Richard Matthew Stallman (/ˈstɔːlmən/; 16 Mart 1953), genellikle onun baş harfleriyle bilinen RMS, Amerikan özgür yazılım aktivisti ve programcısıdır. Kullanıcılarının bu yazılımın kullanma, inceleme, dağıtma ve değiştirme özgürlüğünü alacak şekilde dağıtılması için kampanya yürütür. Bu özgürlükleri sağlayan yazılıma özgür yazılım denir. Stallman; GNU Projesi’ni başlattı, Özgür Yazılım Vakfını kurdu, GNU Derleyici Koleksiyonu’nu ve GNU Emacs’ı geliştirdi ve GNU Genel Kamu Lisansı’nı yazdı.
Stallman, tamamen özgür yazılımdan oluşan Unix benzeri bir bilgisayar işletim sistemi oluşturmak için Eylül 1983’te GNU Projesi’ni başlattı. GNU Projesi’nin baş mimarı ve organizatörü olmuştur ve GNU Derleyici Koleksiyonu, GNU Debugger ve GNU Emacs metin editörü de dâhil olmak üzere yaygın olarak kullanılan bir dizi GNU yazılımı geliştirmiştir. 1985 yılının ekim ayında Özgür Yazılım Vakfını kurdu.
Stallman; özgür yazılımı kullanma, değiştirme ve dağıtma hakkını korumak için telif hakkı yasası ilkelerini kullanan ve bu terimleri tanımlayan özgür yazılım lisanslarının ana yaratıcısı olan telif feragatı (copyleft) kavramının öncülüğünü yapmıştır, en önemlisi: En çok kullanılan özgür yazılım lisansı olan GNU Genel Kamu Lisansı (GPL).
1989’da Programlama Özgürlüğü Birliğini kurdu. 1990’ların ortasından bu yana Stallman; zamanının çoğunu özgür yazılım için savunuculuk yapmak, ayrıca yazılım patentlerine, dijital haklar yönetimine (dijital kısıtlamalar yönetimi olarak adlandırır, daha yaygını yanıltıcı terim olarak adlandırmadır) ve kullanıcıların özgürlüklerini elinden aldığını gördüğü diğer yasal ve teknik sistemlere karşı kampanya yürütmek için harcadı.
Çocukluk ve Gençlik Yılları
Stallman, 16 Mart 1953’te New York’ta bir Yahudi miras ailesine doğdu ancak Stallman bir ateist. Ebeveynleri bir okul öğretmeni olan Alice Lippman ve bir basın komisyoncusu olan Daniel Stallman’dır. Babasının bir içme alışkanlığı olduğundan ve üvey annesini sözlü taciz ettiği içiin Stallman, ailesiyle zor bir ilişki yaşadı. Daha sonra ailesini “zorbalar” olarak tanımlamaya geldi. Genç yaşta bilgisayarlara ilgi duyuyordu. Stallman, yaz kampında okul öncesi yaştayken IBM 7094 kılavuzlarını okudu. 1967’den 1969’a kadar Stallman, lise öğrencileri için Columbia Üniversitesi Cumartesi programına katıldı. Stallman aynı zamanda Rockefeller Universitesinde biyoloji bölümünde gönüllü bir laboratuvar asistanıydı. Matematik ve fizikle ilgilenmesine rağmen Rockefeller’deki öğretim profesörü bir biyolog olarak söz verdiğini düşünüyordu.
Gerçek bilgisayarlarla ilk deneyimi, lisedeyken IBM New York Scientific Center’de oldu. Fortran’da sayısal bir analiz programı yazmak için lise son sınıfın ardından 1970’te işe alındı. Birkaç hafta sonra görevini tamamladı (“Bir daha asla FORTRAN’ı başka dillerle karşılaştırdığım bir dil olarak kabul etmediğim için FORTRAN’ı kullanmayacağıma yemin ettim.”) ve yazın geri kalanını APL’de bir metin editörü ve IBM System/360 üzerinde PL/I programlama dili için bir önişlemci yazarak geçirdi.
Harvard Üniversitesi ve MIT
1970 sonbaharında Harvard Üniversitesinde birinci sınıf öğrencisi olan Stallman, Math 55’teki güçlü performansı ile tanındı. Mutluydu: “Hayatımda ilk kez Harvard’da bir ev bulduğumu hissettim.”.
1971’de Harvard’daki ilk yılın sonuna yakın bir tarihte MIT Yapay Zekâ Laboratuvarında programcı oldu ve genellikle onun isiminin baş harfleri olan RMS (bilgisayar hesaplarında kullandığı) tarafından bilinen bir hacker topluluğunda bir programcı oldu. Stallman, 1974’te fizik alanında lisans derecesi (magna cum laude) aldı.
Stallman, Harvard’da kalmayı düşündü ancak bunun yerine Massachusetts Instute of Technology (MIT)’de yüksek lisans öğrencisi olarak çalışmaya karar verdi. Bir yıl fizik doktorası yaptı ancak MIT AI Laboratuvarındaki programlamasına odaklanmak için bu programdan ayrıldı.
Gerry Sussman’ın MIT’te araştırma asistanı olarak çalışırken (1975’ten itibaren) Stallman, 1977’de bağımlılık odaklı geri izleme olarak adlandırılan AI gerçeği bakım sistemi üzerine bir yazı (Sussman ile) yayımladı. Bu makale, kısıt memnuniyeti problemlerinde akıllı geri izleme problemi üzerine yapılan erken bir çalışmaydı. 2009’dan itibaren Stallman ve Sussman’ın sunduğu teknik, hâlâ en genel ve en güçlü akıllı geri izleme şeklidir. Bir araştırmanın kısmi sonuçlarının daha sonra tekrar kullanım için kaydedildiği kısıtlama kayıt tekniği de bu makalede anlatılmıştır.
MIT’ın AI laboratuvarında bir hacker olarak Stallman; TECO, ITS için Emacs ve Lisp makine işletim sistemi (1974 – 1976’ların CONS’si ve 1977 – 1979’ların CADR’si) gibi yazılım projelerinde çalıştı – bu ünite Symbolics ve LMI 1980 civarında başlıyor. Laboratuvarda kısıtlı bir bilgisayar erişiminin ateşli bir eleştirmeni olacaktı: O zamanlar öncelikle Savunma Bakanlığı İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA) tarafından finanse edildi. MIT’ın Bilgisayar Bilimi Laboratuvarı (LCS) 1977’de bir şifre kontrol sistemi kurduğunda şifrelerin şifresini çözmenin bir yolunu buldu ve çözülmüş şifrelerini içeren kullanıcıların mesajlarını gönderdi. Bunun yerine sistemlere anonim erişimi yeniden etkinleştirmek için boş dizeye (yani şifre yok) değiştirmek için bir öneri. Kullanıcıların yaklaşık yüzde 20’si o zaman tavsiyelerine uyuyordu. Stallman, yıllar sonra kampanyasının başarısından gurur duyuyordu.
GNU’ya Giden Olaylar
1970’lerin sonunda ve 1980’lerin başında Richard Stallman’ın büyüyen hacker kültürü parçalanmaya başladı. Yazılımların rakiplerinin bilgisayarlarında kullanılmasını önlemek için çoğu üretici, kaynak kodunu dağıtmayı bıraktı ve kopyalamayı ve yeniden dağıtmayı sınırlandırmak veya yasaklamak için telif hakkı ve kısıtlayıcı yazılım lisansları kullanmaya başladı. Bu tür sahipli yazılım daha önce de mevcuttu ve bunun norm hâline geldiği anlaşıldı. Yazılımın yasal özelliklerinde bu kayma, 1976 Telif Hakkı Yasası tarafından tetiklenen bir sonuçtu.
1980’de Stallman ve AI Laboratuvarındaki bazı hacker’ler, yeni kurulmuş bir lazer yazıcı olan Xerox 9700 yazılımının kaynak koduna erişimi reddedildi. Stallman, laboratuvarın önceki lazer yazıcısı (XGP, Xerographic Yazıcı) için yazılımı değiştirmişti, bu yüzden kişinin işi basıldığında elektronik olarak bir kullanıcıya mesaj attı. Bu özellikleri yeni yazıcıya ekleyememek, yazıcı çoğu kullanıcının katından farklı yerde olduğu için büyük bir zorluktu. Bu deneyim, Stallman’ı insanların kullandıkları yazılımı özgürce değiştirebilme ihtiyacına ikna etti.
AI Lab hacker’lerinden Richard Greenblatt, kendisi ve Tom Knight’in laboratuvarda tasarladığı Lisp makineleri pazarlamak için Lisp Machines, Inc. ve satışından elde edilen gelirin şirketin büyümesine kârlı bir şekilde yeniden yatırım yapılabileceğine inanan dış yatırımları reddetti. Buna karşılık diğer hacker’leri, risk sermayesi tarafından finanse edilen yaklaşımın daha iyi olduğunu düşünüyorlardı. Hiçbir anlaşmaya varılmadığından ikinci kamptaki hacker’ler, AI Lab yöneticisi Russ Noftsker’in yardımıyla Symbolics’i kurdu. Symbolics, tanınmış hacker’leri Bill Gosper de dhil olmak üzere kalan hacker’lerin çoğunu aldı ve daha sonra AI Laboratuvarından ayrıldı. Symbolics, Greenblatt’ı MIT politikalarına dayanarak istifaya zorladı. Her iki şirket de sahipli yazılımlar sunarken Stallman, Symbolics’ten farklı olarak LMI’nın laboratuvar topluluğunu incitmekten kaçınmaya çalıştığına inanıyordu. İki yıl boyunca, 1982’den 1983’ün sonuna kadar Stallman, Laboratuvar bilgisayarlarında tekel olmalarını önlemek amacıyla Symbolics programcılarının çıktılarını klonlamak için kendisi tarafından çalıştı.
Stallman, yazılım kullanıcılarının komşularıyla paylaşma özgürlüğüne sahip olması ve kullandıkları yazılımda inceleme ve değişiklik yapabilmeleri gerektiğini savunuyor. Sahipli yazılım satıcılarının bu yasaları yasaklama girişimlerinin asosyal ve etik dışı olduğunu savunuyor. “Yazılım özgür olmak istiyor.” ifadesi genellikle yanlış olarak kendisine atfedilir ve Stallman bunun felsefesinin yanlış olduğunu iddia eder. Özgürlüğün kullanıcılar ve toplum için ahlaki bir değer olarak hayati bir önem taşıdığını ve yalnızca teknik olarak daha üstün yazılımlar geliştirmek gibi pragmatik nedenler için değil, önemli olduğunu savunuyor. Açık kaynak hareketinin yaratıcılarından biri olan Eric S. Raymond; pragmatik olanlardan ziyade ahlaki tartışmaların potansiyel müttefikleri yabancılaştırdığını ve kod gizliliğinin kaldırılması hedefine zarar verdiğini savunuyor.
Şubat 1984’te Stallman, Eylül 1983’te açıkladığı GNU Projesi üzerinde tam zamanlı çalışmak üzere MIT’taki görevinden ayrıldı. O zamandan beri MIT ile Bilgisayar Bilimi ve Yapay Zekâ Laboratuvarında ücretsiz ziyaret eden bir bilim adamı olarak kalmıştır. “1998 civarına” kadar enstitüde yasal ikametgâhı olarak ikiye katlanır.
GNU Projesi
Stallman; GNU işletim sistemi planını Eylül 1983’te çeşitli ARPANET posta listeleri ve USENET’te yayımladı. Projeyi kendi başına başlattı ve şöyle açıkladı: “Bir işletim sistemi geliştiricisi olarak bu iş için doğru becerilere sahibim. Verilen başarıyı elde edebileceğimi düşünmesem de bu iş için seçilmiş kişi olduğumu anladım. Sistemi Unix’le uyumlu hâle getirmeyi seçtim, böyle taşınabilir olurdu ve böylece Unix kullanıcıları kolayca geçiş yapabilirdi.”.
1985 yılında Stallman, Unix ile uyumlu olacak GNU adında özgür bir işletim sistemi yaratma konusundaki motivasyonunu ana hatlarıyla açıklayan GNU Bildirisi’ni yayımladı. GNU isimi “GNU’s Not Unix (GNU, Unix değildir.).” için özyinelemeli bir kısaltmadır. Kısa bir süre sonra özgür yazılım programcılarını işe almak ve özgür yazılım hareketi için yasal bir altyapı sağlamak üzere Özgür Yazılım Vakfı adlı kâr amacı gütmeyen bir kuruluş kurdu. Stallman, Massachusetts’te kurulan 501(c)(3) kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olan FSF’nin maaşsız bir başkanıdır. Stallman; özgür yazılımın değiştirilme ve yeniden dağıtım haklarını korumak için yasal bir mekanizma olan telif feragatı (copyleft) kavramını popüleştirdi. İlk kez GNU Emacs, GNU Genel Kamu Lisansında uygulandı ve 1989’da ilk programdan bağımsız GNU Genel Kamu Lisansı (GPL) yayımlandı. O zamana kadar GNU sisteminin çoğu tamamlanmıştı.
Stallman; bir metin editörü (Emacs), derleyici (GCC), hata ayıklayıcı (GNU Debugger) ve bir derleme otomatı (GNU make) dâhil olmak üzere birçok gerekli araca katkıda bulunmaktan sorumluydu. Kayda değer ihmal, bir çekirdekti. 1990 yılında GNU Projesi’nin üyeleri, tam POSIX uyumu için gereken vade seviyesine ulaşamamış olan GNU Hurd adlı bir projede Carnegie Mellon’un Mach mikro çekirdeğini kullanmaya başladı.
1991’te Finli bir öğrenci olan Linus Torvalds, GNU’nun geliştirme araçlarını özgür monolitik çekirdeğini üretmek için kullandı. GNU Projesi’nden mevcut programlar, sonuçta ortaya çıkan platformda çalışacak şekilde hazırlandı. Çoğu kaynak, Linux adını bu şekilde oluşturulan genel amaçlı işletim sistemine başvururken Stallman ve FSF buna GNU/Linux diyor. Bu, özgür yazılım topluluğunda uzun zamandır devam eden bir adlandırma tartışması olmuştur. Stallman, GNU’nun işletim sistemi adına kullanılmamasının GNU Projesi’nin değerini haksız yere düşürdüğünü ve yazılım ile GNU Projesi’nin özgür yazılım felsefesi arasındaki bağlantıyı kırarak özgür yazılım hareketinin sürdürebilirliğini zedelediğini savunuyor.
Stallman’ın hacker kültürü üzerindeki etkileri POSIX adını ve Emacs editörünü içerir. Unix sistemlerine GNU Emacs’ın popülaritesi, Unix sistemlerine GNU Emacs’ın popülaritesi, bir editör savaşı ortaya çıkaran diğer bir editör vi ile karşılaştırıldı. Stallman’ın bu işi, kendisini Emacs Kilisesinin St. IGNUcius olarak canlandırmak ve “vi vi vi’nin canavarın editörü” olduğunu kabul etmek, “Vi’nin özgür bir sürümünü kullanmak günah değildir; bu bir kefarettir.”.
1992’de Lucid Inc.’deki geliştiriciler, Emacs’ta kendi çalışmalarını yapmak Stallman’a çarptılar ve sonunda yazılımı Xemacs hâline gelmeye zorladılar. Teknoloji gazetecisi Andrew Leonard, Stallman’In seçkin bilgisayar programcıları arasında yaygın olan uzlaşmaz inatçılık olarak gördüğü şeyi tanımladı:
Stallman’ın uzlaşmazlığı konusunda rahatlatıcı bir şey var. Kazan ya da kaybet, Stallman asla pes etmez. Öldüğü güne kadar çiftlikte inatçı katır olacak. Amacın sabitliği ya da sadece net görüşlülük olarak adlandırılan tek görüş bağlılığı ve acımasız dürüstlüğü, kamuoyu yaratanlar ve multimilyon dolarlık pazarlama kampanyaları dünyasında canlanıyor.
Aktivizm
Stallman; yazılım özgürlüğü üzerine birçok makale yazdı ve 1990’ların başından beri özgür yazılım hareketi için açık bir politik kampanya oldu. Düzenli olarak yaptığı konuşmalar; Bilgisayar Ağları Çağında GNU Projesi ve Özgür Yazılım Hareketi, Yazılım Patentlerinin Tehlikeleri, Telif Hakkı ve Topluluk başlıklarında yer almaktadır. 2006 ve 2007 yıllarında GNU Genel Kamu Lisansı’nın 3. versiyonunun hazırlanmasına ilişkin on sekiz aylık kamu istişaresi sırasında önerilen değişiklikleri açıklayan dördüncü bir konu ekledi.
Linus Torvalds, Stallman’ı “siyah - beyaz düşünme” olarak gördüğü şey için eleştirdi.
Stallman’ın özgür yazılım savunuculuğu; şu anda bir Debian GNU/Linux sisteminde kurulu olan paketleri analiz eden ve özgür olmayan ağaçtan gelenleri rapor eden Virtual Richard M. Stallman (vrms)’ın oluşturulmasına ilham verdi. Stallman, Debian’ın özgür yazılım tanımının bölümleriyle aynı fikirde değildir.
1999’da Stallman, halkı makalelere katkıda bulunmaya davet etmek yoluyla özgür bir çevrimiçi ansiklopedi geliştirme çağrısında bulundu. Sonuçta ortaya çıkan GNUPedia; nihayetinde benzer hedefleri olan ve daha büyük başarılara imza atan Vikipedi lehine emekli oldu.
Stallman bir dünya gezginidir ve çoğunlukla özgür yazılım ve GNU Projesi hakkında konuşmak için en az 65 ülkeyi ziyaret etti. Stallman’a göre özgür yazılım hareketinin Mahatma Gandhi’nin hareketi ile çok ortak yanı var. Stallman, ilaç patentlerinin gelişmekte olan ülkeler üzerindeki etkilerini de oldukça eleştiriyor.
Venezuela’da Stallman kamuya açık konuşmalar yaptı ve devletin petrol şirketinde (PDVSA), belediyede ve ulusun ordusunda özgür yazılımın kullanılmasını teşvik etti. Hugo Chávez ve halka açık konuşmalarda yapılan toplantılarda Stallman; televizyon yayıncılığı, özgür konuşma hakları ve mahremiyet ile ilgili bazı politikaları eleştirdi. Stallman, Latin Amerika televizyon kanalı teleSUR’un Danışma Konseyinin açılışından itibaren teleSUR’daydı ancak şubatta istifa etti ve Arap Baharı’nda Gaddafi yanlısı propagandasını eleştirdi.
Ağustos 2006’da Hindistan Kerala Eyaleti hükûmetiyle yaptığı görüşmelerde yetkilileri devlet okullarında bulunan Microsoft gibi sahipli yazılımları atmaya ikna etti. Bu, 12.500 lisedeki tüm okul bilgisayarlarını Windows’tan özgür bir yazılım işletim sistemine geçirme kararına neden oldu.
Kişisel toplantıların ardından Stallman; Hindistan’ın cumhurbaşkanı A. P. J. Abdul Kalam, Fransız 2007 başkan adayı Ségolène Royal ve Ekvador Başkanı Rafael Correa’nın özgür yazılım hareketi hakkında olumlu açıklamalar yaptı.
30 Kasım 2012’de Stallman, Brezilya’daki Goiano Özgür Yazılım Forumu’nda açılış konuşması yaparak hükümet, iş dünyasında ve üniversitelerde özgür yazılıma geçmenin başarılı vakalarından bahsetti.
Stallman; yazılım patentleri, dijital haklar yönetimi ve sahipli yazılımlarla ilgili protestolara katıldı.
Nisan 2006’da sahipli yazılıma karşı protesto eden Stallman, Stallman’ın çalıştığı binadaki bir ATI temsilcisinin yaptıı bir konuşmada Stallman’ın çalıştığı binada “ATI’den özgürlüğün düşmanını alma (Don’t buy from ATI, enemy of your freedom)” afişini düzenledi. ATI o zamandan beri AMD Corporation ile birleşti ve donanım belgelerini özgür yazılım topluluğu tarafından kullanım için uygun hâle getirmek için adımlar attı.
Stallman, 1988’de Microsoft ve Hewlett-Packard’a karşı Apple’nin Macintosh görünümüne ve his davalarına yanıt olarak başarılı bir görünüm ve his davasının “ticari yazılımın yerini alabilecek özgür yazılımlara son vermesi” gerekçesiyle Apple ürünlerinin boykotunu çağırdı. Boykot 1995 yılında kaldırıldı, bu da FSF’nin Apple işletim sistemleri için GNU yazılımına yamaları kabul etmeye başladığı anlamına geliyordu.
Stallman, Steve Jobs’un, Apple’ın kapalı platformlar üretmesine rehberlik etmedeki liderliği nedeniyle hesaplamada “kötü huylu bir etkiye sahip” olduğunu belirtti. 1993’te Jobs NeXT’deyken, Jobs Stallman’a değiştirilmiş bir GCC’yi bir bölüme GPL ve diğer bölüme, sahipli bir lisans altında bir Objective-C önişlemcisi olarak dağıtıp dağıtmayacağını sordu. Stallman başlangıçta bunun yasal olacağını düşündü ancak “özgür yazılım için çok istenmez” olduğunu düşündüğü için avukattan tavsiye istedi. Aldığı cevap, hâkimlerin bu gibi planların “subterfuges (hile, kurnazlık)” olduğunu ve onlara karşı çok sert olacağını düşünmesi ve bir yargıç, parçaların nasıl etiketlendiğinden ziyade “gerçekten” tek bir program olup olmadığını soracaktı. Bu nedenle Stallman, Jobs’un planına GPL tarafından izin verilmediğine inandığını belirten Jobsa bir mesaj gönderdi ve bu da NeXT’nin Objectl-C ön ucunu GPL altında bırakmasına neden oldu.
Jobs’un ölümüyle ilgili olarak “Chicago Belediye Başkanı Harold Washington’un yozlaşmış Eski Belediye Başkanı Daley’den söylediği gibi ‘Öldüğüne sevinmedim, ama gittiğine sevindim.’.”.
Stallman’ın ifadesi kötü tadıma yönelik suçlamaları karıştırırken The Cathedral ve Bazaar (Katedral ve Pazar)’ın yazarı Eric S. Raymond, Stallman’ın ifadesinin kişisel olmadığını, sadece duvarlarla çevrili bahçeleri eleştirdiğini gözlemledi.
Bir süre Stallman, Çocuk başına bir dizüstü bilgisayar programından (the One Laptop per Child program) bir dizüstü bilgisayar kullandı. Stallman’ın bilgisayarı, Libreboot, özgür bir BIOS değişimi ve GNU/Linux dağıtımı olan Trisquel yenilenmiş bir ThinkPad T400’dür. ThinkPad T400’lerden önce Stallman, Libreboot ve Trisquel GNU/Linux içeren bir Thinkpad X60 kullandı. Ve X60’tan önce Stallman, seçtiği Lemote Yeeloong dizüstü bilgisayarını kullandı (aynı şirketin Loongson işlemcisini kullanıyordu) çünkü X60 ve T400’ler gibi BIOS seviyesinde özgür yazılımla çalışabiliyordu, “Özgürlüğün benim önceliğim olduğunu belirttim. 1983’ten beri özgürlük için kampanya yaptım ve bu özgürlüğü daha uygun bir bilgisayar uğruna teslim etmeyeceğim.”. Stallman’ın Lemote’si, 2012 yılında Arjantin’de ondan çalındı. Trisquel’den önce Stallman, gNewSense işletim sistemini kullandı.
Telif Hakkı Azaltma
Stallman; düzenli olarak dijital haklar yönetim durumunu (DRM) incelediği ve boykot ettiği birçok ürün ve şirketi isimlendirdiği “Telif Hakkı vs. Topluluk (Copyright vs. Community)” başlıklı bir konuşma yaptı. DRM’ye yaklaşımı, FSF Kusurlu Tasarım kampanyası tarafından en iyi şekilde özetlenmektedir. Görüşmelerde “azaltılmış bir telif hakkı” için tekliflerde bulunur ve telif hakkı için 10 yıllık bir sınır önerir. Paylaşım kısıtlamaları yerine, yazarların bir vergi kullanarak desteklenmesi gerektiğini, bunların arasında dağıtılan gelirlerin popülaritesinin köklerine dayanarak “oldukça başarılı olmayan yıldızların” artık yaptıklarından daha büyük bir pay almalarını sağlamak için (güçlü telif hakkı savunucularıyla ilişkili özel kopyalama ile karşılaştırın) veya insanların yazarları doğrudan desteklemeleri için uygun bir anonim mikro ödeme sistemi. Hiçbir ticari olmayan kopya paylaşım şeklinin telif hakkı ihlali olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtir. Ley Sinde ile ilgili bir yorumda sivil itaatsizliği savundu.
Stallman ayrıca Uluslararası Müzik Notaları Kütüphanesi Projesi’ne, 19 Ekim 2007’de, Universal Edition’ın kesildiği ve vazgeçtiği bir mektubu takiben 19 Ekim 2007’de çekildikten sonra tekrar çevrim içi olmalarında yardımcı oldu ve destekledi.
Stallman; e-kitapların kopyalanmasını önleyen ve Amazon’un bir kitabın otomatik olarak silinmesini sipariş etmesine izin veren Amazon Kindle e-okuyucu örneği ile bazı e-kitapların kâğıt kitaplara kıyasla getirdiği tehlikelerden bahseder. Bu tür e-kitapların kullanımı, kopyalanması, başkalarına ödünç vermesi veya satılması daha az kolay olması ve aynı zamanda Amazon e-kitaplarının adsız olarak satın alınamayacağından söz ederek kâğıt kitaplara ilişkin büyük bir adım attığını söylüyor. “Okuma Hakkı (The Right to Read)” adlı kısa öyküsü, kitap paylaşma hakkı engellenmişse distopya geleceğine ait bir resim sunar. E-kitaplara eşlik eden tipik son kullanıcı lisans sözleşmelerindeki şartların çoğuna itiraz eder.
Stallman, DVD veya Blu-ray video diskleri gibi çeşitli depolama teknolojilerinin kullanılmasını önermez çünkü bu tür ortamların içeriği şifrelidir. Üreticilerin gizli olmayan verilerde şifreleme kullanmasını (belirli promosyon malzemelerini görüntülemeye zorlamak için) bir komplo olarak görüyor.
Sony BMG kopya koruma kök kullanıcı takımı (rootkit) skandalının Sony’in suç teşkil ettiği bir suç olduğunu kabul etti. Stallman, George Hotz’a karşı yasal eylemleri nedeniyle genel bir Sony boykotunu desteklemektedir.
Bazı yasaların güvencesine ve “kullanıcı gizliliğini ve kendi yazılım özgürlüğü konusundaki görüşünü şiddetle savunduğu” gerçeğine rağmen anarşist olmayı reddediyor.
Gözetim Direnci
Stallman bilgi uçuran Julian Assange ve Edward Snowden; Snowden, 2013’te PRISM skandalını sızdırdıktan sonra çeşitli posta listelerinde bulunabilecek e-postalarının başında bir önek içinde Snowden’i savunuyor: “E-postalarımı okuyan herhangi bir NSA ve FBI ajanına: Yabancı ya da yerli tüm düşmanlara karşı ABD Anayasası, Snowden’in örneğini takip etmenizi gerektiriyor (To any NSA and FBI agents reading my email: please consider whether defending the US Constitution against all enemies, foreign or domestic, requires you to follow Snowden’s example.).”.
Terminoloji
Stallman, insanların yazılım ve özgürlük arasındaki ilişki de dâhil olmak üzere dünya hakkında konuşmak için kullandıkları sözcüklere ve etiketlere büyük önem veriyor. İnsanlardan özgür yazılım ve GNU/Linux demelerini ve fikrî mülkiyet ve korsanlık terimlerinden (telif hakkı ile ilgili) kaçınmasını ister. Bir gazeteciye röportaj yapma kriterlerinden biri, gazetecinin makale boyunca terminolojisini kullanmayı kabul etmesidir. Bazı terminoloji konularında konuşma isteklerini reddettiği biliniyor.
Stallman; fikrî mülkiyet teriminin insanları şaşırtmak için tasarlandığını ve benzerden daha farklı olan hukuk alanlarını bir araya getirerek telif hakkı, patent, ticari marka ve diğer yasaların özellikleri hakkında akıllıca tartışma yaplmasını önlemek için kullanıldığını savunuyor. Ayrıca bu yasalara mülkiyet yasaları olarak atıfta bulunarak bu konuların nasıl ele alınacağını düşünürken tartışmayı ön yargılı hâle getirdiğini de yazıyor:
Bu yasalar ayrı ayrı ortaya çıkmış, farklı evrimleşmiş, farklı faaliyetleri kapsayacak, farklı kurallara sahip olacak ve farklı kamu politikaları sorunları gündeme getirecektir. Telif hakkı yasası; yazarlığı ve sanatı teşvik etmek için tasarlanmıştır ve yazarlık veya sanat eserinin ayrıntılarını kapsar. Patent kanununun bu fikirlerin üzerindeki sonlu tekellerin bedeli olan - başka alanlarda değil, bazı alanlarda ödemeye değecek bir bedel olarak fikirlerin yayınlanmasını teşvik etmesi amaçlanmıştır. Ticari marka yasası herhangi bir ticari faaliyetin tanıtımını yapmak için değil, yalnızca alıcıların ne satın aldıklarını bilmelerini sağlamak için yapılmıştır.
Olası alternatifler için önerilerde bulunurken diğer terminolojiden kaçınmak için başkalarını uyarmanın bir örneği, Stallman tarafından bir kamu e-posta listesine gönderilen bir e-posta cümlesidir:
Bence yazarların (lütfen yaratıcıları arayamazlar, tanrılar değiller) eserlerinin kopyalarını para istemek (lütfen bu eserlerin içeriğini arayarak değersizleştirmeyelim) (tazminat) yanlış yapmak, bunun bir çeşit zararı telafi etmek olduğu anlamına gelir).
Reddetme
Özgür Yazılım İçin Açık Kaynak
İnsanların belirli terimleri kullanma istekleri ve insanları terminolojinin önemine ikna etme çabaları, özgür yazılım ve açık kaynak topluluklarının parçalanmasıyla düzenli olarak yanlış anlama ve anlaşmazlık kaynağıdır.
Konsepti ilk kez kabul ettikten sonra Stallman ortak bir alternatif olan açık kaynak yazılımı reddeder çünkü Stallman’ın yazılımın değeri olarak gördüğü şey akla gelmez: özgürlük. “Özgür yazılım politik bir harekettir; açık kaynak bir kalkınma modelidir.” diye yazdı. Bu nedenle bu terimin kullanımının insanları özgürlük meseleleri hakkında bilgilendirmeyeceğine ve insanların özgürlüklerini değerlendirip savunmasına yol açmayacağına inanmaktadır. Stallman’ın kabul ettiği iki alternatif, “software libre” ve “unfettered software”dir ancak “free software”, insanlardan İngilizcede kullanmalarını istediği bir terimdir. Benzer nedenlerden dolayı özgür yazılım olmayan yazılımdan söz ederken kapalı kaynak kodlu yazılım yerine sahipli yazılım terimini savunuyor.
GNU Projesi İçin Linux
Stallman, /ɡnuː slæʃ ˈlɪnəks/ GNOO SLASH LIN-əks olarak telaffuz ettiği GNU/Linux teriminin GNU sistemi ve çekirdek Linux’u birleştirerek oluşturulan işletim sistemine başvurmak için kullanılmasını ister. Stallman bu işletim sistemini “GNU’nun bir değişkeni ve GNU Projesi’nin asıl geliştiricisi” olarak adlandırıyor. GNU projesinin felsefesi ile yazılımı arasındaki bağlantının insanlar birleşimi sadece Linux olarak gördüğü zaman koptuğunu iddia ediyor. 2003 yılından başlayarak yanlışlıkla çekirdeğin Linux’un GNU Projesi tarafından sürdürüldüğü anlamına geldiği için diğerlerinin GNU/Linux /ɡnuː ˈlɪnəks/ GNOO LIN-əks ibaresini telaffuz etmesini engellemek için /ɡnuː plʌs ˈlɪnəks/ GNOO PLUS LIN-əks olarak telaffuz ettiği GNU+Linux terimini kullanmaya başladı. Linux’un oluşturucusu Linus Torvalds’ın ismin değiştirilmesine itiraz ettiğini ve yeniden adlandırmanın “onların [FSF] karışıklığı bizim değil” olduğunu açıkça belirtti.
Kişisel Hayat
Stallman “Yahudi soyunun ateisti” olduğunu ve sık sık “Tanrı’yı Suçla (Impeach God)” yazan bir dğme giydiğini söyledi.
Stallman, tamamen özgür yazılım üzerinde çalışan telefonların bulunmaması nedeniyle cep telefonuna sahip olmayı reddederek cep telefonlarını “taşınabilir gözetim ve izleme cihazları” olarak adlandırıyor. Ayrıca ofis binasına girmek için bir anahtar kart kullanmaktan da kaçınıyor çünkü anahtar kart sistemleri birisinin bir kartı kullanarak binaya girdiği her yeri ve zamanı takip ediyor. Stallman’a göre kendi web sitesi ya da GNU ve FSF ile olan çalışmaları ile ilgili siteler gibi birkaç site dışında arama geçmişi ile bağlantı kurmasını önlemek için genellikle doğrudan kişisel bilgisayarından web’e göz atmıyor. Bunun yerine GNU Womb’un ayrı bir sistemde çalışabilen grab-url-from-mail yardımcı programını kullanıyor ve web sitelerine e-posta tabanlı bir proxy görevi görüyor: Kullanıcı komut dosyasının aldığı bir e-postayı uzak sistemi gönderir, web sayfası içeriğini indirir ve ardından komut dosyası kullanıcıya web sayfası içeriğini e-postayla gönderir. Daha yakın bir zamanda Vikipedi hariç (genellikle Tor’dan düzenlemeye izin vermeyen) tüm web sitelerine Tor üzerinden erişebildiğini belirtti.
Stallman açıkça çocuksuz. Başkalarını çocuk sahibi olmamaya teşvik ederek aile gerilimleri ve aşırı nüfus odaklı nedenlerle sakıncalı olarak görmesini istedi. Çocuklara sahip olmamanın insanları “dünyaya olumlu bir katkıda bulunmak için” daha verimli yollar bulma konusunda daha iyi özgürleştirdiğini savunuyor.
İngilizce, Fransızca, İspanyolca ve biraz Endonezya dili biliyor.
Stallman; Cambridge, Massachusetts’te ikamet ediyor.
Onurlar ve Ödüller
Stallman aşağıdakiler de dâhil olmak üzere çalışmaları için takdir aldı:
- 1986: Chalmers Teknoloji Üniversitesi Bilgisayar Topluluğu’nun ömür boyu onursal üyeliği
- 1990: Olağanüstü hak ödülü MacArthur Bursu (“dâhi hibe”)
- 1990: Bilgisayar Makinaları Birliği Grace Murray Hopper Ödülü “Genişletilebilir editör EMACS (Makro Düzenleme) geliştirilmesinde öncü çalışmalar için”
- 1996: İsveç Kraliyet Teknoloji Enstitüsünden Fahri Doktora
- 1998: Electronic Frontier Foundation’un Öncü Ödülü
- 1999: Yuri Rubinsky Anma Ödülü
- 2001: Sosyal / Ekonomik Refah İçin Takeda Tekno-Girişimcilik Ödülü (武田 研究 奨 励 賞)
- 2001: Glasgow Üniversitesinden Fahri doktora
- 2002: Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Mühendislik Akademisi üyeliği
- 2003: Vrije Universiteit Brussel’den Fahri Doktora
- 2004: Universidad Nacional de Salta’dan Fahri Doktora
- 2004: Universidad Nacional de Ingeniería del Perú’dan Fahri Profesörlük
- 2007: Universidad Inca Garcilaso de la Vega’dan Fahri Profesörlük
- 2007: İlk Premio Uluslararası Ekstremadura El Conocimiento Libre
- 2007: Universidad de Los Angeles de Chimbote’den onursal doktora
- 2007: Pavia Üniversitesinden Fahri Doktora
- 2008: Peru’daki Universidad Nacional de Trujillo’dan Fahri Doktora
- 2009: Lakehead Üniversitesinden Fahri Doktora
- 2011: Ulusal Córdoba Üniversitesinden Fahri doktora
- 2012: Peru’daki Universidad César Vallejo de Trujillo’dan Fahri Profesörlük
- 2012: Peru’daki Universidad Latinoamericana Cima de Tacna’dan Fahri Doktora
- 2012: Peru’daki Universidad José Faustino Sánchez Carrió’dan Fahri Doktora
- 2014: Montréal’de Concordia Üniversites’nden Fahri Doktora
- 2015: ACM Yazılım Sistemi Ödülü “GCC’nin gelişimi ve liderliği için”
- 2016: Pierre ve Marie Curie Üniversitesinden Onursal doktora
- 2016: GNU Solidario’dan Sosyal Tıp Ödülü
Seçilmiş Yayınlar
El Kitapları
- Stallman, Richard M (1980). EMACS: The Extensible, Customizable, Self-Documenting Display Editor. Cambridge Massachusetts: MIT: MIT Artificial Intelligence Laboratory publication. AIM-519A.
- Stallman, Richard M (2002). GNU Emacs Manual. Boston, Massachusetts: GNU Press. ISBN 1-882114-85-X.
- Stallman, Richard M; McGrath, Roland; & Smith, Paul D (2004). GNU Make: A Program for Directed Compilation. Boston, Massachusetts: GNU Press. ISBN 1-882114-83-3.
Seçilmiş Makaleler
- Stallman, Richard M (2015). Free Software, Free Society: Selected Essays of Richard M. Stallman (PDF) (Third ed.). Boston, Massachusetts: GNU Press. ISBN 978-0-9831592-5-4.
Ayrıca Bakınız
- 9882 Stallman
- Free as in Freedom, a Stallman bio by Sam Williams
- Free Software Street
- History of free and open-source software
- Lisp Machine Lisp
- Revolution OS
- vrms
References