Edgar Allan Poe bu dünyada âdeta bir sürgün gibi yaşadı. Dehanın getirdiği uyumsuzluk eksik olmadı yaşamından. Hiçbir maddi güç ya da statü de bu uyumsuzluğun üstesinden gelemedi. Ne var ki Poe’yu Poe yapan da bu: Öykülerinde insanın karanlık yanlarına, sıkışmışlığına, tuhaflığına, zaman zaman duyduğu çaresizliğe gözünü kaçırmadan bakan Poe, okurlarından da aynı cüreti bekliyor.
Kızıl Ölümün Maskesi, Tomris Uyar’ın seçtiği 13 öyküden oluşuyor. Onun çevirilerinin özenini, sağduyusunu, inceliğini okurları biliyor. Bir Tomris Uyar çevirisinin değerini bilmenin önemini göstermek, günyüzüne çıkmasını sağlamak da gerek.
Duymadıklarınız
Edgar Allan Poe
Edgar Allan Poe (1809-1849) Boston’da doğdu. Annesi de babası da yoksul tiyatro oyuncularıydı. Allan soyadını, kendisini evlat edinen John Allan adlı bir tüccardan aldı. Virginia’da ve İngiltere’de öğrenim gördü. İngiltere’de okuduğu okulu, kahramanı öteki benini, ikinci benliğini öldürerek can veren “William Wilson” adlı düşlemsel öyküsünde anlatır. West Point Askeri Akademisi’nden atılan Poe, gazetecilik yaparak savruk bir yaşam sürdü; döneminin pek çok ünlü kişisinin düşmanlığını kazandı; Longfellow’u aşırmacılıkla suçladı. Gençliğinden başlayarak alkol ve nevroz yedi bitirdi Poe’yu. 1836’da on üç yaşındaki kuzini Virginia Clemm ile evlendi, ama Clemm 1847’de veremden öldü. Poe ise Baltimore’da bir hastanede ölecek, ölüm döşeğinde can çekişirken The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket (1838; Nantucketlı Arthur Gordon Pym’in Öyküsü) adlı kitabında geçen korkunç bir öyküyü yeniden yaşayacaktı. Mutsuzluk kısa olmaz, ama kısa ve mutsuz bir yaşamı oldu.
“Ürkünç, gizemli, gerilimli, benzersiz. Sarhoş, yoksul, ezik, dışlanmış Edgar Allan Poe, dingin ve erdemli bir Goethe’den ya da Walter Scott’tan çok daha fazla hoşuma gidiyor. O ve onun gibi özel yapıdaki adamlar için şöyle diyeceğim: ‘Bizler adına acı çektiler.’” (Charles Baudelaire)
“Garip, dengesiz ve saplantılarla dolu yapısının kendini cinayete ya da deliliğe sürüklemesini önlemek için, Poe’nun elinin altında bir başka zehir vardı. Herkesin aynı rahatlıkla kullanamayacağı bir zehir: Güzel ve özenli yazısıyla, arada bir derin üzüntüsünden sıyrılmasını sağlayan, ürkünç, kasvetli ama avutucu imgeleri kâğıda döktüğü mürekkepten söz ediyorum.” (Marie Bonaparte)
“Edgar Allan Poe'nun büyülü yanları vardır. Aslında doğum tarihi epeyce eskiler içinde olmakla birlikte, bize çok yakınmış gibi gelir. İki yüzyıl çnce, 1809'da doğmuş ki, Amerika'nın çöl olduğu yıllar ve daha pek çok şeye yetişemeden 1849'da terk edip gitmiş dünyayı. Böyle bakınca, insana bazen inanılmaz gelen bir dünyası var Poe'nun. Onca yokluk ve yoksunluk içinde bu denli büyük bir yaratıcılık nasıl doğmuş, elbette şaşırtıcı. Düzpedüz sıradışı bir yaratıcılık onunki. Edgar Allan Poe, böylece kendisinden sonra gelen edebiyatı etkiledi, çeşitli anlayışların ilk ipuçlarını ve iki yüzyıl boyunca her geçen gün daha çok okunan sarsıcı örneklerini verdi. Bir bilici gibi, başkalarının düşünmediklerini yazarak gösterdi.” (Semih Gümüş)
Tomris Uyar
(İstanbul, 15 Mart 1941 – 4 Temmuz 2003) Öykücü, denemeci, çevirmen.
1969’a kadar R. Tomris imzasını da kullandı. Hukukçu Celile Hanım ile hukukçu ve yazar Ali Fuad Gedik’in kızı. Liseyi Arnavutköy Amerikan Kız Koleji’nde tamamladıktan sonra İÜ İktisat Fak. Gazetecilik Enstitüsü’nü (1963) bitirdi. Ülkü Tamer ile birlikte Cemal Süreya’nın çıkardığı Papirüs dergisinin yayımına katıldı. Bir ara Boğaziçi Üniversitesi’nde karşılaştırmalı edebiyat dersleri verdi. 1969’da evlendiği Turgut Uyar’dan bir çocuğu vardır.
İlk çevirisi (“Şekerden Bebek”, Tagore’den 1962’de Varlık’ta, ilk öyküsü (“Kristin”) Mart 1965’te Türk Dili’nde çıktı. Öykü, deneme, eleştiri, günlük ve çevirileri Varlık, Dost, Papirüs, Yeni Dergi, Soyut, Yeni Edebiyat, Yeni Düşün, Gösteri, Gergedan, Argos, Adam Öykü gibi belli başlı dergilerde yayımlandı; özellikle 1966’dan sonra Papirüs’te yayımladığı ürünleriyle adını duyurdu. 1970’ten sonra gelişen yeni Türk öykücülüğünün önde gelen isimleri arasında yer aldı. Klasik öykünün sınırlarını şiirsel bir dille zorlayarak izlenimler, anılar, ayrıntılar, betimlemeler, çağrışımlar, imgeler ve iç konuşmalara dayalı bir öykü dünyası kurduğu kabul edildi. Evlilik ve aile konuları çevresinde gelişen ilk öykülerinde ağırlıklı olarak kadınların dünyasına eğilirken daha sonraları öykü kişileri çeşitlendi. Dili kullanmadaki ustalığı, kendine özgü incelikleri olan anlatımı ve modern tekniği ile Türk öykcülüğünün etkileyici isimlerinden biri oldu.
Kızıl Ölümün Maskesi Kasım 2014'te Levent Ünsal tarafından İstanbul'da Saran Dijital Stüdyoları'nda kaydedildi.
Levent Ünsal
1965 yılında İstanbul’da doğdu. Galatasaray Lisesi ve İ.Ü. İletişim Fakültesi’nde eğitim gördü. 1982 yılında Ortaoyuncular Tiyatrosu’nda başladığı oyunculuğa, hala AK’LA KARA Tiyatro’da devam etmektedir.
Levent Ünsal 30 un üzerinde oyunda (Şahları da Vururlar, Fişne Bahçesu, Cyrano de Bergerac vb.) ve çeşitli Sinema Filmleri ve Tv dizilerinde de rol aldı.
1992-2014 yılları arasında periyotlarla radyo programcılığı ve Televizyon Prg. Sunuculukları yaptı. 1995 den itibaren seslendirme sanatçısı olarak, birçok karaktere ses verdi.
2014 yılında Sadri Alışık Tiyatro Ödüllerinde Yılın en iyi Komedi ve Müzikal Erkek oyuncu ödülünü aldı.