Kasım 2017’de Brüksel’de NATO müttefiklerinin toplantısında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, konuşma özgürlüğünün ve internet özgürlüğünün önemini vurguladı.
Resmi başkanlık web sitesinde yayınlanan bir özet, Aliyev’in sözlerini şöyle ifade etti:
“Demokratik kalkınma sorunlarını vurgulayan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Azerbaycan’da özgür internet, konuşma özgürlüğü, toplanma özgürlüğü ve diğer özgürlüklerin sağlandığını söyledi.”
Bu ve benzeri iddialar pek çok Azerbaycan gazetecinin kaşlarını kaldırmıştır. Aliyev’in sözleri son beş yılda yaptığı eylemlerden çok uzak bir çığlık.
2013-2015 yılları arasında, düzenleyici değişiklikler ve keyfi yasal tehditler, Azerbaycan’ın bir zamanlar yaşayan gazeteciler, aktivistler ve gençlik örgütlerinden oluşan sivil toplumunu yangın hattına soktu. Birçoğu sahte suçlamalardan tutuklandı. Diğerleri zulüm korkusu yüzünden ülkeyi terk etti.
Sonuç olarak, demokrasi, hak ve özgürlükler etrafında kalan konuşmaların büyük kısmı çevrimiçi dünyaya kaymıştır. Ancak her yıl, çevrimiçi muhalefet için de fazla hoşgörü olmadığı daha açık hale geliyor.
En son örnek, 1 Aralık 2017’de, milletvekillerinin bireyler, yetkililer ve tüzel kişileri “yasaklanmış” bilgilerin çevrimiçi olarak yayılmasından sorumlu tutacak ve onlara para cezalarına tabi tutacak yeni bir değişiklik seti tanıttığı ve kabul ettiği ortaya çıktı.
Bir internet bilgi kaynağı, Dağıtımdan Yasaklı Bilgi Gönderen Bilgi Kaynakları Listesine girilirse, içerdiği herhangi bir bilgiye erişimi derhal kısıtlamalıdır. Aksi takdirde, ev sahibi ve internet sağlayıcıları yetkililer için 1.500-2.000 AZN, tüzel kişiler için 2.000-2.500 AZN tutarında para cezası ile karşı karşıya kalacaktır.
Yetkililer, okuyucu yorumlarını veya kullanıcı gönderilerini (Facebook veya YouTube gibi) destekleyen web sitelerinin bu kurallara nasıl uygun olacağını belirtmemişlerdir.
Yasak, hükümete belirli içerik türlerine sahip web sitelerini sansürleme yetkisi veren Mayıs 2017 mahkeme kararı ile kurulan “yasak bilgi” olarak bilinen bir içerik sınıfını kapsamaktadır.
Mahkeme emrine göre, “yasak bilgiler” aşağıdaki kategorileri içerebilir:
- terörizm propagandası
- dini aşırılık, devrim, kitlesel ayaklanmalar ve diğer benzer propagandayı teşvik eden bilgiler;
- Devlet gizliliği ile ilgili [bilgi];
- silah ve yedek parça üretimi hakkında bilgi;
- narkotik, uyuşturucu ve benzeri maddelerin hazırlanması, satışı hakkında bilgi;
- pornografi (çocuk pornografisi dahil);
- kumar ve yasadışı bahis tanıtımı hakkında bilgi;
- intihar ilhamı hakkında bilgi;
- hakaret ve iftira yanı sıra kişisel güvenliği ihlal eden bilgiler;
- fikri mülkiyet haklarını ihlal eden bilgiler; ve
diğer bilgiler, dağıtımı Azerbaycan Cumhuriyeti kanunlarına göre yasaklanmıştır
Savcılık, çevrimiçi kaynakların tehdit oluşturduğu için engellendiğini iddia etti — ancak bu web sitelerinde paylaşılan içeriğe daha yakından baktığımızda, bunların “yasak bilgi” kriterlerine uymadığını bulduk.
Engellenen web sitelerinden birkaçı öncelikle devlet yolsuzluğu, Azerbaycan’da intihar oranları, kötü ekonomik ve sosyal yaşam koşulları ve yerel protestoların bağımsız haber haberleriyle ilgili hikayeler yer aldı. Ülke içinde üç haber sitesi ve iki uydu TV kanalı hızla bloke edildi. Ve o zamandan beri, bağımsız haber ve bilgi sağlayan bir düzineden fazla çevrimiçi kaynak engellendi.
Bütün bunlar şu soruyu akla getiriyor: Bu “yasak bilgi” kimin için en tehditkar?
Gerçekten de, bu yasal reformlar Azerbaycan’ın iktidar seçkinleri dışında herkesi tehdit etmektedir. Bu Aliyev’in rejiminin klasik bir özelliğidir. Başkanlık tahtını babasından aldığından beri İlham Aliyev sadece vatandaşlarının hayatını daha da mutsuz hale getirdi.
Azerbaycan’daki hukuki reformlar Azerbaycan milletvekillerinin iyi niyeti dışında hiçbir zaman önerilmiyor gibi görünüyor. Öncelikli amaçları halka hizmet etmekse de biz Azerbaycan vatandaşları olarak kamu görevine meşru olarak seçilip seçilmediğinden emin değiliz.
2017 yılı sonunda Azerbaycan parlamentosu tarafından tanıtılan ve onaylanan ikinci yasal değişiklik dalgasının yaklaşması şaşırtıcı değildi. Milletvekilleri, Azerbaycan’ın İdari Suçlar Kanunu’nda yapılan değişiklikleri onayladılar, yasaklanmış bilgilerin dağıtılması (yetkililer tarafından kabul edilen) veya bu bilgilerin yayılmasını engelleyememesi için internet bilgi kaynaklarının veya etki alanlarının sahiplerine karşı yüksek parasal cezalar getirdiler. 15 Aralık, Azerbaycan Ulusal Parlamentosu silahlı kuvvetlerle ilgili tasarıdaki değişiklikleri onaylayarak gazetecilerin askeri faaliyetler hakkında belirli bilgi istemesini yasakladı.
Bu yeni düzenleyici tedbirler dalgası tarafından tutulan kuruluşlar ve platformlar, seslerini çevrimiçi tutmak için artık Facebook sayfalarına ve YouTube hesaplarına giderek daha fazla güveniyor. Birçoğu, Azerbaycan’dan gelen kritik hikayeleri ve haberleri kapsayan ayna web siteleri inşa etti.
Özgür Avrupa Radyosu/Radyo Özgürlüğü Azerbaycan hizmeti Azadlıq Radio, okuyucularını ve izleyicilerini günlük haberlerinin sonunda güncelleyerek platformları için güncellenmiş bir URL sunar. Meydan TV bir mobil uygulamaya dayanır.
Azerbaycan’daki özgür internetin çöküşünü anlatan sivil aktivist Ali Novruzov, blogunda şöyle yazdı:
Mesele daha da kötüleştiren şey, varsayımsal İnternet özgürlüğümüzün hukuk kitaplarında garanti edilmediğiydi. Yasaların gevşek hükümleri ara sıra web sitelerinin engellenmesine yol açmıştı. Bazı hiciv bloglar ve İran sponsorluğunda dini propaganda web siteleri dışında, hatta Imgur, masum bir fotoğraf paylaşım platformu kısa bir süre için mağdur oldu. Ancak, web sitelerinin engellenmesi o zamanlar istisnai bir önlemdi. Rastgele bir önlem olmasına rağmen, hükümet sadece belirli koşullarda başvuruyordu.
[…]
Petrol fiyatlarının düşmesi ve ekonomik durumun günlük bazda kötüye gitmesiyle, hükümetin çevrimiçi veya çevrimdışı olup olmadığı muhaliflere artık tahammül etme eğiliminde olmadığı açıktı. Varsayımsal ücretsiz internetin günleri de numaralandırıldı.
[…]
Temel hak ve özgürlükleri ortadan kaldırmak, aktivistlerin peşine düşmek, Azerbaycan sivil toplumunun aktif üyelerine zulüm söz konusu olduğunda, mevcut yasaların parlatılması, iktidardaki hükümet için işleri çok daha kolay hale getirmiş gibi görünüyor. uluslararası haklar bekçi köpekleri ve kurumları. İlk olarak, onların iş liderlerinin hiçbiri eleştiri bir tutam kendi yolunu yönlendirilmiş olsa bile, söylemek ister ve ikincisi, biz yetkililer yasal uymak hangi göre, yasalar var.
Bu son yasal değişikliklerin yanı sıra yetkililerle Azerbaycan’ın sakat sivil toplumu arasında devam eden iktidar gösterisi, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in özgür ifade ve internet hakkında konuşmalarının sadece sözcükler olduğunu gösteriyor. Azerbaycan’da ücretsiz ve açık internet değildir.