İstanbulun Fethi Nedenleri ve Sonuçları
İSTANBUL’UN FETHİ, Osmanlı padişahı II. Mehmet zamanında sağlanmıştır (29 Mayıs 1453). İstanbul, Osmanlı devletine başkent olacak en uygun bir şehirdi. Anadolu’da ve Balkan yarımadasında toprakları olan Osmanlı devletinin, güvenliği ve gelişmesi bakımından İstanbul’u ele geçirmesi zorunlu idi. Türkler, Anadolu’dan Rumeli’ye ve Rumeli’den Anadolu’ya asker geçirmede güçlüğe uğruyorlardı. Düşmanları, Çanakkale boğazını kapatabiliyordu. Bizans imparatorları, Avrupa devletlerini ve Anadolu’daki Türk beyliklerini, OsmanlIlara karşı savaşa kışkırtıyorlar, şehzadelere ayaklanmaları için yardımda bulunuyorlardı. İstanbul alınırsa, Avrupa devletlerinin, birleşerek Türkleri Balkan yarımadasından çıkarmak umutları kalmayacaktı. Hz. Muhammed, bir sözü ile İstanbul’u alacak komutanı önceden kutlamıştı.
İstanbul’u almak oldukça güçtü. Bu şehri ele geçirebilmek için hem karadan hem de denizden kuşatmak gerekli idi. Yalnız karadan kuşatılırsa, denizyolu ile yardım alabiliyordu. İstanbul, çok sağlam surlarla çevrilmişti. Surların ö-nünde, içi su dolu geniş bir hendek vardı. BizanslIlar, Grejuva (Rumateşi) denilen ve suda da yanan bir silahla düşmanlarının donanmalarını yakabiliyorlardı. İstanbul, o zamana kadar birçok kez kuşatılmışsa da alınamamıştı. BizanslIlar, bu ünlü şehirlerine dünyanın akrapolü diyorlardı. Hunların, Avarların, İranlIların, Arapların ve Bulgarların İstanbul’u kuşatmaları sonuç vermemişti. Daha önce, Yıldırım Bayezit, Musa Çelebi ve II. Murat da İstanbul’u kuşatmışlar, fakat Haçlı savaşları, Timur’un Anadolu’ya girmesi ve iç olaylar nedeniyle alamamışlardı.
II. Mehmet, ilk iş olarak İstanbul’un fethi hazırlıklarına başladı. Yıldırım Bayezit zamanında yapılan Anadoluhisan’ nm (Bak.) karşısına Rumelihisarı’nın (Bak.) yapılmasını buyurdu. Türk mimar, usta ve işçileri, dört ay gibi kısa bir sürede büyük bir kalenin yapılmasını tamamladılar. Buraya dört yüz yeniçeri yerleştirildi ve toplar kondu. Böylece, .Hıristiyan ülkelerden Karadeniz yoluyla Bizans’a gelecek yardım önlenmiş olacaktı. Bizans imparatorluğunun, İstanbul yakınlarındaki Misivri, Vize gibi kaleleri elinden alındı. İstanbul’u denizden kuşatmak için güçlü bir donanma hazırlandı. Surları yıkmak üzere büyük toplar döktürüldü.
Bizans’ın son imparatoru Konstantin de (Bak.) savunma hazırlıklarına girişti. Surları onarttı, önemli yerlere taş atan makineler yerleştirdi. Haliç’teki gemileri silahlandırdı. Deniz kenarındaki surları, askerlerle güçlendirdi. Haliç’in ağzını, eski gemilerle ve zincirle kapattı.
II. Mehmet, gerekli savaş hazırlıklarını tamamladıktan/ sonra, 150 bin kişilik her yönden güçlü bir ordu ile 1453 yılının nisan ayı başlarında Edirne’den İstanbul önlerine geldi. Şehri karadan ve denizden kuşattı. İmparatora gönderdiği elçi aracılığıyla kan dökülmeden İstanbul’un Türklere verilmesini istedi; fakat olumlu karşılık alamadı.
Padişah, karargâhını Topkapı karşısına rastlayan Maltepe’de kurdu. Edirne-kapı’dan Haliç’e kadar olan sol yana Rumeli beylerbeyi Karaca Paşa, Topkapı’ dan denize kadar olan sağ yana Anadolu beylerbeyi Ishak Paşa ve Mahmut Paşa komuta ediyordu. Zağanos Paşa komutasındaki Türk birlikleri de Galata yakınlarında yer aldı. Galata bölgesi, Ce nevizlerin elinde idi.
6 nisan 1453 sabahı savaş başladı. İstanbul’un güçlü surları, top gülleleriyle dövülmeye başlandı. Top atışlarında çıkan büyük gürültü, BizanslIları kuşkuya düşürdü. Bu durumu gidermek için İstanbul sokaklarında Meryem’in resmi dolaştırıldı. Bombardıman aralıksız olarak sürdürüldü. Çetin bir savaş oluyordu. BizanslIlar, surların yıkılan yerlerini, gece onurıyorlırdı, İmparator, hergün surları dolaşıyor, askerin savunma gücünü artırmaya gaiışıyordu. Türk birlikleri, tekerlekli ağaç kulelerle surlara yanaşmak istedilerse de. bu kuleler grejuva ateşiyle yakıldı Donanma, zinciri kırıp Halic’e giremedi; papanın yardım için gönderdigi beş gemi durdurulamadı. OsmanlI donanmasının başarılı olamamasına kızan II. Mchmeî, atını denize sürdü; M;’ olan kıyıda epeyce ilerledi. Donanma komutanı Baltaoğlu Süleyman Bey değiştirildi
Padişah. İstanbul’u almaya kararlıydı. Zorluklar onu yıldırmıyordu. Savaş gemilerinden bir bölümünün, karadan Halic’e indirilmesine karar verdi, önce, gemilerin geçirileceği yol hazırlandı. Kalın keresteden kızaklar yapıldı. Gemilerin kayması için üzerleri yağlandı. Yetmiş iki gemi, bir gece içinde, Boğaz’ın Tophane lınıuuncan ‘lepebaşfna çıkarıldı oradan d» Kasımpaşa’ya getirilerek HaliçV iıidini ii. BizanslIlar, sabahleyin Türk i’,c:t.ısl< rin) Haliç’te görünce ne yapacaklaı im : pırdılar. İstanbul, karadan da ■’ veri meden sıkıştırılıyor, toplar durmadan ateş ediyordu. Fakat 6 ve 12 ma. i: I. v»pıl.iO saldırılarda bir sonuç alınamadı. Surların altına açılan la* Simlin, Bizanslılaı buluyorlar, etkisiz ‘iururna getir yo’’lar riı.
II. Mehmet genci saldırıya geçmeden önce, imoH,rai,ıra yaptığı barış önerisinde: lı Şehrin kendisine bırakılması, 2) İmparatorun, yakınları ve hâzinesi ile istediği yere gitmesi veya Mora despotluğunu k,?bul etme»?. 3) Halkın da gitmek ve Kalmakta serbest olduğunu bildirdi Ş’;hir savaşlt . imacak olursa, halkın Uf.tsa-t edileceğini ayrıca belirtti. İmparator buna karşılı!»’ yergi vermek öne-nfainde uiuııdu: Böylece, bu girişimden bir som m; alınamadı Bizanslıiar, artık nlvisi gibi surları o-laramıjoı la di. Edirnekâpı ile Topkapı arasında oluııuç, geniş gedikler açılmıştı. Türkler, kjs,u m nın elli üçüncii SünÜ . t.29 Mayıs ¡153 Salı)., karadan ve dı -i/ui. n udırıya çıt tiler. Yeniçerilerden Uiut-ıtiı Hasa’. s.’.ğ elinde palası, .■■ol el i.’ide !. ‘i I k.-m eîti eu halde »ura çık tı. Daha başkaları da onu izledi. Bu ilk çıkanları, Bizans askerleri öldürdüler, U-lubatlı Haşan, surdan aşağı düştü. Yukarıdan atılan ok ve taşlarla şehit oldu. Fakat onların bu cesur davranışları boşa gitmedi. O gün. Türk ordusu İstanbul’u aldı. İmparator Konstantln ölü o-larak bulundu.
İstanbul. Türk askerinin kahramanlığı ve II. Mehmet’in güçlü iradesi ile ele geçirildi. Bu başarısından ötürü genç padişaha Fatih unvanı verildi.
İstanbul’un fethinin, her yönden çok önemli sonuçlan oldu. Türkler Anadolu’ nun ve Balkan yarımadasındaki ¡ilkelerinin ortasında bulunan bu şehri, kendilerine başkent yaptılar. Osmanlı devletinin, bundan sonra bir imparatorluk olduğu kabul edildi. Dünyanın en önemli geçitlerinden biri olan İstanbul boğazı tam olarak Türklerin eline geçti. Karadeniz ticaret yolu, Osmanlı devletinin yönetimine girdi. Türklerin, Avrupa’da güvenle yerleşmeleri sağlandı. Ortaçağ boyunca bin yıldan çok süren Doğu Roma imparatorluğu (Bizans imparatorluğu) sona erdi. Şehirleri çeviren surlar ve kaleler, ne kadar güçlü olursa olsun, bunların top gülleleriyle yıkılabileceği anlaşıldı. İstanbul’un, Türklerin eline geçmesinden sonra İtalya’ya giden BizanslIlardan bazıları, eski eserlerin incelenmesini sağlayarak Rönesans’ın gelişmesine yardım etmiş oldular, tstan bul’un fethi, Ortaçağ’m sonu. Yeniçağ m başı olarak kabul edildi