Arı sütü, işçi bal arılarının ürettiği sütsü bir salgıdır (1). İçeriği coğrafya ve iklime bağlı olarak değişiklik gösterir. Bu ürün kraliçe arının gelişimi ve beslenmesi için kullanılması dolayısıyla İngilizce’ de “royal jelly” (kraliyet jölesi) adını almaktadır. Arı sütü polen ile sıkça birbirine karıştırılır ama bu iki ürün birbirinden tamamen farklıdır. Arı sütü, bal, polen, balmumu özellikle bal arılarından elde edilen ürünler olsa da birbirinden nerdeyse her bakımdan ayrılır.
Arı sütü, larvaların beslenmesinde ve ayrıca yetişkin kraliçeler için kullanılan bir bal arısı salgısıdır. İşçi arıların salgı bezlerinden salgılanır, cinsiyete veya sosyal sınıfına bakılmaksızın koloni içindeki bütün larvalar bu salgı ile beslenir.
İşçi arılar, yeni bir kraliçe yetiştirmeye karar verdiğinde (bu genellikle eski kraliçenin zayıflaması ya da ölmesi nedeniyle olur), birkaç küçük larva seçer ve onları özel olarak inşa edilmiş kraliçe hücrelerinde bol miktarda arı sütü ile besler. Bu beslenme türü, yumurtalara kraliçe olmak için ihtiyaç duydukları gelişmiş yumurtalıklar dahil olmak üzere, kraliçe morfolojisini sağlar.
Arı sütü faydaları hakkında birçok bilimsel ve klinik çalışma sonucunda elde edilen bulgular olsa da, Türk Gıda Kodeksi Beslenme ve Sağlık Beyanları Yönetmeliği kapsamında herhangi bir açıklama olmaması sebebi ile arı sütü faydalarındanbahsetmek mümkün değildir.
Arı sütü, işçi arıların başlarındaki salgı bezlerinden salgılanır ve başta ister erkek, ister işçi (dişi) ya da ister kraliçe olsunlar tüm arı larvalarına verilirler. Üç gün sonra ise ayrım başlar, erkek ve işçi larvaları artık arı sütü ile beslenmez, ancak kraliçe larvaları bu özel maddeyi gelişimleri boyunca almaya devam ederler.
Bu sebeplerden, “Arı sütü nerede bulunur?” sorusunun cevabı hiç kuşkusuz “kraliçe arı üretmek için hareketli kovanlar ve kolonilerdir”. Bu ürün koloniler uyarılarak hasat edilir. Arı sütü kraliçe larvaları yaklaşık dört günlük iken her bir kraliçe hücresinden (petekten) toplanır. Bunlar büyük miktarlarda arı sütünün biriktiği tekli hücrelerdir; işçi larvaları arı sütü ile beslendiğinde, doğrudan onları beslediğinden neredeyse üretildiği anda tüketilir. Kraliçe larvalarının hücreleri ise larvaların tüketebileceğinden çok daha hızlı arı sütü ile "stoklanır". Bu nedenle, pratikte arı sütü üretimi sadece kraliçe hücrelerinden yapılır. 5-6 aylık bir mevsim boyunca iyi yönetilen bir kovan yaklaşık 500 gr arı sütü üretebilir. Arı sütü kullanımı konusunda en dikkat edilmesi gereken nokta ürün bozulabileceğinden, üreticilerin uygun bir şekilde soğuk depolamaya (örneğin ev tipi buzdolabına veya dondurucuya) hızlı bir şekilde erişmesi konusudur. Arı sütü polen propolis gibi ürünler, satılıncaya veya bir toplama merkezine taşınana kadar doğru koşullarda saklanmalıdır. Diğer bir deyişle “arı sütü nasıl üretilir?” sorusu kadar “arı sütü nasıl saklanır ve korunur?” sorusu da büyük öneme sahiptir. Bazen bal ya da balmumu arı sütünün korunmasına yardımcı olması amacıyla içeriğe eklenebilmektedir.