CGTN / Dani Rodrik
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanı Joe Biden’ın 2 trilyon dolarlık altyapı planı, Amerikan ekonomisi için bir dönüm noktası olacak ve piyasaların en iyi şekilde çalıştığı ve en iyisinin tek başına bırakıldığı inancıyla neoliberal dönemin geride kaldığını açıkça gösteriyor. Neoliberalizm ölmüş olsa da, onun yerini neyin alacağı belli değil.
ABD ve diğer gelişmiş ekonomilerin bugün karşı karşıya kaldığı zorluklar, 20. yüzyılın ilk on yılında karşılaştıklarından temelde farklıdır. Bu önceki zorluklar Yeni Anlaşma ve refah devletine yol açtı.
İklim değişikliği, yeni teknolojiler nedeniyle işgücü piyasalarının bozulması ve aşırı küreselleşme gibi bugünün sorunları yeni çözümler gerektiriyor. Ülke içinde yaygın refah paylaşımı ve yurt dışında küresel üstünlüğün efsanevi çağı için nostaljiye değil yeni bir ekonomik vizyona ihtiyacımız var.
Biden’ın iklim değişikliği konusundaki planı, Demokratların Temsilciler Meclisi üyesi Alexandria Ocasio-Cortez gibi ilericilerin savunduğu Yeşil Yeni Düzen’in gerisinde kalıyor. Ancak bu plan, elektrikli araçlar için pazarları desteklemek ve karbondioksit emisyonlarını azaltmak için diğer programlar gibi yeşil bir ekonomiye önemli yatırımlar içeriyor ve bu da onu sera gazlarını azaltmak için şimdiye kadarki en büyük federal çaba haline getiriyor. Bu plan, iş konusunda, altyapıya ek olarak üretime ve büyüyen ve temel bakım ekonomisine odaklanarak, iyi ücret ve sosyal haklar sunan istihdamı genişletmeyi amaçlamaktadır.
Hükümetin rolü hakkında yeni düşünme yolları, yeni öncelikler kadar önemlidir. Pek çok yorumcu, Biden’ın altyapı planını büyük hükümete dönüş olarak belirledi. Ancak paket sekiz yıla yayıldı, kamu harcamalarını Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’nın (GSYİH) yalnızca yüzde bir puanı kadar artıracağı ve sonunda kendi masrafını karşılayacağı öngörülüyor. Altyapı, yeşil geçiş ve iş yaratmada kamu yatırımında bir artış çok gecikti. Plan, büyük şirketler üzerindeki vergilerle finanse edilen büyük bir kamu yatırımından başka bir şey olmasa bile, ABD ekonomisi için çok faydalı olacaktır.
Ancak Biden’ın planı çok daha fazlası olabilir. Hükümetin ekonomideki rolünü ve bu rolün nasıl algılandığını temelden yeniden şekillendirebilir. Hükümetin ekonomik rolü hakkındaki geleneksel şüphecilik, hükümetler savurgan olurken, kâr güdüsüyle yönlendirilen özel piyasaların verimli olduğu inancına dayanır. Ancak son on yıldaki özel piyasaların aşırılıkları -tekellerin yükselişi, özel finansın çılgınlıkları, aşırı gelir yoğunluğu ve artan ekonomik güvensizlik – özel sektörü berbat etti.
GEÇMİŞİN MODELLERİ GERİDE BIRAKILARAK GELECEK İÇİN YENİ BİR VİZYON OLUŞTURULABİLİR
Aynı zamanda, bugün çok fazla belirsizlikle karakterize edilen karmaşık bir ekonomide, yukarıdan aşağı düzenlemenin işe yaramayacağı daha iyi anlaşılmaktadır. Yeşil teknolojileri teşvik etmek, evde bakım çalışanları için yeni kurumsal düzenlemeler geliştirmek, yüksek teknolojili üretim için yerel tedarik zincirlerini derinleştirmek veya başarılı işgücü geliştirme programları üzerine inşa etmek gibi spesifik alan ne olursa olsun, hükümet dışı aktörlerle hükümet iş birliği gerekli olacaktır.
Tüm bu alanlarda, hükümetin piyasalar ile özel işletmelerin yanı sıra sendikalar ve topluluk grupları gibi diğer paydaşlarla çalışması gerekecektir. Kamu hedeflerinin, bilgi ve kapasiteye sahip aktörlerin tam katılımıyla izlendiğinden emin olmak için yeni yönetişim modellerine ihtiyaç duyulacaktır. Hükümetin güvenilir bir ortak olması gerekecek ve karşılığında diğer sosyal aktörlere güvenmek zorunda kalacak.
Geçmişte, devlet-piyasa dengesindeki her aşırı dalgalanma, sonunda ters yönde aşırı bir salınım yarattı. Biden planı bu döngüyü kırabilir. Başarılı olursa, ikame değil tamamlayıcı olarak hareket eden pazarlar ve hükümetlerden oluşan örnek -diğerinin üzerine düşeni yaptığında her birinin daha iyi çalıştığını gösteren en önemli ve kalıcı mirası olabilir. Bu bağlamda, Biden planını, özellikle de Çin ile karşılaştırıldığında Amerika’nın dünyadaki rekabetçi konumunu yeniden tesis etmenin bir yolu olarak görmek yararsızdır. Ne yazık ki, Biden’ın kendisi bu çerçevelemenin suçlusudur. Biden, yakın zamanda, bu paketin “kendilerini gelecek yıllarda Çin ile olan küresel rekabeti kazanacak bir konuma getireceğini” savundu.
Altyapı planını bu şekilde pazarlamak siyasi açıdan cazip gelebilir. Daha önceki bir dönemde, ABD’nin balistik füzelerde ve uzay yarışında Sovyetler Birliği’ne karşı üstünlüğünü kaybettiğine dair yaygın korku, ulusal bir teknolojik seferberliğin harekete geçirilmesine yardımcı oldu. Ancak bugün korku salmak için çok daha az neden var. Partizan kutuplaşmasının yoğunluğu göz önüne alındığında, plan için çok fazla Cumhuriyetçi destek satın alınması olası görünmüyor. Ve bu dikkati gerçek eylemden saptırıyor; plan, olması gerektiği gibi sıradan Amerikalılar için gelirleri ve fırsatları artırıyorsa, Amerika’nın jeopolitik statüsü üzerindeki etkilerinden bağımsız olarak yapılmaya değecek.
Dahası, ekonomi silahlanma yarışından farklıdır. Çin’in ekonomik büyümesinin Amerika’yı tehdit etmesi gerekmediği gibi, güçlü bir ABD ekonomisi Çin için bir tehdit olmamalıdır. Biden’ın çerçevesi, yurt içindeki iyi ekonomiyi, yurt dışında agresif, sıfır toplamlı politikaların bir aracına dönüştürdüğü ölçüde zarar veriyor. Çin’i, Biden planına karşı bir savunma önlemi olarak ABD şirketlerine getirilen kısıtlamaları sıkılaştırırsa suçlayabilir miyiz?
Plan, ABD’yi dönüştürebilir ve diğer gelişmiş ülkelerin izlemesi için önemli bir örnek oluşturabilir. Ancak potansiyeline ulaşmak için, yanıltıcı devlet-piyasa ikilemlerinden ve modası geçmiş Soğuk Savaş kinayelerinden kaçınması gerekir. Yalnızca geçmişin modellerini geride bırakarak gelecek için yeni bir vizyon oluşturabilir.