Kanatlı Tifosu Nedir (Salmonella Gallinarum)
Salmonella kısaca 'Kanatlı Tifosu' Salmonella pullorum daha çok civcivlerde ve yetişkinlerde olmakta, paratifo tüm kanatlılarda oluşmakta ama en tehlikeli olanı da tavuk tifosu 'Fowl typoid' Kısacası 'Salmonella Gallinarum'
Kanatlılarda korkutan bir hastalık olan Tifo (Salmonella Gallinarum) önemli bir sorundur. Eğer kümeslerde hijyen kurallarına uyulmasza TİFO insanlarada bulaşmaktadır. Peki bu hastalıkların başlıca belirtileri nedir? Kolera'nın tifodan farkı nedir? Tavuk hastalıkları nedir?
Tavuklarda şu hastalıklara dikkat:
- Salmonella pullorum (Pullorum hastalığı)
- Salmonella gallinarum (Kanatlı tifosu)
- Salmonella typhimurium (Paratifo Hastalığı)
Başlıca belirtileri nedir?
- İştahsızlık
- Durgunluk
- Düşkünlük
- Sarı ve yeşil (cağka yeşili) ishal
- İbiklerde morarma
- Sakallarda morarma
- Tüylerde kabarma
- Suyu çok içme
- Ateş ve ölüm
Salmonella hastalığı nedir?
Kanatlı Tifosu, Salmonella pullorum daha çok civcivlerde ve yetişkinlerde olmakta, paratifo tüm kanatlılarda oluşmakta ama en tehlikeli olanı da tavuk tifosu Fowl typoid... Kısacası Salmonella Gallinarum.
Eğer kümeslerde hijyen kurallarına uyulmasza insanlara da bulaşabilmektedir.
Biz daha ziyade Tavuk tifosunu inceliyeceğiz.
Bu hastalık:
- Salmonella pullorum
- Kolera
- Stafilokokkozis
- Koli enfeksiyonu
- Newcastle ile maalesef karışmaktadır
Tavuk tifosu ile Paratifo arasındaki fark nedir?
Paratifo hastalığı hafif belirtilerle seyreder. Tavuk tifosunda ise belirtiler ağır seyreder. Kanatlı tifosu otopsilerde de gördüğümüz gibi ağır seyreder ve kısa zamanda kanatlıların sürü ölümüyle sonuçlanır.
- Tavuk tifosu
- Pullorum
- Newcastle dediğimiz yalancı tavuk vebası ihbarı mecburi hastalıklardan olup, bu hastalıklar çıktığında mutlaka il ve İlçe Tarım müdürlüklerine bildirilmesi gerekmektedir.
Son birkaç aydan beridir ülkemizde yurt genelinde Tifo'nun ve kolera'nın birlikte seyretmesi bu hastalıkların teşhis ve tedavileri birbirine karıştırılmaktadır.
Kolera'nın tifodan farklı olmasının en büyük belirtileri:
- Ağızdan ve burundan su gelmesi
- Yanakların şiş olması
- Tortikolis dediğimiz boyun eğriliği
- Dışkının beyaz - krem ve Çağla yeşili renginde ve hafif uzaması
- Denge bozuklukları koleranın belirtileri arasındadır.
Yine otopside de kanın kalbin Peri kartından sızıp iç kanamalara sebebiyet sonucu ölmesi, kolera'nın teşhisinde bize yardımcı olmaktadır. Salmonella Pullorumda Pullorum hastalığına sebep olmaktadır. Pullorum özellikle yumurtacı sürülerde yumurta veriminin düşmesine, fertilite ve kuluçka verimlerinin etkilenmesine neden olmaktadır. Salmonella Pullorum tavukların ovaryumuna yerleşir ve yüksek miktarda yumurta folikülünün olgunlaşmasını engeller ve bu şekilde gelişebilen yumurtalar mikroorganizmayla artık infekte olmuştur. Dolayısıyla bu yumurtalardan gelişen civcivlerde artık infektedir. Taşıyıcı (portör) konumundadırlar.
Otopsi Bakımından
Pullorum hastalığına yakalanmış civcivler:
- Anemik (kansızlık)
- Kursak boş
- Bağırsaklar, dalak ve karaciğer solgun,
- Sekumlar boş veya peynirimsi bir içerikle dolu
- Yumurta sarı kese emilmemiştir.
- Karaciğerlerde küçük beyaz odaklar ve peteşiyal kanamalar
- mevcuttur.
BULAŞMA:
- Ağızdan sindirim yolu ile
- Kuluçka makinalarından (etken yumurta kabuğundaki deliklerden (por) deliklerinden girer) * Sindirim sistemi ile (hasta ve portörler gaita ve yumurta ile etkeni saçarlar)
- Haşaratlar, Sıçanlar, fareler, kertenkeleler ve benzerleri sıklıkla Tifo (salmonella) taşır.
OTOPSİDE :
- Karaciğer ve dalak büyümüştür. Karaciğer yüzeyinde yeşil kahverengi
- nekrotik bölgeler görülür
- Karaciğerde kanama görülür.
- Karaciğerin yeşil - bronz renk hâl alır.
- Karaciğerin çok kolay parçalanır. Nerdeyse iri kum parçacığı gibi elde dağılır.
- Karaciğerde nekrotik odakların bulunur.
- Dalakta büyüme ve kanamanın görülmesi, kolay parçalanması. Dalağın üzerinde ise beyazımsı nekrotik alanlar mevcuttur.
- Yumurta foliküllerin de kanamalar mevcuttur.
- Böbreklerde büyüme, kanama mevcuttur.
- Bağırsak ve mukozası kanla dolmuştur.
- Rektumda sarı sıvı bir içerik bulunmaktadır.
- Büyümüş kalp üzerinde küçük toplu iğne başı büyüklüğünde nekrozlar,
- Perikartta hemoraji (kanama) ve yağlanma,
- Genişlemiş akciğerler ve böbrekler ile karakterizedir.
KORUNMA :
- Kümes çevresindeki alanlar temiz ve düzenli tutulmalı, haşaratlara eski yumurta kutuları, uzun otlar gibi saklanacak ortam sağlanmamalıdır.Kümesler ve kuluçkahaneler haşaratlardan korunmalıdır
- Kanatlılara düzenli bir yemleme proğramı uygulanmalıdır.
- Su Kaynakları, su tankları haşaratın ve yabani kuşların gübrelerinin kirletmesini
- engelleyecek şekilde emniyetli ve kapakları olmalıdır. Su kaynağının klorlanması, hayvanların ve kümesin haftada en az 3 kez dezenfeksiyon yapılmalıdır.
- Yemlerde damızlık yemi salmonella içermeyen yem üretebilen bir fabrikadan alınması, hijyenik koşullarda yemi muhafaza eden yem satıcılarından temin edilmesi önemli bir tedbir olacaktır.
- Hayvanlara bağırsak koruyucu olarak probiyotik verilmesi, yine takviye olarak vitamin takviye yapılması faydalı olacaktır.
- Nakliye araçları hijyenik olmalı ve hazırlanmış yemlerin yabani kuşların yada haşaratın gübreleri ile kirletilemeyeceğinden emin olunmalıdır.
- Tifo (salmonella) kaynağı olarak tahılların önemi daima göz önünde bulundurulmalıdır.
Bu durum genellikle yetersiz haşarat kontrolü yada yem fabrikaları veya çiftliklerde tahıl depolarına yabani kuşların ulaşması yüzünden oluşmaktadır. Ayrıca nakliye araçları önceki yükü ile de bulaşık olmuş olabilir.
Şimdi herkesin merak ettiği soru:
Tifo hastalığına yakalanmış kanatlının etini tüketebilirmiyim?
Kestiğiniz kanatlınızda ki tifo (salmonella) etkeni pişirme işlemi esnasında salmonellayı öldürecektir. Bu yüzden etin yüjsek atesde iyice kaynatılıp yeterince pişmesi sağlanırsa organizmalar direnemeyecektir, yiyebilirsiniz. Ancak sorun kestiğiniz kanatlınızın etinden damlayan sular diğer gıdalara bulaştığı takdirde tifo (salmonella) etkeni aktif hale geçip hastalık yapabilir. Salmonella enteritidis yumurta yoluyla vertikal olarak bulaşabilmektedir. Hatta Tifo (Salmonella) hijyen kurallarına uyulmazsa insanlara da geçer.
Yumurta insan tüketimi için az pişmiş kıvamda haşlandığında yada mayonez üretiminde olduğu gibi pişirme aşamasının olmadığı bir üretimde kullanıldığında Salmonella enteritidis hayatta kalmakta ve kolaylıkla gıda zehirlenmesine yol açabilmektedir. Salmonella doğada ve kısmen hayvanlarda yaygındır. Fareler ve sıçanlar salmonellanın bilinen taşıyıcılarıdır.
Aslında typhimurium “fare ateşi” anlamına gelmektedir. Vahşi kuşlar sıklıkla hastalanmadan salmonella taşıyabilmektedir ve güvercinler Salmonella typhimurium’un bilinen taşıyıcılarıdır. Zararlıların yada kuşların su kaynaklarını kirletebileceğini ve bunun bir sürüyü salmonella ile enfekte etmek için en kolay ve hızlı yol olduğunu belirtmeye gerek yoktur. Benzer olarak altlıktaki fare, sıçan yada kuş gübreleri de kanatlı sürüsünün salmonellayı alabileceği başka bir yoldur.
Salmonellanın yayılmasında dışkı yolunun önemini aklımızda tutarak kümese giren birinin dışkılı bir materyalin üzerinde durmuş olabileceğini ve farkında olmadan sürüye salmonella bulaştırabileceğini hatırlamalıyız. Bu yüzden kümes girişi öncesindeki etkili dezenfektanlı yada sönmemis kirecli çizme havuzları ve daha iyi bir uygulama olan ayakkabıların değiştirilmesi çok önemlidir.
Araştırma: Mustafa Kemal Bektaş