LGBT veya GBLT; Lezbiyen, gay, biseksüel ve transseksüel sözcüklerinin baş harflerinden oluştuğu bilinen bir kısaltmadır. LGB kısaltmasından sonra 1990larda ortaya çıktı. 1980lerin ortaları ve sonları itibariyle gay sözcüğünün yerini LGBT topluluğu aldı. Birçok insan gey sözcüğünün kullanılmasının eksik bir tanımlama olduğunu düşünerek LGBT topluluğuna geçmiştir. Topluluk ismini farklı şekillerde görebiliriz. Bazen LGBTT ( lezbiyen, gay, biseksüel, transseksüel ve travesti) şeklinde de yazılabilir. Ancak 1900’lerden itibaren kullanılmaya başlanılan ” LGBT” sözcüğü eşcinsel haklarının çatı kelimesi olarak kabul edilir. Eşcinsel hareketi olarak bilinen LGBT hareketi, eşcinsel kelimesinin transseksüel, biseksüel ve travestiliği kapsamamasından dolayı çatı kelime olarak görülmesinden vazgeçilmiştir. Hareket GLBTT olarak devam edilmek istenmiş, ancak lezbiyenlerin toplumda yok sayılmasından dolayı L harfi kelimenin başına alınmış ve kadınlara pozitif bir ayrıcalık tanınmıştır. Yurt dışındaki bazı topluluklar bu çatı kelimeye queeri temsilen Q harfini ya da interseksüelleri temsilen I harfini de eklemişlerdir. LGBT ‘nin amacı olarak da kişiler için sosyal bir eşitliğin olması, daha geniş bir toplumu cinsel baskılardan kurtarmak ve LGBT topluluğun genişletilmesidir. LGBT hareketleri; sokak yürüyüşleri, edebiyat, film, topluluk etkinlikleri ve destek grupları, dergiler, edebiyat, yazı ve akademik araştırma, iş faaliyetleri gibi birçok kültürel faaliyetler ve siyasi eylemcilikten oluşur.
LGBT / Gökkuşağı Bayrağı
Gökkuşağının renklerini içeren rengarenk bir bayraktır. Gökkuşağı bayraklarının kullanımı aslında eskiye dayanmaktadır. Dünya çapında farklı kültürlerde; içericilik, umut, çeşitlilik ve arzu anlamına gelmektedir. Günümüzde LGBT dışında başka yerlerde de gökkuşağı bayrağı kullanılmaktadır. Ancak en çok bilinen LGBT hareketinde kullanılmasıdır. İtalya’da da çok yaygın bir şekilde barış bayrağı olarak simgeleniyor. Gökkuşağı bayrağı Andlılar tarafından And halkı hareketlerini ve İnka İmparatorluğunu temsil etmek amacıyla da kullanılmaktadır. Gökkuşağı bayrağının ilk kullanılması San Francisco Gay ve Lezbiyen Özgürlük Günü Yürüyüşü ‘nde 1978 yılında ortaya çıkmıştır. Hippilerin hareketlerinin siyasi yurttaşlık hareketlerinden esinlenen San Francisco’lu sanatçı Gilbert Baker, gökkuşağı bayrağını eşcinseller tarafından her yıl kullanılabilecek bir simge olması için tasarladı. Bayrakların her biri farklı bir renkte ve her bir renk eşcinsel toplumun farklı topluluğunu simgeliyordu. İlk önce sekiz şeritten oluşturduğu bayrağı seri üretimi yapılması için San Francisco Paramount Bayrak Şirketi’ne başvurdu. Ancak cart pembe boya çok sık bulunamadığından bayrak şerit sayısını altıya düşürdü. Pembe ve cam göbeği rengi tasarımdan çıkarıldı. Altı renkten oluşan yeni tasarım San Francisco’dan çıkarak diğer ülkelerde de büyük ilgi görerek eşcinsel çeşitliliğin ve bilincin dünyaca tanınan sembolü haline geldi. Bu sayede Uluslararası Bayrak Yapımcıları Kongresi tarafından resmen tanınmış oldu. New York Stonewall yirmi beşinci yürüyüşünde; dokuz metre eninde ve bir buçuk kilometre boyundaki devasa gökkuşağı bayrağı 1994 yılında on bin kişi tarafından taşındı. Gökkuşağı bayrağının sayesinde benzeri simgeler de ortaya çıktı: iğneler ve özgürlük simgeleri gibi. Bayrağın birçok farklı türü de yapıldı. Mesela diğer eşcinsel simgelerin eklendiği çeşit çeşit tasarımlar ve ABD bayrağını andırdığı düşünülen yıldızlı bir uyarlama gibi. Bu bayraktan esinlenerek eşcinsel bayrakları; biseksüellerin üç renk cart mor lila ve saks mavili , interseksüellerin sarı arka planlı üstünde iki boyutlu içi boş bir mor çemberli, transseksüellerin beş şeritli alt ve üst şeritleri mavi iki ve dördüncü şeridi pembe ve ortadaki şeridi beyazlı, lezbiyenlerin yedi şeritli ve mor ağırlıklı bir şeridi de kahverengili şeklinde birçok türde şekillenmiştir.
Peki LGBT Kimdir ?
1. Lezbiyenlik
Lezbiyenlik; Bir kadının başka bir kadına ilgi duymasıdır. Bir kadın hem cinsine cinsel, duygusal veya fiziksel olarak ilgi duyabilir. Bu durum Antik Yunan’daki bilinen yazılı kaynaklara kadar dayanmaktadır. Midilli ( Lesvos) adasında yaşayan Sappho ‘nun başka kadınlardan hoşlandığını açıkça belli ettiği şiirleri vardır. Bazı filozoflara göre Sappho’nun okulda hemcinslerine karşı yaşadığı aşklar platonik olarak kalmıştır. Lezbiyen ismi de Sappho’nun yaşadığı Lesvos adasının adından geldiği düşünülmektedir. Asya ülkesine göre; Antik hikayelerde ve Çin şiirlerinde de lezbiyenliğe yer verilmesine rağmen erkek eşcinselliğine yer verilmemektedir. Kadınların birbirine okuduğu ya da gönderdiği erotik şiirlere dayanan araştırmalara göre Heian Dönemi Japonyası’nda lezbiyen ilişkiler yaygındır ve toplum tarafından kabul görmektedir. Ortaçağ zamanında Arabistan’da haremde kadınların ilişki yaşadığı belirtilmektedir. Ancak haremlerde yaşanan bu ilişkiler tepki ve baskıyla karşılanmaktadır.
Birçok lezbiyenevlat edinmek istemektedir. Ancak bütün ülkelerde bu yasal değildir. Avustralya’da lezbiyenlerin tüp bebek tedavisi görmesi yasal olarak görülmek istense de yüksek mahkemenin kararı üzerine yasallaştırılamamıştır.
Lezbiyenlikle alakalı bir çok kitap da yazılmıştır. Bunlar:
Beebo Brinker ( Ann Weldy)
The Well Of Loneliness ( Radclyffe Hall)
The Evil Friendship ( Marijane Meaker)
Fena Halde Leman ( Atilla İlhan)
Spring Fire ( Marijane Meaker) birkaç örnek olarak verilebilir.
2- Gaylık
Gaylık; erkek eşcinselleri belirtmek amacıyla kullanılan bir terimdir. Aslen gösterişli, renkli, canlı, umursamaz, neşeli anlamına gelen gay kelimesi 1960 yılından itibaren erkek eşcinsellerin kendilerini tanımlamak için söyledikleri bir terim haline gelmiştir. 20. yüzyıldan önceki dönemlerde eşcinsellik yasal değildi. Halk çeşitli kelimelerle hitap etmekte, eşcinsel ilişkiler büyük yasal suçluluk ifade etmekte ve homofobi ( eşcinsellere karşı duyulan nefret, öfke, korku, hoşnutsuzluk ve ayrımcılık) teşkil etmekteydi. Günümüzde bu yasa dışılığa Batı dünyasında kimlik, eşcinsel evlilik, evlat edinme ve sığınma hakkı gibi haklarda değişiklikler yaşanmıştır. Ancak Doğu dünyası bunun aksine yetmiş beş ülkede erkek erkeğe seks yasa dışı kabul edilerek erkek eşcinsel bireylere İran, Nijerya ve Uganda ölüm cezası gibi ağır bir ceza uygulamaktadır. Türkiye’ de ise kanuni bir hakları olmamakla birlikte eşcinsel bireylerin yasal güvenceleri de yoktur. Birinegay kelimesini kullanmak 1970lerin sonundan başlayarak 1990ların sonlarına kadar aşağılama ve hakarete olarak kabul edilmiştir. Günümüze en yakın olarak 2011 yılında yapılan Av Mevsimi filminde bir oyuncunungay olduğunu söylemesi üzerine bu söylem sansürlenmiş, alınan tepkiler sonucunda da yapılan açıklamada gay kelimesinin hakaret ve küfür içerdiği belirtilmiştir.
3- Biseksüellik
Biseksüellik; hem erkeğe hem de kadına cinsel, romantik çekim veya ilgi olarak adlandırılmaktadır.Biseksüeller iki ayrılır. Cinsel olarak ancak bir eşle olmayı seçebilirler, böylece uzun dönemli monogram ilişkileri olabilir. Diğer biseksüeller üç taraflı ilişkilere, aynı cinsiyetten eşlere veya farklı toplumlardan veya cinsiyetlerden olan eşlere izin vererek serbest evlilik yapabilirler. Bireylerin yönelimi biseksüel olduğu gibi kimlikleri de biseksüeldir. Bunların bazı nedenleri; doğum öncesi hormonal etkiler veya doğum sırasında gerçekleşen etkilerden dolayı olabileceği ve bu kimliklerin içsel ve değiştirilemez olduğu söylenmektedir. Kişinin cinsel kimliğinin oturması, oluşması ve sağlamlaşması hayatı boyunca devam etmektedir ve kişi bu konuda özgürdür. Diğer eşcinsellerde de olduğu gibihomofobik insanlarbiseksüellere de şiddet ve ayrımcılık uygulamaktadır. Homofobiklerin biseksüellere yaptıkları ayrımcılığa bifobi olarak adlandırılmaktadır.Biseksüel insanların haklarına kavuşabilmesi, biseksüel insanların görünürlüğünün arttırılması ve bifobi ayrımcılığınn ortadan kalkması için 1999 dan beri her yıl 23 Eylül de “Biseksüel Görünürlük Günü” kutlanmaktadır.
4- Transseksüellik
Transseksüellik; kişinin kendi cinsiyetine ait hissetmeyip farklı bir cinsiyet durumunu benimsemesidir. Transseksüellik kişinin cinsiyet kimliğini belirttiği için cinsel yönelimden farklı bir olaydır. İstedikleri halde kendini hissettikleri cinsiyete tıbbi yardımla geçiş yapabilirler. Bu geçiş sürecinde cinsiyet değiştirme ameliyatı ve hormon terapisi gibi tedavilerle kendilerini hissettikleri cinsiyete uyum sağlamaları beklenir. Transseksüellik; kişinin iç dünyasında kendisini başka biri gibi olarak hissetmesi ve görmesidir. Bu yüzden transseksüellerin dış görünüşlerinden benimsenmesi zordur. Travestilerden farklı olarak fiziksel görünüm, davranışlar ve giyimden öte cinsiyet değiştirme ameliyatı geçirerek sosyal ve hukuki olarak da farklı bir cinse geçmiş olurlar. Transseksüellerin bedenleri farklı olsa da hissettikleri cinsiyettedirler ve o şekilde davranırlar.
1950’li yıllarda transseksüeller Amerika’da hormon tedavisi görebilmekteydi. Bu yıllarda transseksüellerle çok yakından ilgilenen Hanry Benjamin diğer insanların aksine transseksüelliği ruhsal bir hastalık olarak görmemekteydi. O bireylerin kendilerini içinde oldukları bedene ait hissetmediklerini, cinsiyet kimliklerinin bulundukları bedenden farklı olduğunu düşünüyordu. Chrisitine Jongensen 1952 yılında Amerika’da ilk kez cinsiyet değiştirme ameliyatı olmuştur. Ancak Amerika halkı buna çok büyük tepkiler göstermiştir. Bunun bir psikopati olduğunu düşünerek transseksüelleri zorla hastanelere yatırarak elektroşok veriliyor ya da antipati tedavisi uygulattırıyorlardı. Hukuki boyuta gelirsek İsviçre, Almanya, Birleşik Krallık, Fransa, Avusturya, Belçika, Lüksemburg, Hollanda gibi birçok ülkede transseksüel bireylere nüfus kaydında yer alan cinsiyet bilgilerini veya isimlerini kendilerini ait hissettikleri cinsiyete uygun olarak değiştirmelerine izin vermişlerdir.
5- Travestilik
Travestilik; Genellikle cinsel bir haz almak için karşı cinsin kıyafetlerini giymek, onun gibi davranmaktır. Travestilerin büyük bir çoğunluğu erkektir. Travestilik transseksüellikle karıştırılmamalıdır. Transseksüellik ruhen gerçekten hissederek cinsiyet değiştirmektir. Travestilik haz almak içindir ve cinsiyet değişimi olmaz. Ayrıca bir cinsel yönelim değildir. Birtravesti eşcinsel veya heteroseksüel olabilir.
6- İnterseksüellik
İnterseksüellik; hem kadınsı hem de erkeksi cinsiyet özelliklerine sahip olmak demektir. Bunun için çift cinsiyetli olmak gerekmez. Birey içinde hem kadın hem erkek özellikleri taşıyarak her iki cinse de cinsel veya duygusal bir çekim hissedebilir. Bu ismi 1916 yılında ilk Richard Goldschmidt vermiştir. İnterseksüellik yerine erdişilik veya hermafroditlik terimleri de kullanılmaktadır.
Onur Yürüyüşü Nedir ? Onur Yürüyüşü Tarihi
Türkiye’de Onur Haftası 1993’te ilk kez Cinsel Özgürlük Haftası olarak kutlanmak istenmiş ancak bazı siyasi nedenlerden dolayı kutlanamamıştır. Her yıl haziran ayının sonunda dünya genelinde LGBTİ bireylere destek veren ve LGBTİ bireylerle birlikte etkinlikler ve törenlerle kutlanır. LGBTİ etkinlikleri Stonewall ayaklanmaları ( 28 Haziran 1969 STonewall Inn barına yapılan polis baskınından sonra yapılan bir dizi direniş ve gösteriş eylemleridir) adına yapılmaktadır. Gezi Parkı protestolarından sonra daha görünür hale gelen LGBTİ yürüyüşleri Mersin, Antalya, Tunceli, İzmir ve Kocaeli kentlerinde meydanlara çıkılarak Onur Yürüyüşleri düzenlenmiştir. Birçok başka şehirde de onur yürüyüşlerine dair etkinlikler düzenlenmiş ancak farklı sebeplerden dolayı iptal edilmek zorunda kalınmıştır. Onur yürüyüşleri 2019 yılında İzmir, Antalya, İstanbul ve Mersin şehirlerinde de İnsan Hakları Mahkemesi’nin hükmüne aykırı şekilde yasaklanmıştır. 2013 ‘te gezi protestolarının etkisiyle yüzbinlerce katılımla bir onur yürüyüşü etkinliği düzenlendi. Onur yürüyüşünde kullanılan bazı sloganlar;
Okulda, işte, mecliste. Eşcinseller her yerde; kabul et ya da etme eşcinseller her yerde!
Susma haykır, eşcinseller vardır !
Türk Edebiyatı’ndan LGBT’ye Destek
Türk Edebiyatı yazarlarımız LGBT hakkında bir çok eser yayımlamıştır. Bunlardan en iyi birkaç tanesi şunlardır:
Sevişen Çocuklar Matinesi ( Çağlar Yerlikaya)
Birbirimize (Ahmet Tulgar)
Aşkın “L” Hali ( Kolektif)
Ali ile Ramazan ( Perihan Mağden)
Hergele Aşıklar ( Niyazi Zorlu)
Gizli Anların Yolcusu ( Ayşe Kulin)
Volkan’ın Romanı (Ahmet Tulgar)
Aşkın Tekil Hali ( Can Yılmaz)
Adresinde Bulunamadı ( Mehmet Bilal)
Paramparça (Duygu Asena)
LGTB Filmleri
Love, Simon (2018)
Beni Adınla Çağır (2017)
Beach Rats (2017)
And Then We Dance ( 2019)
Trans America (2005)
Another Gay Sequel: Gays Gone Wild ( 2008)
The Boys İn The Band ( 1970)
Colette (2018)
Türkiye’de ve Dünya’da LGBTİ Hakları
Aynı biyolojik cinsiyete sahip iki kişinin cinsel ilişkiye girmesinin suç olmadığı 98 ülkeden biri de Türkiye’dir. Bu tür ilişkileri yasal olarak gören Fransa ceza kanununun örnek alarak yazdığı 1858 Osmanlı Kanunnamesi’yle önemli bir yol gösterici oldu. 19. yüzyılda Hindistan’ın eşcinsel ilişkileri cezalandırma kanunu ancak 2018’de ortadan kaldırıldı.
Tayvan’da Mayıs 2019 da eşcinsel evlilikler yasal hale geldi.
Eylül 2017 de Kongo Cumhuriyeti’nde eşcinsel ilişkiler Malta da eşcinsel evlilikler yasal hale geldi.
Almanya’da Ekim 2017 de eşcinsel evlilikler yasal hale geldi.
Avustralya’da Nisan 2018 de eşcinsel çiftlerin evlat edinmesi yasal hale geldi.
Mart 2017 de Finlandiya’da eşcinsel çiftlerin evlat edinmesi yasal hale geldi.
2019 yılıyla birlikte tam yetmiş bir ülke eşcinsel ilişkileri cezalandırıyorlar. Moritanya, İran, Afganistan ve Arabistan’da eşcinsel çiftler ölüm cezasıyla yargılanmaktadırlar. Kuzey Amerika ve Batı Avrupa’da da gay ve lezbiyenlerin yaşadıkları adaletsizlikler, cinsel kimlik ve cinsel yönelimine dair yapılan ayrıcalıklar hukuki kapsamda incelenerek bu ayrıcalıkların yapılmamasına yönelik düzenlemeler yapıldı. LGBTİ çiftlerinin evlenmek ve çocuk sahibi olmak için diğer çiftlerin haklarıyla aynı haklara sahip olması gerektiği düzenlemeleri de getirildi. ABD Yüksek Mahkemesi eyaletlere göre değişen eşcinsellerin evlilik konusunun tüm ülkede yasal hale getirilmesi gerektiğini yürürlüğe soktu. LGBTİ haklarını koruyan ve yasal hale getiren ülkelere Tayvan, Japonya ve Latin Amerika’da eklendi. Birleşik Krallık 1967′ de eşcinsel ilişkileri yasal hale getirerek 2005’ten itibaren de eşcinsel çiftlerin yasal olarak evlat edinebilmeleri hakkını verdi. 1980 yılının başlarında Kuzey Amerika ve Avrupa ülkelerinde eşcinsellerle ilgili bakış açısı şu anki Afrika ülkeleriyle benzer haldeydi. 1981 yılında ABD’ de yapılan bir ankete göre ülkenin sadece yüzde yedisi eşcinsellere olumlu bakılıyordu. 2014’te Türkiye’de yapılan bir ankete göre de ülkenin sadece yüzde üçü eşcinsellere olumlu bakıyordu. Ancak son otuz yıla bakıldığı zaman yapısal faktör ve kültürel değişimin etkisiyle bu oranlar azaldı. Arjantin’de olumlu bakış açı oranı yüzde altıdan yüzde otuz dokuza, İsveç’te yüzde yirmi yediden yüzde yetmiş ikiye çıktı. Bu oranların ve toplumun bakış açısının değişmesinin en önemli etkenlerinden biri 1969 da yaşanan özgürleştirici etkisiyle Stonewall olayıdır. Eşcinsellerin yoğun olarak gittiği bir barın polis baskını sonucunda tüm toplumda büyük tepki topladı ve bu olay eşcinsellerin sembolü haline geldi. Günümüzde Türkiye yasalarında ayrımcılıkla ilgili maddelerde cinsiyet kimliği ve cinsel yönelim unsurları yer almamaktadır. Türkiye de imzalanması istenen İstanbul Sözleşmesi’nde
bulunduğu üzere toplumsal cinsiyet kimliği ve cinsel yönelim maddeleriyle kadınların yanı sıra LGBTİ lerin de referans metni olarak görülmektedir.
Dünya’ da eşcinsel ilişkileri yasal gören doksan sekiz yasal görmeyen yetmiş bir ülke bulunmaktadır.
Eşcinsel çiftlerin yasal olarak evlat edinebildiği otuz edinemediği yüz altmış dokuz ülke bulunmaktadır.
LGBTİ’lerin en az bir alanda yasal koruma altında olduğu elli yedi ve yasal koruma altında olmadığı yüz on iki ülke bulunmaktadır.