Grönland buzullarında bulunan bir tutam kıldan varlığı bilinen 4.000 yaşında bir erkek olan Inuk’la tanışın.
Grönland’ın donmuş topraklarında bulunan dört tutam insan kılı, 4.000 yıl önce orada yaşayan ve ölen bir insandan DNA vermiştir. Saçı analiz eden bilim adamları, kendilerinin şimdiye kadar gerçekleştirilen en eski insan DNA’sının en eksiksiz rekonstrüksiyonu olduğunu söylüyorlar. İlk bakışta, Araştırmacılar analiz için kullanılan saç tutamının bir ayıya ait olduğuna inanıyordu, çünkü çok kalındı.
Bu donmuş tellerde, ilk insan-insan genomunu dizmek ve Sibirya’dan Yeni Dünyaya beklenmeyen bir antik göçü ve ayrıca Inuk’un kendine has özelliklerinden birkaçını doğrulamak için yeterli DNA korunmuştur. Saçlar soğuk nedeniyle iyi korunmuştu. Onlarca bilim adamından oluşan bir ekip, Inuk’un DNA’sındaki kimyasal birimlerin çoğunu sıraladı.
Peki Inuk neye benziyordu? Inuk, kesin olarak A tipi pozitif kan vardı. Adam kalın saçlı, kahverengi gözlü ve koyu tenliydi. Ek kimyasal analizler, diyetinin çoğunun deniz mahsulleri veya belki de mühürler gibi deniz memelileri olduğunu göstermiştir. Nature dergisinde yayınlanan analize öncülük eden Niels Bohr Enstitüsü’nün evrim genetikçisi Eske Willerslev.
“Ama bu adamdan epeyce saç bulduğumuz için genç yaşta öldüğünü düşünüyoruz.”
İnuit dil ailesinde “insan” veya “insan” anlamına gelen Inuk kalıntıları, güneybatı Grönland’daki arkeolojik sit alanı Qeqertasussuk’ta bulundu. Bölgede bulunan birkaç kemik parçası ve saç tutamları, Kuzey Amerikan Arktik’inin bilinen en eski sakinleri olan Saqqaq’ın tek biyolojik kalıntılarıdır. Saqqaq’ın kökenleri üzerinde tartışmalar var. Bazı antropologlar, kuzeye giden ılıman Kuzey Amerikalılardan veya arkeolojik iz bırakmayan modern İnuitlerin ilk atalarından geldiklerini düşünüyorlar.
Fakat Inuk’un göz rengini ve yaklaşmakta olan kellik sorununu ortaya çıkaran analiz, Amerika yerlilerinden öte, şu anda Doğu Sibirya’nın yerli sakinlerinde bulunanlarla yakından ilgili genetik kalıplarına benziyordu. Yani mitokondriyal DNA analizi sonuçlarına göre İnuk, Dorset klültüründen geliyordu, İnuit halkının atası olan bu adam Sibirya kökenliydi.
Willerslev’e göre, Sakkaq’ın inuit veya yerli amerikan kültürlerini etkileyip etkilemediği bilinmemektedir. Inuk’un genomu, bilim adamları tarafından yeniden yapılandırılanlar arasında en eski olandır. DNA kalıntılarının daha hızlı bozulduğu sıcak iklimlerde bulunan kalıntılarda bu tür şifre çözmeler yapmak zor olabilir.
Griffith Üniversitesi moleküler biyologları David Lambert ve Leon Huynen, Nature dergisine eşlik eden bir yorumda,
“Bu tür çalışmalar yalnızca genetik ve coğrafi kökenlerimizi değil aynı zamanda atalarımızın nasıl göründüğünü de bize anlatma potansiyeline sahip.” Dedi.
Bilim insanlarına göre, nükleotid polimorfizmleri veya DNA’yı oluşturan kimyasal birimler ipe dizilmiş renkli boncuklar şeklindeki küçük farklılıklardır. Çok renkli boncukların dizelerini düşünün, bir dizeden diğerine ince değişimler hayal edin. Kahverengi saçlı insanların bir boncuk seti vardır; sarışınlar, farklı bir tane. Bir ip bulup üzerinde dizilmiş boncukları okursanız, kimin nasıl gmründüğü hakkında bir şey biliyorsunuzdur.
Sebebi Bilinmeyen Bir Göç Dalgası
Willerslev, Inuk’un SNP’lerinin şaşırtıcı başka bir şeyi açığa vurduğunu söylüyor: Inuk şu anda Kuzey Amerika ve Grönland Kutuplarında yaşayan insanlar gibi değildi. Araştırmacılar, bu göç dalgasının Yerli Amerikalıların ve İnuitlerin atalarından bağımsız olduğunu söylüyor. Araştırmacılar, Grönland’da yaşadığı halde Inuk’un, günümüzde Sibirya’daki kabilelerle, şu anda Grönland’da evlerini yapan Inuit’den (yani ‘Halklar’) daha yakın olduğunu söylüyor.
Bu bulgular ayrıca, Inuk’un Çukçi halkı olarak bilinen atalarının, yaklaşık 5.400 yıl önce Kuzeydoğu Sibirya’dan Grönland’a 2.000 kilometreden daha fazla bir süre önce göç ettiklerinin gizemini açığa çıkarmaya yardımcı oluyorDNA’sı, batıdan binlerce mil uzakta bulunan Sibirya’da yaşayan insanlarla yakından eşleşiyor.
“Büyük olasılıkla, yaklaşık 5.500 yıl önce Yeni Dünya Kutupları’na giren bağımsız bir göç, ve Yeni Dünya’da soyunu devam ettirecek torunları bırakmadan yok oldu. Kültürleri Sakkaqtır. Willerslev, Sakqaq’ın Bering Boğazı’nın Sibirya’dan Kuzey Amerika’ya ve daha sonra Grönland’a geçtiğini söyledi. Grönland’da yaşayan ilk insanlar oldukları düşünülüyor, ancak nihayetinde günümüz Inuit ve Yerli Amerikalılar olan diğer kültürel ve etnik grupların yerini aldı.”
Neredeyse gerçekleşmeyen bir keşif
Willerslev, Kopenhag’daki doğal tarih müzesine gitmişti ve Kuzey Kutbu’ndan kalma antik insan kalıntılarını istedi. Müzenin bazı kemikleri vardı ama yetersizdi. Böylece Willerslev bizzat kendisi bir kanıt aramak için kuzey Grönland’a gitti. Ancak orada buz ve kayadan başka bir şey bulamadı. Ancak müzeye döndüğünde, bir dakika bekle diyen bir bilim insanıyla tanıştı. Danimarka’daki Doğa Tarihi Müzesi Müdürü Dr Morten Meldgaard ile “Kuzey Kutbu’nun erken dönemdeki halkını tartışmaya başladığımız sırada konuştum” diyor.
Grönland’daki birkaç kazıya katılan Meldgaard, 1980’lerde kuzeybatı Grönland’da kazı sırasında bulunan ve şimdi Danimarka’daki Ulusal Müze’de depolanan büyük bir saç tutamını anlattı. Profesör Willerslev, Grönland Ulusal Müzesi ve Arşivlerinden yeşil ışık aldığında, o ve meslektaşları, DNA için saç analizini başlattı. Birkaç teknik kullandıktan sonra, ekip ellerinde olanların gerçekten insan erkek kılı olduğunu keşfetti.
“Bana, ‘Eh, oldukça eminim, biliyorsunuz, ulusal müzedeki bodrum katında bazı insan saçı var’ dedi.” Willerslev gülerek hatırlıyor. “Yaşadığım yerden 10 dakikalık bir yürüyüş mesafesindeydi ve aslında buradaki bodrumdaki örneği bulduk.”
Saç daha önce 1980’lerde Grönland’da toplanmış ve unutulmuştu.