Doku Oluşumları
Doku oluşumu, basit bir siğil, ben, polip ya da ciddi bir tümör anlamına gelebilir. Ancak oluşumların çoğu zararsızdır ve çeşitli biçimlerde tedavi edilebilirler.
Bedenin her yanında, bölünüp daha fazla hücre oluşturabilecek kapasitede hücreler vardır. Hücre bölünmesiyle büyüme, doku onarımını ve eksik dokunun yerine konmasını sağlar. Ancak bu olay herhangi bir nedenle düzenini yitirirse, anormal doku oluşumları ortaya çıkar.
Doku oluşumundan ya da bir büyümeden söz edildiğinde, genellikle kısa sürede, belirgin biçimde büyüyen doku kütleleri anlaşılır.
İnsanlar, derideki doku oluşumlarını daha kolay fark ederler. Gövde ve göğüsteki kütleler de bazen dışarıdan belli olur; ama çoğu iç doku oluşumları, doktor muayenesi, röntgen ve bazı özel testlerle anlaşılır.
Ancak, doku oluşumları bazen doğuştan da olabilmektedir. Ender bir örnek, ufak bir ‘kuyruğun’ bulunmasıdır. Daha sık görüleni, fazla meme ucudur. Bunlar ufak bir çıkıntı ya da belirgin bir meme ucu biçiminde olabilirler. Genellikle göğüstedirler, ama köprücükkemiğinin ortasından geçen çizginin üstünde ya da başka bir yerde de olabilirler ve zararsızdırlar.
Selim ve habis doku oluşumları
Doktor ya da hasta tarafından bir kütle fark edildiğinde, ilk sorulacak soru, bunun habis mi, selim mi olduğudur. Yani bunun bir kanser türü olup olmadığının ortaya çıkarılması gerekmektedir.
Habis doku oluşumları bedene yayılarak zarar verirler. Dolayısıyla doktor bir kütle (sözgelimi göğüste) ve onun başka yerlere yayıldığına ilişkin kanıt bulduğunda, oluşumun habis olduğu anlaşılır.
Ancak çoğunlukla, kütlenin yayıldığına ilişkin bir kanıt bulunamaz. Habis olup olmadığını anlamakMçin ufak bir parçasının mikroskop altında incelenmesi gerekir. Tanı için parça alınıp, mikroskopta bakılması işlemine, “biyopsi” denir.
Doku örneğinden önce ince kesitler alınır, lamlara konur ve değişik hücrelerin tanınması amacıyla değişik boyalarla boyanır. Mikroskop araştırması, bu konuda uzmanlaşmış patoloji uzmanları tarafından yapılır.
Doku oluşumlarının habis ve selim olmak üzere iki türe ayrılmasının yanı sıra, habis olanlar da değişik özellikler gösteren çeşitlere ayrılırlar: Az habis olup; çok yavaş büyüyenler; ortalama bir hızla büyüyerek, dokulara yayılanlar; çok habis olup, hızla bütün bedene yayılanlar.
Bedenin Doku Oluşumu Gözlenen Yerleri
Doku oluşumları bedenin her yerinde olabilir, ama bu süreç hücrelerin bölünme sayısıyla orantılıdır; bölünme oranı arttıkça hücrelerin‘anormal davranıp’, aşırı büyüme olasılıkları da artar.
Hücre bölünmesinin çok olduğu dokular, deri ve epitel yüzeyleri diye adlandırılan, sindirim sistemi, böbrek, idrar kesesi ve solunum yollarının yüzeyini kaplayan örtücü dokudur. Sık görülen habis tümörlerden akciğer kanseri, bronşları ya da solunum yollarını kaplayan bir hücrenin anormal bölünmesiyle oluşur.
Yavaş bölünen hücrelerin doku büyümelerine neden olması enderdir. Kas hücreleri, büyümelerini tamamladıktan sonra bölünmezler, dolayısıyla kasta doku oluşumunun ya da kütlenin görülmesi çok enderdir.
Bir başka hastalık, sözgelimi karaciğer sirozu, kişide doku oluşumuna eğilim yaratabilir. Doku oluşumlarına yatkınlık, bazen kalıtımla da geçer, sözgelimi nörofibromatozis ya da öteki adıyla Von Recklinghausen hastalığında sinir liflerinin bağ dokusu kılıflarında, birçok küçük kütlecik ortaya çıkar. Oluşumlar, bir nokta büyüklüğü ile elma büyüklüğü arasında değişebilir.
Belirtiler
Derideki bir yerel büyüme açıkça bellidir; bazı doku oluşumları da yaptıkları şişlikle görünür. İç büyümeler ise, neden oldukları belirtilerle saptanırlar. Yaşlı erkeklerde sık görülen prostat bezinin büyümesi, idrar kesesinin çıkışına baskı yapar ve bu idrarın geçişinde zorluk yaratır. Daralma ve tıkanmaya ilişkin belirtiler, boğazda, midede ve bağırsaklarda herhangi bir doku oluşumunun varlığını gösterebilir.
Karaciğerde safra akışının, herhangi bir kütle nedeniyle engellenmesi, sarılık yapabilir. Akciğer kanseri, bir solunum yolunun engellenmesi ve o bölgede oluşan enfeksiyon nedeniyle hastanın doktora başvurmasıyla açığa çıkar.
Beyindeki doku oluşumları ise, kapladıkları yer nedeniyle sorun yaratırlar. Sözgelimi, sağ kolu denetleyen bölgede bir oluşum varsa, yaptığı basınç nedeniyle hasta sağ kolunda zayıflık duyabilir.
Doku Oluşumu İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular
Bazı oluşumlar kanamayla açığa çıkar. Öksürükle kan çıkaran ya da dışkısında kan olanlar, hemen doktora görünmelidir. Menopozdan sonra vajinadan kanama olması da araştırılmalıdır. Genellikle neden önemsizdir, ama emin olunmalıdır.
Mide ve bağırsaklardaki oluşumlardan kaynaklanan kanamalar çok yavaş (uzun sürede küçük sızıntılar biçiminde) olabilirler ve ancak kansızlık yarattıklarında anlaşılırlar.
Doku oluşumları kanda, testlerle açığa çıkan kimyasal değişikliklere neden olabilir; öte yandan hormon salgılayan bir organ söz konusuysa, kan tahlili ile hormon fazlalığı saptanabilir.
Kilo kaybı
Hastalar, sürekli zayıflama ve genel bir halsizlik şikayetiyle doktora başvurabilirler. Böyle bir durumda, ilk akla gelen neden kanserdir. Çoğunlukla tanı için muayene yeterli olur; ancak bazı durumlarda, daha ileri incelemeler gerekebilir.
Kendini ağrıyla belli eden doku oluşumları çok azdır. Ancak, son evrelerdeki habis büyümeler ağrı yapar.
Tedavi
Bir oluşum selimse, ulaşılamayan yerlerde, sözgelimi beynin ortasında olmaması koşuluyla, rahatlıkla ameliyatla çıkarılabilir. Habis tiplerde ise, oluşumun türü saptanır. Türüne ve yerleştiği yere göre de ameliyat, radyoterapi ya da ilaç tedavisi uygulanır.
Kolumda yıllardır aynı büyüklükte kalan ve basınca kayan, hareketli, esnek, küçük bir doku kütlesi var. Ne olabilir?
Deride basınca kayan şişlikler ya lipomdur (yağ hücrelerinden oluşan selim bir kütle) ya da kist sebase’dir (yağ bezinin tıkanıp şişmesi). Sîzdeki tedavi gerektirecek bir şeye benzemiyor, ancak emin olmak için doktorunuza göstermelisiniz.
Siğiller bulaşıcı mıdır?
Siğili yapan derideki virüslerdir ve bu yüzden bulaşıcı olmaları beklenir. Ancak, kişiden kişiye siğilin nasıl geçtiğine ilişkin bir bilgi yoktur. Eğer siğiliniz varsa, cinsel organlarda olmadıkça bir önlem almanız gerekmez.
Bir sürü benim var. Habisleşme olasılığına karşı çıkarttırmam gerekir mi?
Benler, çıkarılması gerekmeyen selim oluşumlardır. Ancak herhangi bir büyüme, renk koyulaşması ya da kanama, habisleşme olasılığı anlamına geldiğinden, böyle bir değişiklik ortaya çıktığında doktora görünmelisiniz.
Büyükbabamın kafasında, boynuz gibi şişlikler var.Bir insanda böyle boynuzlar olabilir mi?
Şaşırtıcı ama evet. Yaşlı ihsanlarda, deri yüzeyinde ölü hücreler birikir ve “keratoz’’ denilen koyu renk şişliklere neden olur. Şişliklerin çapı genellikle 6 nim’dir, yükseklikleri ise 12 mm’yi bulabilir.
Bir doku oluşumunun habis mi yoksa selim mi olduğu en iyi nasıl anlaşılır?
Eğer hekim muayenede kesin bir tanıya varamaz ya da habis olduğundan kuşkulanırsa, en kesin yanıtı biyopsi sağlar. Küçük bir parça alınır ve mikroskopta incelenir.
Doku Reddi Nedir
Günümüzde doku ve organ aktarımı başarıyla gerçekleştirilebilmektedir. Bu konudaki tek engelin, yani bedenin yabancı dokuyu reddetmesi sorununun çözülmesi, aktarımı daha da yaygın bir duruma getirecektir.
Doku aktarımı ameliyatları, modern tıbbın önemli başarılarından biridir. Kalp ve kemik iliği aktarımında hızlı gelişmeler sağlanmış; böbrek aktarımı da uzun süreli böbrek yetmezliğinin temel tedavisi olmuştur. Bununla birlikte doku reddi, yani bağışıklık sisteminin “yabancı” dokuyu reddetmesi, bazı önlemlerin alınabilmesine karşılık, hala çözüm bekleyen önemli bir sorundur.
Doku reddi nedir?
Bir fareden başka bir fareye deri aktarılırsa, aktarılan parça bir-iki gün içinde yeni yerine yerleşmiş gibi görünür. Ancak zamanla durum kötüye gider ve aktarılan dokunun altında yeni kan damarlarının gelişmesi durur. Üçüncü ve dokuzuncu günler arasında mikroskop altında yapılan incelemede, yeni derinin altında iltihap hücrelerinin (bedenin kendini savunma aracı) biriktiği görülür. Doku ölmeye başlar ve aşağı yukarı onuncu günde atılır. Üstelik deney, aynı farede yinelenirse, doku reddi öncekinden daha da çabuk olur. Doku reddini bastıracak yöntemler olmasaydı ve buna karşı önlemler alınmasaydı, aynı şey insanda da ortaya çıkardı.
Doku reddi nasıl olur?
Doku reddi, bedenin bağışıklık sisteminin etkinliği sonucu ortaya çıkar. Bağışıklık sistemi bedene yabancı olan her şeyi tanır ve etkinliğini onlara yönelterek, bedeni savunur. Bu sistemin en önemli özelliği, bedenin kendi öğeleri ni tanıması ve “kendi” ile “kendi olmayanı” ayırt etmesidir.
Bağışıklık sistemi, birbirleriyle ilişkili hücre topluluklarından ve organlardan oluşur: Lenf sistemi; kanda taşman lenfositler; dokulardaki bazı hücreler; dalak; kemik iliği; boyunda bulunan timüs bezi.
Lenfositler (özellikle de timüse bağımlı T-Ienfositleri) doku reddini gerçekleştiren bağışıklık hücreleridir. Yapılan deneylerde, doğduktan sonra timüs bezi alınan hayvanlarda doku reddinin olağan biçimde gerçekleşmediği izlenmiştir. Bu deneyler genişletilmiş ve doğduktan sonra timüsü alınmış farelere, timüs işlevi normal olan farelerin lenfositleri verilmiş ve yine doku reddinin olduğu görülmüştür. T- lenfositlerinin tepkisine “hücresel bağışıklık” denir.