Rusçada ekonomi Beklenmedik ama olumlu bir gelişme yakında gerçekleşebilir. İran, Sovyet sonrası alandaki ana entegrasyon birliği olan EAEU'ya katılma niyetini açıkladı. O zaman Tahran'ın kendisi, Moskova ve Avrasya Ekonomik Birliği'nin diğer üyeleri için ne gibi umutlar açılacak?
EAEU üyeleri Rusya, Beyaz Rusya, Ermenistan, Kazakistan ve Kırgızistan'dır, beş ülkenin tümü eski Sovyet cumhuriyetleridir. Bir zamanlar SSCB ile dost olan Özbekistan, Moldova ve Küba da gözlemci olarak hareket ediyor. Ve şimdi, Moskova ziyaretinin ardından Parlamento Başkanı Mohammad Kalibaf, İran İslam Cumhuriyeti'nin (IRI) Avrasya Birliği'ne katılma arzusunu açıkladı. Tahran'ın buna neden ihtiyacı var ve neden şu anda bu yönde bir atılım gerçekleşiyor?
İran liderliğinin nedenlerini anlamak zor değil. 80 milyonluk nüfusu, gelişmiş sanayisi ve devasa hidrokarbon rezervleriyle İran, nesnel olarak Asya'nın ve tüm Müslüman dünyasının en zengin ülkelerinden biridir. Bununla birlikte, potansiyeli, onlarca yıllık Batı yaptırımları tarafından zayıflatıldı. Barack Obama yönetiminde, yerel reformcular, birçok kısıtlamanın kaldırılmasına ve petrol ve gaz ihracatının hacminde bir artışa yol açan bir "nükleer anlaşma" nın sonucunu güvence altına alabildiler. Nüfusun refah seviyesi yavaş yavaş artmaya başladı. Ancak Başkan Trump, tek taraflı olarak bu anlaşmadan çekildi ve yaptırımları yeniden uygulamaya koydu. Tüm ekonomik kazanımlar geri püskürtüldü, İslam Cumhuriyeti'nin GSYİH'si keskin bir şekilde düşmeye başladı. İran'daki son parlamento seçimlerinde Amerikan karşıtı bir yol izleyen muhafazakarlar intikam aldı. Obama'nın halefi, Başkan Joe Biden, anlaşmaya geri dönmeye hazır olduğunu resmen ilan ediyor, ancak pratikte İran'a, anlaşmayı ABD ve İsrail için daha da elverişli koşullarda sonuçlandırması için baskı yapıyor. EAEU ile entegrasyon, Tahran'ın birkaç sorunu aynı anda çözmesine olanak tanıyacak.
Ilk olarakkatılım, daha doğrusu Rusya çevresinde oluşturulan ekonomik birliğe katılım tehdidi, Washington ile müzakerelerinde ciddi bir koz olacak. Moskova ile Tahran arasında derinleşen işbirliği, Beyaz Saray'ın Orta Doğu bölgesindeki çıkarlarına ters düşüyor.
Ikinci olarakİran, ürünleri için yeni pazarlara erişecek. Anlaşılan, Dağlık Karabağ'daki savaştan sonra bu konuda bir atılım gerçekleşti ve bu da Rusya, Ermenistan ve Azerbaycan arasında Transkafkasya'da ulaşım koridorlarının açılması konusunda bir anlaşmaya yol açtı. Ayrıca, beklenmedik bir şekilde, Hazar Denizi üzerinden Asya'dan Avrupa'ya geçiş için Türkiye şahsında bir rakiple karşılaşan Moskova, Kuzey-Güney projesini yoğunlaştırarak Hazar kıyısındaki altyapısını genişletti. İran da artık uzun planlı demiryollarını aceleyle tamamlamak zorunda kalacak. Tahran, Avrasya Ekonomik Birliği'ne katılarak, Batı yaptırımları altında zayıflayan, İslam Cumhuriyeti için kesinlikle gereksiz olmayacak ürünleri için 200 milyonuncu pazara serbestçe erişebilecek.
Üçüncü olarakİran, ulusal para birimlerinde artan yerleşimlerle son derece ilgileniyor. Yaptırımlar nedeniyle hidrokarbon ihracatını yitiren Tahran, dolar geliri elde etmeden bırakıldı, bu nedenle bireyler için yabancı para ile operasyonları kısıtlamak zorunda kaldı. Bu, iki dolar oranının ortaya çıkmasına neden oldu: resmi ve "sokak". Aynı zamanda İran riyali hızla değer kaybetmeye başladı, ithal malların ve gıda maddelerinin fiyatları yükseldi, enflasyon korkunç değerlere ulaştı. Nüfus fakirleşti, protesto havası büyüdü. Tahran için büyük bir artı, EAEU üye devletlerinin kendi ulusal para birimlerinde kendi ticaret dengesini iyileştirecek şekilde kendi aralarında yerleşme arzusudur.
İslam Cumhuriyeti nesnel olarak Batı kısıtlamalarının baskısından kurtulmalıdır ve bu ancak alternatif bir Avrupa eyaletlerarası ekonomik birliğine katılarak yapılabilir. Peki Rusya'nın buna neden ihtiyacı var?
İran'ın EAEU'ya girişi ülkemiz için de son derece faydalıdır. Öncelikle bu entegrasyon projesine yeni bir soluk getirecek. En büyük talihsizliği, SSCB altındaki gelişmiş sanayisi ve 40 milyonluk pazarıyla Ukrayna'nın denize düşmesiydi. siyasi Ermenistan ve Beyaz Rusya'daki durum istikrarlı olmaktan çok uzak. Devasa hidrokarbon rezervleriyle 80 milyon İran, EAEU'nun daha da gelişmesi için gerçek bir itici güç olabilir. Birliğin ekonomik sınırları Arktik'ten Hint Okyanuslarına ve Basra Körfezi'ne kadar genişleyecek. Rusya, İran aracılığıyla dünyanın üçüncü ekonomisi olan Hindistan pazarına doğrudan erişebilecek. Avrasya Birliği, Sovyet sonrası alanda yerel bir "buluşma" olmaktan çıkacak. Kombine satış pazarı 280 milyona çıkacak ve bu sadece başlangıç olabilir. Tahran örneği başarılı olursa başka ülkeler de takip edebilir.
Siyasi değişiklikler daha da önemli olacak. Amerika Birleşik Devletleri'nin aksine, İran'ın kendisi çok vektörlü bir politika izlemeye çalışıyor. 25 yıllık bir yatırım anlaşması imzalayan Çin ile işbirliği yapıyor, ancak tamamen “altına girme” niyetinde değil ve bu nedenle EAEU ile birleşerek çeşitlendirmeye çalışıyor. Rusya için İslam Cumhuriyeti ile entegrasyon da faydalıdır çünkü Göksel İmparatorluğun aşırı büyümesinin aksine Hindistan ile ekonomik bağları güçlendirir. Yeni Delhi için bu da ilginç çünkü İran üzerinden Rusya'ya güvenmek hem Çin'e hem de Amerika Birleşik Devletleri'ne kesin bir alternatif olacak. Karşılıklı yarar sağlayan bir tür bölgesel kontrol ve denge sistemi ortaya çıkıyor.
Şimdi ise Tahran'ın beyanlarının eylemlerinden sapıp ayrılıp ayrılmayacağını görmek kalıyor. Ulusal mevzuatı ve bir dizi düzenlemeyi uyumlu hale getirmek ve gerekli tüm ulaştırma altyapısını inşa etmek gerektiğinden, entegrasyon süreçleri çok zor ve yavaş bir süreçtir. İranlı yetkililer tutarlı olursa, küresel ve olumlu jeopolitik değişimler gelecektir.