Sırf Kadın Olduğu İçin Bilim Dünyasının Görmezden Geldiği Astronom: Cecilia Payne-GaposchkinEsra Yagmur 11 Ocak 2022
25 yaşındaki bir öğrenci, güneşin ve diğer yıldızların esas olarak helyum ve hidrojenden oluştuğunu kanıtlayan olağanüstü bir doktor tezi yazana kadar, birçok bilim adamı uzunca bir süre güneşin neyden oluştuğu konusunda yanıldı.
Başlıkta bahsettiğimiz bu çığır açan keşfi yapan öğrenci Cecilia Payne-Gaposchkin’di. Ancak, sadece birkaçımız bu keşfi ona atfediyoruz, çünkü Cecilia’nın yaptığı en büyük astronomik keşiflerden birisi elinden alındı, çünkü o zamanlar cinsiyet eşitliği diye bir kavram yoktu.
‘Evrenin nelerden oluştuğunu keşfeden kadın’
2002’de Harvard Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi dekanı Jeremy Knowles, Cecilia hakkında şunları söyledi: “Evrenin nelerden oluştuğunu keşfeden kadın, 1979’daki ölümünden bu yana bir anma plaketi almadı. Gazetede çıkan ölüm ilanları onun yaptığı en büyük astronomi keşfinden bahsetmiyor. Her lise öğrencisi, yerçekimini keşfeden Newton, evrimi keşfeden Darwin, hatta göreliliği keşfeden Einstein gibi ünlü bilim insanlarını bilir. Ancak, evrenimizin bileşimi söz konusu olduğunda, ders kitapları evrendeki en yaygın elementin hidrojen olduğunu söylüyor, ancak kimse bunu nasıl bildiğimizi merak etmiyor…
Cecilia doktorasını aldıktan sonra astronomi bölümünde ders verdi ama dersleri ders kataloğunda yer almıyordu. Gökbilimci, lisansüstü araştırmalarını herhangi bir statüsü olmaksızın yönetti; araştırma izni yoktu ve bölümü aldığı az miktardaki maaşını ‘ekipman’ başlığı altında sınıflandırdı. Yine de hayatta kaldı ve kendini sürekli geliştirdi.”
Cecilia’nın hayatı ilginç gerçekler ve hikayelerle doluydu.
1900 yılında İngiltere’nin Wendover kentinde doğdu, genç yaştan itibaren bilim insanı olmayı hayal etti ve amacına ulaşmak için can atıyordu. 1919’da Newnham College Cambridge Üniversitesi’nde Doğa Bilimleri için burs kazandı. Cecilia eğitimini başarıyla tamamlamasına rağmen, Cambridge 1948’e kadar kadınlara diploma vermediği için herhangi bir derece alamamıştı.
Cecilia, Birleşik Krallık bilim camiasında kadınlara çok az fırsat tanındığı için tek seçeneğinin öğretmen olmak olduğunu fark etti. Ancak Harvard Koleji Gözlemevi Müdürü Harlow Shapley ile tanıştıktan sonra, astronomi bilimlerinde kariyer yapmaya karar verdi ve Amerika Birleşik Devletleri’ne taşındı.
‘Evlenmek için kaçmayacaktır…’
Eski öğretim görevlisi Arthur Eddington, şöyle dediği bir referans yazdı: “Astronomi dahil olmak üzere geniş bir fizik bilimi bilgisine ulaştı ve çalışmalarında son derece değerli enerji ve coşkuya sahip… Fırsat verilse, tüm hayatını astronomiye adayacak ve birkaç yıllık eğitimden sonra evlenmek için kaçmak istemeyecektir.”
1923’te Cambridge, Massachusetts’teki Harvard Üniversitesi’nde Ulusal Araştırma Görevlisi oldu. İki yıl sonra, Harvard College Gözlemevinde yaptığı yüksek lisans çalışmaları için Radcliffe College’da astronomi alanında doktora yapan ilk kişi oldu.
İtibarı elinden alındı
Yıldızların esas olarak helyum ve hidrojenden oluştuğunu savunduğu devrim niteliğindeki doktora tezi sorgulandı. Teorisi hakkında şüpheleri olan diğer gökbilimci Henry Norris Russell, Cecilia’yı tezini sunmamaya, bu keşfini 1930’da kendi keşfi olarak yayınlamaya ikna etti. Cecilia’nın 200 sayfalık uzun araştırması göz ardı edildi ve hak ettiği itibarı elinden alındı.
Sonunda, gökbilimciler Cecilia’nın çalışmalarını tanıdı. Otto Struve orijinal onun tezini “astronomi alanında şimdiye kadar yazılmış en parlak doktora tezi” olarak tanımladı.
Ne yazık ki, bulgularını yayınlamaktan vazgeçtiği tek zaman bu olmayacaktı. En sıcak yıldızların tayfındaki Stark etkisi keşfini ve yıldızlararası absorpsiyon bulgularını yayınlamaktan vazgeçirildi. Bu keşifler daha sonra sanki Cecilia üzerine hiç konuşmamış gibi ortaya atıldı ve diğer bilim insanları tarafından sahiplenildi.
Cecilia’ya 1938’de Astronom unvanı verildi.
1956’da Harvard’da ilk kadın profesör olana kadar bu pozisyonda kaldı. Ayrıca bölüm başkanı olarak görev yapan ilk kadın oldu ve 1956’da Harvard Üniversitesi Astronomi Bölüm Başkanı olarak görev yapmaya başladı.
Karşılaştığı cinsiyet ayrımcılığına rağmen, Cecilia ısrar etti ve diğer kadınların bilim alanında kariyer yapmalarının yolunu açtı. Bugün tarihin en büyük kadın astronomu olarak biliniyor.
İlginizi çekebilecek diğer içerikler
- Calamity Jane: Vahşi Batı’nın Sınırda Yaşayan En Sıkı Kadınlarından Biri
- İngiltere’nin İlk Seri Katili Mary Ann Cotton’un Rahatsız Edici Hikayesi
- İnançları İçin Öldürülen Antik Yunan Düşünürü Hypatia’nın Öyküsü