Geçen hafta Kolombiya, modern tarihinin en yaygın sivil isyanını yaşadı. 28 Nisan Çarşamba gününden bu yana, milyonlarca insan, gerici bir ulusal vergi reform yasasına karşı mücadele etmek için sokaklara döküldü. Gülünç bir şekilde “sürdürülebilir dayanışma yasası” olarak adlandırılan tasarı, COVID’in getirdiği ekonomideki felçten kaynaklanan bütçe açıklarını kapatmayı amaçlıyordu. Aslında yasa, sağcı Başkan Ivan Duque’nin ekonomik krizin yükünü onu en az karşılayabilecek olanlara kaydırmaya yönelik utanmaz bir girişimiydi.
Reforma Tributaria (vergi reformu-çn) olarak adlandırılan tasarı, tahıl, süt, şeker ve kahve gibi temel ürünlerde% 19 oranında azalan satış vergilerini 6,3 milyar ABD Doları (yaklaşık 23 milyar Kolombiya pesosu) artırmayı hedefliyordu. Ayrıca kamu hizmetlerine (su, elektrik ve gaz) %19 vergi uygulama tehdidi de içeriyordu [1] Bu arada, finans sektörü ve petrol ve madencilik şirketleri, Duque’nin 2019’daki son vergi reformunun bir parçası olarak sağlanan önemli vergi avantajlarından yararlanıyor. [2]
Gösteriler geçen hafta Comité Nacional del Paro ve Central Unitaria de Trabajadores (Ulusal Grev Komitesi ve Ulusal Sendikalar Konseyi) tarafından yapılan grev çağrısıyla başladı. Hafta sonu, Cali, Bogota, Medellin, Pereira ve diğer yüzlerce belediyenin büyük şehirlerinde büyük protestolar patlak verdi. Pazar gecesi, yarım düzine şehir alevler içindeyken Başkan Duque tasarıyı iptal etti. Ama siz Amerikalıların söylemekten hoşlandığınız gibi, atlar ahırın dışındaydı. (the horses were out of the barn: “iş işten geçtikten sonra” anlamında bir deyim. Çn.)
Protestocular, pandeminin kötü yönetilmesine karşı duydukları öfkeyle ve hükümetin ülkedeki sıradan insanların mücadeleleri ve sorunlarıyla bağını tamamen kaybettiğine dair yaygın duyarlılıkla dolu olarak hafta boyunca sokaklarda kaldılar. Bu hissiyat, grev boyunca vahşi polis saldırılarının 30’a yakın ölü, yüzlerce yaralı ve yüze yakın kaybedilmiş insana yol açmasının ardından daha da şiddetlendi. Uluslararası Af Örgütü, ESMAD’ın (Kolombiya çevik kuvvet polisi) güç kullanımını “aşırı ve gereksiz” [3] olarak nitelendirdi ve BM, Cali’deki kendi misyonunun polis tarafından saldırıya uğradığını ve tehdit edildiğini bildirdi [4].
Geçen hafta ortaya çıkan, gündüzleri gergin protestolar ile geceleri polis terörü arasında tezat oluşturan farklı bir durumdu. Gündüz protestoları genellikle grev komitesi üyeleri ve diğer sivil toplum grupları: öğretmenler, memurlar, öğrenciler, aktivistler tarafından yönetildi. Bu protestolar ESMAD tarafından saldırıya uğradı, ancak büyük ölçüde barışçıl kaldı. Gece, güvenlik güçlerinin terör hükümdarlığı başlıyordu. Ülke çapında adam kaçırma, suikast, silahsız kalabalığa rastgele ateş etme ve tecavüz haberleri çıktı. Bogota merkezli El Tiempo köşe yazarı Sandra Borda’nın New York Times’a verdiği röportajda söylediği gibi: Duque, gündüzleri protestoculara zeytin dalı sunuyor ve geceleri protestocuları öldürmek için polis ve haydutlar gönderiyor gibiydi.
Bogota’da gün içindeki protestolar nispeten barışçıl kaldı. Yeşiller Partisi belediye başkanı Claudia Lopez, Duque’nin ESMAD polisinin yanı sıra asker gönderme teklifini reddetti ve bunun yerine orduyu hapishaneleri ve polis karakollarını korumaya gönderdi. Ancak protestocular ESMAD ihlallerini kınadı ve insan hakları aktivistleri gözaltına alındı. Bogota’nın güneyinde isyan polisi (ESMAD), bir tanktan fırlatılan elektronik çoklu mermi fırlatıcısı ile protestoculara saldırdı. Takma adıyla “Venom” 110.000 dolara ve attığı flaş bombası içeren göz yaşartıcı gaz kutularının bir parçası da 71 dolara mal oluyordu. [6] Hafta ortasında protestoların 8. gününde başkentin 20 noktasında 27.000’den fazla protestocu toplandı. Şiddetli yağışlara ve güçlü ESMAD varlığına rağmen protestocular şehirlerin ana parkları ve üniversitelerinde mitingler düzenlediler. Perşembe günü, Bogota yakınlarındaki bir kasabada, başkentte polis şiddetinin sembolü haline gelen 24 yaşındaki Brayan Niño’nun öldürülmesiyle ilgili olarak bir polis müfettiş yardımcısı yakalandı. [7]
Geçtiğimiz hafta sonu 3 milyonluk (ülkenin üçüncü büyük şehri) Cali, protestoların merkez üssü oldu. Salsa dansıyla ünlü şehirde sokaklarda büyük bir “salsa partisi protestosu” patlak verdi, insanlar sevdikleri salsa müziğinin ritmiyle ve cacerolazos’un (Güney Amerika’da özellikle yiyecek söz konusu olduğunda tencere ve tavalara vurma şeklinde evrensel bir protesto biçimi) sesiyle dans etti. Ancak, bu hafta Cali’deki durum giderek daha karmaşık hale geldi. Şehir, protestoya yönelik yoğun bir polis ve askeri baskının odağı oldu – ki bu noktada, Cali Kolombiya şehirleri arasında açık ara en militarize olmuş şehirdir. Ancak bu kısmen, Cali’deki ulusal greve kimliği belirsiz silahlı grupların sızmış olmasından kaynaklanıyor ve bu gruplar, yağma ve benzin çalmanın yanı sıra protestocuları vurmakla suçlanıyorlar. Protestocuların, yağmacıları malları aldıkları mağazalara iade etmeye ikna etmeleri gibi garip olaylar da yaşandı bu süreçte. Salı günü, Calililer on iki saatlik internet ve elektrik kesintilerine katlandı. Protestocular, ailelerine ulaşamadıkları ve ESMAD’ın ihlallerini kınamak için tercih edilen yöntem olan sosyal medyada paylaşım yapamadıkları için paniğe kapıldılar. Bugün itibariyle Cali, polis vahşeti ve cinayetlerinin çoğuna maruz kalmış durumda [8] ve şehre giden ana erişim yolları barikatlarla kapatıldığı için benzin tükenmek üzere.
Cali’nin kuzeyinde, kahve bölgesinin kalbindeki Pereira, hareketin yüzlerinden biri olan Lucas Villa-Vargas’ın trajik ölümünün yaşandığı yerdi. Çarşamba akşamı, beden eğitimi öğrencisi olan Villa-Vargas, motosiklet kullanan silahlı adam tarafından öldürüldüğünde, Pereira’ya giden ana köprü olan El Viaducto’da duruyordu. Kolombiya şehirlerindeki popüler mahallelerde yaşayanların çok iyi bildiği gibi, ucuz bir motosiklete yaklaşan iki adam uğursuz bir işarettir. Silahlı adam Villa ile birlikte şu anda yerel bir hastanede hayatta kalma mücadelesi veren iki genç hareket üyesini daha vurdu. [9] Pereira’nın belediye başkanı, silahlı adamı yakalayanlar için ödüller vaad etti ancak yüz binlerce izleyici Lucas’ın suikastını çevrimiçi olarak görmüştü. Pereiralılar arasında, Villa’nın katilinin bir tetikçi olduğuna dair çok az şüphe vardır. Lucas’ın liderliği Pereira’daki protestocular arasında oldukça görünür hale gelmişti; ve ne yazık ki, sosyal adalet talepli bu tür protestolarda öne çıkma, Kolombiya’da genellikle yüksek bir maliyete yol açıyor.
Önerilen vergi reformu konusundaki öfke, dünyadaki en kötü Covid salgını dalgalarından birinin ortasında geldi. Pek çok şehirde yoğun bakım üniteleri tam kapasiteye ulaşmış durumda ve aşılama süreci büyük bir başarısızlıkdı. Nüfusun% 8’inden daha azı ilk dozu aldı ve bunların çoğu, ikinci dozlarının aşı eksikliği nedeniyle üç aya kadar ertelendiğini gördü. Hükümet, Pfizer ile doğrudan müzakereye öncelik vermek yerine, özel sağlık şirketlerine seçkinler için doz satın almaları noktasında pazarlık yapma yetkisi verdi. Halka açık test neredeyse hiç mevcut değil ve 50 dolarlık özel laboratuar testleri çoğu ailenin bütçesinin çok ötesinde. [10] Grevlerin başlamasının ertesi günü Sağlık Bakanı, büyük grevlerin ve protestoların olduğu şehirlerin zaten zayıf olan aşı tedarikinin askıya alınacağı tehdidini bir tweetle duyurdu. O, bu grotesk tehdidini bir gün sonra geri çekti, ancak iş işten geçmişti. [11] Sosyal medya ve haber kaynakları, hükümetin beceriksizliği ve ülke çapında iyi bilindiği gibi aşı olmak için Miami’ye uçan yüksek profilli gruplarla alay ederken, düşük gelirli sınıftaki öncelikli gruplar ilk doz aşı için endişeyle bekliyorlardı. [12]
Pek çok ülkede olduğu gibi, Kolombiya’da da covid, salgın, aşırı ücret ve gelir eşitsizlikleri gibi zaten daha önce de varolan derin eşitsizlikleri daha da kötüleştirdi. Kolombiya’da nüfusun% 63,8’i asgari ücretten fazla kazanmıyor, bu da aylık 270 ABD dolarına eşit (DANE, 2020) ve 2,2 milyon Kolombiyalı aile günde yalnızca iki kez yemek yiyebiliyor (DANE, 2020). Yoksulluk içinde yaşayanların oranı 2019’da % 35,7’den 2020’de % 42,5’e çıktı (Portafolio, Mart 2021). Bunu, gerici reformu gerçekleştirmeye hazır olan hükümet yetkililerinin durumuyla karşılaştırın. Kolombiya’da, bir kongre üyesi asgari aylık maaşın otuz dört katı veya her ay yaklaşık 9,430 ABD doları kazanıyor. Kongre üyesi erkekler ve kadınlar ayrıca, üye başına toplam 25,837 ABD doları tutarında aylık düz bilet kotası, kiralık kurşun geçirmez araba, sigorta, cep telefonu anlaşmaları ve personel maaşları alırlar. [13] Kamu harcamalarına gelince, Mart ayında Duque, yirmi dört adet son nesil F-16 savaş uçağını 4,5 milyar ABD dolarına satın alma kararını açıkladı. 4 Mayıs Salı günü ise, protestoların ortasında, maliye bakanı planı geri çekti. [14]
Toplum genelinde, Kolombiya’ya özgü eşitsizlik, iyi sağlamlaştırılmış bir tabaka sistemi ile desteklenmektedir. Tabaka sisteminde kentsel alanlara, konutların kalitesine ve kentsel gelişime göre birden altıya kadar numara verilir (Kanun Hükmünde Kararname 3069/1968; Kanun 142/1994). Tabaka sistemi Kolombiya’ya özgüdür ve 60’ların sonlarında yüksek tabakalardan (5 ve 6) fazla ödeme yoluyla düşük tabakalara (1 ve 2) sübvansiyonlar aktararak kamu hizmetleri maliyetlerini yeniden dağıtmak için tasarlanmıştır. Bununla birlikte, gerçekte, yaygın bir statü işareti haline geldi ve ayrımcılığa ve sosyal hareketsizliğe katkıda bulunuyor. Tabaka sistemi hane halkı gelirine dayalı olmamakla birlikte, Amerikan şehirlerindeki redlining (belirli bölgelerde yaşayanları ırka veya etnik kökene dayalı, hizmetlere erişemeyeceği bir yere koyan ayrımcı bir uygulama. Çn.) etkilerine benzer sonuçlara yol açmıştır. Bogota gibi büyük bir şehirde, kuzeydeki 5. tabakadaki bir kişi, bütün hayatını fakir güneye ayak basmadan geçirebilirdi. Büyük olasılıkla, onlar için çalışan hizmetçiler, dadılar ve kapıcılar, yüksek tabakalı insanların düşük tabakalı bir insanla yaşadıkları yakın tek ilişki olurdu. Zengin ve fakirleri ayıran bu tam kopukluk, belki de başkan yardımcısı Marta Ramirez’in son zamanlarda neden kayıt dışı işçileri pandemiden kurtulmak noktasında tasarrufları olmadığı için suçladığını, sorunlarını çözmek için refah beklemekten vazgeçmeleri gerektiğini ve yeni bir imaja sahip olmak için bir fırsat olarak pandemiye katlanmaya teşvik etmesini açıklıyor olabilir. [15]
Kolombiyalılar, bu tür aşağılamalara sosyal medyada video şakalar gibi mizah yolu ile yanıt verme eğilimindeydiler. Aynı şekilde, muazzam yolsuzluk skandallarına ve kamuya açık para dolandırıcılığının sürekli kışkırtılmasına da tepki verdiler. Her bir yolsuzluk skandalı haberleri birkaç hafta boyunca kabarıyor, ta ki bir sonrakinde geri çekilene kadar, hemen hemen hiçbir yüksek kamu görevlisi sorumlu tutulmuyor veya kamu parası kurtarılmıyor. Bu arada, komşu ülkeler başkanlarını devirdi ve benzer beyaz yakalı suçlardan üst düzey yetkilileri mahkum etti. Doğrusu, muhafazakar kesimler ülkenin kıtadaki en istikrarlı demokrasiye sahip olduğu havasını atıyordu. Ancak geçen hafta alay ve dinginlik yerini öfkeye bıraktı.
Protestocuların dayanıklılığı, kıtadaki çoğu komşusunda olmayan kentsel protesto ve ilerici siyasi örgütlenme düzeyi ülke için umut verici bir işaret. Kolombiya, elbette, en ünlüsü FARC olan Marksist gerilla hareketlerine ev sahipliği yapıyordu ve yarım yüzyıl süren bir iç savaş yaşadı. Bununla birlikte, bu savaş, şehirler bir sağcı hükümet tarafından birbiri ardına uygulanan neoliberal reform programıyla uyum içinde kalırken, kırsal hinterlandlarda sürdü. On yıllar boyunca gerillanın varlığı, hükümetin ve seçkinlerin en ufak bir sosyalist etki gösteren herhangi bir siyasi faaliyeti damgalamasına ve meşrulaştırmasına yardımcı oldu. Daha fazla güce ihtiyaç duyulduğunda, paramiliter gruplara güvenilebilirdi ve Kolombiya, sendika örgütleyicileri için uzun süredir dünyanın en tehlikeli yerlerinden biriydi.
Bununla birlikte, Hylton’un (2020) yazdığı gibi, birçok Kolombiyalı mevcut siyasi durumlarını potansiyel bir tarihsel açılış olarak görüyor. Başkan Duque’un 2019’daki emek reformu tasarısı, 1977’deki sivil grevden beri görülmeyen ülke çapında bir kentsel seferberliği ortaya çıkarmıştı. [16] Bu başkanlık döneminde, protestolar Kolombiya’nın siyasi manzarasının düzenli bir özelliği olarak ortaya çıktı. Gerileyen tasarının yenilgisi, gençler, şehirli yoksullar ve ayaklanmayı destekleyen öğretmen ve sağlık çalışanları sendikaları için eşi görülmemiş bir zaferdir. Durumun kontrolünü yeniden ele geçirmek isteyen hükümet, görüşmelerin zaman çizelgesini hızlandırmak için Comite del Paro’ya ulaştı. Grev Komitesi, şehirlerin askersizleştirilmesinin masaya oturmasının bir koşulu olduğunu ileri sürdü.
(*) Bu yazı Yolculuk Çeviri Kolektifi tarafından “Colombia on the Brink” başlıklı yazıdan çevrilmiştir
Notlar:
- https://www.semana.com/finanzas/articulo/reforma-tributaria-cafe-chocolate-azucar-y-otros-productos-de-alto-consumo-que-tendrian-iva-del-19/202104/ ↑
- https://razonpublica.com/el-regalito-tributario-a-las-companias-de-minas-y-petroleos-us-3-300-millones-anuales/ ↑
- https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/05/colombia-amnistia-denuncia-respuesta-militarizada-represion-policial/ ↑
- https://cnnespanol.cnn.com/2021/05/04/onu-colombia-denuncia-amenazas-ataques-cali-orix/ ↑
- https://www.nytimes.com/2021/05/05/world/americas/colombia-covid-protests-duque.html ↑
- https://www.elespectador.com/noticias/bogota/venom-el-arma-en-la-tanqueta-del-esmad-que-causo-panico-en-el-sur-de-bogota-en-el-paro-nacional/ ↑
- https://noticias.caracoltv.com/colombia/capturan-a-mayor-de-la-policia-por-muerte-de-brayan-nino-durante-protestas ↑
- https://www.rcnradio.com/colombia/pacifico/policia-confirma-que-ya-son-los-10-muertos-en-los-cuatro-dias-del-paro-en-cali ↑
- https://www.elespectador.com/noticias/nacional/paro-nacional-denuncian-tres-heridos-por-disparos-en-el-viaducto-de-pereira/ ↑
- https://www.elespectador.com/noticias/salud/la-farmaceutica-pfizer-anuncio-que-no-vendera-sus-vacunas-a-privados-en-el-pais/ ↑
- https://www.semana.com/nacion/articulo/ministro-de-salud-de-colombia-anuncio-que-no-se-suspende-el-envio-de-vacunas-al-valle-del-cauca/202102/ ↑
- https://www.semana.com/economia/empresas/articulo/muchos-colombianos-viajaran-a-ee-uu-a-ponerse-la-vacuna-dice-viva-air/202157/ ↑
- https://www.eltiempo.com/politica/congreso/salarios-de-congresistas-cuanto-cuesta-un-congresista-en-colombia-557675 ↑
- https://www.semana.com/economia/macroeconomia/articulo/atencion-colombia-ya-no-gastara-14-billones-en-aviones-de-combate-confirmo-nuevo-ministro-de-hacienda/202150/ ↑
- https://www.wradio.com.co/noticias/actualidad/marta-lucia-ramirez-invita-a-los-colombianos-a-no-ser-atenidos-en-medio-de-la-pandemia/20200507/nota/4036537.aspx ↑
- https://nuso.org/articulo/algo-esta-pasando-en-colombia/ ↑