

"Matematik ve Mona Lisa"nın yazarı fizikçi Prof. Bülent Atalay: 'Resim yapmak Da Vinci'ye çok kolay geldi' derler. O yüzden de zor şeylerle uğraştı. Onun asıl derdi bilimleydi
İSTANBUL - Şubat ayında Amerika'da yayımlanan ve kısa bir sürede yaklaşık 15 bin satıp birçok dile çevrilen 'Matematik ve Mona Lisa' Albatros Yayınları'nca Türkçeye çevrildi. Kitabın Türk yazarı Prof. Bülent Atalay da kitabın yayımlanması dolayısıyla Türkiye'ye gelip çeşitli konferanslar verdi.
Teorik fizikçi ve ressam olan Atalay, üniversite eğitimini, lisansüstü çalışmalarını Georgetown, Berkeley, Princeton ve Oxford üniversitelerinde tamamladı. Atalay'ın lisesi bile özel. 'Ölü Ozanlar Derneği' filminin çekildiği okulda okumuş. Halen Mary Washington Üniversitesi'nde fizik profesörü, Virginia Üniversitesi'nde yarı zamanlı öğretim üyesi olarak çalışmalarını sürdürüyor. "Kendi zamanında kitapları çıksaydı, notları basılmış olsaydı başka bilginler anlayıp onun önermelerine devam etseydi 18. asır sonunda bu seviyeye erişirdik" dediği Leonardo Da Vinci'yle tanışması ise 50'lilerin sonuna dayanıyor. Kısa sürede aynı tarzda çalıştıklarını fark ettiği Da Vinci'nin üzerine çalışmalarını 'Matematik ve Mona Lisa'da toplayan Atalay'a biz de merak edilen soruyu sorduk: "Da Vinci'nin şifresi ne?"
Da Vinci'nin büyük bir ressam olduğu yüzyıllardır kabul gören bir gerçek. Bilime yatkınlığı da bulunan her yeni belgeyle ispat ediliyor. Da Vinci'nin kurduğu bilim-sanat ilişkisini nasıl keşfettiniz?
Çocukluğumdan beri biliyordum Leonardo'nun çok büyük bir ressam olduğunu, ama bilim adamı olduğundan haberdar değildim. Lisedeyken öğrencilerden birinin babası bir konferans verdi ve matematik ile resmin ilişkisini anlattı. 70'li yıllarda ben de resim yaparken metametiği kullanmaya başladım. Sonra da Leonardo'yu keşfetmeye başladığım zaman gördüm ki aynı şeyi yapıyoruz. Elbette o her şeyi en iyi yapıyor. Üstelik tahsilsiz. Zaten o kadar zekiyseniz tahsil iyi değil. Leonardo da öğrencilerine "Birbirinizi kopya etmeyin. Tabiata bakın" dermiş.
Da Vinci'nin yapıtlarındaki matematik söz konusu olunca akla hemen 'altın oran' geliyor. Diğer resimlerinde de adaşı Fibonacci'nin dizinini uyguladığını görüyoruz...
Çoğu ressam çalışırken ne çizdikleri dalların sayısına bakarlar ne de açıları hesaplarlar. Oysa o, bunu hep yaparmış. Altın oran dediğimiz dikdörtgenin tüm açılarını aldığınızda ortada kalan boşluk.
Bunu Da Vinci'den 300 yıl önce yaşamış adaşı Fibonacci de ortaya koymuş. Onun ortaya attığı formülle Da Vinci'nin resimlerinde kullandığı matematiksel formül birbirini tutuyor. Bir dikdörtgen çiziyorsunuz sonra onun içine bir üçgen ve yüzü, saçları yerleştirmeye başlıyorsunuz. Bir başka gerçek de portreleri ortadan ikiye ayırdığınızda, çizginin bir gözün üzerinden geçmesi. Bu Mona Lisa'da da var ve size hareket ettiği izlenimi veriyor.
Bu kadar büyük bir ressam olmasına rağmen Leonardo Da Vinci'nin çok az eser vermesini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Tamamen kendisinin yaptığı yedi resim var. 'Resim yapmak ona çok kolay geldi' derler. O yüzden de zor şeylerle uğraştı. O bir bilim adamıydı. Üstelik başladığı işleri bitirmezmiş.
O yüzden de kolay kolay da iş bulamamış. Mona Lisa'yı bile bitirememiş olduğu da söylenir. Dediğim gibi onun derdi bilimle. Da Vinci makas, tanklar, bisiklet birçok şey icat etmiş.
Kitabınızda Da Vinci'nin Fatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul'a davet edildiğini söylüyorsunuz ve ressamın II. Beyazıd'a yazdığı mektubu yayımlıyorsunuz...
1480 senesinde Fatih Sultan Mehmed tarafından davet edilmiş. Hatta o yıl Da Vinci, Milano'daki bir düke mektup yazmış toplar, tüfekler, tanklar, seyyar köprüler yapabilirim diye iş istemiş. Fatih Sultan Mehmet daveti ile ilgili elimizde belge yok. Ama II. Beyazıd'a yazdığı mektup var. Mektupta Haliç'e bir köprü ve Boğaziçi'ni birleştirecek dubalı bir köprü inşa etmek istediğini yazıyor. Askeri danışman olarak görev yapıp surlar, yeni silahlar yapmak istediğini söylüyor. Mektubu 'Resim de yaparım' diye bitiriyor. Herhalde o zaman Osmanlı'nın bunlara ihtiyacı yoktu. Da Vinci'nin iş başvurusu kabul edilmedi.
Dan Brown'un kitabının ardından tüm dünyada Da Vinci'nin şifresini çözme azmi uyandı. Siz yıllardır Da Vinci ile ilgilenen biri olarak onun şifresini çözdünüz mü?
Aslında bir şifre yok tabii. Dan Brown kitabı yazdığı zaman Mario Livio'nun kitabını okumuştu. Mario Livio da benim verdiğim konferansa gelmişti. Hatta kendi kitabında altın oran hikâyesini anlatırken tavşanlardan bahsediyordu. Tavşan örneğini ben bulmuştum. Sonra Mario Livio yazdığı zaman kitabını bir şifre olarak kullandı. Dan Brown'un kitabı da çok güzel roman. Ben de beğendim ama her yanlışlık bulduğumda bana verilen beş kitabın birini arkadaşıma hediye ettim. Sonunda iki yıl evvel uçakta Türkiye'ye geliyordum, o zaman bitirebildim. Kiliseyi sarstığı için, kiliseyi arada sarsmak lazım, güzel bir kitap. Da Vinci için bir şifreden bahsetmek gerekirse sanatla bilimi tabiata bakarken birleştirdiği söylenebilir.
Kitabınızın bu kadar ilgi görmesini nasıl karşıladınız. 'Da Vinci Şifresi'nin etkisi oldu mu?
'Da Vinci Şifresi' kitabı mutlaka benim kitabıma yardım etti. Acaba sahiden bir şeyi çözecek mi diye insanlar okumaya başladılar. Okuyanlar mektuplar yolladılar. Şu ana kadar gördüğüm 156 metinden 154'ü son derece olumlu. İkisi çok fena. Onlar şifrenin çözümünü arıyorlardı herhalde.
Verdiğiniz formüllerle gerçekten iyi bir resim yapılabilir mi?
İlk başlarda bu formüller ölçerek uygulanıyor ama sonra otomatik oluyor. Bana kalırsa bu formüllere fazla uyarsanız sıkıcı olur. Evet bu formüllerle güzel bir portre yapılır ama altına Leonardo Da Vinci imzasının atılması için o gülüşü de yakalamak gerekir.
Mona Lisa ve Matematik/Bülent Atalay/Albatros Yayınları
21.01.2006
Kaynak: Radikal