İran'ın cumhurbaşkanlığı seçimlerinde adayların alanı, aşırı muhafazakar din adamı İbrahim Reisi'nin zaferinin kesin bir sonuç olarak görüldüğü oylamadan iki gün önce daraltıldı.
Cansız yarışa katılmak için onaylanan yedi kişiden üçü, rekor düşük katılım görmesi beklenen bir oylamada 60 yaşındaki Reisi'nin konumunu daha da güçlendirmek adına seçimlerden çekildi.
Çarşamba günü yarıştan ilk ayrılan reformcu Muhsen Mehralizadeh oldu, ardından iki aşırı muhafazakar, Alireza Zakani ve Said Celili, ikisi de birinciliğe destek sözü verdi.
Ekonomik açıdan rahatsız edici ve pandemiden etkilenen İran'ın, hırpalanmış 2015 nükleer anlaşmasını yeniden canlandırmak için dünya güçleriyle görüşmelerde bulunduğu ve eski başkan Donald Trump altında uygulanan cezalandırıcı bir ABD yaptırım rejimini sona erdirmeyi amaçladığı bir sırada seçim yapılıyor.
Oylama, yönetimi anlaşmayı kabul eden İran'ın ılımlı Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin halefini seçecek. Ruhani bu yıl tekrar seçime katılamaz, iki yıl üst üste dört yıl görev yaptı ve Ağustos ayında görevinden ayrıldı.
1979'da bir devrimin monarşiyi devirdiği İran'daki nihai güç, dini lider (Velayet-i Fakih) Ayetullah Ali Hamaney'e aittir, ancak CumhurbaşkanınınsSanayi politikasından dış ilişkilere kadar konularda önemli bir etkisi vardır.
Kazanması beklenen aday Reisi — ülkenin başyargıcı, Seyyid ve dini cüppeli bir din adamı-İran medyasında Ayetullah Hamaney'in olası bir halefi olarak belirtildi.
Reisi, Amerika Birleşik Devletleri'ne derinden güvenmeyen, İslam Cumhuriyeti'ndeki “büyük Şeytan” ya da “küresel kibir” olarak etiketlenen ve nükleer anlaşmanın çözülmeye başlamasından bu yana Ruhani'yi sert bir şekilde eleştiren ultra muhafazakar kampa ait.
Dini lider, televizyonda yaptığı konuşmada, seçmenleri “güçlü bir Cumhurbaşkanı” seçmek için kitleler halinde meydanlara çıkmaya çağırdı — “dünyanın şeytani güç merkezlerinin” oy pusulasını baltalamaya çalıştığı konusunda da uyardı.
Maksimum basınç
Ruhani'nin sekiz yıllık iktidarının dönüm noktası, Tahran'ın uluslararası yaptırımlardan kurtulma karşılığında nükleer programında sınırları kabul ettiği dünya güçleriyle yapılan 2015 anlaşmasıydı.
Ancak İran'ın fayda sağlayacağı umutları, Trump'ın anlaşmayı bozduğu ve diplomatik ve ekonomik olarak izole etmeyi amaçlayan bir “Maksimum Baskı” kampanyası başlattığı 2018'te kesildi.
ABD'nin dünyanın büyük bir kısmıyla ticaret yapmasını engelleyen ve finansal sistemlerden kapatılan 83 milyonluk petrol zengini ülke, kaçak enflasyon ve kitlesel iş kayıpları ile dik bir ekonomik gerilemeye daldı.
İran, 2017-18 kışında hükümet karşıtı huzursuzluk gördü ve yine Kasım 2019'da-her iki kez de sert bir şekilde bastırıldı — Covıd — 19 pandemisi gelmeden ve İran'ı bölgedeki diğer ülkelerden daha sert bir şekilde zarar görmeden önce.
Aşırı muhafazakar bir zafer, ABD Başkanı Joe Biden'in İran'daki bir Şahin olan Trump'ın yerini almasından sadece birkaç ay sonra Tahran'ın batıya doğru daha sert bir çizgi çizmeye başlayabileceği anlamına gelir.
Ancak analistler, bunun İran ile nükleer anlaşmaya kalan diğer taraflar — İngiltere, Çin, Fransa, Almanya ve Rusya — dolaylı olarak ABD tarafından katılan Viyana'daki müzakereleri raydan çıkarmasının olası olmayacağını savunuyorlar.
Trump'ın artan yaptırımlarının acısı kampanyadaki birleştirici tema olmuştur ve tüm adaylar İran'ın en büyük önceliğinin yaptırımların kaldırılması gerektiği konusunda hemfikirdir.
Oy çağrısı
Reisi'nin geri kalan rakipleri arasında eski devrim Muhafızları komutanı Muhsen Rezai ve reformist olarak görülen ancak ana reformist koalisyonun desteğinden yoksun olan eski Merkez Bankası Müdürü Abdulnasser Hemmati yer alıyor.
Hiçbir adayın Cuma günü net bir çoğunluk kazanamaması durumunda, en çok oy alan ikisi bir hafta sonra 25 Haziran'da ikinci turda yüz yüze gelecek.
Tahran'da çok az kampanya afişi görülüyor ve ekonomik kriz ve koronavirüs kısıtlamaları nedeniyle ruh hali azalırken, gözlemciler birçok seçmenin seçime katılmayacağı beklentisi içinde.
Tahran hemşirelik öğrencisi Narges (20), birçok genç İranlı gibi, esas olarak bir araya gelmekle ilgilendiğini ve geleceği hakkında endişelendiğini söyledi. Cumhurbaşkanlığı seçimleri hakkında sorulduğunda, bu konuda “özel bir his” olmadığını söyledi.
Geçen ay İran basını, Reisi ile Ayetullah Hamaney'in danışmanı ılımlı muhafazakar Ali Laricani arasında bir hesaplaşma öngörmüştü.
Ancak güçlü Muhafızlar Konseyi Larijani ve diğer ağır adayları anketten men ettikten sonra, kalan umutluların Reisi için ciddi bir meydan okuma oluşturması pek olası görünmüyordu.
İçişleri Bakanı Abdulreza Rahmani Fazli, 59 milyondan fazla uygun seçmen arasında katılımın “önceki seçimlere göre daha düşük olabileceğini " kabul etti.
Gazetecilere verdiği demeçte,”rekabetteki zayıflık bir nedendir ve koronavirüs durumu başka bir şeydir” dedi.
“Ama yine de, halkımız her zaman büyük sürprizlere neden oldu ve her zaman farklı bir yol mevcut.”
/The Times Of İsrael-İsrailpost
/Tercüme ve edit: Abdullah Yiğit