Aşının yan etkileri ikinci dozdan sonra daha mı fazla? Aşı öncesi ve sonrasında ağrı kesici ilaç kullanılmalı mı? Covid-19 geçirenler aşıyı tek doz mu olmalı?
Dünyanın gündeminde aşı uygulamaları yer alırken, pek çok kişinin aklında da bu tarz sorular mevcut. Geçtiğimiz günlerde New York Times’da yer alan haberde, Covid-19 aşısının yan etkileri hakkında en çok merak edilen sorulara ve uzmanların verdikleri cevaplara yer verildi…
İşte Covid-19 aşısının yan etkileri hakkında merak edilen sorular ve yanıtları
Soru: Covid aşısının yan etkilerinin özellikle ikinci dozdan sonra daha fazla görüldüğü söyleniyor. Bu doğru mudur?
Cevap: İki doz yapılan Pfizer-BioNTech aşısının ikinci dozundan sonra yorgunluk, baş ağrısı, kas ağrıları ve ateş gibi kısa süreli yan etkiler daha yaygındır. İkinci dozdan sonra hoş olmayan yan etkiler yaşayan hastalar, genellikle kötü bir grip olmuş gibi hissettiklerini ifade ediyor. Aşı çalışmaları sırasında, hastalara, yatakta bir veya iki gün geçirmeleri gerekmesi ihtimaline karşı, ikinci dozdan sonra birkaç gün iş yerinden izin almaları tavsiye ediliyor.
ABD’de herkesin aşılamadan sonra yan etkileri izlemek için kullanması teşvik edilen v-safe uygulamasından toplanan veriler, ikinci dozdan sonra bildirilen yan etkilerde bir artış olduğunu gösteriyor.
Örneğin, insanların yaklaşık yüzde 29’u ilk Pfizer-BioNTech dozundan sonra yorgunluk hissettiğini bildirdi. Ancak bu ikinci dozdan sonra bu oran yüzde 50’ye çıktı. Kas ağrısı, ilk dozdan sonra yüzde 17’den ikinci dozdan sonra yüzde 42’ye yükseldi. İlk dozdan sonra insanların sadece yaklaşık yüzde 7’si titreme ve ateş yaşarken bu oran ikinci dozdan sonra yaklaşık yüzde 26’ya yükseldi.
New York Times, sonraki günlerde yeni aşılanmış birçok kişiyle röportaj yaptı. Bu kişiler, hiçbir tepkinin olmamasından, kontrolsüz titreme ve “beyin sisi” gibi belirtilere kadar geniş bir tepki yelpazesi anlattılar. Bu yan etkiler rahatsız edici olsa bile, bağışıklık sisteminizin aşıya güçlü bir yanıt verdiğinin bir işaretidir.
Soru: Aşının yan etkileri kadınlarda erkeklere göre daha mı çok görülüyor?
Cevap: Amerikalılara uygulanan ilk 13,7 milyon Covid-19 aşı dozundan sonra yapılan bir analiz, yan etkilerin kadınlarda daha yaygın olduğunu ortaya çıkardı. Aynı zamanda Covid aşısına karşı şiddetli reaksiyonlar nadir olsa da, neredeyse tüm anafilaksi vakaları veya yaşamı tehdit eden alerjik reaksiyonlar kadınlarda görüldü.
Kadınların Covid aşısına karşı yan etkileri bildirme ve yaşama olasılığının daha yüksek olduğu bulgusu, diğer aşılarla da tutarlıdır. Kadınlar kızamık, kabakulak ve kızamıkçık (MMR) ve hepatit A ve B ve grip aşılarından sonra iki kat antikor üretebilir. Ancak, aşılara reaksiyonlarda tüm erişkin alerjik reaksiyonlarının yüzde 80’ini kadınlar oluşturuyor.
Kadınların yan etki yaşama olasılığının erkeklerden daha yüksek olabileceği doğru olsa da, kadınlarda bu oranın daha yüksek olmasının biyolojik bir açıklaması da var. Kadınların sahip olduğu östrojen bir bağışıklık tepkisini uyarabilirken, erkeklerde bulunan testosteron onu köreltebilir. Ek olarak, bağışıklık ile ilgili birçok gen, kadınlarda 2 ve erkeklerde 1 tane olan X kromozomu üzerindedir. Bu farklılıklar, vücudun sağlıklı dokusuna saldırı olduğunda ortaya çıkan bağışıklık tepkisine kadınların erkeklerden 2 kat fazla maruz kaldığını gösteriyor. Bu da aşıya daha fazla tepki vermenin sebebini açıklamaya yardımcı olabilir.
Soru: Herhangi bir yan etkim olmadı. Bu bağışıklık sistemimin yanıt vermediği ve aşının işe yaramadığı anlamına mı geliyor?
Cevap: Yan etkiler tüm dikkatleri üzerine çeker, ancak aşı klinik deneylerinden ve gerçek dünyadan elde edilen verilere bakarsanız, birçok insanın ağrıyan bir kolun ötesinde herhangi bir yan etki yaşamadığını göreceksiniz. Pfizer aşı denemelerinde, dört hastadan biri dışında hiçbir yan etki rapor edilmedi.
Pennsylvania Üniversitesi’nde profesör ve Gıda ve İlaç İdaresi’nin aşı danışma panelinin bir üyesi olan Dr. Paul Offit, yan etkilerin olmamasının, aşının işe yaramadığı anlamına gelmediğini söyledi. Dr. Offit, aşı denemeleri sırasında önemli sayıda insanın yan etkileri bildirmediğini, ancak aşının insanların yaklaşık yüzde 95’inin koruduğunu gösterdiğini kaydetti.
Dr. Offit,elde edilen verileri değerlendirdiğinde “Bu, korunmak için yan etkilere sahip olmanız gerekmediğini kanıtlıyor” ifadelerini kullandı.
Kimse gerçekten neden bazı insanların çok fazla yan etkisi olduğunu ve diğerlerinin olmadığını bilmiyor. Gençlerin, yaşla birlikte zayıflayan yaşlılara göre daha güçlü bağışıklık tepkileri oluşturduğunu biliyoruz. Kadınlar tipik olarak erkeklerden daha güçlü bağışıklık tepkilerine sahiptir. Ancak yine de, bu farklılıklar, aşıyı yaptırdıktan sonra fazla yan etki hissetmiyorsanız korunmadığınız anlamına gelmez.
Soru: Covid aşısı yaptırmadan önce ağrı kesici aldım ve aşılara çok az tepki verdim. Bu büyük bir hata mı?
Cevap: Aşı yapılmadan önce ağrı kesici alarak rahatsızlığı gidermemelisiniz. Asetaminofen veya ibuprofen gibi kol ağrısı, ateş veya baş ağrısı gibi yan etkileri önleyebilen bir ağrı kesiciyi önceden almak vücudunuzun bağışıklık tepkisini köreltebilir.
Aşılardan önce bir ağrı kesicinin alınması vücudunuzun bağışıklık tepkisini azaltmış olabilir, ancak aşı uzmanları endişelenmemeniz ve yeniden aşı yaptırmaya çalışmamanız gerektiğini söylüyor. Diğer aşılar üzerine yapılan araştırmalar, önceden ilaç almanın vücudun aşıya verdiği bağışıklık tepkisini köreltebilse de, bağışıklık sisteminizin enfeksiyonla savaşmak için yeterince güçlü bir savunma sağlayabileceğini göstermektedir.
Aşıdan önce ağrı kesici almak vücudunuzun bağışıklık tepkisini köreltmiş olsa bile, Covid-19’a karşı iyi bir şekilde korunmanızda sorun oluşturmaz
Soru: Aşıdan sonra ağrı kesici alınabilir mi?
Cevap: Dr. Offit, yan etkileri bir ağrı kesiciyle tedavi etmenin sorun olmadığını ancak gerçekten ihtiyacınız yoksa alınmaması gerektiğini söylüyor.
Uzmanların çoğu, aşı olduktan sonra rahatsızlığı gidermek için ağrı kesici almanın güvenli olduğu konusunda hemfikir olsa da, şikayetlerinizi ilaçsız yönetilebiliyorsanız kullanılmamasını tavsiye ediyorlar. Gereksiz bir ağrı kesici almanın endişesi, bu ilaçların aşının bazı etkilerini köreltebilmesi ihtimaline karşıdır.
Soru: Covid-19 geçirdiyseniz aşının yan etkileri daha mı kötü ortaya çıkıyor?
Cevap: Araştırma raporları, daha önce Covid-19 enfeksiyonu teşhisi konmuş kişilerin, virüs bulaşmamış olanlara kıyasla ilk aşı dozundan sonra daha güçlü bir reaksiyona ve daha fazla yan etkiye sahip olabileceğini göstermektedir. İlk aşı dozunuza karşı güçlü bir tepki, farkında olmasanız bile daha önce enfekte olduğunuza dair bir işaret olabilir.
Daha önce Covid-19 testiniz pozitif çıktıysa ilk dozunuza karşı daha güçlü bir reaksiyon için hazırlıklı olun ve her ihtimale karşı iş yerinizden birkaç gün izin almayı düşünün.
Soru: Covid-19 geçirdim. Bu sadece bir doz alabileceğim anlamına mı geliyor?
Cevap: Araştırmalar, daha önce Covid-19 geçiren kişiler için bir dozun yeterli olabileceğini, ancak şu ana kadar tıbbi yönergelerin değişmediğini göstermektedir. Pfizer-BioNTech aşısı olduysanız Covid-19 geçirmiş olsanız bile ikinci dozunuzu almalısınız.
Soru: Aşılar, yeni varyantlara karşı işe yarayacak mı?
Cevap: Aşılar, İngiltere’de ortaya çıkan ve Amerika Birleşik Devletleri’nde hızla baskın hale gelen yeni bir varyanta karşı etkili görünüyor. Ancak koronavirüsün özellikle biri Güney Afrika’da ve biri Brezilya’da tespit edilen varyantları, aşılanmış kişilerde antikorlardan kaçma konusunda daha becerikli görünüyor.
Bu endişe verici görünse de, umutlu olmak için bir neden var. Daha dirençli bir varyanta maruz kalan aşılanmış kişiler hala ciddi hastalıklara karşı korunuyor.