Doğal Bağışıklığın Yapıtaşları
Doğal bağışıklık, enfeksiyonlara karşı bir engel oluşturan epitel tabakası, dokularda ve dolaşımda bulunan hücreler ve bir dizi plazma proteinlerinden oluşur. Bu yapıtaşları, mikroorganizmaların konağın dokularına girişini engellemede, girmiş olanların ise uzaklaştırılmasında, farklı ancak birbirlerinin işlevlerini tamamlayıcı görevler üstlenmişlerdir.
1- Epitelyal Bariyerler
Genel anlamıyla, mikroorganizmaların vücuda ortak giriş kapılarını oluşturan deri, sindirim ve solunum sistemleri, enfeksiyonlara karşı fiziksel ve kimyasal engeli oluşturan epitel tabakası ile örtülüdür. (Şekil Doğal bağışıklıkta epitel fonksiyonları).
Vücudun dış ortamla temas ettiği belli başlı üç bölge bulunmaktadır: deri, sindirim ve solunum sistemleri. Dış ortamlarda bulunan mikroorganizmalar vücuda bu bölgelerden: fiziksel temas, solunum ya da beslenme sırasında girerler. Her üç bölge, fiziksel olarak mikroorganizmaların girişine engel olmaya çalışan epitel tabakası ile örtülüdür. Ayrıca epitel hücreleri bakterileri öldürme özelliğine sahip peptid yapısında antibiyotikler üretirler. Bunun dışında epitel tabakasında, intraepitelyal lenfositler şeklinde isimlendirilen ve ancak kısıtlı antijen reseptörlerine sahip T hücreleri bulunur. Bu hücrelerin bazıları, genelde T lenfositlerinin sahip olduğu ve çok fazla çeşitliliğe sahip αβ T hücre reseptörlerinden farklı olarak, onlara benzer yapıda ancak farklı özelliklerde γ ve δ zincirlerine sahip reseptörler taşırlar. Bu arada γδ T hücreleri de dahil olmak üzere, intraepitelyal lenfositlerin aynı türden mikroorganizmalarda ortak olarak bulunan lipid ve diğer yapıları tanıdıkları gösterilmiştir. Epitel tabakası engelini aşmaya çalışan mikroorganizmalara karşı intraepitelyal lenfositlerin etkisi bilinmekle beraber, özgüllükleri ve etki mekanizmaları henüz aydınlatılmamıştır. B-l hücreleri olarak tanımlanan özel bir B lenfosit grubu, antijen reseptörlerinin kısıtlı sayıda olması açısından intraepitelyal lenfositlere benzerler. Epitel tabakasında bulunmayan B-l hücreleri, barsak duvarını aşmayı başaran mikroorganizmalar veya toksinlerine karşı periton boşluğunda etkili olurlar. Sağlıklı bireylerin kanlarında saptanan ve doğal antikorlar şeklinde isimlendirilen IgM sınıfı antikorların büyük kısmı, B-l hücrelerinin ürünleridir ve genelde birçok bakterinin hücre duvarında bulunan karbonhidrat moleküllerine özgüllük gösterirler
Kaynak:
Camcıoğlu, Y., Deniz, G. (Ed.), 2007. Temel İmmünoloji. İstanbul Medikal yayıncılık, 320s, İstanbul.