Transkript
1 567 Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanunu (Resmî Gazete ile yayımı : Sayı : 11462) lîo. Kabul tarihi BÎRÎNCÎ BÖLÜM Toplu İş Sözleşmesi Tarif MADDE 1. ~ 1. Bu kanun anlamında toplu iş sözleşmesi, hizmet akdinin yapılması, muhtevası ve sona ermesi ile ilgili hususları düzenlemek üzere, 7 nci maddede gösterilen işçi teşekkülleri ile iş veren teşekkülleri veya iş verenler arasında yapılan bir sözleşmedir. 2. Toplu iş sözleşmesi, işçi ve iş veren münasebetlerini ilgilendiren diğer hususlar ile tarafların karşılıklı hak ve borçları ve özellikle, 1 nci bent ile bu bentte gösterilen hususların uygulanması ve denetimi ile ilgili hükümleri de ihtiva edebilir. Şekü MADDE 2. Toplu iş sözleşmesinin yapılması, değiştirilmesi, feshi, feshinin ihbarı ve toplu iş sözleşmesine katılma yazılı olmadıkça muteber değildir. Toplu iş sözleşmesinin hükmü MADDE Toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe, hizmet akitleri toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. Hizmet akitlerinin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini, toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Hizmet akdinde düzenlenmiyen hususlarda toplu iş sözleşmesindeki hükümler uygulanır. Toplu iş sözleşmesinde aksi belirtilmedikçe, hizmet akdinin işçi lehindeki hükümleri muteberdir. Her ne sebeple olursa olsun sona eren toplu iş sözleşmesinin hükümleri, yenisi yürürlüğe girinceye kadar, hizmet akdi hükmü olarak devam eder. 2. Bir toplu iş sözleşmesinin hükümleri, bu sözleşmenin kapsadığı iş yerlerinde uygulanan ve Borçlar Kanununun 316 ve 317 nci maddeleri uyarınca akdedilmiş olan umumi mukavelelerin toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini alır; ancak, umumi mukavelede işçiler lehine mevcut hükümler saklıdır. Toplu iş sözleşmesinin süresi ve bitimi MADDE 4. Toplu iş sözleşmesi belirli veya belirsiz süreli olabilir. Süresi belirli toplu iş sözleşmesi, bir yıldan az ve üç yıldan uzun süreli olamaz. Sürenin bitiminden bir ay önoe taraflardan biri sözleşmeyi feshettiğini bildirmezse, eski sözleşme kendiliğinden bir yıl süre ile yenilenmiş sayılır. Faaliyetleri bir yıldan az süren işlerde uygulanmak üzere yapılacak toplu iş sözleşmelerinin yürürlük süresi bir yıldan az olabilir; şu kadar ki, bu sözleşmeler işin sonuna kadar uygulanır. Tonlu iş sözleşmesi belirsiz bir süre için yapılmışsa, taraflardan herbiri, (sözleşmenin yürürlüğe girmesinden başlıyarak) bir yılın geçmesinden sonra hüküm ifade etmek üzere, üç ay önce bildirmek şartiyle sözleşmeyi feshedebilir.
2 No Toplu iş sözleşmesinin feshini veya infisahını gerektirmiyen haller MADDE 5. Toplu iş sözleşmesinde taraf olan sendika veya federasyonların feshi veya infisahı yahut faaliyetten menedilmiş olmaları veyahut toplu iş sözleşmesinin uygulandığı iş yerlerinde iş verenin değişmesi, toplu iş sözleşmesinin infisahı \ı gerektirmez. Taraf sendikanın veya federasyonun feshi veya infisahı yahut faaliyetten menedilmesi dolayısiyle belirsiz süreli toplu iş sözleşmesinin feshini bildirmek imkânsız olursa, fesih veya infisah yaiıut faaliyetten menedilme tarihinden başhyarak birinci yılın sonunda toplu iş sözleşmesi münfesih sayılır. Faaliyetten menedilmiş sendika veya federasyon, bu süre içerisinde yeniden faaliyete geçerse, bu fıkra hükmü uygulanmaz. Sendikadan ayrılmanın veya çıkarılmanın sonucu MADDE 6. Toplu iş sözleşmelerinde taraf olan işçi veya iş veren teşekkülünün sözleşmenin yapılması veya sözleşmeye katılması sırasında mensubu olan işçi veya iş verenin o teşekkül ile ilgisinin daha sonra her hangi bir suretle kesilmesi halinde dahi, söz konusu işçi veya iş veren, sözleşmenin değiştirilmesi veya yenilenmesi suretiyle getirilen hükümler dışında, o sözleşme ile bağlı kalır. Toplu iş sözleşmesinin belirsiz bir süre için yapılmış olması halinde, teşekkülden ayrıldığı tarihten başhyarak bir yılın geçmesinden sonra hüküm ifade etmek üzere, aynı yılın bitiminden üç ay önce bildirmek şartiyle, taraf iş veren teşekkülü ile ilgisi kesilen iş veren, sözleşmeyi feshedebilir. İKİNCİ BÖLÜM Toplu görüşme ve toplu iş sözleşmesi yapma yetkisi; toplu görüşmede usul Genel yetki MADDE Bir iş kolunda çalışan işçilerin çoğunluğunu temsil eden işçi federasyonu (veya iş kolu esasına göre kurulmuş işçi sendikası) o iş kolundaki iş yerlerini kapsıyan toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir. Bir veya birden fazla iş yerinde çalışan işçilerin çoğunluğunu temsil eden sendika, o iş yeri veya iş yerleri için toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir. 2. Bir iş veren federasyonu veya sendikasının bir iş kolundaki iş yerlerini kapsıyan toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkili olabilmesi için, mensubu olan iş verenlere ait iş yerlerinde çalışan işçilerin, o iş kolunda çalışan işçilerin çoğunluğunu teşkil etmesi gereklidir. Bu nitelikteki bir iş veren sendikasının bir iş kolunda toplu iş sözleşmesi yapabilmesi, o iş kolunda aynı nitelikte iş veren federasyonu bulunmaması ile mümkündür. Bir iş veren sendikası, kendi üyesi olan iş verenlere ait iş yerlerinde çalışan bütün işçileri kapsıyan toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir. Bir iş veren, kendisine ait iş yeri veya iş yerlerinde çahşan bütün işçileri kapsıyan toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir. 3. Bu madde gereğince yapılan bir toplu iş sözleşmesinde taraf işçi teşekkülünün mensubu olmayıp o toplu iş sözleşmesinin uygulandığı iş yerlerinde çalışan işçilerin, bu toplu iş sözleşmesinden faydalanabilmeleri taraf işçi teşekkülüne, bu işçi teşekkülünce tesbit edilecek bir dayanışma aidatını her ay ödemelerine bağlıdır. Bu dayanışma aidatının nasıl ödeneceği, taraf işçi teşekkülünce tesbit olunur. Bu aidat, aynı iş yerinde çalışan ve toplu iş sözleşmesinde taraf işçi teşekkülüne mensup aynı kategori ve vasıftaki işçilerin ödedikleri sendika üyelik aidatının üçte ikisini aşamaz. Dayanışma aidatı ile ilgili olarak, mevzuat ve toplu iş sözleşmesinde sendika üyelik aidatı hakkında konulmuş olan hükümler uygulanır. ;*? "? *? ~~ -, *. - : r
3 No S3 Teşmil MADDE 8. Bir toplu iş sözleşmesinin kapsa lifi işçiler, aynı iş kolunda çalışan işçilerin çoğunluğunu teşkil ediyorsa, Bakanlar Kurulu, Yüksek Hakem Kurulunun istişari mütalâasını aldıktan sonra, bu toplu iş sözleşmesini aynı iş kolundaki diğer işçilere ve onları çalıştıran iş verenlere bir ke,rarııanıe ile teşmil edebilir. Teşmil kararnamesinde bu kararın gerekçesi de anıklanır. Yüksek Ha» kem Kurulu, istişari mütalâasını en çok otuz gün içinde verir. Bakanlar Kurulu, teşmil edilen toplu iş sözleşmesinin belli hükümleri, belli iş yarlerinin veya b^lli böl^al^rin ealr^a şartlarına ıw~myotsa. İri hükümleri, sözleşmenin genel niteliğine ve işleyişine halel getirmemek şartiyle, teşmil kararının dı nda tutabilir. Teşmil edibn toplu iş sözleşmesinin kısmen veya tamamen ortadan kalkması ile teşmil kararı da, kısmen veya tamamen ortadan kalkmış olur. Bakamlar Kurulu, teşmil kararnamesini, gerekli gördüğü zaman, gerekçesini de açıklıyarak kaldırabilir. Toplu iş sözleşmesinde yer alan özel hakeme başvurma hakkındaki hükümler teşmil edilemez. Teşmil edilen bir toplu iş sözleşmesinin hükümleri, bu sözleşmenin kapsadığı iş yerlerinde uygulanan ve teşmil konusu olmıyan diğer toplu iş sözleşmelerinin teşmil edilen toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerinin yerini alır; ancak, teşmil edilmemiş toplu iş sözleşmelerinde işçiler lehine mevcut hükümler saklıdır. - 7 nci maddenin 3 ncü bendi hükümleri teşmil halinde de uygulanır. Toplu görüşmeye çağrı MADDE Bir is kolundam ^ varlar'm kıpsıyan bir toplu iş sözleşmesi yapılması bahis konusu ise, bu sözleşmeyi yapmaya yetkili işçi felerasyonu veya sendikası, o iş kolunda bulunan iş veren federasyonlarını, bu federasyonlara üye olmıyan iş veren sendikalarını ve bu federasyon veya sendikalara mensup olmıyan iş verenleri; Belli iş yeri veya iş yerlerini karçsıyan bir top^n iş söyleşmesi yapılmadı bahis konusu ise, bu söyleşmeyi yapmaya yetkili işçi sendikası, o iş yerlerindeki iş verenlerin üyesi olduğu iş veren sendikaları ile iş veren sendikası üvesi olmıyan iş verenleri, Tonlu görüşmeye çağırma yetkisine sahiptir. Çağırılan is veren federasyonu veya sendikası vahnt iş veren, bu çağrıva uymak zorundadır. 2. Bir is kolundaki iş yerlerini kapsıyan bir tonlu iş söyleşmesi yapılması bahis konusu ise, bu sözleşmeyi yapmaya yetkili iş veren federasyonu veva sendikası, o iş kolunda bu toplu iş sözleşmesini yanmaya yetkili işçi federasyonu veya sendikasını; Belli iş yeri veya iş yerlerinde toplu iş sözleşnesi yanılmamı bahis konusu ise, bu sözleşmeyi yapmaya yetkili iş veren sendikası veya sendikalın veyahut iş veren veya birlikte hareket eden is vererler, bu sözleşmeyi yapmaya yetkili işçi sendikasını veya sendikalarını toplu görüşmeye çağırmr. yetkisine sahiptir. Çağrılan isçi federasyonu ve sendikası, bu çağrva uymak sorundadır nci bent gerekince yapılan bir çağrıya uymak zorunda olup da çağrılmamış olan iş veren federasyonu veva sendikasının yahut iş verenin, e ca^rı ile yakılan toplu görüşmeye ve bu toplu görüşme sonucunda akdedilen toplu iş sözleşmesine her an katılma yetkisi vardır. Toplu görüşme MADDE 10. Toplu görüşmenin yer, gün ve saatini taraflar aralarında anlaşarak tesbit ederler. Toplantı, yer, gün ve saati bakımından taraf'?/: arasında bir anlaşmaya yanlamazsa, ilgililerden her hangi birinin başvurması üzerine, bölge esîışma müdürlüğü, başvurma tarihinden başlıyarak altı iş günü içinde, toplantı gün, saat ve yerimi tesbit edip taraflara bildirir. Taraflar, bu bil- v
4 No diriye uymak zorundadırlar. Toplantı, her halde, başvurma tarihinden itibaren en çok oniki iş günü içinde yapılır. Toplu iş sözleşmesi bir iş kolundaki iş yerlerini kapsıyacaksa, taraflardan birinin başvurması üzerine toplantı yeri, günü ve saati, 2 nci fıkra uyarınca, Çalışma Bakanlığı tarafından tesbit edilir. Bu takdirde, toplantı Ankara'da yapılır. Çağrı yetkisi üzerinde uyuşmazlık MADDE 11. Belli iş yeri veya iş yerleri için yapılacak tordu is sözleşmelerinde işçileri temsp bakımından işçi sendikaları arasında çıkacak yetki uyuşmazlıkları ile iş veren veya iş veren sendikaları tarafından bu konuda yapılacak itirazlar veyahut iş verenleri temsil bakımından iş verenler ve iş veren sendikaları arasında çıkacak yetki uyuşmazlıkları ile işçi sendikaları tarafından bu konuda yanılacak itirazlar, yazılı başvurma tarihinden başhyarak üç iş günü içinde bölge çalışma müdürlüsünün bu konudaki kararlarına, ilgililer, kendilerine yanılacak vazıh bildiri tarihinden bağlıyarak üç iş günü içinde iş dâvalarına bakmakla görevli mahallî mahkemeye itiraz edebilirler. Bu itiraz üç iş günü içinde kesin olarak karara bağlanır. Bir iş kolundaki iş yerlerini kapsıyan toplu iş sözleşmelerinde işçileri temsil bakımından işçi f e- derasyon ve sendikaları arasında çıkacak yetki uyuşmazlıkları ile iş veren federasyon veya sendikaları veya iş verenler tarafından bu konuda yapılan itirazlar veyahut iş verenleri temsil bakımı a- dan iş veren federasyon ve sendikaları ile iş verenler arasında çıkacak yetki uyuşmazlıkları ilo isçi federasyon veya sendikaları tarafından bu konuda yapılacak itirazlar, yazılı başvurma tarihinden bağlıyarak altı iş günü içinde Çalışma Bakanlığı tarafından çözülür. Çalışma Bakanlığının bu konudaki kararlarına, ilgililer, kendilerine yapılacak yazılı bildiri tarihinden bağlıyarak altı is günü içinde Yargıtay Başkanlığına itiraz edebilirler. Bu itirazlar, Yargıtavm iş dâvalarına bakmakla görevli Dairesi tarafından altı iş günü içinde kesin olarak karara bağlanır. Toplu iş sözleşmesi yapma yetkisinin tesbitinde usul MADDE Belli bir iş kolunda toplu iş sözleşmesi yapmaya kendisini yetkili gören işçi federasyonu veya sendikası, o iş kolunda kurulu başka işçi federasyonlarının ve sendikalarının adreslerini, toplu görüşme başlamadan en az altı iş günü önce Çalışma Bakanlığına yazı ile başvurarak almaya ve bu federasyon ve sendikalara hangi iş kolunda toplu iş sözleşmesi yapmak istediğini vazı ile bildirmeye ve bunu, Ankara, İstanbul ve İzmir'de çıkan birer gazete ile yayınlamaya mecburdur. Belli iş yeri veya iş yerlerinde toplu iş sözleşnesi yapmaya kendisini yetkili gören işçi sendikası, toplu görüşmeye başlamadan en az altı iş gür<ü önce Bölge Çalışma Müdürlüğüne yazı ile başvurarak aynı mahalde ve aynı iş kolunda kurulu diğer işçi sendikalarının adreslerini gösterir bir listeyi almaya ve bu listede yazılı sendikalara hangi iş yerinde toplu iş sözleşmesi yapmak istediğini yazı ile bildirmeye ve bunu - varsa - mahallî bir srazete ile ilân etmeye mecburdur nci bendin 1 ve 2 nci fıkralarında gösterilen kapsamda toplu iş sözleşmesi yapmaya kendilerini vekili jrören iş veren federasyonu ve sendikaları da, söz konusu bent hükümlerine tabidir. 3. Yukardaki bentler gereğince ilânın yapılmasından itibaren veya ilân yapılamıyorsa yazılı bildirinin yakılmasından itibaren altı iş günü geçtikten sonra yetkisizlik itirazı dinlenmez. 1 ve 2 nci bentlerde yer alan bildiri ve ilân şartlarına uyulmaksızın yapılmış olan toplu iş sözleşmesinin taraflarından birinin yukardaki bentler gereğince yetkisiz olduğu, sözleşmenin uygulanmaya başlandığı günden itibaren altı iş günü içindo ilgililerce yapılacak itiraz sonucunda anlaşılırsa, bu sözleşme hükümsüz sayılır. Bu bent uyarınca itirazlar 11 nci madde gereğince yapılır. 4. İtiraz müddeti geçmeden veya itiraz kesin bir karara bağlanmadan toplu görüşmeye başlanamaz. r ^I?ipF
5 No Toplu iş sözleşmesinin yapılması MADDE 13. Toplu görüşmenin sonunda bir anlaşmaya varılırsa, dört nüsha olarak düzenlenecek olan toplu iş sözleşmesinden birer nüsha taraflara verilir; iki nüshası da toplu görüşme için çağrıyı yapmış olan tarafça imza gününden başlıyarak altı iş günü içinde görüşmenin yapılacağı yerin bağlı bulunduğu Bölge Çalışma Müdürlüğüne gönderilir. Toplu iş sözleşmesi bir iş kolunu kapsıyorsa, bu bildiri Çalışma Bakanlığına yapılır. Tonlu iş sözleşmesinin değiştirilmesi, feshi veya toplu iş sözleşmesine katılma hallerinde de 1 nci fıkra hükmü uygulanır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Uyuşmazlık ve uzlaştırma Uyuşmazlığın tesbiti MADDE Toplu görüşme için tesbit edilen yer, gün ve saatte, taraflardan biri toplantı yerine gelmezse, öbür taraf, durumu yazı ile Böl<re Çalışma Müdürlüsüne bildirir. Tonlu görüşme bir is kolunu kansıyacak bir toplu iş sözleşmesinin yapılması için istenmişse, bu bildiri Çalışma Bakanlığına yapılır.! w?f^ 2. Taraflar toplantıya katıldıkları halde anlaşmaya varamazlarsa, keyfiyet, karşılıklı teklif ve itirazları kansıyan bir tutanakla tesbit edilir; bu tutanağın bir nüshası toplu görüşmenin yapıldığı yerin bağlı bulunduğu bölge çalışma müdürlüğüne gönderilir. Toplu görüşme bir iş koluna taallûk ediyorsa, bu tutanaktan bir nüsha Çalışma Bakanlığına Uzlaştırma MADDE ncü maddeye göre yetkili oldukları hallerde Bölge Çalışma Müdürlüğü veya Çalışma Bakanlığı, söz konusu maddede bahsi germ tutanağın alındılı tarihten başlıyarak oniki iş günü içinde, bir uzlaştırma toplantısı tertipler Bakanlık veya müdürlük bu toplantının yer, gün ve saatini toplantı gününden en az üç is gimü önce taraflara bildirir. Taraflar, bu toplantıya gelmek veya birer temsilci göndermek zorundadırlar. Ayrıca, tarafların herbiri. bu toplantı icm birer tarafsız aracı seçip gönderir. 14 ncü maddeye göre yetkili olduklan hallerde. Bölge Çalışma Müdürü veya görevlendireceği bir iş müfettişi veyahut Çalışma Bakanı veva görevlendireceği yüksek dereceli bir Bakanlık memuru toplantıda hayır bulunur. Toplantıda, iki aracı önce bir üçüncü tarafsız aracı seçerler. Bu Rfidm ilk toplantıdan itibaren altı is günü içinde yapılmadığı takdirde, is dâvalanna bakmaya yetkili mahallî mahkeme, üçüncü tarafsız aracıyı seçer, yapılması bahis konusu tonlu iş sözleşmesi bir iş kolunu kapsıyacak ise, bu halde, üçüncü tarafsız aracıvı Yargıtay Birinci Başkanı veya vekili seçer. Üçüncü tarafsız aracı, Uzlaştırma Kurulunun Başkanıdır. Uzlaştırma toplantısı en çok onbeş gün sürer; bu süre, ancak taraflann anlaşması ile uzatılabilir. Tarafsız aracılar çoğunlukla karar verirler. Uzlaştırma kararı toplu görüşmedeki taraflarca kabul edilirse. 13 ncü maddeye pöre hareket olunur. Bu şekilde kabul edilen uzlaştırma kurulu karan, toplu is sözleşmesi hükmündedir. Taraflardan biri uzlaştırma toplantısına gelmemiş veya temsilci göndermemiş veyahut tarafsız aracı seçmemiş ise veyahut uzlaştırma toplantısının süresi anlaşmaya vanlamadan geçmişse veya toplantı sonucunda Uzlaştırma Kurulunca alınan uzlaştırma kararını taraflar kabul etmemişlerse* keyfiyet. Uzlaştırma Kurulunca bîr tutanakla tevsik olunur. Bu tutanak 14 ncü maddede gösterilen mercilere gönderilir ve taraflara da birer nüsha verilir.
6 No c3 Tutanaklar MADDE 16. Bu kanun gereğince düzenlenil Bö!g3 Çalışma Müdürlüğüne gönderilen tutanak ve yazılar ile toplu iş sözleşmelerinin birer nüshası, Müdürlükçe, alındığı tarihten başhyarak üç iş günü içinde Çalışma Bakanlığına gönderilir, bir nüshası da dosyasında saklanır. Çalışma Bakanlığı toplu iş sözleşmeleri için bir sicil tutar. Toplu iş sözleşmesinin metni üzerinde anlaşmazlık veya tereddüt çıktığı takdirde, esas, bu sicilde saklanan metindir. Bu sicilin nasıl tutulacağı Çalışma Bakanlığınca yapılacak bir yönetmelikle belirtilir. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Grev ve lokavt Grevin tarifi MADDE 17. İşçilerin, topluca çalışmamak suretiyle bir iş kolunda veya iş yerinde faaliyeti durdurmak veya işin niteliğine göre önemli ölçüde aksatmak amaciyle aralarında anlaşarak veyahut bir teşekkülün aynı amaçla topluca çalışmamaları için verdiği bir karara uyarak işi bıra!analarına grev denilir. İşçilerin iş verenlerle olan münasebetlerinde iktisadi ve sosyal durumlarını korumak veya düzeltmek amaciyle ve bu kanun hükümlerine uygun olarak yapılan greve, kanuni grev; bu amacın dışında veya bu kanun hükümlerine uyulmaksızın yapılan greve, kanun dışı grev denilir. Lokavtın tarifi MADDE 18. Bir iş kolunda veya is yerinde faaliyetin büsbütün durmasına sebebou^k tarzda, iş veren veva iş veren vekili tarafından kendi teşebbüsü ile veya bir teşekkülün verdiği karara uyarak işçilerin topluca işten uzaklaştırılma ima lokavt denilir. h saclarında v e va bunların tath'k ta^z ve ns^llernde değisikl'k yanmak veva ven* is şartlan kabul ettirmek veya mevcut iş şartlarını korum amaciyle ve bu kanun hükümlerine uygun olarak yapılan lokavta, kanuni lokavt; bu ama in dışında veya bu kanun hükümlerine uyulmaksızın yapılan lokavta, kanun dışı lokavt denilir. Grev ve lokavt yetkisi MADDE Taraflar, 15 nci maddenin son fıkrası gereğince uzlaştırma kurulunca düzenlenen tutanağı aldıktan sonra grev veya loka 1a karar verebilirbr. 2. İşçiye veya işçi teşekkülüne mevzuat veya toplu iş sözleşmesi ile sağlanmış olan haklar, toplu iş sözleşmesi ile bağlı olan iş veren veya iş veren teşekkülü tarafından veya onun teşvik veya tah- - riki ile bozulursa, toplu iş sözleşmesi ile bağlı ola. işçi teşekkülünün, o iş verene ait iş yerlerinde veya o iş veren teşekkülünün mensubu olan işve önlere ait iş yerlerinde greve karar verme yetkisi vardır. İş verene veya iş veren teşekkülüne mevzuat ve ra toplu iş sözleşmesi ile sağlanmış olan haklar, toplu iş sözleşmesi ile bağlı olan işçi teşekkülünce veya onun teşvik veya tahriki ile bozulursa, toplu iş sözleşmesi ile bağlı olan iş veren teşekkülünün kendi mensubu olan iş verenlere ait iş yerlerinde ve iş verenin de kendisine ait iş yerlerinde lokavta karar verme yetkisi vardır. Bu bendin birinci fıkrasına göre greve veya ikinci fıkrasına göre lokavta karar verilebilmesi için, bir hakkın ihlâl edildiğini ileri süren tarafın, durumu karşı tarafa veya taraflara ve Çalışma Bakanlığına yazı ile bildirmiş olması: Çalışma Bakanlığının 15 nci maddede gösterilen sürelere ve usullere uyarak bir uzlaştırma toplantısı tertiplemiş ve bu toplantının zikri geçen maddenin son fıkrası gereğince taraflar arasında bir uzlaşmaya varılmaksızın sona ermiş bulunması; ve bir hak-
7 No km ihlâl edildiğini ileri süren isçi teşekkülü yahut iş veren veya iş veren teşekkülünce karşı tarafa özel hakeme başvurmak için uyuşmazlığın her hangi bir safhasında yapılmış olan teklifin altı iş günü içinde kabul edilmemiş olması gereklidir. Çalışma Bakanlığı, uygun görürse, bu fıkrada söz konusu uzlaştırma toplantısının bölge çalışma müdürlüğünce mahallinde tertipleneceğini bahis konusu süreleri geçirmeksizin, taraflara ve bölge çalışma müdürlüğüne bildirebilir. Bu bendin 3 ncü fıkrası uyarınca özel hakeme başvurulması hususunda anlaşmaya varılmış olup da tarafların tahkimnamenin imzalanmasından itibaren altı iş günü içinda hakem veya hakemlerin' seçimini tamamlıyamamaları takdirinde iş dâvalarına bakmakla görevli mahallî mahkeme veya uyuşmazlık bir iş kolu çapında ise, Yargıtaym iş dâvalarına bakan dairesinin başkanı hakem veya hakemlerin seçimini taraflardan birinin başvurmadı üzerine, başvurmaya ait yazının alındığı günden başhyarak altı iş günü içinde tamamlar. Bu bendin 1 nci fıkrasına göre greve veya 2 ni fıkrasına göre lokavta karar verilmesi halinde, uyuşmazlıkta taraf olanların birinin veya Çalışmı Bakanlığının esas hakkında dâva açılmadan önce veya dâva sırasında hakeme başvurması üzerine, mahkemece, hakkaniyet gerektiriyorsa yahut grev veya lokavtın durdurulmamasmda uyuşmam iğin konusu olan hakların korunması bakımından tehlikeli olan veyahut önemli bir zararın doğacı;ı anlaşılan hallerde, grev veya lokavtın durdurulmasına karar verilir. Bu kararın re'sen tebliği ile birlikte grev veya lokavta son verilir. Yetkili mahkeme, bu bent gereğince grev V3 ~a lokavtın durdurulması hakkındaki istemi alınca, derhal ve acele kaydiyle tarafları çağırır ve galmeseler bile altı iş günü içinde gereken karan verir. Acele hallerde taraflar çağırılmaksızın dahi durdurma kararı verilebilir. Bu bent gereğince grev veya lokavtı durdurma kararı, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uyarınca ihtiyati tedbir kararı ile birlikte veya ayrı olarak verilebilir. Bu bent gereğince alınması bahis konusu durdurma kararı ile ilgili evrak, esas dâva dosyası ile birleştirilir nci bende göre greve veya lokavta karar verme yetkisine sahibolan taraflar, özel hakeme başvurmakta serbestirler. Bu maddede zikri geçen hallerde greve veya lokavta karar verilmesi kanunen caiz olmıyan haîlerdb taraflar, özel veya kanuni hakeme başvurabilirler. Grev ve lokavt yasaklan MADDE Savaş halinde; 2. Genel veya kısmi seferberlikte; 3. İlâç imal eden iş yerleri haricolmak üzere, hastane, klinik, sanatoryum, prevantoryum, dispanser, eczane, aşı ve serum imal eden müesseseler gibi sağlıkla ilgili iş yerlerinde; 4. Can veya mal kurtarma işlerinde; 5. Kamu tüzel kişilerince veya kamu iktisadi teşebbüslerince yerine getirilen su, elektrik ve havagazı istihsal ve dağıtımı işlerinde; 6. Yabancı memleketlere yapmakta olduğu yolculuğu bitirmemiş deniz, hava ve kara ulaştırma araçlarında; Türk SUJarında seyir halinde olan gemilerle Türkiye'de hareket halinde bulunan hava, demir ve karayolu ulaştırma araçlarında; 7. Noterlik hizmetlerinde; 8. Eğitim ve öğretim kurumlarında, çocuk bakım yerlerinde; ncu maddenin 2 nci bendi gereğince özel hakeme başvurulması hususunda anlaşma olmuşsa, tahkimnamenin imzalanmasından veya eğer aynı madde gereğince mahkeme grev veya lokavtı durdurma kararı almamışsa esas hakkında ii hükmün tebliğinden sonra; ncu maddenin 2 nci bendi hükümleri saklı kalmak kaydiyle, toplu iş sözleşmesi süresi içinde; Grev ve lokavt yapılamaz.
8 NO m M.ı.tm 11. Millî Savunma Bakanlığınca ve İçişleri Bakanlığı Jandarma Genel Komutanlığınca doğrudan doğruya işletilen iş yerlerindeki işçilerin ücret veya sair çalışma şartlarının, piyasada benzeri iş yerlerindeki ücret veya sair çalışma şartlarına nazaran işçilerin aleyhinde olduğunun yetkili işçi sendikası veya federasyonunun başvurması üzerine Yüksek Hakem Kurulunca tesbit edilmesi halinde, bu iş yerlerinde greve karar verilebilir. Yakardaki fıkrada söz konusu iş yerlerinde uygulanan ücretlerin veya sair çalışma şartlarının aynı şekilde iş verenin aleyhinde olduğunun tesbit edilmesi halinde de, bu iş yerlerinde lokavta karar verilebilir. Bu bentte söz konusu iş yerlerinde bu bent hükümleri dışında grev ve lokavt yapılamaz. 12. Yangın, su baskını, toprak veya çığ kayması veya depremlerin sebebiyet verdiği ve genel hayatı felce uğratan felâket hallerinde, Bakanlar Kurulu, bu hallerin vukubulduğu yerlere ve bu hallerin devamı süresince yürürlükte kalmak üzere, gerekli gördüğü iş yerleri veya iş kollarında grev vs lokavtın yasak edildiğine dair karar alabilir. 13. Sıkıyönetimin uygulandığı bölgelerde, sıkıyönetm komutanlığı, grev ve lokavt yetkilerinin kullanılmasını süreli veya süresiz olarak askıda bırakabilir veya izne bağhyabilir. Grev ve lokavtın geçici olarak durdurulması, Yüksek Uzlaştırma Kurulu MADDE Karar verilmiş veya başlamış olan kanuni bir grev veya lokavt, memleket sağlığını veya millî güvenlği bozucu nitelikte ise Bakanlar Kurulu, bu uyuşmazlıkta, grev ve lokavtı bir kararname ile en çok otuz gün süreyle geciktirebilir. Geciktirme süresi, kararnamenin yayımı tarihinden iki gün sonra başlar. Geciktirme kararı otuz günden daha az bir süre için alınmışsa, bu süre aynı şekilde otuz güne kadar uzatjlabilir; bu takdirde, kararnamenin yürürlüğe giriş tanhi yayımı tarihidir. Bakanlar Kurulu, geciktirme kararını ilân eder etmez, Yüksek Hakem Kurulundan geciktirilen grev veya lokavtın niteliği hakkında istişari mütalâasını ister. Bu mütalâanın en geç 1 nci fıkrada söz konusu otuz güm ak süren_n bitiminden önce verilmesi gereklidir. Bakanlar Kurulu, Yüksek Hakem Kurulunun mütalâasını inceledikten sonra, geciktirme süresini en çok altmış gün daha uzatabilir. Bu konudaki kararnameler, yayımı tarihinde yürürlüğe girer. 2. Danıştay, bu maddede söz konusu Bakanlar Kurulu kararları hakkındaki iptal dâvalanna ilişkin yürütmenin durdurulması taleplerini bir hafta içinde karara bağlar nci bent gereğince çıkarılan geciktirme kararnamesinin yürürlüğe girmesinden başlıyarak altı iş günü içinde uyuşmazlık, Başbakanlıkça Yüksek Uzlaştırma Kuruluna havale edilir. Yüksek Uzlaştırma Kurulu, Başbakanın veya onun görevlendireceği bir bakanın başkanlığında, Yargıtaym iş dâvalarına bakan dairesinin başkanı, Danıştay Genel Kurulunca seçilecek dâva Dairesi Başkanlarından biri, en çok üyesi olan işçi ve iş veren konfederasyonlarının seçecekleri birer tarafsız aracıdan kurulur. Bu nitelikte bir iş veren konfederasyonu yoksa, iş verenler adına tarafsız aracı, Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği Yönetim Kurulunca seçilir. Yüksek Uzlaştırma Kurulu, geciktirme süresinin sonuna kadar tavsiyelerini karara bağlar. Kurul, üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu ile karar verir. Yüksek Uzlaştırma Kurulunun kararı taraflarca kabul edilirse, 15 nci maddenin 5 nci fıkrası hükmü uygulanır. Taraflar, Yüksek Uzlaştırma Kurulunun kararı üzerinde anlaşmışlarsa, kurul bir tutanak düzenliyerek durumu tesbit eder. Bu tutanakla ilgili olarak 14 ve 16 nci maddeler hükümleri uygulanır. 4. Geciktirme süresinin sona erdiği tarihte taraflar uzlaşamamışlar veya uyuşmazlığı özel hakeme intikal ettirmek hususunda anlaşamamışlarsa, greve veya lokavta karar vermekte serbestirler. Yüksek Uzlaştırma Kurulu, bu halde de çalışmalarına devam edebilir. 5. Geciktirme süresi içinde, aynı uyuşmazlık için grev ve lokavt yasağı eşit olarak uygulanır.
9 No. m İ963 Grev oylaması MADDE 22. Bir grevin belli bir iş yerinde uygulanabilmesi için oylama yapılmasını o iş yerinde çalışan işçilerin üçte biri. 23 ncü maddenin 8 ncü bendinde söz konusu ilânın o iş yerinde yapılmasından başhyarak altı iş günü içinde, yazılı olarak isterse, o iş yerinde grev oylaması yapılır. Grev oylamasında işçilerin salt çoğunluğu grevin uygulanmamasına karar verirse, o iş yerinde grev uygulanmaz. Grev oylaması, bu konudaki istemin mahallin en büyük mülkiye amirliğine yapılmasından başhyarak altı iş günü içinde ve iş saatleri dışında en büyük mülkiye âmirinin tesbit edeceği gün ve zamanda ve onun veya görevlendireceği memurun gözetimi altında olur. Oylamaya itirazlar, oylama gününden başhyarak üç iş günü içinde iş dâvalarına bakan mahallî mahkemeye yapılır. Bu itirazlar üç iş günü içinde kesin olarak karara bağlanır. Grev oylamasının sonucu dört nüsha olarak düzenlenecek bir tutanakla gösterilir. Bu tutanağın bir nüshası iş verene, bir nüshası greve karar vermiş olan işçi teşekkülüne, bir nüshası bölge çalışma müdürlüğüne gönderilir; dördüncü nüshası da mahallin en büyük mülkiye amirliğinde saklanıl. Grev ve lokavtın başlaması MADDE nci madde veya 19 ncu maddenin 2 nci bendinin 3 ncü fıkrası veyahut 21 nci madde gereğince uzlaşmaya varılamadığmı gösteren tutanağı alan greve karar vermeye yetkili işçi sendikası veya federasyonu, greve başvurma kararında ise, bu kararını, tutanak tarihinden başhyarak altı iş günü içinde karşı tarafa yazılı olarak bildirmek zorundadır. 1 nci fıkrada söz konusu bildiri tarihinden başhyarak altı iş günü geçmedikçe, grev karan yürürlüğe giremez. Tutanak tarihinden başhyarak altı iş günü içinde gereken bildiride bulunulmadığı takdirde, grev yapılamaz nci bendin 1 nci fıkrasında zikredilen maddeler hükümleri gereğince uzlaşmaya varılamadığmı gösteren tutanağı alan lokavta karar vermeye yetkili iş veren veya iş veren vekili veyahut iş veren sendikası veya federasyonu, lokavta başvurma kararında ise bu kararını, tutanak tarihinden başhyarak altı iş günü içinde karşı tarafa yazılı olarak bildirmek zomndadır. Bildiri tarihinden başhyarak altı iş günü geçmedikçe, lokavt karan yürürlüğe giremez. Tutanak tarihinden başhyarak altı iş günü içinde gereken bildiride bulunulmadığı takdirde, lokavt yapılamaz. 3. Grev veya lokavt kararının yukardaki bentler gereğince karşı tarafa bildirilmesi gereken süre içinde, bu karar, bölge çalışma müdürlüğüne de yazı ile bildirilir ve grev veya lokavtın kapsamına giren iş yerlerinde uygun şekilde yazı ile ilân edilir. Grev veya lokavta bir iş kolunda karar verilmesi halinde, söz konusu bildiri Çalışma Bakanlığına yapılır. Grev ve lokavt halinde iş yerinden ayrılma zorunluğu MADDE 24. Bir iş yerinde grev veya lokavtın uygulanmaya ballanması ile birlikte, işçiler, iş yerinden ayrılmak zorundadırlar. Ancak, greve katılmıyan veya katılmaktan vazgeçen işçileri çalıştmp çalıştırmamakta iş veren serbesttir. Grev sonucunda bir toplu iş sözleşmesi yapıldığı takdirde, bu sözleşmede aksine bir hüküm yoksa, söz konusu sözleşme 1 nci fıkrada zikri geçen işçilerden iş yerinde çailışmış olanlara uygulanmaz. 25 nci madde gereğince greve katılamıyacak olan işçilerin hakları ile toplu iş sözleşmesinin teşmil edilmesi hali saklıdır.