Kommagene Uygarlığı
Kommagene Krallığı (MÖ 163 - MS 72), Kommageneli Ptolemaeus (MÖ 163-130) tarafından güneybatı Anadolu'da (günümüz Türkiye'sinde ) kurulan, Ermeni ve eski Pers kültür ve geleneklerinden büyük ölçüde etkilenen Helenistik bir siyasi varlıktı. Seleukos İmparatorluğu (312-63 BCE) altında bölgenin daha önce satrapı (vali) olan Orontid Hanedanı . Seleukos İmparatorluğu , Roma ile çatışmaya girdiğinden beri sürekli bir düşüş yaşıyordu . MÖ 190'da ve MÖ 163'te artık eski uyumunu sürdürecek güce sahip değildi. Ptolemaeus zayıflığı yakaladı, Kommagene'yi bağımsız bir devlet ilan etti ve ilk kralı oldu.
Adı, aynı bölgede bulunan Demir Çağı'nın Neo - Hitit krallığı Kummuh'tan geliyor ve Kommagene, mimarisinde yerli Luvi ve Hitit gelenek ve motiflerini koruyacaktı . Bölge , Ahameniş İmparatorluğu'nun (c. 550-330 BCE) bir parçası haline gelen Sophene adı altında proto-Ermeni krallığı olan Urartu'nun bir parçasıydı. Ahameniş İmparatorluğu MÖ 330'da Büyük İskender'e düştü ve İskender'in ölümünden sonra bölge Seleukos İmparatorluğu'nun bir parçası oldu ve bu noktada Sophene kendi krallığı oldu.
KOMMAGENE, DÖRDÜYLE DE DOSTANE İLİŞKİLER SÜRDÜRDÜĞÜ İÇİN BÖLGENİN BÜYÜK GÜÇLERİ ARASINDA GENELLİKLE BİR “TAMPON DEVLET” OLARAK ANILIR.
Orontid Hanedanı, Sophene'yi yönetti ve Kommagene, MÖ 163'te Ptolemaeus'un ayrılışına kadar bu bölgedeki birçok krallıktan yalnızca biri idi. Doğuda Fırat Nehri, batıda Toros Dağları ile sınırlanan Kommagene, ticaret için bir cadde haline geldi ve tüccarların Mezopotamya'ya ve Fırat'tan geçişlerine erişimi üzerindeki kontrolü ile zenginleşti .
Kommagene, Ermenistan , Parthia , Pontus ve Roma'nın daha büyük güçleri arasında, dördüyle de dostane ilişkiler sürdürdüğü ve farklı zamanlarda birini diğerine tercih ettiği için genellikle bir “tampon devlet” olarak anılır . Ticaret ve tarımdan gelen zenginliği, onu bölgenin büyük güçlerinden herhangi biri için çekici bir ödül haline getirecekti, ancak Kommagene kralları, Roma İmparatorluğu'na emildiği MS 72 yılına kadar özerkliğini korumayı başardı . Dördüncü kralı I. Antiochus Theos'un (M.Ö. 70-38) inşaat projeleri, özellikle Nemrut Dağı'ndaki Nemrut Dağı (ayrıca Nemrut Dağı) olarak bilinen anıtsal heykeli ile tanınır.
Erken Tarih ve İmparatorluklar
Urartu'nun bir parçası olarak, geleceği çevreleyen daha geniş bölge - Kommagene, bölgenin yerli halkından dolayı Sophene olarak bilinirken, geleceği kapsayacak asıl alan - Kommagene, orada yaşayan Luviler ve Hititler tarafından Kummuh olarak biliniyordu. veya Asur ismiyle Kuinukh; şu anda tarihi hakkında hiçbir şey bilinmiyor. Urartu, Neo-Asur kralı II . Sargon'un (MÖ 722-705) MÖ 714 askeri kampanyasından sonra geriledi ve bu, bölgeyi tamamen istikrarsızlaştıran ve daha sonraki İskit istilaları için kolay bir işaret haline getiren kesin bir zaferdi. Yeni Asur İmparatorluğu'ndan sonra612'de düştü, bölge, Ahameniş İmparatorluğu'nun yükselişine kadar elinde tutan Medler tarafından alındı. 550 M.Ö.
Bölgenin konumu ve ticaretteki önemi, onu Yunan kültürüyle temasa geçirdi ve bu etkileşim, Sophene'yi (ve daha sonra Kommagene'yi) Ermeni, Yunan ve Fars etkilerinin, geleneklerinin ve dini uygulamaların kültürel bir karışımı olarak tanımlayacaktır. Orontid yönetim evi Zerdüşt'tü, ancak Zerdüştlüğün yerini aldığı Erken İran Dininin en popüler tanrılarından biri olan tanrıça Anahita'ya tapınmayı teşvik edenler arasındaydılar.
Zerdüştlük altında, Anahita tek gerçek tanrı Ahura Mazda'nın bir yönü olarak popülaritesini sürdürdü, ancak bazı bölgelerde Zerdüşt öncesi İran'da olduğu gibi ona tapıldı . Anahita'nın tapınakları ve mabetleri ve diğer tanrılara ( Mitra gibi ) mabetler tarafından temsil edilen görünüşte çok tanrılılık, çok tanrılı bir gelenekten gelen ve Anahita'da kendi tanrıçalarının yönlerini tanıyacak olan Yunan tüccarlarla rahat bir ilişki kurmayı teşvik etti. Bu yakınlık, doğal olarak, daha yakın teması ve Ermeni, Fars ve Yunan kültürlerinin daha fazla harmanlanmasını teşvik etti.
Ahameniş İmparatorluğu düştükten sonra, Sophene, Seleukoslar altında kendi krallığını oluşturmak için Büyük Ermenistan'ın satraplığından koparak ayrı bir krallık olarak kendini ilan etti. Başkenti Carcathiocerta (bugünkü Eğil, Türkiye) kasabasıydı ve başlıca kentsel ticaret merkezi Arsamosata'ydı (daha sonra Samosata, Türkiye'nin Adıyaman ilinde günümüz Samsat'ı olarak biliniyordu). Bu yeni satraplık, Orontid satrapları I. Sames (MÖ 290-260) ve Kommageneli Ptolemaeus (MÖ 201-163 satrapı olarak) döneminde, Ptolemaeus'un Kommagene'yi kuracağına kadar birleşik bir varlık olarak kaldı.
Erken Krallar ve Antiochus I Theos
Ptolemaeus , saltanatını meşrulaştırmak için üçüncü Ahameniş kralı Darius I'den (Büyük, r. 522-486 BCE) soyundan geldiğini iddia etti ve yeni krallığının başkentini daha sonra Samosata olarak yeniden adlandırılan Arsamosata'ya taşıdı. 163-145 yılları arasında, hızlı bir şekilde art arda üç kral tarafından yönetildiği için sürekli düşüşte olan ve yönetmekten çok kendi rahatlıklarını ve konumlarını önemseyen Seleukos İmparatorluğu'nun direnişi olmadan krallığını Kapadokya'ya kadar genişletti.
PTOLEMAEUS, SONRAKİ KRALLARIN PARADİGMASINI, AHAMENİŞ İMPARATORLUĞU İLE AİLESEL BAĞLANTILARINA DAYANARAK MEŞRUİYET İDDİASINDA BELİRLEDİ.
Krallığının yönetimini Seleukos modeline göre şekillendirdi, krallığını vergi toplayan, onları krala gönderen ve orduya asker sağlamaktan sorumlu bir vali tarafından denetlenen satraplıklara böldü. Krallığın resmi dili Yunancaydı ama Ermenice ve Farsça da konuşuluyordu. Saltanatı hakkında çok az şey kaydedilmiştir, ancak daha sonraki kralların Ahameniş İmparatorluğu ile ailesel bağlantılarına dayanarak meşruiyet iddiasında bulunma paradigmasını belirledi.
Ptolemaios'un yerine, Samosata'yı güçlendiren oğlu II. Sames (M.Ö. 130-109, Samos II Theosebes Dikaios olarak da bilinir) geçer ve çoğunlukla onun saltanatı sırasında basılan sikkeler ve Nemrut Dağı'ndaki yazıtlarla tanınır. Kommagene'nin büyük şehirlerini geliştiren muhtemelen II. Sames'tir : Samosata, Nymphaios'ta Arsameia ve Fırat'ta Arsameia. Her üç şehir de daha sonra Antiochus I Theos'un altında ihtişamlarının zirvesine ulaşacaktı.
II. Sames'in yerine, Roma ile Pontus Kralı VI . Bu düşmanlıkların ortasında krallığının hayatta kalmasından endişe duyan Mithridates I Callinicus, güçlü Kleopatra Thea'nın (lc 164-121 BCE) oğlu olan Seleukos kralı Antiochus VIII Grypos'un (MÖ 125-96) kızı Laodike ile evlendi. . Kleopatra Thea, o dönemde Seleukos tahtının arkasındaki güç olarak biliniyordu, ancak onun çeşitli planları Seleukos düşüşünü hızlandırmaktan başka bir şey yapmadı ve Mithridates I Callinicus'a veya Kommagene halkına hiçbir yardım gelmedi.
Büyük Ermenistan Tigranes (MÖ 95-56), bu süre zarfında Kommagene'yi geçti, hiçbir direnişle karşılaşmadı ve Seleukoslar hayali bir varlıktan başka bir şey olmadığında ve Roma ve Pontus, Roma ve Pontus'tayken, Ermenistan Krallığı'nın bir parçası olduğunu iddia etti. birbirimizin boğazına. Mithridates I Callinicus, Tigranes'in fethi konusunda hiçbir şey yapamadı ve böylece vasal bir kral oldu.
Onun yerine, çatışmanın üç tarafını - Pontus, Roma ve Ermenistan - kendi için ayrı bir barışı sürdürmek için sürekli olarak dengelemeye çalışan ve aynı zamanda doğudaki Parthia'yı da düşünen I. Antiochus Theos geçti. Ancak Pontus Kralı VI. Mithridates yenildiğinde ve ardından Tigranes Roma'ya teslim olduğunda, Antiochus I Theos -kişisel olarak Parthia'ya daha sadık olsa da- kendisini Roma'nın Büyük Pompeius'una (l. 106-48 BCE) adadı. Part İmparatorluğu (227 BCE - 224 CE) ve Roma Mezopotamya ve Kilikya tüccarları da dahil olmak üzere doğudaki bölgeler arasındaki kazançlı ticaret anlaşmalarıyla ödüllendirildi .
Antiochus I Theos, bir Pers kralı olarak meşruiyetini Darius I ile olan bağlantısı aracılığıyla sürdürdü, ancak annesi Laodike VII Thea ( M.Ö. Seleukos İmparatorluğu'nun ve Mısır'ın Ptolemaios Hanedanlığı'nın Ptolemy I Soter (r. 305/304-282 BCE)ve Büyük İskender'in generalleri olarak görev yapan diğerleri. Böylece kendisini bir Greko-Pers hükümdarı olarak kabul ettirdi ve Roma'yı memnun eden ve aynı zamanda kızı Laodike'nin Kral ile evlenmesini sağlayan 'Adil tanrı, Romalıların ve Yunanlıların dostu Antiochus' unvanını aldı. Partların II. Orodes'i (MÖ 57-37) ve doğuyla barışı güvence altına alıyor.
Akıllı siyasi manevraları, Kommagene'nin Roma ya da Parthlar tarafından emilmesini engelledi ve ticaretten zenginleşirken sosyal istikrarı sağladı. Kendisinin insan formunda bir tanrı olduğuna inanarak, kendine tapınmaya dayalı ve birleştirilmiş Greko-Pers tanrılarının bir panteonunu içeren bir kraliyet kültü yarattı. Halkının kalplerinde ve eşit olarak tanrıları arasında sonsuza kadar yaşayabilmesi için, Nemrut Dağı'nda devasa bir tümülüs ve kendisinin, diğer tanrıların ve koruyucu tanrıların süslü heykellerinin bulunduğu büyük bir mezar kompleksinin inşa edilmesini emretti. hayvanlar.
Her yıl doğum gününde ve taç giyme töreninde mezarında Nemrut Dağı'nda partiler düzenlemek için ebedî olarak kullanılmak üzere geniş hazinesinden belli bir meblağ ayırdı . Katılan herkesin, kutlamasına çıkış yapmadan önce, dağın eteğinde içinde bulundukları kaygıları ve düşmanlıkları bir kenara bırakarak tam anlamıyla eğlenmelerini açıkça şart koştu. Ayrıca Kommagene'nin üç büyük şehrini yeniden canlandırdı, muhtemelen Samosata II. IV, Kommagene'nin son kralı.
Antiochus I Theos, hükümdarlığı boyunca dostane ilişkiler sürdürmeyi başarsa da, sonunda kayınpederi II. Orodes tarafından taraf seçmek zorunda kaldı ve Suriye'de Roma'ya karşı bir savaşta Orodes'in oğlu Pacorus I'i (ö. 38 BCE) destekledi. . Pacorus yenildi ve öldürüldü ve muzaffer Roma generali Publius Ventidius Bassus, Roma'ya ihanet ettiği için Antiochus I Theos'un peşinden geldi ve onu Samosata'da kuşatma altına aldı. Antiochus beladan kurtulmak için rüşvet vermeye çalıştı ama Ventidius Bassus teklifini reddetti.
Marcus Antonius (l. 83-30 BCE), Ventidius Bassus'un tahkimatları kıramayacağı anlaşıldığında kuşatmayı devraldı, ancak daha iyi şansı yoktu ve Antiochus'un Bassus'a teklif ettiğinden önemli ölçüde daha az olan 300 talent rüşvet kabul ettikten sonra geri çekildi. daha erken. Antiochus I Theos, MÖ 38'de Part kralı IV. Phraates (MÖ 37-2) tarafından, IV. ve intikam peşinde koşan Kommageneli I. Antiochus Theos.
Daha sonra Krallar ve Antiochus IV
Onun yerine oğlu II. Mithridates (MÖ 38-20) , Octavianus ile olan çatışmasında Romalı Mark Antony ile ittifak kurdu (gelecekteki Augustus Caesar , MÖ 27 - MS 14). Mithridates II babasıyla birlikte hüküm sürmüştü ve Antonius'un kendisinin Bassus'tan daha makul olduğunu kanıtladığı sırada Antonius'un Samosata kuşatmasında şüphesiz hazır bulunuyordu. Mithridates II, Antonius ve Kleopatra VII'nin katıldığı MÖ 31'de Actium Savaşı'nda kendi güçlerine bizzat komuta ederek Antonius'a olan bağlılığını kanıtladı. Mısırlılar Octavianus'a yenildi. Daha sonra Augustus'a sadakat yemini etti ve krallığını Roma'nın çıkarlarıyla uyumlu hale getirmeye devam etti. Ölümünden sonra yerine, saltanatı hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmeyen oğlu III. Mithridates (MÖ 20-12) geçti.
Mithridates III'ün yerine oğlu Antiochus III Epiphanes (M.Ö. 12 - MS 17) geçti ve onun saltanatı, Kommagene'yi bir kralsız bırakan beklenmedik ölümü dışında dikkat çekici değildi. Antiochus III'ün iki çocuğu – Antiochus IV (a. 17 - MS 72; MS 38-72) ve Iotapa (MS 38-52) – tahtı üstlenemeyecek kadar küçüktüler ve görünüşe göre mahkeme danışmanları bunu reddettiler. bir naip tayin et. Bunun yerine, bir kral bulma konusunda yardım için Roma'ya başvurdular ve Roma, krallığın kontrolünü ele geçirerek yanıt verdi ve MS 17-38 yılları arasında Antiochus IV'e emanet etti. Antiochus IV ve Iotapa Roma'ya götürüldü, Roma vatandaşlığı verildi ve Romalılar olarak yetiştirildi.
Kardeşler, soylular ve Roma'nın konukları olarak seçkin soylu çevrelere girdiler ve günün ileri gelenlerinin çoğuyla arkadaş oldular. IV. Antiochus'un arkadaşları arasında, imparator Tiberius'un (MS 14-37) üvey oğlu ve daha sonra onun halefi olacak olan genç Caligula da vardı (MS 37-41). Tiberius öldükten ve Caligula iktidara geldikten sonra, Kommagene'yi IV. Antiochus'a ve o zamana kadar kızkardeşi Iotapa'ya geri verdi. Ayrıca Kommagene'nin MS 17'den beri bir Roma eyaleti olarak kazandığı tüm geliri (bir milyon altının üzerinde) Antiochus IV'e sundu.adet) ve Kilikya'nın bir bölümünü (Cilicia Aspera) krallığa ekledi. Bir yıl sonra, Caligula IV. Antiochus'tan memnun olmadı ve krallığı (bilinmeyen nedenlerle) geri aldı ve tekrar Roma egemenliğine aldı. IV. Antiochus, Caligula suikasta uğrayana ve ardılı Claudius (MS 41-54), Kommagene'yi IV. Antiochus'a geri verene kadar hiçbir siyasi gücü olmadan krallığında yaşamaya devam etti.
Antiochus IV, Caligula'nın parasını kullanarak Kilikya sahilinde (şimdi Caligula'nın hediyesi olarak Kommagene'nin bir parçası) Antiochia ad Cragum (“Uçurumlarda Antakya” veya “Antioch at Cragus”) olarak bilinen büyük bir şehir inşa etti. Şehir, Kommagene'nin tüm farklı etnik gruplarını temsil etmek için Yunan, Luvi, Hitit, Pers ve Ermeni mimarisini, sembolizmini ve süslemeyi içeriyordu. Büyük bir tapınak(55x33.8 fit/16.465x10.32 metre uzunluğunda), bölgeye ilk yerleşen Luviler ve Hititlerin altı yapraklı çiçeği başta olmak üzere, yerli tasarımlarla süslenerek inşa edilmiştir. Antiochus IV ayrıca 114 fit uzunluğunda ve 65 fit genişliğinde (35 x 20 metre) ölçülerinde, halka açık olan 5,249 fit kare (1,600 metrekare) bir alanı kapsayan büyük bir hamam kompleksinin inşa edilmesini emretti. Sütunlu bir cadde, ziyaretçileri şehrin kapısından havuz kenarındaki mozaik zeminli süslü revaklara getiriyordu. Antiochia ad Cragum'daki mozaik, aslında günümüz Türkiye'sinde bulunan en büyük mozaiktir ve IV. Antiochus'un şehrine savurduğu zenginliğin bir örneğidir.
Çözüm
Kız kardeşi-eşi Iotapa MS 52'de öldü ve onun onuruna kıyıda başka bir şehir olan Aytap'ı inşa ettirdi . O, şu anda (c. 71 CE) Roma'nın en zengin kralları arasındaydı ve Roma hükümeti ile iyi bir ilişkiye sahipti . Kommagene, I. Antiochus Theos ve IV. Antiochus'un saltanatının yeni imparator Vespasian'a (MS 69-79) onu taht için diğer yarışmacılara karşı destekleyerek ve onu ve krallığını göndererek ona sevdirmesinden bu yana en yüksek zirvesindeydi . oğul birlikleri.
Ancak MS 72'de Lucius Junius Caesennius Paetus (Roma Suriye valisi yaklaşık 70-72 CE) adlı bir senatör IV. Antiochus ve oğullarını Vespasian'ı devirmek için komplo kurmakla suçladı. Kommagene tarafında herhangi bir komplo olduğuna dair hiçbir kanıt yoktu, ama bunun önemi yok gibiydi. Vespasian herkesin bildiği paranoyaktı ve IV. Antiochus'un zenginliği ve popülaritesi tartışılmazdı ve bu yüzden Vespasian Paetus'u dinledi ve Antiochus IV'ten suçlamayı reddetmesini bile istemeden ona Antiochia ad Cragum üzerine yürümesine izin verdi.
Bazı rivayetlere göre IV. Antiochus'un oğulları Paetus'un askerleriyle muharebede karşılaşmışlardır , diğerlerine göre ise hiç savaş olmamıştır, ancak hepsi IV. Antiochus'un Roma'ya karşı silah kaldırmadığı konusunda hemfikirdir. Büyük olasılıkla, suçlamayı sadece Kommagene'nin servetini elde etmek için yapan Paetus'a teslim etti, ancak bu bilinmiyor. Daha sonra şehirden ayrıldı , Yunanistan'da Kilikya Campestris'te ve son olarak Roma'da yaşadı. Paetus'a ne olduğu bilinmiyor, ancak Antiochus, oğulları gibi Roma'da saygıyla karşılandı ve ölüm tarihi bilinmemekle birlikte orada ölmüş olmalı. Vespasianus aynı yıl Kommagene Krallığı'nı feshederek bölgeyi Kilikya eyaletine dahil etti.
Bugün, Kommagene Krallığı öncelikle Nemrut Dağı'ndaki anıtsal Nemrut Dağı (MS 1881'de yeniden keşfedilmiştir ve MS 1987'den beri UNESCO Dünya Mirası alanıdır) ve diğer çeşitli yapı projeleri, kabartmalar ve heykellerle anılmaktadır. Antiochus I Theos ve haleflerinin saltanatı. Antiochia ad Cragum ve Aytap kalıntıları da yerel halk için su kenarındaki ortak dinlenme alanlarının yanı sıra popüler turistik yerler olmaya devam ediyor. Ancak Nemrut Dağı, Kommagene ve krallarının merkezi anıtıdır, her yıl dünyanın dört bir yanından milyonlarca ziyaretçiyi çeker ve Antiochus I Theos'un adının sonsuza kadar yaşaması arzusunu yerine getirir.