Dünya ve Mars’ın birçok benzerliği vardır.
Ancak benzer arazilere sahip olsa da, yaşamak için gerekli olan miktarda su, oksijen ve atmosfer basıncından yoksundur.
Gezegenimize göre Mars az kütleye ve daha küçük bir boyuta sahiptir. Dünya’nın yarısından biraz büyük, Ay’ın iki katı kadar…
Mars’ı çorak bir arazi olarak görmemize rağmen. Dünya ile olan birçok benzerliği bilim insanlarının bugün Kızıl Gezegen’i kolonileştirebileceğimize inanmasının nedenir.
İşte Mars hakkında az bilinen o gerçekler…
-
1 DÖRT MEVSİM
Dünya gibi Mars'ta da dört mevsim vardır. Her mevsim üç ay süren Dünya'nın aksine, Mars'ın mevsimlerinin uzunluğu yarım küreye bağlıdır. Açık olmak gerekirse, bir Mars yılı 668.59 sol (Martian güneş günü), yaklaşık 687 Dünya gününe eşittir. Ve bir Dünya yılının neredeyse iki katıdır.
Kızıl Gezegen'in kuzey yarıküresinde, bahar yedi Dünya ayına eşittir. Yaz altı Dünya ayıdır, sonbahar 5 Dünya ayıdır ve kışlar dört Dünya ayından biraz uzun sürer.
Kuzey yarımküredeki Mars yazları da aşırı derecede soğuktur. Çoğu zaman, sıcaklık -20°'yi aşmaktadtır. Aynı anda Güney yarımküre 30°'den daha sıcaktır. Bu sıcaklıklar arasındaki keskin karşıtlık, Mars'ın bazen büyük toz fırtınalarına maruz kalmasının sebebidir.
-
2 ŞAFAK VAKTİ
Renkli şafak vakti ışıkları sadece Dünyasal bir şey değildir. Koşullar doğruysa, herhangi bir gezegende bir şafak ortaya çıkabilir. Mars'ta da gerçekleştiği gibi...
Buradaki renkli ışıkları görmemize rağmen, Mars'taki bir insan hiçbir şey görmeyecektir. Çünkü Marslı şafak vakti insan gözü için görünmeyen ultraviyole ışığı veriyor. Ancak, araştırmacılar bu ışığı Mars Atmosferi ve Uçucu Evrim mission (MAVEN) uzay aracına bağlı özel bir cihazla gözlemleyebildiler.
Dünyada şafak, atmosferle çarpışan yüklü elektron parçacıklarından kaynaklanır. Buna Mars'ta, Mars'ı çevreleyen hidrojen bulutu ile çarpışan proton içeren güneş rüzgârı neden olurlar. Dünya'da Mars benzeri şafak ışıklarını gözlemleyemeyiz. Güçlü manyetik alanımız Güneş rüzgârını gezegenimizden uzaklaştırarak Kızıl Gezegen'deki olaylardan daha büyük bir boyuta yönlendirir. Ancak bilim insanları, Venüs ve Titan'ın (Satürn'ün uydularından biri) Mars benzeri bir şafak vakti yaşadıklarına inanmaktadırlar. Çünkü Mars gibi kendi manyetik alanlarından yoksundurlar.
-
3 1 MARS GÜNÜ
Bir gün, bir gezegenin kendi ekseni etrafında ne kadar sürede döndüğüyle belirlenir. Bir dönüşü tamamlaması daha uzun süren gezegenlerin, daha hızlı dönenlerden daha uzun günler vardır.
Bir günün uzunluğu her gezegende büyük ölçüde değişir. Çünkü hepsinin bir dönüşü tamamlaması farklı zamanlar alır. Yeryüzünde, bir gün 24 saattir. Bu Jüpiter'de 9 saat, 55 dakika ve 29.69 saniyedir. Venüs'te, 116 gün ve 18 saat sürmektedir. Mars'ta 24 saat 40 dakika sürmektedir.
Her gezegende bir günün uzunluğu arasındaki eşitsizlik göz önüne alındığında, Dünya ve Mars benzer uzunlukta günlerle nasıl sona ermişti?
Saf tesadüf.
Gezegenler, yıldız oluşumu sırasında ortaya çıkan toz bulutları dönerken momentumu (kuvvetin, bir cismi, bir nokta ya da eksen çevresinde döndürme etkisini belirleyen vektör niceliği.) yitirdiğinde yaratılır. Gezegen, mahalledeki diğer nesnelere vurduğunda artar veya azalır. Çok fazla şey yapıyorlar, bu yüzden dönüş oranları çok değişiyor. Gezegen yakındaki mahalleyi temizler ve egemen olur. Şu anda, artık hiçbir şeyle çarpışmıyor ve son bir kez vurduğu dönüşü koruyor.
-
4 SU
2008 yılında, NASA'nın Mars Keşif Gezegeni (MRO), Mars'taki bazı yamaçlarda su akışını keşfetti.
Su, sadece yazın akar. Yani soğuk kış aylarında donar. Daha önce de belirttiğimiz gibi, Marslı yaz, Dünya'nın yazından çok daha soğuktur. Bununla birlikte, Mars'ta, sıcaklık -23°'nin üzerinde olduğu yerlerde çizgiler bulunmuştur.
Normalde orada sadece donmuş su bulunması beklenir. Peki su neden sıvı halde?
Bilim insanları emin değiller. Ancak, suyun yüksek bir tuz içeriğine sahip olmasından dolayı oluştuğunu teorileştirirler. Tuzlu suyun tatlı sudan daha düşük bir donma noktası vardır. Ve tatlı suyun donmuş kaldığı belirli sıcaklıklarda eriyecektir.
Alternatif bir teori, tuzun bir şekilde buzla temas etmesinden sonra suyun ortaya çıkmasıdır. Bu doğru olabilir. Çünkü tuzlu buz erir. Yine de, bilim insanları, suyun kaynağını belirlediklerinde daha iyi açıklamalar sunabileceklerdir. Şimdilik, suyun atmosferden gelen buz, yeraltı suyu veya su buharının erimesi olduğunu tahmin ediyorlar.
-
5 KUTUP NOKTALARI VE BUZULLAR
Bilindiği gibi Dünya'da ve Mars'ta kuzey ve güney kutupları buz kapaklarıyla kaplıdır. Bununla birlikte, kuzey ve güney yarıkürede, Mars ayrıca merkezi enlemlerde buzulların kemerlerine sahiptir.
Buzulları daha önce fark etmedik. Çünkü kalın bir toz tabakasının altına gizlenmişlerdir. Toz, buzulların buharlaşmamasının nedeni olabilir. Mars, çok düşük bir atmosfer basıncına sahiptir. Bu da herhangi bir yüzey suyunun veya buzun hemen buharlaşmasına neden olur. Buz sıvılaşmadan buz halinde buharlaşır.
Bilim insanları Mars'ın 150 milyar metreküp buz içerdiğini tespit etmişlerdir. Bu bütün yüzeyini örtecek kadar olan buzdur. Bu buzun donmuş su, çamur veya karbondioksitten oluşup oluşmadığı başka bir konudur. Sudan oluşsa bile, Dünya'da bulunan su ile aynı mıdır? Bilim insanları hala bunu araştırıyor.
-
6 ŞELALE
NASA'nın Mars Keşif Yuvası (MRO) tarafından çekilen görüntüleri analiz ederek, Dünya'daki bir şelaleye benzeyen bir jeolojik harikanın varlığı keşfedildi. Ancak, Mars şelalesi erimiş kaya (lav) ile doludur.
Lav, Tharsis volkanik ilindeki 30 kilometrelik çaplı bir krater boyunca dört farklı noktadan akan bir şelaledir. Bu, lavın su gibi davranmasından kaynaklanır. Diğer taraftan lav, sudan daha kalın olduğu ve sıcaklık değişimlerine daha duyarlı olduğu için çok daha yavaş bir hızda akmaktadır.
-
7 YAŞAYAN GEZEGEN
Gezegenlerin güneş sistemi, karasal gezegenler veya gaz devleri olarak sınıflandırılır. Karasal gezegenlerin kayalık bir yüzeyi vardır. Onlarda yaşayabiliriz. Merkür, Venüs, Dünya ve Mars bu gezegenlerdendir.
Gaz devleri zehirli gazlarla doldurulur. Onlarda yaşayamayız. Çünkü katı bir yüzeyden yoksundurlar. Gaz devleri Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ü içerir.
Güneş sistemimizdeki tüm gezegenlerden sadece Dünya bildiğimiz kadarıyla hayatı destekliyor. Geriye kalanlar içinde Mars geliyor, gerisi sadece bizi öldürmek istiyor.
Merkür'ün Güneş'e olan yakınlığı nedeniyle yanma sıcaklıkları vardır. Buna rağmen, Venüs daha sıcaktır çünkü yoğun karbonmonoksit atmosferi ısıtır. Atmosferi de kalın ve içeri girmeye cesaret edebilecek her şeyi ezecektir. Hatta göktaşları yere dokunmadan önce ezilirler.
Mars yaşamı destekleyebilirse de, burası da tamamen misafirperver değil. Hayatta kalmak için özel ekipman ve tesislere ihtiyacımız olacak. İnsan kolonizasyonunu gözlemleyen bilim insanları, Mars ile Güneş arasında bir manyetik jeneratörü yerleştirerek yapay bir manyetik alan yaratılmasını önermişlerdir. Bu, Mars'ı atmosferi tüketen güneş rüzgârından korumak için bir manyetik alan yaratacaktır. Güneş rüzgarı gitmişken, Mars'taki atmosferik basınç artacaktır. Buna karşılık, bu sıcaklığın artmasına ve kutup bölgelerindeki buzun erimesine neden olacaktır. CO 2 serbest bırakılacak, suyun akmasına neden olacak bir sera etkisi başlatılacaktır.
Plan gayet hırslı olsa da, şu an manyetik alanı yaratacak teknolojiye sahip değiliz.
-
8 ADA
Yeni adaların aniden okyanustan yükselmesi nadir değildir. 150 yıl boyunca, sualtı volkanik patlamalarından sonra bu tür üç adayı izledik. En son ve en ilginç olanı, aniden Güney Pasifik Okyanusu'nda Tonga kıyılarından oluşan Hunga Tonga-Hunga Ha'apai adası...
Ada, gelişimini gözlemleyen NASA'nın dikkatini çekti. NASA, adanın ortaya çıktıktan kısa bir süre sonra suya gömülmesini bekledi. Ama bu olmadı.
Şimdi NASA, adanın nihayet batmadan önce birkaç yıl yüzeyde kalacağını düşünüyor. Ada NASA'nın ilgisini çekiyor. Çünkü yüzey suyunun Mars'ın yer şekillerini nasıl değiştirdiğine dair bir fikir veriyor. Örneğin, ada başlangıçta dengesizdi ve okyanusta parçalarını kaybetmeye devam etti.
Bilim insanları, Mars'ta yeryüzü şekillerinin nasıl oluştuğunu böylece söyleyebiliyorlar. Sulu ve istikrarsız başladı ancak yavaş yavaş katılaştı.
-
9 MARS'TA HAYAT
Her ne kadar Mars'ta yaşam bulamamış olsa da, bilim insanları Kızıl Gezegen'in yaşamı desteklediğinden şüpheleniyor. Şu anda Mars yüzeyini inceleyen roketlerden biri olan Merak, 3,5 milyar yıl önce bir göl olan Gale Krateri'ndeki bazı kayalarda organik moleküllerin varlığını ortaya çıkardı.
Her canlı, dört organik molekül içerir: proteinler, nükleik asitler, yağlar ve karbonhidratlar. Onlar olmadan, bir organizma var olamaz. Bu moleküllerin varlığı Mars'ta yaşamı gösterse de, bazı uçucu olmayan şeylerin bu molekülleri üretebileceğini ve keşfin sonuçsuz kaldığını biliyoruz. Ancak, bilim insanları Mars'ta yaşamın varlığını kanıtlayabilecek başka bir şey bulmuşlardır.
Metan...
Canlı şeyler metan üretir. Aslında, dünyadaki metanların çoğu canlılar tarafından üretiliyor. Mars'ın atmosferi, değiştirilmeye ihtiyaç duymadan sadece birkaç yüz yıl süren metanı içeriyor. Bu, bir şeyin Mars'ın atmosferine metan salması anlamına gelir. Bilim insanları, metanın kimyasal reaksiyonlar veya mikroplarla salındığını teorileştirir. Ayrıca metan salgılayan bazı tüyleri de gözlemlediler.
Merak ile, bilim insanları Mars'ın metan üretiminin yaz aylarında arttığını ve kışın azaldığını fark etti. Bu, Dünya'daki canlılar arasında gözlenmemiştir.
-
10 MARS'TA BİTKİ YETİŞTİRMEK
NASA, Mars'ta çiftlik kurabileceğimize inanıyor.
Peru'daki Uluslararası Patates Merkezi ile ortaklaşa yürütülen bir deneyde, NASA, Mars'ın sert iklimini yansıtan özel bir kutuya patates ekebiliyordu. Ancak deney sonuçsuz kaldı. Çünkü araştırmacılar, Peru'daki Pampas De La Joya Çölü'nden alınmış toprak kullandılar. Toprak, tüm yaşam biçimlerini öldürmek için sterilize edilmiş olsa da, bitkilerin büyümesine yardımcı olan bazı mikroplar içermiş olabilir.
Patates, tohum yerine patates kesimlerinden de yetiştirildi. Bu bir problem olacaktır. Çünkü patates kesimlerini hücrelere zarar vermeden Mars'a nakletmek imkânsız hale gelecektir.
Villanova Üniversitesi'ndeki benzer bir deneyde, bazı öğrenciler marul, lahana, sarımsak ve şerbetçiotu yetiştirdiler. Ama patates değil...
Yumrular, toprak çok kalın olduğu için öldü. NASA'nın deneyine benzer şekilde, öğrenciler demir açısından zengin Mars toprağı (regolith) yerine volkanik bazaltlardan toprak kullanmışlardır. Bazalt regoliti taklit etmek için işlenirken, gerçek olanı çoğaltmamıştır. Regolit dikim için güvensizdir çünkü insanlarda ölüme neden olabilecek perklorat içerir.
Yine de iyi haberler var. Perklorat, sudaki regoliti durulayarak veya perkloratı yiyen bazı bakterilere maruz bırakarak giderilebilir. Bakteri kullanmak daha iyi bir seçenektir. Çünkü işlem sırasında oksijen üretir.
Güneş, bitkileri Mars'a ekmeden önce düşünülmesi gereken bir başka faktördür. Kızıl Gezegen Dünya'ya ulaşan güneş ışığının sadece yarısını alır. Bu güneş ışığının iyi bir kısmı, toz dolu Mars atmosferi tarafından zaten engellenmiştir. Bilim insanları bu konuda çalışsalar bile, Mars'ı doğrudan Güneş'ten aldıkları tehlikeli ultraviyole radyasyondan korumak zorunda kalacaklardır.