Tamara Polovinkina’nın “Soçi Karadeniz Kıyısı” kitabından bir makale.
Nalçik, 2006
LAZAREVSKOYE, tatil köyü, aynı adı taşıyan ilçenin idari merkezi, Psezuapse nehri vadisinin ağız kısmında yer almaktadır (Псышуапе – “iyi su ağzı”).
1.Fotoğraf Psezuapse nehrinin denize döküldüğü yer.
1839’a kadar ve 1854’ten 1864’e kadar Karadeniz Çerkesya’sının (Küçük Şapsığya) en önemli deniz ticaret noktası burasıydı.
Denize en yakın tepelerin yamaçlarında Şapsığlar yaşıyordu ve buralar ekili tarlalar, bahçeler ve otlaklarla kaplıydı.Ovalık alanlar mevsimlik sığır otlakları, biçme makineleri ve yıllık mahsullerle kaplıydı.
Deniz boyunca dar bir şerit halinde büyüyen ağaçlar, denizden esen soğuk ve nemli rüzgarların nüfuz etmesini engelliyordu.
Temmuz 1839’da, Rus-Kafkas savaşı sırasında, Psezuapse Nehri’nin ağzına bir deniz çıkarma kuvveti indirildi.
Aynı yıl nehrin denize yakın sağ kıyısında bir askeri tahkimat inşa edildi ve bu tahkimata Karadeniz Filosu ve limanları komutanı Amiral M. P. Lazarev’in 1838-1840 yıllarında filo tarafından yapılan sekiz çıkarmanın beşini bizzat yönetmesinden dolayı Lazarev Kalesi adı verildi.
Lazarev Kalesi, halkın Rus otoritesini bir an önce tanımaya zorlamak için kıyıyı bloke etme görevi olan Karadeniz kıyı şeridindeki 17 tahkimattan biri oldu.
Ancak kıyı tahkimatları amaçlarını tam olarak yerine getiremedi.
Rus subay F.F. Tornau’ya göre, “garnizonları sürekli abluka altında tutan dağlılardan kaynaklanıyordu”. Bu durum Lazarev Kalesi için de geçerlidir.
Bu tahkimat, hattaki ilk tahkimattı ve neredeyse hiç savaşmadan 1840 yılının Şubat ayı başlarında Berzek Hacı Dagumoko İsmail komutasındaki Şapsığlar ve Ubıhlar tarafından alındı.
Birkaç ay sonra (Mayıs sonunda) tekrarlanan çıkarmalar sonucunda Ruslar tarafından geri alındı.
28 Mayıs’ta bir cezalandırma müfrezesi Psezuapse nehri boyunca “arama” yaptı. I.G. Filipson’a göre (Karadeniz kıyı hattının başındaki personelin başındaydı) birlikler “Psezuapse’nin ağzında beş verst boyunca dolaştılar ve bir düzine köyü yaktılar”.
Tarihçi F. A. Shcherbina bu bilgiyi doğrulayarak: “Müfrezenin baltalı bir ekibi olduğunu ve bu ekibin vadide dağlılar tarafından dikilen tüm üzüm bağlarını ve meyve ağaçlarını yok ettiğini” yazmaktadır.
1839 yılında, Shakhe ve Psezuapse nehirlerinin ağızlarına yapılan çıkarma ve tahkimat inşaatlarına katılan Decembrist A. I. Odoevsky, Lazarev Kalesi’nde sıtmadan öldü.
Sibirya’da 10 yıl ağır işlerde çalıştıktan ve yerleştikten sonra Kafkas Kolordusu’na er olarak nakledildi. 1959 yılında eski Lazarev Kalesi topraklarında Soçi’li heykeltıraş I.Y. Gusleva’nın projesine göre bir anıt-büstü dikildi.
Mart 1854’ün başlarında, Kırım (Doğu) Savaşı sırasında, kalelerin İngiliz-Fransız filosu tarafından bloke edilmesi ve garnizonlarının ölümü tehdidi altında, Rus birlikleri Lazarev Kalesi de dahil olmak üzere sahili terk etti.
Tahkimatlar havaya uçuruldu ve garnizonlar Novorossiysk’e ve oradan da Anapa’ya tahliye edildi.
On yıl sonra, Kuban’daki Dakhovskaya köyünde kurulan General Geyman’ın müfrezesi, Goytkh Geçidi’ni aşarak Tuapse Nehri vadisi boyunca denize doğru ilerledi (20-23 Şubat 1864) ve yoluna çıkan Şapsığ köylerini yok etti.
5 Mart’ta birlikler yıkılan Lazarev kalesini işgal etti.
Ertesi gün, burada bir mevzi bırakarak, müfreze üç kol halinde nehir geçitlerinden yukarı ve deniz boyunca ilerledi: “Tuapse ve Psezuapse nehirleri arasındaki tüm alanı temizlemekti”.
On iki gün süren askeri çatışmalar sırasında köyler yakıldı ve köy sakinleri daha sonra Türkiye’ye sürülmek üzere deniz kıyısına itildi.
1869 yılında, “Karadeniz bölgesinin (Tuapse ve Bzıb nehirleri arasındaki bölge) yerleşim ve idaresine ilişkin yönetmeliğin” yayınlanmasından üç yıl sonra, toplam 43 aileden oluşan bir grup Rum yerleşimci – Türk vatandaşı, eski Lazarev Kalesi civarında ortaya çıktı.
Psezuapse nehrinin sağ kıyısında, şu anda bir kilisenin, Partizanskaya caddesinin ve eski bir mezarlığın (Eski köy “Şapsığ toplumunun yaşlısı ” Zaurbek’in yerinin ) bulunduğu yüksek bir yere yerleştiler.
Daha sonra yerleşimcilerin çoğu bu yerleri terk etti, ancak köy var olmaya devam etti ve 1872’de tamamı Rum olan 142 kişi vardı.
Resmi olarak Lazarevskoye köyü (kalenin adından sonra) olarak adlandırıldı.1880’lerin sonunda, Rusya’nın farklı vilayetlerinden Slav yerliler Rumlara katılmaya başladı.
1891’in başındaki bilgilere göre, Lazarevskoye köyünde 204 kişi yaşıyordu, bunların 38’i Slav, geri kalanı Rum’du.
1904 yılında Lazarevskoye’nin nüfusu Slavlar (256 kişi), Yunanlılar (145 kişi), Gürcülerden (4 kişi) oluşuyordu; toplam 405 kişi.
1920 nüfus sayımına göre, halihazırda sekiz ulusun temsilcileri vardı: Yunanlılar (127 aile), Ruslar (120 aile), ayrıca 9 Gürcü aile, 4 İranlı aile, 2 Ermeni aile ve birer Polonyalı, Litvanyalı ve Alman aile.
(Milliyetler ana dillerine göre belirlenmiştir.)
Karadeniz bölgesi, Karadeniz kıyı yerleşimleri için mütevelli heyetlerine bölündüğünde (1870), Lazarevskoye köyü Soçi (ilçe) mütevelli heyetine atandı.
Karadeniz vilayetinin örgütlenmesiyle (1896) Tuapse ilçesinin (1922’den beri ilçe) bir parçası oldu.
1934 yılında, Şapsığ ulusal bölgesinin Tuapse bölgesi ile iç içe geçmesini tasfiye etmek ve denize erişimini sağlamak amacıyla, Lazarevskoe köyü, Lazarevsky köy konseyi ile birlikte Şapsığ bölgesine transfer edildi ve idari merkezi oldu.
RSFSC Yüksek Sovyeti Başkanlık Divanı’nın 1945 tarihli kararına göre, Şapsığlar ilçesinin adı Lazarevski olarak değiştirildi.1949 yılında Lazarevskoye köyüne tatil köyü statüsü verilmiştir.1945’ten 1961’e kadar köy (yerleşim yeri) Krasnodar bölgesinin Lazarevsky kırsal bölgesinin merkeziydi.1961 yılında Lazarevskoye köyü Soçi şehir sınırlarına dahil edilmiştir.