Transkript
1 ICS TÜRK STANDARDI TS 1253/Mart Hıyar (Cucumis sativus L.) 0 Giriş Bu standard; hıyarın tarifine, sınıflandırma ve özelliklerine, numune alma ve muayeneleri ile piyasaya arz şekline dairdir. 1 Kapsam Bu standard, Madde 3.1'de tanımlanan ve tüketiciye taze olarak arz olunan hıyarı kapsar. 2 Atıf yapılan standardlar ve/veya dokümanlar Bu standardda diğer standard ve/veya dokümanlara atıf yapılmaktadır. Bu atıflar metin içerisinde uygun yerlerde belirtilmiş ve aşağıda liste halinde verilmiştir. * işaretli olanlar bu standardın basıldığı tarihte İngilizce metin olarak yayımlanmış olan Türk Standardlarıdır. TS No Türkçe Adı İngilizce Adı TS ISO 874* Yaş Meyve ve Sebzeler Numune Alma Fresh fruits and vegetables - Sampling 3 Tarifler 3.1 Hıyar Cucumis sativus L. türüne giren bitkilerin meyvesi. 3.2 Yabancı madde Hıyar meyveleri arasında bulunan kum, taş, toprak, kabuk, yaprak, bitkisel parçalar, yabancı tohumlar gibi gözle görülebilen kendinden başka her türlü madde. 4 Sınıflandırma ve özellikler 4.1 Sınıflandırma Gruplar Hıyarlar yetiştirme yerlerine göre; - Serada yetiştirilenler, - Açıkta (tarlada) yetiştirilenler olmak üzere iki gruba ayrılır Tipler Hıyarlar değerlendirme şekillerine göre; - Sofralık, - Turşuluk olmak üzere iki tipe ayrılır Çeşitler - Orion (sofralık-serada yetişen), - Melior (sofralık-serada yetişen), - Standex (sofralık-serada yetişen), - Bittex (sofralık-serada yetişen), - Green spot (sofralık-serada yetişen), - Spot resistent (sofralık-serada yetişen) - Langa (sofralık-tarlada yetişen), - Çengelköy (sofralık-tarlada yetişen), - Dere (sofralık-tarlada yetişen), - Maltepe (sofralık-tarlada yetişen), - Kilis (sofralık-tarlada yetişen), - Colorado (sofralık-tarlada yetişen), - Marketer (sofralık-tarlada yetişen), - Cubit (sofralık-tarlada yetişen), - Stays green (sofralık-tarlada yetişen), - Submarine (sofralık-tarlada yetişen). - Hokus (turşuluk-serada yetişen), - Argus (turşuluk-serada yetişen),
2 - Nimbus (turşuluk-serada yetişen). - Kornişon (turşuluk-tarlada yetişen), - Belair (turşuluk-tarlada yetişen), - Belmonte (turşuluk-tarlada yetişen), - Gherkin (turşuluk-tarlada yetişen), - Rus hıyarı (turşuluk-tarlada yetişen). Diğer çeşitler kendi adları ve orijinleri belirtilerek piyasaya arz edilir Sınıflar Hıyarlar kalite özelliklerine göre; - Ekstra, - Sınıf I, - Sınıf II olmak üzere üç sınıfa ayrılır. 4.2 Özellikler Genel özellikler Bütün sınıflara giren hıyarlar izin verilen toleransları da dahil olmak üzere aşağıdaki özelliklerde olmalıdır; Bütün (tam), taze görünüşlü olmalı (çiçek sapı hariç), Sağlam, diri olmalı (çürüyerek tüketime uygunsuz hale gelenler ürünü etkilememeli), Böcek bulunmamalı, Böcek zararları bulunmamalı, Yeterince sert olmalı (yumuşak, buruşmuş veya sulu-ıslak olmamalı), Güzel görünümlü olmalı, Acılaşmamış olmalı, Temiz olmalı, Yeteri kadar olgunlaşmış olmalı (çekirdekleri sertleşmemiş olmalı), Anormal dış rutubet ihtiva etmemeli (dış yüzeyde gözle görülebilir ıslaklık), Yabancı tat ve koku olmamalı dır. Hıyar meyvelerinin gelişmesi ve durumu aşağıdaki özelliklere imkan verecek durumda olmalıdır; Elle toplamaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı ve Gideceği yere ulaştığında tatmin edici durum (pazar isteklerini karşılamaya elverişli bulunmalıdır) göstermelidir Sınıf özellikleri Ekstra Bu sınıfa giren hıyarlar, üstün nitelikte, iyi gelişmiş, çeşidin kendine özgü renk ve diğer özelliklerine sahip, düzgün biçimli (her 10 cm uzunluk için en fazla 10 mm lik bir eğrilik kabul edilebilir) olmalıdır. Bunlarda hiçbir şekil bozukluğu ve çekirdeklenme nedeniyle meydana gelenler dahil özür bulunmamalıdır. Ürünün dış görünüşünde ambalâj içinde sunumunu ve kalitesini etkilemeyecek çok hafif yüzeysel kusurlar dışında kusur bulunmamalıdır Sınıf I Bu sınıfa giren hıyarlar, iyi kalite ve oldukça gelişmiş ve düz biçimli (her 10 cm uzunluk için en fazla 10 mm lik bir eğrilik kabul edilebilir) olmalıdır. Bunlarda çekirdeklenmeden meydana gelenler hariç olmak üzere hafif şekil bozukluğu, özellikle toprağa değen kısımlarda görülen hafif renk açıklığı, sürtünme, ellenme ve düşük sıcaklıktan meydana gelip de iyileşmiş bulunan ve ürünün depolama özelliklerine zarar vermeyen, hafif kabuk özürleri bulunabilir Sınıf II Bu sınıfa, daha üst sınıflara giremeyen, fakat genel özelliklere uyan hıyarlar girer. Bu sınıfa giren hıyarlarda, tohuma kaçmadan ileri gelenlerden başka şekil bozukluğu, serada yetiştirilen hıyarlardaki aşırı renk kusurları dışında, yüzeyin üçte birini kaplayacak kadar renk kusuru, kapanmış çatlaklar, depolama değerini ve görünüşü fazla etkilemeyecek derecede olan ve sürtünme ve ellenmeden meydana gelen hafif özürler bulunabilir. Düz ve hafif eğri hıyarlarda, çekirdeklenmeden başka nedenlerden meydana gelen şekil bozuklukları ve her 10 cm uzunluğu için 20 mm ye kadar eğrilik kabul edilebilir.
3 Her 10 cm uzunlukta 20 mm den çok eğriliği bulunan hıyarlar ise hafif renk değişikliğinden başka bir bozukluğu bulunmadığı takdirde ambalajlarına Eğri Hıyar etiketi konularak, paketlenir, piyasaya arz edilir ve bu sınıf içinde kabul edilir Boylama Hıyarlar kütlelerine göre boylara ayrılır. Boylama, Ekstra ve Sınıf I için zorunlu olup, aynı ambalâj içindeki en ağır ve en hafif hıyarlar arasındaki kütle farkı 130 g ı geçmemelidir. Tarlada açıkta, seralarda ve plastik örtüler altında yetiştirilen hıyarlar en az 30 g, en çok 180 g olmalıdır (Sınıf II hariç). Kısa hıyar ve Kornişon adı altında pazarlanan hıyarlara boylama yapılmaz. 4.3 Boyut ve toleranslar Sınıf toleransları Ekstra Bu sınıfa, Sınıf I den sayıca % 5 e kadar karışma kabul edilebilir Sınıf I Sınıf I e bu sınıfın özelliklerine uymayan, fakat Sınıf II ye giren hıyarlardan sayıca en çok % 10 a kadar karışma kabul edilebilir Sınıf II Sınıf II de, bu sınıfın özelliklerine uymayan fakat tüketime giren (çürüme ile, yara izinden dolayı tüketime uygunsuz hale gelenler hariç) hıyarlardan sayıca en çok % 10 a kadar karışma kabul edilebilir. Bu sınıfta uçları acı hıyarlar sayıca % 2 yi geçemez Boy toleransları Bütün sınıflarda, sayıca % 10 a kadar boy toleransı tanınır. 4.4 Özellik ve muayene madde numaraları Bu standardda verilen özellikler ile bunların özellik ve muayene madde numaraları Çizelge 1'de verilmiştir. Çizelge 1 Özellik ve muayene madde numaraları Özellikler Özellik Madde no Muayene madde no Genel özellikler Sınıf özellikleri Boylama Boyut ve toleranslar Piyasaya arz Numune alma ve muayeneler 5.1 Numune alma Grubu, tipi, çeşidi, sınıfı, boyu ve ambalâjları aynı olup bir defada muayeneye sunulan hıyarlar bir parti sayılır. Hıyar numunesi TS ISO 874 e göre alınır. Alınan temsili numunelerin ambalâjlama, muhafaza ve lâboratuvara gönderilmesi TS ISO 874 e göre yapılmalıdır. 5.2 Muayeneler Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi Ambalâj ve ambalâj malzemesinin muayenesi gözle, elle incelenerek yapılır. Sonucun Madde 6'e uygun olup olmadığına bakılır Hıyarların muayenesi Hıyarların muayenesi gözle, elle incelenerek, koklanarak, tadılarak, tartılarak, ölçülerek yapılır ve sonucun Madde ilâ Madde 4.3 e uygun olup olmadığına bakılır. 5.3 Değerlendirme Muayene sonuçlarının her biri standarda uygunsa parti standarda uygun sayılır. 5.4 Muayene raporu Muayene raporunda en az aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır; Firmanın adı ve adresi, Muayenenin yapıldığı yerin adı, Muayeneyi yapanın ve/veya raporu imzalayan yetkililerin adları, görev ve meslekleri,
4 Numunenin alındığı tarih ile muayene ve deney tarihi, Numunenin tanıtılması, Muayenelerde uygulanan standardların numaraları, Sonuçların değerlendirilmesi, Muayene sonuçlarını değiştirebilecek faktörlerin mahsurlarını gidermek üzere alınan tedbirler, Uygulanan muayene metotlarında belirtilmeyen veya mecburi görülmeyen fakat muayenede yer almış olan işlemler, Standarda uygun olup olmadığı, Rapora ait seri numarası ve tarih, her sayfanın numarası ve toplam sayfa sayısı. 6 Piyasaya arz Hıyarlar ambalâjlı olarak piyasaya arz edilir. 6.1 Bir örneklik Her ambalâjdaki hıyar büyüklük, grup, tip, çeşit, sınıf ve orijin bakımından bir örnek olmalıdır. Ambalâjın gözle görülebilir kısmındaki her hıyar meyvesi ambalâjdaki her ürünü tam olarak temsil etmelidir. Ambalâjın görünen kısmındaki durum, tüm ambalâj için geçerli olmalı; ambalâjın üstünde meyveler nasıl görünüyorsa, alt kısmında da aynı görünüm ve kaliteye sahip olmalıdır. 6.2 Ambalâjlama Ekstra ve Sınıf I hıyarlar için ambalâjlama zorunludur. Ambalâjlar taşıma sırasında hıyarların korunmasını sağlayacak, insan sağlığına zarar vermeyecek şekilde plastik, ahşap, mukavva veya diğer uygun malzemelerden yapılmış olmalıdır. Ambalâj olarak kullanılacak malzeme; yeni, temiz, ürünün harici ve dahili zarar görmesini önleyecek kalitede olmalıdır. Hıyar dolu ambalâj kaplarının üst kısmı, hıyarları muhafaza edecek, hava sirkülasyonunu sağlayacak şekilde tasarımlanmalıdır. Ambalâj boyutları 80 cm x 120 cm veya 100 cm x 120 cm boyutlarındaki paletlere uyacak ölçülerde yapılmalıdır. Ambalâjların yapımında kullanılan her çeşit malzeme insan sağlığına zararsız, yeni, temiz ve kuru olmalıdır. İhracatta kullanılan kağıt, pul gibi malzemelerin baskısı, etiketlenmesi zehirli olmayan mürekkeple yazılmalı ve tutkalla yapıştırılmalıdır. Meyve yüzeyine etiket uygulandığında, etiket çıkarıldığında meyve yüzeyinde iz, leke ve kabuk zararı oluşturmamalıdır. Ekstra sınıf ürünler diğerlerinden ayrı olarak ve bir kat olarak düzenlenmiş ambalâjlar içerisinde sunulmalıdır. Ambalâjlar her türlü yabancı maddeden arınmış olmalı, rutubet ve koku çeken malzemeden yapılmamalıdır. NOT: 28/07/2009 tarih ve sayılı Genel Müdürlük yazısı uyarıca tüm sınıflara ambalajlama zorunluluğu getirilmiş olup, kornişon ve kısa hıyarlar sadece plastic kasalarda ihraç edilebilecektir. 6.3 İşaretleme Hıyar ambalâjı üzerine en az aşağıdaki bilgiler okunaklı olarak, silinmeyecek ve bozulmayacak şekilde yazılmalı ve basılmalıdır: Firmanın ticari unvanı veya kısa adı, varsa tescilli markası, Bu standardın işaret ve numarası ( TS 1253 şeklinde), Malın adı ( Hıyar), Grubu (isteğe bağlı), Tipi (isteğe bağlı), Çeşidi, Sınıfı, Boyu, Eğri hıyar olup olmadığı (Sınıf II için), Üretim bölgesi veya yerel ismi (isteğe bağlı), Parti, seri veya kod numaralarından en az biri, Net kütlesi (en az kg veya g olarak),
5 Büyük ambalâjlardaki küçük tüketici ambalâjların sayısı ve kütlesi (isteğe bağlı). Gerektiğinde bu bilgiler, Türkçe nin yanı sıra yabancı dilde de yazılabilir. Bu bilgilerin dışında reklam olarak ambalâjın içindekilere aykırı, yanıltıcı olmamak kaydıyla başka yazı, resim ve etiketler sağlığa zararsız maddelerle yazılmalı veya yapılmalı, yapıştırılmalıdır. Küçük tüketici ambalâjlarında bu bilgiler bir etikete yazılarak ambalâj içine bırakılabilir. 6.4 Muhafaza ve taşıma Hıyarlar 5 0C ilâ 10 0C sıcaklıkta, % 80 ilâ % 90 bağıl nemde 15 güne kadar muhafaza edilebilir. Hıyarlar ve içinde hıyar bulunan ambalâjlar işleme yerlerinde, depolarda ve taşıtlarda fena koku yayan ve bunları kirleten maddelerle bir arada bulundurulmamalıdır. İçinde hıyar bulunan ambalâjlar gölgede tutulmalı çiğ, yağmur ve güneş altında veya dondurucu soğuklarda bırakılmamalı ve bu şartlarda yüklenip boşaltılmamalıdır. İçinde hıyar bulunan ambalâjların gemilere vinçle yükleme boşaltma işlerinde paletler kullanılabilir. 7 Çeşitli hükümler Üretici bu standarda uygun olarak ürettiğini beyan ettiği hıyar için istenildiğinde standarda uygunluk belgesi vermeye veya göstermeye mecburdur. Bu beyannamede satış konusu olan hıyarların; Madde 4'deki özelliklere uygun olduğunu, Madde 5'deki muayene ve deneylerin yapılmış ve uygun sonuç alınmış bulunduğunun belirtilmesi gerekir.