Blog
British Library, çivi yazısı olarak bilinen bu yazının, sivri uçlu bir aleti ıslak kile bastırarak yapılan kama şeklindeki işaretler şeklini aldığını belirtiyor.
Erman Ertuğrul - www.arkeofili.com
Bilinen en eski yazı 5.000 yıldan daha eskiye dayanıyor. Peki adıyla tanıdığımız ilk yazar kimdi?
Akad rahibesi ve şairi Enheduannanın Diski
Bilinen en eski yazı, 5.000 yıldan daha eskiye, günümüzde çoğunlukla Irakı kapsayan eski Mezopotamyaya dayanıyor Peki ismen bilinen ilk yazar kimdi?
Los Angelestaki Getty Müzesine göre, arkeolojik keşifler, bilinen en eski yazının MÖ 3.400 civarında, Basra Körfezi yakınında, Sümer olarak bilinen eski bir Mezopotamya bölgesinde icat edildiğini ortaya çıkardı.
British Library, çivi yazısı olarak bilinen bu yazının, sivri uçlu bir aleti ıslak kile bastırarak yapılan kama şeklindeki işaretler şeklini aldığını belirtiyor.
New Yorktaki Metropolitan Museum of Artta doktora sonrası küratöryel araştırmacı olan Erhan Tamur, pek çok kişinin epik şair Homer, lirik şair Sappho veya tarihçi Herodotus gibi eski Yunan aydınlarını adıyla bilinen ilk yazar olarak gösterebileceğini söylüyor.
Ancak Tamur, bu figürlerden yaklaşık bin yıl önce, prenses, rahibe ve şair olan Enheduanna olarak bilinen biri olduğunu söylüyor.
Yale Üniversitesinde bir Asurolog olan Benjamin Foster, İlk yazar derken, var olan bir metinle bağlantı kurabileceğimiz, adını bildiğimiz ilk yazarı kastediyoruz. Mezopotamya edebiyatının çoğu için kimin yazdığını bilmiyoruz ama o bir istisna. diyor.
Enheduanna, MÖ 2334 ile MÖ 2279 yılları arasında yaşamış olan Akad kralı Sargonun kızıydı.
Tamur, New Yorktaki Morgan Kütüphanesi ve Müzesinde Ekim 2022de başlayan ve Şubat 2023e kadar devam eden Enheduanna hakkında Yazan Kadın: Enheduanna ve Mezopotamya Kadınları, MÖ 3400-2000 adlı serginin eş küratörlüğünü yapıyor.
Yaklaşık MÖ 2300de Sargon, Kuzey Mezopotamyadaki Akad kültürü Güney Mezopotamyadaki Sümerleri fethettiğinde Sargon, Mezopotamyanın çoğunluğunu kendi yönetimi altında birleştirdi. Tamur, bunun dünyanın ilk imparatorluğu veya tek bir otorite altındaki devletler topluluğu olan Akad İmparatorluğunun yolunu açtığını belirtiyor.
Sargon, yeni imparatorluğunu sağlamlaştırma çabalarının bir parçası olarak kızını Sümer şehri Ura Sümer ay tanrısı Nannanın baş rahibesi olarak atadı. Bu rolü üstlendiğinde Sümercede baş rahibe, cennetin süsü anlamına gelen Enheduanna adını aldı.
Tamur, Ay tanrısının baş rahibesi ve babasının Urdaki temsilcisi olarak, Ur şehrinde açıkça çok önemli bir figürdü. Ve tüm bu sorumlulukların üstüne bir de şiir yazdı. diyor.
Sidney Üniversitesinden Asurbilimci Louise Pryke, modern dünyanın Enheduannayı ilk olarak 1927de İngiliz arkeolog Sir Leonard Woolleyin Ur kazıları sırasında ortaya çıkarılan bir mermer diskin kalıntılarından öğrendiğini söylüyor.
Normalde Philadelphiadaki Penn Müzesinde saklanan disk, tapınağında Nannanın kızı olan Sümer tanrıçası İnannaya bir platform adadığı için ön yüzünde Enheduannayı tasvir ederken, arka yüzünde onu adıyla tanıtıyor.
Enheduannanın birkaç şiiri Nannayı onurlandırıyor. Bununla birlikte, Enheduannanın şiirlerinin İngilizce çevirisinin yazarı Betty De Shong Meadora göre rahibe, evi sabah ve akşam yıldızı Venüs olan İnanna ile çok daha meşguldü. (Inanna, Lady of Largest Heart. University of Texas Press, 2001.)
Tamur, Enheduannanın şiirlerinde, İnannanın Akad muadili, aşk ve savaş tanrıçası İştar ile eş tutulduğunu söylüyor. Rahibenin yazılarında, İnanna hem şiddetli hem zalim, hem sevecen hem kibar, hem yok etme hem de cömertlik yeteneğine sahipti.
Enheduannanın şiirleri, onu zorla görevden almaya çalışan büyük olasılıkla Ur kralı Lugalanneye karşı mücadelesi gibi otobiyografik ayrıntılar açısından zengindi.
Tamur, Enheduanna, otobiyografik ayrıntıları anlatısına dahil eden, bildiğimiz ilk yazar. Ayrıca bu şiirleri nasıl oluşturduğu hakkında bize bir şeyler anlatan ilk yazar. Edebi yaratma eylemini, dünya edebiyatında bin yıl boyunca kullanılmaya devam edecek olan bu metaforun bilinen ilk kullanımı olan doğuma benzetiyor. diyor.
Live Science. 23 Kasım 2022.