Herkesin kendine özgü güçlü yanları vardır. Bazı insanlar yetenekli sporcularken, bazıları müzik konusunda iyidirler. Bazıları ise bir ormanda harita olmadan yolunu bulabilirken, bir diğeri başkalarını resmetmekte harikadırlar. Gelişim psikoloğu Howard Gardner, bu güçlü yönleri zekâ olarak adlandırmaktadır. Ayrıca insanların düşünme ve etkileşim kurma yollarının dokuz resmi kategoriye ayrılabileceğini savunmaktadır. Bu kategoriler, müzikal yeteneklerden mantıksal yeteneklere ve uzamsal yeteneklere kadar değişmekte ve insanların sahip olduğu yeteneklerin çoğunu kapsamaktadır.
Bu becerilerden bazılarının anlaşılması kolaydır. Birisi özellikle dans etme konusunda yetenekliyse, bedensel kinestetik zekâya sahip olması mantıklıdır. Aynı şey müzikal zekâ için de geçerli bir durumdur. Bu kategorideki becerilerle şarkı söylemeyi veya bir enstrüman çalmayı eşleştirmek kolaydır. Ancak bunun yanında bazı yetenekleri ayırt etmek daha zordur. Örneğin, görsel uzamsal zekâ, çoğu zaman insanları görünür genişliğiyle karıştırır. Bununla birlikte, Gardner tarafından önerilen diğer zekâ gibi, görsel uzamsal zekâ, çeşitli günlük becerilere dönüşür. Bunlardan biri mekânsal görselleştirmedir.
Yine, müzikal yeteneği müzikal zekâ ile eşleştirme kolaylığı ile karşılaştırıldığında bu kafa karıştırıcı görünebilir. Ancak, daha önce bir yere gitmek için bir harita kullanan biri, Legolarla oynadıysa veya bir çekmecedeki öğeleri organize ettiyse, mekânsal görselleştirme kullanmış demektir. Mekansal görselleştirmeyi tam olarak tanımlamak gerekirse; üç boyutlu düşünme ve daha spesifik olarak, iki ve üç boyutlu nesneleri zihinsel olarak hareket ettirme yeteneğidir. Çeşitli meslekler tarafından kullanılır, ancak günlük yaşam için de gereklidir.
Görsel Uzamsal Düşünme Becerisini Kullanan Meslekler
Neredeyse herkes günlük olarak mekânsal görselleştirmeyi kullansa da, belirli kariyerler bu beceriye öncelik verirler. Mühendisler muhtemelen her gün mekânsal görselleştirmeyi kullanan profesyonellerin en dikkate değer örneklerinden biridir. Bazı kolejler, öğrencilerin bir mühendislik programına kaydolmadan önce mekânsal bir görselleştirme değerlendirmesi yapmalarını bile isterler. Benzer şekilde, birçok mühendislik programı, öğrencilerin mekânsal görselleştirme becerilerini geliştirmelerine yardımcı olabilecek seminerler içerirler.
Mühendislik birçok alt disipline bölünebilir. Bununla birlikte, mühendis olmak özünde bazı ürünleri tasarlamak, geliştirmek ve iyileştirmekle ilgilidirler. İnşaat mühendisleri tüneller veya köprüler tasarlarken, makine mühendisleri makine ve cihazlar geliştirebilirler. Mühendisler, iki boyutlu tasarımlarını üç boyutlu bir nesneye nasıl dönüştüreceklerini düşünmelidir, bu nedenle mekânsal görselleştirme çok önemlidir. Uzamsal görselleştirme genellikle bilim ve matematik ile eşleştirilse de, diğer meslekler de uzaysal görselleştirmeyi kullanırlar. Örneğin, sanatçılar ve grafik tasarımcılar, mühendislerin kullandığı aynı mekânsal görselleştirme becerilerini kullanırlar.
Sanat yaratırken sanatçılar, üç boyutlu nesnelerin yan yana nasıl görünmesi gerektiğini belirlemek için uzamsal görselleştirmeyi kullanır. Bir şeyin boyutu, belirli bir açıdan nasıl göründüğü ve etrafındaki tüm uzaysal görselleştirme becerilerine dayanan şeylere kıyasla nasıl görünmesi gerektiği ile ilgilidir. Her gün mekansal görselleştirmeyi kullanan bazı profesyoneller arasında mimarlar, jeologlar, cerrahlar ve fotoğrafçılar bulunur.
Görsel Uzamsal Düşünme Becerisinin Günlük Hayatta Kullanımları
Bir kişi yukarıda belirtilen mesleklerden birinde çalışmasa bile, muhtemelen her gün mekansal görselleştirme kullanıyordur. Örneğin bir kişinin paket şeklinde mobilya satın aldığını düşünelim, kutuda bulunan ve montaja hazır düz paketli mobilyalarda, yepyeni mobilya parçalarını birleştirmeye yardımcı olmak için genellikle resim ağırlıklı talimatlar bulunur. Mobilyaları birleştirmek ilk etapta karmaşık görünebilir. Bununla birlikte, başarılı olmak için ihtiyaç olan tek araç uzamsal görselleştirmedir. Mekânsal görselleştirme, bu iki boyutlu talimatları alan ve bunları birleştirmeye çalışılan üç boyutlu nesneye çeviren bir beceridir. [uzamsal3]
Mobilyaları bir araya getirmeye benzer şekilde, aşağıdaki yönergeleri içeren birçok aktivite mekansal görselleştirme gerektirir. Örneğin, harita kullanmak uzamsal bir faaliyettir. Haritaya bakmalı ve bu iki boyutlu görüntünün fiziksel çevreye nasıl uygulanacağının belirlenmesi gerekir. Ya da kalıptan bir şey dikmek de olan kişilerde bu beceriyi kullanırlar. Bir gömlek dikmek için, bir giyim eşyasının çizimine bakmalı ve bu çizimi nasıl hayata geçireceğinin düşünülmesi gerekir. Özellikle, giysiyi doğru boyutta yapmak, iyi uzamsal görselleştirme becerileri gerektirir.
Aynı şey, bir arabanın bagajında yiyecekleri yerleştirmek, bir valiz paketlemek veya eşyaları bir dolaba koymak için de geçerlidir. Mekânsal görselleştirme, beyinde bunları canlandırmaya ve ardından bu öğeleri organize etmenin en iyi yolunu uygulamaya yardımcı olabilir.
Görsel Uzamsal Zekâ Nasıl Değerlendirilir?
Hem işyerinde hem de daha geniş dünyada mekânsal görselleştirme gerekli olduğundan, psikologlar bu beceriyi değerlendirmek için testler uygulamaktadırlar. Bazen okullarda, üniversitelerde veya işyerlerinde tamamlanan bu testler, kişinin mekânsal yeteneklerinin ne kadar gelişmiş olduğunu gösterir. Üniversiteler (özellikle mühendislik programları) genellikle kendi benzersiz uzamsal görselleştirme testlerine sahiptirler. Bu testler, öğrencilerin kendi programlarına girmeye hazır olup olmadıklarını test etmek için tasarlanmıştır. Tipik olarak, üniversite, daha düşük puanlara sahip öğrencilerin bir uzamsal görselleştirme kursuna kaydolmalarını önermektedir. Diğer değerlendirmeler yöntemleri arasında şunlar bulunmaktadır:
– Zihinsel döndürme testi: Bu tür bir değerlendirme, genellikle test katılımcısına birkaç şekil sunmaktadır. Şekillerden biri hedef olarak belirlenir ve katılımcıların daha sonra hedef şekline uyması için hangi şeklin döndürülebileceğini seçmesi istenir. Dijital testlerde, test katılımcısının hedefe uyması için şekli döndürmesi gerekebilir.
– Zihinsel kesme testi: Zihinsel kesme testinde, katılımcıya bir nesne sunulmaktadır. Nesne daha sonra kesilir ve katılımcının, sağlanan seçeneklerden hangisinin kesilirse şekle uyacağına karar vermesi istenir.
– Form panosu testi: Form Panosu Testi, tangram bulmacasına benzer şekilde çalışmaktadır. Katılımcılardan, verilen daha büyük bir şekli doğru şekilde doldurmak için daha küçük şekiller kullanmaları istenir.
– Yüzey geliştirme testi: Yüzey geliştirme testi için, teste giren kişiler, karşılık gelen kenarları belirleyerek düz bir şeklin üç boyutlu bir şekle nasıl uyacağını belirlemeleri istenir. Daha zorlu şekiller sıklıkla kullanılsa da, bunun yaygın bir şekli bir küp içermektedir.
– Kağıt katlama testi: Bu test, katılımcıların katlanmış bir kağıt parçasını açılmış bir kağıt parçasıyla delinmiş deliklerle eşleştirmelerini gerektirir. Başarılı olmak için, katılımcıların kağıt parçasını zihinsel olarak manipüle etmesi gerekmektedir.
Görsel Uzamsal Zekâ Nasıl Geliştirilir?
Kişi uzamsal görselleştirme konusunda kendisini özellikle yetenekli görmüyorsa, endişelenmemesi gerekir. Bazı insanlar uzaysal görselleştirmede doğal olarak daha iyi olsalar da, herkes bu beceriyi geliştirebilir. Howard Gardner, farklı zekâ parçalarının her zaman öğrenilebileceğini, geliştirilebileceğini veya iyileştirilebileceğini vurgulamaktadır. Uzamsal yetenekleri geliştirmenin pek çok yolu vardır. Neyse ki, bu yöntemler genellikle çoğu kişinin zaten günlük yaptığı oyunlar veya hobiler gibi eğlenceli aktivitelerdir.
Ebeveynler genellikle çocuklarının daha az video oyunu oynamasını isterler, ancak video oyunları uzamsal görselleştirme becerilerini geliştirebilir. Araştırmalar, özellikle aksiyon video oyunlarının insanların mekânsal yeteneklerini geliştirmelerine yardımcı olabileceğini tespit etmiştir. Video oyunları üç boyutlu ortamlarda hareket etmeyi veya üç boyutlu nesneleri manipüle etmeyi içerdiğinden, mekânsal görselleştirme becerileri için harika bir eğitim alanı görevi görürler. Bununla birlikte, Tetris gibi daha az gelişmiş bir video oyununun bile bir kişinin uzamsal yetenekleri üzerinde derin bir etkisi olabilir.
Çizim, heykel veya origami gibi sanatsal hobiler de bir kişinin mekânsal farkındalığı geliştirebilir. Profesyonel bir sanatçının uzamsal görselleştirmeyi kullanacağı gibi, çizim sırasında iki ve üç boyutlu nesneler hakkında düşünme alıştırması yapabilir. Bununla beraber minyatür modeller ve heykel yapımı da faydalı olabilir. Satranç oynamak veya bulmacaları bir araya getirmek de mekânsal görselleştirme becerileri geliştirmek için idealdir. Resim oluşturmak için aynı yedi şekli kullanan bulmacalar olan tangramlar, mekânsal yetenekleri de içerir.
Elbette, uzaysal yetenekleri geliştirmek için kişi illa kendi alışkınlıklarından vazgeçmek zorunda değildir. Ve çoğu kişi, her gün mekânsal görselleştirme içeren aktiviteler zaten yapmaktadır. Bir haritayı takip etmek veya bulaşık makinesine bulaşıkları dizmek gibi işler sıradan görünse bile görsel uzamsal zekâyı geliştirmektedir.
Birçok insan uzamsal görselleştirmeyi çok zor bulmaktadır. İki ve üç boyutlu nesneler arasında geçiş yapmak ve ardından bu nesnelerde manevra yapmak aşırı zihinsel disiplin gerektirebilir. Bununla birlikte, yalnızca mekânsal yetenekleri keskinleştirme yolundan da faydalanabilir. Benzer şekilde, akıl sağlığı hizmeti almak da göz korkutucu olabilir ve aynı derecede zihin kontrolü gerektirebilir. Uzamsal yetenekleri geliştirmek gibi, bu da aynı derecede faydalıdır.
Kaynakça:
https://www.parentingscience.com/spatial-intelligence.html
https://cty.jhu.edu/talent/docs/SpatialMore.pdf
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu