Mısır'daki Giza platosunda bulunan Büyük Piramit, yaklaşık 4.500 yıl önce firavun Khufu tarafından yaptırılan Antik Dünyanın Yedi Harikası'nın ayakta kalan son yapısıdır. Piramidin içinde ne olduğuyla ilgili gizemler hala devam ediyor.
Önceki araştırmalara dayanan yakın tarihli bir çalışma, “müon tomografisi” adı verilen bir teknik kullanarak piramidin iç yapısı hakkında yeni ayrıntıları ortaya çıkardı. Büyük Piramit'ten geçen kozmik ışınlar, gizli koridoru ortaya çıkarmaya yardımcı oldu.
Yakın zamanda Nature Communications'da yayınlanan bir makale, bu gizemlerden en az birinin üzerindeki perdeyi kaldırdı. Tarama Piramitleri projesiyle işbirliği yapan bilim insanları, uzaydan gelen amansız radyasyonu ve ilk olarak parçacık hızlandırıcılarda kullanılmak üzere geliştirilen teknolojiyi kullanarak Büyük Piramit'in içinde yeni bir geçit keşfettiler.
Arkeologların hemen hemen istedikleri her yeri kazabilecekleri 19. yüzyılın aksine, günümüzde koruma bir öncelik. Bilim insanlarının Büyük Piramit gibi büyük yapıların içine onlara zarar vermeden bakabilme yeteneğini geliştirmeleri gerekiyor. Esasen ihtiyaç duydukları şey dev bir X-ray makinesi.
Ancak X-ışınları bu kadar büyük yapıların içini görmek için işe yaramaz; kayada yalnızca çok küçük mesafelere nüfuz edebilirler. Bu nedenle araştırmacıların farklı bir yaklaşıma ihtiyacı vardı ve yanıt uzaydan geldi.
Dünya, kara delikler ve patlayan yıldızlar gibi şiddetli astrofiziksel olaylardan kaynaklanan yüksek enerjili parçacıklar tarafından sürekli olarak etkilenir. Bu yüksek enerjili parçacıklar Dünya'nın atmosferine çarpar ve bu süreçte kendilerini kozmik ışın müonları adı verilen parçacıklara dönüştürürler.
Müonlar elektronlardan daha ağırdır ve kararsızdırlar, saniyenin birkaç milyonda biri kadar sürede bozunurlar. Ancak bu kısa ömürleri, Dünya atmosferini aşıp Dünya yüzeyine çarpmalarına yetecek kadar uzundur.
Müonların çok önemli bir özelliği vardır: İçlerinden geçen madde ile oldukça zayıf bir şekilde etkileşirler. Böylece müonlar, kayada önemli mesafelere nüfuz edebilir. Yeterince yüksek enerjiye sahip müonlar, yaklaşık bir futbol sahası uzunluğundaki 100 metrelik kayanın içinden geçebilir.
Ancak müonlar maddeden zarar görmeden geçemezler. Yol boyunca enerji kaybederler, tıpkı frene bastığınızda bir arabanın patinaj izleri için enerji kaybetmesi gibi. Ve bunun yararlı bir şey olduğu ortaya çıkıyor.
Bilim insanları önce dedektörlerini gökyüzünden gelen müonların oranını ölçmek için kullanırlar. Sonra aynı şeyi büyük bir şeyi yoluna koyduktan sonra yaparlar. Devasa nesne, delip geçmek için yeterli enerjiye sahip olmayan müonların bazılarını durdurur ve geri kalanının geçmesine izin verir.
İşin güzel yanı şu: Eğer büyük kütleli cismin içinde bir boşluk varsa, müon boşluğa çarptığında ve havanın içinden geçtiğinde enerji kaybetmez. Analojimize dönmek için patinaj işareti durur. Ve sonra, müon tekrar yoğun malzemeye dönüştüğünde kayma izi yeniden başlar.
Sonuç olarak, Büyük Piramit gibi büyük bir nesnenin içinden geçen müonlara baktığınızda, sadece bazı müonların geçmesine izin verecektir. Ancak, müonlar bir boşluktan geçerse, dedektörünüze daha fazla müon ulaşacaktır. Böylece, detektörünüzü piramit boyunca tararken müon saptama hızındaki sıçramalara bakarak boşlukların konumunu belirleyebilirsiniz.
Bu yaklaşım size yalnızca boşlukların nerede olduğunu tek boyutta gösterir. Ancak dedektörünüzü farklı yönlere bakacak şekilde hareket ettirirseniz, sonunda boşluğun üç boyutlu bir görüntüsünü oluşturabilirsiniz. Bu, tıbbi bir CT taraması (bilgisayarlı tomografi) aldığınız zamankiyle aynı tekniktir. Müonları kullanan tekniğe "müon tomografisi" veya bazen "muografi" denir.
Japonya'daki araştırmacılar, Büyük Piramit'in röntgenini etkili bir şekilde çekmek için bu tekniği kullanıyorlar. Son makalede, bilim insanları yapının içinde yaklaşık 2 metre kare ve 9 metre uzunluğunda daha önce bilinmeyen bir tünel buldular.
Bu, Büyük Piramit'te bulunan ilk boşluk değil. 2017'de, aynı araştırmacılardan bazıları yaklaşık 30 metre uzunluğunda daha da büyük bir boşluk buldu. Şimdiye kadar kimse bu boşluklarda ne olduğunu bilmiyor.
Büyük piramit gizli koridor
a:Chevron, Khufu'nun Piramidinin kuzey tarafındaki DC'nin orijinal girişini kaplayan, devasa üçgen kireçtaşı kirişlerden oluşur. b:DC ve MC'de kırmızı noktalarla gösterilen Nagoya Üniversitesi dedektörlerinin ve turuncu noktalarla gösterilen CEA dedektörlerinin 3B modeli ve konumları. c – h Dedektörler. c:EM3'ü, d: EM2'yi, e: EM5'i, f:Charpak'ı, g:Joliot'u ve h:Degennes'i gösterir. (Kredi: Procureur ve diğerleri, Nature Communications, 2023)
Yeni keşfedilen boşlukların konumu nedeniyle, Mısırbilimcilerin uzun zamandır bildiği, altındaki tüneller ve odalar üzerindeki ağırlığı ve gerilimi azaltmak için piramidin içine yerleştirilmiş mimari özellikler oldukları düşünülüyor. Yine de, daha büyük boşlukta ne olduğu hakkında hiçbir bilgimiz yok.
Mısır arkeoloji otoriteleri bu keşiflerin farkındalar ve bilim camiasında nasıl ilerleneceğine dair bir tartışma var. Araştırmacılar, daha büyük boşluğun içine bakmanın faydalarını, ona ulaşmaya yönelik herhangi bir girişimin piramide kalıcı zarar vereceği gerçeğiyle karşılaştırıyorlar.
Bu yeni keşif ne kadar heyecan verici olsa da, müon tomografisinin başka kullanım alanları da var. Araştırmacılar bu tekniği volkanların içine bakmak ve yoğun fırtınalarda atmosferde hapsolan su içeriğini ölçmek için kullandılar. Teknik aynı zamanda nükleer reaktörlerin içine bakma potansiyeline de sahip.
Araştırmacıların tam olarak ne bulduğunu bilmek için henüz çok erken olsa da, müon tomografisinin arkeolojiye yeni bir yetenek kazandırdığına şüphe yok.
Kaynak: https://bigthink.com/hard-science/great-pyramid-muon-tomography/