Süt; insan metabolizması ve sağlığı üzerinde önemli etkileri olan kazein, peynir altı suyu proteinleri, süt polar lipitleri, alfa linoleik asit (ALA), konjuge linoleik asitler (KLA), palmitik asit gibi çeşitli biyoaktif peptitleri ve yağ asitlerini, 18-20 esansiyel besin maddesini, laktoz ve diğer minör bileşenleri (kalsiyum, fosfor, magnezyum ve D vitamini) içermektedir. Mevcut kanıtlar sütün anti-kanserojen, anti-inflamatuar, anti-oksidatif, anti-adipojenik, anti-hipertansif, anti-hiperglisemik ve anti-osteoporoz dahil çok çeşitli fonksiyonlara sahip olabileceğini göstermektedir. Süt, çocuklar ve yetişkinler için iyi bir besin kaynağı olmakla birlikte tüm dünyada çok sayıda beslenme kılavuzunda da tavsiye edilmiştir. Amerikan Kalp Derneği / Amerikan Kardiyoloji Koleji kılavuzları, yetişkinlerin günde üç porsiyon süt tüketmeleri gerektiğini ileri sürmektedir. “2015-2020 Amerikan Sağlıklı Beslenme Kılavuzu” da günde üç bardak yağsız süt veya eşdeğerlerinin tüketimini önermektedir.
Bu çalışma, sütün insan sağlığı üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla yapılmıştır. 16 Nisan 2019’a kadar süt alımının sağlıkla ilişkisini araştıran gözlemsel veya girişimsel çalışmaların meta analizleri ile sistematik derlemeleri, Pubmed, Embase veritabanları ve Web of Science üzerinden taranmıştır. Sonuç olarak 45 farklı sonuca sahip 41 meta analiz çalışmaya dahil edilmiştir. Ayrıca süt ürünleri (peynir, tereyağı gibi) ve diğer süt türleri (insan, formül süt ve eşek, koyun ve keçi sütleri) kompleks yapıda olmaları ve farklı besin içeriklerine sahip olmaları nedeniyle incelemeye dahil edilmemiştir.
Çalışmanın sonuçları şu şekildedir:
- Süt tüketimi toplam ölüm oranı, kardiyovasküler hastalıklara veya tüm kanserlere bağlı ölüm oranı ile ilişkili bulunmamıştır. Ancak süt tüketimi koroner kalp hastalığı ve prostat kanserine bağlı ölüm oranının yüksek olmasıyla ilişkilendirilmiştir.
- Yüksek oranda düşük süt tüketimi kardiyovasküler hastalık, koroner kalp hastalığı ve felç ile ilişkili bulunmazken doz-yanıt analizi süt tüketiminin günde 200 ml artışında felç riskinin %7, kardiyovasküler hastalık riskinin %6 ve hipertansiyon riskinin %4 daha azaldığını göstermiştir. Buna karşın yüksek yağlı süt tüketiminin felç riskini %4 artırdığı belirtilmektedir.
- Yüksek miktarda süt tüketiminin (az yağlı) kolerektal kanser riskini azalttığı bulunmuştur. Etkileri ise sütün çeşidine göre değişmektedir. Toplam süt tüketiminin her 1 porsiyon artışının kolerektal kanser riskini %10 düşürdüğü bulunmuştur. Diğer yandan yüksek süt tüketiminin, düşük süt tüketimi ile karşılaştırıldığında prostat kanseri, diffüz (yayılmış) büyük B hücreli lenfoma ve mide kanseri riskini artırdığı bulunmuştur.
- Daha yüksek süt alımı ile tip 2 diyabet riski, metabolik sendrom ve obezite arasında ters ilişki bulunmuştur. Doz-yanıt analizi, süt tüketiminin 200 g/gün artışının metabolik sendrom riskini %13 ve obezite riskini %16 düşürdüğünü göstermiştir.
- Süt tüketiminin günde 200 g artışının osteoporoz riskini %39 azalttığı belirtilmiştir.
- Fazla süt alımının Alzheimer hastalığı riskini azalttığı ancak Parkinson hastalığı riskini artırdığı bulunmuştur. Süt tüketiminde 200g/gün artışın Parkinson hastalığı riskini %17 arttırdığı belirtilmiştir.
- Bebeklik döneminde yüksek süt alımı demir eksikliği anemisi ile ilişkili bulunmuşken tip 2 diyabet ile ilişkilendirilememiştir.
- Süt tüketimi artan akne riski ile ilişkili bulunmuş ancak endometriozis ve diş erozyonu ile ilişkilendirilememiştir.
Alerji ve laktoz intoleransı ihtimallerine karşı da dikkat edilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak bu çalışma, sütün sağlık üzerindeki pozitif etkilerinin daha baskın olduğunu ve kontrollü sınırlar içerisinde kaldığı sürece sağlıklı beslenmenin bir parçası olması gerektiği savını desteklemektedir.
Çevirmen: İzel Akkaya
Editör: Kurtuluş Öztürk
Çeviri tarihi: 22.03.2021
Yayın tarihi: 07.01.2021