Ukraynalı askerler, durduğu anda zırhlı araçtan atladılar ve Rus topçusu ölümcül işine başlamadan önce malzemeleri boşaltmak için koştular.
Yeterince hızlı değildi. Ancak 40 saniye sonra ilk çığlık geldi. Patlama vurduğunda adamlar yere çarptı, kordit ve toz kokusu burun deliklerinin derinliklerine kadar ulaştı.
“Git, git, git, git,” diye bağırdı biri. Diğerleri bir binanın dumanla dolu avlusunda koştular, kırık cam, duvar ve kıymık tahtadan oluşan bir halının üzerinde çıtırdayan ayaklar. Merdivenlerden aşağı koşarken, yukarıdan bir çığlık daha geldi. Sonra bir başkası.
Savaş cehennemse, Bakhmut’un onun dokuzuncu çemberi olduğu konusunda güvenilir bir durum var. Geçmişte birinci sınıf şarap imalathanesi (1950’de Stalin tarafından kurulan) dışında çok az bilinen Ukrayna’nın doğusundaki şehir, bu savaşın en uzun ve en acımasız savaşının savaş alanı haline geldi.
Mühimmatın dokunmadığı hiçbir bina, savaş kalıntılarından temizlenmiş hiçbir yüzey kalmadı. Herhangi bir mahalleyi geçmek, dumanla dolu sokaklarda sinsice atılmak, iyi döşenmiş bulvarların paramparça, yanan kalıntılarının yanından hızla geçmektir.
Buradaki Ukrayna kuvvetleri için, basit bir ikmal, zırhlı bir araç veya yolda tam eğimli bir dörtnala, dronların her yerde bulunan bakışlarından kaçınmak ve yukarıdaki göklerde ıslık çalan sayısız metal parçasının yakınlara düşmemesi için dua etmeyi gerektirir.
Şehrin batısına giden iki ana yol, aslında topçu geçitleridir. Ruslar yolları kontrol etmiyorlar, ancak üzerlerindeki herhangi bir aracı patlatmak için menzil içindeler. Tek çare, çamurlu tarlalarda 20 dakikadan bir saate kadar sürebilen ve yine de birlikleri topçu ateşi riskine sokan dolambaçlı bir yol açmaktır.
O gün askerlerin şehre gelişi bir dokun-kalk olayıydı; Sürücü, Rusların zırhlı araca çamurdan geçerken iki kez vurmaya çalıştığını söyledi.
“Bizi nasıl becermeye çalıştıklarını duymadın mı? Yeni topçu saldırısı başlamadan önce yakındaki askerlerden birine pedala basmak zorunda kaldım” dedi.
“Bıraktığın için teşekkürler,” diye karşılık verdi diğeri.
Bir zamanlar yaklaşık 70.000 kişiye ev sahipliği yapan Bakhmut, 14 aylık savaşın en kanlı muharebe sahası haline geldi. Donetsk’te Rusya kontrolündeki bölgenin sınırındaki şehir, altı başka şehre açılan bir karayolu merkezi olmasına rağmen stratejik bir ödül değil. Savaş planları açısından sınırlı bir değeri vardır.
Ama şimdi, bunca zaman sonra, her iki taraftaki savaşan güçler için psikolojik bir sembolizm taşıyor gibi görünüyor. Bakhmut’u hırpalanmış binalar, bombalanmış araçlar ve cesetlerden oluşan çalkalanmış bir ay manzarasına dönüştürerek ikisi de bırakmaya istekli görünmüyor. Hem Rusya hem de Ukrayna, Bakhmut’ta savaşmanın, düşmanlarının aksi takdirde başka bir yere konuşlandırılacak adam ve malzeme harcamasına yol açtığında ve kendi kuvvetlerine önlerindeki daha önemli savaşlara hazırlanmaları için zaman kazandırdığında ısrar ediyorlar.
Ancak gözlemciler bunun Ukrayna için şüpheli bir strateji olduğunu söylüyor. Bakhmut’ta savaşan kuvvetlerin çoğu, bir Rus özel askeri şirketi olan Wagner’den geliyor, askeri analist ve Virginia merkezli bir araştırma enstitüsü olan CNA’da Rusya çalışmaları programının yöneticisi olan Michael Kofman, dedi.
Kofman, Bakhmut’un Rus ordusu için öncelikli bir hedef olmasına rağmen, önemli sayıda düzenli kuvveti işgal ettiği fikrinin şüpheli olduğunu söyledi. Wagner’in yanında savaşmak Rus havasındandı ama başka pek bir şey değildi.
Kofman, “Çoğu seçkin birlik cephe boyunca başka yerlerde konuşlandırılmış durumda,” dedi.
Wagner, Rus hapishanelerinden on binlerce mahkumu işe aldı ve onlara savaşmaya gelirlerse özgürlük ve para sözü verdi. Grubun sahibi Yevgeny Prigozhin’in Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakın bağları var ve Bakhmut’u almak için hem kendi hem de grubunun itibarını riske attı. Savaş Ağustos ayında başladı.
Rusya, en azından şimdilik, ordu birliklerinin Bakhmut’u çevresindeki tarım arazilerinden kuşatmaya çalıştığı için üstün görünüyor. Şehrin içinde, çıplak yumruklu kavga Wagner’e düşer, askerleri, geri kalanının takip etmesi için açıklıklar yaratmak için Ukrayna hatlarında intihar saldırılarıyla görevlendirilir.
“Önce havan topları, sonra otomatik el bombası fırlatıcıları kullanıyorlar, sonra yaklaşıp RPG kullanıyorlar. [rocket-propelled grenades]. Sonra bize saldırırken otomatik tüfekler ve el bombaları kullanıyorlar” dedi.
Tabur komutanlarından biri olan 42 yaşındaki Romul da aynı fikirdeydi.
“Sürekli yaklaşmaya çalışıyorlar. Aramızdaki mesafe genellikle 150 fitten az,” dedi Romul.
“Bu bir şehir savaşı. Bir ev bizim için, diğeri düşmanın. İşte bu kadar yakın.”
Bu strateji bir miktar başarı sağladı. Washington merkezli bir düşünce kuruluşu olan Institute for the Study of War tarafından Cumartesi günü yayınlanan bir değerlendirmeye göre, hafta sonu Rus kuvvetleri Bakhmut’un güney, orta ve güneybatı bölgelerindeki kazanımlarını artırdı.
Ukrayna taburunun havan mürettebatının başkanı 33 yaşındaki Vasyl, bunun korkunç bir maliyetle gelen insan dalgası taktiklerini konuşlandırmak anlamına geldiğini söyledi.
“Pozisyonlarımıza saldırabilmelerinin tek nedeni bu. Çok daha fazla piyadeleri var ve çok sayıda insan kaybedebilirler,” dedi Vasyl.
“Sığınma yaptıkları bir binaya saldırıyorum, havanın delip geçtiğini görüyorum ve hepsi ölüyor. Sonra aynı binaya bir dalga daha gelir, ardından bir üçüncü dalga gelir.”
Vasyl, şehrin herhangi bir yerindeki işaretsiz bir binada, gün ağardıktan kısa bir süre sonra başlayan 12 saatlik vardiyaları için 251. Tabur’un ileri komuta merkezindeki meslektaşlarına katıldı.
Haritalar ve şehrin yukarısındaki dronlardan canlı yayınlar, tabletler ve iletişim yazılımlı telefonlarla birlikte üçlü bir ekranın önüne oturdular. Bir istihbarat analisti potansiyel hedefleri işaret etti, Rus birliklerinin hareketlerini takip etti ve diğer birimlerle saldırıları koordine etti.
“Cennette bir gün daha,” diye alay etti Romul, meslektaşlarından birinin omzunun üzerinden orta ekrana bakarak. Bir dizi yok edilmiş kulübeyi gösteriyordu.
Atmosfer, hepsinin Ruslara karşı bir köstebek vurma oyunu oynadığı, Ukrayna kuvvetlerine saldırmadan önce onları yakalayıp üzerlerine mühimmat yağdırmaya çalıştığı, son derece sessiz bir ofis havasıydı.
Düşmanlarının insan gücünden yoksun olan Ukraynalılar, düşmanın yakınlığı bunu riskli bir girişim haline getirdiğinde bile birliklerine yol açmak veya onları Rus saldırısından korumak için havan topu kullanmak zorunda kaldılar.
“Protokollerimiz, gruplarımızın 200 fit yakınında olursam ateş etmeyi bırakmam gerektiğini söylüyor ama yapamam. Desteğe ihtiyaçları var, ”dedi Vasyl.
İki hafta önce Ukraynalı bir birliğin bir binada Ruslar tarafından kuşatıldığı bir anı hatırladı. Binaya bir tank ateş ederek Ukraynalıları bodruma çekilmeye zorladı. Vasyl’i binanın üst katlarına saldırması ve Rusları uzak tutması için çağırdılar. Saldırının bir drone videosu, havan mermisinin binanın ikinci katına çarptığını ve bir patlayıcı deposunu ateşlediğini gösteriyor. Rusları geri püskürttü; Ukraynalılar güvendeydi.
“O gün çok terledim” dedi.
Yakınlık sorununun diğer yüzü, Ukraynalıların genellikle yeterli cephaneleri olmadığı için yalnız bıraktıkları hedefler olmasıdır. Bu, Ukrayna kuvvetleri için kronik bir sorun, özellikle de birliklerin günde binlerce mermi attığı Bakhmut civarında. Ruslar, kıtlık raporlarına rağmen, neredeyse kesintisiz bir yaylım ateşi kuruyorlar.
Vasyl, “Nişan almam gerekmeseydi, dakikada 30 mermi atabilirdim,” dedi, ancak böyle bir lüksü yok. En azından altıncı atıştan itibaren hedefi doğru bulmalı ya da hedefi terk etmeyi düşünmeliydi.
Bu tanınmaz şehirde, sivil nüfus tahminen birkaç bine düştü. Tabur üyeleri onlara “zombi” demeye alıştı – çünkü çoğu mermi yanlarına düştüğünde çok az tepki gösteriyor.
“Sadece yürüyorlar. Koşmak bile değil. Bir mermi düşer, yere inerler, başlarını örterler ve sonra yürümeye devam ederler,” dedi mekanize bir bölüğün komutanı olan Anton, başını sallayarak.
O sabah köşelerde herhangi bir hareket olup olmadığını kontrol etti, açık bir kapıya dalmadan önce duvarlara yapıştı ve annesi Zoya ve teyzesi Lida ile yaşayan 40 yaşındaki Alex için bir bodrum katına seslendi.
“Yiyecek ihtiyacımız yok. Sadece sigara,” dedi Alex, sadece annesinin tahliye edildiğini ve askerlerle birlikte şehirden kaçtığını açıkladı. Elektrikleri veya akan suları olmamasına ve Rusların ilerlemesi, topçuların düzenli olarak sokaklarına ulaştığı anlamına gelmesine rağmen, diğerleri kalmakta ısrar etti – Alex kedisi için, Lida köpeği için.
“Evimi seviyorum, kedimi seviyorum” dedi gülümseyerek. Anton başını salladı ama karargahına telsizle haber verdi ve onlara Zoya’nın geleceğini bildirdi.
Ama o gün gitmeyecekti.
O öğleden sonra, Ukraynalı yaralılardan bazılarını taşıyan bir zırhlı araç, karargaha kadar gürledi, bazı teçhizatları yükledi ve hızla şehir dışına çıktı. Askerlerden biri, sol elinde kana bulanmış gazlı bezle sarılı bir pençe, zırhlı araç çamurlu bir yolda güvenliğe doğru koşarken her çarpmada yüzünü buruşturdu.