Freud, Trump hakkında bize ne söylüyor
'Gelecekteki tarihçiler çağdaşlarına, 20. Yüzyıl'da bir ofiste çalışan insanların, birbiri ardına gelen, insanların mutsuzluklarını bir saat boyunca dinledikleri bir mesleğin neden ortaya çıktığını açıklamak zorunda kalacak. Ben 35 yıldır bir terapistim ve bunu hala anlamıyorum.'
27-10-2018 14:39
Çeviri: Metehan Akman
Bu yazıda, bir psikoterapist olarak, Trump Beyaz Saray’a çıktığından beri neler öğrendiğimi anlatacağım.
Gelecekteki tarihçiler çağdaşlarına, 20. Yüzyıl'da bir ofiste çalışan insanların, birbiri ardına gelen, insanların mutsuzluklarını bir saat boyunca dinledikleri bir mesleğin neden ortaya çıktığını açıklamak zorunda kalacak. Ben 35 yıldır bir terapistim ve bunu hala anlamıyorum. Anlaşılmaz bir dilde konuşmuyorum, ulvi bir kesinlik sağlamıyorum ya da şamanik bir sihirbaz değilim; gerçeği söylemek gerekirse pek de bir şey yapmıyorum, sadece karşılarında oturup, onları dinliyorum ve gerçeği söylemeye çalışıyorum. Bu kolay değil! Sizi diğer insanların acılarına ortak olmaya zorluyor ve beni hayatımı buna adamaya iten ve beni buna katlanmak zorunda bırakan şey her ne ise değişmiyor. Bana, ekmeğimi hala bu saçma işten kazanmamı sağlayan piyasaya minnettarım.
Sanırım tarihçiler ayrıca piyasayı oluşturan ve tedavisi bir saatliğine bir dinleyici tutmak olan patolojik rahatsızlıkları süreğen hale getiren bir politik ekonomiyi de önemli bir noktaya koyacaklardır. Daha etkileyici olan ise, dinleyici kastını yasal olarak tanımlayan profesyonel altyapı, -ofisler, lisanslar, paraya çevrilen zaman- olacak.
Psikoterapiyi, kapitalizmin otopsisi, hatta çöküşünün başlıca belirtisi olarak masaya yatıracak gelecekteki araştırmacıları kıskanıyorum. Şöyle diyecekler: Eğer gelinen nokta paralı dinleyiciler ise, çürük çok derinde olmalı. Ancak bu zamanda yaşadığımız için, mesleğin varlığını, ilginçliğini ve onun günlük yaşamla bağını ortaya çıkaran anların varlığını söylememiz yeterli olacaktır. Böyle anlarda, dürüst terapistler sadece yapabileceklerinin sınırını değil, ayrıca problemin bir parçası olduklarını da fark ediyorlar.
POLİTİK OLANIN KİŞİSELLEŞMESİ
9 Kasım 2016’yı kötü bir şöhretle anılacak bir günün ertesi olarak görüyorum. Bu meslekte pek çok toplumsal felaket deneyimledim ve, iyi ya da kötü, dünya yanarken onu görmezden gelen ya da kuleler yıkılır ve okullara silahlı saldırılar olurken kişisel meselelerimize dönmemizi sağlayan tedavi becerisi beni hayrete düşürüyor. İşte o çarşamba günü, her ne kadar içsel sorunlarıma dönmek istediysek de kendimizi Trump’ım yükselişinden başka bir şey konuşamaz halde bulduk. Önemli bir olay, işlerin olağan bir ters dönüşü. Politik olan, en gerçek biçimiyle kişisel hale geldi.
Her insan kendine has sorunlara sahip, ancak bunların dışa vurumunde görünenin ardında meslektaşlarımın ve benim kategorilere ayırdığımız ortaklıklar var. Bununla yaşayabilenler ve takıntılılar, endişeliler ve depresifler, ahlaki probleme sahip olanlar ve gergin kişiler: Hepsi üzüntülü ve sersemlemiş görünüyorlar, çünkü çoğu yataktan kalktıklarında haberlere baktılar ve tükenmiş hissettiler. Sanki o gece her biri ailelerinde beklenmedik bir ölümle karşılaşmışlardı ve acılarının ilk evrelerinde bana gelmişlerdi.
Psikoterapi, Sigmund Freud’a göre sevgiyle iyileştirme, sevgi ise Milan Kundera’ya göre aralıksız bir sorgulamadır; ben ise o gün kimseyi tedavi etmiyordum. Üzüntülerini sorgulamıyordum. O anda, durum şüpheye yer bırakmaksızın açıktı ki bu ancak terapistin kendisi de hastası ile aynı hislere sahipse olur. Tepkinin ilginçliği, benim dikkatimi ancak ilerleyen haftalarda yoğun duygular hafifleyip seçim sonrası yaşamda bu tepkilerin sessiz dışavurumu kendini gösterince çekti. Neden bu kadar hüzünlüydük?
Daha fazlasını soramam, –terapinin tüm özelliği benimle değil sizinle alakalı olması – yani biri soruları sormaya gönüllü değilse, ben ancak tahmin yürütebilirim. Ancak soru soracak biri çıkarsa, bir cevabım var: Sizi, 63 milyon komşunuzun başkanlık makamına bir çığırtkan ucubeyi seçecek kadar aptalca ve tehlikeli bir şey yaptığını izlemekten daha çaresiz hissettirecek başka bir şey yoktur. Seçim sona erdikten sonra, iyi birer demokrat olarak, onun sonuçlarını ölüm kadar kesin bir şekilde kabul etmeliyiz. İşleri düzeltmenin bir yolu yok. Ne derseniz deyin, kaybettiyseniz kaybettiniz. Sevdiğiniz birinin ölümünü izlersiniz, köpeğinize araba çarpar, sevgilinizden ayrılırsınız ve yapabileceğiniz hiçbir şey yoktur. Çaresizlik acıya açılan kapıdır ve acı çekmek, kaybınızı kabullenene kadar ona katlanmak ve onun hakkında konuşmaktır.
Ancak kaybedilen neydi? Her şeye rağmen, seçimden sonraki gün ülke hala bir bütündü, ekonomi canlanmıştı ve sokaklarda ya da taşrada askeri birlikler yoktu. Soracak olsaydım, alacağım cevaplar kimilerinden bir çeşit gurur, diğerlerinden ise kendileri için önemli bir değerin –üreme hakları, ırk ayrımına dönük hoşgörü, cinsiyet eşitliği– birdenbire tehdit altına girdiği olurdu. Kimileri için ise, gurur duymayı öğrendikleri ülkelerinin itici bir adam tarafından temsil edilecek olmasının getirdiği bencilce bir durumdu. Muhtemelen bu tepkilerin benzerlerini bu insanların kisisel geçmişlerinde bulabilirdim.
Ancak bu çöküntünün kaynağını kişisel bilinç dışı süreçlerden daha derinde bulmak mümkün. Bahsettiğim şey tarihsel bilinç dışılık; bizi, biz daha fark etmeden, kendimiz ve dünyamız hakkında çeşitli beklentilerle donatan ve üzüntümüzü itiraf etmek icin terapiye gitmemizi sağlayan; geçmişin şu anda anlaşılarak, eğer yapabilirsek, beklenilen geleceğin kurulmasına olanak sağlayacağını düşünmeye iten şey.
ACININ GERÇEKLİĞİ
Neredeyse her zaman, geçici de olsa, geleceği sorgulamamıza sebep olan kayıplar, işin en zor kısmı. Uzmanlar dahil olmak üzere hiç kimse acı hakkında bir şey bilmiyor. Benim dahil olduğum meslek grubu, birkaç yıl önce normal acının klinik depresyondan ayrılması sorunu üzerine sarsıldı. Tartışmanın kendisi dikkate alınmayacak kadar aptalcaydı, ancak önemli bir nokta gözden kaçtı: Eğer normal hüzün diye bir şey olduğunu kabul etmezsek üretilen argümanların tamamı boşa düşer.
Gelgelelim bunun varlığını kabul ederiz. Çünkü doğal seleksiyonun, bizi kaybın yarattığı enkazı temizleyen ve bir süreden sonra sevdiğimiz şeylerin sonsuza dek bizimle kalacağına olan inancımızı tazeleyen bir mekanizmayla donattığına inanmak isteriz. Ancak gerçek şu ki doğal seleksiyon acılarımızı, kederlerimizi umursamıyor bile. Eğer yeteri kadar kayıp yaşar veya bunlara şahit olursanız, muhtemelen geleceğe olan güveninizi önce sorgulayacak, ondan şüphe edecek ve sonunda da onu kaybedeceksiniz; bu durumda kaçınılmaz olanın karşısında, onu sevmek şöyle dursun, normal hayata devam etme kapasitesi bile anlaşılmaz olur. Bundan sonra belki de büyük kayıpların başka duygusal yaralardan daha derin olduğunu ve her ne olursa olsun ondan kurtulmanın bir mucize olarak görülebileceğini göreceksiniz.
Ancak normal acıyı patolojik olandan ayıracak bir ölçü varsa, o da şudur ki normalde kim için ya da ne için üzüntü duyduğumuzu biliriz. Freud, melankoliyi matem durumundan tam da bu noktada, acının gerçek bir kaybın artık onun tanımlanmasının mümkün olmadığı bir yere kadar uzaması durumunu öne sürerek ayırmıştır. Melankolikler, kayıp hissini def etmek yerine sevdikleri birine bağlanırlar. Onların durumu, Freud’un belirttiği gibi, melankoli normal bir hüzne dönüşünceye, yani acı geçmişe gömülünceye kadar düzelmeyecektir.
Freud, ve ondan sonraki psikiyatristler, kaybedilene karşı tepkinin kaynağı olarak aileyi ele almış olsa da, aynı zamanda ne hafızamızın inatçılığı ne de yakın zamanda sevdiğimiz birini kaybetmenin şoku olan hüznü görmüştür. Üzerinde çalıştığı şey bir hasta değil kendisiydi, travmatik olay ise ensest ya da hane içi şiddet değil, eşi benzeri görülmemiş büyüklükte ve korkunçlukta olan bir yıkımdı: Birinci Dünya Savaşı. 1915’te yazdığına göre savaşın patlak vermesi, medeniyetimizin başarılarından duyduğumuz gururu, pek çok düşünüre ve sanatçıya olan saygımızı ve insanların ve ırkların arasındaki ayrımların nihayet üstesinden gelebileceğimize dair umudu yerle bir etti. Savaş, yüzlerce yıllık eğitimle kontrol altına aldığımızı düşündüğümüz içimizdeki şeytanı serbest bıraktı. Vatanımızı gene dar sınırlara hapsetti. Bu yolla, sevdiğimiz pek çok şeyi bizden çaldı ve sağlam olduğunu düşündüğümüz pek çok şeyin ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.
Freud’un “Transience” (Geçicilik) adını verdiği kısa denemesi pek bilinmez ve bize “değerli olanın kalıcı olmadığı” anlaşıldığında ne yapılacağını da söylemiyor. Bu denemeden sonra bir yıl içinde, dikkatini yeniden kendi anlayışına en uyumlu olan aile içi ve kişisel talihsizliklere çevirdi. Toz pembe gelecek tahmini, “hüznün üstesinden gelindiğinde ... savaşın yok ettiği her şeyi, belki de daha sağlam bir temelde ve eskiye nazaran daha kalıcı biçimde yeniden inşa edeceğiz.” bu mesele hakkında son sözü olacaktı; ta ki Naziler Almanya’da güç kazanırken yazılan ve çok daha karanlık bir tablo çizen Uygarlığın Huzursuzluğu’na dek. Ne acı ki Freud bu konuyla uğraşmayı çok çabuk bıraktı; çözüm yolunu göstermiş olacağından dolayı değil, iki deneme arasındaki 15 yılda psikoanalizin geleceği, belki de demokrasinin geleceği, adına çok daha belirleyici bir şey olduğundan: Psikoanaliz ABD’ye geldi.
'PSİKOANALİZ ABD'YE GELDİ'
Freud, psikoanalizi ABD’ye 1909’da getirdi. Ama oradan nefret ediyordu ve bu duygu büyü ölçüde karşılıklıydı. EL Doctorow bunu anlatmak için Ragtime’da şöyle diyordu, “Freud’un intikamını alması ve düşüncelerinin Amerika’da seksi sonsuza kadar yok etmeye başladığını görmesi için en azından 10 yıl geçmesi gerekiyordu”. Freud bizi arzularımız hakkında daha dürüst ve onların günlük hayatımızda kendilerini nasıl gösterdiklerinin bilincine varmış hale getirmiş olabilir, ancak o ayrıca cinselliğin, onu saklarken aynı zamanda derinleştiren gizemini ortadan kaldırmıştır.
Ne bir vatandaş ne de bir terapist olarak şikayetçiyim; görünen o ki dürüstlük ve zevkler bizi birbirimize yakınlaştırabilir. Ancak cinsellikle somutlanan içgüdülerimizi bastırmakta ısrar edersek, Freud’a göre bu, duygularımız aleyhine tüm baskıları bertaraf etmek anlamına gelmeyecektir. Tam tersine, medeni insanlar olarak görevimiz, başka insanları kendimizle alakalı nelerden korumamız gerektiğini bulmak ve sonra bunu sağlayacak kontrol mekanizmamızı inşa etmektir. Ve bunların tamamını içimizdeki canavarı yok ettiğimiz sanrısına kapılmadan yapmaktır. Bilinçsiz baskının yerine bilinçli bir kurtuluş planını koyarak bir medeniyete ve onun nimetlerine –istikrar, ortak amaç, kültürün gelisimi– sahip oluruz.
Bu durumdan elde etmediğimiz şey mutluluk; onun yerine, Freud’un ortaya koyduğu gibi, “nevrotik acı”dan ziyade “ortak mutsuzluk” gelir. Bu, muhtemelen psikoanalizin ABD’de yerleşmesinin 10 yıldan fazla zaman almasının gerçek sebebidir. Çünkü o, trajik bir farkındalığı kaderimiz haline getirerek seksi mahvedecek ve mutluluk arayışını sona erdirecek bir şeydir.
Ancak, piyasanın buna hizmet edecek bir çözüm, analitik teçhizatı kullandığı bir yol ortaya koyması an meselesiydi. 1980’lerin ortasında terapi okuluna gittiğim zaman,
Freud’un formülü çoktan yeniden değerlendirilmiş, kaynak olarak sorunların yerine akıl konmuştu. Kimi kabul etmese de ve kendim de yıllar sonra fark etsem de psikoterapinin amacı iç dünyamızı dünyadan korumak haline gelmişti. Terapi ofisinin yarattığı güvenli alan sadece kaçılacak bir yer değil, aynı zamanda dünyanın nasıl olması gerektiğini gösteren bir modeldi. Özelliği ise, işi bizi koşulsuz sevmek ve bize kendimizi aynı şekilde sevmemizi öğretmek olan ve böylece bize tüm potansiyelimizi kullanma imkanı veren insanlarla dolu olmalarıydı.
İçgüdülerimizin izlerini korkusuzca süren Freudcu yöntem hala revaçtaydı, ancak şüphe ve dizginleme öğelerinden arınmıştı. Freudcu doktrinler, Yeni Dünya’ya ulaştıklarında, Amerikan kültürünün renklerini taşımaya başladılar; terapiye olan güven, içgüdülerimizde -özellikle duygularımızda- bilgeliğin yattığına olan bir kabule dayandırıldı. Bu anlayışın doğal sonucu ise, psikolojik acının temelini içgüdülerimizin medeniyete teslim olmakta başarısızlığa değil, medeniyetin bizi acıdan ve zarardan koruyamadığı inancı oldu. Terapistler artık insanlara, duygusal yaşamlarını dış etkenlere karşı korumayı başararak, kişisel acılarından her başarılı kurtuluşla güçlenen kendi saykelerinin yöneticisi olmalarına yardım edecekti. Sonuçta gelinen nokta ise, sorunun bizim ülkemiz için ne yapabileceğimizden ülkemizin bize zarar vermesini nasıl engelleyebileceğimize evrilmesiydi.
'TANRI ÖLDÜYSE BİRLİKTE NASIL YAŞAYACAĞIZ'
Kişisel alanın politik alandan terapistler öncülüğünde ayrılması, eski günlere özlemi doğurdu ve sağcı çığırtkanlar tarafından dikkat çekilen bir husus oldu. Ben onların yolundan gitmeyeceğim. Bunun yerine, iç dünyamıza dair olumlu ve olumsuz görüşlerin ardında bekleyen ve bizi Aydınlanma’dan beri uğraştıran bir soruya dikkat çekeceğim: Tanrı öldüyse ve rahipler sadece hurafe saçan kişilerse, kaderimizi kendi ellerimize aldıysak, birlikte nasıl yaşayacağız? Her şey kabul edilebilirse, kurallar artık biz onların ne olmasını istiyorsak o ise, içimizdeki şeytanı nasıl ehlileştirebiliriz? Tedavi süreçlerindeki cevap, kendi kendini kısıtlayan yaratıklar olduğumuzu, özgürlüğe, öz bilince ve bunları ifade edecek imkana sahip olduğumuzda tarihin çarklarını ileriye doğru çevireceğimizi söyleyen varsayımdır.
Sizin için bu formül nasıl çalışıyor? Görünen o ki pek de iyi değil! En azından Aydınlanma değerlerinin politik doğruculuk, küreselcilik ve köhnemiş elitlik olarak görüldüğü; görünmez elin sizi desteklediği, mantığın size ahlaki ölçütlerinizin fazlasıyla önyargılı olduğunu söylediği ve bilimin, vasat ve düşük ücret aldığınız işinizi yapmaya gitmek için kullandığınız arabanızın buzulları erittiği konusunda ısrar ettiği Trumpistan’da yaşıyorsanız... Bu çürümüş yerde, bir terapistin ofisine hiç ayak basmamış, hatta terapistlerin yaptığı işi tamamen boş bir iş olarak görüyor olsanız bile terapinin size vermeye çalıştığı gerçeği kavramışsınızdır. Bu gerçek şudur: Acı ve yakınma her zaman haklı sebeplere sahiptir, kurban her zaman doğru ahlaki konumdadır ve eğer öfkeli, endişeli ya da umutsuzsanız, yenilmişseniz, doğuştan gelen haklarınızdan yoksun bırakılmışsınızdır. Çünkü dünyaya, en azından bu ülkeye, mutluluğu elde etmek için geldiniz; eğer bunu artık hayal bile edemiyorsanız, bunu düzeltmekle görevlisiniz. Eğer bunu yapacağınız yollar size kapalıysa, o zaman belki de yüklerinizi bir buldozere bağlayıp yeni bir yol açmalısınız.
Freud, 1910’da toplanan bir kongrede şunu demiştir: “İnsanlığın içsel güvensizliğini ve otorite arzusunu hiçbir zaman abartmış olmazsınız”. Bu arzu, kendisi tarafından başka bir yerde uyandığında “kendisine karşı ancak pasif mazoşist bir tavrın mümkün olduğunu ve tüm iradenin kendisine teslim edilmesi gereken tehlikeli bir reis figürü” arayan “arkaik miras” olarak adlandırılmıştır. Yüz yıl önceye kıyasla bugün, kurbanı suçlamak doğallaştı ve bu bir elitin otorite arzusuna sahip insanlara karşı tahammülsüzlüğüne işaret etse de, o gün ofisime gelen insanların henüz dinmemis üzgünlüğünü açıklamaz. Ancak, daha melankolik duygularımızdan birini, kimi yönleriyle açıklayabilir. Bu duygu, Trump’ın inatla körüklediği nostalji duygusudur. Tüm nostaljiler gibi, Amerika’yı yeniden muhteşem yapma isteği de hiç var olmamış olanı arzu etmektir ve bize eskide neyin var olduğundan çok şimdi neyin eksik olduğunu gösterir.
Ancak Freudcu görüşe göre Trump yandaşı muhafazakarların başarısı bize arkaik mirasımızı hatırlatmalı. Aslında Trump’ın ve yandaşlarının hayranlık duyduğu geçmiş, 20. yüzyılın ortalarından daha eskilerde, o kırmızı şapkalar neyi ifade ediyorsa orada yatmakta. Trump, toplumsal hiyerarşide beyazlara en üstte yer vermekten fazlasını, dünyayı, elitlerin ve toplumsal adalet savaşçılarının araya girmesine gerek olmaksızın anlaşılır kılmayı vadediyor. Bizi medeniyetin boğucu ağından kurtulmaya, bilimi dışlamaya, mantığı keyfimize uydurmaya, köhnemiş inançlara sarılmaya, gücü serbest bırakmaya, içgüdülere ve adalet arayışına dair mantığı ve şüpheciliği savunan toplumsal anlaşmanın temel koşullarını ortadan kaldırmaya çağırıyor. En sonunda tüketmek, yağmalamak, yok etmek, komşularımızı duvarların ardına itmek ve kötü koşullarda yaşadıkları için insanlardan nefret etmek özgürlüklerini sağlayan ilkel bir Amerika’ya geri döneceğiz.
'TRUMP VE AYDINLANMAYI BERTARAF ETMEK'
Trump, yüzsüz yalanları, ahlaksızlığı, iyi olanı küçümseyici tavrı, tutarlı olmayı ya da başka türden bir bütünlüğü umursamaması ile vadettiğinden daha fazlasını yapıyor, bu vaatleri kendi bedeninde cisimleştiriyor. O, Aufklärer’in karşıtı. En büyük arzusu ise, her sözünün ardında bulunan ancak açıkça söylenmeyen bir şey: Aydınlanma’yı bertaraf etmek, bizi hiçbir şeyin kesin olmadığı ve her şeyin –ekonomik refah, ulusal sınırlar, cinsel kimlikler, aile içi düzenlemeler– değişebilir olduğu bir dünyada mantığa dayalı bir yaşantının zincirlerinden kurtarmak, güçlünün egemen olmasına izim vermek.
Birinci dünya savaşında kullanılan otomatik silahlar ve hardal gazı Freud’a değişmez görünenin kırılganlığını göstermişti, Trump’ın seçilmesi ise onun, yıkılmasını olmasa da, köhneliğini gösteriyor. Hiçbir çatışma olmadan, sadece öfke ve nefretin kolektif dışavurumuyla seçmenlerin neredeyse çoğu akıllarıyla hareket etmedi. Reddettikleri ise bir aday ya da bir parti değil, Freud’un da parçası olduğu, 500 yıldan fazla sürede oluşmuş değerler bütünüydü. Onlar, modernitenin sunduğu, şeyleri kendi kendimize kavramak için aklımızı kullanmamız gerekliliğine karşı ayaklandılar ve onun yerine eski kuralları değil, Trump’ta vücut bulan güdüleri, intikam, zalimlik ve öfkeyi koydular. Sınırlarımızı ancak onlara feci şekilde ihtiyacımız olduğunu kavradığımızda fark edeceğimize dayanan Freud’un görüşü ve onun yeniden değerlendirilmiş hali tamamen yetersizdi. Bu noktada John Adams, demokrasinin kendini “tükettiği, yorduğu ve öldürdüğü”, bireylerin kendilerini kontrol altına alabilecekleri ancak “ulusları ve milyonlarca insanı hiçbir zaman” değiştiremeyecekleri saptamasıyla dikkat çekiyor.
Gene de, sorun cevaplarımızda değil, sorunun içinde olabilir. Dünya’da yaşamın insanların yönetebileceğinden daha karmaşık ve kaotik, tesadüfen edindiğimiz güçlü ve zayıf yanlarımızın bu karmaşaya uyum sağlayacak biçimde evrilmemiş, süreğen bir düzeni kurabileceğimize olan ve Aydınlanma ile zirveye ulaşmış düşüncenin sadece kibirli bir inanç olabileceği de mümkün. Bu kibirli inanışlardan bir diğeri de ilerlemenin kaçınılmazlığıdır. Açıklama uğraşında olduğumuz karanlığın öteki yüzünde, kendimizi ve dünyayı değerlendirirken hayal bile edemeyeceğimiz; bize, demokrasinin bir Lascaux Mağarası ressamına olduğu kadar yabancı ve içinde kendi yıkılışının tohumlarını taşımayan bir anlayış olabileceği de mümkün.
Ancak bu kesin olmaktan çok uzak ve bu noktada mesleğim ve onun bizim iç dünyamızın değerlendirilmesiyle alakalı öğrettiği her şey kullanışlı hale geliyor. Çünkü bu müthiş deneyimin, kendi gösterimizi yapma becerisini bulacağımız düşüncesinin getirdiği hüznü hissetmeye yeni başladık ve çöküşümüzü izlerken yas tutma konusunda çok iyi olmalıyız. Meslektaşlarım ve ben yardım etmeye hazırız.
İLGİLİ HABERLER
Newroz’un çağrısı
Newroz mu, Nevruz mu; mit mi gerçek mi, Türklerin mi Kürtlerin mi? Bu tartışmalar her yıl Newroz vesilesiyle çeşitli mecralarda hala yapılıyor olsa da zayıflamış, anlamsızlaşmıştır. Akademik tartışmaların ötesinde, Newroz yazılışıyla değil direnişiyle anlam kazanarak büyük insanlık mücadelesinin kültürel ve ideolojik sembollerinden biri olarak kabul edilmiştir artık. Newroz Dehak’lara karşı kardeşliğin, barışın, dayanışmanın, özgürlüğün sembolü olarak Anadolu ve Mezopotamya coğrafyasındaki tüm ezilenlerin bayramıdır.
24-03-2019 08:29
Engiz Deniz
Newroz binlerce yıldır Ortadoğu’da doğanın ve insanın uyanışının sembolüdür. Newroz, yeni gün demektir, geceyle gündüzün eşit olduğu 21 Mart’a denk gelir ve bu günün birçok kültürde yılbaşı olarak kutlandığı bilinir.
Doğanın uyanışı insanda da özgürlüğe, aydınlığa, umuda olan açlığı uyandırır. Yeni gün, bahar, bayram, yılbaşı… Newroz’a dair ne varsa umut doludur!
Ancak binlerce yıldır kutlanan Newroz’un bizdeki son kırk yıllık hikayesi hayli ilginçtir. Newroz’un bizde yeniden icat edildiğini söylesek yerinde olacaktır belki de. 1980 sonrası Kürt siyasi hareketinin yükselişe geçmesiyle beraber Newroz, tarihsel ve kültürel anlamının ötesine geçerek politik bir anlam kazanmış, milyonların bir araya gelip kültürel ve siyasi haklarını talep ettiği özel bir gün olarak siyasal takvimde yerini almıştır.
Meşhur Newroz efsanesindeki Dehak ezen, sömüren, zulmeden olarak kötülüğü, Kawa ise sömürüye karşı başkaldırının, direnişin sembolü olarak iyiliği temsil eder. Zalim kral Dehak’a karşı Demirci Kawa’nın başkaldırısı Kürtlerin son isyanıyla ilişkilendirilerek ulus bilincinin inşası açısından önemli bir taş yerine oturtulmuştur. Ulusal birliğin sağlanmasında efsaneler ve mitlerin her zaman önemli bir işlevi olmuştur sonuçta.
Kürt siyasal hareketi açısından eşitsizliğe, adaletsizliğe karşı mücadelenin bu iki tarihsel sembolle beslenerek kazanıma dönüştürülmesi elbette kolay olmadı. Türkiye’deki yerleşik devlet geleneği milyonların bir araya gelip taleplerini haykırdığı böyle bir günü bayram-kutlama diyerek görmezden gelemezdi elbette. Devlet 90’lı yılların başından itibaren Newroz’a karşı bir yandan ideolojik diğer yandan zora dayalı bir mücadele programı uyguladı.
Önce Newroz’un aslında bir Türk bayramı olduğu keşfedilerek “w” ye savaş açıldı. Nevruz’un aslında bir Orta Asya geleneği olarak Ergenokon bayramı olarak ezelden beri kutlandığı iddia edilmeye başlandı. Ardından kol kola ateş üstünden atlayan asker bürokrat fotoğrafları gazeteleri süslemeye başladı. Ancak tüm istikrarına rağmen gerçek bir halk mücadelesi karşısındaki bu müsamere başarısız oldu. Diğer yandan yasal ve yasa dışı tüm zor aygıtları devreye sokuldu. Kitlesel olarak kutlanmaya başlayan Newroz’lar kana bulanarak Kürt halkının Newroz ateşi defalarca söndürülmeye çalışıldı. Olmadı, devlet baskısını daha da arttırdı. 90’lar özellikle Kürtler açısından kapatılan gazeteler, yoğun operasyonlar, tutuklamalar, faili meçhullerle dolu karanlık yıllar olarak geçti. Ancak tüm manipülasyon çabalarına ve zora rağmen, her 21 Mart’ta milyonlar meydanları doldurmaya devam etti.
Newroz mu, Nevruz mu; mit mi gerçek mi, Türklerin mi Kürtlerin mi? Bu tartışmalar her yıl Newroz vesilesiyle çeşitli mecralarda hala yapılıyor olsa da zayıflamış, anlamsızlaşmıştır. Akademik tartışmaların ötesinde, Newroz yazılışıyla değil direnişiyle anlam kazanarak büyük insanlık mücadelesinin kültürel ve ideolojik sembollerinden biri olarak kabul edilmiştir artık. Newroz Dehak’lara karşı kardeşliğin, barışın, dayanışmanın, özgürlüğün sembolü olarak Anadolu ve Mezopotamya coğrafyasındaki tüm ezilenlerin bayramıdır.
Ortadoğu sayısız medeniyetin beşiğidir, bu zengin coğrafyanın tarihinde Dehak’lar olduğu gibi Kawa’lar da çoktur. 2019 Newroz’u her şeye rağmen Ortadoğu halkları açısından yeni umutlara gebedir. Ortadoğu halkları açısından kilit pozisyonda olan Suriye’de emperyalist müdahale başarısız olmuş, IŞİD barbarlığı yenilmiştir artık.
Ülkemize baktığımızda ise tablo çok da iç açıcı sayılmaz. Ekonomik krizin ve muhalefet üzerindeki faşizan baskının arttığı bir dönemde, yerel seçim arifesinde karşılıyoruz bu Newroz’u.
Birçok seçilmiş milletvekili ve siyasetçi ceza evlerinde. Halkın iradesiyle seçilmiş yerel yönetimler kayyımlar aracılığıyla gasp edilmiş vaziyette. AKP/Saray rejiminin bekası için her tür hak talebi baskı ve şiddetle karşılık buluyor. Faşizm varlığını sürdürmek için her fırsatta dini, etnik, cinsel…vs farklılıkları kaşıyarak sürekli düşmanlık üretmeye çabalıyor.
Tecrite karşı yükselen Newroz ateşi, tüm eşitsiz koşullara rağmen AKP/Saray rejiminin geriletilmesi için yapılan seçim çalışmaları, EYT mücadelesi, fabrikalardan işyerlerinden yavaş yavaş yükselmeye başlayan emekçi huzursuzluğu… Tüm olumsuzluklara rağmen Türkiye halkları büyük oranda mücadele potansiyelini ve umudunu koruyor.
Umutsuzum diyenlere sözümüz:
Newroz’un sesine kulak verin, bir fırsat yaratıp dağlara ormanlara gidin. İncelmiş kar tabakası altından başını kaldıran kardelenlere, kupkuru dalları süslemeye başlayan rengârenk çiçeklere bakın, birlikte şarkı söyleyen kuşların türküsünü dinleyin, hepsi umudu anlatıyor.
Gidin Newroz sizi çağırıyor.
Newroz Kutlu Olsun!
Newroz Pîroz Be!
Karşı lig: Nereden nereye?
Gezi Direnişi sonrası direniş insanları arasındaki dayanışma ve birlikteliğin sportif alandaki örneklerinden biri olan KarşıLig'in hikayesini Forza Yeldeğirmeni'nden Kadim Fırat yazdı.
16-03-2019 16:56
Kadim Fırat
Kadıköy forumlarının, işgal evlerinin, birbirinden farklı topluluk ve oluşumların bir araya gelmesi, aktüel meselelerde birlikte çalışması bir yerden sonra ortaklıklar artınca, paylaşımlar çoğaldıkça konu futbola kadar uzadı. “ Endüstriyel futbol anlayışına karşı yeni bir lig kurabilir miyiz?” diye bir düşüncenin doğmasına ve bu fikrin giderek anlam kazanmasıyla 2014 yılında “Endüstriyel futbola, ırkçılığa, milliyetçiliğe, cinsiyetçiliğe, her türlü nefret söylemi ve ayrımcılığa KARŞI LİG” kuruldu.
Yeldeğirmeni Dayanışması içinde yer alan insanların bir kısmı bir kaç yıldır Kalamış’ta düzenli futbol oynuyorduk, dayanışma kurulunca ve yanıbaşımızdaki metruk bina işgal edilince mahalledeki insanlarla da oynamaya başladık. Göçmen çocuklar, eskiden Yeldeğirmeni Spor Klübünde oynayan, ama şimdi Dallas birahanesinde takılanlar ve mahalleli çocuklarla bir araya gelmek ve top oynamak, vakit geçirmek hızlandı. Benzer bir arayış Caferağa Dayanışması’nda vardı, sabah koşuları, egzersizler giderek Cafer İdman Yurdu gibi bir takımın doğmasına neden oluyordu. Birkaç yıldır Gazoz ve Efendi Liginde oynayan Spartakistanbul ve bir taraftar grubu olan Vamos Bien’in varlığı ve pek çok topluluk lig kurmak için uygun bir zemin oluşturuyordu. Dayanışmalarda bir araya gelenler, şimdi sahalarda inip alternatif bir lig kurmak istiyordu. Bunun için diyaloglar kuruldu, herkes tanıdığını aradı, çağrı yapıldı ilk toplantı Don Kişot İşgal Evinde yapıldı.
En çok zorlandığımız konu hiç birimizin karma lig deneyimimizin olmamasıydı. Çıkacak zorlukları nasıl aşacağımıza dair kaygılardı. Gerçi kadın, erkek her kimlikten insan Gezi ile birlikte, barikatlarda, çadırlarda, parklarda, forumlarda, işgal evlerinde bir araya gelmiş, yüzlerce iş, tartışma, etkinlik, eylem kotarmıştık hep birlikte. Şimdi bunu bir de sahalarda deneyelim diyorduk.
BİR DENEME: TURNUVA
Şiddetten, rekabetten uzak, her türlü kimliğin ve farklılığın birlikte oynayabileceğimiz bir lig arzuladık. Lig’i başarıyla inşa etmek için bir deneme yapmak gerekti. Bir günlük turnuva organize etmeye karar verdik. 7 takımın katılımı ile 9 şubat 2014’de Kadıköy İstanbul Anadolu Lisesi’nin halı sahasında maçlar oynandı. Turnuvaya şu takımlar katıldı.Cafer İdman Yurdu, Koz Maça, Moda City, Moda Utd., Spartakistanbul, Vamos Bien, Yeldeğirmeni Delileri.
BİZE BİR LİG VERİN ÇOCUKLUĞUMUZA DÖNELİM
Her takımda bir kadın oyuncu olma şartı vardı. Turnuva, sertlik, küfür ve rekabetten uzak mücadele içinde gerçekleşince lig kurma fikrimiz güven pekiştirdi. Toplantılar sıklaştı, Lig kurma işi hız kazandı. Öncelikle ligin çerçevesini belirleyecek bir manifesto, ilkeler bütünü gerekiyordu. Oluşturuldu. Bir logo tasarlamak gerekiyordu Faruk Terzi şu an kullandığımız logoyu tasarladı. Saha bulmak, sahanın büyüklüğüne göre takım kadroları oluşturmak gerekiyordu. Büyük sahaların hiçbirinde yer yoktu. Lig’i oluşturanlar işgal etmek için boş alan arayışını dillendirmeye varacak kadar cüretliydi. Hatta boş, kullanılmayan, saha olabilecek yerlere baktık. Nede olsa zaman işgal zamanıydı. Yeldeğirmeni Dayanışması katılımcıları olarak her hafta Kalamış’ta oynadığımız için orasını önerdik. İki saha yan yana olduğu için organizasyonun aynı gün içinde birkaç saatte bitebilmesi mantıklı bulundu. Ama paralı oynamak istemiyorduk. Kadıköy Belediyesi ile görüştük. Her sezon sosyal bir proje yapmak şartıyla, sahanın parasız olması, projenin maddi kısmı Lig takımlarından karşılanması sağlanacak şekilde teklif sunduk. Kadıköy Belediyesi teklifi olumlu buldu. Oyunumuzun kuralları saptandı. Biraz çocukken sokakta oynadığımıza benzesin istiyorduk. Tüm katılımcılar canlı, heyecanlı önerilerle, ortak akılla kolaylık sağlayan kuralları saptadık. Hakemsiz olacaktı, kart olmayacaktı, oyuncu faul dediğinde faul olacaktı, kimse tellere çarpmasın diye taç olacaktı, taç ayakla ve kısa kullanılacaktı. Küfür kesinlikle yasaktı. Sertlik hoş karşılanmayacaktı. Maç iptalleri hoş karşılanmayacaktı.
Bir başka konu ise, karma lig olacağına göre kadın oyuncu sayısı tartışması yapıldı, kota olmalı mı olmamalı mı? Sahada 7 oyuncu bulunduran bir takımın en az 1 kadın oyuncusu olmak zorundaydı. Her takımın kadrosunda en az 3 kadın olmalıydı. Bugün pek komik gelen bu durum o gün için birlikte oynayabilir miyiz gibi bir tedirginliğin ifadesiydi. Caferağa işgal evinde yapılan bir toplantıda bazı katılımcılar kadın erkek birlikte oynamanın riskli olduğunu, sadece erkeklerden oluşan bir lig önerdiler. Toplantının çoğunluğu bu itirazı anlamlı bulmadı. “Birlikte futbol oynanabileceğini iddia ediyoruz ve bunun mümkün olabileceğini göstermek istiyoruz” diye karar verdik. Kadrolar geniş tutulmalıydı. -asgari 14 azami 20- Çünkü her hafta herkes gelemeyebilirdi. Çoğu çalışan ve bir yerlerde faaliyet yapan insanlardan oluşuyordu Lig.
Sosyal medya Lig hesapları kuruldu. Çağrı yapıldı. Takımlar oluştu. Aynı dönemde Kazova işçileri Küba ve Bask bölgesi için forma tasarlamışlardı. Karşı lig için de formaların dayanışma amacıyla Kazova’da yapılması kararlaştırıldı. Fakat yapamayacaklarını söylediler. Her takım antrenman yapmaya başladı, formalar tasarlamaya başladı, her oyuncu sevdiği, değerli bulduğu isim formasına nakşetti. Fikstür çekildi ve Lig 15 Mart’ta başladı.
BAŞLAMA VURUŞU
Uzun zamandır uyumakta olan Berkin Elvan 11 martta uyanamadı. Bunun üzerine lig’de açılışı “erteleyelim mi ertelemeyelim mi” konusunda tartışma çıktı. Maç öncesi Berkin’i anma yürüyüşüne karar verildi. Aynı zamanda Defacto’ya karşı bir eylem örgütlendi. Bangladeş’te 5 katlı bir bina çokmüş binlerce tekstil işçisi ölmüştü.Temiz Giysi Kampanyası aktivistleri ile birlikte yürüyüşe katılarak Bahariye’de bulunan Defacto mağazasının önünden geçerken basın açıklaması sırsında Defacto’ya kırmızı kart gösterdik. Eylem Mehmet Ayvalıtaş Meydanından Kalamış’a yürüyüş, sloganlar eşliğinde, renkli şekilde sürdü. Berkin için sloganlar atıldı, endüstriyel futbol aleyhine sesler yükseltildi. Diğer sloganlar “ İsyan, Devrim, Karşı Lig”, “Reddet, İşgal Et, Yeniden İnşaa Et” idi.
İlk sezon 15 Mart 2014’te 13 takım ile başladı. İlk sezonda Cafer İdman Yurdu, Forza Yeldeğirmeni, Kuzguncuk Bostan Celtics, Badem Spor, Vegan Spor, Çapultura, Spartakİstanbul, Vamos Bien, Yalınayak, Direnişçi, Moda United FC, İstanbul United, St. Karga takımları yer aldı.
23 Nisan’da Yeldeğirmeni’nde sokakta çocuklarla futbol oynandık, sonra “Cinsiyetçiliğe, Milliyetçiliğe ve Endüstriyel Futbol’a Kırmızı Kart” futbol forumuna katıldık.
SADECE TOP OYNAMIYORUZ
Sadece haftada bir futbol oynayan değil, aynı zamanda toplumsal ağları genişleten, mücadele çabalarına güç veren, yeni bir soluk, yeni bir kültür oluşturma yönünde bir algı sonucunda 14 Haziran’da “Çocuk Şenliği” yaptık. 100’lerce çocuğun katıldığı etkinlikte, uçurtma yapma, sokak oyunları, kütüphane, vegan mutfak, bilim atölyesi gibi etkinliklerle lig sonuçlandı.
12 hafta boyunca süren Lig’de bazı takımların antrenman yapması, kadın erkek birlikte futbol oynamaya yönelik çabası hemen sonuçlar doğurmadı. Lig’e katılan kadınların büyük bir kesimi sahaya ilk defa çıkıyordu. Pas almakta zorlanıyorlardı, kadının sahada bulunması konsept gereği gibi bir anlayışa evrildiğinde kadınlar mücadele vermek zorunda kaldı. 2. sezonda sahada bulunması kadın sayısı en az ikiye çıktı.
Kadın erkek birlikte futbol oynamak erkeklerinde dönüşümünü gerekli kıldı. Erkekler eski öğrenilmiş yöntemlerle oynamayı devam ederken, sakatlıklar, rekabet, üst sıralarda yer alma arzusu, kadınların oyun içinde var olamaması gibi sıkıntılar doğurdu. Sorunu aşmak için forumlar, maç sonrasında birlikte vakit geçirerek konuşmalar, etkileşimlerle müdahale edilmeye çalışıldı.
Her takımın kendi belirlediği bir ismi ve forması, takımı bir araya getiren bir konsepti, oyuncuların kendilerinin belirlediği numara ve isimleri oldu. Takımlar arasında koordinasyonu sağlayan ve her takımdan bir kadın ve bir erkek oyuncunun olduğu eş kaptanlar grubu ligin organizasyonundan sorumlu oldu.
Puanlama sistemine göre, kazanan takıma “3”, kaybeden takıma “1”, berabere kalan takımlara ise “2” şer puanlama şeklindeydi. Sezon başı fikstür çekimi yapılır. Belirlenen gün ve saatte maçlar oynadı.
Karşılaşmalarda olası olumsuz hallerle ile ilgili olarak Eş kaptanlar Grubu ve Karşı Lig Kadın Grubunda ele alındı. Karşı Lig Kadın Grubu yaşanan olumsuzluklar konusunda yaptırım uygulama yetkisine sahip oldu. Gerektiği durumlarda insiyatif alıp sorunun çözümü için emek harcandı. Nitekim yaşanan taciz olayları kadın grubunda görüşülmüş, kararlar alınmış, yaptırım uygulanmıştır. Yaptırım uygulama istekleri tartışmanın büyümesine, karşı karşıya kalınan erilliğin uzun erimli, kararlı, tavizsiz bir mücadelenin verilmesi yönünde bir çabanın gerekli olduğunu açığa çıkarttı.
Rakibine kasti olumsuz söz ve eylemlerde bulunmak, cinsiyetçi ifade ve küfürler etmek, dürüst oyun anlayışına halel getirecek söz ve fiil içinde olmak, Karşı Lig’in “ruhuna aykırı” hareketlerde bulunmak, söz üretmek, kendini profesyonel topçu, ligi de endüstriyel futbol arenası zannetmek vb hallerde bulunan oyunculara ve takımlara sıcak bakılmadı. Gerektiği hallerde ligden de ihraç edilme hakkı saklı olmasına rağmen daha çok diyalog ve değişim konusunda adımlar atıldı.
Lig’in artık gelenekselleşmiş bir dizi ritüeli var. Lig’in yönelimi her oyuncunun katılabileceği sezon başında yapılan forumlarda belirleniyor. Devam edemeyecek takımlar, lige katılacak yeni takımlar, planlama, yeni dönem konsepti, sosyal sorumluluk projesi ve diğer konular sezon başlamadan tartışmaya açılır. Toplantılar yapılır ve karar verilir. Fikstür çekilir. Lig iki devreden oluşur. Maçlar, Ekim – Aralık ve Mart - Mayıs arasında oynanır. Sezon sonunda sosyal sorumluluk projesi yapılır.
Şimdiye kadar Çocuk Şenliği, Soma’lı Çocuklarla Buluşma, Wernicke Korsakoff Dayanışma, Dersim ve Amed’li küçük kardeşlerimizle dayanışma ve Tekirdağ’da bulunan Melek Barınağına destek gibi projeleri yürütüldü.
Lig’in birinci sezonunda 13, ikinci sezonunda 16, üçüncü sezonunda 17, dördüncü sezonunda 16, beşinci sezonunda 16, altıncı sezonunda 16 takım top koşturdu.
Beşinci sezon itibari ile manifesto revize edilmiş,Türcülüğe karşı mücadelemanifestonun ilkeleri arasına eklenmiştir.
Ligin 5. Sezonu 15 Ekim 2017’de “Futbolda Cinsiyetçiliğe Son!" açılış konsepti ile başladı.
Ligin 6. Sezonu 11 Ekim 2018’de “Eril Kültüre ve Şiddete Karşı Lig!" açılış konsepti ile başladı.
Son iki sezon itibari ile kadın oyuncuların takımlarda en az erkekler kadar yer aldığını, bazı takımların yönelimini kadınların belirlediğine tanık olduk. Cinsiyetsiz bir lig ve türcülük karşıtlığı ligin gündemine girmiş bulunuyor.
Futbol düzeyinde genel bir yavaşlamanın, hırs faktörünün eski sezonlara göre biraz geride kaldığını, sertliğin azaldığını söylemek mümkün.
Birkaç yıldır elde edilen deneyim gösteriyor ki; Karşı Lig muhalefet cephesinin ligidir. Emekçilerin ligidir. Dışlanmışların ligidir. Söz söylemek isteyenlerin ortak mikrofonudur. Lig’in ilkeleri etrafında bir araya gelen her kimliğin kolektifidir.
Karşı Lig geçtiğimiz 5 yıl boyunca pek çok mücadeleye destek olmuş, içinde yer almış, sayısız etkinlik yapmış. Kötü giden pek çok şeye karşı imkanları dahilinde mücadele etmiştir. Geçmiş pratiği geleceğe yol gösteriyor.
Karşı Lig’in ortaya çıkardığı çok olumlu değerler vardır. Var olan futbol dilinin, anlayışının dışında öğrenecek kocaman bir dünya ve yapacak çok fazla keyifli şey var. Daha şimdiden egemen anlayış biçimlerine itiraz eden ligler ve takımlar oluşuyor, kimi kampanyalarda bu özneler bir araya geliyor.
Şimdi 5 yıllık deneyimden sonra rahatlıkla söyleyebiliriz ki, yapılması gereken şey her yerde “kendi” liglerimizi kurmaktır.
Kaynak: Forza Yeldeğirmeni
Türkiye’nin roman haritası: Bir deneme
"Benimki biraz da unutulmuşa, arkada bırakılmışa, kadri bilinmemişe bir reveranstı; suyunu bulursa ne mutlu… "
18-02-2019 08:28
Ayşenur Göğebakan
Türkiye’nin, ve dahi herhangi bir yerin, kuşkusuz sonsuz sayıda resmi yapılabilir. Doğrudan fotoğraflarla bir kolaj oluşturabilirsiniz, manzara resimli kartpostalları yan yana dizebilirsiniz, seri ilanların bile bir araya geldiklerinde anlatacakları bir şeyler elbette vardır.
1873 yılında Şemseddin Sami, Talat ve Fitnat’ın başından geçen aşk macerasını yazıya döktüğünde başlayan roman sergüzeştimizin de, bugüne dek birikerek kabarttığı bir delta vardı. Bu birikimin çoğunluğunu İstanbul sırtlasa da, ülkenin geri kalanı nasıl bir katkıda bulunmuş ve yurdun dört bir yanından akmış kelimelerle nasıl bir pastiş oluşturulabilir, bunu merak ederek işe başladım.
Öncelikle zorluklardan bahsetmek gerek. Türkiye’nin idari il sınırları, her idari sınır gibi, alelade. Çankırı’yı Çorum’dan ne ayırıyor tayin etmek zor; ama bu sınır kaale almak zorunda olduğumuz kabullerden biri. İlaveten, farklı Cumhuriyet iktidarlarının kendi siyasi ajandaları doğrultusunda Monopoly oynar gibi aniden kent kıldıkları yerler fazlasıyla mevcut. Bu çalışmanın merceği altında, Osmaniye Adana’dan ne derece ayrılıyor veya Kilis Antep’ten, bir muamma. Ki buradan, aslında işlerin daha da karmaşıklaştığı yere geliyoruz: merkez ve taşra. Bir şehri elbette merkezi ve taşrası birlikte yaratır fakat söz konusu şehrin temsili için bir tercih yapmak zorunda olduğumuzda hangisi daha isabetli olur?
Bu sorunun mutlak bir cevabı olduğunu sanmamakla birlikte, Türkiye özelinde toplum yapısının taşradan yana ağır bastığını düşünüyorum. Bahsedilen ister milli ve ülkücü saiklerle dışarıdan bir gözle yazılmış Yaban olsun, ister köy gerçekliğini kayda geçirmek üzere kaleme alınmış Bizim Köy, sunulan kesitlerin oluşturduğu bütün, bir taşra toplumunu, daha da önemlisi taşra mentalitesini işaret ediyor. Cumhuriyet öncesinde Türkiye sınırları içinde bir hayli kozmopolit sayılabilecek şehirler olmasına, yeni yüzyılın bilinmezliğinin eşiği olarak tanımlanabilecek bir zamanda etnisite ve din farkının bir romanı havalandıracak çatışmalara gebe olmasına rağmen, bunun yansımasını ancak son yıllarda yazılmış romanlarda tek tük görüyoruz. Bunun yerine karşılaştığımız bolca gelenek ve töre kaydı, halkın fakirlik ve cehalet sarmalındaki yanılgıları, yeni rejimin en iyi ihtimalle kısa kalmış, fakat çoğunlukla bozulmuş ve yozlaşmış vekillerinin aymazlıkları ve bütün bunların yarattığı üssel çatışmalar. Refah yoksunluğu ve güçlendirdiği cehaletin küçük insan üzerinde kristalize ettiği kırılmalar Adana’nın bereketli toprakları üzerinde de, Ardahan’ın çetin soğuğunda da aynı.
Bunun nedenlerini Türkiye’nin modernizasyon süreci ve onunla paralel giden Türk romanının gelişim evrelerinde bulabileceğimizi düşünüyorum. Bilindiği üzere ülkemizde roman, inorganik yollarla zuhur etmiş bir formattır. Toplumda hali hazırda varolan destan, masal türü anlatı biçimlerinden evrilmemiş, doğal bir gelişim yaşamamış, tabir-i caizse kopyala-yapıştır metoduyla bir anda baş vermiştir. Batı’da burjuva toplumunun ortaya çıkmasıyla aynı sıralarda doğmuş olan romanın yapı taşı, bu toplumun en küçük parçacığı olan bireydir. Osmanlı toplumunun süregelmiş iktisadi çerçevesi, bireyi oluşturacak toplum yapılanmasından fersah fersah uzaktı. Dolayısıyla bireyin doğamadığı yerde, romanın doğal yollarla doğmasını beklemek abesle iştigaldir.
Bu çerçevede, Türkiye’de roman yazımının Tanzimat ile beraber başlaması tesadüf değildir. Toplumun girdabında kendini kaybettiği Batı-Doğu ikilemi, 1950’lerin ortalarına kadar Türk romanının da yazgısını belirler. Ahmet Mithat Efendi’den Peyami Safa’ya kadar nasıl, neyin pahasına ve ne için batılılaşılacağı mevzuu, toplumun aydın kesimi olan yazarları fazlasıyla ilgilendirmiş ve bu nedenle birçok yazar yazdığı romanı bu mevzu üzerine düşüncelerine demir atıp, denize salmıştır. Çapa atmış her gemi gibi bu romanlar da fazla açığa gidememişlerdir. Bu kısıtlı gezintinin sahne aldığı yer ise, toplumun kalbinin attığı ve her çeşit ötekiyle dirsek teması kurduğu İstanbul’dur.
Anadolu’yla ilk temas Milli Mücadele ve Genç Cumhuriyet romanları sayesinde olur (Burada, Nabizade Nazım’ın 1890 tarihli Karabibik’i ve Ebubekir Hazım Tepeyran’ın 1910 tarihli Küçük Paşa’sını ayrı tutmak gerekir, ikisi de yapısal sorunlarına rağmen köyü ve köy hayatını ilk olarak ele alan eserlerdir). Bu dönemde, her ne kadar Reşat Nuri’nin sıklıkla yaptığı gibi, yurdun her yanında üç aşağı beş yukarı aynı şeylerin yaşandığına nazireyle, olayların vuku bulduğu mekanların “bir Anadolu kasabası” gibi müphem ve afaki bırakıldığını gözlemlesek de, yavaş yavaş İstanbul’dan, konak hayatından çıkıp, Türkiye gerçeği ile tanışmaya başlarız. Vurun Kahpeye, Yeşil Gece ve Yaban gibi romanlar, Cumhuriyet’e ve onun ideallerine inanmış temsilcilerinin gözünden taşrayı anlatır, mekanı Anadolu’nun tümünden ayrıştırmayıp, taşralığında saklayarak. Bu romanlardaki aydın yabancılaşması, suretinde yeni rejimin canlandığı öğretmen - gerici güçler çatışması gibi leitmotifleri, 50’li yıllarda yazılmış Sağırdere, 70’li yıllarda yazılmış Yeşil Gölge gibi romanlarda da görürüz. Bunlar toplumun bugüne değin çözemediği ve küçük Anadolu şehirlerinde, kasabalarında veya köylerinde insan kalabalığının ardına saklanamayan düğümleri olduğu için, edebiyatımızda ve dahi sinemamızda hep vardırlar.
1930’lu yıllara gelindiğinde, Bolu’nun bir köyündeki Alevi - Sünni çatışmasını, emek ve emperyalizm merceklerinden aktaran Çıkrıklar Durunca gibi, kasaba gerçekliğini hiçbir şekilde didaktizme bulaşmadan nesnel hakikatlerle anlatan Kuyucaklı Yusuf gibi yeni filizlenmeler vardır artık. 1941 yılında yazılmış Denizin Çağırışı’nda, ilerleyen yıllarda Tutunamayanlar, Aylak Adam gibi eserlerle Türk edebiyatında bir hayli yer kaplayacak olan bireyin varoluşsal kopukluğunu ilk kez görürüz. Burada taşraya bir nevi zorla fırlatılmış bir öğretmen, kendinden önce gelen örneklerde olduğu gibi idealist bir aydınlanma ajanı değil, taşranın kuraklığını ve boğuculuğunu İzmir’in merkezinde bile bulabilen bir bireydir artık.
50’li yıllar, 70’lerin sonuna kadar devam edecek olan bir çığırı tek başına açmış bir romanla açılır. 1950’de yazılan ve yurtiçi ve yurtdışında büyük bir ilgiye mahzar olan Bizim Köy, Köy Enstitülü Mahmut Makal’ın köy öğretmenliği yaptığı sırada köye ve köylüye dair tuttuğu notlardan oluşur. Bizim Köy’ün önemi edebiyatımıza daha önce şehirli yazarların kısıtlı taşra gözlemlerine dayanan bir merceği kırıp, köyde doğup büyümüş, köyün şahitliğini yapmış birinin merceğini getirmesidir. Bunun devamı Köy Enstitülü yazarlarla gelir, Talip Apaydın Eskişehir ve yöresini, Dursun Akçam Ardahan ve yöresini, Ümit Kaftancıoğlu Kars ve yöresini, Fakir Baykurt Burdur ve yöresini, Abbas Sayar ve Yusuf Ziya Bahadınlı Yozgat ve yöresini, Bekir Yıldız, Adnan Binyazar, Hasan Kıyafet, Osman Şahin, Behzat Ay yurdun çeşitli yerlerini “içeriden biri” olarak anlatmış, tamamlanamamış cumhuriyet ideallerine ve özellikle Demokrat Parti iktidarının bu ideallerin aksi yönünde ilerleyen yanlış politikalarına dikkat çekmişlerdir. Bu romanların çoğunda, toplumcu gerçekliği bir mıh gibi romanın ortasına çakılı buluruz; romanın yapı taşı olan birey bir nebze hafife alınmış, karakterler içsel ve dışsal çatışmalarla dolu bir yolcu olmaktan çok, roman yazarının dünya görüşünü, toplumsal düğümlere getirdiği çözümleri kitlelere duyurmasını sağlayan bir araç olarak kullanılmışlar ve dolayısıyla sığ kalmışlardır.
Ferit Edgü’nün Kimse ve O romanları, köy romanında bir başka yöne boy veren romanlar olarak anılmayı hak ediyor. Yine devletin bir temsilcisi olarak Hakkari’nin bir köyüne giden öğretmen şablonuyla karşı karşıyayızdır, fakat bu öğretmen kendisinden öncekiler gibi idealizmin ve toplumculuğun ateşine soyunmaz. Diğerlerinden farklı olarak sadece öğretmeye değil, öğrenmeye de gitmiştir ve tanık olduğu yoksulluğun, açlığın ve çaresizliğin anahtarının kendisinde olmadığının bilincindedir. İçine girdiği ve dillerinden anlamadığı topluluğu gözlemlemekten çok, kendisinin o toplum içindeki halini gözlemlemeye yatkındır ki bu bir karakter şeması olarak edebiyatımızda fazla karşılaşmadığımız bir durumdur.
Köy romanı furyasından sonra, Türk romanı tekrar başta İstanbul olmak üzere büyükşehire geri döner. Oğuz Atay, Demir Özlü, Sevgi Soysal gibi yazarlar küçük burjuva dünyasına yönelmiş, bu dünyanın değerleri, tanıklıkları ve gözlemlerini irdelemişlerdir; dolayısıyla bu romanlarda Anadolu’ya dair bir şeyler bulmak zordur. Derken 12 Mart ve 12 Eylül romanları gelir. 12 Eylül’ün akabinde benimsenen neoliberal politikaları temel alan iktisadi değişim, coğrafyayı da değiştirir. 1950’lerde Demokrat Parti iktidarıyla başlayan süreç, 80’lerde büyük bir ivme kazanmış, taşralı nüfus büyük şehirlerde yoğunlaşmış, taşralı merkeze taşınarak, merkezi; serbest piyasa ise taşraya taşınarak taşrayı dönüştürmüştür. Bu coğrafi ve iktisadi amorfluğun meyvelerini, Latife Tekin’in Sevgili Arsız Ölüm’ünde, Orhan Pamuk’un Yeni Hayat ve Kar’ında, Hasan Ali Toptaş’ın Gölgesizler’inde okuyabiliriz.
Türk romanının Türkiye haritası üzerindeki gezintisi şimdilik böyle. Elbette bu kişisel de bir gezinti, ister istemez bireysel tercihler haritaya yansıyor. Dolayısıyla neden şu kitap değil de bu kitap türü itirazlar, kişiselliğin oluşturduğu bariyeri geçemiyor. Birçok insan, bilinirliğin o “gizemli çekiciliği”nden hareketle Kars’ta Orhan Pamuk’un Kar’ını görmek istedi mesela ama benim nezdimde Ümit Kaftancıoğlu’nun Kars’ı daha otantik dolayısıyla haritada o var. Bu tür tercihlerin tartışılmasına gerek var mı çok da emin değilim; ki zaten kimseyi ikna etmek de istemem. Zira herkesin Türkiye için oluşturacağı roman haritasının farklı olması olabilir asıl ve amaçlamamız gereken zenginlik. Benimki biraz da unutulmuşa, arkada bırakılmışa, kadri bilinmemişe bir reveranstı; suyunu bulursa ne mutlu…
Meğer vedalaşmışız
17-02-2019 11:53
Savaş Al
Hafızam beni yanıltmıyorsa, biz Cemal abiyle 1. TİP’in 1963 yılında yapılan İzmir il kongresinde tanıştık.
Sonraki yıllarda, TİP’i siyasi özne konumuna taşıyacak örgütlenme çalışmalarında hep birlikte olduk.
Eminim ki onu tanıyan herkes, onun sosyalist mücadeledeki kararlı duruşuna ilişkin birçok şey anlatacaktır.Ama ben onu sizlere, son karşılaşmamız olan 10 Şubat 2019 günüyaptığımız konuşmayı anlatarak tanıtmak istiyorum.
10 Şubat 2019 günü onu aradığımda, telefonu gelini Melike açtı.Cemal abinin rahatsızlandığını ve hastaneye kaldırdıklarını söyledi.
Hastanedeki odasına girdiğimde beni gülerek karşıladı.
Kısa bir sohbetten sonra ona yeni kurulan TİP’in 13 Şubat günü Fuar Gençlik Tiyatrosu’nda ‘’Kültür ve siyaset” üzerine bir söyleşi düzenlediğini,konuşmacınında partinin milletvekili olan Barış Atay olduğunu söyledim.
Bu etkinliğin 13 Şubat’ta yapılmasının tesadüf olamayacağı ve bu nedenle 1.TİP’te çeşitli görevlerde bulunmuş insanlar olarak kendisinin,Güner Eliçin’in ve benim bu etkinliğe katılmamız gerektiğini söyledim.
Kendisi bana sağlıkla ilgili bir sorunu olmazsa mutlaka katılacağını, katılamaması durumunda kendisi adına partinin başarısına dönük temennilerini iletmemi istedi: ‘’İş yapan insan hata yapar.Yalnız ölüler hata yapmaz.’’
Önemli olan, ölüm yatağında bile,insanların davranışlarından bağımsız olarak sosyalist mücadeleyi ilerletecek soyutlamayı yapabilmektir.
Rahat uyu Kral.
56 yıllık arkadaşın Savaş Al.
Cemal Dindar: ‘Aşk hepimiz için bir hatırlama biçimidir’
"Aşk karşılıklı özgürleşmek midir yoksa kısıtlanmak mıdır? Aidiyet, kıskançlık, karşılıklı beklentiler bu çerçevede nasıl değerlendirilebilir?"
14-02-2019 14:18
Röportaj: Dilan Ayyıldız
Zamanın göreli olarak daha hızlı aktığı bu dönemde insanın anlam arayışı, güncelliğini tekrar tekrar kazanan bir konu halini alıyor. Hele de konu aşk ve ilişkilerse... Her şeyin çok çabuk tüketildiği bir dönemde aşkı da bu tüketme anlayışından doğal olarak yalıtamıyoruz. Belki de kapitalizmin yıkıcılığından en büyük yaraları, bireyin bir ilişki içerisinde yeniden var oluş süreci alıyor.
Yıkımın ardından gelen yeniden inşa sürecinde 'aşkın farklı halleri' ile karşılaşıyoruz. Bu farklılaşan aşkın halleri ise birçok soruyu beraberinde getiriyor. 14 Şubat vesilesiyle ise "Sevgi neydi, sevgi emekti..." mottosu yeniden akıllara düşüyor. Biz de bu eksende Psikiyatrist Dr. Cemal Dindar ile aşk ve ilişkiler üzerine bir röportaj gerçekleştirdik.
Aşk karşılıklı özgürleşmek midir yoksa kısıtlanmak mıdır? Aidiyet, kıskançlık, karşılıklı beklentiler bu çerçevede nasıl değerlendirilebilir?
Aşkın hepimiz için aynı anlama geldiği çağlar geçeli çok oldu. Birçok deneyim gibi aşk deneyimi de belirsizliğinde kendine yer ararken en az üç alana bölünmüş durumda: romantik aşk, cinsel haz ve sevgi. Aşk dendiğinde insanlar sıklıkla bunları bütünleyen değil de ayıran, bunlar arasında çatışma alanı yaratan deneyimlerden söz ediyorlar. O nedenle de günümüzde genel geçer aşk deneyimi sıklıkla yaşamı kateden bir özgürleşmeye değil de deyim yerindeyse yaşamı katleden, patolojiye yaslanan bölmeli deneyimlere kısa devre yapıyor. Tüm bunlara rağmen aşk dendiğinde hepimizin kastettiği şeyin ortaklığına dair yanılsamanın da bir değeri var.
Çünkü aşk hepimiz için bir hatırlama biçimidir. Dünyanın cennet olmadığını henüz kavramadığımız, dünyaya düşmediğimiz ve kendimizin de gücü sınırlı ve sonlu bir varlık olduğunu henüz öğrenmediğimiz ana dair bir hatırlama biçimi...
Yani ne memeden kesildiğimiz, ne ilk aşklarda yenildiğimiz, acizliğimizle yüzleşmediğimiz bir çağa dair hatırlama...
Aşktaki bütünlük duyumu ilkselliğinden kaynaklanır... İlk dünya olan anneyle bebeğin, ilk anne olan dünyayla insan türünün çocukluğunun bütünlüğü. Aşk bunca ilkel, bunca regresif, bunca başa dönme cesaretini içerdiği için her türlü toplumsal sistem veya grup için bir tehdit olarak algılanır.
Çünkü böylesi ilksel bir bütünlük duyumu bütün eşitsizlikleri karşısına alabilir. İki kişinin yeterlilik iddiası denli bir gruba tekinsiz gelecek ne olabilir! Bu yanıyla aşk elbette şimdi ve burada olana boyun eğmeyen bir özgürleşme deneyimidir. Öte yandan ritüelleştirilmiş romantik aşk, sınıflı toplumlarda epeydir aşk sevdasının ya da ilahi aşkın karşısında değersizleştirilmiş ve pazara düşürülmüş cinsel haz, bir de insanda zaten var olan olumsuz duygularla bağı yadsınmış sevgi deneyimleri düşünüldüğünde her biri kendi alanında insan ruhsallığının zindanı haline de gelebilir. 'Kişilik bozuklukları' denilen kategorilerinin ana sahnesinin de aşk yaşantıları olması boşuna değildir.
Kapitalizmin yarattığı ilişki modelinde maddi bir takim beklentiler ön plana çıkmakta. Kişinin maddi beklentileri de aslında "karşı tarafı tüketmek" üzerinden ilişkileri şekillendirmekte. Bu tüketme isteği/ihtiyacı üzerine kurgulanan ilişkiler mutsuz ilişkilerin asıl nedeni olarak görülebilir mi ya da var olan ilişkiye karşı doyumsuzluğu tetikliyor olabilir mi?
Kapitalizmin aşk ve benzeri yaşantılara yaptığı en büyük yıkım, bu yaşantıların değerini içten dışa çekmesi... İnsanın iç dünyasında yanılsamalı da olsa bir değerlilik ve tümlük sağlayan yaşantının değer ölçütleri giderek pazarın diline ve kurallarına teslim oluyor. İki kişi buna direnmeye kalkıştığında da ortak yaşam olanakları azalmaya başlıyor. Ortak yaşam kurmada hemen her ilişkide ortaya çıkan bu krizi aşmanın bir tek yolu var gibi; sevgililerin bireyleşmiş olması, hem dış dünyada hem de iç dünyalarında yeterlilik duygularını diğerine bağlamamaları... Sevgi de orada, o anda başlıyor sanırım.
Bazı tutumlar sevgi ile değerlendirilirken aslında kişiler ilişki içerisinde farkında olmadan duygusal şiddete maruz kalabiliyor. Sevgi mi, şiddet mi; buna nasıl karar vermeliyiz?
Aşk duygusunun trajik yanı geçmişin tüm incinmelerini, ruhsal acıyı, hatta cinsel birleşmeyi beden ve ruhsallığın birliği olarak düşünürsek bedensel acıları onarma işlevini yüklememiz. Oysa bu acılara, incinmelere yol açan geçmiş deneyimler, aile romansları yeniden sahne almak için hazır kıta beklerler. Bu geçmişi, şimdiyi ve geleceği birbirine bağlayan öyle yüklü, yoğun bir an yaratır ki... O incinmeler, aile romansları artık kişiye ne sunuyorsa ona göre o aşk hikayesinin adı değişir: Karacaoğlan dizesinde olduğu gibi 'Sevsem öldürürler sevmesem öldüm' olur, Arabesk ruhsallığının özlü sözü 'Ya benimsin ya toprağın' olur, Proust'un Swann'a söylettiği, hatırladığımca aktarıyorum, 'Tüm ömrümü hiç tipim olmayan biri için harcadım' olur, ya da karşılıklı bir büyüme vaat eder, aşk büyütür ve o incinmeler, aile romansları başka bir romansın yapı taşına dönüşür...
Şunu da unutmayalım, iki kişi arasındaki aşkın selameti yaşanılan toplumda baskın olan yaşantı biçimlerinin eşitlikçi mi, hayatta neşeyi üretici mi, yoksa sürekli ölümden öldürmekten bahsedilen bir yıkıcılıkla mı biçimlendiğine göre de değişir.
Aşkı toplumsal cinsiyet perspektifinden değerlendirirsek, kadının ve erkeğin aşkı diye iki ayrı şeyden bahsetmemiz mümkün mü?
Buna bilebildiğim en güzel yanıta Otto Kernberg'te rastlamıştım. Yine mealen aktarıyorum: Erkek aşk nesnesinin kucağına doğar, onu keşfetmek zorunda değildir. Kadın ise kucağına doğduğu kişiden ayrılıp aşk nesnesini keşfetmek durumunda kalır. Bu bana doğru bir formülasyon gibi geliyor. Zira kadınların bağlanmalarında deneyimi, eylemi imgenin, ilk bakışta olanın ötesine taşıyan başka bir yetkinlik var. Bunları söylerken her kadında var olan baba/erkek özdeşleşmelerini ve her erkekte var olan anne/kadın özdeşleşmelerini unutmamak gerekli...
Günümüz toplumunda; yabancılaşmanın, parçalanmışlığın, izole edilmişliğin, görünmezliğin toplumunda bir taraftan da sosyal medya merkezli ilişkiler yakınlıklar, aşklar yaşanıyor. Tinder, Instagram, Twitter, Facebook buralarda flörtleşmeler oluyor, bu yepyeni bir olgu. Belki fotoğrafını bile görmediğiniz biriyle uzun uzun yazışmak mümkün oluyor. Başka bir romantize etme belki de... Peki tüm bu yeni süreçleri siz 'aşk muamması' açısından nasıl değerlendiriyorsunuz?
Aşkta düşleme coşkunluk katan 'sanal alan' zaten hep vardı. Sanal alan bu düşleme bir çerçeve sunarak onu güdükleştiriyor mu, yoksa bir yaşam alanı sunarak deneyime dönüşmesini mi sağlıyor? Galiba deneyime göre değişen bir 'her ikisi de' hali var. Sanal alan tekinsizliğin hem kontrollü bir çerçevede yaşanmasına hem de hızlı bir şekilde hastalıklı belirtinin ortaya çıkışına olanak sağlıyor olabilir... Tümüyle kötü diyemeyiz ama kötüye kullanıma uygunluk yaratıyor diyebiliriz.
Son olarak sizin sağlıklı ilişki tanımınız nedir? Bunu toplum sağlığından bağımsız düşünmemiz mümkün müdür?
Az önce söylediğim gibi, toplumsal yaşamın hangi güdünün baskınlığında akıp gittiği bu konuda bence çok önemli. Her gün kefen övgüsü yapılan bir coğrafyada yaşamın her alanında ölüm kapıdadır. Eşitsizliklerin giderek derinleştiği dönemlerde ise her ilişki bir tahakküm alanıdır.
Sağlıklı ilişki, sadece aşkta değil her türlü ilişkide sağlıklılık ölçütü, kişinin hem kendi için hem de diğeri için “eğer kendi varlığını, değerini, anlamını yani kendini yaşayamıyorsa ilişkiden gitme hakkını" tanımasıdır. Bebeğin kişi olma serüveninden yetişkinin eş olma serüvenine tüm ilişkilerde, sevgi bir dünya olma cesaretiyse, ayrılık kapasitesi dünyanın penceresidir.
‘Aşk muamması’ hakkında beş kitap
Tanımı kişiye göre değişen, yaşama biçimi epey tartışılan ve pek çok yönüyle bir muamma olan aşktan bahsediyoruz. Aşka mercek tutan, onu yeniden anlamaya ve hakkında daha derin sorgulamalar yapmaya sevk eden bazı kitaplar imdadımıza yetişmektedir.
14-02-2019 14:07
Hazal Bakan
Hakkında sayısız roman, şiir, destan, şarkı yazılmıştır. Tanımı kişiye göre değişen, yaşama biçimi epey tartışılan ve pek çok yönüyle bir muamma olan aşktan bahsediyoruz.
Aşka mercek tutan, onu yeniden anlamaya ve hakkında daha derin sorgulamalar yapmaya sevk eden bazı kitaplar imdadımıza yetişmektedir. Kimisi dünyaca ünlü bu kitaplar, bizleri sarsacak, şaşırtacak, tahrik edecek ve bir o kadar zenginleştirici olacaktır. Sizlere onlardan 5 tanesini sunuyoruz. Keyifli okumalar, sevgiyle…
SEVME SANATI - ERICH FROMM
"Sevgi", insanlığın gelişmesinin ilk dönemlerinden başlayarak günümüze dek yaşayabilen vazgeçilmez bir duygu, anlam dolu bir sözcük. Hiç kuşkusuz, insanlar var oldukça yaşayacak. Tüm çabalar, uğraşlar, tutkular, yaratılan tüm sanat yapıtları bir anlamda hep sevgisiz kalmamak için belki de. Sevgiyi yaşarken kendimizden geçer, yokluğundaysa hastalanırız. Onu bastırdıkça daha çok özlemini çeker, gizledikçe değişik görünümlerin içine gireriz. İnsanların doğumlarından ölümlerine dek özlemle istedikleri, bekledikleri, elde edebilmek için her şeyi göze alabildikleri, bazen de değerini bilmedikleri bir duygu, sevgi. Tüm şarkıları, romanları, filmleri, düşlerimizi dolduran, tüm sanat yapıtlarına konu olan sevgi, insanların, doğal olarak yaşayageldiği bir olgu mu? Herkes -bir çiçeği, bir çocuğu, işini, güneşi, insanı- sevebilir mi? Sevgiyi herkes gerçekten duyabilir mi? Belki bu sorulara geçmeden önce sevgiyi tanımlamak gerekecek. Evet, nedir sevgi? Bir yeti midir? Bu doğal hak, giderek elimizden alınmakta mıdır? Ve biz, bunları biliyor muyuz?
Erich Fromm, bu yapıtıyla işte bu soruları yanıtlıyor, sağlıklı ve hastalıklı sevginin ne olduğunu, ona neden büyük bir istekle sarıldığımızı, neden insanın bir var olma sorunu haline geldiğini anlatıyor. Anne sevgisinden başlayarak cinsel sevgiye dek uzanan yolda, sevginin ne gibi güçlüklerle karşılaştığını, bu engellerin hangi ruhsal ve toplumsal koşullardan kaynaklandığını gösteriyor. Çağdaş Batı toplumlarında sevginin yozlaşmasının nedenlerini irdeleyerek, bu güzel olgunun yaşanabilmesinin bilimsel temellerini gösteriyor.
KÜNYE: Sevme Sanatı, ErichFromm, Çeviren; Yurdanur Salman, Payel Yayınları, 125 Sayfa
AŞK ÜZERİNE – ALAIN DE BOTTON
Alain de Botton, insanlığın yaşadığı en yoğun duygunun haritasını Aristo, Marx, Nietzsche, Wittgenstein, Tolstoy ve Stendhal'ın rehberliğinde çıkartıyor. Yazarın hınzır, duyarlı, gerçekçi ve bilge kaleminden aşkın tetiklediği ruh halleri birer birer dökülüyor.
Bize çok tanıdık gelen bu ruh halleri, derinlikleri, çelişkileri ve sırları ile karşımıza çıkıp aşka dair söylenen, düşünülen ve yaşanan her şeyi aydınlatıyor.
Felsefenin, statü endişesinin, çalışmanın ve seyahat etmenin inceliklerinden sonra sıra aşık olmanın zorlu, ancak bir o kadar da keyifli anları ile tanışmaya geldi.
KÜNYE: Aşk Üzerine, Alain de Botton, Çeviren; Ahu Antmen, Sel Yayıncılık, 225 Sayfa
AŞK SANATI – OVİDİUS
Ovidius'un bu yapıtı, adından da anlaşıldığı üzere, sevgiyi, sevgide başarılı olmayı, toplum kurallarını sarsmadan, karşılıklı ilişkiler içinde birbiriyle bağdaşmayı öğütleyen, kendince birtakım ilkeler öneren bir kitapçıktır. Yapıtın konusu gibi dili, şiirin uyumu da sürükleyicidir, hangi dizesi okunsa bir insan sıcaklığı, yaşamak isteyen, sevmek için çırpınan, bu özlemlerin en derinini duyan bir yüreğin vuruşları duyulur, yeter ki onu insancıl bir gözle görme yeteneği bulunsun. Ovidius, bu şiirinde okuyucuya yalnız sevinin, aşkın ne olduğunu öğretmekle kalmıyor, ondan hangi koşullar altında yararlanılabileceğini de gösteriyor. Ancak bu öğreticilik de yaşamda uygulamaya bağlıdır, belleğe yüklenen soyut bir bilgi yığını değildir.
KÜNYE: Aşk Sanatı, Ovidius, Çeviren; İsmet Zeki Eyuboğlu, Payel Yayınları, 118 Sayfa
AŞKIN PSİKOLOJİSİ – SIGMUND FREUD
Dört makaleden oluşan Aşkın Psikolojisi'nin ilk makalesinde Freud çocuğun cinselliğin ne olduğunu tam anlamasa da içinde bazı duyguların, özellikle erotik kökenli duyguların etkisini hissetmeye başladığını, özellikle erkek çocuğun annesine karşı olan aşırı sevgisi ve bağlılığının zaman içinde özellikle cinsel organını fark edince cinsel bir eğilime de dönüşebildiğini ve bunun sonucunda da babaya karşı düşmanca duyguların ortaya çıkabildiği söylüyor.
İkinci makalede Freud, anneyle fahişe arasındaki bölümlemeyi daha kapsamlı olarak yani hem kadın hem de erkek açısından tekrar ele alıyor. Ancak bu kez libidonun içindeki iki duygu akımı, şefkat ve cinselliğin karşıtlığını betimliyor. “Erkekler sevdiklerinde arzulamazlar, arzuladıklarında ise sevmezler,” diyor.
“Bekâret Tabusu” başlıkla üçüncü makalede Freud, kadın ile erkek arasındaki cinsel ilişkiye değiniyor. Kitaptaki son makale Freud’un kadınların ruhsal gelişimine ilişkin görüşlerindeki yeniden değerlendirmelerinin ve konuya ilişkin sonraki çalışmasının tohumlarını içeren bir makalesidir
Cesaretle ele aldığı konuları, cesaretle işleyerek psikanalizin kurucusu olmayı başaran Freud’un bu yapıtını da severek okuyacağınız inancıyla sunuyoruz
KÜNYE: Aşkın Psikolojisi, Sigmund Freud, Çeviren; A. Can İdemen, Cem Yayınevi, 88 Sayfa
AŞK ÜZERİNE BİR DİYALOG - EVE KOSOFSKY SEDGWİCH
Aşk Üzerine Bir Diyalog, queer kuram denildiğinde akla ilk gelen isimlerden Eve Kossofsky Sedgwick'in meme kanseri tedavisinin ardından gelen depresyon nedeniyle görüştüğü terapist Shannon Van Wey ile seanslarının izleğini anlatıyor. İlk bakışta hem terapist hem de danışan tarafından alınmış notlar gibi görünse de, esasen, bir dizi derinlemesine içe bakışın, karşılıklı dönüşümün, aşkın sınırsızlığının hikayesi denilebilir bu kitap için.
Sedgwick'in Türkçe'ye çevrilen bu ilk kitabında, kadınlık/kadın oluş, cinsiyet/cinsiyetsizlik, cinsellik, aşk, arzu, çocukluk, şişmanlık, beden, hastalık, ölüm/ölümsüzlük, dostluk, şiir/şiir oluş, yazı/yazı oluş üzerine allak bullak eden bir düşünce silsilesini sunuyor okura. Karşılıklı konuşmalarmış gibi görünen ama karşılıklı konuşmanın ikililiğini aşan, şahıs zamirlerini bile bulanıklaştıran, hangi kelimelerin/cümlelerin içe doğru söylendiği, hangilerinin terapiste ve/veya okura doğru söylendiği (ki bu haliyle okur bir katılımcı voyeur gibi görülebilir), hangilerinin sadece atmosfere doğru üflendiği hiçbir zaman açıkça anlaşılamayan, Sedgwick'in bu güncevari, diyalogvari, düzyazıvari, şiirvari, haibunvari denemesiyle buluşup ürkütücü, yırtıcı, neşeli, kırılgan, akışkan, devingen, muğlâk bir dil yaylasında yürümeye başlıyoruz.
Sibel Yardımcı'nın muazzam sorularıyla sorarsak eğer: "Eve konuşurken aslında kim konuşuyor? Hangi sesler onun içinden [through] geçiyor, hangi sözler onu kendilerine aracı kılıyor? Shannon konuşurken aslında kim konuşuyor? Eve'in yazdığı Shannon'da aslında kimin sesini duyuyoruz?"
KÜNYE: Aşk Üzerine Bir Diyalog, Eve Kossofsky Sedgwick, Çeviren; Özge Karlık, Ayrıntı Yayınları, 304 Sayfa