PARAGRAFIN ANA DÜŞÜNCESİ
Yazarın ele aldığı konuyla ilgili olarak okuyuculara vermek istediği mesaja ana düşünce denir. Konu paragrafın kaynağı, ana düşünce de yazarın konuya bakış açısıdır. Yazarın, konuyla ilgili olarak okuyucuya kavratmak istediği düşünce ana düşünce olur.
Ana düşünce cümle hâlinde bulunabileceği gibi paragrafın tümüne sindirilmiş hâlde de bulunabilir. Ana düşünce cümle hâlinde verilmişse parçadaki en genel yargı ana düşünce cümlesi olur. Çünkü ana düşünce parçanın konusunu, yardımcı düşüncelerini kapsamak durumundadır.
ANA DÜŞÜNCE NASIL BELİRLENİR?
Bir paragrafın ana düşüncesini bulmak için ilkin konu belirlenmeli sonra konuyla ilgili verilmek istenen mesaj belirlenmelidir. Çünkü ana düşünce, mutlaka konuyla ilgili olur.
Konu belirlendikten sonra şu soruyla ana düşünce bulunabilir: “ Yazarın konuyla ilgili olarak vermek istediği mesaj nedir?” Bu sorunun, konuyu da içeren yanıtı bizi ana düşünceye ulaştırır. Bunu bir örnekle pekiştirelim:
Örnek:
İstese de çok uzağa gidemiyor insan kendisinden. Hangi trene binse içindeki bir adrese varıyor sonunda. Hangi rüzgâra tutunsa kendine savruluyor. Hangi denize açılsa yine kendi kıyılarında buluyor kendini…
Bu parçanın ana düşüncesini adım adım belirleyelim şimdi.
Bu parçada ne üzerine söz söylenmiştir?
Yanıt: insanın kendi gerçekliği (parçanın konusu)
Bu parçada insanın iç dünyasıyla ilgili verilmek istenen mesaj nedir?
Yanıt: İnsan ne yaparsa yapsın kendi gerçeğinden kaçamaz. (ana düşünce)
Kimi paragraflarda ana düşünce, paragrafın içinde bir cümle hâlinde verilebilir. Bu cümleye ana düşünce cümlesi denir. Ana düşünce cümlesinin belirli bir yeri yoktur. Ana düşünce başta, ortada, sondabulunabilir. Paragraftaki en genel, kapsamlı yargı ana düşünce cümlesi olarak kabul edilmelidir. Bu durumda ana düşünce cümlesini bulmak için paragrafın hangi tarzla yazıldığına dikkat etmek gerekir. Paragraflar genelden özele, özelden genele, genelden genele, özelden özele tarzlarından biriyle yazılır. Paragrafın bu yöntemlerden hangisiyle yazıldığı saptanırsa ana düşüncenin başta mı, ortada mı, sonda mı olduğu kendiliğinden ortaya çıkar. Bunu bir tablo üzerinde görelim:
Örnekler:
Okulumda her gün, sağlam iki cümle kuramayan, duygularını söze dökemeyen, düşüncelerini anlatamayan yüzlerce gençle karşılaşıyorum. Bence ana dilini öğrenmeyi okul sıralarından beklemek yanlış bir tutumdur. Çünkü sorun öğrenim sorunu değil, anlatım olanağı bulma sorunudur. Konuştukça daha iyi konuşabileceğimizi, yazdıkça daha iyi yazabileceğimizi hepimiz bilmez miyiz?
Bu parça özelden genele yöntemiyle yazıldığı için ana düşünce parçanın sonunda yer almıştır. Sondaki cümle parçanın en genel içerikli cümlesidir ve ana düşünce cümlesi niteliğindedir.
Bütün canlı yaratıklara göre insanı üstün yapan, yeteneklerinin çeşitliliğidir. En zeki hayvan bile bir tek şey yapar. Fakat onu en iyi şekilde yapar. At, arka ayaklarıyla iyi bir boksörün yumruklarından daha iyi çifte atar. Arı kimyaevi fırınlarına, dolaşık imbiklere hiç gereksinim duymadan balını süzer. Örümcek havadaki tuzağının görülmez tellerini usta bir dokumacı gibi örer.
Bu parçadaki en genel yargı ilk cümlededir. Bu yüzden ana düşünce parçanın başında bulunmaktadır.
Otuz yıldır istanbul’dayım. Şimdiye kadar altı kayığım oldu. Profesyonel balıkçılarla balığa çıkıp ağ çekiyorum. Denizi bu kadar yaşadıktan sonra deniz üzerine çok daha sağlam hayal kurabilirim. Yani hayal zenginliği eşittir yaşam zenginliği diyorum. Ne kadar çok yaşamış, kendini olgunlaştırmış, doğayla, insanla zenginleştirmişsen hayallerinde de o kadar zengin olabilirsin.
Buradaki en genel yargı parçanın ortasında bulunmaktadır. Bu yüzden ana düşünce parçanın ortasındadır.
YILMAZ ELGÜN