Sovyet gelişim modeli, tek bir nihai ürün oluşturmak için çalışan ayrı atölyeler ve üretim alanlarından oluşan Sovyetler Birliği adı verilen dev bir şirkete benzetilebilir. Nihai ürün finansal bir sonuç (kar) değil, kamusal ve kişisel ihtiyaçları karşılayan belirli bir ürün ve hizmet kümesidir. Sosyal ürünün (ve unsurlarının) parasal olarak göstergeleri, yıllık ve beş yıllık planların uygulanmasında ve planların uygulanmasının sonuçlarının değerlendirilmesinde sadece bir rehber niteliğindedir.
İş bölümü, uzmanlaşma ve iyi koordine edilmiş işbirliği sayesinde, tüm kurumun maksimum üretim verimliliği sağlanır. Atölyeler ve sahalar arasında rekabet olamayacağını söylemek artık gerekli değil. Bu tür bir rekabet yalnızca tüm şirketin çalışmalarını düzene sokmakta, haksız maliyetler üretecektir. Rekabet yerine - ortak bir neden çerçevesinde işbirliği ve işbirliği. Ayrı dükkanlar ve siteler, nihayetinde bir sosyal ürünün oluştuğu hammaddeler, enerji, yarı mamul ürünler ve bileşenler üretir. Daha sonra bu ortak ürün, üretimdeki tüm katılımcılar arasında dağıtılır. Bireysel dükkanlar ve siteler düzeyinde sosyal ürünün dağıtımı ve yeniden dağıtımı yoktur (ve tanım gereği).
E. Borisenko, M. Lubelski. Yeni bir atölye inşaatı, Ti. Magnitka'nın ilk üreticileri, Fomenko
Tüm bu muazzam üretim, değişim ve dağıtım, SSCB Şirketi'nin yönetim ve koordinasyon organları tarafından yönetilir. Bu hükümet, birçok bakanlık ve departmandan oluşuyor. Her şeyden önce, sektörel bakanlıklar. SSCB'nin ulusal ekonomisinin yapısı daha karmaşık hale geldikçe, sayıları sürekli arttı. Her sendika bakanlığının içinde ayrıca glavkami adı verilen alt bölümler ve çeşitli yerel bölge kuruluşları (öncelikle sendika cumhuriyetlerinde bakanlıklar) vardı. Koordinasyon ve kontrol rolü, SSCB Devlet Planlama Komitesi, SSCB Maliye Bakanlığı, SSCB Devlet Bankası ve diğerleri gibi organlarca oynandı. Ayrıca Birlik cumhuriyetleri düzeyinde benzer isimlere sahip bölümler de dahil olmak üzere kendi bölgesel ağları vardı.
Bu arada, benzer bir organizasyon ve yönetim şeması, ekonominin reel sektörüyle ilişkili en büyük Batılı şirketlerde (özellikle ulusötesi şirketler) var. İçlerinde pazar ilişkisi yoktur, “devir” (şirket içi) fiyatlarına dayalı koşullu hesaplamalar vardır. Batılı şirketler modeli ile Stalinist model arasındaki temel fark, şirketlerin özel mülk sahiplerine ait olmaları, faaliyetlerinin öncelikli olarak finansal sonuçlara (karlar) odaklanmaları ve finansal sonucun işçiler arasında dağıtılmaması, ancak şirketin sahibi tarafından özelleştirilmesidir. Doğru, bugün bir şirketin faaliyetlerini düzenleme ve yönetme şeması geçmişte kaldı. Ekonominin finansal sektörünün mevcut hızlı gelişme koşullarında, üretim faaliyetlerinin rekabetçi olmadığı ve hatta kârsız olduğu için. Geleneksel olarak üretim ile ilgili olan şirketlerin faaliyetlerinde, finansal piyasalarda çalışmaya yönelik bir geri dönüş olmuştur. Bu tür finansal yönelimli şirketlerde, her şey farklı.
“Stalinist ekonominin” çok sayıda yerli ve yabancı yazarla tanıştığım büyük bir şirket ile karşılaştırılmasının dikkatini çekmek isterim. Modern bir çalışmadan alıntı: “Büyük yerli ve uluslararası uluslar arası şirketlerin ortaya çıkmasından çok önce, SSCB dünyanın en büyük kurumsal ekonomik yapısı haline geldi. Devletin kurumsal ekonomik, ekonomik hedefleri ve işlevleri Anayasa'da kaydedildi. SSCB'nin ekonomik bir şirketi olarak, doğal kaynakların ulusal ekonominin çıkarlarında etkin bir şekilde kullanılmasına izin veren, makul bir yerli fiyatlara sahip bilimsel bir sistem geliştirdi ve uygulamaya koydu. Özelliği, özellikle, dünyaya kıyasla yakıt, enerji ve diğer doğal kaynaklar için düşük fiyatlardı ...
Ekonomiye bir bütün organizma olarak kurumsal bir yaklaşım yatırım, savunma, ordu, bilim, eğitim, kültür için yeterli fon tahsis edilmesini gerektirir, ancak bencil ve dar görüşlü piyasa aktörleri açısından her şeyin derhal projelendirilmesi gerekir.
Devlet kavramının reddedilmesi - ekonomik bir kurum, şubeler arası ve bölgeler arası ilişkilerin yıkılması, işletmelerin ayrılığı, Rus ekonomisi üzerinde feci bir etki yarattı ”(Bratischev IM, Krasheninnikov SN Rusya zengin olabilir!) - Moskova: Graal, 1999 - S. 15 - 16). Yazarlara, "SSCB'nin ekonomik kuruluşunun" imha edilmesinin sonuçlarına katılmamak zor. Sovyetler Birliği’nin yılın Aralık 1991’inde imhası sırasında, bu tür bir tahribatın anında gerçekleştiğinden şüphe duyulabilir.
Stalin’in zamanında, bir Sovyet ülkesi vatandaşının “Stalinist ekonomi” modeline en iyi şekilde uyması için çok şey yapıldığı söylenmelidir. Şiddetli "tıkınma" iddiasıyla bu ekonomiye girdiklerini söylüyorlar. Evet, ilk başta durum buydu. Köylülüğün "gönüllü-zorunlu" kolektivizasyonunu kastediyorum. Ama sadece zorlama konusunda fazla uzağa gidemezsin. Bir köle etkili bir işçi olamaz. 1930'in ortasından Stalin. Kurs, çalışan erkeğin statüsünün çok yönlü bir şekilde artırılması için ayarlandı. Emek için maddi teşvikler, ahlaki teşviklerle tamamlanmıştır. Görünen sosyalist rekabet (kapitalist rekabetin tam tersi). 1930-s içindeki ülke. Stakhanov hareketini sardı. “Sosyalist Çalışma Kahramanı”, “Onurlu İşçi”, “Onurlu İşçi” vb. Başlıkları tanıtıldı. Her düzeyde, emek disiplini güçlendirmek, kollektivite anlayışı, karşılıklı yardımlaşma, sosyalist mülkiyete saygı vb. Parazitizm ile mücadele vardı. Bu arada, devletin çeşitli zenginlik tezahürleri, lüks, yasadışı gelirler ile mücadelesi, insanların sosyal adalete olan inancını da güçlendirdi ve çalışmaya teşvik etti. Her yönüyle çalışmalarında yaratıcılığı teşvik etti. Sadece mühendislerin ve teknik aydınların değil, aynı zamanda milyonlarca sıradan işçinin de katıldığı rasyonalizatörler ve mucitler hareketi vardı.
Stalin'in, Sovyet insanının emek etkinliğini önemli ölçüde arttırdığı ve buradaki baskı yöntemlerinin alt bir rol oynadığı söylenmelidir. Sovyet adamı “Stalin modeli” kabul etti (hemen değil). Çünkü ekonominin ötesine geçen bir hedefi vardı. Böyle bir süper ekonomik amaç ülkeyi dış saldırganlıktan korumaktı. Fakat Sovyet halkına “nükleer kalkan” bırakan Stalin'in ölümünden sonra, dış tehdit hissi arka plana ve hatta üçüncü plana bile batmaya başladı (Batı bizi soğuk bir savaş ilan etse de). Bizim belirttiğimiz “sosyalizmin temel ekonomik yasası” ndan gelen ekonomik görevler ön plana çıkmıştır. Bununla birlikte, işte bir paradoks: halkın ekonomik hedefleri bir araya gelmiyor, harekete geçmiyor, yaratıcı potansiyelini ortaya çıkarmıyor, aksine, yaratıcı yaratıcılığın bölünmesini, rahatlamasını ve mahrum kalmasını sağlıyor. İkincisi, girişimcilik olarak en iyi şekilde değiştirilir. Ekonomik amaçlar için, “Stalinist ekonomi” çalışamaz, “piyasa ekonomisi” modelini farklı versiyonlarla birlikte ölmeye ve değiştirmeye mahkumdur. Bu düzende sadece yenilgi için bir kaynak değil, aynı zamanda olası bir sihirli değnek yatıyor.