Çek Cumhuriyeti
Çek Cumhuriyeti (Çekçe: Česká republika) ya da resmî kısa adıyla Çekya (Çekçe: Česko , Orta Avrupa'da bir ülkedir. Kuzeyinde Polonya, batı ve kuzeybatısında Almanya, güneyinde Avusturya ve doğusunda Slovakya ile komşudur.
Tarihî Prag kenti, ülkenin başkenti ve en büyük kenti olmasının yanı sıra, çok ilgi çeken bir turizm merkezidir. Ülke, Bohemya ve Moravya bölgelerinden oluşur ve daha büyük Silezya bölgesinin bir parçasıdır. Çek Cumhuriyeti 1 Mayıs 2004'te Avrupa Birliği'nin üyesi olmuştur.
Ülkenin dünya çapında tanınan ürünleri kristal, cam işlemeleri ve garnet taşıdır. Bunun yanında, bira gerek üretim gerekse kültür olarak ülkenin en önemli sembollerindendir. Pek çok ülkede yerel bira üreticileri isim haklarını başta Bohemya bölgesine bağlı Plzeň şehri olmak üzere bu ülkeden almıştır.
Tarihçe
Günümüzdeki Çekler'in ataları 5. yüzyılda Karadeniz ve Karpat dağlarından kalkarak Orta Avrupa'ya göç etmiş Slavlardır.
8. yüzyılda bölgede Büyük Moravya Prensliği kuruldu. 874 yılında Çek kökenli I. Bořivoj, Hristiyanlığı kabul ederek Büyük Moravya Prensliği'nden bağımsızlığını ilân etti ve böylece ilk Bohemya devleti ortaya çıktı. I. Bořivoj'un kurduğu Přemyslovců Hanedanı Bohemya'yı orta çağın sonuna kadar yönetti. Orta Avrupa'nın en güçlü devletlerinden biri olan Bohemya, Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu'nun bir parçasıydı.
Mezhep kavgalarından dolayı çıkan 15. yüzyıldaki Hussit Savaşları ve 17. yüzyıldaki Otuz Yıl Savaşları Bohemya halkına büyük zararlar verdi. 16. yüzyıldan itibaren bölge Habsburglar'ın yönetimi altına girdi. Kutsal Roma Cermen İmparatorluğu zayıfladıkça Bohemya önce Avusturya İmparatorluğu sonra da Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun bir parçası haline geldi.
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu I. Dünya Savaşı sonunda yıkılınca, 1918 yılında Slovakya, Bohemya, Moravya, Silezya, ve Karpat Rutenya birleşerek Çekoslovakya adında bir ülke haline geldiler.
II. Dünya Savaşı'nın başlamasından sonra Slovakya Nazi Almanyası'yla anlaşarak Çekoslovakya'dan ayrıldı. Nihâyet 9. Mayıs 1945tarihinde Sovyetler Birliği ve Amerikan birlikleri ülkeye girerek Alman işgaline son verdiler. Çekoslovakya tekrar birleşti. 1948 yılında yönetim komünistlerin eline geçti. Bu tarihten sonra, 41 yıl boyunca Çekoslovakya Doğu Bloku'nda yer aldı.
5 Ocak 1968 tarihinde iktidara gelen Alexander Dubček, siyâsî bir liberalleşme dönemi başlattı. Ancak Prag Baharı adı verilen bu dönem, aynı yılın 20. Ağustosu'nda Sovyetler Birliği ve Varşova Paktı müttefiklerinin (Romanya hariç) ülkeyi işgal etmesi ile sona erdi. Kasım 1989'da Çekoslovakya Kadife Devrimi adı verilen kansız bir devrimle kapitalizme dönüş yaptı. 1 Ocak 1993tarihinde ülke barışçı bir biçimde Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olmak üzere iki ülkeye ayrıldı. Her iki ülkede geniş çaplı ekonomik reformlar yapıldı. Çek Cumhuriyeti, 12 Mart 1999 tarihinde NATO'ya 1 Mayıs 2004 tarihinde de Avrupa Birliği'ne katıldı. 21 Aralık 2007 tarihi itibarı ile Avrupa vize birliğine dahil edilmiştir.
İdârî yapısı
2000 yılından beri Çek Cumhuriyeti, 13 vilâyet (Çekçe: kraje, tekil kraj) ve başkent Prag'dan . Her vilâyet, kendi meclisine (krajské zastupitelstvo) ve vâlisine (hejtman) sahiptir. Prag'da ise meclis ve başkanlık güçleri, şehir konseyi ve belediye başkanı tarafından yürütülür.
|Plaka


kodu
|İl adı


Türkçe
|İl adı


Çekçe
|İdari


yer
|Nüfus


(2004 tahmini)
|Nüfus


(2011 tahmini)
|A||Prag a||Hlavní město Praha||n/a||1,170,571||1,268,796|
|S||Merkez Bohemya ili||Středočeský kraj||Pragb||1,144,071||1,289,211|
|C||Güney Bohemya ili||Jihočeský kraj||České Budějovice||625,712||628,336|
|P||Pilsen ili||Plzeňský kraj||Plzeň||549,618||570,401|
|K||Karlovy Vary ili||Karlovarský kraj||Karlovy Vary||304,588||808,961|
|U||Ústí nad Labem ili||Ústecký kraj||Ústí nad Labem||822,133||835,814|
|L||Liberec ili||Liberecký kraj||Liberec||427,563||432,439|
|H||Hradec Králové ili||Královéhradecký kraj||Hradec Králové||547,296||547,916|
|E||Pardubice ili||Pardubický kraj||Pardubice||505,285||511,627|
|M||Olomouc ili||Olomoucký kraj||Olomouc||635,126||628,427|
|T||Moravya-Silezya ili||Moravskoslezský kraj||Ostrava||1,257,554||1,205,834|
|B||Güney Moravya ili||Jihomoravský kraj||Brno||1,123,201||1,163,508|
|Z||Zlín ili||Zlínský kraj||Zlín||590,706||579,944|
|J||Vysočina ili||Kraj Vysočina||Jihlava||517,153||505,565|
a Başkent.
b Devlet dairesi yeri.
Çek Cumhuriyeti, çok partili parlamenter sistem ile idâre edilmektedir. Temsilciler meclisinde 200, senatoda 81 vekil bulunmaktadır.
1993’ten 2012’ye kadar cumhurbaşkanı 5 yıllığına meclis tarafından seçiliyor ve en fazla iki dönem görev yapabiliyordu. 2013 yılında ise cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilmiştir. Miloš Zeman doğrudan seçilen ilk cumhurbaşkanı oldu.
Hükümet, temsilciler meclisine karşı sorumludur. 17 Ocak 2014’te göreve gelen başbakan Bohuslav Sobotka 11. başbakan olarak hâlen görev yapmaktadır. Ülkede % 5 seçim barajı uygulanmaktadır. Temsilciler meclisi üyeleri dört yıllık bir dönem için seçilmektedir. 14 idârî seçim bölgesi bulunmaktadır.
Politik partiler ve seçimler
2013 genel seçimleri
|Parti||Oy||%||+/–||Sandalye||+/–|
|Çek Sosyal Demokrat Partisi (ČSSD)||1,016,829||20.46||–1.62||50||–6|
|ANO 2011||927,240||18.66||New||47||New|
|Komünist Parti (KSČM)||741,044||14.91||+3.64||33||+7|
|TOP 09||596,357||12.00||–4.70||26||–15|
|Demokratik Yurttaşlık Partisi (ODS)||384,174||7.73||–12.50||16||–37|
|Doğrudan Demokrasi Partisi (ÚSVIT)||342,339||6.89||New||14||New|
|Hristiyan Demokratlar Birliği – Çekoslovak Toplum Partisi (KDU-ČSL)||336,970||6.78||+2.39||14||+14|
Ordu
Çek Cumhuriyeti, 12 Mart 1999 tarihinden beri NATO üyesidir. Ülke GSYİH'sinin %1,8'ini askerî harcamalara ayırmaktadır.
Ekonomisi
Coğrafya
Çek Cumhuriyeti 51°'nin kuzeyinde bulunan küçük bir bölge dışında 48° ila 51° K enlemlerinde ve 12° ila 19° D boylamlarında yer almaktadır.
Ülkedeki yeryüzü şekilleri bölgesine göre değişmektedir. Batıdaki Bohemya'da genelde yüksek olmayan dağlar tarafından çevrelenen nehir havzaları, tepeler ve platolar bulunur. Ülkenin doğusundaki Moravya ise dağlıktır.
Demografi
|Çek Cumhuriyeti Nüfusu|
|Yıl||Toplam||Artış||Yıl||Toplam||Artış|
|1857||7.016.531||-||1950||8.896.133||%-16.7|
|1869||7.617.230||%8,6||1961||9.571.531||%7,6|
|1880||8.222.013||%7,9||1970||9.807.697||%2,5|
|1890||8.665.421||%5,4||1980||10.291.927||%4,9|
|1900||9.372.214||%8,2||1991||10.302.215||%0,1|
|1910||10.078.637||%7,5||2001||10.230.060||%-0,7|
|1921||10.009.587||%-0,7||2011||10.436.560||%2,0|
|1930||10.674.386||%6,6||2016||10.572.427||%1,3|
Çek Cumhuriyeti nüfusunun %94,2'si Çekler'den oluşur. Küçük azınlık olarak Slovaklar (%1,9) ve Almanlar (%0,4) vardır. Ayrıca ülkede bir miktar Polonyalı da yaşar. Nüfusun büyük çoğunluğu şehirlerde yaşar. Nüfusun en yoğun olduğu yerler başkent Prag ile Pilsen, Brno ve Ostrava'dır.
Din
Çek Cumhuriyeti AB'de Estonya'dan sonra en büyük ateist nüfusu barındıran ülkedir. Nüfusun %60'ının dinî inancı yoktur. Günümüzde kullanılmayan bazı kilise ve manastırlar konser salonu, müze olarak hizmet vermektedir.