Kraken'i yutmak modern Samanyolu'nu nasıl yaptı?Samanyolu, yavaş yavaş madde biriktirerek mi yoksa komşu galaksileri yutarak mı oluştu? Sonunda, kendi tarihimizi ortaya çıkarıyoruz.
Genellikle Samanyolu'na benzer bir gökada olarak lanse edilen Ayçiçeği Gökadası, Messier 63, aynı zamanda yakın zamanda ve hatta belki de devam eden küçük bir birleşmenin kanıtı olan yıldız akıntılarını ve döküntülerini de gösterir: bir galaktik yamyamlık örneği. Gerçek galaktik kapsamımızın ne olduğunu bilmek için Samanyolumuzun dışından bir resmine sahip olmayı çok istesek de, kozmik mesafelerin büyüklüğü bunu imkansız hale getiriyor. (Kredi: Tony ve Daphne Hallas/Astrophoto.com)
Önemli Çıkarımlar
- Samanyolu, Evren tarihinin %90'ından fazlasında var olmasına rağmen, şimdiki boyutuna nasıl ulaştığını hala bilmiyoruz.
- İki sürecin de katkıda bulunması bekleniyor: diğer, daha küçük galaksilerle birleşme ve galaksiler arası maddeyi emerek kütleçekimsel büyüme.
- Samanyolu'nun küresel kümelerini inceleyerek geçmişimizdeki en az 5 galaktik birleşmeyi tespit edebiliriz. 11 milyar yıl önce 'Kraken' en büyüğüydü.
Evrenin herhangi bir yönü söz konusu olduğunda, her zaman yanıtlamaya çalıştığımız iki soru vardır: Bugün nasıldır? ve nasıl bu hale geldi? Atomlardan gezegenlere, yıldızlara ve galaksilere, hem günümüzde şeylerin nasıl olduğunu anlamaya hem de öncü bileşenlerinden mevcut durumlarına nasıl evrimleştiklerine dair bir anlayış kazanmaya çalışıyoruz. Bu çok zor. Bununla birlikte, astronomide, istediğimiz gibi deneyler yapamayız: Gözlemlemek için yalnızca bugün olduğu gibi Evrene sahibiz - kozmosun anlık bir görüntüsü. Şu anda, geriye kalan tek şey, kozmik olarak şiddetli bir geçmişin hayatta kalanlarıdır.
Ama nasıl ki iyi bir dedektif, bir suç mahallinde meydana gelenleri yeniden oluşturmak için var olan az sayıdaki kanıtı kullanabilirse, astronomlar da evrende kalan çeşitli kanıt parçalarını, tüm nesneleri yöneten bilinen fizik yasalarıyla birlikte, yeniden yapılandırmak için kullanabilirler. kozmik tarihimizin mümkün olduğunca çoğunu. Samanyolu galaksimiz her zaman bugünkü gibi değildi: büyük, devasa ve yüz milyarlarca yıldızla dolu. Bunun yerine, kütleçekimsel büyüme ve diğer küçük galaksilerle birleşmelerin bir kombinasyonu yoluyla büyüdük. Ancak hangi etki daha önemliydi ve gerçekleşen birleşmeler ne kadar büyüktü? Sonunda, cevabın önemli bir parçasını ortaya çıkardık: Kraken olarak bilinen galaksi yaklaşık 11 milyar yıl önce, en azından kısmen, modern Samanyolumuza yol açtı. İşte nasıl biliyoruz.
Günümüz Samanyolu ile karşılaştırılabilir gökadalar çoktur, ancak Samanyolu benzeri olan daha genç gökadalar, bugün gördüğümüz gökadalardan doğal olarak daha küçük, daha mavi ve genel olarak gaz bakımından daha zengindir. Hepsinin ilk galaksileri için, bu aşırıya kaçıyor ve bir kozmik toz duvarının arkasındaki varlıklarıyla, çoğu 2021 seviyesindeki teknolojiyle bile belirsiz kalıyor. ( Kredi : NASA, ESA, P. van Dokkum (Yale U.), S. Patel (Leiden U.), ve 3-D-HST Ekibi)
Bize Samanyolu'nun bugün olduğu gibi her zaman olduğu gibi olmadığını öğreten çok güçlü iki kanıt var. Birincisi, gördüğümüz yıldızlar. Çok çeşitli renk ve kütlelere sahip olmalarına ve farklı oranlarda ağır elementlere sahip olmalarına rağmen, gördüğümüz yıldızlar arasındaki en önemli fark yaşlarıdır. Samanyolu'ndaki yıldızların çoğunun nispeten genç olması - gaz bakımından zengin galaksimizde yıldız oluşumunun hala devam etmekte olduğu gerçeğiyle birlikte - yıldızların çeşitli zamanlarda oluştuğunu ve uzun zaman önce, birçoğunun uzun zaman önce oluştuğunu gösteriyor. bugünün yıldızları yoktu.
İkinci kanıt, kozmik zamanda geriye baktığımızda gözlemleyebildiğimiz ve karakterize edebildiğimiz çok sayıda galaksiye baktığımızda gördüğümüz şeydir. Bulduğumuz şey, günümüz galaksilerinin çoğunun Samanyolu'na benzediğidir: büyüklük, kütle ve mevcut yıldızların hem sayısı hem de renkleri benzerdir. Uzayda daha uzağa ve dolayısıyla zamanda daha geriye baktığımızda, galaksilerin farklı olduğunu görüyoruz:
- daha küçük
- daha düşük kütle
- daha az yıldız
- çoğunlukla daha mavi renkli ve daha genç yaştadır.
Samanyolu'nun ve Evrendeki tüm modern galaksilerin bir şekilde büyüdüğüne şüphe yok. Büyük soru şudur: nasıl?
Ana fikirlerden biri, galaksilerin monolitik çöküş olarak bilinen bir senaryo aracılığıyla oluşmasıdır. Bu şemada, Evrende başlangıçta aşırı yoğun bir bölge ile başlıyoruz ve zamanla yerçekimsel olarak büyümesine izin veriyoruz. Evren geliştikçe, çevre bölgelerden gelen madde tercihen etrafındaki en yoğun, en büyük kütleye çekilir. Uzayın aynı bölgesine giderek daha fazla kütle çekilir ve kritik bir eşik aşıldığında, bu büyük nötr madde topluluğu kütleçekimsel olarak çökmeye başlayacak ve yıldızların oluşumunu tetikleyecektir.
Bu ilk yıldız kümesi, eğer yeterince büyük ve kütleliyse, uzayın çevresindeki bölgelerden ek kütle toplamaya devam edecek, bir proto-galaksi haline gelecek ve daha da büyük hale gelecektir. Yerçekimi kontrolden çıkan bir kuvvet olduğundan – kümenize daha fazla maddeyi çekmek sizi daha fazla maddeyi kendinize çekmenizi sağlar – genç Samanyolu, emsallerine kıyasla bu konuda açıkça mükemmel bir iş çıkardı; Yerel Grubumuz içinde yalnızca Andromeda kütle olarak Samanyolu ile karşılaştırılabilir. Samanyolu'nun büyük bir kümeden oluştuğu ve daha sonra maddesinin geri kalanını yerçekimi etkisiyle biriktirdiği fikri, ev galaksimizin nasıl oluştuğu konusunda dikkate alınması gereken önemli bir bakış açısıdır.
Samanyolu-Andromeda birleşmesini ve bu gerçekleşirken gökyüzünün Dünya'dan nasıl farklı görüneceğini gösteren bir dizi fotoğraf. Bu iki galaksi birleştiğinde, süper kütleli karadeliklerinin de tamamen birleşmesi bekleniyor. ( Kredi NASA; Z. Levay ve R. van der Marel, STScI; T. Hallas; A. Mellinger)
Diğer ana fikir, galaksilerin tohumlarını başlangıçtaki aşırı yoğunluğun yerçekimsel çöküşü yoluyla oluşturabileceği, ancak daha sonra büyük ve küçük birleşmeler yoluyla büyük ölçüde büyüyebileceğidir: burada yerçekimsel olarak düşen gaz ve bireysel atomlar değil, tüm proto-galaksiler ve Hatta bir araya gelerek modern Samanyolu'nu oluşturan tam teşekküllü galaksiler. Kozmosun şu anki anlık görüntüsüyle, hem eşit kütleli galaksiler hem de büyük kütle farklılıklarına sahip galaksiler arasındaki muazzam sayıda birleşme gözlemlendiğinden, bunun tüm Evrende gerçekleştiğine dair birçok kanıtımız var.
Bu senaryoyu ciddiye almak için başka bir zorlayıcı neden daha var: birleşmelerin ve galaktik yamyamlığın bugün bile meydana geldiğini ve gelecekte de devam edeceklerinin farkındayız. Samanyolumuz yakın zamanda Yay cüce galaksisini yuttu; potansiyel olarak Büyük ve Küçük Macellan Bulutlarını (zaten kütleçekimsel olarak bozulmuş olan) yutma sürecindedir; ve Yerel Grubumuzdaki diğer büyük gökada ile çarpışma rotasındadır: Andromeda.
Günümüz galaksilerinin çoğunun oluşumundan hem bir dizi birleşme hem de galaksiler arası maddenin kademeli olarak çekilmesinin ikili olarak sorumlu olduğuna dair çok az şüphe var. Bununla birlikte, Samanyolu'nun nasıl ortaya çıktığına dair özel soru, oldukça açık bir soru olmaya devam ediyor.
Galaktik merkezin 200.000 ışıkyılı içinde 150'den biraz fazla küresel küme tespit edildi ve bu aramanın yarıçapını ikiye katlarsak beş veya altı tane daha bulunacak. Çoğu Samanyolu ile birlikte oluşmuş olsa da, önemli bir kısmı oluşmadı. ( Kredi : Larry McNish/RASC Calgary)
Bununla birlikte, uzun zaman önce oluşturulmuş dikkate değer bir dizi nesne var. Bu nesneler, kendi galaksimizin tarihi hakkında çok sayıda bilgiyi ortaya çıkarabilir: küresel kümeler. Samanyolu, yaklaşık 150 küresel kümenin yakınında bir yerde, nispeten tipik olan - belki biraz alt uçta olsa da - bizim boyutumuz ve kütlemizdeki bir gökada için beklenenlerin bir parçasıdır. Başak Kümesi'nin merkezindeki gökada gibi M87'nin en büyük kozmik devleri on binlerce küresel kümeye sahip olabilirken, küçük, uydu cüce gökadalarda yalnızca bir avuç olabilir.
Küresel kümelerin bu kadar büyüleyici olmasının nedenleri aşağıdaki gibidir.
- Bunlar, içindeki neredeyse tüm yıldızların tek bir devasa patlamada oluştuğu izole sistemlerdir: hepsi aynı anda.
- Hemen hemen hepsi çok yaşlı, gençleri 7 ila 10 milyar yaşında ve yaşlıları 12 ila 13,5 milyar yaşında.
- Tipik olarak birkaç yüz bin ila birkaç on milyonlarca yıldız içeren sıkı bir kütle aralığında gelirler.
- Aynı zamanda fiziksel olarak da çok küçüktürler: tüm yıldızları kümenin merkezinden birkaç düzine ışıkyılı içinde yer alır.
- Bazıları dağınık ve neredeyse çekirdeksizken, diğerleri merkezde aşırı yoğun ve kenar mahallelere doğru seyrek olan çok çeşitli yıldız konsantrasyonlarıyla gelirler.
- Belki de en önemlisi, çoğunlukla metalden fakir varlıklardır; buradaki yıldızların hepsinin içinde hidrojen ve helyum dışında kabaca aynı element yüzdesi bulunur, ancak aynı galaksi içinde bile küresel kümeden küresel kümeye değişebilirler.
Hertzsprung-Russell veya HR diyagramı olarak da bilinen bu renk-büyüklük diyagramı, bir yıldızın rengi ve parlaklığının nasıl ilişkili olduğunu gösterir. Tüm yıldızlar, ana dizi olarak bilinen sağ alttan sol üste doğru kıvrılan eğri çizgide başlar ve yıldızlar yaşlanıp bu çizgiden evrimleştikçe, diyagramın diğer kısımlarını doldururlar. ( Kredi : Richard Powell/Evren Atlası)
Küresel kümelerin yaşlarını belirleme yöntemimiz büyüleyici ve son derece öğreticidir. Her yıldızın ölçülmesi oldukça kolay olan iki özelliği vardır: renk ve parlaklık. İster küresel ister açık yıldız kümesi olsun, bir küme içindeki tüm yıldızları alırsak, onları Hertzsprung-Russell (HR) olarak bilinen bir renk-büyüklük diyagramında birlikte çizebiliriz. diyagram astronom jargonunda. Tipik olarak, parlaklık/büyüklük y eksenindedir, daha parlak yıldızlar yukarıdadır ve renk x eksenindedir, solda daha mavi yıldızlar ve sağda daha kırmızı yıldızlar bulunur.
Yıldızlar doğduğunda, sol üst kısımdan sıcak, parlak, mavi yıldızlar, sağ alt kısımda ise serin, soluk, kırmızı yıldızlar elde ettiğiniz yılan benzeri bir eğri izlerler. Şimdi, işte en önemli nokta: Yıldızların bu eğri boyunca farklı özelliklere sahip olmasının nedeni, farklı kütlelere sahip olmalarıdır. Görünüşe göre, çekirdeğinde hidrojeni helyuma dönüştürdüğü sürece, bir yıldızın rengi ve parlaklığındaki birincil belirleyici faktör kütledir.
Kütle aynı zamanda bir yıldızın ömrünün birincil belirleyicisidir, yani bir kümedeki yıldızlar her yaşta olduğundan, en büyük kütleli yıldızlar önce yakıtı biter. Bu kümeler yaşlandıkça, en büyük kütleli yıldızlar önce bu yılan benzeri çizgiden evrimleşirler. Bu nedenle, bir kümenin kapanma noktasını belirleyebilirsek, yaşını oldukça yüksek bir kesinlikle belirleyebiliriz.
Yıldızlar ilk oluştuğunda, renk-büyüklük diyagramı (parlaklık y ekseninde ve renk x ekseninde) sağ alttan sol üste doğru eğri bir çizgi gibi görünür. Yıldızlar yaşlandıkça, önce en parlak, en mavi, en büyük kütleli olanlar bu eğriden evrimleşirler. Bu dönüşün gerçekleştiği noktayı belirlemek, gökbilimcilerin içlerindeki yıldız popülasyonlarının yaşlarını belirlemelerini sağlar. ( Kredi : Ivan Ramirez/Wikimedia Commons)
Samanyolu'nun küresel kümelerine baktığımızda gördüğümüz ilginç şeylerden biri - genellikle içlerindeki yıldızların renklerini ve büyüklüklerini kolayca ölçebileceğimiz kadar yakın olan kümeler - ilginç bir şey buluruz. Evet, kümelerin çoğu çok eski yıldızlardan oluşur: 12 milyar yaşında veya daha fazla olan yıldızlar. Ve galaktik merkeze doğru yoğunlaşanların çoğu, daha uzakta, galaktik kenarlara doğru yoğunlaşanlardan daha fazla miktarda ağır elemente sahiptir.
Şimdi, işlerin ilginçleştiği yer burası. Galaksiniz, maddeyi uzayın bir bölgesinde ve içinde çektiği için küresel kümeler oluşturuyorsa, büyük bir miktar tek bir yerde toplanmış ve küresel bir kümenin oluşumuna yol açmışsa, küresel kümenin kabaca aynı yörüngede kalmasını beklersiniz. nerede oluştu. Evet, galaktik düzlemden geçecek, yerçekimi etkileşimleri yaşayacak ve zamanla kütle (ve yıldızlar) kaybedecek, ancak bozulmadan kalanlar galaksiye göre genel yörünge özelliklerini koruyacaktı.
Bununla birlikte, galaksiniz kendi küresel kümelerine sahip olan diğer galaksileri yerse, yörüngeleri - en azından ortalama olarak - son derece farklı olmalıdır. Kendi galaksimizdeki farklı küresel küme popülasyonları arasındaki bu tür farklılıkları tanımlayabilirsek, bunların bir anlamda Samanyolu orijinalleri olup olmadığını veya bir eşlik eden galaksiyi yutmanın sonucu olup olmadığını belirleyebiliriz. .
Samanyolu yörüngesinde dönen Yay Cüce Gökadası'nın (resmin solundaki turuncu küme) dört kuyruğuna ilişkin bir sanatçının izlenimi. Galaksinin merkezinin sağındaki parlak sarı daire bizim Güneşimizdir (ölçeklenmez). Yay cüce gökadası, gökadanın bizden diğer tarafındadır, ancak gökadamızın etrafını saran yıldızların gelgit kuyruklarını (bu resimde beyaz) görebiliriz. Bu galaksi ilk olarak yaklaşık 7 milyar yıl önce Samanyolu ile birleşti. ( Kredi : Amanda Smith, Astronomi Enstitüsü, Cambridge Üniversitesi)
Gerçekleşen yiyip bitiren olaylardan en yenilerinden birinin kanıtını hâlâ görebiliyoruz: Samanyolu'nun yamyamlığı. Yay Cüce Gökadası . Bu galaksinin çekirdeği hala var, ancak kalanların çoğu muazzam bir dizi yıldız akışına uzandı. Önemli olan, yine de, kendi Samanyolu'muzdan ziyade onunla oluşmuş olması gereken bir dizi küresel kümeye sahip olmasıdır.
Simülasyonlardan ve modern hesaplama tekniklerinden yararlanan araştırmacılar, 2020'de küresel küme popülasyonumuzu kullanmak için çığır açan bir çaba gösterdiler. Samanyolu'nun birleşme tarihini yeniden inşa etmek . Küresel kümeler, galaksileriyle birlikte oluşur ve gelişir, ev sahibi galaksinin tarihini üzerlerine damgalayan özellikler elde eder. Galaksiler arasında birleşme meydana geldiğinde, küresel kümeler, ana galaksinin kendisinde oluşandan küresel kümelerden önemli ölçüde farklı olması gereken yörünge özellikleriyle yeni galaksinin etrafına saçılır.
Özellikle, buldukları şey büyüleyiciydi: Samanyolu'nun tarihi boyunca meydana gelen bir dizi (en azından) beş küçük birleşme vardı ve bu birleşmeler, şu anda Samanyolu içinde bilinen küresel kümelerin yaklaşık üçte birini getirdi.
Bağlantılı 2020 çalışmasında tanımlandığı gibi, galaksimize eklenen yıldız kütlesi ve her birleşmeden kaynaklanan küresel kümelerin sayısı ile birlikte Samanyolu'nun birleşme tarihi yeniden oluşturuldu. ( Kredi : J.M. Diederik Kruijssen ve diğerleri, MNRAS, 2020)
Zamanda geriye dönersek, aşağıdaki olaylar meydana geldi:
- Yay cüce gökadası, yaklaşık 7 milyar yıl önce bizimkine katıldı ve beraberinde en az 7 küresel kümeyi getirdi.
- Yaklaşık 9 milyar yıl önce, Gaia-Enceladus galaksisi, beraberinde en az 20 küresel kümeyi getirerek bize katıldı. Geçmişte Samanyolu ile birleşen tüm galaksiler arasında bu en büyük olanıydı.
- Biraz önce, yaklaşık 9,3 milyar yıl önce, Sequoia galaksisi Samanyolu'na en az 3 küresel yıldız ekleyerek bize katıldı.
- 10 milyar yıldan biraz daha uzun bir süre önce, yalnızca soluk kalan yıldız akışları, Helmi akışları tarafından bilinen bir galaksi, Samanyolu'na girdi ve beraberinde en az 5 küresel yıldız getirdi.
- Ancak tanımlayabildiğimiz en eski birleşme, yaklaşık 11 milyar yıl önce bize katılan bir galaksiydi: Kraken. Bugün galaksimizde hala mevcut olan en az 13 küresel kümeyi beraberinde getirdi.
Gaia-Enceladus galaksisi beş galaksinin en büyüğü olmasına rağmen, 9 milyar yıl önce girmiş olması, Samanyolu'nun kendisinin Kraken'in birleşmesinden bu yana önemli ölçüde - yaklaşık 4 veya 5 kat büyüdüğü anlamına geliyor. Büyüyen Samanyolumuzun boyutuyla karşılaştırıldığında, Kraken muhtemelen galaksimizin yaşadığı en büyük birleşmeydi, çünkü Kraken muhtemelen o sırada Samanyolu yıldızlarının %3-4'ünü ve Samanyolu kütlesinin %9-20'sini içeriyordu. Tanımlanabilir şekilde birleştirdiğimiz tüm galaksiler arasında, erken Kraken galaksisi muhtemelen kendi kozmik evimizin evrimsel tarihini şekillendirmede en büyük rolü oynadı.
Bu çizim, Evren'in ilk zamanlarında, yani yaklaşık 10 milyar yıl önce bir araya gelen karşılaştırılabilir kütleye sahip iki gökadayı göstermektedir. İki parlak nokta, Hubble'ın bu erken dönemde ilk kez 2019'da ve daha sonra 2020'de çift kuasar olarak gördüğü kuasarları temsil ediyor. ( Kredi : NASA, ESA ve J. Olmsted (STScI))
Samanyolu'nun küresel kümelerini incelemek, ilk kez kendi galaksimizin birleşme tarihini ortaya çıkardı. Bu olaylardan geriye kalan yıldız akışları ve küresel kümeler birbirine bağlanabilir ve hangi küresellerin hangi birleşmeden geldiğini ortaya çıkarabilir. Ek olarak, tanımlanabilir beş birleşmenin tümü, kümülatif olarak, muhtemelen galaksiye toplam yaklaşık 1 milyar güneş kütlesi değerinde yıldız getirdi.
Bu oldukça bilgilendirici, bize antik galaksilerin Samanyolu'muzla birleşmesinin küresel kümelerimizin üçte birini oluşturmasına rağmen, yıldızlarımızın yalnızca %1'ini eklediklerini öğretiyor. Mümkün olan en büyük birleşme, o sırada Samanyolu'nun kütlesinin ~% 20'sinin altındaydı. Ve en önemlisi, nihai kozmik sorulardan birine ilk cevabı veriyor: Samanyolumuz nasıl büyüdü? Birleşmeler kesinlikle meydana gelmiş ve galaksimizi şekillendirmede ve büyütmede rol oynamış olsa da, gerçekleşen büyümenin çoğu, maddenin kademeli, yerçekimsel birikiminin bir sonucuydu. En büyük gökadaların büyümesinden büyük birleşmeler sorumlu olsa da, Samanyolu, kozmik bakış açımız için dikkate değer bir ders içeriyor. Ev galaksimize gelince, yavaş ve istikrarlı, gerçekten yarışı kazandı.Bu makalede Uzay ve Astrofizik
Paylaş: