Neredeyse her hukuk öğrencisi, hukuk fakültesinin ilk yılında normatif hukuka ve ekonomiye bir giriş yapar. Normatif hukuk ve ekonominin temel fikirlerinden biri de yasanın verimli olması gerektiğidir. Fakat verimlilik ne anlama geliyor? Ekonomistler için, verimlilik teknik bir fikir olup sıradan konuşmada verimlilik kullanımıyla sadece teğet bir bağlantıya sahiptir. Ekonomik verimliliği anlamak için Pareto prensipleri denilen şeye ve bazen de Kaldor-Hicks ölçütleri denilen ilgili bir düşünceye bakacağız.
Verimlilik fikrini açıklamanın yanı sıra, bu kavramdan kaynaklanabilecek bazı eleştirilere de göz atmak gerekir. Her ne kadar birçok iktisatçı verimliliğin tartışmasız bir mal olduğu varsayımına dayanarak çalışsa da, bu sonuç ekonomi disiplininin içinde ve dışında tartışmalıdır.
Fayda Fikri ve Ölçüm Sorunu
Normatif iktisadın birkaç makul formülasyonu vardır, ancak neredeyse tüm normatif iktisat, yararın bir anlayışı veya ölçüsü olarak temel fayda fikri ile başlar. Ekonomistler, yararın doğası, yararın sosyal refahla ilişkisi ve kamu yararında refahın rolü konusunda anlaşamayabilirler;
Tarihsel olarak, kamu hizmet kurumunun en önemli yorumlarından biri büyük İngiliz filozofu ve hukuk teorisyeni Jeremy Bentham ile ilişkilidir. Bentham, faydayı zevk (ve acı yokluğu) olarak tanımlamıştır. Bentham, yasaların ve politikaların bir “hedonik hesap” tarafından değerlendirilebileceğini savunmuştur. Ancak Bentham’ın fikri ekonomi bilimi için uygulanabilir bir temel oluşturmuyor, çünkü hedonik değerleri ölçmek için uygulanabilir bir yöntem yok.
Ekonomistler fayda fikrini tercihlerin bir fonksiyonu olarak yorumlamışlardır. Bunlar, bireylerin işlerine verdikleri öznel değerler olabilir. Birey I X’i işletme durumunu E’yi işletme durumuna tercih ederse, X işi Y’den daha fazla fayda sağlar
Sunulan fayda için temel olarak tercihlere geçiş ekonomistlere ölçüm sorununu çözme imkanı sunar. Tercihleri nasıl ölçebiliriz? Ekonomistlerin bu soruya cevap verme şeklini anlamak için, faydaların kardinal ve sıradan yorumları arasında ayrım yapmamız gerekir. Bir bireyin sıralı bir fayda işlevi, o birey için olası durum sıralamasından oluşur. Sıralı bir işlev bize X’in Y’ye tercih edildiğini söyler, ancak X’in Y’den daha iyi veya sadece biraz daha iyi olduğunu söylemez. Bir kardinal yardımcı işlevi, olası her dünya için gerçek sayı değeri verir. Fayda fonksiyonlarının fayda veya hizmet birimi cinsinden ifade ettiği değerleri verdiğini varsayarsak, bireysel I’in fayda fonksiyonu 80 araçta olası puanlayabilir.
Kardinal ve ordinal faydalar arasındaki ayrım, faydacılık için, en azından belirli yorumlarda potansiyel olarak önemlidir. Bir değerlendirme teorisi olarak, faydacılık, bir eylemin, mümkün olan tüm alternatif eylemlerle kıyaslandığında faydayı en üst seviyeye çıkarması durumunda mümkün olduğunda en iyi eylem olduğu görüşüne atıfta bulunulmasını öngörebilir. Teknik nedenlerden dolayı, faydacılık hem kardinalite hem de tam kişilerarası karşılaştırılabilirlik gerektirir. Ancak hem kardinalite hem de kişilerarası fayda karşılaştırmaları sorunludur. Kardinal faydaları tek bir birey için bile ölçmek zordur.
Faydacılığın karşılaştığı zorluklar , ktisat teorisinin açıkça normatif dalı olan refah ekonomisi tarihi ile yakından ilgilidir. Hem kardinalite hem de kişilerarası karşılaştırılabilirlik, ekonomistler için ölçüm sorunları yaratır. Refah ekonomisi için zorluk, sağlam değerlendirmeler sağlayan ancak kardinal ve kişilerarası karşılaştırılabilir yararlar gerektirmeyen bir metodoloji geliştirmektir.
Pareto İlkeleri
Bu, Pareto ilkelerinin sahneye çıktığı noktadır. Bireysel hizmetlerle ilgili sahip olduğumuz tüm bilgilerin sıralı olduğunu ve kişilerarası karşılaştırılabilir olmadığını varsayalım. Başka bir deyişle, her birey sipariş durumlarını sıralayabilir, ancak analistler veya politikacılar sıralamayı insanlar arasında karşılaştıramaz. Zayıf Pareto ilkesi, herkesin P sıralamasının Q sıralamasından daha yüksek olması durumunda, P durumunun sosyal olarak tercih edilebileceği sonucuna varır. Zayıf Pareto bizi tercih edememektedir; tüm insanlar nadirdir.
Güçlü Pareto ilkesi, en az bir kişinin Q’dan yüksek ve hiç kimsenin Q’dan P’den yüksek olmadığını belirtiyorsa, P’nin işlerinin durumunun sosyal olarak tercih edilebileceğini ifade eder. Kimse daha kötü duruma getirilmezse, bir kişiyi daha iyi duruma getirmek iyidir. Zayıf Pareto’dan farklı olarak, güçlü Pareto bazı nispeten sağlam sonuçlara izin verir. Yeni refah ekonomisi denilen şey, dışsallıklar olmadan yapılan piyasa işlemlerinin güçlü Pareto’yu tatmin ettiği görüşüne dayanıyr. P bölgesi ile Q bölgesi arasındaki tek fark, P’de bireylerin I1 ve I2, değişimin sonucunu tercih ettiği bir değiş tokuşa (aletler için para, ayakkabı için tavuklar) giriyorsa, değişimin Pareto verimli olması ve dolayısıyla Güçlü Pareto prensibini karşılar. Daha fazla Pareto etkin hareketinin (veya alım satımın) mümkün olmadığı durumlara Pareto optimal denir. Dışsallıklar hakkındaki varsayım elbette çok önemlidir. Herhangi bir tür negatif dışsallık varsa, ticaret Pareto verimli değildir.
Pareto’dan Kaldor ve Hicks Ölçütlerine
Pareto verimliliğinin olumsuz dışsallıklar varsaymadığından normatif bir kavram olarak önemli sınırları vardır. Örneğin, dışsallıkların özellikle önemli olduğu birçok yasal politika sorusu bulunur. Kirlilik klasik bir örnektir. Havayı veya suyu kirleten bir fabrika işletirsek, eylemimiz komşularıma zarar verebilir. Bir kişi bile P durumundan Q durumuna geçişte kaybederse, o zaman bu hareket Pareto etkin değildir. Öyleyse, eğer Pareto hukuk ve iktisat alanında mevcut olan tek normatif ilke olsaydı, sonuçta ekonominin en önemli yasal sorularından, örneğin; çevre hukukuyla ilgili birçok soruyu beraberinde getirirdi.
Kaldor Hicks ölçütleri, ekonomik analizin normatif etkilerini genişletmek için bir tekniktir. Nasıl çalıştığını anlamak için ışsallık içeren bir durumu ele alalım: örn. üçüncü tarafları etkileyen kirlilik. Piyasaların Pareto’nun verimli bir sonuca ulaşamayacağını varsayalım. Bu varsayım, yüksek işlem maliyetleri nedeniyle, kirliliğin pazarlığın pratik olmayan veya maliyetli olduğu birçok kişi üzerinde etkili olduğu durumlarda doğru olabilir. Bununla birlikte, tersine, sıfır işlem maliyetinin olduğunu hayal edebiliriz. O zaman dışsallıktan (kirlilik) etkilenenler, zararlarını telafi eden Pareto-etkin bir pazarlığa girdilerse, sonucun ne olacağını sorabiliriz. Sıfır işlem maliyeti olsaydı Pareto verimli sonuçlar Kaldor-Hicks ölçütleri bu konuda etkindir.
Kaldor-Hicks normatif hukuku ve ekonomiyi dışsallıkların ve işlem maliyetlerinin piyasaların Pareto-verimli sonuçlara ulaşmasını engellediği çok çeşitli durumlara yaymaktadır.
Verimlilik Eleştirileri
Verimlilik (Pareto veya Kaldor-Hicks) yasal politikaların değerlendirilebileceği çekici bir normatif ölçüt sağlar mı? Bu karmaşık bir soru, ancak birkaç kritik fikre hızla göz atabiliriz:
Zenginlik Etkileri
Pareto, piyasa işlemlerine uygulandığında, tercihler (veya fayda), piyasa işlemlerine katılma istekliliğinin (veya ödeme istekliliğinin) bir fonksiyonu olarak yorumlanır. Ancak ödeme istekliliği servetin bir işlevidir. Bu nedenle, çok fakir olan biri, aşağılayıcı veya tehlikeli işlerle meşgul olabilir, çünkü gerçek bir alternatifi yoktur. Ancak bu, verimli işlemin, Pareto-etkin olmayan alternatiflerden daha iyi olduğu anlamına gelmez; bu, aşağılayıcı işlere katılma istekliliğini ortadan kaldıracak zenginliklerin yeniden dağıtılmasını içerebilir. (Bu alternatifler, yeniden dağıtmanın, serveti yeniden dağıtılanlar da dahil olmak üzere herkes tarafından tercih edilmeyeceğini varsayarsak, Pareto’ya göre verimli olmayacaktır.)
Kötü Tercihler
Pareto ve Kaldor Hicks ölçütleri, A durumunun bireysel tercihler temelinde B durumundan daha iyi olduğunu varsaymaktadır. Ancak tercihler sabit değildir. Tercihler çeşitli nedenlerle değişebilir ve bazı tercihler diğerlerinden daha iyi olabilir. Örneğin, çocukları cinsel istismar etme tercihi kötülük olarak kabul edilir – bunu tatmin etmek ahlaki bir fayda değildir. Verimlilik, tercihleri belirli bir şekilde alır: yasanın tercihleri şekillendirmeyi veya değiştirmeyi denemesi gerektiğini bize söyleyemez.