SOKOLLU MEHMET PAŞA DÖNEMİ(1564-1579)
Sokollu Mehmet Paşa I. Süleyman (1564-1566)- II. Selim (1566-1574) ve III. Murad (1574-1579) zamanında sadrazamlık yapmıştır. Sokollu Mehmet Paşa devşirme olup, Sırbistan'ın Sokol kasabasındandır. Enderun okulunu bitirip çeşitli görevlerde başarı göste¬rerek Kanuni'nin son yılları, II. Selim ve III. Murat dönemlerinde padişahlardan daha etkili olmuştur. Bu nedenle sadrazamlık dönemine kendi adı verilmiştir.
Bu dönemin önemli gelişmeleri şunlardır:
* Suriye ve Mısır'ı ele geçiren Osmanlılar için Kıbrıs'ın önemi arttı. Padişah II. Selim'in isteğiyle Lala Mustafa Paşa komutasındaki donanma Kıbrıs'ı Venediklilerden aldı (1570). Doğu Akdeniz'de güvenlik sağlandı.
Doğu Akdeniz’in, Anadolu ve Suriye kıyıları ile Mısır’ın güvenliği sağlandı.*Akdeniz ticaretine egemen olan Venedik büyük kayıplara uğradı.
* Osmanlı donanması Kıbrıs'tan dönerken, Avrupalıla¬rın Kıbrıs'a yardım amacıyla gönderdikleri Haçlı donan¬masına İnebahtı Deniz Savaşı'nda yenildi (1571 ). Osmanlı donanması İnebahtı’da Haçlı donanması tarafından ilk defa yakıldı (1571). Büyük kayba uğrayan Osmanlı donanması Sokollu'nun emriyle yeniden yapılarak Akdeniz'e açıldı.
* Tunus İspanyollardan alındı (1574). Lehistan (Polonya) ve Fas(Cezayir Beylerbeyi Portekizleri Vadi’üs Seyl Savaşı’nda yenilgiye uğrattı. Bununla Fas Osmanlı himayesine girdi.(1578). Böylece Kuzey Afrika’nın tamamı Osmanlı egemenliğine alındı.) Osmanlı himayesine girdi.
* İngiltere ve Hollanda’ya kapitülasyonlar verilmiştir.
* Kanuni döneminde açık veren Osmanlı bütçesi yükseliş döneminde son kez denkleştirilmiştir.
* Sakız adası 1568’de Cenevizlilerden alınmıştır.
* Osmanlı Portekiz savaşları II. Selim döneminde de devam etmiştir. Endonezya’ya sefer düzenlenerek Osmanlı nüfuzu Uzak Doğuya kadar götürülmüştür.(1569)
* Yemen isyanları bastırılarak bu bölge Osmanlı egemenliğine alınmıştır. (1570)
Sokollu Dönemi Projeleri:
a) Don-Volga kanalı projesi :
Sokollu İran savaşlarında donanmadan yararlanmak, Kafkasya'yı Osmanlı egemenliğine almak, Orta Asya Türkleriyle ilişkileri geliştirerek İpek Yolu'nu canlandırmak, güçlenmekte olan Rusya'ya karşı doğal bir set oluştur¬mak gibi amaçlarla Don ve Volga nehirlerini bir kanalla birleştirerek Karadeniz'i Hazar Denizi'ne bağlamak istemiştir.Bu proje yarım kalmıştır.
b) Süveyş kanalı projesi :
Sokollu Akdeniz'deki donanmayı Hint Okyanusu'na geçirip Baharat Yolu üzerinde üstünlük sağlamak, Hin¬distan ve Endonezya Müslümanlarıyla ilişki kurmak için Süveyş Kanalı'nın açılmasını istemiştir. Kanal projeleri, gereken önem verilmediğinden başarılı Olamamıştır. Bu proje yarım kalmıştır.
c) Marmara Denizi- Sapanca Gölü Kanal projesi :
Marmara Denizi ile Karadeniz’i birleştirmek için ikinci bir su yolu projesi. Hazırlandı. Amacı Akdeniz kıyılarındaki tersaneleri daha güvenli olan sapanca Gölüne toplamaktır. Düşünce aşamasında kalmıştır. Uygulamaya konulamadı.