Demo hazırlarken dikkat edilmesi gereken şeyler. Neler yapılmalı, neler yapılmamalı?
Her müzisyenin, her grubun bir demosu olmal?d?r. Müzik kariyerinizin ilerlemesinde kullanaca??n?z en önemli unsurdur demo.
Bunu herkes bilir, ama nedense etkin bir demo haz?rlamak için yeterince özen gosterilmez ço?unlukla. Yanl?? anla??lmas?n; etkin derken üzerinde para harcanm??, zaman harcanm?? gibi ?eyleri kastetmiyorum. Kimi gruplar?n var?n? yo?unu harcay?p yapt?rd??? demolar vard?r ki etkin olmazlar. Nedir etkin demo yapman?n s?rr?? Gelin buna biraz kafa yoral?m.
Demo bir ileti?im biçimidir. Bir plak ?irketi yetkilisine, bir prodüktöre veya organizatöre “bak biz böyle müzik yap?yoruz” deme yönteminizdir. Etkin ileti?imin en önemli kurallar?ndan biri kendini kar??ndakinin yerine koymakt?r. ?imdi biz de bunu yapal?m.
Birine demo göndermeye karar verdi?inize göre ve akl?n yolu bir oldu?una göre, sizinle ayn? anda birçok di?er müzisyen ve grup da bu insana demo gönderiyor demektir. Istatistiksel olarak bu ki?i eline gecen demolar?n çok küçük bir bölümünü saklay?p, sahipleriyle temasa gecer, büyük k?sm?n? ise çöpe atar. Dolay?s?yla demonuzu dinlemeye haz?rlan?rken “büyük ihtimalle berbat bir?ey geliyor” ve “ke?ke güzel birsey olsa” duygular?n?n kar???m?n? ya?ar.
Bu insanlar genellikle çok da me?gul insanlard?r. Dolay?s?yla demonuzu dinlemek icin 1-2 dakikadan fazla zaman ay?rmalar?n? beklemeyin. ?nsan birkaç saniye içerisinde güçlü izlenimler edinip bunlara tutunma e?ilimi olan, büyük ölçüde önyarg?l? bir varl?kt?r.
Dolay?s?yla: amac?m?z, demoyu gönderdi?imiz ki?inin ilk izleniminin olumlu olmas?n? saglamak. Bunu ba?ar?rsak demoyu dinler, bir süre sonra bir kez daha dinler ve bizimle temasa gecer.
Simdi bir parantez açal?m ve konuya çok az ki?inin ula?abilecegi, “içeriden ve tepeden” bir perspektifle yakla?al?m.
Berklee College of Music’den yeni mezun olmu? bir çaylak konumundayken, ne yapaca??m? bilmemenin verdi?i karma?a içinde, bana bir yol gösteren olsa ne iyi olur diye dü?ünerek Ahmet Ertegün’e bir mektup gönderdim. Atlantic Records benim yapt???m müzik tarz?na yak?n olmad??? için do?rudan bana yard?mc? olmas? gibi bir beklentim yoktu; bunu mektubumda aç?kça belirttim ve yaln?zca sayg? duydu?um, deneyimli birinin görü?lerine ba?vurmak istedi?imi yazdim.
Birkaç gün sonra Berklee’de gezinirken cep telefonum çald?; bir kad?n “Ahmet Ertegün’ün ofisinden ar?yorum, sizinle görü?mek istiyor” dedi. “ebele gübele” diyerek kendimi bo? s?n?flardan birine kilitledim. Heyecanlanm??t?m, sonuçta insan Rock’tan R&B’ye kadar popüler müzi?in her türünün geli?imine büyük katk?s? olmu? biriyle hergün telefonda konu?muyor.
“Yapt?klar?n çok güzel seyler, tebrik ederim” dedi Ahmet Ertegün ve devam etti: “ama ?u anda müzik piyasas? müthi? bir de?i?im içinde ve senin yapmaya çal??t???n ?eyi yapmak da giderek zorla??yor. Bunu pe?inen söyleyeyim. Ama konu?mak istersen ben buraday?m, New York’a yolun dü?tü?ünde gel görü?elim.”
Tam bir hafta sonra Ertegün’ün Manhattan’daki ofisindeydim. Aç?k sözlü, dobra dobra, kibirden uzak bir tavr? vardi. Dünyanin neresinde olursa olsun kar??la?an her iki Türk’ün yapaca?? gibi önce memleketi kurtard?k. Sonra bir süre müzik endüstrisinin gidi?at?ndan konu?tuk. Sonra bana o s?ralar ilgilendi?i bir rap’cinin kendisine gönderdi?i demo CD’yi dinletti.
15 y?ld?r müzikle ha??r ne?ir olan ben o an “uyand?m”. Dinledi?imiz müzik inan?lmayacak derecede sadeydi. Rap zaten prodüksiyon aç?s?ndan sade bir müziktir ama bunda onun ötesinde hissedilir bir sadelik vard?; kupkuru, net bir insan sesi, arkada yal?n bir “beat” ve sa?a sola serpi?tirilmi? birkaç ufak destekleyici motif.
Gereken de buydu; rap’ci gerçekten çok ba?ar?l? bir laf cambaz?yd? ve demonun yaln?zca bunu göstermesi gerekiyordu; onun d???nda bir?ey dikkati üzerine çekerse ana konudan dikkati uzakla?t?rm?? olacakt?.
Ertegün’ün parçay? ne kadar heyecanla dinledi?ini gözlerken akl?ma o s?ralar demo yapmaya u?ra?an bir arkada??m geldi; son derece yetenekli bir ?ark?c? ve söz yazari olan ve parçalar?n? çok güzel söyleyen bir k?zd? bu. Grup üyelerinin “gitar solom iyi olmad? bir daha çalay?m” veya “davul tonlamas?n? be?enmiyorum, bir daha yaps?nlar” gibi kaprisleri yüzünden demo yapma süreci uzad?kça uzam?? ve sonuçta k?z?n bütçesini tüketti?i halde kimsenin memnun olmad??? bir?ey ortaya ç?km??t?. Ne yaz?k.
?imdi bu hikayeden yola ç?karak ad?m ad?m etkin bir demo nas?l yap?l?r onu belirleyelim.
1. Kendinizi tan?y?n
Müzi?inizin güçlü yanlar? nedir? Sizi di?erlerinden farkl? yapan sey? Sözlerin çarp?c?l???? Bestelerin ak?lda kal?c?l???? Grubun sahne performans?? Virtüözlük?
2. Parçalar?n?z? seçin
Birinci maddede belirledi?iniz güçlü yanlar?n?z? en iyi ?ekilde yans?tt???na inand???n?z üç parça seçin. Kaynaklar?n?z? az say?da parça üzerinde yo?unla?t?rmakla olay? kontrol alt?na al?yorsunuz.
3. Düzenleme yap?n
Seçti?iniz parçalar? s?f?rdan bir daha düzenleyin. Düzenleme s?ras?nda birinci maddede belirledi?iniz güçlü yan?n?z akl?n?zdan ç?kmas?n.
Çarp?c? olan ?ey sözlerinizse, düzenlemelere gereksiz gitar sololar? koymay?n. Yok gitar virtüözlü?ünüzü vurgulamak istiyorsan?iz, sözleri k?sa ve öz tutun. E?er bir grupsan?z, herkes birinci madde konusunda anla?maya vars?n ve egosu büyük gelenler gidip kendi gruplar?n? kursun.
Unutmay?n: kar??n?zdakinin ilk izlenimlerini olu?turmak icin yaln?zca birkaç saniyeniz var. Bu saniyeleri gereksiz intro’larla ziyan etmeyin. Yapt???n?z düzenlemenin her saniyesinin bir görevi olsun.
4. “Dört yeter” kural?
Düzenlemelerinizde -standart bir pop veya rock düzeni icin konu?uyorum- bir solo enstruman (veya vokal), bir e?lik eden enstruman, bir bass ve bir de vurmal? çalg? (örne?in davul) yeterli olmal?. Yani toplam dört unsur. Bunun üzerine bir?eyler eklemeye çal???yorsan?z i?i kar??t?rmaya çal???yorsunuz. Amaç dinleyicinin dikkatini da??tmak de?il, sizin kontrol etti?iniz bir noktaya odaklamak. Yal?n düzenlemelerde bu oda?? nereye yerle?tirece?inizi kontrol etmek çok daha kolayd?r.
5. Veee, kay?t!
?ster bir stüdyoya gidin, ister kendi olanaklar?n?zla kaydedin. Müziktek ailesinin yokluk içerisinde son derece güzel kay?tlar yapabilen üyeleri var. Para sizin, tercih sizin. Ama kay?t s?ras?nda hedefiniz “temiz” bir kay?t olmal?. Kay?tta gürültü olmas?n, sinyal seviyesi iyi ayarlans?n, sesler asl?na uygun ?ekilde kaydedilsin.
Herseyi efektsiz kaydetmeye çal???n. Gitaristlerin vazgeçemedikleri distortion ve chorus benzeri efektler olabilir, onlar olmadan çalam?yorlarsa ve bunlar parçan?n vazgeçilmez unsuruysa b?rak?n oyle kalsin. Ama kay?tta reverb hiçbir ?ekilde kullanmay?n.
6. Miksaj
Miksaj için genel bir ?ablon verilemez, ama mümkün oldu?unca her?eyi efektsiz b?rakmaya çal???n, yaln?zca vokal ve solo enstrumana, bir de davul kullan?ld?ysa trampete s?r kadar reverb verin. Destekleyici enstrumanlar? sa?a ve sola pan edin.
7. Vitrin
Seçti?iniz üç parçadan en çarp?c? olan?n? ba?a koyup bir CD yapin. CD’nin üzerine güzel bir CD label haz?rlay?p koyun. Burada telefonunuz e-mail adresiniz de yerals?n, olur ya gönderdi?iniz ki?i mektubunuzu ve CD’nin kutusunu kaybeder.
Grubunuzla veya kendinizle ilgili bir özgeçmi? haz?rlay?n, mümkün oldu?unca k?sa az ve öz olsun, isterseniz resim de koyabilirsiniz.
E?er sahne performans?n?z iyiyse, bir konserinizin video kayd?n? al?p göndermeyi de dü?ünün. Bu tür ?eyler kar??n?zdakinin karar vermesinde önemli rol oynayabilir.
8. Hedef
CD’yi gönderece?iniz ki?iyi do?ru seçin. Yapt???n?z tarz müzikle ilgilenen biri olsun. Mümkünse demoyu elden vermeye çal???n. Postayla gönderecekseniz k?sa bir mektup koyup niyetinizi aktar?n. “Müzi?imle kendimi ifade ediyorum” veya “içimden geldi?i gibi müzik yap?yorum” gibi benmerkeziyetçi ifadelerden kaç?n?n.
Yapt???n?z i?i ciddiye ald???n?z?, bunu geçici bir heves olarak görmedi?inizi gösterecek bir izlenim vermeye çal???n. Sonuçta kar??n?zdakinden size yat?r?m yapmas?n? istiyorsunuz. Yat?r?m yap?lacak kadar güvenilir oldu?unuzu göstermek sizin sorumlulu?unuz.
9. Üç ay geçtikten sonra 1. maddeden tekrar ba?lay?n
(c) 2004 Doruk Somunk?ran. Kaynak göstererek al?nt? yapmak serbesttir.