Sarin Gazı Nedir? Nasıl Çalışır? Kimyasal Bir Silah Olarak Kullanılan Sinir Gazının İnsan Üzerindeki Etkileri Nelerdir?
Sarin, organofosfat yapılı bir gazdır. Genellikle bir "sinir gazı" olarak kabul edilir; ancak suyla karışabilir. Bu yüzden sarin içeren yiyecek ve içecekleri yutmak, sarin içeren sıvı ile cilt teması da benzer etkilere neden olabilir; illa solumak gerekmez. Çok küçük miktarda sarine maruz kalmak bile ölümcül olabilir, ancak öldürücü olmayan düzeyde maruz kalınması halinde, kalıcı nörolojik hasarı ya da ölümü önleyecek tedaviler mevcuttur. Gelin bu yazımızda sarin gazının nasıl çalıştığına ve sarine maruz kalındığında uygulanan tedaviye bakalım.
Sarin Nedir?
Sarin, formülü [(CH3)2CHO]CH3P(O)F olan, insan eliyle üretilen (yapay) bir kimyasaldır. 1938 yılında IG Farben şirketindeki Alman araştırmacılar tarafından pestisit olarak kullanılmak için geliştirildi. Sarin, ismini kâşiflerinden alır: Schrader, Ambros, Rüdiger ve Van der Linde. Toplu yıkım silahı ve kimyasal silah olarak, sarin NATO adlandırması olan GB (G-serisi “B”) ile tanımlanmıştır. Sarinin üretilmesi ve depolanması 1993 Kimyasal Silahlar Sözleşmesi ile yasaklanmıştır.
Saf sarin; renksiz, kokusuz ve tatsızdır. Havadan daha ağırdır, bu yüzden sarin buharı alçak alanlara ya da bir odanın tabanına doğru hareket eder. Kimyasal, havada buharlaşır ve suyla kolayca karışır. Kıyafetler sarin ve karışımını emer, sarin gazı ile temasta bulunan kıyafetlere müdahale edilmezse bu durum maruz kalmayı yayabilir.
Panik yapmadığınız ve tıbbi destek aldığınız sürece düşük konsantrasyon sarine maruz kaldığınızda hayatta kalabileceğinizi anlamak önemlidir. Eğer ilk temasta hayatta kaldıysanız, etkileri tersine çevirebilmek için birkaç dakikadan birkaç saate kadar zamanınız olabilir. Buna karşılık, sırf ilk temasta hayatta kaldığınız için, güvende olduğunuzu varsaymayın. Etkiler gecikebileceğinden dolayı tıbbi yardım almak önemlidir.
Sarin Gazı Nasıl Çalışır?
Sarin, bir sinir gazıdır ve bu, sinir hücreleri arasındaki normal iletişime müdahale etmesi anlamına gelir. Organanofosfat, böcek ilaçları ile hemen hemen aynı şekilde çalışır: sinir uçlarına etki ederek, kasların kasılmasının durmasını (gevşemesini) engeller. Nefes alışverişini kontrol eden kaslar inaktif hale gelip, boğulmaya neden olduğunda, ölüm meydana gelebilir.
Sarin, asetilkolinesteraz enzimini inhibe eder. Normalde bu protein sinaptik boşluğa salınan asetilkolini azaltır. Asetilkolin kasların kasılmasını kontrol eden sinir tellerini aktive eder. Eğer nörotransmitter madde ortamdan uzaklaştırılmazsa, kaslar gevşeyemez. Sarin, kolinesteraz molekülünün üzerindeki aktif tarafta serin kalıntıları ile kovalent bağ oluşturarak onun asetilkoline bağlanmasını engeller.
Sarine Maruz Kalınca Oluşan Semptomlar
Semptomlar, maruz kalma yoluna ve yoğunluğuna göre değişiklik gösterir. Ölümcül doz, küçük semptomlar görülmesine neden olan dozlardan daha yüksektir. Örnek olarak çok düşük miktarda sarin gazını burundan çekmek burun akıntısına sebep olabilir. Birazcık daha yüksek bir doz felce ya da ölüme neden olabilir. Semptomların başlangıcı doza göre değişse de genellikle maruz kalındıktan sonra dakikalar veya saatler içinde ortaya çıkabilir. Semptomlar şöyledir:
- Göz bebeklerinde büyüme
- Baş ağrısı
- Baskı hissi
- Salyalanma
- Burun akıntısı veya tıkanıklığı
- Mide bulantısı
- Kusma
- Göğüste daralma hissi
- Anksiyete
- Zihin bulanıklığı
- Kabus görme
- Halsizlik
- Titreme ve seğirme
- İstemsizce idrar ve dışkı yapma
- İshal
- Karın bölgesinde kramplar
Eğer panzehir verilmezse bu semptomlar kasılmalara, solunum durmasına ve ölüme yol açabilir.
Sarin Gazına Maruz Kalan Kişilerin Tedavisi
Sarin gazı ölüme ve kalıcı hasarlara yol açabiliyor olmasına rağmen hafif düzeyde maruz kalan kişilere acil tedavi uygulanırsa genellikle tamamen iyileşmek mümkündür. Yapılması gereken ilk ve en önemli şey vücudun sarin gazından arındırılması olacaktır. Sarin gazının panzehiri atropin, biperiden ve pralidoxime içerir.
Tedavi hızlı uygulandığı ölçüde etkilidir; ancak maruz kalma ve tedaviye başlanması arasında biraz zaman geçmişse de etkili olabilir. Kimyasal gaz nötralize edildiğinde, destekleyici tıbbi tedavi faydalı olur.
Sarin Gazına Maruz Kaldıysanız Ne Yapmalısınız?
Sarin gazına maruz kalmış kişiye suni teneffüs yapılmamalıdır; çünkü suni teneffüs uygulayan kişi de zehirlenebilir. Eğer sarin gazı ile veya sarin gazı bulaşmış yiyecek, içecek, giysi ile temasınız olduğunu düşünüyorsanız, profesyonel tıbbi yardım almak önemlidir.
Tıbbi yardım beklerken gözler, su ile temizlenmelidir. Vücudun açık kısımları su ve sabun ile temizlenmelidir. Eğer koruyucu solunum maskesine erişiminiz varsa, maskeyi güvenli bir şekilde kullanmaya başlayıncaya kadar nefesinizi tutun. Acil durum enjeksiyonları genellikle şiddetli semptom gösteren kişilere veya doğrudan sarin enjekte edilen kişilere uygulanır. Eğer enjektörlere erişiminiz varsa, ne zaman kullanıp kullanmayacağınızı anladığınızdan emin olun; çünkü sarin tedavisinde kullanılan kimyasalların da kendine has riskleri vardır.
Sonuç
Sonuç olarak sarin, organofosfatik bir sinir gazı, bir çeşit kimyasal silahtır. Sarin, suyun içinde çözülebilir; bu yüzden havayla olduğu kadar yiyecek ve sıvılar ile de taşınabilir. Sarin, adeta bir böcek öldürücü (bir pestisit) gibi çalışır. Asetilkolinesteraz içerir ve kasılan kasların gevşemesini önler. Sarin, öldürücü olabilmesine rağmen, hafif maruz kalmalarda hayatta kalınabilir. Eğer maruz kalındıysa ortamdan uzaklaşılmalı, temaslı tüm kıyafetler çıkarılmalı, deri ve kıyafetler su ve sabun ile temizlenmelidir. Acil tıbbî destek aranmalıdır.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Yaşlandıkça en çok yorulan organ hangisidir?
- Güneş ışınları atmosfere çarptığında gökyüzü neden mavi ışığı yansıtır?
- Neden memeli erkek bireylerde hala meme uçları var?
- 8
- 7
- 5
- 4
- 2
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 01/08/2021 00:37:05 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9728
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Biyoloji> Sinirbilim (Nörobiyoloji)
- Bilim Ağacı> Doğal Bilimler> Kimya> İnorganik Kimya
- Bilim Ağacı> Uygulamalı Bilimler> Askeri Bilimler> Askeri Mühendislik> Savaş Mühendisliği
- Sinir Hücresi Savaş Sinir Sinirbilim Nöron Kimyasal Sinir Sistemi Nörobilim Nörobiyoloji Nöron Hücresi Maruz Kalma
This work is an exact translation of the article originally published in ThoughtCo. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.