Bilim, Sadece "Ne" Sorusuna mı Yanıt Verir? Bilim, "Neden" ve "Nasıl" Sorularına Yanıt Verebilir mi?
Bilimi Tek Bir Soruya Sığdırmaya Çalışanların Tuhaf İddiası Ne Kadar Geçerli?
Özgün Nedir?
Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Kimi zaman internetteki tartışmalarda veya arkadaşlar arası sohbetlerde bilimin son derece hatalı bir şekilde karakterize edildiğine tanıklık etmişsinizdir. Bunun birçok farklı örneği var; ancak en yaygın örneklerden birisi, bilimin alanını keyfi bir şekilde kısıtlandırmak adına, bilimin sadece "Ne?" sorusuna yanıt verebildiği, "Neden?" ve "Nasıl?" sorularına yanıt veremeyeceği, bu iki soruya sadece "din" ve "felsefe" gibi bilgi türlerinin cevap verebileceği iddia edilir. Bu, baştan sona, tamamen hatalıdır.
Bunun hatalı inancın altında yatan sebep, "Evren neden var?" gibi henüz bilimsel yanıtını tam olarak bilmediğimiz sorularda bilimin (şimdilik) kesin yanıtlar veremiyor olmasıdır. Dolayısıyla bu az sayıda (ama büyük) sorudan yola çıkan bazı insanlar, bilimin hiçbir alanda "Neden?" ve "Nasıl?" sorularına yanıt veremeyeceğini ileri sürerler. Bu fazlasıyla yanlıştır; çünkü bilim, "Ne?" sorusunun yanı sıra, "Neden?" ve "Nasıl?" sorularına da düzenli olarak yanıtlar arar.
Bilimin Aradığı Sorulara Örnekler
3 örnek üzerinden inceleyelim:
İklim Değişimi
- Ne oluyor? Dünya'nın ortalama sıcaklığı artıyor (iklim değişiyor).
- İklim değişimi neden yaşanıyor? İnsanların yer altındaki karbon kaynaklı fosil yakıtları çıkarıp atmosfere vermesi nedeniyle.
- İklim değişimi nasıl yaşanıyor? Fazladan karbondioksitin atmosferde ısıyı hapsetmesi ve gezegen sıcaklığını arttırması yoluyla.
Kütleçekimi
- Ne oluyor? Bırakılan cisimler daha büyük kütleli cisimlere doğru hareket ediyor ("düşüyor").
- Cisimler neden düşüyor? Büyük kütleli cisimler etraflarındaki uzay-zamanı büktüğü için.
- Cisimler nasıl düşüyor? Küçük cisimlerin, bükülmüş uzay-zamanda yörünge hareketi yapmaya çalışması sırasında, yörünge eğikliklerinin civardaki büyük cismin gövdesiyle çakışıyor olması yoluyla.
Evrim
- Ne oluyor? Canlı popülasyonları her nesilde değişiyor (evrimleşiyor).
- Canlılar neden evrimleşiyor? Popülasyon içindeki çeşitliliğin değişen çevre şartları altında her bireyde eşit aynı uyum başarısını sağlamadığı için.
- Canlılar nasıl evrimleşiyor? Bulunduğu ortama daha uyumlu olan bireyler daha kolay hayatta kalıp, daha çok ürediği için, bu bireylerin kendi "uyumlu" genlerini bir sonraki nesile daha çok aktarması yoluyla.
Kanunlar ve Teoriler
Bu argümanın ne kadar hatalı olduğunu, bilimde kanun ve teorilerin tanımından görmek de mümkündür:
Kanunlar, Evren içindeki olay, olgu ve süreçlerin ne olduğunu izah eden, kendi kendini tekrar eden, çoğu zaman matematiksel olarak ifade edilebilen temelleri bulunan, parçaları arasında nedensellik olan gözlemlerdir.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Teoriler, tespit edilen kanunların neden ve nasıl o şekilde işlediğini izah eden, bilimsel sorgulamanın zorlu testlerinden başarıyla geçmiş, çok sayıda araştırma ve deneye dayanan bilimsel açıklamalar bütünüdür.
Dolayısıyla bilim, her üç soruya da yanıtlar arar.
Evrimsel Biyoloji ve "Neden?" Sorusu
Her bilim dalında neden sorusuna yer vardır; ancak köken araştırmaları yapan sahalarda, özelliklşe de evrimsel biyolojide "Neden?" sorusunun yeri çok daha büyüktür. Bunun nedenlerinden birisi, bilimin en önemli kavramlarından biri olarak yakınsak açıklama ile nihai açıklama arasındaki farktır.
Ancak bunun da ötesinde, evrimsel biyologlar durmaksızın belirli özelliklerin nihai nedenini aramaktadırlar; çünkü profesyonel görev tanımları budur. Bunu en net olarak gösteren alanlardan birisi, hayvan davranışları bilimi olarak bilinen etoloji sahasında evrimsel biyolojinin açtığı yepyeni perspektiflerdir. Nobel Ödüllü Nikolaas Tinbergen, bunu Tinbergen'in 4 Neden Sorusu olarak bilinen bir sorular silsilesiyle formülize etmiştir.
Bu konuda, özellikle de evrimsel biyolojide "Neden?" sorusunun yeriyle ilgili kapsamlı bir açıklamamızı buradan okuyabilirsiniz.
Sonuç olarak, bilimin alanını sadece "Ne?" sorusuna, yani sadece kanunların (doğa yasalarının, ilkelerin, prensiplerin, vs.) tespitine indirgemenin hiçbir bilimsel dayanağı bulunmamaktadır. Bilim, sadece bu temel olguların tespitiyle değil, bunların "Neden?" ve "Nasıl?" o şekilde olduklarıyla da gündelik bir şekilde ilgilenmektedir.
Her ne kadar bunlara yanıt verme iddiasında olan tek bilgi türü olmasa da bilim, bugüne kadar çok geniş bir alanda sorulabilen bu iki soruya yönelik en güvenilir cevapları üretmeyi başarabilmiş bilgi türüdür.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Neden memeli erkek bireylerde hala meme uçları var?
- Hacettepe biyoloji bölümünde isteğe bağlı hazırlık okumalı mıyım?
- Işığın haraket enerjisini kullanarak sınırsız enerji üretmek mümkün mü?
- 9
- 6
- 4
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 02/08/2021 10:15:16 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7971
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.