2 Hücre döngüsü nedir?Bir bölünmenin tamamlanmasından bir sonraki bölünmeye kadar geçen olaylar dizisi.
3 Hücre döngüsünün evreleri: Mikroskopta gözlendiğinde, hücre döngüsü mitoz ve interfaz olmak üzere iki temel bölüme ayrılır.Mitoz ve sitokinez sadece 1 saat sürer, hücre döngüsünün %95’i interfazda geçer.İnterfaz: (Bölünmeye hazırlık evresi)Hücre büyümesiDNA replikasyonu
4 Hücre döngüsü 4 evreden oluşur: MG1: RNA sentezi + Protein senteziS : DNA sentezi + RNA sentezi + Protein sentezi (Histonlar, enzimler)G2 : RNA sentezi + Protein sentezi
5 Toplam döngü süresi 24 saat olan ve hızlı çoğalan bir insan hücresi için; G1→11saatS → 8 saatG2→ 4 saatM → 1 saat
16 Hücre döngüsünün düzenlenmesi HÜCRE DIŞI SİNYALLERBüyüme faktörleriHÜCRESEL OLAYLARHücre büyümesiDNA replikasyonuMitoz
17 Hücre döngüsünün farklı evrelerinde düzenlenme, bir seri kontrol noktası ile sağlanır.
18 Hayvan Hücrelerinin çoğalması da. G1 evresinde denetlenir.
19 Hücre döngüsünün kontrol noktaları G1 kontrol noktasıHücre yeterince büyüdü mü?Çevre uygun mu?Hasar var mı?G2 kontrol noktasıBütün DNA replike oldu mu?Metafaz kontrol noktasıBütün kromozomlar ipliklere bağlandı mı?
20 Oosit hücrelerinde hücre döngüsünün kontrolü G2 fazında yapılmaktadır. İnsanlarda oositler G2 de onlarca yıl bekler, hormonlar tarafından yapılan uyarılar ile M fazına geçerler.
22 G1 kontrol noktasında DNA’nın hasarı kontrol edilir G1 kontrol noktasında DNA’nın hasarı kontrol edilir. Bu noktada hasarın onarılması ile ilgili hücreye zaman tanınır.P53 mutasyonları hücresel genomda mutasyonları arttırır.
25 Hücre siklusunun düzenlenmesi Ökaryotik hücrelerin hücre siklusunun kontrolünde siklinler ve siklin bağımlı protein kinazlar (Cdk) görev almaktadır.Kinazlar kontrol noktalarından geçişte önemli rol oynarlar.
26 Hücre döngüsünün düzenleyicileri Bütün eukaryotlarda hücre döngüsü bir grup korunmuş protein kinaz tarafından kontrol edilir.
27 Hücre döngüsünün düzenleyicileri Bu protein kinazlar hücre döngüsünün evrelerine geçişleri tetiklemek- tedirler.
30 Maturation promoting factor (MPF) (Mitozu başlatıcı faktör) MPF sitoplazmik bir faktördür ve hem mitoz hem de mayoz da hücrelerin mitotik siklusun M fazına girişine neden olmaktadır. G2’den M’e geçişte MPF genel bir regülatör olarak görev yapar.
32 Siklin B sentezi Siklin B sentezi S evresinde başlar. (defosforile)Tirozin 15Wee1fosforile tirozin 15siklinB/cdk inaktif(G2 &S evreleri boyunca birikir)G2’den M’ye geçiş:(fosforile) tirozin15 &threonin14Cdc 25cDefosforile tirozin15 &threonin 14siklinB/cdk aktifSiklin B/Cdk bir kere aktifleştikten sonraCdc2 proteinkinaz M evresi olaylarınıbaşlatan bir grup farklı hedef proteinifosfatlar.
33 MPF’nin inaktivasyonu: Mitozun sonlanması için MPF’nin yıkılması gerekir.Mitoz sonlanmasında metafazdan anafaza geçiş esnasında siklin aniden yıkılır.Siklinin yıkımı, hücrenin mitozdan çıkış noktasında MPF’yi inaktive eder.
35 İnhibitörlerCdk’nın fosforillenmesi inhibitör proteinlerin cdk/siklin kompleksine bağlanması ile kontrol edilir.Ink4 ailesi üyeleri cdk4 ve cdk6’ya bağlanır ve inhibe eder. (G1 restriksiyon geçiş bölgesi)Cip/Kip ailesi üyeleri cdk2,4 ve 6’nın siklin A,D,E ile yaptıkları komplekslere bağlanarak inhibe eder. (G1-S evreleri)
36 Cip/kip ailesi üyeleri; cdk2’nin siklinA ve E ile yaptığı kompleksleri baskılarCdk4 ve cdk6’nın siklin D ile yaptığı kompleksleri aktive eder.Cip/kip ailesi, hücre döngüsünün farklı evrelerinde hem aktivatör hem de inhibitör olarak ikili rol oynar!!
43 Oogenez oosit mayozu boyunca,diploten oositlerinde gerçekleşen hormonal uyarı MPF yi aktive eder ve bu durum metafaz ı’in gerçekleşmesi ile sonuçlanır.Daha sonra MPF aktivitesi metafazdan anafaz a gerçerken durur. Mayoz I’inm tamamlanması ve akabinda mayoz II’nin gerçekleşmesi sağlanır.
56 G1 kontrol noktasında DNA’nın hasarı kontrol edilir G1 kontrol noktasında DNA’nın hasarı kontrol edilir. Bu noktada hasarın onarılması ile ilgili hücreye zaman tanınır.P53 mutasyonları hücresel genomda mutasyonları arttırır.