İnternette son dönemlerde en sık karşılaştığımız terimlerden biri olan paradoks nedir ve ne anlam ifade eder? Tarzında sorularınıza en net cevabı bu yazı sayesinde alabileceksiniz. Antinomi olarak da bilinen bir paradoks, mantıksal olarak kendiyle çelişen bir ifade veya kişinin beklentisine aykırı bir ifadedir. Gerçek fikirlerden görünüşte geçerli olan akıl yürütmeye rağmen, görünüşte kendiliğinden çelişen veya mantıksal olarak kabul edilemez bir sonuca yol açan bir ifadedir. Bir paradoks genellikle aynı anda var olan ve zamanla devam eden çelişkili ancak birbiriyle ilişkili öğeler içerir. Bunları içermeyen bir olgu kesinlikle paradoks değildir.
Diğer paradokslar titiz oldukları varsayılarak tanımlarında hataları ortaya koydular ve aksiyomlar ile matematiğin yeniden incelenmesine neden oldular. Bir örnek, Russell’ın “kendilerini içermeyen tüm listelerin bir listesinin” kendisini içerip içermeyeceğini sorgulayan paradoksudur ve özellikleri veya tahminleri olan kümelerin tanımlanmasında küme teorisi bulma girişimlerinin kusurlu olduğunu göstermiştir. Curry’nin paradoksu gibi diğerleri, mantıklı bir sistemde temel değişiklikler yapılarak kolayca çözülemez. (Vikipedi)
Mantığın dışındaki örnekler, bir geminin ahşap parçalarının her birini ve her seferinde aynı gemiyi değiştirerek zaman içinde onarılıp onarılmadığını sorgulayan bir paradoks olan Theseus’un felsefi gemisini içerir. Paradokslar aynı zamanda imgeler ya da diğer medya formlarını da alabilirler. Örneğin, MC Escher özellikli perspektif tabanlı sonsuz tırmanmaya görünen diğer bakış açılarından katlar olarak görülen duvarlar ve merdivenler ile yaptığı çizimlerin birçok paradoks içerdiğini belirtmiştir.
Yaygın kullanımda, “paradoks” kelimesi genellikle “ayakta durmanın yürümekten daha yorucu olması paradoksu” gibi ironik veya beklenmedik durumları ifade eder.
Mantıksal Paradoks
Paradokslardaki ortak temalar arasında öz referans, sonsuz regresyon, dairesel tanımlar ve farklı soyutlama düzeyleri arasındaki karışıklık veya tartışma vardır.
Patrick Hughes paradoksun üç yasasını özetliyor:
Kendi kendine referans:
- Bir örnek, yalancı paradoksun bir biçimi olan “Bu ifade yanlıştır” ifadesidir. İfade kendini ifade ediyor. Bir başka öz referans örneği, berberin kendisini berber paradoksunda tıraş edip etmediği sorusudur. Yine başka bir örnek “Bu sorunun cevabı ‘Hayır’ mı? ‘ paradoksudur.
Çelişki:
- “Bu ifade yanlıştır”; ifade aynı anda yanlış ve doğru olamaz. Bir başka çelişki örneği, cinle konuşan bir erkeğin dileklerin gerçekleşmesini istememesi. Bu kendisiyle çelişir, çünkü eğer cin isteğini yerine getirirse, isteğini yerine getirmezse ve isteğini yerine getirmeyi reddederse, o zaman gerçekten onun dileğini yerine getirdi, bu nedenle dileğini vermeden ya da yerine getirmeyi imkansız hale getirdi.
Kısır döngü veya sonsuz gerileme:
- “Bu ifade yanlıştır”; ifade doğruysa, ifade yanlıştır, böylece ifade doğrudur. Kısır döngüselliğin bir başka örneği, aşağıdaki ifade grubudur:
“Aşağıdaki cümle doğrudur.”
“Önceki cümle yanlış.”
Paradoks nedir tüm detayları ile paylaştık, bizi takipte kalmaya devam edin.
Nedir kategorisi yazılarımız ile sosyal ve güncel tüm konulara erişebilirsiniz.
Paradoks; ilk bakıldığında dopru olan ifade veya ifadeler bütününün bir çelişiki oluşturması ve içinde çıkılması güç bir hale dönüşmesi durumlarını ifade eden bir terimdir. Türkçede Yanıtmaş, Çatışkı ve Çelişki gibi karşılıkları vardır.
Paradoks ilizyon gibi görünen ama aslında çelişki doğurmuş olan durumları tasvir etmektedir. İlk başında anlaşılması güç olan ifadelerin daha sonra bakıldığında aslında bir çelişki yarattığı durumlar paradoks durumlardır.
Günümüzde kullanmış olduğumuz Paradoks kelimesinin kökeni Fransızcadır. Ancak temel olarak bu kelime Antik Yunan döneminden beri kullanılmakta olan latince Paradoksos kelimesinden türemiştir.