Feynman’ın Nobel’i Sotheby’s’de 975.000 Dolar’a Alıcı Buldu
Sotheby’s uzmanı Cassandra Hatton, bilim ve uzay meraklılarını multi milyon Dolar’lık müzayedelerle baştan çıkarıyor.
Sotheby’s Başkan Yardımcısı ve Kıdemli Kitap ve El Yazmaları Uzmanı Cassandra Hatton geçen aylarda yıllardır hayalini kurduğu e-postayı nihayet aldı. Richard Feynman’ın ailesi, çok sevilen Amerikalı fizikçi ve hedonistin 1965’te kazandığı Nobel Ödülü’nü açık artırmaya çıkarmak istiyordu. “Resmen sevinçten havalara uçtum” diyor Hatton. Ardından mezatçı içgüdüleri devreye girdi. “Sadece Nobel’i satmak niyetindeydiler. Ellerinde Feynman’ın el yazısının bulunduğu kâğıtlar olup olmadığını sordum. Gördüğüm şeyin Nobel’den daha fazla miktara satacağını düşündüm. Ne mutlu bana ki kâğıtları vermeyi kabul ettiler, çünkü tam da düşündüğüm gibi oldu. Sonuç beklentileri kat be kat aştı.”
Feynman’ın Nobel’i, Sotheby’s New York’un 30 Kasım 2018’de düzenlediği History of Science & Technology satışında yer alan en önemli parçaydı. 800.000 ile 1,2 milyon Dolar arasındaki tahminlere karşın 975.000 Dolar’a alıcı buldu, ama Hatton’un ifadesiyle aileyi vermeleri için ikna ettiği 43 lot, fazlasıyla tatmin edici bir rakama ulaştı. Söz konusu lotların neden başarılı olacağını kestirebiliyordu: Feynman’la ilgili eşyalar nadiren açık artırmalarda görünür; havalı fizikçi neredeyse kayda değer her şeyi 1950’den 1988’deki ölümüne dek eğitim verdiği Caltech’e bağışladı. Feynman hayranları Sotheby’s’in müzayedeye çıkardıklarını hevesle kapıştı. Feynman’a ait tüm lotlar satıldı ve müzayedenin 4,9 milyon dolarlık toplam hasılatının 3,8 milyon Dolar’ını onlar oluşturdu.
1959’da verdiği There’s Plenty of Room at the Bottom adlı konferansın el yazması taslağı 20.000-30.000 Dolar aralığındaki tahmini değere rağmen 387.000 Dolar’a satıldı. MIT öğrencisiyken sayfa kenarlarını notlarla doldurduğu Paul Dirac’ın Kuantum Mekaniğinin İlkeleri kitabının kopyası 5.000 ile 7.000 Dolar arasındaki muhammen bedeli 87.500 Dolar’lık satış geliriyle tarumar etti. 1959’da Pasadena’daki uğrak mekânı Giannoni’nin striptiz kulübünde bir servis altlığına karaladığıkalkülüs denklemlerine biçilen değer 10.000-15.000 Dolar arasındaydı; 162.500’e satıldı. 1951’de Brezilya Karnavalı’na merak saldığı dönemde Brezilya’dan satın aldığı tef, 3.000-5.000 Dolar arasındaki tahminleri 60.000 ile alaşağı etti. Üzerinde Feynman’ın imzasının bulunması ve tefi iyice yıpranana kadar çalmış olması fiyatın artmasını sağladı.
Feynman zaferi her müzayedeciyi mutluluktan deliye döndürebilir, ama bu zafer Hatton’ın gerçekleştirdiği dudak uçuklatıcı satış serisinin sadece son halkası. Bonhams’ta görev yaptığı üç yılda, bir Apple 1 bilgisayarı 905.000 Dolar gibi rekor bir fiyata ve İngiliz bilgisayar uzmanı Alan Turing’in 1944 civarından, uzun süredir saklı kalmış el yazması matematik notlarını 1,25 milyon Dolar’a satmayı başardı. 2017’de astronot Neil Armstrong’un Apollo 11 görevinde ay yüzeyinden topladığı örnekleri koyduğu bez çantayı açık artırmaya çıkardı. Çanta 1,8 milyon Dolar getirdi. Üstelik Feynman satışı, o hafta sonunun yegâne zaferi değildi: Bir gün önce, 29 Kasım’da Sotheby’s New York’un kişisel mülkiyete uygun olabilecek biçimde sadece net ve belgeli kökene sahip ay yüzeyinden örneklerin yer aldığı Space Exploration müzayedesini yönetti. Sovyet Luna 16 görevi sırasında Eylül 1970’te toplanan numune grubu 700.000 ile 1 milyon Dolar arasındaki muhammen bedele karşın 885.000’e satıldı.
Geçtiğimiz kasım sonundaki iki müzayede, Hatton’un uzun süredir yapmak istediği bir konsepti ve tüm bunlar Sotheby’s’in ilk Geek Week etkinliğini şekillendirdi. Bu yılın sonunda yapılması planlanan ikinci Geek Week’te amaç aya inişin 50. yıldönümünü vurgulayacak destansı bir şeyi müzayedeye çıkarmak ve Hatton o şeye sahip olduğunu düşünüyor. Amerikan menşeili, uzay seyahatinde kullanılmış ve hayli değerli; ama “uzay kategorisinde satabileceğim en olağanüstü eşya” diye tarif etmek dışında ipucu vermiyor.
40 yaşındaki Hatton, müzayede dünyasında uzmanlığa giden yola ilk kez 2004’te Los Angeles’ta nadir kitaplar satan bir kitapçıda çalışmaya başladığında adım attı. Nadir kitaplarda bir kariyer hedeflemiyordu; üniversiteden henüz mezun olmuştu ve hayatını idame ettirebileceği bir fırsat karşısına çıktığında kabul etmekten başka seçeneği yoktu. Ama işine dört elle sarıldı. 2012’de kendi adını taşıyan bir kitapçı açsa da aynı yıl kapattı. 2013’te Bonhams’a geçerek Kitaplar ve El Yazmaları Departmanı aracılığıyla müzayedelerde uzayla ilgili eşya satışlarının sorumluluğunu üstlendi. Bu deneyim nadir ve eşsiz objelerin satışında daha fazla tecrübe kazanmasına yardım etti. Birkaç yıl sonra teklif gelince, 2016’ta Sotheby’s’te işe girdi. Kitaplar ve el yazmaları alanında edindiği bilinci bilim ve uzay materyallerine aktarmak satışları daha güçlü ve daha kârlı bir çerçeveye oturtmasını sağladı. “Birçok müthiş eşya satılıyor, ama insanların onları görmeyi beklediği yerde satılmadıklarından ulaşmaları gereken rakamlara ulaşamıyorlar” diyor. Döneminde çığır açmış bir bilgisayara ya da ay taşı örneklerinin taşındığı çantaya Isaac Newton’un Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Doğa Felsefesinin Matematiksel İlkeleri) adlı kitabının ilk baskısıyla aynı saygıyı göstermek ve onları sadece bu alana adanmış, ayrı müzayedelerde satmak görünüşe göre kazançlı bir formül; ama yaklaşımının meyvelerini ağır ağır toplamasının bir nedeni var. “Satışları anlamlı bir şekilde bir araya getirmek için çok çaba harcamanız lazım. Sıradan bir satıştan çok daha fazla çalışmalısınız” diyor. “Her satışta ortak bir özellik bulunmasına gayret ediyorum, ancak böylece bir anlam ifade ediyor.”
Öte yandan bilim ve uzay materyalleri ile kitaplar ve el yazmaları alanları arasında dünyalar kadar fark olduğunu belirtmek gerek. “Kitaplar söz konusuysa yüzlerce yıla yayılmış satış rekorları mevcut; bir kitaba değer biçmek benim için çok kolay” diyor Hatton. “Geçen yaz sattığım ay taşı çantası gibi benzersiz bir objeye değer biçerken ise çok daha geniş bir açıdan bakmalıyım. Göz önüne almam gereken tonlarca faktör mevcut; tarihteki rolü, o rolün ne kadar önemli olduğu ve kimin ona sahip olmak isteyebileceği. Ama bu tip objeleri satmayı ilginç kılan da bu zaten. Benim için işin heyecan verici kısmı gerçekten derinlemesine araştırmak ve hakkındaki her şeyi öğrenmek.”
Hayranlık uyandırıcı lotların noksanlığı yüzünden başarılı müzayedeler serisinin sekteye uğrayabileceğine dair bir endişe taşımıyor Hatton. “Hikâyelerinin anlatılmasını bekleyen bir yığın obje var ve onları arayıp bulmayı iple çekiyorum.” Feynman’ın varisleri ilk temas kurulacak müzayede uzmanının Hatton olduğunu nasıl bildiyse o eşyaların isimsiz sahipleri de ellerindekini vermeye hazır olduklarında Hatton’a ulaşacaklar.
Hazırlayan: Sheila Gibson Stoodley