... konulu sunumlar: "ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ DERS NOTLARI"— Sunum transkripti:
1ÇAĞDAŞ TÜRK VE DÜNYA TARİHİ DERS NOTLARI A- I.DÜNYA SAVAŞI ve SONUÇLARI
23-Bloklaşma ve silahlanma (genel) 1-I.DÜNYA SAVAŞINedenleri:1- Sanayi inkılabı sonucunda Pazar ve hammadde arayışından dolayı ortaya çıkan sömürgecilik yarışı ve ekonomik rekabet.(genel neden)2-Milliyetçilik akımından etkilenen milletlerin Avrupa devletleri tarafından kışkırtılması (genel neden)3-Bloklaşma ve silahlanma (genel)4-Almanya ile Fransa arasında Alsace-Lorraine bölgesinden kaynaklanan çekişme (özel neden)5-Balkanlarda Rusya ile Avusturya Macaristan İmparatorluğu arasında Rusların Panslavizm politikasından kaynaklanan gerginlik. (özel)6-Rusya’nın sıcak denizlere inmek istemesi (özel)7-İtalya’nın Akdeniz çevresine hakim olmak istemesi (özel)Saray Bosna’da Avusturya-Macaristan veliahtının bir Sırplı tarafından öldürülmesi ile savaş başlamıştır.(28 Haz. 1914)
32-PARİS KONFERANSI (18 OCAK 1919) -Savaş sonrasında imzalanacak olan barış antlaşmalarının şartlarını belirlemek amacıyla toplanmıştır.-İngiltere ve Fransa konferansta etkili olan devletlerdir.-ABD’nin isteği ile Milletler Cemiyeti’nin kurulması kararlaştırılmıştır.-ABD’nin yalnızlık politikasına geri dönmesinden yararlanmak isteyen İngiltere ve Fransa Wilson İlkeleri’ni dikkate almayarak kendi çıkarları doğrultusunda barış antlaşmalarının şartlarını belirlemeye çalışmışlardır.- Osmanlı topraklarını paylaşma konusunda anlaşmaya varamadıkları için Sevr Antlaşması’nın şartları sonraya bırakılmıştır.Not: Osmanlı Devleti Paris Konferansı’ndan önce Mondros Ateşkes Antlaşmasını imzalamış (30 Ekim 1918) ve İşgaller başlamıştır.İşgallere karşı Türk halkının ilk tepkisi cemiyetler kurmak olmuştur.(Trakya Paşaeli Cemiyeti:Kurulan ilk milli cemiyettir.)
43-I.DÜNYA SAVAŞI SONUNDA YAPILAN ANTLAŞMALAR -Almanya ile “Versay”,Avusturya ile “Sen-Jermen”,Macaristan ile “Triyanon”,Bulgaristan ile “Nöyyi” ve Osmanlı Devleti ile “Sevr” Barış Antlaşmaları imzalanmıştır. (Sovyet Rusya Brest- Litowsk Ant. ile savaştan çekilmiş Kars,Ardahan ve Batumu’da Osmanlıya geri vermiştir.3 Mart 1918)-Bu antlaşmaların ortak özellikleri;a) Yenilen devletlerin topraklarını küçültmek,bazılarını işgal etmek veya yeni devletler kurmakb) Askeri sınırlamalar getirmekc) Ağır savaş tazminatları ödetmek ve ekonomik yükümlülükler getirmek
54-I.DÜNYA SAVAŞI’NIN SONUÇLARI 1- Rusya, Osmanlı Devleti,Almanya ve Avusturya Macaristan imparatorlukları yıkılarak yerine yeni devletler kurulmuştur.(Yugoslavya,Çekoslavakya,Slovakya,Polonya,Litvan ya…)2-Dünya barışını korumak amacıyla Milletler Cemiyeti kurulmuştur.3-Sömürgeciliğin yerini Manda ve Himaye almış,sömürge rekabeti Uzak Doğu’dan Orta Doğu’ya kaymıştır.4-Milliyetçilik güçlenmiş,yeni milli devletler ve rejimler ortaya çıkmıştır.5-Sınırlar belirlenirken etnik yapıya dikkat edilmemesi “Azınlıklar Sorunu”nun ortaya çıkmasına neden olmuştur.6-Yaklaşık 10 milyon insan hayatını kaybetmiştir.
6SOVYET SOSYALİST CUMHURİYETLER BİRLİĞİ (SSCB),ORTA ASYA’DAKİ TÜRK DEVLET VE TOPLULUKLARI
71-ÇARLIK RUSYASININ YIKILIŞI VE BOLŞEVİK İHTİLALİ -Petersburg’da kadın işçilerin başlattığı grev bu hareketi dağıtmakla görevli askerlerin de katılımıyla bir devrime dönüşmüştür.(Mart 1917)-Çar II.Nikola tahttan çekilmiş ve Duma (Rus Meclisi) üyeleri tarafından geçiçi hükümet kurulmuştur.-Sürgündeki “İlyiç Vilademir Lenin” in Petersburg’a dönmesiyle birlikte,”Barış,toprak ve ekmek”vaadiyle harekete geçen Bolşevikler yönetimi ele geçirmiştir.(Ekim 1917)-Lenin “Brest Litowsk Antlaşması” ile I.Dünya Savaşı’ndan çekilmiştir.(3 Mart 1918)-Dış güçlerin desteklediği Çar yanlısı “Beyaz Ordu” ile üç yıl süren savaşlar Bolşeviklerin zaferi ile sonuçlanmıştır.-Lenin Bolşeviklerin güçlenmesi için “N.E.P.” Politikasını (köylü,küçük esnaf,tüccar ve yabancı sermayeye kolaylık sağlanmış,bankalar,büyük sanayi kuruluşları ve ulaşım devlet egemenliğine bırakılmıştır.) ilan etmiştir.(1921)
81-ÇARLIK RUSYASININ YIKILIŞI VE BOLŞEVİK İHTİLALİ -Yönetimde eski Rus İmparatorluğu federasyona dönüştürülmüş ve devlet “SSCB”adını almıştır.(1 Ocak 1923)-Lenin’in ölümü üzerine Joseph Stalin iktidara gelmiştir.(1924)-J.Stalin köylülerin küçük topraklarını,büyük çiftlikler şeklinde birleştirerek,”Kollektifleştirme” politikası izlemiş,bu durum köylüyü büyük zarara uğratmıştır.-Stalin döneminde ağır sanayi hızla gelişmiştir.-“Eşitlik” ilkesine dayanan resmi ideolojiye rağmen; işçiler,aydınlar ve komünist parti yöneticilerinin hayat standardına karşılık,köylüler sefalet içinde yaşamışlardır.-1930’dan itibaren eğitim zorunlu olmuş,bilim ve teknoloji hızla gelişmiş,bu durum ordunun güçlenmesine neden olmuştur.
92-RUSLARIN ORTA ASYA’YI İSTİLASI -Timur tarafından Altınorda Devleti’nin yıkılması üzerine Kazan,Kırım,Ejderhan,Kasım ve Sibir gibi Türk hanlıkları kurulmuştur.-Ruslar XIX.y.y.’da Uygur Türklerinin yaşadığı D. Türkistan hariç,bütün Türk ülkelerini işgal etmişlerdir.-XX.y.y. başında Çarlık rejiminin baskıcı yönetimine karşı Türklerin de bulunduğu Rus olmayan diğer milletler.1905 İhtilali’ni gerçekleştirmişlerdir.Böylece Türkler milli kültürlerini geliştirme imkanı bulmuşlardır.-Yusuf Akçura ve İsmail Gaspıralı’nın çalışmaları sonucunda “Müslüman Birliği Partisi” kurularak Duma’ya temsilciler gönderilmiştir.-Rus baskılarına karşı Türkler; “Rusya Müslüman Türk Kavimlerinin haklarını Koruma Cemiyeti’ni kurarak,Türkistan’da “Milli İstiklal Ayaklanması”nı başlatmışlardır.(1916)
103-SSCB YÖNETİMİNDEKİ TÜRK TOPLULUKLARININ DURUMU -Bolşevik yönetimi;İngilizlerin desteklediği Türklerin ve diğer milletlerin bağımsızlık mücadelelerine engel olabilmek için onlara kendi geleceklerini belirleme hakkı tanımıştır.-Bunun üzerine Kazan Türkleri; İdil-Ural Devleti’ni,Kazaklar ise; Alaş-Orda Özerk Cumhuriyeti’ni ve Özerk Türkistan Cumhuriyeti’ni kurmuşlardır.-Sovyetler Birliği’nin kurulduğu dönemdeki karışıklıktan yararlanan Türkler;Başkurdistan Sovyet Cumhuriyeti,Harezm Halk Cumhuriyeti,Türkistan ve Kırgız Muhtar Cumhuriyetleri gibi bağımsız devletler kurmuşlardır.-Bu gelişmeler üzerine Sovyet yönetimi 1920 yılının sonlarına doğru Türk devletleri üzerinde doğrudan hakimiyet kurmaya yönelmişlerdir.
11*BASMACI HAREKETİ ( )-“Baskın yapan,hücum eden” anlamına gelen,Basmacı tabiri Çarlık döneminde Türkmenistan,Başkurdistan ve Kırım’da mücadele eden,Türk güçleri için kullanılmıştır.-Basmacı hareketinin tek amacı;Türkistan’ı Ruslardan kurtararak,bağımsızlığına kavuşturmaktır.-Enver Paşa’nında katılımıyla (1921) Basmacıların mücadeleleri giderek artmış ve 1931 yılına kadar sürmüştür.-Bu tarihten sonra Ruslar Basmacı Hareketi’ne kesin olarak son vermişlerdir.-5 Aralık 1936’da Batı Türkistan’da SSCB’ye bağlı Kazakistan,Özbekistan,Kırgızistan ve Türkmenistan cumhuriyetleri kurulmuş fakat bu cumhuriyetlerin milli bir askeri güce sahip olma hakları kaldırılmıştır.-Sovyet yöneticileri II.Dünya Savaşı’ndan sonra Kırım Türkleri ile Kafkasya’da yaşayan Karaçay,Balkar,Ahıska (Meshet),Çeçen ve İnguş Türklerini düşmanla işbirliği yaptıkları gerekçesiyle Orta Asya ve Sibirya’ya sürgün etmişlerdir.
12C.ORTADOĞU’DA MANDA YÖNETİMLERİNİN KURULMASI -Coğrafi konumu ve doğal zenginlik kaynakları ile önemli bir bölge olan Orta Doğu İran hariç Osmanlının egemenliği altındaydı.-XIX.y.y.’da Osmanlı Devleti’nin iyice zayıflaması sonucunda İngiltere,Fransa,Rusya daha sonra da Almanya ve İtalya bu bölge üzerinde hakimiyet mücadelesine girişmişlerdir.-XX.y.y. başında ittifak grubunda savaşa katılan Osmanlı’nın,savaş sonucunda yıkılması Orta Doğu’da bir otorite boşluğuna sebep olmuştur.-I. Dünya Savaşı devam ederken İngiltere,Fransa ve Rusya aralarında yaptıkları gizli anlaşmalarla Orta Doğu’yu paylaşmışlardır.(savaştan çekilen Rusya bu anlaşmaları açıklamıştır.)-ABD savaşa girerken yayınladığı Wilson İlkeleri ile Gizli Antlaşmaları kabul etmemiştir.Ayrıca Osmanlı ülkesinde yaşayan Türklerin nüfus yoğunluğuna sahip oldukları bölgelerde bağımsız yaşayabileceklerini,azınlıklarında nüfus çoğunluğuna sahip oldukları bölgelerde bağımsız devletler kurabileceklerini belirtmiştir.
13C.ORTADOĞU’DA MANDA YÖNETİMLERİNİN KURULMASI -Bunun üzerine Fransa ve İngiltere zaman kazanmak amacıyla Orta Doğu’da yaşayan halkların kendi yönetimlerini kurabileceklerini bildirmişlerdir.-ABD’nin savaştan sonra “Yalnızlık Politikası”na dönmesi İngiltere ve Fransa’nın Orta Doğu’da serbest kalmasına neden olmuştur.-İngiltere ve Fransa Nisan 1920’de toplanan San Remo Konferansı’nda “Sevr Antlaşması’’nın maddelerini belirlemişler ve Osmanlı topraklarını paylaşmışlardır.-Buna göre: Fransa: Suriye ve Lübnan’ı; İngiltere: Irak,Filistin ve Ürdün’ü almıştır.Ayrıca İngiltere: Daha önce işgal ettiği Mısır ve Kıbrıs’ı da resmen kendisine bağlamıştır.Bunun yanında Anadolu toprakları da paylaşılmıştır.-Wilson İlkeleri’nin toprak işgali olmayacak maddesine karşı da “Manda ve Himaye” sistemini benimsemişlerdir.
141.ORTA DOĞU’DA BÜYÜK DEVLETLERİN DURUMU VE POLİTİKALARI -Osmanlı yönetiminde sorunsuz yaşayan bölge halkı bağımsızlık vaadiyle İngiltere ve Fransa gibi sömürgeci devletler tarafından kandırılmışlardır.-Bu devletlerin izlediği politikalar,bölgenin siyasi haritasının değişmesine ve günümüze kadar süren sorunların ortaya çıkmasına neden olmuştur. a.İngiltere ve Orta Doğu:-İngiltere’nin Uzak Doğu’daki sömürgelerine ulaşma da en kısa yol olan O.Doğu 1869’da Süveyş Kanalı’nın açılması ve XIX.y.y. sonlarında bölgede önemli petrol rezervlerinin bulunmasıyla önem kazanmıştır.
151.ORTA DOĞU’DA BÜYÜK DEVLETLERİN DURUMU VE POLİTİKALARI -Almanya’nın Osmanlı ile işbirliği yaparak,”Hicaz Demiryolları Projesi” ile bölgede üstünlük sağlaması İngilizlerin çıkarlarına ters düşmüştür.-II.Abdülhamit döneminde “İslamcılık” politikası izlenerek,milliyetçiliğe dayalı ayaklanmaların önlenmesi için Hicaz Emiri Şerif Hüseyin İstanbul’da tutulmuştur.-“İttihat ve Terakki” yönetimi ise bu politikayı terk ederek,Şerif Hüseyin’i bölgeye göndermiş bu durum İngilizlerin kışkırtmalarına yol açmıştır.-İngilizlerin kışkırtmaları sonucunda Orta Doğu’daki yerel liderler Osmanlı Devleti’ne karşı ayaklanmaya başlamışlardır.
16*Arabistan Yarımadası: İngiltere ve Ortadoğu*Arabistan Yarımadası:-İngiltere’nin bağımsızlık vaadi üzerine Hicaz Emiri Şerif Hüseyin kendisini “Arap Ülkeleri Kralı” ilan ederek,oğullarını da Irak ve Ürdün’e kral tayin etmiştir.-Şerif Hüseyin’in 5 Mart 1924’te halifeliğini ilan etmesi Necd Emiri Abdülaziz İbn-i Suud ile karşı karşıya gelmesine sebep olmuştur.-Galip gelen İbn-i Suud kendini Hicaz ve Necd Kralı ilan etmiştir.-İngiltere tarafından 1927’de tanınan krallık 1932’de Suudi Arabistan Krallığı adını almıştır.-İngiltere İtalya’nın müdahalesi sonucunda Yemen’in de bağımsızlığını tanımak zorunda kalmıştır.(1934)
17İngiltere ve Ortadoğu*Irak:-Irak’a hakim olmak isteyen İngiltere Şerif Hüseyin’in oğlu Faysal’ı Irak Krallığı’na getirmiştir.(1921)-Iraklıların başlattığı bağımsızlık mücadelesi sonucunda Irak,1930’da bağımsızlığını kazanmış fakat II.Dünya Savaşı öncesinde İngiliz egemenliğinden kurtulamamıştır.
18İngiltere ve Ortadoğu*Ürdün:-1922’de İngiltere’nin mandası olarak kurulmuş,1946’da bağımsız olmuştur. *Filistin:-San Remo Konferansı’nda İngilizlere bırakılan Filistin’de ABD’nin desteğiyle Yahudi devleti kurma çalışmaları başlatılmıştır. *Mısır:-İngiltere 1882’de Mısır’ı işgal etmiş,Osmanlının savaşa girmesi üzerine topraklarına kattığını açıklamıştır.(1914)-Mısır 1922’de bağımsız olmuş ancak İngiliz egemenliğinden kurtulamamıştır.
19b.Fransa ve Orta Doğu:-San Remo Konferansı’nda Fransa’nın payına Suriye ve Lübnan düşmüş,Ayrıca Sevr Antlaşması ile Güney Doğu Anadolu’yu diğer İtilaf Devletleri ile birlikte de Boğazlar ve İstanbul’u işgal etmiştir.-Anadolu’da Türk kuvvetlerine karşı direnemeyen Fransa Ankara Antlaşması ile Güney Doğu Anadolu’yu boşaltarak,Suriye’ye yönelmiştir.-Fransa 1926’da Lübnan’a 1930’da; Suriye’ye bağımsızlıklarını vermiş fakat her iki devlet de Fransız mandasından kurtulamamıştır.-Fransa Suriye ve Lübnan’dan 1946’da tamamen çekilmiştir.
20D.UZAK DOĞUDA YENİ BİR GÜÇ : JAPONYA -XIX.y.y. ikinci yarısına kadar Derebeylik (Feodal) Sistemi’nin hakim olduğu Japonya dış dünyaya kapalı bir ülkeydi.-“Şogun”adı verilen ordu komutanı bu derebeylerin en güçlüsünden seçiliyordu.-Asıl güç “Şogun”un elinde olup,İmparator sembolik olarak devletin başındaydı.-Batılı devletlerle ticari anlaşmalar yapılması “Şogun”yönetiminin ülke üzerindeki etkisini kaybetmesine neden olmuştur.(1854)-İmparator Mutsihito’nun aydınların batı tarzı yenilikler yapılması fikirlerine destek vermesiyle birlikte Japonya’da “Meiji Restorasyonu” denilen reform süreci başlamıştır.(1867)
21D.UZAK DOĞUDA YENİ BİR GÜÇ : JAPONYA -1868’de feodal düzen yıkılarak,batı tarzı hükümet kurulmuştur.-Hukuki,sosyal,eğitim,askeri ve ekonomik alanlarda yapılan reformlar sonucunda Japonya XIX.y.y. sonlarında güçlü bir devlet haline gelmiştir.-Sanayisi gelişen Japonya,hammadde ihtiyacını karşılamak için Asya kıtasına yönelmiştir.-Çin’den Kore’yi almışsa da batılı devletler ve Rusya’nın müdahalesi ile geri vermiştir.-Çin toprakları yüzünden Rusya ile yapılan Savaşı’nı kazanan Japonya,bir süre sonra Kore’yi ele geçirerek,Uzak Doğu’da yeni bir güç olarak ortaya çıkmıştır.
22E.1929 DÜNYA EKONOMİK KRİZİ-1929’da başlamış etkileri II.Dünya Savaşı’na kadar,yaklaşık 10 yıl devam etmiştir.-K.Amerika ve Avrupa’da başlamış,sanayisi gelişen diğer ülkelerde de yıkıcı etkiler oluşturmuştur.-I.Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa dışında üretim oldukça artmış,sanayi ülkeleri ihraç ürünlerinden büyük kazanç sağlamışlardır.-1920’lerde ise tarımsal üretimdeki artış,tarım ürünlerinin fiyatlarının düşmesine sebep olmuş ve tarım ülkeleri ekonomik büyümeden faydalanamamıştır.-Amerika’da I.Dünya Savaşı’nın getirdiği zorluklar karşısında küçük şirketler birleşerek, tekeller oluşturmuşlardır.-Bu dönem de Amerikan banka ve şirketlerinin çalışma esaslarını düzenleyen yasaların yetersiz olması,yatırımcıların bilgilendirilmesinde ve denetleme de görülen eksiklikler ayrıca verilen ekonomik kredilerin geri alınamaması ekonominin bozulmasın da etkili olmuştur.
23E.1929 DÜNYA EKONOMİK KRİZİ-İngiltere’de para birimi Paund’un aşırı değer kazanması,ihracatta düşüşe ve ekonominin bozulmasına sebep olmuştur.-Almanya ise savaş tazminatlarını ödemek için karşılıksız para basmış buda ülke de hiperenflasyona (aşırı enflasyon) sebep olmuştur.-New York Borsası 24 Ekim 1929 Perşembe günü (Kara Perşembe) dibe vurmuş bu süreçte çok sayıda banka batmış,binlerce insanın mal varlığı yok olmuştur.-Kriz en çok sanayileşmiş şehirleri vurmuş,bu kentlerde bir “işsizler ve evsizler ordusu” oluşturmuştur.-İnşaat faaliyetleri durmuş,tarım büyük zarara uğramış ve talebin düşmesi nedeniyle “madencilik” en fazla etkilenen sektörlerden biri olmuştur.
24F.İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEMDE AVRUPA 1.Barışın Sürekliliğini Sağlama Çabaları -I.Dünya Savaşı’nın galibi olan devletler tarafından savaş sonrasında barışı sağlamak amacıyla merkezi “CENEVRE” olmak üzere “Milletler Cemiyeti” kurulmuştur.(10 Ocak 1920)-Türkiye 1932 yılında Milletler Cemiyeti’ne üye olmuştur.-Uluslararası barışı korumaya yönelik olarak Almanya,Fransa,İngiltere,İtalya ,Belçika,Polonya ve Çekoslovakya arasında “Locarno Antlaşması” imzalanmıştır.(Londra-1925)-ABD,İngiltere,Fransa,Almanya,İtalya,Japonya,Polonya,Çekoslovakya ve Belçika arasında “Briand-Kellog Paktı” imzalanmıştır.(Paris 1928) Aynı yıl Sovyetler Birliği ve Türkiye’de bu anlaşmaya katılmıştır.-“Briand Kellogg Paktı” ile “Savunmaya dayanmayan savaş” kanun dışı sayılmış ve devletlerarası ilişkilerde “barışçı yollara” başvurulması esas alınmıştır.-Bütün bu çabalar sorunları çözemediği gibi,II.Dünya Savaşı’nı da engelleyememiştir.
25F.İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEMDE AVRUPA 2-Avrupa’da Sosyal ve Ekonomik Hayat-Avrupa içinde göçler artmıştır.-İstihdam ve çalışma şartları yeniden düzenlenmiş bazı ülkelerde 8 saatlik işgünü uygulamasına geçilmiştir.-Demokratik gelişmeler olmuş,bazı ülkelerde kadınlara da oy hakkı tanınmıştır.-Ağır sanayi,silah ve motorlu taşıt imalatı canlanmıştır.-İşçi sınıfı önem kazanmıştır.
26F.İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEMDE AVRUPA 3-Totaliter Rejimlerin Kuruluşu -Adolf Hitler’in “Nasyonel Sosyalist Alman İşçi Partisi” Almanya’da yönetimi ele geçirmiştir.(1933-Nazi Yönetimi)-Hitler’in 1 Eylül 1939’da Polonya’ya saldırması,II.Dünya Savaşı’nın başlamasına neden olmuştur.-İtalya’da savaşın neden olduğu huzursuzluklar,hükümet darbesi ile Faşist Parti’nin yönetime gelmesine sebep olmuştur.(1922)-Benito Mussolini başbakanlığa atanmış ve İtalya’da faşist iktidar yönetime gelmiştir.-İspanya’da Fransa ve SSCB’nin desteklediği “Cumhuriyetçiler” ile Almanya ve İtalya’nın desteklediği “Milliyetçiler” arasındaki mücadeleyi “Milliyetçiler” kazanmış böylece “Fransisco Franco” iktidarı başlamıştır.-İspanya 1955’te BM’ye,1958’de Avrupa Ekonomik İş Birliği Teşkilatı’na girmiştir.
27G.İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEMDE DÜNYA -Savaş sırasında yaşanan ekonomik sıkıntılar,savaştan sonra tüketimin artmasına ve sanayinin gelişmesine neden olmuştur.-Sanayide kullanılan petrol ve elektrik günlük hayatta yaygınlaşmaya başlamıştır.-Kara-deniz-hava ulaşımı gelişmiştir.-Şehircilik ve mimari gelişmiştir.(Bauhaus Mimari Akımı ortaya çıkmıştır.)-Radyo yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır.-Fotoğraf,çizgi film ve sinema gibi görsel sanatlar gelişmiştir.-Albert Einstein başta olmak üzere bazı bilim adamlarının ülkelerini terk etmeleri bilimin uluslar arası alanda gelişmesine neden olmuştur.
28G.İKİ SAVAŞ ARASI DÖNEMDE DÜNYA -Nükleer Enerji alanında önemli gelişmeler olmuştur.Sağlık alanında özellikle Biyoloji bilimi gelişmiştir.(Organ nakline başlanmış,Banting ve Best 1922’de İnsülin’i ayrıştırmış,Tüberküloza karşı 1921’de BCG aşısı Calmette ve Guerin tarafından bulunmuş,1929’da Alexander Fleming Penisilin’i keşfetmiştir.-Psikoloji ve Felsefe gelişmiş bu alanda önemli akımlar ortaya çıkmıştır.Fenomenoloji (Metafiziğe karşı çıkarak somut yaşantıyı temel alan felsefi görüş) ve Varoluşçuluk önemli Felsefi akımlardır.-1929’dan itibaren Geleneksel Tarihin temelini oluşturan,Savaş Tarihi;Kral ve İmparatorlar Tarihi önceliğini kaybederek;yerel tarih,sosyal,ekonomik ve medeniyet konularını ön plana çıkaran Yeni Tarih anlayışı benimsenmiştir.-Batı medeniyeti ve bu medeniyetin dayandığı değerlerin sorgulanması Avrupa Edebiyatı’nı etkilemiştir.(John Steinbeck’in Gazap Üzümleri adlı eseri Krizi’nden sonra Amerika’nın sosyal ve ekonomik durumunu anlatan önemli eserlerdendir.)-Sanatta “Sürrealizm (Gerçeküstücülük) Akımı” doğmuştur.Klasik Müzik ve Caz yaygınlaşmıştır.
29H.ATATÜRK DÖNEMİ TÜRK DIŞ POLİTİKASI -Milli Mücadele’nin kazanılmasıyla imzalanan Lozan Barış Ant. ile Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin sınırları çizilmiştir.(24 Temmuz 1923)-1923’ten sonra Lozan’da çözülemeyen Musul Sorunu ile aleyhimize çözülen Dış Borçlar,Suriye Sınırı,Nüfus Mübadelesi ve Boğazlar sorunlarına öncelik verilmiştir.-Dış politikada “Yurtta barış,dünyada barış” ilkesi benimsenmiştir. a) Balkan Antantı (9 Şubat 1934) :-II.Dünya Savaşı tehlikesine karşı Balkanlardaki sınırları korumak amacıyla Türkiye,Yunanistan,Yugoslavya ve Romanya arasında Atina’da imzalanmıştır.
30H.ATATÜRK DÖNEMİ TÜRK DIŞ POLİTİKASI b) Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936):-Türkiye boğazların her iki yakasının silahsızlandırılması ve yönetiminin uluslar arası bir komisyona bırakılmasını kabul etmek zorunda kaldığı için “Boğazlar Sorunu” Lozan’da aleyhimize çözümlenmiştir.-İtalya’nın 1935’te Habeşistan’a saldırması,Almanya’nın Locarno Ant.’na son vermesi ve her iki devletin de hızla silahlanmaya başlaması Türkiye’nin Boğazlar Sorunu’nu gündeme getirmesine sebep olmuştur.-Türkiye boğazlar konusunda Sovyetler Birliği ve Balkan Paktı’nı imzaladığı balkan devletlerinin desteğini almıştır.-Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ne göre; 1-Boğazlar Komisyonu kaldırılarak,boğazların yönetimi Türkiye’ye bırakılacak.2-Türkiye Boğazlar ve çevresinde asker bulundurabilecek3-Barış zamanında ticaret gemilerinin boğazlardan geçişi kontrollü olarak serbest olacak.4-Türkiye’nin yer almadığı herhangi bir savaşta tarafların savaş gemileri boğazlardan geçemeyecek.5-Türkiye içinde bulunduğu bir savaş yada güvenliğini tehdit eden bir durum karşısında boğazlar üzerinde tam yetkiye sahip olacak.
31H.ATATÜRK DÖNEMİ TÜRK DIŞ POLİTİKASI c) Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937):-Doğu sınırlarımızı güvenlik altına almak amacıyla Türkiye,İran,Irak ve Afganistan arasında imzalanmıştır.-1980’de Irak-İran Savaşı’nın çıkması ile pakt sona ermiştir.d) Hatay’ın Anavatana Katılması (30 haziran 1939):-Misak-ı Milli sınırları içerisinde yer alan Hatay 1921 Ankara Ant. ile Fransız mandası olan Suriye’ye bırakılmıştır.-1938’de Hatay Cumhuriyeti kurulmuş,Tayfur SÖKMEN cumhurbaşkanı seçilmiştir.-1939’da Hatay Meclisi oybirliği ile Hatay’ın anavatana katılmasını kabul etmiştir.
322. ÜNİTE: II.DÜNYA SAVAŞIA.YENİ BİR SAVAŞA DOĞRU
34A.YENİ BİR SAVAŞA DOĞRU-I. Dünya Savaşı sonucunda galip devletlerin kendi çıkarlarını gerçekleştirmek istemeleri,yenilen devletlerin siyasi,ekonomik ve askeri kısıtlamalar getiren antlaşmalar imzalamalarına sebep olmuştur.-Büyük imparatorlukların yıkılması,güçler dengesinin bozulmasına neden olmuştur.-Yugoslavya ve Çekoslovakya’nın farklı milli unsurlardan oluşması milli devlet anlayışının uygulanamadığını göstermiştir.-Rusya’nın ülkede komünist rejimi yerleştirmesi,dışa kapalı bir politika izlemesine yol açmıştır.-Osmanlı Devleti’nin yıkılmasıyla Ortadoğu’da meydana gelen otorite boşluğu İngiltere ve Fransa tarafından doldurulmuştur.-Versay Antlaşması Almanya’nın Avrupa’yı tehdit etmesini engellemiş fakat Almanya’nın uluslar arası alanda bıraktığı boşluk büyük sorunlara yol açmıştır.-Locarno Ant. ile (1925) barışın sürekliliğini sağlama ve silahsızlanma çabalarına girişilmiştir.-1929 Dünya Ekonomik Krizi ise siyasi gelişmeleri etkilemiştir.-1931’de Japonya’nın Mançurya’ya saldırması ve sık sık yaşanan siyasi sıkıntılar dünyayı yeni bir savaşın eşiğine getirmiştir.
351.Savaş Öncesindeki Gelişmeler a.Japonya: -1930’lu yıllarda Uzak Doğu’nun en güçlü devleti olmuştur.-1931’de Mançurya’yı işgal ederek,Çin’e yönelmiştir.-1933’te Milletler Cemiyeti’nden,1934’te Washington Antlaşması’ndan (ABD,İngiltere.Fransa,İtalya ve Japonya arasında 1922’de silahlanmayı engellemek amacıyla imzalanmıştır) çekilmiştir.-1934’te “Asya Asyalılarındır.” sloganıyla batılıların Çin’le olan ilişkilerini kesmelerini istemiştir.-1937’de Çin’e saldırması üzerine,bu bölgede çıkarları olan ABD ve İngiltere gibi devletler Çin’in yanında yer almışlardır.-1938’de doğu ve orta Çin topraklarını ele geçirerek Batılıların Doğu Asya’dan atılmasını öngören “Yeni Düzen” i ilan etmiştir.-Japonya’nın emperyalist tutumu nedeniyle Uzak Doğu; II. Dünya Savaşı’nın cephelerinden biri olmuştur.
36b.İtalya:-I.Dünya Savaşı’nda amacına ulaşamayan İtalya;Savaştan sonra siyasi,sosyal ve ekonomik sıkıntılar yaşamıştır.-Bu sıkıntılar Benito Mussolini’yi iktidara taşımış ve İtalya’da aşırı milliyetçilik esasına dayalı bir yönetim kurulmuştur.(1922)-İtalya’nın sömürgecilik emelleri,Mussolini ile birlikte “Roma İmparatorluğu’nun yeniden kuruluşu” adıyla milli bir ideal haline gelmiştir.-İtalya’nın Akdeniz’de güçlenmesi Fransa ile ilişkilerinin bozulmasına ve Almanya ile yakınlaşmasına neden olmuştur.-İtalya’nın yaşadığı ekonomik sıkıntılar ayrıca Japonya’nın Mançurya’yı işgaline ve Almanya’nın Versay Antlaşması’ndan kurtulma çabalarına İngiltere ve Fransa’nın tepkisiz kalması Habeşistan’ın işgaline neden olmuştur.(1936)-İtalya’nın Habeşistan’ı işgali Akdeniz’de güçlü olan İngiltere ile rakip olmasına ve Almanya’nın Locarno Antlaşması’ndan çekilmesine neden olmuştur.
37c.Ülkeler Arası Gruplaşmalar: -İtalya’nın Habeşistan’ı işgali İngiltere ile arasının açılmasına ve Almanya ile yakınlaşmasına neden olmuştur.-Fransa’da 1936 seçimlerini halk cephesinin kazanması,Fransa’yı SSCB’ye yakınlaştırırken, İtalya’dan uzaklaşmasına neden olmuştur.-Almanya’nın 1936’da Avusturya’nın bağımsız bir devlet olarak kalacağını kabul etmesi,İtalya-Almanya ilişkilerini geliştirmiştir.(Berlin-Roma Mihveri kurulmuştur.)-1936’dan itibaren Almanya’nın rejiminden dolayı SSCB’ye tavır alması,Japonya’nın da Asya içlerine kadar ilerlemek istemesi,SSCB’ye karşı Alman-Japon ittifakının kurulmasına neden olmuştur.(Berlin-Tokyo Mihveri kurulmuştur.)-İtalya’nın da katılımıyla “Berlin-Roma-Tokyo Mihveri” oluşturulmuştur.(5 Kasım 1937)-Almanya-İtalya-Japonya (Mihver Devletler)-İngiltere-Fransa-SSCB-ABD (Müttefik Devletler)
38d.Almanya:-Versay Antlaşması’nın getirdiği zorluklar ve 1929 Dünya Ekonomik Krizi Nazilerin Hitler’in öncülüğünde diktatörlük dönemini başlatmalarına sebep olmuştur.-Hitler’in amacı; Versay Antlaşmasından kurtulmak ve topraklarını sınır tanımadan genişletmektir. (Hayat Sahası Politikası)-Almanya’nın 1 Eylül 1939’da Polonya’ya saldırması üzerine İngiltere ve Fransa 3 Eylül’de Almanya’ya savaş açmış böylece II.Dünya Savaşı başlamıştır.
39B.SAVAŞ YILLARI:Savaş;Avrupa,Pasifik ve Kuzey Afrika olmak üzere üç cephede gerçekleşmiştir.1.Avrupa’da Savaş:-Fransa’yı işgal eden Hitler;Hava ve deniz kuvvetleri yönünden üstün olan İngiltere’ye karşı başarılı olamayacağını anlayınca SSCB’ye karşı “Barbarossa Harekatı” nı başlatmışsa da amacına ulaşamamıştır.yılında ikinci kez saldırıya geçen Almanya’nın amacı;Kafkaslar üzerinden İran’a geçerek petrol kaynaklarını ele geçirmek,batılıların İran yoluyla SSCB’ye yardımını engellemek ve Hindistan’a ulaşarak Japonya ile birleşmekti.- Almanya;Kaynaklarının giderek tükenmesi ve savaşa dahil olan ABD’nin İngiltere ve SSCB’ye her türlü yardımı yapması sonucunda zor durumda kalmıştır.
402.Kuzey Afrika’da Savaş: -1940’ta Fransa savaş dışı kalırken,İtalya’nın savaşa girmesi Akdeniz ve Doğu Afrika’da İngiltere’yi zor durumda bırakmıştır.-Süveyş Kanalı’nın İngilizlerin önemli bir deniz üssü olması,Kuzey Afrika’nın önemini artırmıştır.-İtalya ve Almanya Kuzey Afrika’da İngilizlere karşı saldırıya geçmişlerse de ABD’nin de desteğini alan İngilizler galip gelmiş ve müttefikler Avrupa’ya yönelmişlerdir.
413.Asya ve Pasifikte Savaş: a.Savaş Öncesi ABD:-ABD;I. Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa da ki gelişmelere karışmama kararı almıştır.-II.Dünya Savaşı çıktığı zaman ise Amerikan kamuoyu; Hitlerin diktatör (totaliter) rejimi,saldırgan politikası,Yahudilere karşı tutumu ve antlaşmaları çiğnemesi sebebiyle Almanya’ya karşı çıkmıştır.-Tarafsızlığını koruyan ABD;Savaşın Almanya lehine dönmesi üzerine tarafsız yasalarını değiştirerek silah satışını serbest bırakmıştır.-Alman ilerleyişi durdurulamayınca İngiltere’ye para ve silah yardımı da yapmıştır.(1940)-9-10 Ağustos 1941’de ABD ve İngiltere “Atlantik Bildirisi”ni yayınlamıştır.
423.Asya ve Pasifikte Savaş: b.Pearl Harlbour (İnci Limanı) Baskını ve ABD’nin Savaşa Girişi -ABD başkanı Roosevelt’in Japonya’ya petrol ambargosu uygulaması üzerine sorunu diplomatik yollarla çözemeyen Japonya; ABD’nin Pasifikteki üstünlüğünü simgeleyen Hawaii takım adalarından Honolulu’daki deniz ve hava üssü Pearl Harlbour’a saldırmıştır.(7 Aralık 1941)-Bu saldırı üzerine ABD savaşa girmiştir.-Japonya’nın ABD’nin Hawai’deki petrol depolarını vurmaması ve askeri açıdan önemli olan bu üssü işgal etmemesi harekatın stratejik açıdan başarılı olmasını engellemiştir. c. Pasifik Savaşları:-Pasifikteki savaşlarda Japonya, ABD karşısında başarılı olamamıştır
43C. BARIŞA DOĞRU 1-Avrupa’da Savaşın Sona Ermesi: -Roosevelt ve Churchill,Kazablanka (Atlas Okyanusu kıyısında Fas’ın en büyük liman şehri) Konferansı’nda aldıkları kararla “Mihver Devletlerin kayıtsız şartsız teslim alınması”için harekete geçmişlerdir.-İtalya’yı Kuzey Afrika’dan atan Müttefikler Avrupa’ya yönelmişlerdir.-1945 yılı başında Kuzey İtalya ele geçirilmiştir.-ABD ve İngiliz birlikleri Alman işgali altındaki Fransa’ya Normandiya (Kuzey Fransa’da coğrafi bir bölge) kıyılarından girerek Paris’e ulaşmışlardir.(26 Ağustos 1944)-Doğuda ise Sovyet ordusu Polonya ve Baltık ülkelerine girmiş,Bulgaristan işgal edilmiş,Romanya ve Finlandiya ateşkes istemiştir.-II.Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru gelecekteki barışın şartlarını belirlemek amacıyla Roosevelt, Churchill ve Stalin arasında “Yalta Konferansı” yapılmıştır.(4-11 Şubat 1945)-Daha sonra toplanan “San Fransisco Konferansı” sırasında Almanya kayıtsız şartsız teslim olmuş ve Avrupa’da savaş sona ermiştir.(7 Mayıs 1945)
44C. BARIŞA DOĞRU 1-Avrupa’da Savaşın Sona Ermesi: -Bu gelişmeler üzerine Müttefikler (ABD,İngiltere ve SSCB) arasında Potsdam(Berlin yakınlarında bir şehir) Konfaransı’nı düzenlemişlerdir.(17 Temmuz-2 Ağustos 1945)-“Potsdam Konferansı”nda Almanya’nın teslim olmasından sonra ortaya çıkan sorunlar ve yapılacak olan barış antlaşmalarının şartları belirlenmiştir.a. Almanya dört işgal bölgesine ayrılarak;ABD,İngiltere,Fransa ve SSCB yönetimine bırakılacakb.Almanya’ya ekonomik ve askeri kısıtlamalar ile yükümlülükler getirilecek.c.Savaş suçluları tutuklanarak,diğer ülkelerde bulunan Almanlar, Almanya’ya götürülecekd.Avusturya dört işgal bölgesine ayrılacake.İtalya ile şartları ağır olmayan bir antlaşma imzalanacak-Büyük devletlerin çıkarları doğrultusunda alınan kararlar,anlaşmazlıkların artmasına ve dünyanın iki nüfuz bölgesine (bloka) ayrılmasına neden olmuştur.
45C. BARIŞA DOĞRU2.Pasifik’te Savaşın Sona Ermesi-Japonya,Filipinlerde ABD kuvvetlerine yenilmiştir.-Leyte Savaşı’nda (Leyte: Filipinlerde bir ada) Japon donanması büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştır.-Pasifik Adalarını alarak,Japon Adalarına ulaşmak isteyen ABD; ilk kez atom bombası kullanmıştır.(Hiroşima:70000 kişi,Nagazaki: kişi ölmüştür.)-Bu gelişmeler üzerine Japonya ile ateşkes ant. imzalanmış ve II.Dünya Savaşı sona ermiştir.(2 Eylül 1945) -İtalya,Romanya,Bulgaristan,Macaristan,ve Finlandiya ile Paris’te barış antlaşmaları yapılmıştır.(10 şubat 1947)-Japonya ile San Francisco’da barış antlaşması imzalanmıştır.(8 Eylül 1951)-Almanya ile antlaşma yapılamamıştır.
46D.SAVAŞIN ETKİLERİ a.Siyasi Sonuçlar -Faşizm ve Nazizm gibi siyasi akımlar sona ermiştir.-Savaşın olumsuz etkilerinden kurtulmak amacıyla birçok ülkede reformlar başlatılmıştır.-Asya,Afrika ve Orta Doğu’da yaşayan halklar emperyalist devletlerin zayıflığını görerek,mücadeleye girişmişlerdir.-İngiltere ve Fransa’nın ekonomileri bozulmuş, sömürgeleri üzerindeki hakimiyetleri azalmıştır.-İtalya ve Almanya’nın toprakları işgal edilmiştir.-Japonya ABD tarafından işgal edilmiş ve önemli ölçüde toprak kaybetmiştir.-SSCB savaş sonucunda Avrupa üzerindeki etkisini artırmış ve büyük bir güç haline gelmiştir.-ABD önemli bir güç haline gelmiş,Birleşmiş Milletlerin merkezi New York,Uluslararası Para Fonu (IMF)’nun merkezi Washington olmuştur.(Avrupa merkezli uluslar arası sistem sona ermiştir.)-Birleşmiş Milletler Teşkilatı kurulmuştur.(1945)-Soğuk Savaş Dönemi başlamış ve Dünya SSCB ve ABD öncülüğünde İdeolojik ayrılığa dayalı iki bloka ayrılmıştır.
47D.SAVAŞIN ETKİLERİ b.Ekonomik Sonuçlar -Başta Almanya olmak üzere Avrupa’da birçok şehir hasar görmüş,tarım,ticaret ve sanayi büyük zarara uğramıştır.-Dolar altın yerine kullanılabilen uluslararası para birimi olmuş ve Washington’da Uluslararası Para Fonu (IMF) kurulmuştur.(1944)-Üye devletlerin kalkınmalarına maddi destek sağlamak amacıyla “Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası” oluşturulmuştur.(1944)-Toplumun tüm kesimlerinin aynı amaçla işbirliği yapması sonucunda Avrupa kısa sürede toparlanmıştır. c.Toplumsal Sonuçlar - II.Dünya Savaşı sonucunda cephe gerisindeki birçok sivil de hayatını kaybetmiştir.(Yaklaşık 60 milyon insan ölmüştür.)-Savaşan ülkeler arasında göçler artmıştır.-Savaş suçlularının yakalanarak,yargılanmasına çalışıldıysa da başarılı olunamamıştır
48D.SAVAŞIN ETKİLERİ d.İnsan Hakları İhlalleri -II.Dünya Savaşı’nda insan hakları ve uluslar arası anlaşmalar ihlal edilmiştir.-1945’te Müttefik Devletler Potsdam Konferansı’nda II.Dünya Savaşı’ndaki hukuki olmayan ve insanlık dışı uygulamaların sorumlularının yargılanmasına karar vermişlerdir.-Nürnberg’de (Almanya) uluslararası bir mahkeme tarafından suçlu görülen Nazi Alman yöneticileri,Nazi Partisi siyasi liderleri ve diğer suçlular da yargılanmıştır.( )-Tokyo’da kurulan bir mahkemede Japon yöneticiler yargılanarak,cezalandırılmıştır.(1946)-“Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme” Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda kabul edilmiştir.(9 Aralık 1948)-Birleşmiş Milletler Teşkilatı tarafından “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi” kabul edilmiştir.(10 Aralık 1948)
49E.SAVAŞ YILLARINDA TÜRKİYE -Mihver ve Müttefik Devletler II.Dünya Savaşı’nda coğrafi konumundan dolayı Türkiye’yi savaşa sokmak istemişlerdir.-Türkiye,toprak bütünlüğü ve bağımsızlığını korumak amacıyla savaş dışı kalmıştır.1.II.Dünya Savaşı’nda Türk Dış Politikası-İngiltere ve Fransa ile “Karşılıklı Yardım Antlaşması” imzalanmıştır.(1939)-Türkiye ile Almanya arasında bir “Saldırmazlık Paktı” imzalanmıştır.(1941)-Müttefiklerin Türkiye üzerindeki beklentilerinin artması üzerine Türkiye ile İngiltere arasında Adana Konferansı toplanmıştır.(30 Ocak 1943)-Konferansta Türkiye’nin savaşa katılmak için hazırlıksız olduğu ve savaşı SSCB’nin kazanması durumunda duyduğu endişeler dile getirilmiştir.Ayrıca İngiltere, konferans sonunda müttefik devletler tarafından yapılacak olan askeri yardımın artırılabileceğini kabul etmiştir.Böylece Türkiye,Müttefiklerle yakınlaşmakla birlikte savaş dışı kalmayı başarmıştır.-SSCB’nin ısrarı ile Müttefik güçler Türkiye’nin savaşa girmesi için ikna edilmesi gerektiğini kararlaştırmışlardır.
50E.SAVAŞ YILLARINDA TÜRKİYE 1.II.Dünya Savaşı’nda Türk Dış Politikası-Bu amaçla İngiltere ve Türkiye dışişleri bakanları Kahire’de bir araya gelmişlerdir.Görüşmeler sonucunda Türkiye savaş dışı kalmayı sürdürmüştür.-Müttefiklerin isteği üzerine Roosevelt ve Churchill, İnönü ile Kahire Görüşmeleri’ni gerçekleştirmişlerdir.(1943)-Kahire Görüşmeleri sonucunda İnönü,gereken silah ve malzemenin sağlanması şartıyla ilke olarak savaşa katılmayı kabul etmiş fakat müttefikler yardım vaadlerini yerine getirmedikleri için ilişkiler durma noktasına gelmiştir.-Türkiye, Müttefiklerle olan ilişkilerini yeniden canlandırmak amacıyla,askeri nitelikli Alman gemilerinin boğazlardan geçişini engellemiş ve Almanya’ya yaptığı ihracatı durdurmuştur.-Türkiye savaş sonrası düzenin oluşturulacağı San Francisco Konferansı’na katılabilmek ve Yalta Konferansı kararları uyarınca Birleşmiş Milletler Teşkilatı’nın asil üyeleri arasında yer alabilmek için Almanya’ya savaş açmış fakat fiilen savaşa katılmamıştır.
51E.SAVAŞ YILLARINDA TÜRKİYE 2.II.Dünya Savaşı’nın Türkiye’ye Etkileri-“Milli Koruma Kanunu” çıkarılarak üretim,dağıtım ve tüketim ilişkileri devlet kontrolü altına alınmıştır.(1940) (Petrol Ofisi,Et ve Balık Kurumu gibi bazı kurumlar oluşturulmuştur.)-Büyük kentlerde karne uygulamasına geçilmiştir.-Türkiye’nin savaşa girme ihtimalinin artması üzerine savunma giderlerini karşılayabilmek amacıyla “Varlık Vergisi” (1942’de çıkarılmış,1944’tekaldırılmıştır.) ve “Toprak Mahsulleri Vergisi” (1944’te çıkarılmış,1946’da kaldırılmıştır.) gibi olağanüstü vergiler uygulanmıştır.-Köy Enstitüleri kurulmuştur.(1940)-Savaşın olumsuz etkileri Türk Edebiyatına da yansımış ve Garip Akımı (Orhan Veli Kanık,Oktay Rıfat HOROZCU,Melih Cevdet ANDAY) ortaya çıkmıştır.-Peyami SAFA,Ahmet Hamdi TANPINAR,Bedri Rahmi EYÜBOĞLU,Behçet NECATİGİL ve Sait Faik ABASIYANIK bu dönemin önemli şair ve yazarlarındandır.
523. ÜNİTE: SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİ -II.Dünya Savaşı’ndan sonra savaştan güçlü olarak çıkan ABD ve SSCB öncülüğündeki bloklar arasında “Soğuk Savaş” dönemi başlamıştır.-Asya ve Afrika da ki sömürge halindeki ülkeler bağımsızlıklarını kazanmaya başlamış böylece “Üçüncü Dünya” veya “Bağlantısızlar Bloku” adı verilen yeni bir blok oluşmuştur.-II.Dünya Savaşı sırasında hava sahasının kullanımı konusundaki rekabet soğuk savaş döneminde teknolojik gelişmelere paralel olarak uzaya kadar taşınmıştır.
53A.BLOKLARIN KURULUŞU 1.Doğu Bloku’nun Kuruluşu -SSCB bir taraftan Orta Doğu’ya girmeye çalışırken bir yandan da Avrupa’da işgal ettiği ülkelerde komünist rejimler kurarak,Doğu Bloku’nun oluşmasına zemin hazırlamıştır.-SSCB’nin bu politikalarına karşı ABD “Truman Doktrini” ve “Marshall Planı”nı uygulamaya koymuştur.-ABD ve batılı devletlerin desteği ile Batı Almanya’da “Federal Alman Cumhuriyeti” kurulmuştur.(23 Mayıs 1949)-SSCB tarafından da Doğu Almanya’da Demokratik Alman Cumhuriyeti kurulmuştur.(Ekim 1949)-Batıya kaçışları önlemek amacıyla Doğu Almanya yönetimi tarafından “Berlin Duvarı” örülmeye başlanmıştır.(1961)
54a.Doğu Bloku İçindeki Diğer Gelişmeler -Yugoslavya ve Arnavutluk Alman işgaline karşı SSCB’nin desteği olmadan mücadele ettikleri için Moskova’nın etkisinde kalmamışlardır.-Çin de SSCB’nin desteğini alan komünistler milliyetçileri yenilgiye uğratarak,Çin Halk Cumhuriyeti’ni kurmuşlardır.(1 Temmuz 1949)-Yalta Konferansı’nda (1945) alınan karara göre;ABD,Güney Kore Cumhuriyeti’ni (10 Mayıs 1948),SSCB ise Kuzey Kore’de Kore Halk Cumhuriyeti’ni kurmuşlardır.(9 Eylül 1948)-Fidel Castro Küba’da sosyalist bir yönetim kurarak,ABD’ye karşı SSCB’nin desteğini almıştır.(1959)
55b.Sovyet Modeline Göre Ekonomik ve Sosyal Düzenin Kurulması -SSCB’nin Doğu Avrupa ülkelerinde oluşturduğu Sovyet Modeline (siyasi-sosyal-ekonomik düzen) karşı ABD 1947 yılında Truman Doktrini (Sovyet tehdidine maruz kalan ülkeleri destekleme) ve Marshall Planı’nı (Avrupa’yı ekonomik bakımdan kalkındırma) uygulamaya koymuştur.-SSCB ABD’nin bu politikalarına karşı Doğu Avrupa’da etkinliğini artırmak amacıyla, “Cominform"u kurmuştur.(5 Ekim 1947)-Ayrıca komünist ülkeler arasında ekonomik işbirliği ve dayanışmayı sağlamak amacıyla “Comecon” kurulmuştur.(25 Ocak 1949)-NATO’ya karşı Varşova Paktı kurulmuştur.(14 Mayıs 1955)
56c.Sosyalist Blokta Sarsıntılar: -1953’te Stalin’in ölümü üzerine artan siyasi çatışmalar ve iktidar mücadelesi bloktaki sarsıntıları iyice artırmış, bu durum SSCB’nin dış politikasını da etkilemiştir. SSCB-Yugoslavya İlişkileri-Yugoslav lideri Tito’nun; Doğu Bloku’na dahil olmasına rağmen SSCB’nin Yugoslavya’yı tam denetimi altına almak istemesi ve Tito’nu Balkanlarda liderliği üstlenmek istemesi ayrıca iki devlet arasındaki ideolojik görüş ayrılıkları bu iki devletin arasının açılmasına neden olmuştur.-SSCB’nin baskıları sonucunda Yugoslavya Cominform’dan çıkarılmıştır.(28 Haziran 1948)-Yugoslavya,komşusu olan doğu bloku devletleri tarafından tehdit edilince Balkan Paktı’na girmiştir.(1953)-ABD, Yugoslavya’yı Batı Bloku’na çekebilmek için bu ülkeye askeri ve ekonomik yardım yapmıştır.-1955’ten itibaren SSCB-Yugoslavya ilişkileri düzelmeye başlamış fakat Yugoslavya,Asya ve Afrika ülkeleri ile Tarafsızlar Bloku’nun öncülüğünü üstlenecek bir dış politika izlemeye başlamıştır
57.SSCB-Çin İlişkileri-1949’da kurulan Çin Halk Cumhuriyeti ile SSCB arasında 1950’de dostluk anlaşması imzalanmış, aynı yıl başlayan Kore Savaşı bu yakınlaşmayı daha da güçlendirmiştir.-ABD ise yeni Çin yönetimini tanımayarak,bu ülkeye ticari ambargo uygulamaya başlamıştır.Ayrıca Pekin Hükümeti Birleşmiş Milletler (BM) Teşkilatı’ndan çıkarılarak,yerine Tayvan Hükümeti alınmıştır.-Bu gelişmelerin de etkisiyle 1953 yılına gelindiğinde Rus-Çin dostluğu zirveye ulaşmıştır.-İki ülke arasındaki liderlik iddiası,tarafsız ülkeler üzerindeki hakimiyet mücadelesi,SSCB-Batı ilişkilerinin gelişmeye başlaması,Doğu Türkistan ve Moğolistan gibi sınır bölgeleri sorunu,SSCB’nin Çin’e yapacağı ekonomik yardımın yetersiz olması gibi nedenlerle 1960’tan itibaren iki ülke arasındaki ilişkiler bozulmaya başlamıştır.-Çin,1965 ‘ten itibaren çok yönlü bir politika izleyerek,Amerika ile ilişkilerini düzeltmiş ve tekrar BM’ye üye olmuştur.Böylece Doğu Bloku güç kaybetmeye başlamıştır.
58.SSCB-Macaristan İlişkileri -Stalin’in ölümü üzerine Doğu Berlin’den sonra Macaristan’daki işçiler de ekonomik şartlardan dolayı ayaklanmışlardır.(1953)- Bunun üzerine SSCB İmre Nagi’yi Macar başbakanı olarak atamıştır.-Nagi, siyasal baskıları azaltarak reformlar yapmış fakat komünist sistemi yumuşatmaya yönelik politikaları yüzünden görevden alınmıştır.-Macar Milli Ayaklanması’nda Arnavutluk,Çekoslovakya ve Bulgaristan SSCB’yi desteklerken Çin ise ayaklanmacıların yanında yer almıştır.
59.SSCB-Çekoslovakya İlişkileri -Çekoslovakya savaştan sonra SSCB’nin etkisinde kalarak,Varşova Paktı’na girmiştir.-Doğu Blokunda görülen ağır ekonomik şartlar,Çekoslovakya’yı da etkilemiş ve halk ayaklanmasına dönüşmüştür.(1953)-Çekoslovak Komünist Partisi SSCB’nin de desteğiyle sert tedbirler alarak,ayaklanmayı bastırmıştır.-Çekoslovakya’da Aleksander Dubcek liderliğinde insan hürriyetini esas alan “İnsancıl Komünizm Hareketi” başlamıştır.(1967)-SSCB bu hareketi önleyemeyince “Varşova Paktı Ordusu” Çekoslovakya’yı işgal etmiştir.(1968) Böylece Çeklerin “İnsancıl Komünizm Hareketi” başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
602.Batı Blokunun Kuruluşu -ABD tarafından SSCB’nin yayılmacı politikasına karşı Truman Doktrini ve Marshall Planı uygulanmıştır.a.NATO’nun Kuruluşuİngiltere,Fransa,Belçika,Hollanda,İtalya,İzlanda,Danimarka,Lüksemburg,Norveç,Portekiz,ABD ve Kanada (12 batılı ülke)tarafından Doğu Bloku’na karşı dengeyi sağlamak amacıylaNATO (Kuzey Atlantik Paktı) kurulmuştur.(1949)-NATO’nun amacı;savunmanın yanında siyasi,ekonomik ve sosyal alanlarda işbirliği yapmaktır.-Türkiye ve Yunanistan 1952’de,Batı Almanya 1955’te,İspanya’da 1982’de NATO’ya katılmıştır.
612.Batı Blokunun Kuruluşu b.Avrupa Konseyi’nin Kuruluşu-AvrupaKonseyi;İngiltere,Fransa,Belçika,Hollanda,İtalya,İrlanda,Danimarka,Lüksemburg,Norveç ve İsveç tarafından kurulmuştur.(5 Mayıs 1949)-Türkiye 8 Ağustos 1949’da konseye üye olmuştur.-Konseyin çalışma alanları; İnsan hakları,medya,hukuki işbirliği,sosyal dayanışma,sağlık,eğitim,kültür,spor,gençlik…olarak belirlenmiştir.
622.Batı Blokunun Kuruluşu c.Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET)-Avrupa devletleri arasındaki bütünleşmeyi sağlamak,ortak bir pazar oluşturmak ve Sovyet yayılmasını engellemek amaçlarıyla kurulmuştur.-Birliğin temeli Fransız dış işleri bakanı Schuman’ın yayımladığı bildiri ile atılmıştır.(9 Mayıs 1950)-Bu girişim sonucunda;Fransa,FederalAlmanya,Belçika,İtalya,Lüksemburg ve Hollanda’nın katılımıyla Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu kurulmuştur.(18 Nisan 1951)-Roma Antlaşması ile de AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu) kurulmuştur.(1957)
63B.PAYLAŞILAMAYAN ORTADOĞU -SSCB’nin gizli anlaşmaları açıklaması ve ABD’nin de sömürgeci politikalara karşı çıkması İngiltere ve Fransa’nın planlarını bozmuştur.-Bu durum İngiltere ve Fransa’nın Orta Doğu’da Manda yönetimleri kurmalarına sebep olmuştur.-Avrupa Devletlerinin I.Dünya Savaşı’ndan yıpranarak çıkması,1930’larda yaşanılan ekonomik sıkıntılar,bölgede bağımsız monarşi yönetimlerinin kurulmasına neden olmuştur.-Doğu ve Batı blokları dışında kalan Müslüman toplumlardan Mısır,Suriye ve Irak batı karşıtlığının artması ve sosyalist bloktan da gelen destek üzerine Doğu Bloku ile ilişkilerini geliştirmişlerdir.-Etnik ve dini kaynaklı sorunlar bölge ülkelerinde günümüze kadar süren iç çatışmalara sebep olmuş bu da ülkelerin siyasi,ekonomik ve kültürel gelişmesini engellemiştir.
641.İsrail’in Kuruluşu-İngiliz mandası altındaki Filistin’de bir Yahudi Devleti kurulması çalışmaları 19.y.y.’ın ikinci yarısında başlamıştır.-Basel (İsviçre)de toplanan kongrede Yahudilerin Filistin’de yurt edinmesi kararı alınmıştır.(1897)- “Dünya Siyonist Örgütü” başkanı Theodor Herzl II.Abdülhamit’e Yahudilerin Filistin’e göç etmelerine izin verilmesine karşılık Osmanlının dış borçlarını ödemeyi önermiş fakat kabul edilmemiştir.-I. Dünya Savaşı sırasında Wilson’un Yahudi sorununu benimsemesi üzerine İngiliz dış işleri bakanı Balfour Siyonist Federasyonu Başkanı’na İngiltere’nin Filistin’de bir Yahudi Devleti kurulmasını kabul ettiğini resmen bildirmiştir.(1947)
651.İsrail’in Kuruluşu- “Balfour Deklarasyonu” adı verilen bu belge Yahudi Devleti kurulması konusunda bir dönüm noktası olmuş ve Yahudiler büyük kitleler halinde Filistin’e göç etmeye başlamışlardır.-İngiltere ABD’nin de desteğiyle Filistin Sorunu’nu BM teşkilatına götürmüş ve Filistin Araplar ile Yahudiler arasında bölünerek,Kudüs’ün tarafsız olması kararlaştırılmıştır.(1947) Bu durum iç çatışmalara neden olmuştur.-İngiltere 14 mayıs 1948’de Filistin’deki manda yönetimini tek taraflı olarak kaldırmış ve aynı gün İsrail Devleti’nin kurulduğu ilan edilmiştir.
662.Eisenhower Doktrini:-Süveyş Krizi’nde (İsrail,İngiltere ve Fransa ile Mısır arasında Süveyş Kanalı yüzünden 1956 yılında yapılan savaş) SSCB’nin Arapları desteklemesi Orta Doğu’da ilgi görmesine ve batı karşıtlığının artmasına sebep olmuştur.-ABD başkanı Eisenhower; Orta Doğu’nun SSCB’nin kontrolüne girmesini engellemek ve bölge halkını ABD’nin yanına çekmek için;a.Ortadoğu ülkelerine ekonomik ve askeri yardım yapmakb.Bu ülkeleri komünist blokun saldırılarına karşı korumak amaçlarıyla“Eisenhower Doktrini” ni yayımlamıştır. (5 Ocak 1957)-Bu doktrin ile Orta Doğu ikiye ayrılmış Lübnan,Pakistan,Irak,Türkiye,Afganistan,Libya,Tunus,Fas,İsrail ve Arabistan kabul etmiş, Mısır,Suriye ve Ürdün ise kabul etmemiştir.
67C. UZAK DOĞU’DA ÇATIŞMA 1.Çin halk Cumhuriyeti’nin Kuruluşu -Mao’nun yönetimi ele geçirmesi ile Çin’de komünist yönetim kurulmuştur.(1949)-Böylece Çin-Sovyet ilişkileri gelişmiş ve Asya’daki güçler dengesinde Doğu Bloku’nun etkinliği artmıştır.-Çin,ideolojisine uygun dış politika izleyerek,ABD’ye karşı Kore Savaşı’na girmiş ve Süveyş Krizi’nde batılı devletlere karşı Mısır’ı desteklemiştir.-İzlediği dış politika ile uluslararası alanda yalnız kalan ve SSCB ile ilişkileri bozulan Çin,1960’ların sonundan itibaren batılı devletlerle ilişkilerini düzeltmeye başlamış ve 1972’de BM’ye tekrar üye olmuştur.
682.Uzak Doğu’da Hakimiyet Mücadeleleri -Soğuk Savaş döneminde Uzak Doğu’da ki çatışmaların temel nedeni; ABD ile SSCB arasındaki çıkar çatışmalarıdır. Kore Savaşı ( )-Japonları Kore’den uzaklaştırma gerekçesi ile ABD ve SSCB Kore’ye girmiştir.-Japonya savaşta yenilip teslim olunca,SSCB Kuzey Kore’ye ABD’de Güney Kore’ye yerleşmiştir.-Bu iki bölge birleştirilemeyince Kuzeyde SSCB kontrolünde Kore Halk Cumhuriyeti,güneyde ise ABD kontrolünde Güney Kore Cumhuriyeti kurulmuştur.- ABD’nin Güney Kore ve Japonya’da asker bulundurarak üstünlük sağlaması üzerine SSCB Çin’de komünist yönetimin işbaşına gelmesiyle birlikte ABD’yi Uzak Doğu’dan uzaklaştırmak için harekete geçmiştir.-Moskova’nın talimatıyla Kuzey Kore Güney Kore’ye karşı saldırıya geçmiştir.(1950)-Bu saldırı karşısında ABD’nin öncülüğünde Türkiye’nin de katıldığı “Birleşmiş Milletler Kuvveti” oluşturulmuştur.-Savaş 1953’te sona ermiş,kesin bir sonuç alınamamış,SSCB ABD’yi Kore’den çıkaramayacağını anlamıştır.
69b.SEATO’nun Kuruluşu (8 Eylül 1954) -II. Dünya Savaşı sonucunda Kore gibi Vietnam’da ikiye bölünmüştür.-Kuzey Vietnam’da komünistlerin güçlerini artırması ve Kore Savaşı ABD’yi yeni tedbirler almaya yöneltmiştir.-ABD Uzak Doğu’daki etkinliğini artırmak amacıyla yeni bağımsız olan Tayland,Laos,Kamboçya ve Güney Vietnam’a askeri yardımlarını artırmıştır.-Ayrıca “Güney Doğu Asya Anlaşma Teşkilatı”nı (SEATO) kurmuştur.-Bu teşkilat; ABD,İngiltere,Fransa,Yeni Zelanda,Avustralya,Filipinler,Tayland ve Pakistan’dan oluşmuştur.-Böylece ABD; SSCB’yi ve Çin’i Batı Avrupa kıyılarından Pasifik’e kadar uzanan bir çember içine almıştır.
70D. ASYA VE AFRİKA’NIN KURTULUŞU -II.Dünya Savaşı’ndan önce Avrupa’da eğitim gören bazı aydınlar Asya ve Afrika’da milliyetçiliği yaymışlardır.-II.Dünya Savaşı’nda batılı devletlerin güç kaybetmesi bağımsızlık mücadelelerini artırmıştır.1.Güney Asya’daki Gelişmeler-1763’ten beri İngiliz sömürgesi olan Hindistan’da 1917’de Mahatma Gandhi’nin faaliyetleri milliyetçilik hareketlerini hızlandırmıştır.-Bağımsızlık hareketleri batıda okuyan Hintli aydınlar tarafından örgütlenmiştir.-İngilizler,1935’te Hindistan’da yeni bir anayasa hazırlayarak,Eyaletlerde bütün yönetim yetkilerini Hintli yöneticilere bırakmışlardır.-Muhammet Ali Cinnah öncülüğündeki “Müslümanlar Birliği Cemiyeti Kongresi” Hindulardan ayrı bir Pakistan Devleti kurulmasını kararlaştırmıştır.(Lahor-1940)-1946’da Hint yarımadasında Hindistan ve Pakistan adıyla iki bağımsız dominyon ( Bir ülkenin sınırları dışında hakim olduğu bölge) kurulması kararlaştırılmıştır.-1947’de her iki devlet de bağımsız olmuştur.
711.Güney Asya’daki Gelişmeler -Daha sonra Seylan, Birmanya ve Malezya İngiltere’den;Endonezya Hollanda’dan ;Vietnam,Laos ve Kamboçya Fransa’dan bağımsızlıklarını kazanmışlardır.-Bölge ülkelerinin bir çoğunda diktatörlük yönetimlerinin olması demokrasinin gelişmesini engellemiştir.-Bölge ülkeleri kendi aralarındaki sorunların çözümünde büyük güçlerin müdahalesini dengelemek,siyasi,ekonomik ve ticari alanda işbirliğini sağlamak amacıyla ;ASEAN’ı( Güneydoğu Asya Milletleri Birliği) kurmuşlardır.(1967)-Filipinler,Malezya,Tayland,Endonezya ve Singapur’un kurduğu bu teşkilata daha sonra Brunei,Vietnam,Laos,Birmanya ve Kamboçya katılmıştır.-Bölge ülkeleri önemli zenginlik kaynaklarına sahip olmalarına rağmen uzun yıllar sömürge yönetiminde kaldıkları için ekonomik açıdan (Malezya ve Endonezya gibi birkaç ülke hariç) gelişememişlerdir.
722.Afrika’daki Gelişmeler -Afrika’da sömürgeciliğin sona ermesi İtalyanların Etiyopya ve Libya’dan çıkarıldığı 1940’lı yıllarda başlamıştır.-Kabilecilik anlayışının hakim olması nedeniyle demokratikleşmenin sağlanamaması,tek parti ve askeri diktatörlüklerin iş başında olmasından dolayı bağımsızlıklarını kazanmalarına rağmen Afrika Devletleri gelişememişlerdir.-Bağımsızlıklarını kazanan devletler ekonomik kalkınmayı sağlamak amacıyla “Afrika Birliği Teşkilatı”nı (OAU) kurmuşlardır.(32 Ülke-1963)-Bu teşkilatın amaçları;1. Afrika ülkeleri arasında birlik ve dayanışmayı sağlamak.2. Üyelerin bağımsızlıklarını gözetmek.3. Tüm kolonileşme biçimlerini ortadan kaldırmak.4. Uluslararası işbirliğini geliştirmek.5. Üyelerinin ekonomi,diplomasi,eğitim,sağlık,bilim ve savunma politikalarını uyumlu hale getirmek.
73E. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE TÜRKİYE 1.Türk Dış politikası a.Türkiye’nin Avrupa Konseyi’ne Girişi-Türkiye Batı ile siyasi ve ekonomik ilişkilerini geliştirmek ayrıca güvenliğini de artırmak amacıyla Avrupa Konseyi’ne üye olmuştur.(1949)b.Türkiye’nin Nato’ya Girişi-Türkiye Sovyet tehdidine karşı ABD’nin desteğini almak ve sınırlarının güvenliğini sağlamak amacıyla NATO’ya üye olmuştur.(1952)-Türkiye’nin üyeliğinde Kore’ye asker göndermesi etkili olmuştur
74E. SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE TÜRKİYE 1.Türk Dış politikası c.Balkan Paktı’nın Kurulması -Türkiye-Yugoslavya ve Yunanistan arasında “Dostluk ve İşbirliği Anlaşması” imzalanarak Balkan Paktı kurulmuştur.(1953)-Stalin’in ölümü üzerine 1954’ten itibaren Yugoslavya’nın SSCB ile tekrar yakınlaşması ve Türk-Yunan ilişkilerinin “Kıbrıs Sorunu” yüzünden bozulması nedeniyle Pakt gücünü kaybetmiştir.d.Bağdat Paktı’nın Kurulması-Orta Doğu’da barışı sağlamak amacıyla Türkiye-Irak-İngiltere-İran ve Pakistan arasında kurulmuştur.(1955)-1958’de Irak’ta krallık rejiminin yıkılması üzerine yeni yönetim Pakt’tan ayrılmıştır.-Irak’ın ayrılmasından sonra Pakt’ın merkezi Ankara olmuş,ismi de 1959’da “Merkezi Antlaşma Örgütü” (CENTO) olarak değiştirilmiştir.-Örgüt Pakistan ve İran’ın ayrılmasıyla birlikte hukuken olmasa da fiilen sona ermiştir.(1979)
752.Türkiye’de Hayat: a.Siyaset: -Nuri DEMİRAĞ tarafından “Milli Kalkınma Partisi” adıyla ilk muhalefet partisi kurulmuştur.(1945)-Bir grup CHP milletvekili (Celal BAYAR,Adnan MENDERES,Refik KORALTAN ve Fuat KÖPRÜLÜ) istifa ederek,Demokrat Parti’yi kurmuşlardır.(1946)-1946 yılında 13 partinin kurulması ile birlikte ilk kez çok partili sisteme geçilmiştir.-1950 seçimlerini Demokrat Parti kazanmış ve 27 yıllık CHP iktidarı sona ermiştir.-Ekonomi de CHP’nin “Devletçilik” ilkesine karşı “Liberalizm”i (Serbest Piyasa Ekonomisi) benimseyen Demokrat parti kesintisiz 10 yıl iktidarda kalmıştır.
76c.Ekonomi:-DP iktidarının ilk yıllarında “Marshall” yardımlarıyla desteklenen tarım hızla gelişmiştir.-1958’de IMF’den dış borç alınmıştır.D.SOSYAL VE KÜLTÜREL HAYAT:-Tarımda makineleşmeyle birlikte köyden kente göç artmıştır.-Karayollarının gelişmesiyle kentleşme hızlanmıştır.-Caz ve Rock and Roll gibi yabancı müzik türleri yaygınlaşmıştır.-Zeki Müren,Müzeyyen Senar ve Neşet Ertaş dönemin ünlü sanatçılarıdır.
77d.Sosyal ve Kültürel Hayat: -Batı etkisiyle sinema filmleri çekilmiştir.-Tiyatroda ekonomik durum ile ahlak ilişkisi,sarsılan değer yargıları,orta sınıfın sıkıntıları ve aydınların toplumdan kopukluğu tema olarak işlenmiştir.-1940’lı yıllarda ilk edebi hareket şiir alanında yenilikçiliği benimseyen Orhan Veli’nin öncülüğündeki “Garip Akımı” olmuştur.-Genel sağlık konusunda başta Verem olmak üzere salgın hastalıklarla mücadele edilmiştir.
78F.SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE DÜNYA -Petrol,elektrik ve otomotiv gibi bazı sektörlerde üretim artmıştır.-Hızlı nüfus artışı yaşanmıştır.-Sanayileşme ile birlikte kentleşme artmıştır.-Asya,Afrika ve Latin Amerika gibi ülkelerde bağımsızlıklar kazanılmış ve diktatörlükler kurulmuştur.-Orduya büyük önem verilmiş ve askeri harcamalar artmıştır.-Kadınlar iş hayatında etkili olmuşlardır.-Tüketimle birlikte reklam sektörü hızla gelişmiştir.-Radyo ve sinemanın önemi TV’nin icadıyla azalmıştır.-Müzik alanında Amerikan hayat tarzını sorgulayan Rock and Roll müziği ortaya çıkmıştır. (Elvis Presley)
79F.SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE DÜNYA -Fen ve Sosyal Bilimler gelişmiştir.-Amerikalı bilim adamları tarafından ilk bilgisayar (ENIAC) yapılmıştır.-ilk uydu “Sputnik” SSCB tarafından uzaya gönderilmiştir.(1957)-Nükleer Enerji önce askeri alanda sonra elektrik üretiminde kullanılmıştır.-Biyoloji alanında DNA’nın kimyasal yapısı çözülmüştür.-Avrupa ve ABD’de soyut resim anlayışı gelişmiştir.(Newyork ve Paris için sanat için batının başkenti ünvanı kullanılmıştır.)-Akdeniz Oyunları ilk kez 1951’de Mısır’ın İskenderiye kentinde düzenlenmiştir.-Avrupa’da “UEFA” (Şampiyon Kulüpler Kupası) sezonunda ilk kez düzenlenmiştir.(Kupanın ilk sahibi İspanya’nın “Real Madrid” takımıdır.)
804. ÜNİTE : YUMUŞAMA DÖNEMİ VE SONRASI ULUSLAR ARASI İLİŞKİLERDE DEĞİŞİM SÜRECİ-Yumuşama Dönemi’nin ortaya çıkmasında konvansiyonel silahlardan (top,tank,tüfek,gemi ve denizaltı ile nükleer bomba taşımayan uçak ve füzeler) nükleer silahlara geçiş önemli bir etken olmuştur.-Yumuşama Dönemi’nde bloklar silahsızlanma ve bazı silahlarda sınırlandırma yoluna gitmişlerdir.
81A) ULUSLAR ARASI İLİŞKİLERDE DEĞİŞİM SÜRECİ 1.Yumuşama Dönemi politikaları -ABD başkanı Kenedy ile SSCB lideri Kruşçev arasında Viyana’da yapılan görüşmeler sonucunda iki ülke arasındaki ilişkilerde uzlaşma süreci başlamıştır.(1961)-Uluslar arası alanda yalnızlıktan kurtulmak isteyen Çin; Japonya’yı etkisiz hale getirmek ve SSCB’nin baskısından kurtulmak amacıyla dış politikada yumuşama siyasetini benimsemiştir.-ABD; Çin’in bu politika değişikliği üzerine Çin’in uluslar arası alanda tanınması gerektiğini savunmaya başlamış,Güney Vietnam’dan askerlerini çekmesi de ilişkilerin gelişmesini sağlamıştır.-ABD öncelikle Çin ile ticari ilişkilerini başlatmış sonra da Çin’in Birleşmiş Milletler’e tekrar üye olmasında etkili olmuştur.
82A) ULUSLAR ARASI İLİŞKİLERDE DEĞİŞİM SÜRECİ 2.Nükleer Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri:-ABD ile SSCB arasında sadece nükleer savunma füzelerinin sınırlandırılmasının kararlaştırıldığı SALT-1 (Stratejik Silahları Azaltma Görüşmeleri) Antlaşması Moskova’da imzalanmıştır. (26 Mayıs 1972)-ABD ve SSCB arasında uzun menzilli nükleer silahların sınırlandırıldığı SALT-2 Antlaşması ise Viyana’da imzalanmıştır.(1979)3.Helsinki Konferansı (1 Ağustos 1975)-Helsinki:Finlandiya’nın Başkenti-Arnavutluk dışındaki bütün Avrupa devletleri ile ABD ve Kanada’nın katıldığı Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) Helsinki’de toplanmıştır.-Konferansın sonucunda uluslar arası ilişkilerde temel barış ve işbirliğini kapsayan “Sonuç Belgesi” imzalanmıştır.
83B.YUMUŞAMA DÖNEMİ ÇATIŞMALARI 1.Çatışmalarda ABD ve SSCB’nin Rolü -ABD ve SSCB; Küba ve Vietnam gibi bölgelerdeki grupların iktidar mücadelelerini kendi çıkarları doğrultusunda destekleyerek rekabetlerini sürdürmüşlerdir.2.Küba Buhranı: -Fidel Castro’nun ekonomiyi millileştirmek amacıyla ABD şirketlerinin faaliyetlerini kısıtlaması ABD ekonomisini olumsuz etkilemiş ve ABD Castro yönetimini yıkmak amacıyla harekete geçmiştir.-Bu durum Küba-SSCB yakınlaşmasına sebep olmuş ve SSCB ABD’yi vurabilecek menzile sahip füzeleri Küba’ya yerleştirmiştir.(1962)-Nükleer Savaş ihtimali üzerine SSCB,ABD’nin 1961’de yerleştirdiği Türkiye’deki Jüpiter füzelerini sökmesi karşılığında bu füzeleri sökmüş böylece sorun çözülmüştür.
843.Vietnam Savaşı ( )-Daha önce Fransa’nın sömürgesi olan Vietnam,Cenevre Antlaşması ile Kuzey ve Güney Vietnam adı altında bağımsız olmuştur.(1954)-1957’de Cenevre Antlaşması ile Vietnam’ın birleştirilmesi kararı alınmasına rağmen Güney Vietnam birleşmeye karşı çıkmış,bunun üzerine Kuzey Vietnam gerilla savaşını başlatmıştır.-ABD güvenliğini ve milli menfaatlerini sağlamak gerekçesiyle Güney Vietnam’ın yanında Kuzey Vietnam’a savaş açmıştır.(1965)-ABD’nin Vietnam’a asker göndermesi özellikle büyükşehir ve üniversitelerde büyük bir tepkiyle karşılanmıştır.
853.Vietnam Savaşı ( )-Muhammed Ali’nin Vietnam Savaşı’na gitmemesi dünya şampiyonluğunun elinden alınmasına ve boks lisansının iptal edilmesine neden olmuştur.-SSCB ve Çin’in ABD ile yakınlaşması üzerine Vietnam Barışı Paris’te imzalanmıştır.(1973)-Antlaşmaya göre; ABD Vietnam’dan çekilecek,esirler karşılıklı geri verilecek,Kuzey ve Güney Vietnam arasında yapılacak görüşmelerle birleştirme gerçekleştirilecekti.-Savaş nedeniyle Vietnam toprakları uzun yıllar üzerinde hiçbir bitki yetişmeyecek duruma gelmiştir.(ABD 7 milyon ton bomba atmıştır.)-1975’te Kuzey Vietnam’ın güney Vietnam’ı ele geçirmesiyle 1976’da iki devlet birleşerek “Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti” adını almıştır.
864.Keşmir Meselesi-İngiltere’nin çekilmesiyle 1947 yılında Hindistan ve Pakistan devletleri kurulmuştur.-Hindistan ile Pakistan arasındaki çatışmaların temel nedeni; Hindistan,Pakistan,Afganistan ile Çin’in kesişme noktasında yer alan,verimli topraklara ve yer altı zenginliklerine sahip olan Keşmir’dir.
875.Afganistan’ın SSCB Tarafından İşgali -Afganistan 19.yy’da kuzeyden Rusya’nın,güneyden İngiltere’nin yayılmacı politikalarının hedefi olmuştur.-1978 yılı sonlarında Afgan halkının SSCB yanlısı yönetime karşı direnişe geçmesi üzerine Basra Körfezi ve Orta Doğu petrollerine hakim olmak isteyen SSCB Afganistan’ı işgal etmiştir.-Afganistan sorununu çözmek amacıyla BM gözetiminde Afganistan,Pakistan,ABD ve SSCB’nin katılımıyla “Cenevre Anlaşması” imzalanmıştır.-Bu anlaşmaya göre; SSCB askerleri yılı içerisinde Afganistan’dan çekilmişler ve mücahit gruplar birleşerek hükümeti kurmuşlardır.Fakat iktidar mücadeleleri hala devam etmektedir.
88C. BARIŞ İÇİNDE BİR ARADA YAŞAMA -II. Dünya Savaşı’ndan sonra sömürgelerdeki bağımsızlık hareketleri uluslar arası ilişkilerde yeni bir gücün ortaya çıkmasına sebep olmuştur.-Bağlantısızlar adını alan bu gücün önde gelen ülkeleri Hindistan,Yugoslavya ve Mısır’dır.-Sömürgeciliğe karşı harekete geçen Asya ve Afrika’daki 24 ülke ilk kez Endonezya’nın “Bandung” kentinde bir araya gelmişlerdir.(1955)-Konferansın amacı; Bağımsızlığına kavuşan Asya ve Afrika ülkelerinin ABD ve SSCB gibi iki büyük nükleer güç karşısında birlik ve dayanışmalarını sağlamaktır.-Bandung Konferansı’nda alınan kararların en önemlisi Çin Halk Cumhuriyeti ile Hindistan arasında “barış içinde bir arada yaşamanın beş ilkesi” üzerinde varılan antlaşmadır.(1954)-Barış içinde bir arada yaşamanın beş ilkesi;1-Siyasi bağımsızlık 2- Askeri ittifaklara katılmama 3-Kendi topraklarında başka devletlere askeri üsse izin vermeme 4-İkili ittifaklara girmeme 5-Milli kurtuluş savaşlarını destekleme
89C. BARIŞ İÇİNDE BİR ARADA YAŞAMA -Bağlantısızlık hareketinin ilk teşkilatlı toplantısı Yugoslavya ve Mısır’ın öncülüğünde 25 bağlantısız ülkenin katılımıyla Belgrat’ta yapılmıştır.(1961)-Toplantı sonunda yayınlanan Deklarasyonda her türlü sömürgeciliğe karşı çıkılmış,sömürgelerin bağımsızlık hareketleri desteklenmiş,yabancı üslerin kaldırılması,silahsızlanma ve bütün nükleer silahların yasaklanması kabul edilmiştir-Üçüncü Dünya Ülkeleri’nin (Bağlantısızlar) çalışmaları sonucunda Birleşmiş Milletler sömürge altındaki ülke ve halklara bağımsızlık verilmesine ilişkin bildiriyi kabul etmiştir.(1960)
901-Camp David Anlaşmaları: -İsrail ile Mısır arasında “Filistin Meselesi” ve iki ülke arasındaki barış esaslarını içeren barış antlaşmaları imzalanmıştır.(1978) (Camp David: Waşington yakınlarındaki ABD deniz üssü)- Arap ülkeleri Mısır’a tepki gösterirken,Mısır ABD tarafından desteklenmiştir.
912-İslam Konferansı Örgütü -İsrail’in işgal ettiği Kudüs’te El-Aksa Camii’ne saldırması,konferansın toplanmasına neden olmuştur.(1969)-Fas’ın başkenti Rabat’ta Türkiye dahil 24 ülkenin katıldığı bir “İslam Zirvesi” toplanmıştır.(1969)-Zirve sonunda yayınlanan bildiri ile; İsrail’in Kudüs’ü boşaltması,işgal ettiği Arap topraklarından çekilmesi ve İsrail’i tanıyan devletlerin İsrail ile diplomatik ilişkilerini kesmeleri istenmiştir.-İslam Zirvesi’nin ikincisi 1974’te Pakistan’ın Lahor kentinde yapılmıştır.-Zirvede Filistin ile ilgili kararların yanında,1971’de Pakistan’a karşı ayaklanarak bağımsız olan Bangladeş’in Pakistan tarafından tanınması da sağlanmıştır.-1975’teki toplantıda İslam Kalkınma Bankası’nın kuruluş planı onaylanmıştır.
92E. ULUSLAR ARASI POLİTİKALARDA PETROLÜN YERİ -Petrol üreticisi ülkeler petrol fiyatlarını yükseltmek ve teknik konularda işbirliğini sağlamak amacıyla OPEC’i (Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı) kurmuşlardır.(1960)-Arap-İsrail Savaşı’ndan (Altı Gün Savaşı-1967) sonra petrolün İsrail’e karşı siyasi bir silah olarak kullanılmasını sağlamak amacıyla OAPEK (Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Teşkilatı) kurulmuştur.-Arap ülkeleri arasındaki dayanışmanın sağlanamaması ve batılı ülkelerin OAPEK dışındaki ülkelerden petrol satın almaları nedeniyle OAPEK amacına ulaşamamıştır.-Sanayileşmiş ülkeler artan petrol fiyatlarını sanayi ürünlerine ve teknolojilerine yansıtarak yine bu ülkelere satmışlar bu durum Türkiye’nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ülkeleri olumsuz yönde etkilemiştir.
93F. IRAK-İRAN SAVAŞI (1980-88) 1.Irak’ta Rejim Değişikliği -San Remo Konferansı’nda Irak’ta İngiliz mandası kurulmuştur.(1920)-1921’de meşruti krallık kurulmuş,1932’de Milletler Cemiyeti’ne bağımsız bir devlet olarak katılmıştır.-1937’de Sadabat Paktı’na katılmıştır.-1958’de yapılan bir askeri müdahale sonucu monarşi rejimi yıkılarak,cumhuriyet ilan edilmiştir.(Rejim değişikliği üzerine Bağdat Paktı’ndan çekilmiştir.)-Yönetimde etkili hale gelen Baas Partisi’nin SSCB’den ekonomik ve askeri yardım almaya başlaması batıya yönelik politika izleyen İran ile ilişkilerin bozulmasına neden olmuştur. (1968)-İngiltere’nin Basra Körfezi’nden çekilmesi üzerine iki ülke arasındaki ilişkiler daha da gerginleşmiştir.(1970)
942.İran’da Rejim Değişikliği -1925’ten beri “Pehlevi Hanedanlığı” tarafından yönetilen İran’da 1979’da halk ayaklanması sonucunda Ayetullah Humeyni liderliğinde “İran İslam Cumhuriyeti” kurulmuştur.-Dış politika da bağlantısızlık ilkesini benimseyen yeni yönetim döneminde Irak’ın yayılmacı bir politika izlemesi iki devlet arasındaki ilişkilerin bozulmasına yol açmıştır.
953.Savaş ve SonuçlarıNedenleri:1-Camp David Anlaşması ile Orta Doğu’da Mısır’ın etkinliğini kaybetmesi üzerine,İran’daki rejim değişikliğinden kaynaklanan iç sorunlardan da yararlanmak isteyen Irak’ın Arap liderliği için harekete geçmesi2-Irak’ın Basra Körfezi’ne hakim olmak istemesiSonuçları:1-İki ülkeden yaklaşık 1 milyon insan ölmüştür.2-Petrol bölgelerinin bombalanması büyük ekonomik kayıplara neden olmuştur.3-İki ülkede özellikle Irak’ta yaşanan ekonomik sıkıntılar Kuveyt’in işgaline neden olmuştur.4-Arap ülkeleri arasındaki birlik bozulmuştur.5-İsrail Orta Doğu’da serbest kalmıştır.6-Bazı devletler tarafsız olmalarına rağmen bu iki devlete silah satarak önemli bir gelir sağlamışlardır.
96G. YUMUŞAMA DÖNEMİNDE DÜNYA 1.Ekonomi: -Bilim ve teknolojideki ilerlemelerin sanayide kullanılması dünya ekonomisinin gelişmesini sağlamıştır.-Petrol,elektrik ve otomotiv sektörlerinde üretim önemli ölçüde artmıştır.-1970’lere kadar devam eden bu büyüme işsizlik oranını da düşürmüştür.-Reklam sektörü gelişmiş,radyo ve televizyon önem kazanmıştır.-Uydu teknolojisi sayesinde ilk kez “1964 Tokyo Olimpiyatları” canlı olarak tüm dünyaya ulaştırılmıştır.
972-Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler -ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’ni (NASA) kurarak,ilk uydusunu uzaya göndermiştir.(1958)-Rus kozmonot “Yuri Gagarin” Vostok-1 uzay aracı ile ilk kez uzaya gitmiştir.(1961)-Amerikalı astronot Neil Amstrong ilk kez Ay’a inmiştir.(1969)-İlk kişisel bilgisayar üretilmiştir.(1970)-İlk olarak ABD’de bilim adamları arasındaki iletişimi sağlamak amacıyla deneme niteliğinde “ARPANET” (Amerikan Gelişmiş Savunma Araştırmaları Dairesi) kurulmuş (1969) ve daha sonra bütün üniversiteler ile araştırma kuruluşlarının bilgisayarlarını bünyesinde toplayarak gelişmiştir.-1991’de ABD’de İnternetin ticari amaçla kullanılmasını engelleyen tüm kısıtlamalar kaldırılmıştır.-Grafik web tarayıcı “Mozaic” in devreye girmesiyle internetin bir alt kümesi olan “World Wide Web”in (Geniş Dünya Ağı) yıllık büyüme hızı artmıştır.-Bilgisayar ve telefonun işbirliğine bilgininde eklenmesiyle ortaya çıkan İnternet günümüzde önemli bir yere sahiptir.
983-Kültürel Hayat-Hızlı sanayileşme ve tarımda makineleşmenin artması sonucu köyden kente göç artmıştır.-Kadının toplumdaki önemi artmıştır.-Bilimsel ve teknolojik gelişmeler ile gelecek konusundaki bilinmezlik edebiyatta 1960’lardan itibaren post modern (modern ötesi) anlayışın benimsenmesine neden olmuştur.-Müzik alanında “Rock and Roll” tarzı bu dönemde de etkisini sürdürmüştür.-Dönemin siyasi ve toplumsal sorunlarını dile getirmek amacıyla “Heavy Metal” müzik türü ve bu türün temsilcisi olan “Rolling Stones” grubu döneme damgasını vurmuştur.-Soyut resim anlayışı devam etmiştir.-Türkiye 1971’de düzenlenen altıncı Akdeniz Oyunları’na İzmir’de ev sahipliği yapmıştır.
99H. TÜRK DIŞ POLİTİKASIBu dönemde Kıbrıs,Ege Sorunları,Orta Doğu da Arap-İsrail Savaşları ve Ermeni Terörü Türk dış politikasının belirlenmesinde etkili olmuştur.1.Türk-Yunan İlişkileri:Lozan Anlaşmasına rağmen düzelmeyen Türk-Yunan ilişkileri 1930’lu yıllarda dünya barışını tehdit eden gelişmeler üzerine Atatürk ve Venizelos arasında yapılan çalışmalar sonucunda olumlu bir sürece girmiş fakat 1954’te Kıbrıs Meselesi yüzünden tekrar bozulmuştur.
100a.Kıbrıs Meselesi:-1571’de Türk hakimiyetine giren Kıbrıs 1878 Berlin Antlaşması’nda arabuluculuk yapan İngiltere’ye geçici olarak bırakılmış,Osmanlının I.Dünya Savaşı’na girmesini fırsat bilen İngiltere 5 Kasım 1914’te Kıbrıs’ı ilhak ettiğini açıklamıştır.-İngiliz yönetimindeki Kıbrıs Rumları Enosis Politikası (Kıbrıs’ı Yunanistan’a dahil etme) doğrultusunda faaliyetlerde bulunmuşlardır.-1960’tan önce Yunanistan’ın Kıbrıs konusundaki isteklerinin BM tarafından reddedilmesi üzerine Rumlar “EOKA” örgütünü kurmuşlardır.-Bu örgütün amacı İngiltere’yi Kıbrıs’tan atmak,Türkleri yok etmek ve “Enosis Politikası”nı gerçekleştirmektir.-Kıbrıs Meselesi’nin çözümü için Türkiye-Yunanistan-İngiltere arasında yapılan “Zürih” ve “Londra” Antlaşmaları doğrultusunda Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmuştur.(1960) (Cumhurbaşkanı:Rum lider Makarios,Yardımcısı:Türk lider Dr.Fazıl KÜÇÜK)-Kıbrıs’ta sağlanan barış ortamı uzun sürmemiş EOKA faaliyetlerini artırmış,Kıbrıs Türkleri de bu faaliyetlere karşı 1955’te kurulan “Türk Mukavemet Teşkilatı” vasıtasıyla karşı koymaya çalışmıştır.
101a.Kıbrıs Meselesi:-Devam eden olaylar yüzünden Rumlarla bir arada yaşamanın mümkün olamayacağını anlayan Kıbrıs Türkleri “Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi”ni kurmuşlardır.(28 Aralık 1967) (Başkanı:Dr.Fazıl KÜÇÜK,Yardımcısı:Rauf DENKTAŞ seçilmiştir.)-Yunanistan’ın desteğiyle “Enosis”i gerçekleştirmek isteyen EOKA üyeleri 15 Temmuz 1974’te Makarios’a karşı bir darbe gerçekleştirerek “Kıbrıs Elen Cumhuriyeti” ni ilan etmişlerdir.(Cumhurbaşkanı:Nikos Sampson)-Bu gelişmeler üzerine Türkiye;Enosis’e engel olmak,barışı yeniden kurmak ve Türklerin güvenliğini sağlamak amacıyla “Kıbrıs Barış Harekatı” nı başlatmıştır. (20 Temmuz 1974)-Harekat sonucunda kuzeye yerleşen Türkler;Rauf DENKTAŞ’ın liderliğinde “Kıbrıs Türk Federe Devleti”ni kurmuştur.(13 Şubat 1975)-Türklerin adadaki siyasi varlığı Rumlar tarafından kabul edilmediği gibi BM Genel Kurulu 13 Mayıs 1983’te Kıbrıs Rumlarını Kıbrıs Hükümeti olarak tanıma kararı almıştır.-Bu gelişmeler üzerine Türk Toplumu da 15 kasım 1983’te “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti” ni kurmuştur.Aynı gün Türkiye Cumhuriyeti tarafından tanınmıştır.