tercih edilen ikincil tedavi yöntemi farmakolojik yöntem olurken, en temel ve birincil tedavi yöntemi ise psikoterapi olarak bilinmektedir. Fakat her ne kadar psikoterapi birincil yöntem olsa da, paranoid kişilik bozukluğu tedavisinde bu rahatsızlığa sahip olan kişinin terapiye katılımı oldukça düşük ihtimallerle gerçekleşmektedir. Öte yandan olumlu bir sonuç alınabilmesi için uygulanan psikoterapilerin yıllara dayanan oldukça uzun bir süre düzenli bir şekilde devam etmesi gerekmektedir. Çünkü bu gibi kişilik bozukluklarında ilaç tedavisi pek sonuç vermezken, terapilerle düşünce ve davranış biçimlerini düzeltebilmek mümkündür.
İnsanlar çalışmak, toplantılara gitmek gibi günlük zorunlu işlerin dışında kendilerine vakit ayıramamaktadırlar. Oysa herkesin günde ayıracağı maksimum 1 saatlik zaman günlük koşuşturmadan uzaklaşmayı sağlayan, kişinin hava alabileceği bir pencere gibidir.
Geçiş dönemlerinde , mevsim değişikliklerinde depresif duygulanımlar insanları daha çok etkilemekte ve bireylerde zaten böyle bir eğilim varsa bu durum kış ayları ile mevsimsel geçişlere bağlı olarak alevlenebilmektedir. Aşağıda bahsedilen durumlar kendinizce baş etme yöntemleri olup depresyon bir hastalıktır. Bu baş etme yöntemlerine rağmen bir şeyler değişmiyorsa psikiyatrik ve psikolojik yardım almak önemli.Çünkü depresyon ciddi bir ruhsal problemdir.
Kış mevsimi diğer mevsimlere göre daha uzun geçer, hava erken kararır. Bu yüzden kış aylarında insanlar ev dışında daha az vakit geçirirler. Dolayısıyla gün ışığından daha az faydalanırlar..Bu durum kişiyi daha da karamsarlaştırır ve duygusal çöküntüyü pekiştirir. Bu yüzden kış aylarında dışarıda daha fazla vakit geçirmek ve aynı zamanda gidilen yerde daha çok cam kenarında, gün ışığına yakın oturma alanlarını tercih etmek kişinin kendini iyi hissetmesini sağlayacaktır.
Kimlik onarımı, kendiliği inşa etmek, kendi kişisel tarihi yeniden yazmak yaşadıklarını ve yaşamış olduklarını anlayabilmekle mümkündür. Yaşamış olduklarını anlayabilmek, geçmişi dinlemekle mümkündür çünkü geçmiş dinlendikçe dinlenir ve bu günün yakasını bırakır. Geçmişi inkar etmek temeli yok saymak demektir.Burada çocukluğa inmekten ziyade günlük hayatımız içerisinde yaşadığımız ilişkilerde geçmişin esintileriyle hatta bazen şiddetli fırtınalarıyla karşılaşabilmemiz muhtemeldir. Esintiyi fırtınaya dönüşmeden engellemek kolaydır ama fırtınayı esinti değil çoğu zaman yıkım yaratır. Bizler inkar ederek, yok sayarak, geçiştirerek, görmezden gelerek çoğu şeylerin üstesinden geldiğimizi düşünür, baş ettiğimizi zannederiz baş ettiğimiz çatışmalarımız değil, anlık susturduğumuz kaygılarımızdır. Susturulan kaygılar, görmezlikten gelip anlaşılmayan istekler çığlık atakları şeklinde karşımıza gelirler ve çığlıklar karşısında çocuk çaresizliği içinde kalır, çaresizliğin dizgininde yolumuza yokluklarla, tatsız bir şeklide devam ederiz.
Son yıllarda çoğu insan aslında kaçtığını ne kadar çok telaffuz eder. Sanki bir itiraftır. Ama bu sadece gerçek içgörüye karşı oluşturulmuş yalancı iç görüden başka bir şey değildir .Mesela uykunun bir kaçış olduğundan, yaşamlarındaki değişiklerin bir kaçış olduklarından söz edip dururlar .Farkında olmanın farkındalığını yaşamadan kaçmaya devam ederler. Hem kaçarlar hem söylerler. Bazıları alkole kaçar, bazıları uyuşturucuya, çoğu insanda bunların dışında uyuşacak ve kendilerini uyuşturacak bir şeyler bulurlar kendilerine.. Ve söze kendimi uyuşturduğumun farkınayım diye başlayıp aynı cümleyle bitirirler..Bu noktada ne yapacağını bilememenin çaresizliği, farkında olmanın sağlayacağı bilgeliğin bilgisini reddererek klişe ve kısır döngü düşüncelerin tutsaklığında ya da benzer ve yasal duyguların boyunduruğunda yaşıyormuş gibi yaparak yol alırlar…
Çoğu insan kendisiyle karşılaşmamak için türlü oyunlar icat eder yada icat edilmiş oyunları oynar,bir saklambaç misali kendisinden kaçarak, kendi kendisinin karşısına çıkamama cesaretsizliği içinde yaşayarak hayatını bitirir. Bir çok insanda zaten bunları bildiğini söyleyerek farkındalık kapılarını kapatır, gelişimlerini duraksatır. Anlamak; yorulmak,var olanı yıkmak,yeniyi inşa etmek ve bunları yapabilme cesareti gösterebilmektir. Cesaret,yürek diyorum evet ‘anlamak’,’anlaşılmak’,’anlatmak ‘ zordur, Anlama giden yol ‘söz’ dür’sözcük’ tür,’ kelimeler’ dir. Kelimelerin gücünde ve kelimelerin ardındaki duyguyu hissedebilmektir. Bizler olayları, yaşarken,birşeylere maruz kalırken, olaylar yaşanırken ve yaşarken yaşananların tazeliğinde hissederiz. Olanlar bitince unutulduğunu, geçtiğini düşünür ve ” his şalterleri”ni kapatırız.
Acı hem de bedende yaşamın kötü yanını hem de benliğin kötü yanına karşı bir somutlaştırmadır. Benlikteki var olan iyiyi kötü ben den koruyan ve yaşamın kötü tarafına karşı verilen çetin bir mücadeledir. Kaybolan bir sevgi ve ilgiyi yada değer duygusunu geri getirmenin bir yoludur. Bu kişiler çok erken dönemde o kadar çok birilerini istemişlerdir ki bir o kadar o birilerini bulamamışlardır. Ve her şartta kendi başlarının çaresine bakmak zorunda olan bireyler olup bunu anormal ve çok ilkel metotlarla da olsa yapmayı denemektedirler. Bu insanlar kendilerini yaralayan, ezen ve aşağılayan ilişkilerin içinde kendilerini bulurlar ve bu tarz ilişkileri tekrar tekrara yaşayarak bu ilişkiler içinde kendilerini mahkum ederler. Bu kişilerin kendi ayaklarının altına ‘sabun atmaları’’ bilinen bir gerçekliktir. Hayatlarındaki İşlerin yolunda gitmesi adeta onlarda çok ciddi panik duygusu yaratır ve iyi gideni bozmak bildikleri tek yaşama biçimidir.
Aslında bu dengeyi sağlayan ilk dönemlerde annedir. İlk önce bebek sonra çocuk annenin bütün duygulanımlarını ,dilini ,düşünce sistemini ve toplamda da benliğini ödünç alır kendi benliği oluşana kadar. Annenin yokluğu ile ödünç alınamayan bir benliğin yerini bebeğin içi doldurulamamış boş bir benlik alır işte bu da tam da boşluk hissine eşittir. Araştırmacı Davıd Le breton buna ” acı çekiyorum o halde varım ” diye adlandırmıştır.
Yetişkinlikte sürekli yinelenen korku ve dehşet duyguları ile son derece uç durumlara giden bu bireyler yaşamak için acı çekmek zorunda olduklarını düşünürler.Derinlerden gelen suçluluk duygusu bu acıyı sürekli besler. Suçluluk hissini durdurmanın yolu(geçici de olsa) acı çekmekten geçer. Suçluluk o kadar şiddetli ve yoğundur ki acı artık acı değildir. Acı, haz veren olmuştur. Acının varlığı bireyin hissedemediği varlığının göstergesi olmuştur. Var oluş ‘’acı’’nın üzerine temellenmiştir. Kişi zaman ilerledikçe bir acı kabuğu içine gömülmeye başlar ve bu acı onu hem suçluluk duygusuna karşı korur hem de bireyin varlığının ispatıdır. Yani acı nın ve acı çekmenin işlevi hayati bir önem kazanmıştır. Ayrıca bu ”acı kabuk” bir kalkan görevi görmekte tıpkı çok erken dönemdeki yaşanan ve algılanan acımasızlığa karşı geliştirilen ve yaygınlaştırılan ” hayat acımasız ve çok tehlikeli” algısına karşı koruyucu bir duvar oluşturulmuştur.
Bu bireyler, bağlanma,sorunları içinde yer alan ayrışamama, bireyselleşmeme, bütünleşememe ve karşı tarafla-öteki ile gerçek manada birleşememe gibi durumları çok acı bir şekilde yaşayıp acı dan hem kıvranırlar hem de acıyı davet ederler.Bu bir nevi ‘’tekrarlama takıntısı’’ ile benzer ve sağlıksız ilişki tarzlarını sürdürürler. Boşluk hissi bazen yalnızlık duygusu ile birlikte yaşanmaya başladığı noktada derin bir anlamsızlık ve amaçsızlık yaşanır.Bu duygulanımın yoğunlaşması ile bireyler bir şekilde boşluk ve boşluk hissinin yaşandığı hasarlı ve eksik benliklerini hem telafi edebilmek hem de yaşadıklarını ve canlılıklarını hissetmek için tekrar tekrar kendilerini değişik yollarla dürtme yoluna giderler. Bu yollar kendilerine zarar verme, intihar teşebbüsleri, alkol ve madde kötüye kulanımları, riskli davranışlar,seks bağımlılığı gibi sayılabilir. Amaç bütünleşmemiş olanı bütünleştirmek, kendiliği hissetmek ,var olduğunu görmek ve göstermek gibi. Fakat bu uygulanan yöntemlerin hiçbirisi de düşünmeyi,düşünceyi barındırmaz ve tıpkı bu hasarın neden olduğu ,gerçekleştiği ve yaşandığı dönemdeki gibi ilkel ve çocuksudur.
Maksimum doyum, sonunda ölüme götürüyorsa hazsızlık da aynı sonuca götürür. Bir başka deyişle melankolide “hazsızlıkta” sorun olduğu söylenebilir. Melankoliğin narsisistik zeminde obje seçimi Haz İlkesinin işleyişini bozucu etki gösterir. Dürtüsel tatmin gerçekleşmediği için ruhsal aygıtın sürekliliği tehlikeye girer. Melankolinin aksine yasta, hazzın sürekliliği kesintiye uğrar fakat bu kesinti aslında hazzın ertelenmesinden başka bir şey değildir. Yas durumunda yemeden içmeden kesilmek ve diğer negatif belirtiler içsel ve dışsal gerçekliği korumaya yöneliktir. Çünkü bu negatif belirtiler objeden ayrılma ve dışsal gerçekliğe yatırım yapmaya yönelik olarak gerçekleşir.
Bilindiği üzere arzunun doyumu dışsal gerçekliğe bağlı olarak gerçekleşir. Bu durumda melankolide haz sanrısal bir şekilde gerçekleştirilir. Yani bir bakıma melankoliğin söylemi şu şekildedir: “Obje içimde ve benim dış dünyaya ihtiyacım yok”. Yani objenin Ben’e dahil edilmesi ile dışsal gerçekliğe ihtiyaç ortadan kalkmaktadır. Oysa dışsal ve içsel gerçeklik daima birlikte hareket etmekte ve içsel gerçekliğin bir ayağı dışsal gerçeklikte olmaya devam etmektedir. Dolayısı ile yas ile melankoliyi birbirinden ayıran en önemli farkın bu olduğu söylenebilir. Yas durumunda ve hüzünde dışsal gerçeklikle içsel-ruhsal gerçekliğin bir etkileşimi söz konusudur. Hüzün, dış gerçeklikteki objenin kaybından dolayıdır. Objenin yitirilmesi inkar edilmediği gibi dışsal gerçeklik de inkar edilmez. Ayrıca içsel ve ruhsal bir cılızlaşma değil, dışsal gerçeklikte bir yoksunluk yaşantılanmaktadır. Obje dışsaldır ve objenin anıları içselleştirilip yaşantılanır. Yas durumunda libidinal yatırım dışsal gerçekliğe aktarılmaya devam eder. Narsisistik regresyona gerek duyulmaz. Melankolik obje ise ‘Ben’e katıldığı için dışsal gerçekliğe gerek kalmaz ve libidinal yatırım narsisistik bir şekilde devam eder.( Yaşanan doyum sahte bir doyumdur). Bu sahte doyum yani içsel/ ruhsal gerçekliği, dışsal gerçeklikten ayırma ve bu süreçler sonucunda yaşanan haz hiçbir zaman gerçek bir haz deneyimi değildir. Dolayısı ile gerçek hazzı yaşayamayan Ben yoksullaşıp, cılızlaşır ve güçsüzleşir. Çünkü dürtü doyurulmak için vardır. Doyurulmayan dürtüler ya da sahte doyuma ulaşmış dürtüler belli bir süre sonunda canlılıklarını ve işlenebilir (doyurulmak, tatmin bulmak) olma özelliklerini yitirirler. Dolayısı ile dürtüsel dünyanın kuruması da beni zayıflatır, cılızlaştırır ve kurutur. Dış gerçekliğe kapanan kapıların ardında Ben, doyum bulacağını düşündüğü içselleştirilmiş obje ile birlikte kısır, yoksullaşan bir dünyaya girer. Melankolik objeyi içselleştirerek kendi benliğinde oluşturduğu splitting-bölme mekanzimasını iç ve dış gerçeklik arasında da oluşturur. Melankoliyi karmaşık hale getiren bu iki yönlü işleyen -içte ve iç/dış arasında- bölme mekanizmasıdır. Bu mekanizmanın devreye girişi ile dış gerçeklik askıya alınır ve benlik dış gerçeklikten bağımsız kılınmaya çalışılır, öznel gerçeklik, nesnel gerçekliğe dönüşür. Nesnel gerçeklik melankolik için tek gerçeklik halini alır.
Melankolideki obje seçiminin narsisistik bir zeminde gerçekleşmesinin melankolik için hayati bir değeri vardır. Bu zeminin bir ucunda ‘ben’ diğer ucunda obje bulunmaktadır. Her iki geçişi mümkün kılan bu zemin sayesinde, bir tehlike ya da düşünsel bir kayıp durumunda libido ‘Ben’e kayarak, melankoliği obje ve/ veya objenin bir özelliğinin kaybına karşı korumaktadır. Görüldüğü üzere melankolide tutulan bir yas reaksiyonundan ziyade, düşünsel düzeyde de olsa bir kayıp tehlikesi ve bu tehlikenin yaratmış olduğu korku, endişeye karşı kendiliği korumaya yönelik bir durum söz konusudur. Kaybedilenin ne olduğu net olarak anlaşılamaz. Melankolide özdeşleşilen ve içe alınan obje ile birlikte bir bütünlük oluşur. Aslında yitirilen sevgi nesnesine karşı beslenen nefretin gerçekleşmesi ve nefretin sadistik bir şekilde uygulanışı melankoli ile mümkündür. Bu bize melankolinin sado-mazoşistik yönünü göstermektedir. Bu konuda Gabbard şöyle demektedir; “Bu tür hastaların nesne ilişkileri sado-mazoşistiktir; ya kendisini berbat, değersiz hisseder ya da persekütörle özdeşim yaparak etrafındakilere çile çektirir. İntihar da bunun doruk noktasıdır” (Gabbard 1994). İçe alınan objeye kısmen duyulan ve gerçekleştirilen sadistik duygular aslında melankoliğin mazoşistik arzularının dolaylı tatminidir. Melankoliğin benliğinden tümüyle değersiz, ahlaksal yönden aşağılanacak bir nesne gibi söz etmesi ve sözde kendini aşağılaması aslında ambivalans yaşadığı sevgi nesnesine yönelik duygularını ifade eder. Bu duruma, görünüşte mazoşistik bir tutum ancak gerçekçi bir sadistik arzu diyebiliriz. Melankolide mazoşizmin türevlerine objenin içe alımının yanı sıra dış gerçeklikten çekilmeyi ve narsisistik kapanmayı da ekleyebiliriz.( Melankoliğin gerçekle bağdaşmayan kendisine yönelik aşağılama, değersizleştirme çabaları negatif narsistik tutuma karşılık gelebilir. Bu mekanizmanın işleyişine baktığımızda melankolide pek çok kavramın ve bir çok ruhsal gelişim döneminin hem iç içe geçmişliğinden hem de bu dönemlere ait ruhsal çatışmaların ne kadar arkaik ve regresif olduğundan söz edilebilir. Melankolikteki dış çevrenin fakirleşmemesinin tam tersine benlikteki zayıflığı ve fakirleşmeyi içeride birkaç cephedeki savaşıma ve libidinal yatırımın bu savaşımda harcanmasına bağlayabiliriz.(Freud 1917). Görüldüğü gibi melankolide dıştan görülmeyen ama içerde oldukça yoğun ve enerji gerektiren çetin bir mücadelenin varlığı söz konusudur. Uzman Klinik Psikolog Fatih Sönmez
Freud’un ortaya koyduğu mekanizma aslında melankoliğin kendisiyle ilgili belirtmiş olduğu aşağılama ve değersizleştirmenin tamamen objeye yönelik olduğunu ortaya koymaktadır. Bu konuda freud şöyle der: ‘Eğer kişi bir melankoliğin çok sayıdaki ve çeşitlilik gösteren, kendine yönelik suçlamalarını sabırla dinlerse sonunda bunların en şiddetlisinin hastanın kendisine hiç uymadığını ama küçük düzeltmelerle başka birisine, hastanın sevdiği ya da sevmiş olduğu, sevmesi gereken birine uyduğu izleniminden kurtulamaz’. Freud’a göre yastaki histerik biçimde cezalandırılma isteği, melankolide söz konusu değildir. Yani yas ve melankolide gerek obje seçimleri ve objeye yatırımlar ve gerekse bu yatırımların niyeti ve kalitesi Ödipal ve pre-Ödipal düzeyler olarak farklılaşırlar. Abraham , objenin ‘ben’ tarafından kendine mal edilmek istenmesi ve bunun oral yamyamsı bir tutumla yapılmak istenmesinin göstergesi olarak yemeden içmeden kesilmeyi göstermiştir. Melankolide içeri alınmak istenen tek şeyin obje olduğunu, objenin içeri alınarak, onu Ben’in bir parçası kılmaya çalışmanın, objeye yönelik cezalandırma istemi ve çabası ile ilgili olduğunu ifade etmiştir. Melankolideki bu durum yastaki yalın mekanizmaya göre oldukça tahripkar ve yıkıcıdır.(Abraham K.1908) Nitekim Freud da ‘Ben’in nesne ile bütünleşme isteğini, içinde bulunduğu libidinal gelişimin oral ya da yamyamsı evresine uygun olarak, objeyi yiyip yutmak suretiyle gerçekleştirmek istediğini belirterek oral evrenin melankolideki ağırlıklı rolünü 1914’te yayımladığı ünlü ‘Kurt Adam’ adlı olgu öyküsünde de tartışmıştır. Freud melankolide objenin, Ben tarafından oral ve yamyamsı fantazilerde yutulmak istendiğini, objeye yönelik libidinal bağlanmanın, regresyonla narsisizme dönüşerek Ben’in objeyi kendine mal etmeye çalıştığını ortaya koymuştur. (Freud 1914).
Freud’a göre, yasta ve melankolide sevilen birinin, bir idealin ya da bir nesnenin kaybından soz edilmektedir. Ancak melankolide yastan farklı olarak bu kayıp duygusunun yol açmıs olduğu“kendini önemsemede yaşanan bir bozukluk’ mevcuttur. Freud’un bu tespiti melankolinin en özgün yanlarından biridir. Melankolinin göstermiş olduğu belirtileri “derinlemesine acı veren bir hüzün, dış dünyaya yönelik ilginin kesilmesi, sevme yeteneğinin kaybı, tüm etkinliklere ket vurulması ve kendini önemseme duygularının, kendini suçlama ve sanrısal bir cezalandırılma beklentisiyle sonuçlanması” olarak tarif eder.(Freud 1915) Yas durumunda ise kişinin kendi egosunun değersizleşmesinin ve önemsenmemesinin söz konusu olmadığını, egonun değersizlesmesi ve benlik duygusunun zayıflaması ile özgüvenin yitirilmesinin yas ile melankoli arasındaki en önemli fark olduğunu ortaya koyar. Freud yas durumunda gerçek bir nesne kaybı olduğunu, melankolide ise gerçek bir kaybın olduğu ve olmadığı durumlarda dahi kişinin bir sevgi nesnesini kaybetmiş gibi davrandığını belirtir. Melankolinin üç ön şartı olarak nesne kaybını, ambivalansı ve ego içindeki libidoya regresyonu gösterir. (Freud 1917)
Acı ve sıkıntıya tahammül edebilme gücünün insanı geliştirdiğini, yaratıcılık, sanatsal üretim, mizah ile zor durumların üstesinden gelebilme gibi özel bazı yeteneklerin, insanın acı ve sıkıntıyla imtihanından çıktığını görmezden gelmemeliyiz. Aşı olmaktan kaçan ufak çocuklar gibi, mutsuzluktan kaçmaya çalışmak, mutlu olmaya çalışıp, aslında o kadar da mutlu olunamayınca, yerini bir çaresizlik hissine ve depresyona bırakabiliyor çünkü… Ardından, bu varoluşsal depresyonu aşabilmek için, kolay ve hızlı haz veren kokain, eroin gibi maddelere saran insan, kendini birden mutlu olma çabası- başarısızlık- mutsuzluk- madde kullanımı- mutluluk- daha fazla mutluluk için daha fazla madde kullanımı gibi bir kısır döngünün içinde bulabiliyor.
Mutlu olmamız için gerekli olduğunu düşündüğümüz şeylerin çoğuna, hiç farkında olmadan şartlanıyoruz. Anne babalarımızın beklentilerini içselleştirmekle daha çocuk yaşlarda başlayan bu süreç, içinde yaşadığımız çevrede makbul sayılan koşullara ulaşmadan, ‘başarılı ve ön planda biri’ olmadan mutlu olamayacağımızı zihnimize kazıyor, reklamlarda gördüklerimize sahip olmamız gerektiği gibi sosyal dayatmalarla sürüp gidiyor.
Bazı Batı Avrupa ülkelerinde esrara tolerans gösterildiği gençler arasında sıklıkla bu maddenin daha az zararlı ve daha az bağımlılık yapan bir madde olduğuna dair bir kanıtmış gibi algılanır. Oysa gerçek öyle değildir, bu toleransın nedeni madde takibinin ve bağımlılığın bu şekilde daha kolay kontrol altına alınabileceği düşüncesidir. Son zamanlara Hollanda’da yapılan bazı bilimsel çalışmalar , esrar kullanımının dünyadaki şizofreni vakalarının neredeyse ’inden sorumlu olduğunu ortaya koymuştur. Bu kanıtlar nedeniyle büyük ihtimalle esrar giderek daha fazla denetlenen bir madde haline gelecektir Bellek ve konsantrasyon bozulmasına bağlı okul ve öğrenme güçlüğü olduğu ve bunların, kullanma süresinin uzunluğu ile arttığı da gözlenmiştir . Depresyon ve intihar girişimleri de esrar bağımlılığı olan grupta olmayanlara göre sekiz kat daha fazla görülmektedir .
Öte yandan bulimik hastalarda kleptomaninin sıkça görüldüğü düşünülmektedir. Bilindiği gibi son yıllarda iştahında serotonerjik bir regülasyona bağlı olduğu ifade edilmektedir. Bu klinik beraberlik, kleptomanide serotonerjik disregülasyona ilişkin bir ipucu vermektedir. Bazı hastalarda, herhangi bir profesyonel kişiden yardım istemeksizin kendilerine alışverişi yasaklayarak, kendilerini dolaylı olarak “tedavi” yoluna gitmektedirler. Alışverişe çıkmadıklarından “aşırma”da yapamaz olmaktadırlar.
Kleptomani’de başarılı bir tedavinin varlığını rapor eden pek az çalışma vardır. Uzun süreli takip çalışmaları yoktur. Bu nedenle kısa dönemli tedavilerde sonuç başarılı olsa bile uzun sürede bu başarının ne ölçüde kalıcı olduğunu bilmemiz olanaksızdır. Keutzer hastalarına, ne zaman akıllarına çalma fikri gelse nefeslerini tutmalarını öğütlemiştir. Keutzer bu yöntemin 10 haftalık bir takip süresi içinde gayet etkili olduğunu ifade etmiştir. Ancak daha uzun süreli takiplerde sonucun ne olacağını bilememekteyiz. Covert’de çalma arzusu ile beraber hastalarına; bulantı ve kusma duygusunu ve davranışını imajine etmelerini söylemiştir. Bu karşı şartlandırmanın hastaları çalma davranışından uzak tuttuğu gözlenmiştir. Psikanalitik yönelimli psikoterapi, bu hastaların tedavisinde değişik sonuçlar vermektedir. Kleptomaninin altındaki çatışmayı bulup çıkartmak, hastalarda çoğu kez rahatlama sağlamaktadır.
Platon’a göre Güzellik, Adalet, İyilik ve Doğru ile aynıdır. Yani aşk her zaman bu bahsettiğimiz kavramlarla ilgilidir. Platonik aşk, temelde kendi ruhunuzda eksikliğini çektiğiniz şeyi karşınızdaki insanda aramaktır. Ama, o insan genellikle her şeyi iyi, güzel, doğru ve adil olarak gördüğünüz bir temsildir.
Son adım, tutkulu, saf ve bencil olmayan bir güzelliğin ifadesidir. Bu hiçbir zaman geçmeyecek ya da zamanla değişmeyecek bir hisle ilgilidir. Yani aslında bu romantik olmayan aşkla ilgili değil, mükemmel, sonsuz ve anlaşılabilir olan bilgileri takdir etmekle ilgilidir.
Platon, Symposion (Şölen) ‘da şöyle söylemektedir: “dış görünüş güzelliğinden çok zihnin güzelliğini daha yüce görecektir. Yani eğer yüce bir ruh ama çok az güzellik sahibi birisi gelirse, onu sevecektir ve gençleri geliştirebilecek düşünceleri meydana getirecektir, ta ki kurum ve yasalardaki güzelliği görüp oluşturana ve ailedeki güzelliği anlayana kadar, daha sonra kişisel güzelliğin önemsiz olduğunu anlayacaktır.”
Hangi türden bahsedersek bahsedelim bu his her zaman için çok güçlüdür. Hatta karşı konulamaz olduğunu da söyleyebiliriz çünkü temelde bundan kaçmak imkansızdır. Platonik aşk aslında ilişkilerimiz için çok önemlidir çünkü sanatta ve psikolojik çalışmalarda bir ilham kaynağı olmuştur.
Etrafınızdaki insanlar, ruh haliniz üzerinde önemli etkilere sahiptir. En yakın çevrenizde eğer motivasyonu düşük, başarısızlıktan korkan, risk almayan kişiler varsa, siz de muhtemelen bu etki altında kalacaksınızdır. Başarısızlık korkusunu aşmak, üstesinden gelmek için çevrenizdeki insanları gözden geçirin. Kendinizi daha olumlu, gerçekçi ve çözüm odaklı insanlarla çevrelendirin. Başarısız olmaktan yüksek derecede kaygı duyuyorsanız, muhtemelen bu olumsuzluğu yaşayabilirsiniz. Risk almak, şansınızı denemek hayatınızı değiştirebilecek bir şeydir. Her zaman olumsuz neticelere sebep olmaz. Risk almanın büyük başarılar ile sonuçlandığı çok sayıda durum olmuştur.
EMDR aşk acısında oldukça etkin bir yöntem. Aslında EMDR bizatihi beynin kendi yöntemidir. Beyin her gece uykunun REM yani hızlı göz küresi hareketleri döneminde, gözleri bir sağa bir sola oynatmak suretiyle günlük travmaların duygusal yüklerini silmeye çalışır. Burada püf noktası beynin sağ ve sol yarımküresini ritmik olarak uyarmaktır. Bu sayede beyin mantıksal ve duygusal alanları hep birlikte çalıştırarak günlük üzücü, sinirlendirici, sıkıcı olayların zararlı etkilerini yok etmeye çalışır. Aşk acısı yaşayanlarda bu yöntemle kişinin aşk nesnesine takılmasını, bu konudaki aşırı duyarlılığını ve sebep olan geçmiş travmalarını çözmek mümkün olabiliyor. Bu sayede kişi aşk acısından ve aşk konusundaki olası şartlanmalardan kısa sürede kurtulabiliyor.
Okul sürecinde meydana gelen bu davranışları özellikle öğretmenin gözlemlemesi, ebeveynleri bilgilendirmek açısından son derece önemlidir. Bu noktada öğretmenin çocuk üzerinde kurduğu baskı kaygı seviyesinde artış yaratabilir ve çocukluk çağı sosyal fobi daha travmatik bir anıya dönüşebilir. Çocukluk çağı sosyal fobisi travmatik anı ağı oluşturacağından yetişkinlik döneminin tetikleyici durumlarında tekrar alevlenebilir. Sosyal geri çekilme ciddi bir öz güven eksikliğine yol açabileceğinden iyi ilişki kuramayan öğretmenler ve ebeveynlerce daha da zorlaşır. Sosyal fobi tedavisi çocukların ileride sağlıklı bireyler olabilmesi için gerekli bir destektir.
KGB ve KOB tedavisinde söz konusu çocuğun ve ailenin rolü büyüktür. Ergenlerde ve çocuklarda görülen bir davranış bozukluğu olarak nitelendirilen karşıt olma ve karşıt gelme probleminde amaç çocuğa zarar verici davranışları ortadan kaldırmaktır. Sosyal ilişkilerinde iyileşme sağlaması amaçlanan çocuğun ailesiyle de ilişkilerinin düzeltilmesi önemlidir. Karşıt olma ve karşıt gelme tedavisi sürecinde aileye önemli görevler düşer. Ebeveynlerin koyduğu kurallar ve bu kurallar karşısındaki tutarlı tavırları, rahatsızlığın giderilmesi için etkili olacaktır. İdeal tedavi yöntemleri arasında bilişsel davranışçı terapiler ve aile terapileri bulunur. Tedavi sürecini önemsemek ve uzman desteği almak çocuğun hem sosyal hayatı hem eğitim hayatı için önem teşkil edecektir. Ancak karşıt olma ve karşıt gelme problemine sahip çocuğun doğru teşhisini yapabilmek, tedavinin başında gözle görülür sonuçlar alınmasa dahi verimli sonuçlar görebilmek için önemlidir. Bu nedenle uzman psikiyatr ve psikologlarımız eşliğinde çocuğunuz için en doğru teşhisi yapacak ve doğru tedavi yöntemini uygulayarak topluma daha sağlıklı bireyler kazandıracağız.
Çocukluk ve ergenlik gibi zor bir süreçte karşıt olma durumu ile karşılaşmak hem çocuk hem de ebeveynler için oldukça zordur. Bu aşamada çocuk okul eğitim dönemini de ilerlettiği için öğretmenleriyle de sıkıntılar yaşayabilirler. Sabırsız davranışlar ve hoş görüşüz tavırlar sergileyebilirler. Ebeveynlerin çocuklarına bu dönemde verecekleri yanıtlar çok önemlidir. Ailelerin bu süreçte çocuklarına doğru bir davranış sergilediği düşüncesi iletmemesi gereklidir. Çocuk, davranışlarının desteklendiğini görürse bu tutumlara devam edecektir. Psikiyatrik destek almak ailelerin çocukları için uygulayacakları en sağlıklı yoldur. Karşıt olma-karşıt gelme tedavisi problem ilerlemeden uygulanmalıdır. Problemin ilerlemesi çocuk ya da ergenin karşısındakini bilerek kışkırtması ve öfkelendirmesi noktasına ulaşabilir. Bu sorun çocuğun sosyal çevre ve yaşantısını derinden etkiler. Karşıt olma ve karşı gelme problemi beraberinde farklı psikolojik sorunlar da oluşturabilmektedir.
Hastalığın seyrinde zaman içerisinde iniş çıkışlar görülebilir. Antisosyal aile ilişkisi ve düşük sosyo ekonomik düzey hastaların seyrinin olumsuz olarak devam etmesine neden olabilir. Bu nedenle tüm belirtilere karşı hassas olmak ve erken dönemde çocuk için psikiyatr desteği almak son derece önemlidir. Tedavi sayesinde çocuğa, aileye ve sosyal çevreye erken dönemde müdahale edilir.
Çocukluk ile ardından gelen ergenlik sürecinde belirli bir noktaya kadar sergilenen karşıtlık ve tavırcı durumlar normal karşılanırlar. Ancak bunun ileri gitmesi ve davranışların ailesel/sosyal çevreyi etkilemeye başlaması karşıt olma – karşı gelme problemini gözler önüne serer. Bu sorun ile çocuklar ailenin ilettiği hemen her duruma zıt davranmaya başlarlar. Karşıt olma karşı gelme çocuklarda görülen yıkıcı davranış biçimleri içindedir.
Ergenler devamlı bir arayış içerisindedir. Birçok kimliği dener. En sonunda kendine uygun özerk bir birey haline gelir. Ebeveynlerin de bu konuda çocuklarına fırsat tanıması, yol gösterici olması gereklidir. Günümüzde ergenlerin daha çok deneyerek, yaşayarak öğrenme yolunu seçtiğini görüyoruz. Bu durum ailelere yanlış bir yol gibi gelse de çocuğumuzu desteklemek her zaman en iyi yöntemdir. Çünkü bilmeliyiz ki, er ya da geç bir karar verecek ve yetişkin birey haline gelecektir.
Hala kötü bir çocukluğun nasıl onarılacağını tam olarak bilmiyoruz. Bunlar edinilmiş acılardır; ama yine de, zor da olsa, akılda tutulması gerekenler vardır. İçinizdeki çılgınlığı anlamak için yapabileceğiniz her şeyi yapın. İlk sezgileriniz ve tepkileriniz hakkında şüpheci olun. Gelişme şansınızı sabote etmek için yapacağınız garip denemelere dikkat edin. Başınızdan neler geçtiği hakkında etrafınızdaki insanları kibarca ve dikkatli bir biçimde uyarın. Onları, sizi zorlu biri olduğunuz için suçlamaktansa; sizin adınıza üzgün olmaya davet edin. Kitaplarla, terapiyle ve düşünerek, kazanabileceğiniz en üst düzey iç görüyü kazanmaya çalışın. Bunun size kalan bir miras olduğunu ve siz nereye giderseniz gidin sizinle birlikte geleceğini kabul edin. Normal olan kendiniz için acıma değil; ama biraz üzüntü duyuyor olmanız.
Kısacası bu dönem oldukça fırtınalı bir dönemdir. Genç kendisiyle ve çevresiyle sürekli bir savaş halindedir. Kimi gençte bu dönemi oldukça gürültülü geçirirken, kimisi daha az çalkantılı geçirebilir. Ergenin yetişkin otoritesiyle çelişkide bulunduğu bu dönemde, yetişkinin onu kabul etmesi, ona koşulsuz bir saygı ve anlayış sunması gerekir. Anne-baba ergenin bağımsız davranmasına, onun kendi kendine karar vermesine, kendine güvenmesini sağlayacak yaşantılar geçirmesine özen göstermelidir.
Gençler ne yetişkin ne de çocuk olarak kabul edildikleri bu geçiş döneminde uyum sağlamakta güçlük çekerler. Kimlik arayışına giren genç bu dönemde ya kimliğini kazanmış olarak ya da kimlik kargaşası ile çıkar. Yine bu dönemde genç, gelecekteki işi için belirlemeler yapmak durumundadır. Hayatı boyunca nasıl bir iş yapmayı ummaktadır? Bu karar aşaması gencin bir anlamda geleceğini de belirleyecektir. Başka bir deyişle hangi okulda okuyacağını belirlemesi demektir.
Ergenlik dönemi, bedensel değişikliklerin yaşandığı bir dönemdir. Çocukluk döneminde kısmen yavaşlayan bedensel büyüme ve gelişme, ergenlik döneminde yeniden hızlanarak bu dönemin sonunda yetişkinlikteki yapısına ulaşır. Gencin beden oranları değişmeye başlamıştır. Bu değişim yüzünden genç biraz sakarlaşabilir, değişen bu oranlara uyum sağlayabilmesi için biraz zamana ihtiyacı vardır. Genellikle ergenlik ve gençlik çağı en sağlıklı yaşam dönemidir. Çocukluk hastalıkları geride kalmıştır, yetişkin çağa özgü hastalıklar ise çok uzaktadır. Ergenliğe özgü denebilecek tek hastalık belki de ergenlik sivilceleridir ( acne ). Ter ve yağ bezlerinin salgıları artmakta ve birikim olmaktadır. Bu durumun erkeklik ve dişilik hormonlarının ( androjen ve östrojen ) dengesizliğinden ileri geldiği sanılmaktadır.
İlkokulun ilk yıllarında görülen büyümedeki yavaşlama 10 yaşına doğru vücut biyokimyasındaki farklılaşmaya bağlı olarak hızlanır. Kız çocuklarında ani bir boy artışıyla birlikte ikincil cinsiyet özelliklerinin belirmeye başladığı görülür. Erkek çocuklar 9-10 yaşına kadar kızlardan biraz daha uzun ve daha iri bir bedene sahipken, 10-11 yaşlarında kızlardan daha ufak bir görünüme bürünürler. Çocukların bu dönemde sağlıkları genellikle iyidir. Önceleri çok hastalananların sağlık durumu bu dönemde düzelmiştir.
Çocuk, okulda hayatı boyunca ihtiyaç duyacağı okuma-yazma ve hesap becerilerini edinmeye başlar. Çocuk bu becerilere dayanarak ileriki yaşlarda karmaşık problemleri çözebilir hale gelecektir. Gündelik yaşamda olup bitenler çocuğun ilgisini çekmeye başlamıştır. Ülkelerinde ve dünyada olup bitenler ile ilgili fikir beyan etmeye başlar.
Çocuğun aile ortamından çıkıp dış dünya ile daha içice olduğu dönemdir. Bu dönemin başlangıcı ilkokula yeni başlama, son yılları ise çocuğun ergenlik dönemine girmeye başlaması açısından son derece önemlidir.
Çocuk yavaş yavaş aile ortamından çıkmakta ve başkalarıyla karşılaşmaktadır. Bu dönemde bedensel gelişme hızı, bebeklik dönemine oranla yavaşlar. Beden orantılarında da değişiklik göze çarpar.Yine bu dönemde kaslardaki gelişme dikkati çeker.
Yürümeye başlayan çocuğun dünyası da hızla genişlediği için bağımsızlık önem kazanır ve bağımlı olma ile bağımsız olma arasında gider gelir. Tehlike yaratan durumlarda ya da ısırma, vurma ve tırnaklama gibi davranışlar karşısında sakin olup fiziksel ceza vermeden çocuğa kendi kendisini nasıl kontrol edeceğini öğretmek gerekir.
Yeniden bir araya geldiklerinde de bir memnuniyet ifadesi göstermezler. Yaklaşık 12-14 aylık bebeklerde ayrıştırılabilen bu tepkiler 18. ayda da değişmeden devam ediyorsa çok büyük olasılıkla okul öncesi yıllarda da kalıcı olur. Çocuğun hem arkadaşlarıyla hem öğretmenleriyle hem de diğer yetişkinlerle olan ilişkilerini biçimlendirir. Bebeklerin anneleriyle ne tür bağlanmalar kurdukları annenin davranışlarından oldukça etkilenmektedir. Annenin, emzirme ya da besleme tarzı, bebeğiyle kurduğu fiziksel temas ve onu rahatlatma biçimi, bebeğin ihtiyaçlarına duyarlılığı, bebeğe duygusal yakınlığı ve yanında olduğu konusunda verdiği güven hissi gibi bazı özelliklerinin bebeklerin bağlanma stilleriyle yakından ilişkili olduğu bulunmuştur.
Örneğin genellikle bebeğiyle yakın, sıcak, duyarlı ve tutarlı bir ilişki içinde olan annelerin bebeklerinin, annesine güvenen, diğerlerine göre daha az ağlayan, akranlarıyla kolay ilişkiye giren bebekler olduğu görülmektedir. Annenin davranışının tutarsız olduğu; yani annenin bazen sıcak ve yakın bazen de duyarsız ve aldırmaz davrandığı durumlarda bebeklerin, anneyle olan ilişkilerinde genellikle kaygılı, öfkeli, sürekli anneye asılan ve şikâyetçi tarzda ağlayan bebekler olduğu saptanmıştır. Burada özellikle vurgulanması önemli olan nokta, bağlanma ve bağımlılık arasındaki farktır.
Bebekler doğduktan çok kısa bir süre sonra yaklaşık 2. ayda nesneler yerine daha fazla insanlara yönelmeye ve onlara daha fazla dikkat etmeye, onları izlemeye dinlemeye ve kucağa alınmaktan hoşlanmaya başlarlar. Etrafındaki tüm insanlara aynı şekilde tepki verirler. Yaklaşık 3-4. aylardan sonra tanıdıkları yüzlere yabancılardan daha farklı şekilde tepki vermeye başlarlar. Aynı zamanda bebek, kendisine bakan kişiye (ya da kişilere) daha fazla olumlu tepki vermeye ve onu diğerlerine tercih etmeye başlar. Böylece o kişinin davranış ve etkileşim stillerini daha çabuk öğrenir ve onu memnun eden davranışlar sergilemeye çalışır. Bebekler kendi kendilerine hareket etmeye başladıklarında ise annenin yakınlığını aramak için daha aktif olurlar.
Bebekler neden-sonuç ilişkisini de bu dönemde keşfettikleri için vurarak, iterek ve sallayarak ses çıkarabileceği oyuncaklarla ve ev eşyalarıyla oynamaktan hoşlanırlar. Bebek oyuncakları olduğunu ve onların neler olduğunu bilecek yaşta olmadığı için tüm oyuncaklar çocuğun gözü önünde ve erişebileceği yerde olmalı ve istedikçe oynamalıdır. Bebekler için oyun tam bir öğrenme sürecidir.
Ellerinin kontrolü arttıkça nesneleri evirip çevirme, doldurup boşaltma, itip çekme gibi hareketler artar. Parmaklarının ayrı ayrı kontrolünü kazandığında da istediği şeyi parmağıyla işaret etmeyi başarır. Bir yaşına yaklaştığında yerdeki çok küçük şeyleri bile başparmağını ve işaret parmağını kullanarak toplayabilir. Yaklaşık 10-11. aydan itibaren istenen bir nesneyi vermek için avucunu açarak bırakabilir ya da vermemek için elinde sımsıkı tutabilir. Yaklaşık 6 aylık bir bebek eli ya da ayağının hareketiyle başka bir hareketi sağladığını anlayabilir ve bunu sürdürmek isteyebilir.
Bebek geriye doğru emeklemeye ve kendi kendine tutunarak ayağa kalkmaya başladıktan sonra yürümeye başlayacaktır. Bebekler tüm bu davranışları ve yürümeyi kendilerine güvendiklerinde, bunun için güdülendiklerinde ve kas gelişimleri ile çeşitli kaslar arasındaki koordinasyon tam olduğunda başarırlar. Siz yürümesi için yardımcı olmaya çalışıp onu acele ettirirseniz süreci daha da yavaşlatırsınız. Bebeklerin çoğu birinci yaş günlerinde yürürken bir kısmı 2 yaşına kadar yürümeyebilir.
Bebekler anne karnındaki gibi kıvrık bir şekilde yatmaktan kurtulunca bedenlerini keşfederler ve onu hareket ettirmekten çok hoşlanırlar. Ayaklarını sallar ve etrafı tekmelerler, kollarını sallar ve elleriyle oynarlar. Bebekten bebeğe önemli ölçüde değişmekle birlikte bazı bebekler 9-10 haftalıktan itibaren yatakta yuvarlanabilirler ve yan yatırdığınız bebeği sırt üstü pozisyonda bulabilirsiniz. Üç aylıkken ise sırt üstü yatırdığınızda kendi kendine yan döndüğünü görebilirsiniz.
Tüm alanlarda çocuğunuzun bağımsızlığını cesaretlendirin. Yemeğini kendi kendine yiyebileceği şekilde sunun ve yardım istemedikçe yardım etmeyin. Beslenmeyi çocuk için mümkün olduğunca aktif bir süreç haline getirin. Yemeğini zevk aldığı şekilde yemesine izin verin. Yemekleri istediği sırada ve istediği şeylerle karıştırarak yemesine izin verin ve ne zaman doyduğuna da kendinin karar vermesini sağlayın.
Bir yaşına doğru bebeklerin yemeğe karşı ilgileri iyice hafifler ve kilo alma yavaşlar. Bu yüzden öğün uzatılmamalıdır. Çünkü çocuk hem öğüne uymayı öğrenemez hem de aile bu konudaki kontrolü kolay kaybedebilir. Çocuk bir sonraki öğüne kadar oyunla oyalanmalı. İki yaşındaki bir çocuğun dengeli beslenmesi için yiyebileceği şeyler; et, süt yumurta peynir ve taze yeşil sebze ile meyveden oluşur. Çocuk bunların çoğunu sevmediğinde ise anne kaygılanır. Bu durumda bir gıda maddesi yerine geçebilecek başka gıdalar denenebilir. Çocuğun yemediği şeyler için üzülmek yerine severek yiyebileceği yeni pişirme tarzları ve bileşimler oluşturmak için uğraşmak daha akıllıcadır. Çocuklar hızla gelişmekte ve sürekli hareket etmekte oldukları için kaloriye ihtiyaç duyarlar. Yiyeceklerin içerdikleri kalori miktarı değiştiği gibi, yemeklerin hazırlanış biçimi de onların içerdiği kalori miktarını etkiler. Örneğin kızarmış patates haşlanmış olanın 3 katı kalori içerir. Bu nedenle bazen az yiyen çocuklar aslında kendilerine yüksek kalorili yiyecekler sunulan çocuklardır. Çocuk beslendiği ve büyüdüğü halde siz hala endişeliyseniz büyük olasılıkla çocuğun yemek yeme davranışından şikayetçisinizdir. Çocuğu sağlıklı bir şekilde beslemek ayrı bir şeydir, sosyal alışkanlık ve kurallara uygun bir şekilde beslemek farklı. Sofrada ve çatal kaşık kullanarak yemek yemeyi çocuk nasıl olsa öğrenecektir ve bu konuda çok fazla baskı uygulanmamalıdır. İsteyerek yiyiyorsa eliyle yemesine izin verilebilir.
Katı besin yemek yeni bir beceri olduğu için geliştirilmesi zaman alacaktır. Her hafta yeni bir gıda denenebilir. Gündüz emerek beslenme hafifleyebileceğinden sabah ve akşam emme sırasında nispeten karanlık ve sessiz bir ortam tercih edilmelidir. İkinci 6 ayın sonunda bebeğin beslenmesi tekrar problem olmaya başlar. Çünkü bebekler iyice hareketlendikleri için hem kilo verirler, hem yemeğe ilgileri hem de iştahları azalır. Tombul bebek görünümü yok olur ama eğer ana-babalar veya bakıcılar bebeğin zayıflayacağından endişe edip ona ısrarla yemek yedirmeye çalışırlarsa yemek yemek çocuk için bir keyif olmaktan çıkıp eziyet haline gelir. Yeme konusundaki baskı çok farklı şekillerde kendini gösterebilir: Parmak emme, başını vurma, kusma, tükürme ve ağızda tutma gibi. Altıncı aydan itibaren yiyecekler eğer bebek hoşlanıyorsa onun eliyle yiyebileceği şekilde parçalanabilir ve kendi kendine yemesi, zevk alması sağlanabilir.
Sakinleşmesine yardım edilmesi bazen işe yarayabileceği gibi, bazen de kontrolsüz bir ağlama görülebilir. Anne ve baba, bebeğin bir uyku düzeyinden diğerine nasıl geçtiğini anladıkça bebeğin hareketlerini daha fazla kestirir hale geleceklerdir. Eğer anne baba bebeğin bu ilk dilini iyi anlarlarsa onun yaşamını evin yaşamına uydurmak için yeni düzenlemelere gidebilirler. Örneğin gece daha az uyanmak için beslenmeyi daha geç bir saate alarak bebeğin gece daha uzun uyumasını ve gündüz daha uyanık kalmasını sağlayabilirler. Bebeğin gittikçe gelişen sinir sistemi de buna izin verir.
İkinci aydan itibaren bebeklerin ağlamalarına hoşnutsuzluk ve halinden şikayet etme nedeniyle ağlama da eklenir. Bu mutsuzluk ifadesidir. Daha sonra da sizi istediğini veya istemediğini göstermek için kızgınlıkla ağlayabilir. Bebeğin ağlamalarına ne zaman tepki verecekleri ne zaman vermeyecekleri konusunda anne babalar sezgilerine güvenmelidirler. Ancak bebeğin ağlamalarına yavaş tepki vermek ağlamayı çığırından çıkarabilir ve bu nedenle bazen tepkiyi ağırdan almak yerine hiç vermemek daha uygundur. Bebeklerin bir miktar ağlamaları kendilerini düzene koymaları için gereklidir. Bebeğin ağlamasını durdurmanın en etkili yolu bebeği tutup kaldırmak ve omuzunuzun üzerinden etrafa bakmasını sağlayacak şekilde tutmaktır. Birinci yıldaki ağlamaların %85’inin bu şekilde durdurulabildiği görülmüştür. Diğer etkili teknikler de emzirme ve sallamadır. Diğer duyuları da sürekli biçimde uyarma bebeği yatıştırıp uykuya geçmeyi sağlayabilir. Örneğin ısıyı arttırmak ve bebeği sarmalamak gibi.
Yüksek şiddette ses, ışık gibi uyaranlarda tüm bebekler irkilirler. Bazı bebekler ise daha az şiddette olanlarda bile aynı tepkiyi verirler. Bebek titrer, rengi gider ve ağlar. Bu bebeklerin tipik davranışı her türlü uyarana aşırı tepki vermeleridir. Uyarıcı, hapşırma gibi kendi bedeninden ya da ses gibi dışardan gelen bir uyarıcı olabilir. Uykuda kendi kendine irkilme veya seğirmelerde uyanabilir. Bu bebekleri alışsın diye korktukları durumlarla karşılaştırarak korkmamayı öğretemezsiniz. Sinir sistemleri aşırı hassas bebekler oldukları için bazen siz hiç bir şey yapmadığınızı düşündüğünüzde bile ağlayabilir. Bu nedenle yapılması gereken bebeğe katlanabileceği düzeyde uyarıcı sunmaktır. Bebeğin sinir sistemi olgunlaştıkça zaten daha fazla uyarılmayı karşılayabilecek hale gelecektir. Bu tür bebeklere bakarken telaşlı olmamak gerekir. Bebeğin altını açarken, bebeği taşırken ve kaldırırken acele edilmemeli ve bebeğin başı elle desteklenerek kendini güvende hissetmesi sağlanmalıdır. Bebeği dikkatle yumuşak bir şekilde sarar ve uyumaya bırakırsanız fiziksel uyarılmayı en aza indirmiş olursunuz.
Bebeklerin bedensel özellikleri gibi mizaçları da farklıdır. Bebeklerin doğuştan getirdikleri özellikler, anne karnındaki yaşantıları, doğum süreci ve sonrasında yaşadıklarının tümü bebeğin yaşama uyumunu etkilemektedir. Sizin geçmiş çocukluk yaşantılarınız ve kişiliğiniz de bebeğinizin nasıl bir bebek olmasını istediğiniz üzerinde rol oynamaktadır. Eğer bebeğiniz sizin beklentilerinizi, sizin doğallıkla verdiğiniz bakım da bebeğinizin ihtiyaçlarını karşılıyorsa siz ve bebeğiniz arasındaki etkileşim daha başlangıçta iyi ve kolay olacaktır. Eğer bu ikisi birbirine uymuyorsa bebeğiniz ve siz birbirinize uyum sağlamaya çalışmalısınız. Genellikle bebeğin ilk zamanlardaki tepkileri doğum öncesi yaşantıya ve doğuma bir tepki olabilir. Yani bebeğin sinir sistemi bu değişimlerin üstesinden gelmeye çalıştığı için bebeğin davranışlarını anlamak zor olabilir.
Bebeğin en temel donanımları reflekslerdir. Bu reflekslerin varlığı başlangıçta yaşamı sürdürme açısından çok önemlidir ve sinir sisteminin iyi gelişmiş olduğunun bir işaretidir. Ancak bir yıl içinde bebek büyüdükçe daha üst beyin yapıları gelişir ve bu refleksler yavaş yavaş ortadan kalkarak, yerlerini istemli hareketlere bırakırlar. Bebeğin yaşamsal reflekslerinden biri emme ve bununla bağlantılı olan arama refleksidir. Bebeğin yanağına memenin ucu değdiğinde bebek başını o yöne doğru döndürerek ağzıyla memeyi arar.
Bebekler için doğum aslında sadece bir ortam değişikliğidir. Bebekler, oldukça gürültülü ve nispeten karanlık bir ortamdan daha aydınlık, çok farklı seslerle dolu ve akciğerleriyle soluk aldıkları yeni bir ortama geçerler. Bu ortamda ne kendilerinin ayrı bir varlık olduklarının ne de kazara gözlerinin önünden geçen ellerinin kendilerine ait olduğunun farkındadırlar. Ancak önceki 9 aylık dönemde o kadar iyi donanmışlardır ki yaşamla baş edebilirler. Eğer siz de bebek bakımı konusunda yeteri kadar donanımlıysanız bebeğiniz daha sağlıklı ve daha hızlı bir gelişme kaydedecektir. Bebeğiniz doğduğunda sizin fotoğraflarda gördüğünüz ve hayallerinizi süsleyen bebeklere benzemeyecektir. Bu size hayal kırıklığı yaşatmasın; çünkü yenidoğanın görünüşü genellikle bebeklerinkinden farklıdır. Yenidoğanın omuzları dar, karnı geniş, başı gövdeye oranla büyük ve uzun ya da doğum sırasındaki baskı nedeniyle şekli bozuk olabilir. Fakat birkaç gün içinde kafa normal yuvarlak halini alırken bir kaç hafta içinde de bebek görünümü ortaya çıkar.
Döllenmeden sonraki 3. haftanın başından, 8. haftanın sonuna kadar olan dönemi kapsar. Büyüklüğü bir yer fıstığı kadardır ve canlı yavaş yavaş şeklini almaya başlamıştır.ın başından, 8. haftanın sonuna kadar olan dönemi kapsar. Büyüklüğü bir yer fıstığı kadardır ve canlı yavaş yavaş şeklini almaya başlamıştır. Embriyo henüz çok küçüktür ve etrafındaki amnios kesesi içindeki sıvıı verilen ve onu dış etkilerden koruyan sıvı dolu bir torbacıkta yaşar. Embriyo henüz çok küçüktür ve etrafındaki amnios kesesi içindeki sıvı oldukça fazladır. Embriyo bu dönemde bacaklarını sallayarak amnios kesesi içinde yüzer. Bu nedenle anne embriyonun hareketlerini henüz duymaz. Başta kalp, beyin, sinir sistemi olmak üzere insan vücudunu oluşturacak organlarşta kalp, beyin, sinir sistemi olmak üzere insan vücudunu oluşturacak organlar şekillenmeye bu dönemde başlar. Bu sebeple embriyo döneminde anne sağlığının bozulması embriyoyu olumsuz yönde etkiler. 8. haftada bebeğin kalbinin atmaya başladığı düşünülmektedir ve bu canlanma zamanı olarak kabul edilir. Yasalara göre bu sınır, kürtajı aile planlaması için seçenlere çocuğu kürtaj ettirebilmesi için yasal sınır olarak belirlenmiştir.
Transaksiyonel Analiz Kuramı’na göre, ruhsal anlamda sağlıklı olan bireyler, her üç benliği duruma göre kullanırlar.Kimi yerde çocuk benlik durumunu kullanırken, kimi durumda ise yetişkin benlik durumunu kullanabilir. Özellikle yetişkin benlik durumu, çocuk ve ana – baba benlik durumları arasında arabulucu görevindedir. Bu kuramın en öneli temsilcisi Berne, insan doğasıyla ilgili olumlu bir inanışa sahipken, insan yaşamıyla ilgili kötümser bir görüş belirtir. Ona göre bireyler hayata olumlu bir yaşam rolüyle merhaba derler, ama çocukluk dönemindeki olumsuz yaşantılar, telkinler, etkileşimler çocuğun kendisini farklı algılamasına yol açmakta ve bireyin olumlu yaşam konumunu kaybetmesine yol açmaktadır. Sonrasında ise, patolojik gelişim ortaya çıkmaktadır. Berne, Freud’dan çok etkilenmesine rağmen, geliştirdiği kuram psikanalitik kuramdan farklıdır.Yaklaşım, kişilik kuramında “çocuk”, “anne – baba” ve “yetişkin” benlik durumlarını kullanır.Transaksiyonel Analiz kuramında yer alan benlik durumları Freud’un, “id, ego ve süper ego” kavramlarıyla benzerlik göstermektedir.
Elektik yaklaşıma göre, her psikolojik danışma kuramı, psikolojik danışma sürecini tek başına, herkesi tatmin edecek ve her türlü soruna cevap verecek şekilde yürütemez. Her yaklaşımın tek tek incelendiğinde yeterli ve yetersiz yönleri vardır. Bu doğrultuda bir kurama bağlanmak yerine, psikolojik danışma kuramlarını bir arada ve bireyin durumuna, problemin niteliğine göre ayrı ayrı kullanmak daha uygun olacaktır.
İnsan hem rasyonel(akılcı) hem de irrasyonel(akıl dışı) düşünme potansiyeline sahip bir varlıktır.Bir başka deyişe, insanda hem mantıklı ya da doğru düşünme hem de mantıksız ya da çarpık düşünme potansiyeli vardır. Ancak insanın verimi, başarısı, mutluluğu rasyonel düşünce ve davranışlarına bağlıdır. Bireyin duygu, düşünce durumu, olayları anlamlandırma biçimi bireyin gideceği yönü, hareket tarzını belirlemektedir. Akılcı – Duygusal kuramda amaç, bireyin sahip olduğu mantıklı ve akılcı olmayan yaklaşımlarını, içsel konuşmalarını, akılcı ve mantıklı olan yaklaşımlarla, içsel konuşmalarla değiştirmesini sağlamaktır. Bu kurama göre, bireyin mantıklı ve akılcı olmayan yaklaşımlarını, içsel konuşmalarını değiştirmek için de danışman bilişsel düşünce ile yoğum bir şekilde mücadele etmelidir.
Kişinin beceri, istek ve kişisel durumunu bilişsel ve duygusal olarak değerlendirmesini içeren kalıcı hedef, arzu, güdü ve korkularının temsilidir. Sağlıklı bir benlik tasarımı bireylerin şu koşullar içinde yetişmesine bağlıdır: koşulsuz olumlu kabul, saydamlık, empati. Kişinin benliği çevresi ile olan etkileşimi sonucunda şekillenir. Benlik kavramının gelişimi kişinin çevresiyle olan yaşantılarını algılayışına bağlıdır. Kişinin ne olmak istediği konusundaki görüşleri onun “ideal benlik”ini oluşturur. İdeal benlik kişinin olmak istediği ve sahip olduğunda kendini çok değerli hissedeceği benliktir. Bireyin sahip olduğunu düşündüğü benlik ile ideal benliği arasındaki farkı değerlendirmesi benlik saygısı olarak adlandırılmaktadır. Eğer bireyin sahip olduğunu düşündüğü benlik ile ideal benliği arasındaki fark derin ise ve birey bu farklılıktan ötürü ideal benliğine ulaşamayacağını düşünüyorsa benlik saygısı düşük olacaktır. Sahip olduğu özellikler ile ideal benliği arasında büyük farklılıklar yoksa benlik saygısı yüksek olacaktır.
Skinner, cezanın pekiştireçten farklı olduğunu, tepkiyi zayıflattığını, sonuçlarının tahmin edilemez veya güvenilir olmadığını, istenilmeyen alışkanlıkların gideremediğini belirtmektedir (Bigge & Shermis, 1999, s.109). Skinner teorisinin kendine özgü yönlerinden bir tanesi de geniş alanda yaratıcı olguların davranışsal açıklamalarını sağlama girişiminde bulunmasıdır. Örneğin, Skinner motivasyonu planlanmış şeylerden mahrum bırakılma yada planlanmış şeylerin pekiştirilmesi çerçevesinde ele almıştır.
Bandura’ya göre sosyal öğrenme kuramında model alma ya da taklidi etkileyen en önemli faktörlerden biri gözleyenin kendi yeterlikleri konusunda duyduğu inançtır. Bireyin karşılaştığı sorunlara nasıl çözümler getirebileceğine ilişkin kendi hakkında duyduğu inanç öz yeterlik olarak adlandırılmaktadır. Öz yeterlik algısı yüksek olan bireylerin karşılaştığı problemleri çözebileceğine karşı duyduğu inanç taklit ya da model alma davranışlarını azaltacak, birey yeni yaşantılar geçirmeye, çevreyi kontrol etmeye daha çok istek duyacaklardır. Öz yeterlik algısı düşük olan bireylerde farklı etkinliklerde bulunma ya da yeni şeyler deneme isteği daha az olacağı, karşılaştığı problemleri çözebileceğine duyduğu düşük inanç başkalarının davranışlarını taklit etme ya da model almayı artırır.
Sosyal öğrenme kuramında model alınanın temel nitelikleri model alma davranışına yön veren önemli bir kriterdir.
* Yaş: Model alınan kişinin yaşı gözleyene ne kadar yakınsa model alma davranışı o kadar artacaktır.
* Cinsiyet: Gözlemci kendi cinsinden kişilerin davranışlarını daha çok model alır. Özellikle çocukluğun ilk yıllarında bireylerin cinsiyet kavramını öğrenmeleri için önlerinde kendi cinslerinden bir modelin olması gereklidir.
* Karakter: İçinde bulunduğu grup içerisinde büyük bir güce sahip, karar verme ve uygulama açısından baskın karakterlerin davranışlarının model alınması daha yüksektir. .
* Benzerlik: Gözleyen kendisine benzeyen ortak noktaya sahip olduğunu düşündüğü kişilerin davranışlarını daha çok model alır. Özellikle yakın arkadaş gruplarında bireylerin birbirinden nasıl etkilendiği ve giyim, konuşma, yürüyüş vb. gibi davranışların birbirine ne kadar çok benzediğine dikkat edin.
* Statü: Model almayı etkileyen bir diğer özellikte modelin sahip olduğu statüdür. Eğer model toplumda yüksek bir statüye sahipse, bu modelin davranışlarının model alınması daha yüksek bir ihtimaldir.
Sosyal öğrenmede aslolan bireyin başkalarını gözlemleyerek öğrenmesidir. Öğrenmenin etkililiği, öğrenenin modelden gözlemlediği davranışı taklit edebilme kabiliyetidir.
Bandura Sosyal Öğrenmeyi gözlem yoluyla öğrenme olarak da isimlendirmektedir. Ancak taklit yoluyla öğrenme ile gözlem yoluyla öğrenmenin birbirinin yerine kullanılamayacağını da vurgulamaktadır. Model almada birey gözlediği kişinin başarıya ulaştığı ve hoşa giden sonuca ulaşılan davranışlarını alırken, taklit söz konusuyken iyi ya da kötü ayrımı yapılmaksızın gözlenilen kişinin tüm davranışlarının aynen alınması söz konusudur.
Anne ve baba onların yaşamını baskı altına almaya çalıştıkça ergenler enerjilerini onlara saldırmak için harcarlar. A. Freud’a göre ergenler, kendilerini duygu ve dürtülere karşı savunmak için bazı stratejiler geliştirirler. Ya bütün zevk verici şeylerden kaçar, aşırı diyetlere girer ya da otorite, özgürlük, sevgi ve aile üzerine zengin kuramlar oluştururlar. Ergene terapi yerine ebeveyne rehberliğin daha uygun olacağı üzerinde durur. Ergene kendi çözümlerini bulabilmesi için fırsat ve zaman tanınması gerektiğini ileri sürmüştür. Freud’a göre gelişim sırasında değişmeyi sağlayan kavramlar; gerilimin azalması, özdeşim ve savunma mekanizmalarıdır.
Rasyonel düşünceler, algılar ve gerçekle baş edebilmeye yardımcı planlardan oluşmaktadır. Fonksiyonlarının çoğu bilinçli ve rasyoneldir. Enerjisini gerçek tatmin nesnelerine kanallama girişimlerinde bulunur. Bu; gerçeğe ve ihtiyacı azaltıcı değere doğru yönelme “gerçeklik ilkesi” olarak (ikincil düşünce süreci) adlandırılmaktadır. En son gelişen zihinsel sistem de superegodur. Superego, çocuğun hareketlerine rehber olan ahlak kurallarından oluşur. Kurallar, içselleştirilmiş direktiflerdir. Yapılabilir ve yapılamaz şeyleri yani yasakları çocuk büyürken öğrenir. Üç sistem de tamamen geliştiğinde her biri kendi isteklerinin tatmini için baskı yapar. Id, enerjiyi anında boşaltma arayışı içindedir. Ego, bu aktiviteyi gerçek bir nesne buluncaya kadar tutmaya çalışır. Superego ise çocuğu sürekli iyi davranışlara yöneltir ve kötü davranmaktan alıkoymaya çalışır. Bu yapıların gelişmesi sırasında çocuk 5 ayrı gelişimsel dönemden geçer.
Bebeklerin algı ve düşünceleri tam olarak gelişmediğinden ihtiyaçlarının tatminini sağlayacak nesnelerle benzerlerini ayırt edemezler. Örneğin bebek, bir şişe görüntüsüyle gerçek bir süt şişesine aynı heyecanla açlığını gidermek için tepki verebilir. Gerçek tatmin nesnesini dikkate almadan ihtiyacı giderme çabası Freudyen terminolojide haz ilkesi veya birincil düşünce süreci olarak adlandırılır. Bebek bu ayırt etmeyi yavaş yavaş öğrenir. Bu öğrenme egonun gelişiminin başlangıcıdır.
Gelişim psikolojisinde önemli etkisi olan psikanalitik görüşteki kuramcılar S.Freud ve Erikson’dır. Freud, biyolojik güçlere ağırlık verir, bunlardan biri içgüdüdür. Çocuk, davranış için enerji ve yön sağlayan bir takım bilinçsiz, içgüdüsel dürtüler toplamıyla doğar. Bütün gelişim içgüdüsel enerjinin organizasyonu ve yönlendirilişindeki değişmeler olarak görülebilir. Çocuktaki dengeyi korumak için, içgüdüsel enerji, yönünü ve yoğunluğunu sık sık değiştirir. Enerji; yani cinsel enerji libido olarak, bu enerjinin odaklandığı beden bölgesi de uyarılma bölgesi (örojen zone) olarak tanımlanır. Çocukluktaki önemli cinsel bölgeler, ağız, anüs ve genital alandır. Bu bölgelerin birinden diğerine geçiş büyük ölçüde olgunlaşmayla belirlenmektedir. Ancak belli bir bölgede engellenme ya da aşırı doyum yaşayan çocuk daha sonraları o bölgeyle ilgili aşırı faaliyet ya da takılma gösterebilir.
Ericksonun psikososyal gelişim kuramı: Psikanalist Erik Erickson (1902-1994), Sigmund Freud un (klasik psikoanalitik teori) kuramını ergenlikten sonra yaşlılığa kadar genişleterek ve geliştirerek, bireyin psiko-sosyal gelişimini tanımlamıştır. Erikson, kişilik gelişmesinde çocukluk yıllarının önemli olduğunu ama aynı zamanda bireysel gelişimin yaşam boyunca devam eden bir süreç olduğuna savunmuştur. Kişilik gelişiminde sosyal, kültürel ve çevresel etkenlerin öneminden bahsetmiştir. Erikson, insan yaşamını sekiz kritik döneme ayırmıştır. Her dönemde üstesinden gelinmesi gereken bir gelişim krizi (çatışma) ve gelişimsel hedefler vardır. Bireyin, sağlıklı bir kişilik kazanması için, gelişim dönemindeki hedefleri gerçekleştirebilmesi gerekir. Yani, o dönemdeki yaşanılan çatışma başarılı olarak atlanması gerekir. Kişi, başa çıkabildiği oranda, sağlıklı bir kişilik geliştirecektir ve sonraki dönemlerde baş etmek için donanım kazanacaktır. Çatışmaya verilen tepki, bireyin kişiliğinin alacağı şekli belirler.
Kalıtım biyolojik özellikleri belirliyor. Bazı özellikler ve hastalıklar üzerinde çevre etkisi yoktur. Lakin kanser, kalp, şeker, şizofreni veya otizim gibi hastalıklar genetik yetkinlik olarak gelir ve çevre etkisiyle açığa çıkabilir.(Şizofreni ve otizim doğum öncesi hastalıklarıdır.)
Olgunlaşma ve öğrenme, gelişim için önemli ve gerekli kavramlardır. Bir öğrenme ortamında bireyin önceden sahip olduğu özellikler hazır bulunuşluk durumunu gösterir. Çevresel uyarıcıların bireyde en güçlü etkiyi yarattıkları dönem olan kritik dönem, öğrenmenin en avantajlı olduğu dönemdir. Kritik dönemde uyarıcılar bireye ulaşmaz ise, etkili öğrenmenin gerçekleşmesi sağlanamaz.Yaşamın ilk aylarında ve erken yaşta uyarıcı zenginliği, beyin yapısının zenginleşmesini sağlar. Zengin çevresel uyarıcılar, sinapslar arası bağlantıları geliştirirler. Sinaps iletilerinin zenginliği, gelişimi değişik açılardan etkiler.
Biyolojik Süreçler; biliş/beyin terimi, psikolojik süreçlerin sinir sistemine gönderme yapılarak incelenmesi anlamına gelmektedir. Çağdaş psikolojide, psikolojik olayların temelinde sinir sistemi yapılarının ve onların etkinliklerinin yattığı kabul edilmektedir. İnsan doğadaki en karmaşık canlıdır. Bu karmaşıklık hem onun psikolojik süreçlerinde hem de beyninde gözlenir. İnsan beyninde 180 milyar sinir hücresi vardır. Sinir hücreleri birbirine sinapslarla bağlıdır. Sinapslar 100 Angstrom (10-8 metre) genişliğinde boşluklardır; sinir akımı sinapslardan özel biyokimyasal ileticiler aracılığıyla geçer. Bir sinir hücresi ile diğerleri arasındaki sinaps sayısı 1.000 – 15.000 arasında değişir. Sinir hücresi ya da nöron, sinir sisteminin temel fonksiyonel birimidir. Sinirsel uyarıları elektriksel ve kimyasal yolla iletir. Sinir hücresinin üzerindeki kısa uzantılara dendrit, uzun uzantılara akson denir. Bedendeki her tür olaydan sorumlu olan, onları oluşturan ve denetleyen sistem, sinir sistemidir.
Bu iki kavram birbirinden ayrıdır. “Büyüme” ile “gelişim” sözcükleri birbirleriyle karıştırılır. Büyüme bedenin sadece boy, kilo vehacim olarak artmasıdır. Büyüme, vücudun değişik organlarında değişik hızlarda gerçekleşebilir. Yani bedende görülen fiziksel değişmelerdir.”Gelişim” ileriye dönük olup, düzenli uyumlu, sürekli bir ilerlemedir. Gelişim, organizmanın döllenmeden başlayarak bedensel, zihinsel, dilsel, duygusal ve sosyal yönden en son aşamasına ulaşıncaya kadar sürekli ilerlemedir.