Deri Yolma Bozukluğu Nedir?
Deri yolma bozukluğu, dermatolojik bir problem olmaksızın, deri dokusunda hasara neden olan, cildin aşırı ve yineleyici şekilde yolunması ile tanımlanabilir. Bu durumda olan kişiler, derideki küçük düzensizlikleri veya önceki yolmadan kalan sivilce, nasır, skar veya kabuk gibi deri lezyonlarını yolarlar. Deri yolma zaman zaman tüm memelilerde görülebilen evrensel bir davranıştır. Pek çok kişi yaşamının herhangi bir döneminde ellerinin ya da yüzünün derisini yolar. Yolmanın nedenleri, eşlik eden duygular, yol açtığı sonuçlar, yolma davranışının ne kadar sürdüğü gibi özellikler patolojik olup olmadığını belirlemede önemlidir. Normal yolma davranışından farklı olarak psikojenik deri yolma yineleyicidir ve deride ciddi biçimde hasara, hatta hayati tehlike oluşturacak sonuçlara neden olabilir. Deri yolma bozukluğu olan danışanlar utanmaları ya da iyileşemeyeceklerini düşünmeleri nedeniyle dermatolog ya da psikiyatristlere nadiren başvururlar (Aydın ve diğerleri, 2014).
DSM-5'e Göre Deri Yolma Bozukluğu Belirtileri
- Deri lezyonlarıyla sonuçlanan yineleyici deri yolmadır.
- Deri yolmayı azaltmak ya da durdurmak için yineleyici girişimlerde bulunmak.
- Deri yolma, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, mesleki ya da diğer önemli işlevsellik alanlarında bozulmaya neden olmaz.
- Deri yolma, bir maddenin (örneğin kokain) fizyolojik etkisine ya da başka bir tıbbi duruma (örneğin uyuz problemi) bağlanamaz.
- Deri yolma, başka bir ruhsal bozukluğun belirtileriyle daha iyi açıklanamaz.
Deri Yolma Bozukluğunda Klinik Özellikler
Deri yolma bozukluğunun başlangıç yaşı geniş bir aralıkta değişkenlik gösterir. Çocukluk çağında (10 yaş altı), ergen (13-15 yaş) veya daha ileri yaşta (30-45 yaş arası) ortaya çıkabilir. Deri yolma bozukluğu, kadınlarda daha yaygın görülmektedir. Bu, kadınlarda iyileşmeye istekli olmasında başvurunun daha yüksek olmasıyla da ilişkili olabilir. Bu konudaki bir diğer görüş de hormonal farklılıkların deri yolma davranışına etkili olabileceği şeklindedir. Bazı kadınlarda premenstruel dönemde psikojenik deri yolma belirtilerindeki artış bu görüşü destekler. Deri yolma bozukluğu olan danışanlar, zamanlarının önemli bir bölümünü deri yolma ile geçirirler. Deri yolmaya ayırdıkları zaman, işe, okula, sosyal aktivitelere geç kalmalarına ya da katılamamalarına sebep olabilir. Bir çalışmada bozukluğun ortalama süresi 20.1 yıl, başka bir çalışmada 18.9 yıl olarak bildirilmiştir. Bu bireylerde tıbbi yardım arayışı yaygın değildir. Danışanların %20’sinden azı seanslara başvuruda bulunur (Aydın ve diğerleri, 2014).
Deri Yolma Bozukluğu Sürecinin Seyri
Psikojenik deri yolma sıklıkla akne gibi dermatolojik bir lezyonun yolunması ya da koparılmasıyla başlar. Bazen kaşıntı ya da yanma, kuruluk, ağrı, karıncalanma gibi duyumlara yanıt olarak ortaya çıkabilir. Çoğu danışan derilerini tırnakları ya da parmakları ile yolarken dişler ya da bıçak, tırnak törpüsü, cımbız gibi aletler de kullanılabilir. Davranış biçimi danışandan danışana değişir. Bazıları sık ancak kısa süren yolma atakları olarak belirtirken bazıları da daha seyrek olan ama birkaç saat süren ataklar bildirirler. Çoğu danışanda geceleri saat 20:00-24:00 arasında belirtiler şiddetlenir. Deri yolma davranışını tetikleyen etkenler de değişkendir. Bazı danışanlarda, TV izleme, kitap okuma gibi sedanter etkinlikler sırasında atak başlarken bazılarında kaygı, yorgunluk, sıkıntılı ya da kızgın hissetme atakları başlatır. Birçok danışan kronik deri yolmaya bağlı gelişen lezyonları makyaj, bandaj gibi yöntemlerle ve giysileriyle kapatmaya çalışır. Derilerini yolmamak için çeşitli önlemler alabilirler. Eldiven takma, başka uğraşlarla kendilerini meşgul etmeye çalışma, derilerini bandajla kapatma, tırnaklarını kısa kesme, kendi kendilerine dur deme bu önlemlerden bazılarıdır. Yolma davranışı bilinçsiz olarak başlar, belli bir süre geçtikten sonra bilinçli hale gelir. Birçok danışan, bir başka kişinin dikkatini çekene kadar ya da cildi kanayana kadar yolma davranışının bilincinde değildir (Aydın ve diğerleri, 2014).
Olası Eş Belirtiler
Bazen yolma davranışı, OKB’dekine benzer biçimde, ritüel tarzındadır, direnç gösterilir ve ego distoniktir. Bazı danışanlar derilerinde birtakım düzensizlikler olduğuna ilişkin obsesyonlar ya da derilerini pürüzsüzleştirmeyle ilgili düşünce uğraşılar olarak ifade edilir. Deri yolma, bu düşüncelere yanıt olarak ortaya çıkar. Dış görünümle ilgili düşünce uğraşıları beden dismorfik bozukluğu belirtilerini karşılayacak düzeye ulaşabilir. Danışanların çoğunda, trikotillomanili olan kişilerdekine benzer biçimde, hem dürtüsel hem de kompülsif özellikler vardır. Psikojenik deri yolma ve trikotillomani arasında fenomenolojik benzerlikler olduğu başka çalışmalarda da gösterilmiştir. Psikojenik deri yolması olan danışanlarda, deri yolmanın yanı sıra, sallanma, tırnak yeme, kafa vurma, dudakları ısırma gibi tekrarlayıcı davranışlar da görülebilir (Aydın ve diğerleri, 2014).
BDT ile Deri Yolma Bozukluğu
Deri yolma bozukluğu olan danışanlar, nadiren bu durumları için dermatolojik ya da psikiyatrik sürece başvururlar. Danışanların seans sürecinden kaçınmaları, utanmaları veya bu durumun çözümlenemez veya kötü bir alışkanlık olması inancı ile ilişkilidir.
Deri yolma bozukluğunda en çok bilişsel davranışçı teknikler kullanılmakta ve yararlı olmaktadır. Stereotipilerin duygu ve düşünce düzenekleriyle harekete geçtikleri esasına dayanılarak bilişsel davranışçı yöntemleri geliştirilmiştir. Bu yöntemlere ek olarak iç görü yönelimli ve davranış değişimini içeren eklektik yaklaşımların ve bilişsel davranışçı yöntemler esas alınarak internet ortamında oluşturulan kendine yardım gruplarının yararlı olduğu bildirilmiştir. Alışkanlığın tersine döndürülmesi (habit reversal) sıklıkla uygulanan, iyi sonuçlar alınan ve iyilik halinin sürdürülebildiği davranışçı tekniklerden birisidir (Aydın ve diğerleri, 2014). Deri yolma bozukluğu için yapılan bazı araştırmalarda plasebo (ilaçmış gibi verilen fonksiyonsuz madde) etkisi ve ilaç karşılaştırılmıştı. Fakat ilaç ve plasebo etkisi arasında herhangi bir farklılık bulunamamıştır.
Kaynakça
Aydın, P. Ç. ve Gülseren, L. (2014). Deri yolma bozuklugu/skin picking disorder. Psikiyatride Guncel Yaklasimlar, 6(4), 401. Erişim adresi: http://psikguncel.org/archives/vol6/no4/cap_06_04_08.pdf
Schumer, M. C., Bartley, C. A. ve Bloch, M. H. (2016). Systematic review of pharmacological and behavioral treatments for skin picking disorder. Journal of clinical psychopharmacology, 36(2), 147. Erişim adresi: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4930073/