/ANTİK ÇAĞLARDAN GÜNÜMÜZE Afrika Yahudileri-1
Afrikadaki Yahudi yaşamı, günümüze kadar Akdenizin kıyı şeridinde yoğunlaştı. Mısır, Fas ve Tunus, büyük miktarlardaki Yahudi topluluklarına ev sahipliği yaptı
Afrikanın da Asya gibi, kıtanın diğer bölümlerinden çölle ayrılan bir Akdeniz kıyısı vardır. Yahudi yaşamı antik dönemlerden son zamanlara kadar bu dar kıyı şeridinde yoğunlaşmıştı.
Mısır, İsrail insaniyle aynı köklere bağlanır. Ptolemeliler döneminde Libyada Yahudiler vardı; bunlar Roma yönetimi altında Kuzey Afrikanın batı bölgelerinde göründüler. Bu bölge Arap yönetiminde uzun bir süre gelişen bir Yahudi kültürünün yuvasıydı. İspanyadan zaman zaman gelen mülteci akımı, Ortaçağ boyunca ve yakınlara geçmişe kadar sürdü. 1930larda, son göç akımları hariç, Kuzey Afrika ülkelerinde, dörtte üçünün Fransız egemenliğinde yaşadğı 400.000in üstünde Yahudi vardı. O zamanlardan bu yana Arap milliyetçiliği büyük bir toplu çıkışı yaşattı. Bugün bütün bölgede, yüzde doksanı Fasta yaşayan 15.000 Yahudi bulunuyor.
Büyük Sahranın güneyindeki Yahudilerin tarihi Avrupalı kolonileştirmenin tarihine bağlıdır. Yahudi denizciler ilk Portekiz keşif gezilerine katıldılar ve Hollandadaki Yahudi tüccarlar, Ümit Burnundaki beyez yerleşmelerin öncüsü olan Dutch East Indian Company ile (Hollanda Doğu Hindistan Kumpanyası) ilgilidirler.
İngiliz Yahudileri, Güney Afrikanın 19. yüzyılda keşfedilmesine ve ekonomik olarak sömürülmesine katkıda bulundular. 1880lerde Doğu Avrupa Yahudilerinin kitle göçü başladığında, bölge özellikle Baltık Cumhuriyetinden büyük bir akım aldı. Bu arada Rodostan gelen Yahudiler Rodezyaya yerleştiler. Siyah çoğunluk yönetimine doğru bir hareket ve beyazların varlığındaki bir düşüş sonucu, küçük topluluklar ciddi bir biçimde azaldı ve kayboldu. Ancak Güney Afrika oldukça yüksek gelirli ve farklı Yahudi topluluğuyla, hâlâ Yahudi dünyasındaki en büyük merkezlerden biridir.
Fransız egemenliği altında Cezayir Yahudileri, özellikle ülkenin yönetimi bakımından Fransanın bir parçası olan ve Yahudi nüfusun büyük ölçüde yoğunlaştığı kuzey bölgelerinde oldukça özgürdüler. 1870 Cremieux Kararnamesiyle Fransız vatandaşı oldular ve yerel siyasi yaşamda önemli bir rol oynamaya başladılar. Her ne kadar Müslüman nüfusla Fasınkinden daha iyi ilişkiler kurdularsa da Fransız kültürü olanları gücü altına aldı. İsrailin kurulması, burada az etki yaptı. Fransada bağımsızlık için yürütülen mücadele, bu eski topluluğun erimesi sonucunu doğurdu. Fransa ile Cezayire bağlılıkları arasında çelişkiye düştükleri için, Yahudiler kendilerini imkansız bir konumda buldular ve 1962deki bağımsızlığı izleyen dönemde kitle halinde ülkeyi terkettiler. 115 bin Cezayir Yahudisi birkaç ay içinde Fransaya geldiler ve Fransız Yahudi toplulukları için utanç ve zorluk nedeni oldular, ama sonradan toparlanıp güçlendiler. Geriye kalan birkaç binin çoğunluğu da o zamandan beri ülkeyi terketti. Bugün Cezayir şehrinde birkaç yüz Yahudi vardır. Bir avuç kadar da diğer şehirlerde kalmıştır.
1950lerin başında Tunusun Yahudi topluluğundan Fransız uyruklular da dahil 105.000 civarında olduğu hesaplanmıştı. Bunların %60ı Tunus şehri ve civarında yaşamaktaydı. Avrupalı varlığının en güçlü olduğu kuzeydeki şehirlerde de önemli topluluklar bulunmaktaydı. Ancak ülkenin güneyinde daha geleneksel koşullarda yaşayan topluluklar ve ayrıca yüzlerce dağınık aile vardı. Bütünüyle Yahudiler, Müslüman olmayan nüfusunun üçte birini oluşturmaktaydı. Kendi farklı siyasal statüleri, ulus ve belediye meclislerinde temsilcileri vardı. 1956 Martındaki bağımsızlıkta, onlar da eşit vatandaşlık hakkı kazandılar ve ilk Tunus kabinesinde bir Yahudi yer aldı; ancak düzenli bir geçiş olmasına rağmen, biraz sonra büyük ölçekli bir göç başladı ve 1962de ülkede 30.000 Yahudi kaldı. Bugünkü Yahudi nüfusu 3.500 ve 7.000 arasında tahmin edilmekte olup çoğunluklar ise Sfax ve Soussi (Susi) ile ve Cerbe Adasına dağıldılar.
FAS
1947 sayımına göre Fransız Fasında tüm nüfusun %2.3ünü ve Müslüman olmayanların %38.5ini oluşturan 203.800 Yahudi vardı. 25.000 Yahudi de, İspanyol Fası ve Tanca uluslararası bölgesinde yaşıyordu. Fas Yahudileri arasında, kentsel bölgeler ağır basmakta olup, daha küçük şehirlerden ve köylerden büyük şehirlere doğru sürekli bir göç vardı. En büyük toplanma Kazablankadaydı ve bu şehirde 1945te 50.000 ve 1951de 80.000 Yahudi yaşıyordu. Marakeşte 1947de 18.000, Fez, Meknes, Rabat ve Tancada 10.000in üstünde büyük topluluklar vardı. 35 yıllık Fransız etkisine rağmen, Yahudiler siyasal yaşamdan hemen hemen bütünüyle uzak tutulmuşlar ve Müslüman çoğunluk tarafından hor görülüp nefret edilmişlerdir. Mayıs 1948de İsrailin kurulmasından hemen sonra birkaç yerde Yahudi karşıtı hadiselerin patlak vermesiyle beraber ülkeden kitlesel çıkışlar başladı. On yıl sonra artık bağımsız olan Fas ile Arap Birliği arasındaki ilişkilerin güçlenmesi sırasında, Yahudi karşıtı politikalar uygulandı ve aynı zamanda göçler durduruldu. Fakat Yahudiler belirli bir tehlikeye rağmen ülkeyi yasal olmayan yollardan terketmeyi sürdürdüler. 1961de Kral 2. Hasanın tahta çıkmasından bir süre sonra göç etme hakkı tekrar verildi ve Yahudi topluluğunun rahatsızlığı sona erdi. Bugün Fasta 15.000den fazla Yahudi yaşamaktadır. Bu herhangi bir Arap ülkesindeki en büyük nüfustur. Bugünkü Kral da Yahudi topluluğunun güvenlik ve refah içinde yaşamalarına ilişkin isteğini tekrarlamakta.