İşaretleri, belirtileri, nedenleri ve çözümü
Ara sıra keyifsiz olmak yaşamın sıradan bir parçasıdır. Ancak bir boşluk ve umutsuzluk hissi sizi etkisi altına aldıysa ve geçmiyorsa, sebep depresyon olabilir. Geçici hüzünden farklı olarak, depresyonun yarattığı moral düşüklüğü, görevleri yerine getirmeyi ve eskiden olduğu gibi hayattan keyif almayı zorlaştırır. Hobileriniz ve arkadaşlarınız eskiden olduğu kadar ilginizi çekmez. Sürekli bir bitkinlik hali yaşarsınız ve bir günü tamamlamak bile size zor gelir. Kederlendiğinizde her şey umutsuzluğa kapılmanıza neden olabilir, ama yardım ve destek alarak iyileşebilirsiniz. Ama önce depresyonu anlamalısınız. Depresyonu anlamak; işaretlerini, belirtilerini, nedenlerini ve tedavisini anlamayı içerir ve bu atılacak ilk adımdır.
Depresyon nedir?
Herkes yaşantısında iniş ve çıkışlar yaşar. Yaşanan çatışmalara, aksiliklere ve hayal kırıklıklarına üzülerek tepki vermek son derece normaldir. Pek çok insan bu tarz durumlarda yaşanan üzüntüyü “depresyon” olarak tanımlar, ancak depresyon üzüntüden daha fazlasıdır.
Bazı insanlar depresyonu “bir kara delikte yaşamak” ya da “kötü şeyler olacağını hissetmek” olarak tanımlar. Buna rağmen, depresyonda olan her insan sadece üzüntü yaşamaz. Yaşam enerjisinden yoksunluk, boşluk hissi, hissizlik ve özellikle erkeklerde öfke, saldırganlık ve huzursuzluk görülebilir.
Belirtileri ne olursa olsun, depresyon üzüntüden farklıdır, bu nedenle tüm yaşantınızı etkiler ve iş yapma, ders çalışma, yeme, uyuma, eğlenme gibi yeteneklerinizi köreltir. Çaresizlik, umutsuzluk ve değersizlik duyguları şiddetli ve katı olur. Rahatlık duygusunu neredeyse hiç hissedilmez.
Eğer aşağıdaki işaretleri ve belirtileri kendinizde de görüyorsanız ve bunlardan kurtulamıyorsanız klinik depresyon yaşıyor olabilirsiniz.
- Uyuyamaz ya da aşırı uyursunuz
- Odaklanmazsınız ya da daha önceden size kolay gelen işler artık zor gelmeye başlamıştır
- Umutsuzluk ve çaresizlik hissedersiniz
- Ne kadar deneseniz de olumsuz düşüncelerinizi kontrol edemezsiniz
- İştahınızı kaybeder ya da sürekli bir şeyler yersiniz
- Normalde olduğunuzdan daha hırçın, asabi ya da saldırgan olursunuz
- Alkol tüketiminiz artar ya da başka düşüncesiz davranışlarda bulunursunuz
- Hayatın yaşamaya değer olmadığını düşünürsünüz (Bu durumda zaman kaybetmeden yardım alın)
Depresyonun işaret ve belirtileri
Depresyon kişiden kişiye farklılıklar gösterir, ancak benzer işaret ve belirtiler bulunmaktadır. Bu belirtilerin yaşanan doğal düşüşler olabileceğini hatırlamak çok önemlidir. Ancak çok fazla belirti taşıyorsanız, bunlar çok güçlüyse ve uzun sürüyorsa, depresyonda olabilirsiniz. Bu belirtiler sizi yıldırıyor ve iş göremez hale getiriyor ise, yardım almanın vakti gelmiş demektir.
Depresyonun yaygın olan işaretleri ve belirtileri
- Çaresizlik ve umutsuzluk hissi. Karamsar bir bakış açınız olur. Hiçbir şey düzelmeyecekmiş gibi ve durumunuzu iyileştirebilecek hiçbir şey yokmuş gibi hissedersiniz.
- Günlük etkinliklere olan ilginin kaybolması. Eski hobilerinize, eğlenmek için yaptığınız şeylere, sosyal etkinliklere veya cinselliğe olan ilginizi kaybedersiniz. Neşelenebilme ve memnun olabilme yeteneğinizi kaybetmişsinizdir artık.
- İştah veya ağırlık değişiklikleri. Önemli miktarda kilo alır ya da kilo verirsiniz. Bir ayda %5′lik bir değişiklik meydana gelir vücudunuzda.
- Uyku düzeni değişiklikleri. Ya sabahın erken saatlerinde uyanır, uykusuzluk çekersiniz ya da aşırı uyursunuz (hypersomnia -aşırı uyuma- diye de bilinir).
- Öfke ya da hırçınlık. Tedirgin, huzursuz hatta şiddete yatkın hissedersiniz kendinizi. Hoşgörü seviyeniz düşer, çabucak öfkelenirsiniz ve her şey, herkes sinirinizi bozar.
- Enerji kaybı. Kendinizi bitkin, halsiz ve fiziksel olarak tükenmiş hissedersiniz. Tüm vücudunuz ağırlaşır ve hatta en basit işleri yapmak bile daha uzun sürer ya da bu işler yapılamayacak kadar yorucu olur.
- Kendinden nefret etme hali. Güçlü bir değersizlik ya da suçluluk hissedersiniz. Yanlışlarınız ve hatalarınız yüzünden kendinizi acımasızca eleştirirsiniz.
- Düşüncesizce davranmak. Gerçeklerden kaçtığınız için uyuşturucu madde kullanmak, saplantılı bir biçimde kumar oynamak, dikkatsiz araç kullanmak ya da tehlikeli sporlara merak salmak gibi davranışlarda bulunursunuz.
- Odaklanma problemleri. Odaklanmakta, karar vermekte ya da bir şeyleri hatırlamakta zorlanırsınız.
- Açıklanamayan ağrılar. Baş, sırt, kas ve karın ağrıları gibi nedenlerle fiziksel şikayetleriniz artar.
Depresyon ve intihar
Depresyon, intiharın başlıca nedenlerinden biridir. Depresyon ile birlikte görülen yoğun çaresizlik ve umutsuzluk hissi, intiharın, yaşanan acıdan kurtulmanın tek yolu gibi görünmesine neden olabilir. Ölüm düşüncesi veya cinayet önemli bir depresyon belirtisidir, bu yüzden intihar içerikli her konuşmayı ya da davranışı ciddiye alın. Bu sadece, kişinin intiharı düşündüğünü gösteren bir uyarı değil, aynı zamanda bir yardım isteğidir.
İntihar düşüncesini gösteren işaretler şunlardır:
- Kişinin kendisine zarar vermesi ya da kendisini öldürmesi hakkında konuşması
- Güçlü umutsuzluk ya da kapana kısılmışlık duygularının dile getirilmesi
- Zihnin alışılmadık bir biçimde, ölüm düşüncesi ile meşgul olması
- Ölüm isteğinden kaynaklanan sorumsuzca davranışlar (kırmızı ışıkta geçmek gibi)
- İnsanları arayıp ya da ziyaret edip veda etmek
- Bir takım şeyleri düzenlemek (değerli eşyaları birilerine vermek, yarım kalmış işleri tamamlamak gibi)
- “Bensiz herkes daha iyi olur” ya da “Uzaklaşmak istiyorum” gibi şeyler söylemek
- Son derece bunalımlı bir halden sakin ve mutlu bir hale ani geçiş
Depresyon biçimleri
Depresyon, farklı cinsiyetteki ve yaşlardaki kişilerde farklı şekillerde görünür çoğu zaman. Bu farklılıkların bilincinde olmak, sorunun tanınmasını ve ele alınmasını sağlamaya yardımcı olur.
Erkeklerde depresyon
Bizim kültürümüzde depresyon, çok fazla anlam atfedilmiş bir kelimedir. Pek çok kişi, yanlış bir biçimde, depresyonu, zayıflık ve aşırı duygusallık ile ilişkilendirmektedir. Bu özellikle erkekler için geçerlidir. Depresyonda olan erkekler, kendinden nefret etme ve umutsuzluk hislerini, depresyonda olan kadınlara oranla daha az hissederler. Bunun yerine halsizlikten, asabilikten, uyku problemlerinden ve hiçbir işe ya da hobiye ilgi duyamamaktan şikayet etme eğiliminde olurlar. Depresyonun erkeklerdeki diğer belirtileri şunlardır: öfke, saldırganlık, şiddet, sorumsuzca davranışlar ve küfür etmek. Depresyonun kadınlara olan etkileri erkeklere olan etkilerinden daha şiddetli olsa da, erkeklerin, özellikle de yaşlı olanlarının, intihar etme olasılıkları daha yüksektir.
Kadınlarda depresyon
Kadınların yaşadığı depresyonun şiddeti, erkeklerin yaşadıklarına oranla iki kat daha ağırdır. Bu durumda hormonsal faktörlerin de etkisi vardır. Özellikle de premestrüel (adet öncesi dönem) sendromu, premenstrüel disfori bozukluğu, doğum sonrası depresyonu ve perimenopaz depresyonu gibi durumlar söz konusu olduğunda. Kadınlarda depresyonun, erkeklerdekinin tersine, suçluluk, aşırı uyumak, aşırı yemek ve kilo almak gibi işaret ve belirtileri vardır. Ayrıca kadınların, mevsime bağlı duygusal rahatsızlıktan (günlerin kısaldığı sonbahar ve kış aylarında yaşanan depresyondan) dolayı acı çekme ihtimalleri daha yüksektir.
Gençlerde depresyon
Depresyonda olan gençlerden bazıları kederli olurken bazıları olmaz. Gençler depresyonda olmasalar da genellikle asabidirler, ancak depresyonda olan gençlerde sık sık görülen temel belirti aşırı sinirliliktir. Depresyonda olan bir genç aksi, saldırgan veya gözü kolay kararan biri haline gelebilir. Açıklanamayan ağrılar da gençlerdeki depresyonun işaretlerinden biridir.
İlgilenilmemiş bir depresyon gençlerin; evde, okulda sorun yaşamalarına, uyuşturucu kullanmalarına, kendilerine acımalarına ve hatta cinayet işlemek ya da intihar etmek gibi geri dönüşü olmayan davranışlarda bulunmalarına neden olabilir. Ancak gençlerdeki depresyon, yardım alınarak tedavi edilebilir.
Yetişkinlerde depresyon
Yaşlı insanların, özellikle de kendilerini destekleyen yakınları olmayanların karşılaştıkları, bir yakını kaybetmek, daha bağımlı bir yaşama geçmek ve sağlık problemleri yaşamak gibi zorlayıcı değişiklikler depresyona neden olabilir. Buna rağmen, depresyon yaşlanmanın doğal bir parçası değildir. Yaşlı yetişkinler, depresyonun duygusal işaret ve belirtilerinden çok, fiziksel sorunlardan yakınırlar ve bu yüzden çoğu zaman depresyonlarının farkına varılmaz. Bu insanlardaki depresyon sağlık sorunları, ölme ihtimalinin artması ve intihar etme riskinin artması ile ilişkilidir. Bu nedenle teşhis ve tedavi son derece önemlidir.
Doğum sonrası depresyonu
Doğum yapan pek çok kadın, kısa süren “annelik hüznü”nden muzdarip olurlar. Doğum yapmanın yarattığı hormonsal değişikliklerin neden olduğu doğum sonrası depresyonu, bazı yönlerden, diğer depresyon biçimlerine göre daha uzun sürer ve daha tehlikelidir. Doğum sonrası depresyonu genellikle doğumdan hemen sonra ortaya çıkar ve çocuğun doğmasından sonraki altı aylık süre içindeki herhangi bir depresyon doğum sonrası depresyonu olabilir.
Depresyon türleri
Depresyonun pek çok şekli ve türü vardır. Farklı depresyon türlerinin de farklı belirtileri, nedenleri ve etkileri vardır. Yaşadığınız depresyonun türünü bilmek, ortaya çıkan belirtileri kontrol etmenize ve en iyi tedaviyi almanıza yardımcı olabilir.
Ağır depresyon
Ağır depresyon, hayattan keyif alamama ve mutlu olamama olarak tanımlanmaktadır. Belirtiler süreklidir ve hafiften şiddetliye değişiklik göstermektedir. Tedavi edilmeyen ağır depresyon genellikle altı ay sürer. Bazı insanlar depresyonu sadece bir kez yaşar, ancak ağır depresyon genelde tekrar eden bir rahatsızlıktır. Buna rağmen, ruh halinizi düzeltmek ve sorunun tekrarlama riskini azaltmak için yapabileceğiniz pek çok şey bulunmaktadır.
Distimi (tekrarlayan, hafif depresyon)
Distimi, kronik bir “düşük seviye” depresyon türüdür. Çoğu zaman kendinizi hafif ya da kısmen bunalımlı hissetseniz de, ruh halinizin normal olduğu kısa zaman dilimleri olur. Distimi belirtileri ağır depresyon belirtileri kadar güçlü olmasa da, uzun bir süre devam eder (en az iki yıl). Bu kronik belirtiler hayatı dolu dolu yaşamayı ya da kişinin kendisini daha iyi hissettiği zamanları hatırlamasını zorlaştırır. Bazı insanlar ise distiminin en ileri seviyesinde ağır depresyon yaşarlar, buna “çifte depresyon” denmektedir. Eğer distimiden muzdaripseniz, kendinizi sürekli bunalımlı hissedersiniz. Ya da sürekli yaşadığınız moral düşüklüğünün “doğal yapınız” olduğunu düşünürsünüz. Belirtiler yıllarca fark edilmese ya da iyileştirilmese dahi, distimi tedavi edilebilir.
Mevsime bağlı duygusal rahatsızlık (SAD)
Yağmurlu ve fırtınalı hava koşullarının kasvetinin pek çok filmde ve kitapta tasvir edilmiş olmasının bir sebebi var. Bazı insanlar, havanın sürekli kapalı olduğu ve güneş ışınlarının çok zayıf olduğu sonbahar ya da kış mevsimlerinde bunalıma girerler. Depresyonun bu türüne, mevsime bağlı duygusal rahatsızlık (SAD) denmektedir. Bu depresyon türü, kuzey iklimlerinde ve genç insanlarda çok sık görülür. Depresyon gibi mevsime bağlı duygusal rahatsızlık da tedavi edilebilir. Işık terapisi, parlak yapay bir ışığa maruz bırakma terapisidir, genelde belirtileri azaltmaya yardımcı olur.
Bipolar Bozukluk: Depresyon Olayın Sadece Bir Kısmı Olduğunda
Manik depresyon olarak da bilinen bipolar bozukluk, ruh halinin sürekli devinim halinde olması ile tanımlanır. Depresyonun safhaları, düşüncesice davranışlar, hiperaktivite, hızlıca konuşmak ve neredeyse hiç uyumamak gibi manik durumlarla yer değiştirir. Genel olarak bir ruh halinden diğerine geçilmesi yavaş yavaş olur ve her manik ya da depresif ruh hali en azından birkaç hafta sürer. Bipolar bozukluğu olan bir insan depresyondayken, ağır depresyon belirtileri taşır. Buna rağmen bipolar bozukluğun tedavisi çok daha farklıdır. Aslında, antidepresanlar bipolar bozukluğu daha da kötüleştirebilirler.
Depresyon nedenleri ve risk faktörleri
Bazı hastalıkların, tedaviyi apaçık kılan, belirgin bir tıbbi nedeni olur. Eğer diyabetiniz varsa insülin alırsınız. Apandisitinizde bir sorun varsa ameliyat olursunuz. Ama depresyon çok daha karmaşıktır. Depresyon sadece beyindeki bir kimyasal dengesizliğin sonucu değildir ve ilaçlarla basit bir biçimde iyileştirilemez. Uzmanlar depresyona; biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerden oluşan bir kombinasyonun neden olduğuna inanmaktadırlar. Başka bir deyişle, yaşam tarzınızı belirleyen seçimleriniz, ilişkileriniz ve sorunlarla baş etme becerileriniz en az genetik özellikleriniz kadar -hatta daha fazla- etkilidir. Buna rağmen, bazı belirli risk faktörleri sizi depresyona daha eğilimli kılar.
Depresyonun nedenleri ve risk faktörleri
- Yalnızlık
- Sosyal destek eksikliği
- Kısa süre önce yaşanmış stresli yaşam tecrübeleri
- Ailedeki depresyon geçmişi
- Evlilik ya da ilişki problemleri
- Maddi zorluk
- Erken çocukluk travması ya da istismar
- Alkol ya da uyuşturucu kullanımı
- İşsizlik ya da işçisizlik
- Sağlık problemleri ya da kronik rahatsızlıklar
Depresyonunuzun nedeni tedaviyi belirlemeye yardımcı olur
Depresyonunuzun asıl sebebini anlamanız, sorunun üstesinden gelmenize yardımcı olabilir. Örneğin, geleceği olmayan bir işte çalışıyor olmaktan dolayı depresyondaysanız, en iyi tedavi sizi tatmin edecek bir iş bulmanız olacaktır, antidepresan almak değil. Bir yerde yeniyseniz, kendinizi üzgün ve yalnız hissediyorsanız, iş arkadaşlarınızla ilişkiler kurmanız ya da bir hobi aracılığı ile arkadaş edinmeniz, ruh halinizi terapiye gitmekten daha çok iyileştirir. Depresyon pek çok vakada, mevcut durum değiştirilerek tedavi edilmiştir.
Depresyonu atlatma yöntemleri
Depresyonun her insandaki belirti ve nedenlerinin farklı olması gibi, iyileşme yöntemleri de birbirinden farklıdır. Bir kişiyi iyileştiren bit yöntem başka birine hiç yardımcı olmayabilir ve tüm vakalara uygun olan hiçbir yöntem bulunmamaktadır. Eğer kendinizde veya bir yakınınızda depresyona ilişkin işaretler görüyorsanız, farklı tedavi seçeneklerini keşfetmeye biraz zaman ayırın. Pek çok vakada en etkili yaklaşım; sosyal destek, yaşam tarzı değişiklikleri, duygusal yeteneklerin geliştirilmesi ve uzman yardımından oluşan bir kombinasyondur.
Yardım ve destek isteyin
Depresyonla mücadele etmenin düşüncesi bile size yıldırıcı gelse de, telaşlanmayın. Çaresiz ve umutsuzluk hissi, sizin gerçekliğiniz değil sadece depresyonun bir belirtisidir. Bu, sizin zayıf ya da değişemez olduğunuz anlamına gelmez. Depresyonu atlatmanın püf noktası, küçük şeylerle tedaviye başlamak ve yardım almaktır. Uygun desteği almanız tedavi sürecinizi hızlandıracaktır. Soyutlanmak depresyonu kamçılar, bu nedenle, yalnız olmaktan keyif alırken bile diğer insanlarla bağlantıya geçin. Ailenizin ve arkadaşlarınızın, neler yaşadığınızı ve sizi nasıl destekleyeceklerini bilmelerine izin verin.
Sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleri yapın
Yaşam tarzı değişiklikleri yapmak kolay değildir, ancak bu değişikliklerin depresyon üzerinde muazzam bir etkisi vardır. Çok etkili olabilecek yaşam tarzı değişikliklerinden bazıları şunlardır:
- Destekleyici ilişkiler kurmaya çalışmak
- Düzenli olarak egzersiz yapmak ve uyumak
- Ruh halinizi doğal olarak iyileştirmek için sağlıklı beslenmek
- Stresle başa çıkmak
- Rahatlama teknikleri uygulamak
- Olumsuz düşünce kalıplarına meydan okumak
Duygusal yeteneklerinizi geliştirin
Bir çok insan, stresle başa çıkmak ve duygusal dengeyi kurmak için gerekli olan yeteneklerden yoksundur. Duygusal yeteneklerinizi geliştirmeniz size; zorluklarla, travmayla ve can kayıplarıyla başa çıkabilme ve güç durumlar karşısında kendini toparlayabilme yeteneklerini kazandırabilir. Başka bir deyişle, duygularınızı nasıl fark edeceğinizi ve ifade edeceğinizi bilmek sizi daha dirençli hale getirebilir.
Uzman yardımı alın
Eğer aile ve arkadaş desteği, olumlu yaşam tarzı değişiklikleri ve duygusal yetenekleri gelişimi size yeterli gelmediyse, bir zihin sağlığı uzmanından yardım alın. Depresyonun; terapiyi, ilaç tedavisini ve alternatif tedavileri içeren pek çok etkili çözümü bulunmaktadır. Seçeneklerinizi bilmeniz, özel durumunuza ve ihtiyaçlarınıza en iyi gelecek önlemlerin hangileri olduğuna karar vermenize yardımcı olacaktır.
Antidepresanlar size uygun mu?
İlaç kullanımı bazı insanlarda depresyon belirtilerini azaltabilir, ancak bu komple bir tedavi değildir ve beraberinde birtakım sakıncalar da getirir. Antidepresanlar hakkında bilgi edinmek ve bu ilaçların faydaları ile zararlarını karşılaştırmak, size uygun olup olmadıkları konusunda bilimsel ve kişisel bir karar verebilmenize yardımcı olabilir.
Etkili depresyon tedavileri genelde bazı terapi yöntemlerini içerir. Terapi size, depresyonu çeşitli yönlerden tedavi edebilmeniz için gerekli olan araçları verir. Ayrıca terapide öğrendikleriniz size, depresyonun geri dönüşünü önleme yeteneği ve sezgisi kazandırır.
Bazı terapi türleri ise size, olumsuz düşünceleri farklı bir çerçeveye oturtmayı ve depresyonla mücadelede davranışsal yetenekleri kullanmayı öğretir. Ayrıca terapi; depresyonunuzun temel sebebi üzerine gitmeniz, neden bunları yaşadığınızı anlamanız, depresyonunuzun tetikleyicilerini tespit etmeniz ve sağlıklı kalmak için neler yapabileceğinizi bulmanız konularında size yardımcı olabilir.