Psikolojik bozukluk terimi, bazen zihinsel bozukluklar veya psikiyatrik bozukluklar olarak daha sık bilinenleri ifade etmek için kullanılır. Zihinsel bozukluklar, yaşamın birçok alanını etkileyen davranışsal veya psikolojik belirtilerdir. Bu bozukluklar, bu semptomları yaşayan kişi için sıkıntı yaratır.
Her zihinsel bozukluğun kapsamlı bir listesi olmamakla birlikte, aşağıdaki liste, Zihinsel Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabında (DSM) açıklanan başlıca bozukluk kategorilerinin bazılarını içerir. Tanılama el kitabının en son baskısı DSM-5’tir ve Mayıs 2013’te yayınlanmıştır. DSM, zihinsel bozuklukları sınıflandırmak için en yaygın kullanılan sistemlerden biridir ve standart tanı kriterleri sağlar.
Makalede Neler Var?
- 1 Nörogelişimsel Bozukluklar
- 2 Bipolar ve İlişkili Bozukluklar
- 3 Anksiyete bozuklukları
- 4 Travma ve Stresöre Bağlı Bozukluklar
- 5 Disosiyatif bozukluklar
- 6 Somatik Belirti ve İlişkili Bozukluklar
- 7 Beslenme ve Yeme Bozuklukları
- 8 Uyku – Uyanık Bozuklukları
- 9 Yıkıcı, Darbe Kontrolü ve Davranış Bozuklukları
- 10 Madde Bağımlılığı ve Bağımlılık Bozuklukları
- 11 Nörobilişsel Bozukluklar
- 12 Kişilik bozuklukları
- 13 Verywell’den Bir Kelime
Nörogelişimsel Bozukluklar
Nörogelişimsel bozukluklar tipik olarak bebeklik, çocukluk veya ergenlik döneminde teşhis edilenlerdir. Bu psikolojik bozukluklar şunları içerir:
- Zihinsel engellilik (veya Zihinsel Gelişimsel Bozukluk) eskiden zihinsel gerilik olarak adlandırılıyordu. Bu tip gelişimsel bozukluk, 18 yaşından önce ortaya çıkar ve hem entelektüel fonksiyonlarda hem de adaptif davranışlarda sınırlamalar ile karakterize edilir.
Entelektüel işleyişle ilgili sınırlamalar, genellikle IQ testlerinin kullanımıyla tanımlanır ve IQ skoru 70 ile 75 arasındadır ve genellikle bir sınırlamanın varlığına işaret eder. Uyarlanabilir davranışlar, öz bakım, sosyal etkileşim ve yaşam becerileri gibi pratik, günlük becerileri içeren davranışlardır.
- Küresel gelişimsel gecikme , beş yaşın altındaki çocuklarda gelişimsel yetersizliklerin teşhisidir. Bu gecikmeler biliş, sosyal işlevsellik, konuşma, dil ve motor becerileri ile ilgilidir. Genel olarak standartlaştırılmış IQ sınavlarına girmek için hala çok küçük olan çocuklara uygulanan geçici bir teşhis olarak görülmektedir. Çocuklar standart bir zeka testi yapabilecekleri yaşa geldiğinde, zihinsel engelli teşhisi konabilir.
- İletişim bozuklukları , dili ve konuşmayı kullanma, anlama veya algılama yeteneğini etkileyen hastalıklardır . DSM-5, dört farklı iletişim bozukluğu alt türünü tanımlar: dil bozukluğu, konuşma sesi bozukluğu, çocukluk çağında başlayan akıcılık bozukluğu (kekemelik) ve sosyal (pragmatik) iletişim bozukluğu.
- Otizm spektrum bozukluğu , çoklu yaşam alanlarında sosyal etkileşim ve iletişimdeki kalıcı eksikliklerin yanı sıra sınırlı ve tekrarlayan davranış kalıpları ile karakterizedir. DSM, otizm spektrum bozukluğu semptomlarının erken gelişim döneminde bulunması gerektiğini ve bu semptomların sosyal ve mesleki işleyişi de içeren yaşamın önemli alanlarında önemli bir bozulmaya neden olması gerektiğini belirtir.
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu , ev, iş, okul ve sosyal durumlar gibi iki ya da daha fazla ortamda işleyişe müdahale eden ve kendisini sunan kalıcı bir hiperaktivite-dürtüsellik ve / veya dikkatsizlik kalıbı ile karakterizedir. DSM-5, belirtilerin birkaçının 12 yaşından önce mevcut olması gerektiğini ve bu belirtilerin sosyal, mesleki veya akademik işlevsellik üzerinde olumsuz bir etkisi olması gerektiğini belirtir.
Bipolar ve İlişkili Bozukluklar
Bipolar bozukluk, ruh halindeki değişimlerin yanı sıra aktivite ve enerji seviyesindeki değişimlerle de karakterize edilir. Hastalık sıklıkla yüksek ruh halleri ve depresyon dönemleri arasında kaymaların yaşanmasını içerir. Bu tür yükseltilmiş ruh halleri belirgin olabilir ve mani veya hipomani olarak adlandırılır.
DSM’nin bir önceki baskısına kıyasla, DSM-5’te manik ve hipomanik ataklar için kriterler enerji seviyelerinde ve aktivitedeki değişikliklerin yanı sıra ruh halindeki değişikliklere odaklanmayı da içerir.
- Mania, aşırı heyecanlı ve hatta hiper hissetmekle karakterizedir. Çılgınlık dönemleri bazen dikkat dağınıklığı, huzursuzluk ve aşırı güven duygusuyla işaretlenir. Mania yaşayan insanlar da kumar ve alışveriş çılgınlığı gibi uzun vadeli olumsuz sonuçları olabilecek faaliyetlerde bulunmaya meyillidir.
- Depresif dönemler, yoğun üzüntü, suçluluk, yorgunluk ve sinirlilik duyguları ile karakterizedir. Depresif bir dönemde, bipolar bozukluğu olan kişiler, daha önce keyif aldıkları etkinliklere ilgi duymayabilir, uyku sorunları yaşayabilir ve hatta intihar düşünceleri yaşayabilir.
Hem manik hem de depresif dönemler, hem bu belirtileri yaşayan kişi hem de aile, arkadaşlar ve bu davranışları ve ruh halindeki değişimleri gözlemleyen diğer sevdikler için korkutucu olabilir. Neyse ki, genellikle ilaçları ve psikoterapiyi içeren uygun ve etkili tedaviler, bipolar bozukluğu olan kişilerin semptomlarını başarıyla yönetmelerine yardımcı olabilir.
Anksiyete bozuklukları
Anksiyete bozuklukları, aşırı ve sürekli korku, endişe, endişe ve buna bağlı davranış bozuklukları ile karakterize olanlardır. Korku, tehdidin gerçek veya algılanmış olup olmadığına dair bir tehdide duygusal bir cevap verir. Kaygı, gelecekteki bir tehdidin ortaya çıkabileceği beklentisini içerir.
Genel Psikiyatri Arşivi’nde yayınlanan bir ankette Amerikalı yetişkinlerin yüzde 18’inin en az bir anksiyete bozukluğu yaşadığı tahmin ediliyor.
Anksiyete bozukluğu türleri şunlardır:
- Gündelik olaylar hakkında aşırı endişe ile belirginleşen genelleşmiş anksiyete bozukluğu . Bazı stres ve endişeler yaşamın normal ve hatta ortak bir parçası olsa da, YAB bireyin iyiliğini ve işleyişini engelleyecek kadar aşırı endişelenmeyi içerir.
- Agorafobi , çok sayıda kamusal alanda belirgin bir korku ile karakterizedir. Bu bozukluğu yaşayan insanlar sıklıkla kaçışın zor olabileceği bir ortamda panik atak geçireceklerinden korkarlar.
Bu korku nedeniyle, agorafobi olanlar genellikle endişe krizini tetikleyebilecek durumlardan kaçınırlar. Bazı durumlarda, bu kaçınma davranışı, bireyin kendi evini bile terk edemediği bir noktaya ulaşabilir.
- Sosyal anksiyete bozukluğu , izlenme veya yargılanma mantıksız bir korku içeren oldukça yaygın bir psikolojik bozukluktur. Bu bozukluğun neden olduğu endişe, bireyin hayatı üzerinde önemli bir etkiye sahip olabilir ve okulda, işte ve diğer sosyal ortamlarda çalışmayı zorlaştırabilir.
- Spesifik fobiler , ortamdaki belirli bir nesne veya durumdan aşırı derecede korkma gerektirir. Yaygın özel fobilerin bazı örnekleri arasında örümcek korkusu, yükseklik korkusu veya yılan korkusu sayılabilir. Spesifik fobilerin dört ana türü, doğal olayları (gök gürültüsü, şimşek çakması, kasırgalar), tıbbi (tıbbi prosedürler, diş prosedürleri, tıbbi ekipman), hayvanları (köpekler, yılanlar, böcekler) ve durumsal (küçük alanlar, evden çıkma, araba kullanma) içerir. . Fobik bir nesne ya da durumla karşı karşıya kaldıklarında, insanlar bulantı, titreme, hızlı kalp atışı ve hatta ölüm korkusu yaşayabilir.
- Panik bozukluğu , maviden dışarı çıkan ve hiç sebepsiz olarak panik ataklarıyla karakterize psikiyatrik bir hastalıktır. Bu nedenle, panik bozukluğu olan insanlar sıklıkla başka bir panik atak geçirme ihtimaline karşı endişe ve endişe yaşarlar.
İnsanlar, geçmişte saldırıların gerçekleştiği veya gelecekte meydana gelebilecekleri durum ve ayarlardan kaçınmaya başlayabilir. Bu, günlük yaşamın birçok alanında önemli bozukluklar yaratabilir ve normal rutinlerin yapılmasını zorlaştırabilir.
- Ayrılma kaygısı bozukluğu , bağlanma şekillerinden ayrılmayla ilgili aşırı miktarda korku veya kaygı içeren bir tür kaygı bozukluğudur. İnsanlar genellikle küçük çocukların ebeveynlerinden ayrı olma korkusuyla ilgili oldukları için ayrılık kaygısı fikrine aşinadır, ancak daha büyük çocuklar ve yetişkinler de bunu yaşayabilir. Semptomlar normal işleyişe engel olacak kadar şiddetlendiğinde, bireye ayrılma anksiyetesi bozukluğu teşhisi konulabilir.
Belirtiler, bakıcıdan veya bağlanma figüründen uzak olma korkusu içerir. Bu belirtilerden muzdarip olan kişi, ekteki şekle yakın kalmak için evden uzaklaşmaktan, okula gitmekten veya evlenmekten kaçınabilir.
Travma ve Stresöre Bağlı Bozukluklar
Travma ve stres etkisine bağlı bozukluklar, stresli veya travmatik bir olaya maruz kalmayı içerir. Bunlar daha önce anksiyete bozuklukları ile birlikte gruplandırılmış ancak şimdi ayrı bir bozukluk kategorisi olarak kabul edilmiştir.
Bu kategoriye dahil olan bozukluklar:
- Doğal afetler, savaş, kazalar ve ölümüne tanıklık gibi travmatik bir olaya maruz kaldıktan sonraki bir ay içerisinde şiddetli anksiyetenin ortaya çıkması ile karakterize akut stres bozukluğu .
Sonuç olarak birey, değişmiş gerçeklik hissi, etkinliğin önemli yönlerini hatırlayamama ve olay tekrar ediyormuş gibi canlı geri dönüşler gibi ayrışma semptomları yaşayabilir. Diğer belirtiler arasında duygusal duyarlılığın azalması, travmanın anılarını üzmek ve olumlu duygular yaşamakta zorluk olabilir.
- Uyum bozuklukları , boşanma, iş kaybı, yakın bir ilişkinin sona ermesi, bir hamle veya başka bir kayıp veya hayal kırıklığı gibi ani bir değişime cevap olarak ortaya çıkabilir. Bu tip psikolojik bozukluk hem çocukları hem de yetişkinleri etkileyebilir ve endişe, sinirlilik, moral bozukluğu, endişe, öfke, umutsuzluk ve tecrit duyguları gibi semptomlarla karakterizedir.
- Travma sonrası stres bozukluğu , birey stresli bir yaşam olayı yaşadıktan sonra gelişebilir. TSSB’nin belirtileri arasında olayı yeniden yaşama ya da yeniden yaşama, bireye olayı hatırlatan şeylerden kaçınma, kenarda hissetme ve olumsuz düşünceler yer almaz. Kabuslar, geri dönüşler, öfke patlamaları, konsantre olma güçlüğü, abartılı irkilme tepkisi ve olayın özelliklerini hatırlamadaki zorluk TSSB’si olan kişilerin yaşayabileceği olası semptomlardan sadece birkaçı.
- Reaktif bağlanma bozukluğu , çocuklar normal sağlıklı ilişkiler kurmazlar ve çocukluğun ilk birkaç yılında yetişkin bakıcılar ile bağ kuramazlar. Hastalığın belirtileri arasında yetişkin bakıcılardan çekilme ve yetersiz bakım ve ihmal kalıplarından kaynaklanan sosyal ve duygusal rahatsızlıklar vardır.
Disosiyatif bozukluklar
Ayrışma bozuklukları, kimlik ve hafıza da dahil olmak üzere, bilinç yönlerinde ayrışma veya kesinti içeren psikolojik bozukluklardır.
Ayrışma bozuklukları şunlardır:
- Ayrışan amnezi , ayrışma sonucunda geçici bir hafıza kaybı içerir. Çoğu durumda, sadece kısa bir süre veya uzun yıllar sürebilen bu hafıza kaybı, bir tür psikolojik travmanın sonucudur.
Ayrışan amnezi basit unutkanlıktan çok daha fazlasıdır. Bu bozukluğu yaşayanlar olaylar hakkında bazı detayları hatırlayabilirler, ancak sınırlı bir zaman diliminde başka detayları hatırlamayabilirler.
- Eskiden çoklu kişilik bozukluğu olarak bilinen ayrışmalı kimlik bozukluğu , iki veya daha fazla farklı kimlik veya kişiliğin varlığını içerir. Bu kişiliklerin her birinin çevreyi algılama ve etkileşim kurma kendi yolu vardır. Bu bozukluğu olan insanlar davranış, hafıza, algı, duygusal tepki ve bilinçte değişiklikler yaşarlar.
- Duyarsızlaşma / derealizasyon bozukluğu , kendi bedeninin dışında olma (duyarsızlaşma) ve gerçeklikten kopması (derealizasyon) ile karakterizedir. Bu bozukluğu yaşayan insanlar genellikle bir gerçeksizlik hissi ve kendi anılarından, duygularından ve bilinçlerinden istemeden kopukluk hissederler.
Somatik Belirti ve İlişkili Bozukluklar
Daha önce somatoform bozukluklar başlığı altında adlandırılan bu kategori şimdi somatik semptomlar ve ilişkili bozukluklar olarak bilinir. Somatik semptom bozuklukları, teşhis edilebilir bir fiziksel nedeni olmayan önemli fiziksel semptomları içeren bir psikolojik bozukluk sınıfıdır.
Fiziksel semptomlar için tıbbi bir açıklamanın olmamasına dayanarak bu bozuklukları kavramsallaştırmanın önceki yollarının aksine mevcut tanı, bu semptomlara cevap olarak ortaya çıkan anormal düşünceleri, duyguları ve davranışları vurgular.
Bu kategoriye dahil edilen bozukluklar:
- Somatik semptom bozukluğu , normal çalışmayı zorlaştıran fiziksel semptomlarla ilgili bir meşguliyeti içerir. Bu semptomlarla meşgul olma, duygusal sıkıntılara ve günlük yaşamla başa çıkmakta zorlanmaya neden olur.
Somatik semptomların, bireyin fiziksel acı, halsizlik veya diğer semptomlarını taklit ettiğini göstermediğine dikkat etmek önemlidir. Bu durumda, aşırı tepki ve sonuçta ortaya çıkan davranışlar olduğu için bireyin yaşamını bozan gerçek fiziksel semptomlar pek değildir.
- Hastalık kaygı bozukluğu , tanı konmamış bir tıbbi duruma sahip olma konusundaki aşırı endişe ile karakterizedir. Bu psikolojik bozukluğu yaşayanlar, vücut işlevleri ve duyumları hakkında aşırı derecede endişe duyuyorlar, ciddi bir hastalığa sahip olduklarından veya alacaklarından ve tıbbi testler geri döndüğünde güvence almadıklarından emin.
Hastalıkla bu meşgul olma, kaygı ve sıkıntıya neden olur. Ayrıca tıbbi test / tedavi arama ve sağlık riski oluşturabilecek durumlardan kaçınma gibi davranış değişikliklerine de yol açar.
- Dönüşüm bozukluğu , uyumlu bir nörolojik veya tıbbi açıklama içermeyen motor veya duyusal semptomların yaşanmasını içerir. Pek çok durumda, hastalık gerçek bir fiziksel yaralanmayı izler veya stresli olsa bile psikolojik ve duygusal bir tepki verir.
- Eskiden kendi kategorisine sahip olan sahte hastalık , artık DSM-5’in somatik semptomu ve ilgili bozukluklar kategorisine giriyor. Sahte bir hastalık, bir bireyin hastalığın semptomlarını kasıtlı olarak oluşturması, taklit etmesi veya abartmasıdır. İnsanların dikkatini çekmek için bir hastalık hissetmelerine neden olan Munchausen sendromu, ciddi bir factitious bozukluk şeklidir.
Beslenme ve Yeme Bozuklukları
Yeme bozuklukları, fiziksel ve zihinsel sağlığı olumsuz yönde etkileyen ağırlık ve rahatsız edici beslenme düzenleriyle ilgili saplantılı kaygılarla karakterizedir. Bebeklik döneminde ve çocukluk döneminde tanı konulan beslenme ve yeme bozuklukları DSM-5’te bu kategoriye taşınmıştır.
Yeme bozukluklarının türleri şunlardır:
- Anoreksiya nervoza , kilo kaybına ve çok düşük vücut ağırlığına yol açan sınırlı gıda tüketimi ile karakterize edilir. Bu bozukluğu yaşayanlar aynı zamanda bir meşgul olma ve kilo alma korkusunun yanı sıra kendi görünüm ve davranışlarının çarpık bir görüşüne de sahiptir.
- Bulimia nervosa binging ve daha sonra bu bingesleri telafi etmek için aşırı adımlar atmayı içerir. Bu telafi edici davranışlar, kendinden kaynaklanan kusma, müshil veya idrar söktürücülerin kötüye kullanılması ve aşırı egzersiz içerebilir.
- Ruminasyon bozukluğu , tükürmek veya yeniden yutmak için önceden çiğnenmiş veya yutulmuş gıdaları yitirerek işaretlenir. Bu hastalıktan etkilenenlerin çoğu, gelişimsel bir gecikme veya zihinsel engelli olan çocuklar veya yetişkinlerdir. Bu davranıştan kaynaklanabilecek ek sorunlar arasında diş çürüğü, yemek borusu ülseri ve yetersiz beslenme sayılabilir.
- Pica , kir, boya veya sabun gibi gıda dışı maddeleri özlemekte ve tüketmektedir. Bu hastalık en sık çocukları ve gelişimsel engelli olanları etkiler.
- Aşırı yeme bozukluğu ilk olarak DSM-5’e girmiştir ve bireyin birkaç saat boyunca alışılmadık derecede fazla miktarda tükettiği yerde yeme yeme bölümleri içerir. İnsanlar sadece fazla yemek yememekle kalmıyor, aynı zamanda yemeğini kontrol etmiyormuş gibi hissediyorlar. Aşırı yeme bölümleri bazen mutlu ya da endişeli hissetme, sıkıntı ya da stresli olayları takip etme gibi belirli duygular tarafından tetiklenir.
Uyku – Uyanık Bozuklukları
Uyku bozuklukları, rahatsızlığa neden olan ve gündüz çalışmasını etkileyen uyku düzeninde bir kesinti içerir.
Uyku bozukluğu örnekleri:
- Narkolepsi , insanların önlenemez bir uyku ihtiyacı duyduğu bir durumdur. Narkolepsili kişilerde ani bir kas tonusu kaybı olabilir.
- Uykusuzluk bozukluğu dinlenmiş hissetmek için yeterince uyku alamamayı içerir. Tüm insanlar bir noktada uyku güçlüğü ve kesinti yaşarken, uykusuzluğa, zaman içinde önemli bir sıkıntı veya bozulma eşlik ettiği zaman bir hastalık olarak kabul edilir.
- Hipersomnolens bozukluğu, gün boyunca aşırı uyku veya uzun süreli gece uykusu ile karakterizedir. Bu duruma sahip kişiler, gün içerisinde işte ve okulda olduğu gibi uygunsuz zamanlarda uyuya kalabilir. Bu aşırı uykululuk yanı sıra, hipersomnolitesi olan insanlar da endişe, hafıza problemleri, iştahsızlık, yavaş düşünme ve uyanma üzerine belgesizlik yaşayabilirler.
- Solunumla ilgili uyku bozuklukları , uyku apnesi ve uyku sırasında oluşabilecek kronik horlama gibi solunum anomalilerini içeren rahatsızlıklardır . Bu nefes sorunları uykusuzluk ve gündüz uykululuk dahil diğer sorunlara yol açabilecek uykuda kısa süreli kesintilere neden olabilir.
- Parasomnias , uyku sırasında meydana gelen anormal davranışlara sahip bozuklukları içerir. Bu tür rahatsızlıklar uyurgezerlik, uyku terörleri, uykuda konuşma ve uykuda yemeyi içerir.
- Huzursuz bacak sendromu , bacaklarda rahatsız edici duyumlar ve duyuları hafifletmek için bacakları hareket ettirmek için dayanılmaz bir dürtü içeren nörolojik bir durumdur. Bu rahatsızlığı olan insanlar bacaklarında çekişme, sürünme, yanma ve sürünme hissi hissedebilirler ve bu da aşırı harekete neden olur ve bu da uykuyu engeller.
DSM-5’ten diğer zihinsel bozukluklarla ilgili uyku bozuklukları ve genel tıbbi durumlarla ilgili uyku bozuklukları çıkarıldı. DSM’nin en son baskısı, uykusuzluk rahatsızlıklarının her biri için bir arada varolan koşullara daha fazla önem vermektedir.
APA, bu değişimin “bireyin, aynı zamanda mevcut olan tıbbi ve zihinsel bozukluklara ek olarak, bağımsız klinik dikkati garanti eden bir uyku bozukluğuna sahip olduğunu ve uyku bozuklukları ile birlikte var olan tıbbi ve zihinsel bozukluklar arasındaki çift yönlü ve etkileşimli etkileri kabul ettiğini vurgulamaktadır .”
Yıkıcı, Darbe Kontrolü ve Davranış Bozuklukları
Dürtü-kontrol bozuklukları, kendine veya başkalarına zarar verebilecek duygu ve davranışları kontrol edememe olanlardır. Duygusal ve davranışsal düzenleme ile ilgili bu problemler, mülk veya fiziksel saldırganlık ve / veya toplumsal normlar, otorite figürleri ve yasalarla çatışan olanlar gibi başkalarının haklarını ihlal eden eylemlerle karakterize edilir.
Darbe kontrolü bozukluklarının tipleri:
- Kleptomania çalma dürtüsünü kontrol edememeyi içerir. Kleptomanya hastaları, genellikle ihtiyaç duymadıkları veya gerçek parasal değeri olmayan şeyleri çalacaklardır. Bu durumu olanlar, hırsızlık yapmadan önce artan gerginlik yaşarlar ve daha sonra rahatlama ve tatma hisseder.
- Pyromania , kendini ve başkalarını tehlikeye atan yangına başlama eylemleri ile sonuçlanan ateşe hayranlık içerir.
- Aralıklı patlayıcı bozukluk , durum için orantısız olan kısa öfke ve şiddet patlamaları ile karakterizedir. Bu bozukluğu olan insanlar, günlük sıkıntılara veya hayal kırıklıklarına yanıt olarak öfkeli patlamalara veya şiddet içeren eylemlere yol açabilir.
- Davranış bozukluğu , 18 yaşın altındaki çocuk ve ergenlerde düzenli olarak sosyal normları ve başkalarının haklarını ihlal eden bir durumdur. Bu bozukluğu olan çocuklar, insanlara ve hayvanlara karşı saldırganlık gösterir, mülkleri tahrip eder, çalıp aldatır ve diğer kuralları ve yasaları ihlal eder. Bu davranışlar, çocuğun akademik, iş ya da sosyal işleyişinde önemli sorunlara neden olur.
- Muhalif meydan okuyan bozukluk , 18 yaşından önce başlar ve meydan okuma, sinirlilik, öfke, saldırganlık ve haklılık ile karakterizedir. Tüm çocuklar bazen meydan okurcasına davranırken, muhalif meydan okurcasına sahip olmayan çocuklar hemen hemen her zaman yetişkinlerin isteklerine uymayı reddetmekte ve başkalarını kasten sinirlendirmek için davranışlarda bulunmaktadırlar.
Madde Bağımlılığı ve Bağımlılık Bozuklukları
Madde ile ilgili bozukluklar, kokain, metamfetamin, afyon ve alkol gibi farklı maddelerin kullanımını ve kötüye kullanılmasını içeren rahatsızlıklardır. Bu bozukluklar, zehirlenme, geri çekilme, psikozun ortaya çıkması, kaygı ve deliryum gibi birçok ilişkili tanıya neden olabilecek madde kaynaklı koşulları içerebilir.
Madde ile ilgili bozukluklara örnekler:
- Alkolle ilgili bozukluklar , Amerika Birleşik Devletleri’nde en yaygın kullanılan (ve çoğunlukla aşırı kullanılan) ilaç olan alkol tüketimini içerir.
- Esrarla ilgili bozukluklar , başlangıçta amaçlanandan daha fazlasını kullanma, ilacı kullanmayı bırakamadığını hissetme ve birinin hayatındaki olumsuz etkilere rağmen kullanılmaya devam etme gibi semptomları içerir.
- İnhalant kullanım bozukluğu , boya veya çözücü gibi maddelerden duman solumayı içerir. Diğer madde ile ilişkili bozukluklarda olduğu gibi, bu rahatsızlığı olan kişiler de maddeye duyulan istekleri yaşarlar ve davranışta bulunmayı kontrol etmeyi veya durdurmayı zor bulurlar.
- Uyarıcı kullanım bozukluğu , DSM-5’te bulunan, met, amfetamin ve kokain gibi uyarıcıların kullanımını içeren yeni bir kategoridir.
- Tütün kullanım bozukluğu , amaçlanandan daha fazla tütün tüketme, geri çekilme veya bırakma zorluğu, istek duyma ve tütün kullanımı sonucunda olumsuz sosyal sonuçlara maruz kalma gibi semptomlarla karakterizedir.
DSM-5 ayrıca bu sınıflandırma altında kumar bozukluğunu da içerir. Amerikan Psikiyatri Birliği, bu değişimin “kumar oynama gibi bazı davranışların, beyin ödüllendirme sistemini suistimal eden ilaçlara benzer etkiler ile etkilediğine ve kumar bozukluğu semptomlarının, madde kullanım bozukluklarına bir dereceye kadar benzeyen etkilere sahip olduğuna dair artan ve tutarlı kanıtları yansıtıyor” .”
Nörobilişsel Bozukluklar
Nörobilişsel bozukluklar, bilişsel işlevdeki kazanılmış bozukluklarla karakterize edilir. Bu bozukluklar doğuşta veya yaşamın erken döneminde bozulmuş bilişin mevcut olduğu hastaları içermez.
Bilişsel bozuklukların türleri şunlardır:
- Akut kafa karıştırıcı durum olarak da bilinen Delirium , kısa bir sürede (genellikle birkaç saat veya birkaç gün) gelişir ve dikkat ve farkındalıktaki rahatsızlıklarla karakterize edilir.
- Major ve hafif nörobilişsel bozukluklar , bellek, dikkat, dil, öğrenme ve algı dahil olmak üzere bir veya daha fazla alanda kazanılmış bilişsel düşüşün temel özelliğidir. Bu bilişsel bozukluklar Alzheimer hastalığı, HIV enfeksiyonu, Parkinson hastalığı, madde / ilaç kullanımı, vasküler hastalık ve diğerleri de dahil olmak üzere tıbbi koşullar nedeniyle olabilir.
Kişilik bozuklukları
Kişilik bozuklukları, ilişkilere ve diğer yaşam alanlarına ciddi zarar verebilecek kalıcı bir uyumsuz düşünce, duygu ve davranış paterni ile tanımlanır.
Kişilik bozukluğu türleri şunlardır:
- Antisosyal kişilik bozukluğu , kurallar, sosyal normlar ve başkalarının haklarına uzun süredir önem vermemekle karakterizedir. Bu bozukluğu olan insanlar genellikle çocukluk döneminde semptomlar göstermeye başlar, başkaları için empati duymakta zorluk çeker ve yıkıcı davranışları için pişmanlık duymazlar.
- Önleyici kişilik bozukluğu , ciddi sosyal inhibisyon ve reddedilme duyarlılığını içerir. Bu tür güvensizlik duyguları, bireyin günlük hayatı ve işleyişi ile ilgili önemli sorunlara yol açmaktadır.
- Sınır çizgisi kişilik bozukluğu duygusal dengesizlik, dengesiz ve yoğun kişilerarası ilişkiler, dengesiz kendi imajı ve dürtüsel davranışlar gibi belirtilerle ilişkilidir.
- Bağımlı kişilik bozukluğu , kronik korkudan ayrılma düzenini ve halledilmesi gereken aşırı bir ihtiyacı içerir. Bu bozukluğu olan insanlar genellikle başkalarında özen gösterici eylemler üretmek için tasarlanmış davranışlarda bulunurlar.
- Histrionik kişilik bozukluğu aşırı duygusallık ve dikkat çekici davranış biçimleriyle ilişkilidir. Bu koşulu olan insanlar, ilgi odağı olmadıkları, hızla değişen duygulara sahip oldukları ortamlarda kendilerini rahatsız hissederler ve diğerlerinden dikkat çekmek için tasarlanmış sosyal olarak uygunsuz davranışlarda bulunabilirler.
- Narsisistik kişilik bozukluğu , kalıcı bir abartılı benlik imgesi, ben merkezli olma ve düşük empati paterni ile ilişkilidir. Bu hastalığı olan insanlar, diğerlerine göre kendileriyle daha fazla ilgilenme eğilimindedir.
- Obsesif kompulsif kişilik bozukluğu , düzenlilik, mükemmeliyetçilik, esneklik, zihinsel ve kişilerarası kontrol ile yaygın bir öneme sahip kalıptır. Bu, obsesif kompulsif bozukluktan (OKB) farklı bir durumdur.
- Paranoyak kişilik bozukluğu başkalarının, hatta ailenin, arkadaşların ve romantik partnerlerin güvensizliği ile karakterizedir. Bu bozukluğu olan insanlar, başkalarının niyetlerini, kanıt ve gerekçeleri olmasa bile, kötü niyetli olarak algılarlar.
- Şizoid kişilik bozukluğu , sosyal ilişkilerden kopmayı içeren semptomları içerir. Bu bozukluğu olan insanlar iç yaşamlarına yöneliktir ve çoğu zaman ilişkilere ilgisizdir. Genellikle duygusal ifade eksikliği gösterir ve soğuk ve uzak görünebilir.
- Şizotipal kişilik bozukluğu konuşma, davranış, görünüm ve düşüncede dışsallıklara sahiptir. Bu durumu olan insanlar tuhaf inançlar veya “büyülü düşünme” ve ilişki kurma zorluğu yaşayabilirler.
Verywell’den Bir Kelime
Psikolojik bozukluklar günlük işleyiş, ilişkiler, iş, okul ve diğer önemli alanlarda bozulmalara neden olabilir. Bununla birlikte, uygun tanı ve tedaviyle insanlar semptomlarından rahatlama bulabilir ve etkili bir şekilde başa çıkmanın yollarını keşfedebilir.