Alyanslar, mermiler ve yakılan kalıntılar, Nazi işgali altındaki Polonya’da savaş suçuna dair kanıt arayan arkeologlar tarafından yakın zamanda keşfedilen bulguların sadece birkaçı… Polonyalı araştırmacılardan oluşan bir ekip Antiquity dergisinde yer alan yeni çalışmada, kuzey Polonya’da “Ölüm Vadisi” olarak bilinen bir bölge çevresinde arkeolojik bir araştırma yürütmekteydi.
Polonya Bilim Akademisi’nin baş yazarı Dr Dawid Kobialka, açıklamasında “Ölüm Vadisi yakınlarında yaşayan bir çocuk olarak, orada arkadaşlarımla oynardım” dedi ve ekledi: “Otuz yıl sonra, orada yaklaşık 500 Polonyalıdan oluşan bir toplu mezar keşfettim.”
Polonya’nın Alman işgali Ekim 1939’da tamamlandıktan sonra, Pomeranya eyaletinde sadece birkaç ay içinde 30.000 ila 35.000 arasında Polonyalı entelektüel, Polonyalı sivil, Yahudi ve Çek ile psikiyatri kurumlarında bulunan Alman mahkûm öldürüldü. Birçok vahşi toplu infazdan biri, Nazilerin yüzlerce sivili infaz ettiği 1939 sonbaharında Chojnice kasabası yakınlarında gerçekleşti. Yöre halkı bölgeye “Ölüm Vadisi” adını verdi ve nesiller boyunca bu yerin kötü şöhreti hatırlarda kalmaya devam etti.
D. Frymark
İkinci Dünya Savaşı’nın son yılı olan Ocak 1945’te burada ikinci bir katliam meydana geldi. Görgü tanıklarının ifadelerine göre, Gestapo tarafından 600 Polonyalı mahkuma “Ölüm Vadisi”ne kadar eşlik edildi ve mahkumlar burada infaz edildi. Vahşet kanıtlarını örtbas etmek için de cesetleri derhal yakıldı. 1945 sonbaharında, savaş nihayet sona erdiğinde, bölgeden 168 kişinin kalıntıları çıkarıldı, ancak pek çok kişi bunun buzdağının sadece görünen kısmı olduğundan şüpheleniyordu.
Yeni araştırmada, arkeologlar bu korkunç hikayenin daha fazlasını ortaya çıkarmaya başladılar. Ekip, zeminin yüzeyine dağılmış gibi görünen yakılmış kemiklerin kanıtlarını ortaya çıkardı. Arşiv kanıtları ve röportajlar sebebiyle araştırmacılar, bu yanmış kalıntıların, Ocak 1945’teki ikinci katliam sırasında öldürülen Polonya direniş hareketi üyelerine ait olduğunu düşünüyor.
Dr Kobialka, “1939’daki toplu mezarların tamamının bulunup mezardan çıkarılmadığı ve 1945’te öldürülenlerin mezarının da mezardan çıkarılmadığı yaygın olarak biliniyordu” diyor.
A. Barejko
Tarihi hava görüntüleri ile birleştirilen Lidar uzaktan algılama yöntemleri, vadide hendeklerin varlığını ortaya çıkardı. İlk olarak Üçüncü Reich (Üçüncü İmparatorluk) ile savaş durumunda Polonya Ordusu tarafından kazıldıkları, ancak daha sonra Naziler tarafından ölüleri gömmek için kullanıldığı düşünülüyor.
Metal dedektörleri kullanılarak “Ölüm Vadisi” çevresinde toplam 349 kalıntı keşfedildi. Mermiler ve boş kovanlar gibi bazı nesneler burada meydana gelen vahşetin fiziksel kanıtlarıyken, kurbanların insanlığını daha derinden vurgulayan kişisel eşyalar da bulunmaktaydı.
Kobialka “Bulunan en önemli varlıklar arasında bir kadının alyansı vardı. Polonya Ulusal Anma Enstitüsü’nden Dr Dariusz Burczyk tarafından Polonya İç Ordusu’nun bir kuryesi olan Irena Szydlowska’ya ait olduğu belirlendi. Ailesine bulgu hakkında bilgi verildi ve plan yüzüğü onlara geri vermek” dedi.
Ekip, kurbanları daha hassas bir şekilde tanımlamaya yardımcı olmak için DNA analizini kullanmayı planlıyor. Bu analizler tamamlandığında, kalıntılar “Ölüm Vadisi”nde yeniden gömülecek ve bölge resmi bir savaş mezarlığı haline gelecek…