Prader-Willi sendromu, çok çeşitli fiziksel semptomlara (küçük eller ve ayaklar, anormal büyüme ve vücut kompozisyonu), öğrenme güçlüklerine ve davranış sorunlarına neden olan nadir bir genetik hastalıktır. Genellikle doğumdan kısa bir süre sonra fark edilir. Sporadiktir ve ailesel vakalar nadirdir. Görülme sıklığı 1/10.000-15.000 doğumdur. Erkekleri ve kadınları eşit sayıda etkiler ve dünyadaki tüm etnik gruplarda ve coğrafi bölgelerde görülür. Prader-Willi sendromu kromozom 15 anormalliğinden kaynaklanır ve kesin tanı genetik testlerle konulabilir.
Prader-Willi Sendromu Belirtileri
Prader-Willi sendromunun belirtileri ve ciddiyeti kişiden kişiye değişebilir. Etkilenen bireylerin aşağıda tartışılan tüm semptomlara sahip olmayabileceğine dikkat etmek önemlidir. Etkilenen kişiler, kendi özel durumları, ilişkili semptomları ve genel prognozu hakkında doktorlarıyla konuşmalıdır.
Başlangıçta bebekler kas tonusunda azalma (hipotoni) gösterebilir ve bu da bebeğin tutulduğunda dik duramama, başını tutamama gibi durumlara neden olabilir. Hipotoni, hastalığın yaygın bir semptomudur. Doğumdan sonra hipotoni, uyuşukluk, zayıf ağlama, uyaranlara zayıf yanıt verme ve beslenme güçlükleri ve gelişememe ile sonuçlanan zayıf emme yeteneği dahil zayıf reflekslerle ilişkilidir. Bebekler genellikle emme güçlüğü çeker ve tüple beslenmeleri gerekebilir. Hipotoni zamanla yavaş yavaş düzelir.
Etkilenen bebekler ayrıca badem şeklindeki gözler, ince bir üst dudak, aşağı dönük bir ağız, dar bir burun köprüsü, dar bir alın ve orantısız şekilde uzun, dar bir kafa (dolikosefali) gibi farklı yüz özelliklerine sahip olabilir. Belirgin yüz özellikleri doğumdan kısa bir süre sonra fark edilebilir veya zamanla yavaş yavaş gelişebilir.
Etkilenen bebekler büyüdükçe, beslenmeleri ve iştahları iyileşecek ve uygun şekilde büyüyeceklerdir. Tipik olarak 2-5 yaş arasında, iştahta veya kalori alımında belirgin bir değişiklik olmasa da ağırlıkları artar. 5-8 yaşları arasında, iştah ve kalori alımı genellikle artar. Olağanüstü derecede büyük miktarda yiyecek yeme ihtiyacı (hiperfaji) gelişir. Ek olarak, düşük kas, azalmış metabolizma ve büyüme hormonu replasmanı ile tedavi edilmezse azalmış fiziksel aktivite nedeniyle Prider-Willi sendromlu kişilerde azalmış bir kalori gereksinimi vardır. Sonuç olarak, başkaları tarafından kontrol edilmezse aşırı yeme, hızlı kilo alımı ve morbid obezite oluşur. Etkilenen çocukların tümü bu aşamalardan geçmeyecektir.
Hastalık tedavi edilmezse, morbid obezite gelişebilir ve potansiyel olarak yaşamı tehdit eden kalp ve akciğer komplikasyonlarına, diyabete, yüksek tansiyona (hipertansiyon) ve diğer ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Yemek yeme dürtüsü o kadar yoğundur ki, bu rahatsızlığı olan kişiler denetimsiz bırakılırsa, bozulmuş yiyecek veya çöp gibi zararlı yiyecekler ve mideye zararlı aşırı miktarlarda yemek yiyerek kendilerini tehlikeye atabilirler. Etkilenen çocuklar ayrıca yiyecek istifleme ve / veya yiyecek arama, yiyecek çalma ve yiyecek satın almak için para çalma dahil olmak üzere yiyecekle ilgili olağandışı davranışlar sergileyebilirler.
Etkilenen bazı kişiler, aşırı yeme epizodlarına bağlı olarak ciddi, yaşamı tehdit eden gastrointestinal komplikasyonlar geliştirmiştir. Bu tür komplikasyonlar, bağırsak duvarında bir delik veya yırtık oluşması (perforasyon) ve doku kaybı (nekroz) ile birlikte şiddetli şişkinliği (mide genişlemesi) içerebilir.
Prader-Willi sendromu olan çocuklar, normal zeka ile hafiften orta dereceli zihinsel engelliliğe kadar değişen seviyelerde bilişsel bozukluğa da sahiptir. Motor becerilerin elde edilmesi (örneğin yürüme veya oturma) ve dil gelişimi genellikle gecikir.
Etkilenen çocuklar genellikle tatlı ve sevgi dolu kişiliklere sahiptir, ancak sıklıkla farklı davranış sorunları geliştirir. Bu tür sorunlar arasında öfke nöbetleri, inatçılık, obsesif / kompulsif davranış, manipülatif davranış ve kronik açık yaralara, yara izlerine ve enfeksiyona neden olabilen deri yolma yer alabilir. Bazı durumlarda, davranış profili otizmi düşündürüyor olabilir. Psikoz, geç ergenlerin ve genç yetişkinlerin yaklaşık % 10-20’sinde görülür. Kanıtlar, kromozom 15 kusurunun türünün belirli öğrenme ve davranış problemleriyle ilgili olabileceğini göstermektedir.
Hipogonadizm, Prader-Willi sendromunda yaygın bir bulgudur. Hipogonadizm, cinsiyet organlarının, erkeklerde testislerin ve kadınlarda yumurtalıkların yetersiz işlev görmesi anlamına gelir. Etkilenen bireylerdeki cinsel organlar, yeterli seks hormonları üretemez ve bu da, az gelişmiş cinsel organlara, ergenlikte eksik gelişmeye, ergenliğin gecikmesine ve kısırlığa neden olabilir. Genital az gelişmişlik doğumda belirgindir. Etkilenen erkeklerde küçük bir penis, gelişmemiş skrotum ve küçük testisler görülebilir. Testislerden birinin veya her ikisinin inmemesi (kriptorşidizm) yaygın bir bulgudur. Etkilenen dişiler anormal derecede küçük bir klitoris veya labia minör sergileyebilir. Adet döngüsünün (birincil amenore) olmaması yaygındır ve bazı durumlarda ilk adet dönemi (menarş) 30 yaş ve üzerinde gerçekleşmeyebilir.
Prader-Willi sendromlu bireylerde, birçok hormonun üretiminden sorumlu olan beynin tabanında bulunan küçük bir bez olan ön hipofiz bezinden büyüme hormonunun yetersiz salgılanmasıyla karakterize edilen bir durum olan büyüme hormonu (GH) yetersizliği vardır. Çocuklar, cinsiyet ve yaşa bağlı olarak ortalama boyun önemli ölçüde altında olabilir. GH eksikliği hem çocukları hem de yetişkinleri etkiler ve etkilenen bireylerin nihai yetişkin boyu, etkilenmemiş aile üyelerinden daha kısadır. GH yetersizliği ayrıca yağ miktarında bir artışa ve kas kütlesinde göreceli bir azalmaya (vücut kompozisyonunun değişmesine) neden olur.
Etkilenen kişilerde anormal derecede küçük eller ve ayaklar, omurganın yan yana eğriliği (skolyoz) ve bireylerin yaklaşık % 10’unda kalça displazisi olabilir. Skolyoz bebeklik de dahil olmak üzere her yaşta ortaya çıkabilir, şiddeti değişir ve izlenmelidir. Gündüz aşırı uykululuk, azalmış hızlı göz hareketi (REM) gecikmesi, normal uyku döngüsünün bozulması ve merkezi ve / veya obstrüktif uyku apnesi gibi uyku sorunları yaygındır.
Özellikle kromozom 15q delesyonu olanlarda saçı, gözleri ve cildi etkileyen hipopigmentasyon olarak bilinen renk eksikliği (pigment) olabilir. Diğer aile üyelerine kıyasla açık tenli görünebilirler. Uzağı görememe (miyopi) ve şaşılık da ortaya çıkabilir.
Etkilenen kişiler ayrıca tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları yaşayabilir. Etkilenen bireylerin % 25 kadarı, yetersiz çalışan tiroid bezine (hipotiroidizm) sahip olabilir. Ek olarak, Prader-Willi sendromlu bireylerde, özellikle obez yetişkinlerde, kemik yoğunluğunun azalması (osteopeni), ısı hissinin değişmesi, yüksek kusma eşiği ve bacaklarda şişme (ödem) ve ülserasyonlara bağlı kırıklar dahil olmak üzere belirli koşulların oranları artmaktadır.
Prader-Willi sendromu olan kişilerde, adrenokortikotropik hormon (ACTH) eksikliği ile karakterize bir durum olan merkezi adrenal yetmezlik geliştirebilir. Bu hormon hipofiz bezi tarafından üretilir. ACTH’nin temel işlevlerinden biri, adrenal bezleri, kan şekerini ve vücudun stresle başa çıkmasını düzenlemeye yardımcı olan kortizol üretmeye teşvik etmektir. Bazı durumlarda, merkezi adrenal yetmezlik yalnızca stres dönemlerinde (örneğin hastalık veya yaralanma sırasında) tespit edilebilir.
Prader-Willi Sendromu Nedenleri
Prader-Willi sendromu, kromozom 15’in belirli bir bölgesindeki genler mevcut olmadığında veya çalışmadığında ortaya çıkar. Kromozom 15’in bu bölgesi, 15q11.2-q13’te bulunur ve bu bölge Prader-Will sendromu / Angelman sendromu bölgesi (PWS / AS) olarak adlandırılmıştır. Prader-Willi sendromu olan bireylerde, çalışmayan Prader-Will sendromu / Angelman sendromu bölgesi her zaman babadan miras alınan 15 numaralı kromozomda bulunur.
Üç spesifik anormallik öncelikle Prader-Willi sendromu ile ilişkilidir. Bunlar;
- Kromozomal 15q11-q13 delesyonu
- Anneden maternal uniparental disomi 15 veya her iki kromozom 15s
- Kromozom 15 üzerindeki gen aktivitesini kontrol eden bölgedeki genetik imprinting hataları.
Prader-Willi sendromlu çoğu insanda (yaklaşık% 60), babanın kromozom 15’in Prader-Will sendromu / Angelman sendromu bölgesi eksik veya silinmiştir. Bu kromozomal delesyon, gelişmedeki rastgele bir hatadan kaynaklanır ve kalıtsal değildir. Bu nedenle, çoğu Prader-Willi sendromu vakası sporadik olarak ortaya çıkar ve başka bir gebelikte tekrarlama riski % 1’den azdır.
Son veriler, Prader-Willi sendromlu kişilerin yaklaşık % 35’inde, etkilenen kişinin anneden kromozom 15’in iki kopyasını miras aldığını ve babanın kromozom 15’in hiçbir kopyasını (anne uniparental disomi olarak adlandırılır) miras aldığını göstermektedir. Bu tür bir genetik değişim, gelişimdeki rastgele bir hatanın bir sonucu olarak da ortaya çıkar. Çoğu durumda, uniparental disominin tekrarlama riskinin % 1’den az olduğu tahmin edilmektedir.
Prader-Willi Sendromu Teşhisi
Prader-Willi sendromu teşhisi, ayrıntılı bir hasta geçmişine, kapsamlı bir klinik değerlendirmeye ve karakteristik semptomların tanımlanmasına ve genetik testlere dayanır.
Genetik testte, kan örneğindeki kromozomlar, Prader-Willi sendromuna neden olduğu bilinen genetik anormallikler açısından kontrol eder.
Prader-Willi Sendromu Tedavisi
Prader-Willi sendromunun kesin tedavisi yoktur, ancak çocuğunuzun durumunu yönetmenize yardımcı olmak için birçok yöntem vardır. Erken müdahale ve sıkı bakım, etkilenen bireyler ve aileleri için genel sağlığı ve yaşam kalitesini büyük ölçüde iyileştirebilir. Uygulanacak tedavi, çocuğunuzun semptomlarına göre değişir. Beslenme yönetimi, egzersiz ve hormon tedavileri en sık başvurulan tedavi yöntemleridir.