Diyabet tedavisinde, özellikle diyet ve egzersiz başta olmak üzere bir takım müdahaleler olumlu sonuçlar ortaya çıkarmaktadır. Kişiye özel yapılandırılmış egzersiz programının insülin duyarlılığını artırdığı, glisemik kontrolü sağladığı, ilaç alımı yada insülin ihtiyacını azalttığı bilinmektedir.
Egzersiz, diyabetin en sık görülen çeşidi olan tip 2 diyabet tedavisinde etkili olduğu kadar, insülin direnci, prediyabet, gestasyonel (gebelik) diyabet ve diyabetle ilişkili diğer sağlık problemlerinin kontrolü ve önlenmesinde önemli rol oynamaktadır.
Egzersiz tedavisinde ihtiyaca uygun farklı egzersiz modellerinin (aerobik, anaerobik, dirençli vb.) birlikte uygulanması egzersizin faydalarını artırmaktadır.
Egzersiz Progamı
Egzersiz planlamadan önce diyabetli hastanın risk faktörleri mutlaka değerlendirilmelidir. Tip 2 Diyabet, 35 yaşından önce gelişmiş ve başka herhangi bir hastalığa neden olmamışsa, iskemik kalp hastalığı, yüksek tansiyon yoksa şiddeti giderek artırılan bir egzersiz programı önerilebilir.
Aerobik egzersizlerin yoğunluğu yavaş yavaş artırılmalıdır. Hangi tür egzersizin yapılacağı konusunda kişinin tecihleri dikkate alınmalıdır. Yaşlı ve obez tip 2 diyabetli hastaların egzersize adaptasyonu daha uzun zaman alır ve daha yavaş bir ilerleme gerektirebilir.
Dirençli egzersizler de yine aerobik egzersizler gibi kademeli olarak ilerlemelidir. Yaralanmaları önlemek için egzersizdeki bu ilerleme ilk önce setteki tekrar sayısı, sonra set sayısı daha sonrada sıklığı artırılarak gerçekleştirilir. Dirençli egzersizlerin başlangıcında set başına 5-10 egzersiz, 10-15 tekrarla yapılır. İlerleyiş sadece 8-10 tekrarla yapılabilen daha ağır dirençlere doğru olmalıdır. En iyi yararı sağlamak için 3-4 set yapılmalıdır.
Egzersiz Tipi
Aerobik egzersizin büyük kas gruplarının kullanıldığı herhangi bir modu önerilir ancak yararlı etki oluşması için kalp hızını, belirlenen
süre boyunca, belirlenen hızda tutacak herhangi bir egzersiz (tempolu yürüme gibi) yararlı olacaktır. Yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi ayaklara yük bindirmeyen, aşırı stres oluşturmayan egzersizler uygun seçeneklerdir.
Dirençli egzersiz seansları, bacaklar, kalça eklemleri, gövde, sırt, abdominal kaslar, omuz eklemi ve kolları içeren majör kas gruplarını içermelidir. Dirençli egzersizler, egzersizin uygulandığı ilgili kasa ağırlık eklenerek yapılan bench press, düz bacak kaldırma, kürek, yan yürüme, diz/kalça fleksiyonu, üst ekstremite egzersizleri ve abdominal egzersizlerinin kombinasyonunu içeren egzersiz programı olarak uygulanır ve tip 2 diyabetli yaşlı erişkinlerde glisemik kontrolü artırdığı gösterilmiştir.
Egzersiz Süresi
Aerobik egzersizler, günde kesintisiz olarak 20 ila 60 dk süreli veya ihtiyaç halinde her biri en az 10 dakika süren aralıklı protokol uygulanarak
haftada toplam 150 dakika yapılmalıdır.
Büyük kas gruplarını içeren kişiye özel seçilmiş 8-10 egzersiz, 3 set halinde ve her bir egzersiz 8-10 tekrarlı yapılmalıdır.
Egzersiz Sıklığı
İdeal olarak; haftada en az 3 gün orta yoğunlukta aerobik egzersiz ve aynı gün olmamak şartı ile alternatif günlerde haftada 2 kez de daha şiddetli aerobik egzersiz yapılmalıdır.
Egzersiz Şiddeti
Aerobik egzersiz, maksimal aerobik kapasitenin (VO2max) yaklaşık %40-60’ı düzeyinde orta şiddette (örn. Tempolu yürüyüş) olmalıdır.
Şiddetli aerobik egzersizler (daha yüksek yoğunluklu – örneğin VO2max’ın >%60’ı) ile ek faydalar sağlanabilir.
KAYNAKLAR
Colberg SR, Sigal RJ, Fernhall B, et al. Exercise and Type 2 Diabetes. The American College of Sports Medicine and the America Diabetes Association: joint position statement. Diabetes Care 2010;33:e147-e67.
Polat MG. Tip II Diyabette Fiziksel Aktivite/ Egzersiz. Turkiye Klinikleri J Physiother Rehabil-Special Topics 2016;2(1):57-62.