Serebrovasküler Hastalık SVO Nedir?
Serebrovasküler hastalık, kan damarlarını ve beyine kan tedarikini etkileyen bir grup gidişatı, hastalıkları ve bozuklukları ifade etmektedir. Tıkanma, malformasyon veya kanama, beyin hücrelerinin yeterince oksijen almasını önlediğinde beyin zararı alana gelmektedir. Serebrovasküler hastalık, arterlerin daraldığı ateroskleroz da dahil olmak üzere beynin bir atardamarındaki kan pıhtısı olan tromboz veya embolik atardamar kan pıhtısı veya beyin damarında […]
Serebrovasküler hastalık, kan damarlarını ve beyine kan tedarikini etkileyen bir grup gidişatı, hastalıkları ve bozuklukları ifade etmektedir. Tıkanma, malformasyon veya kanama, beyin hücrelerinin yeterince oksijen almasını önlediğinde beyin zararı alana gelmektedir. Serebrovasküler hastalık, arterlerin daraldığı ateroskleroz da dahil olmak üzere beynin bir atardamarındaki kan pıhtısı olan tromboz veya embolik atardamar kan pıhtısı veya beyin damarında kan pıhtısı olan serebral venöz tromboz gibi muhtelif sebeplerle büyümektedir.
Serebrovasküler hastalıklar arasında inme, geçici iskemik hücum TIA, anevrizma ve vasküler malformasyon bulunmaktadır. Serebrovasküler hastalıklar arasında beşinci en yaygın vefat sebebidir. 2017 senesinde 100.000 şahıs başına 44,9 vefat veya toplamda 146.383 vefatla sonuçlanmıştır. Bununla beraber, şahıslar serebrovasküler hastalık geliştirme talihlerini eksiltmek için bazı adımlar atabilmektedirler. Bu yazıda, bu ciddi sıhhat meselelerine ait semptomları, cinsleri, rehabilitasyonları ve bunların nasıl önleneceği hakkında bilgiler yer almaktadır.
Semptomları
Serebrovasküler hadiseyi, şiddetli ve ani baş sızısına neden olmaktadır. Bulguları, tıkanmanın konumuna ve bunun beyin dokusu üzerindeki tesirine bağlı olarak değişmektedir. Değişik hadiselerin değişik tesirleri olmakla beraber genel semptomlar görülmektedir. Bu semptomlar alttaki gibidir:
• Ani ve şiddetli baş sızısı
• Bedenin bir tarafının felci veya hemipleji
• Hemiparezi olarak da öğrenilen bir tarafta cılızlık,
• Karmaşıklık
• Konuşma güçlüğü de dahil bağlantı kurma güçlüğü
• Bir tarafta görme kaybı
• Denge kaybı
• Şuursuzluk
Ayrıca şahıs serebrovasküler hücum bulguları gösterirse acil tıbbi yardım alması gerekmektedir, zira öğrenişsel bozukluk ve felç gibi uzun vadeli tesirleri olmaktadır.
Cinsleri
İnme, TIA ve subaraknoid kanama serebrovasküler hastalık cinsleridir. Anevrizmalar ve kanamalar ciddi sıhhat meselelerine neden olmaktadır. Beyinde kan pıhtıları oluşmaktadır veya bedenin öteki kısımlarından gezerek tıkanmaya neden olmaktadır. Değişik serebrovasküler hastalık tipleri vardır ve bunlar alttaki gibidir:
İskemik inme: Bunlar bir kan pıhtısı veya aterosklerotik plak, beyine kan sağlayan bir kan damarını tıkadığında alana gelmektedir. Zati dar olan bir atardamarda bir pıhtı veya trombüs oluşmaktadır. Kanlanma yetersizliği beyin hücrelerinin vefatıyla sonuçlandığında inme alana gelmektedir.
Emboli: En yaygın iskemik inme tipi embolik inmedir. Bir pıhtı, bedenin rastgele bir yerinden pıhtı koptuğu zaman ve daha ufak bir atardamarı bloke etmek için beyne gittiğinde ortaya çıkmaktadır. Emboli olan şahıslar aritmi kumpassız kalp ritmi neden bir embolisi büyüyen daha yatkındır gidişatlardır. Boyunda bulunan karotid atardamarın astarında yırtılma iskemik inmeye neden olmaktadır. Yırtık, karotid atardamar katmanları arasında kan akışını sağlar, daraltır ve beyne kan akışını eksiltmektedir.
Hemorajik strok: Bu beyin kısmındaki kan damarlarını zayıflatmaktadır, patlamalara sarih hale getirir ve kanın beyne sızmasına neden olmaktadır. Sızan kan, beyin dokusuna baskı uygulamaktadır ve ödem yapıp beyin dokusuna hasar vermektedir. Kanama, beynin yakındaki kısımlarının oksijen bakımından zengin kan kaynaklarını kaybetmelerine de neden olmaktadır.
Serebral anevrizma veya subaraknoid kanama: Bunlar beynin kan damarlarındaki yapısal meselelerden kaynaklanmaktadır. Anevrizma, atardamar duvarında yırtılıp kanamaya neden olan bir çıkıntıdır. Subaraknoid kanama beyni çevreleyen iki çeper arasında bir kan damarı yırtıldığında ve kanadığında oluşmaktadır. Ayrıca bu kan sızıntısı beyin hücrelerine hasar verebilir.
Sebepleri
Serebrovasküler hastalık, muhtelif sebeplerle büyümektedir. Beyindeki bir kan damarı zarar görürse, beynin hizmet ettiği bölgeye yeterli ölçüde kan iletemez. Kan yetersizliği, yeterli oksijen verilmesini maniler ve oksijen olmadan beyin hücreleri can vermeye başlamaktadır. Beyin zararı geri döndürülemeyen bir gidişattır. Acil yardım, bireyin uzun süreli beyin zararı tehlikesini eksiltmek ve yaşamda kalma kısmetini artırmak için hayati ehemmiyete sahiptir. Ateroskleroz, serebrovasküler hastalığın başlıca sebebidir. Bu, yüksek kolesterol seviyeleri, beyin atardamarlarındaki iltihaplanma ile beraber, kolesterolün, atardamarlardaki kan akışını daraltabilen veya yasaklayan kalın, mumlu bir plak olarak birikmesine neden olduğunda alana gelmektedir. Bu plak, beyne giden kan akışını hudutlandırmaktadır veya tamamen yasaklayarak felç veya TIA gibi serebrovasküler ataklara neden olmaktadır.
Tehlike Etmenleri
Diyabet, serebrovasküler hastalık için bir tehlike etmenidir ve inme, en sık görülen serebrovasküler hadise cinsidir. İnme tehlikeyi, özellikle fert veya yakın akrabası daha evvel serebrovasküler hücum geçirmişse yaşla beraber çoğalmaktadır. Bu tehlike her 10 senede bir, 55 ila 85 yaş arasında iki katına çıkmaktadır. Bununla beraber, bebeklik yarıyılında dahi her yaşta inme alana gelmektedir. İnme tehlikesini ve öteki serebrovasküler hastalık cinslerini artıran etmenler vardır ve bunlar alttaki gibidir:
• Amerikan Kardiyoloji Koleji’nin belirlediği hipertansiyon kan tazyiki ve 130/80 mm Hg ya da daha yüksek
• Sigara içmek
• Kiloluluk
• Cılız beslenme ve egzersiz yetersizliği
• Diyabet
• Desilitre başına 240 miligram mg/dl veya daha yüksek kan kolesterol seviyeleri
Aynı etmenler bireyin beyin anevrizması kısmetini çoğaldırmaktadır. Bununla beraber, doğuştan anomalisi olan veya kafa travması yaşayan bireylerde de beyin anevrizması tehlikeyi daha yüksek olmaktadır. Ayrıca hamilelik beyindeki bir damarı etkileyen bir kan pıhtısı olan serebral venöz tromboz ihtimalini de çoğaldırmaktadır. Serebrovasküler hastalığın öteki tehlike etmenleri arasında alttakiler yer almaktadır:
• Moyamoya hastalığı, serebral atardamarların ve bunların ana dallarının tıkanmasına neden olabilecek ilerleyici bir gidişattır
• Amerika Birleşik Devletleri popülasyonunun takribî % 2’sini etkileyen ve seyrek kanamaya ya da semptomlara neden olan venöz anjiyomlar
• Hamilelikte fetüste büyüyen arteriyel hastalık olan Galen malformasyonu damarı
Bununla beraber bazı ilaçlar ve tıbbi şartlar kanın pıhtılaşmasını ve iskemik inme tehlikesini artırmasını daha muhtemel kılmaktadır. Hormon replasman rehabilitasyonu HRT, zati ateroskleroz veya karotid atardamar hastalığı olan şahısta hücum tehlikesini çoğaldırmaktadır.
Rehabilitasyon
Serebrovasküler hadise acil rehabilitasyon gerektirmektedir. Süratli değerlendirme ve rehabilitasyon çok ehemmiyetlidir, zira şahıs semptomların başlangıcından itibaren muhakkak bir müddet içinde inme ilacını almak zorundadır. Akut inme gidişatında, acil gidişat takımı kan pıhtısını kıran doku plazminojen aktivatörü tPA ismi verilen bir ilacı uygulamaktadır. Beyin kanaması olan bireyi beyin cerrahı değerlendirmelidir. Kanamanın neden olduğu çoğalan tazyiki eksiltmek için operasyon yapabilmektedirler. Karotis endarterektomi karotid atardamarda bir kesi yapmayı ve plağı çıkarmayı kapsamaktadır. Bu, kanın tekerrür akmasını sağlamaktadır ve daha sonra sütür veya greft ile atardamarı onarılmaktadır. Bazı bireylere arter içine balon uçlu bir kateter yerleştiren cerrahı kapsayan karotis anjiyoplasti ve stentleme gerektirmektedir. Ardından balon şişirilir, böylece atardamarın yine açılması sağlanmaktadır. Daha sonra, cerrah daha evvel bloke edilmiş atardamardaki kan akışını iyileştirmek için karotid atardamarın içine ince, metal bir ağ tüpü veya stent yerleştirmektedir. Stent, operasyondan sonra atardamarın çökmesini veya kapanmasını önlemeye destekçi olmaktadır.
Rehabilitasyon
Serebrovasküler bir hadise kalıcı beyin zararına neden olabileceğinden, şahıslar birinden sonra geçici veya kalıcı sakatlık yaşayabilmektedirler. Bu sebeple, olabildiğince çok işlevi yakalayabilmeleri için bir dizi destekleyici ve rehabilite edici rehabilitasyona gereksinim dinlemektedirler. Bu rehabilitasyonlar alttaki gibidir:
• Fiziksel terapi: Hareketliliği, elastikliği ve uzuv işlevini daha önceki haline getirmeyi kastetmektedir
• Konuşma terapisi: Bu, bireylerin daha net bağlantı kurmasına ve inme veya serebrovasküler hücumdan sonra konuşmayı yine kazanmalarına destekçi olmaktadır.
• Mesleksel terapi: Bu, bireyin işe ve günlük yaşama dönüşü destekleyen kuruluşlara ulaşmasına destekçi olmaktadır
• Psikolojik terapi: Fiziksel sakatlık beklenmedik duygusal arzlar yaratmaktadır ve yoğun bir yine tertip etme gerekmektedir. Şahıs, sıkılmış sezerse, serebrovasküler hadiseden sonra bir psikiyatr, psikolog veya danışmanı ziyaret etmekten fayda görebilmektedir.
İnme Tehlikesini Eksiltmek
Dipiridamol, Ticlopidin ve klopidogrel dahil olmak üzere kan platelet inhibitörleri alınması, ortaya çıkmadan evvel inme tehlikesini eksiltmektedir. Bunlar, geçmişi olan veya serebrovasküler hücum geçirme ihtimalinin yüksek olduğu bireylerde inmeyi önlemeye destekçi olmaktadır. Tarihsel olarak, hekimler, bireylerin kalp krizi veya felç tehlikesini eksiltmek için günlük olarak aspirin almasını önermektedir. Ancak, geçerli kaideler şahısları sadece bir kardiyovasküler hadiseyi hayata tehlikeyi yüksek ve kanama tehlikeyi düşükse aspirin almaya çağırmaktadır. Bunun sebebi, aspirinin kanama tehlikesini çoğaldırmasıdır. Ayrıca hekimler, yüksek kolesterol seviyelerini düşürmek, idaremek için iskemik inme ve kalp krizi tehlikesini eksiltmek için statin reçete etmektedirler.
Teşhisi
Rastgele bir serebrovasküler hadise tıbbi acil gidişattır ve bulguları tanıyan herkes değerlendirme ve dayanak için acil servisle bağlantıya geçmelidir. Erken tanı, beyin zararını eksiltmenin anahtarıdır. Sağlık Kurumunda, hekim ferdin tıbbi geçmişini sorarak spesifik nörolojik, motor ve duyusal güçlükleri hakimiyet etmektedirler ve bunlar alttaki gibidir:
• Görme veya görsel alanlardaki farklılıklar
• Eksiltilmiş veya değiştirilmiş refleksler
• Anormal göz hareketleri
• Adale Eforsuzluğu
• Eksilmiş duyum
Hekim, kan pıhtısı veya kan damarı defekti gibi vasküler bir anormallik belirlemek için serebral anjiyografi, vertebral anjiyogram veya karotis anjiyogram kullanmaktadır. Bunlar, rastgele bir pıhtıyı ortaya çıkarmak ve ebatlarını ve biçimlerini CT veya MRI görüntülemede görüntülemek için atardamarlara boya enjekte edilmesini kapsamaktadır. CAT taraması, hekimin kan, kemik ve beyin dokusu arasındaki farkı ayırt edebildiği için hemorajik inmeleri teşhis etmesine destekçi olmaktadır. Bununla beraber, özellikle erken evrelerde, iskemik inmeden kaynaklanan zararı her zaman ortaya çıkarmamaktadır. MRI taraması erken safhadaki inmeleri dahi idrak etmektedir. Elektrokardiyogram EKG veya EKG, embolik inmeler için tehlike etmeni olan kardiyak aritmiyi tespit etmektedir.
İhtiyata
Sıhhatlı perhiz özümsemek bireyin damar sıhhatini gözetmesine destekçi olmaktadır. Bazı usuller, serebrovasküler hastalık tehlikesini eksiltmektedir ve bunlar alttaki gibidir:
• Sigara içmemek
• En az 150 dakika her hafta yoğun fiziksel egzersiz yapmak
• DASH perhizi gibi damar sıhhatini destekleyen balanslı bir perhiz yemek,
• Sıhhatlı beden ağırlığını gözetmek
• Gerekirse kan kolesterolünü ve kan tazyikini perhiz ve ilaçlarla idaremek
Kalp aritmi hastaları hekimlerine danışmalı ve inmeleri önlemek için kan inceltici kullanıp kullanmayacaklarını konuşmalıdırlar. İnme ve öteki serebrovasküler hadiseler vefata neden olabilir, ancak süratli tıbbi destekle beraber, bütün veya kısmi bir iyileşme olasıdır. Serebrovasküler hastalığı olan şahıslar, hücum ihtimalini eksiltmek için sıhhatli hayat tekliflerini ve hekim yönergelerini takip etmelidirler. Genel bakış vakanın cinsine, ciddiyetine ve bireyin ne kadar müddette rehabilitasyon göreceğine bağlıdır. Serebrovasküler hastalık vefata veya uzun süreli sakatlığa neden olmaktadır. Ancak, bazı şahıslar da bütün olarak iyileşme görülmektedir. Erken rehabilitasyon ve inme tehlikesini eksilten hayat stili, serebrovasküler hastalığı olan bireyin görünümünü iyileştirmenin en iyi yoludur. Ek olarak kardiyovasküler hastalık, kalpteki kan damarlarında ki hastalıktır ve serebrovasküler hastalık, beyindeki kan damarlarında oluşan bir hastalıktır. Ayrıca aynı tehlike etkenlerine neden olmaktadır.