Mamografi kadınlarda meme kanserinin teşhisinde kullanılan çok önemli teşhis ve görüntüleme yöntemidir. Mamogram olarak da adlandırılan mamografi görüntüleri hem tanı hem de tarama aracı olarak kullanılır. Düzenli klinik muayeneler ve aylık kendi kendine muayenelerle birlikte, meme kanserinin erken teşhisinde temel rol oynar. Mamogramlar memede diğer bozukluk ve anormallikleri de gösterebilir. Uzmanlar, 40 yaş ve üstü kadınların, her iki yılda bir düzenli tarama yaptırmasını önermektedir. Kişisel veya ailede meme kanseri öyküsü olma durumundaysa taramaya daha erken başlamak, daha sık yaptırmak veya ek tanı araçları kullanmak gerekebilir.
İçindekiler
Mamografi nedir?
Mamografi, özellikle meme dokusunun görüntülenmesi için düşük enerjili X ışını kullanan bir görüntüleme yöntemidir. Meme kanserinin erken teşhisinde çok önemli rol oynar. Herhangi bir kanser şüphesi ya da belirtisi olmadığında, sadece kontrol amaçlı uygulanan mamografi, tarama mamogramı olarak bilinir. Ancak memede bir kitle teşhis edildiyse, semptomlar varsa ya da göğüs implantları varsa teşhis mamogramına ihtiyaç duyulur.
Teşhis mamogramları, tarama mamogramlarından daha kapsamlıdır. Genellikle memenin birden fazla pozisyondan görüntülerini almak için daha fazla X ışını kullanılır. Ayrıca endişe duyulan bazı alanlar büyütülebilir. (1,2)
Dijital mamografi nedir?
Dijital mamografi, klasik mamogramlarla aynı x-ışını teknolojisini kullanır, ancak memeden geçen x-ışınını kaydetmek için film yerine, katı hal detektörleri kullanılır. Bu dedektörler, içlerinden geçen x ışınlarını bilgisayara gönderilen elektronik sinyallere dönüştürür. Bilgisayar, bu elektronik sinyalleri bir monitörde görüntülenebilecek ve kullanılmak üzere saklanabilecek görüntülere dönüştürür. (3)
Dijital mamografinin film mamografisine göre avantajıları
Görüntünün daha net olmasını sağlar,
Anormallik tespitinde bilgisayar desteğinden yararlanılır,
Dijital dosyalar, ikinci bir görüş için diğer uzmanlara kolaylıkla iletilebilir,
Yanlış pozlama teknikleri veya film geliştirme sırasındaki sorunlar nedeniyle çekimin yenilenmesi ihtimalini ortadan kaldırır.
Hastanın çekim sırasındaki deneyimi açısından herhangi bir farklılık bulunmasa da dijital tarama, genç veya yoğunluğu yüksek göğüslere sahip kadınlarda kanser taraması için daha doğru bir tercih olabilir. Çoğu meme görüntüleme merkezi, filmden dijital mamografiye geçmiştir. (3)
Teşhis mamografisi: Tarama mamogramı şüpheli bir alan gösteriyorsa, memede bir yumru ya da ağrı hissediliyorsa, deri üzerinde çukurlaşmalar, cilt kalınlaşması veya memede akıntı gibi başka olağandışı semptomlar varsa kullanılır. Tarama mamografisi yapılmasının zor olduğu meme implantlarının varlığı gibi özel durumlarda meme dokusunu görüntülemek üzere kullanılabilir. Teşhis mamografisi tarama mamografisinden daha uzun sürer ve toplam radyasyon dozu daha yüksektir, çünkü memenin çeşitli açılardan görüntüleri için daha fazla röntgen görüntüsü çekilir.
Sürveyans mamografisi: Meme kanseri olan kadınlarda nüksü tanısı için yapılır.
İğne lokalizasyonu ve tümör işaretlemesi: Tarama veya tanısal mamografide şüpheli görünen meme kitlelerinde doku örnekleri elde etmek ve cerrahide tümör işaretlemesi yapmak için uygulanabilir.
Mamografi ne zaman çekilmeli?
Uzmanlar ve sağlık kuruluşları, kadınların düzenli mamografi çekimine ne zaman başlaması veya testlerin ne sıklıkla yapılması gerektiği konusunda farklı görüşlere sahiptir. Fakat genel görüş, 40 yaş ve üstü kadınların, her yıl ya da iki yılda bir, 54 yaşından itibaren ise yılda bir mamografi çektirmesi yönündedir.
Kişide veya ailede meme kanseri geçmişi varsa, taramaya 40 yaşından önce de başlanabilir, daha sık mamografi çektirilebilir ve ek tanı araçlarından yararlanılabilir. Meme kanseri için yüksek risk altındaki kadınların yıllık mamogramlarına ek olarak bir meme MR’ı çektirmeleri önerilebilir.
Doktorunuzla risk faktörleriniz, tercihleriniz ve taramanın yararları ve riskleri hakkında konuşarak birlikte, hangi tarama planının sizin için en iyisi olduğuna karar verebilirsiniz. (2)
Mamografi öncesi nelere dikkat edilmeli?
Mamogramın çekildiği gün deodorant, pudra, parfüm veya losyon kullanmayın, ayrıca, göğüs veya koltuk altlarına merhem, krem sürmeyin. Bu maddeler, görüntülerin doğruluğunu etkileyebilir, taşlaşma veya kalsiyum birikintileri gibi görünebilir.
Meme semptomları veya problemleri, hormon kullanımı, ailede veya kişisel meme kanseri öyküsü veya hamile kalma ihtimaliniz varsa doktorunuzu bilgilendirin.
Hamileyseniz veya emziriyorsanız, taramadan önce mutlaka radyoloji uzmanına ve doktora bilgi verin. Doktor ultrason gibi başka tarama yöntemlerini tercih edebilir.
Adet döneminde göğüsler daha hassas ve şiş olacağı için mamografiyi adet dönemi öncesinde değil, adeti izleyen hafta çektirmeyi tercih edin. Göğüsteki hassasiyeti azaltmak için testten bir hafta önce kafein kullanımından kaçının veya test günü reçetesiz bir ağrı kesici ilaç alın.
Mamografi çekimi sırasında bele kadar soyunmanız gerekebilir, bu nedenle çekim günü iki parçadan oluşan bir kıyafet tercih edin. Tkı takmayın, bol giysiler giyin.
Eğer varsa, önceki mamogramların kopyalarını çekim günü yanınızda getirin.
Mamografi çekiminde özel bir röntgen makinesinin önünde durulur.
Meme ameliyatı geçmişi varsa, teknoloji uzmanı yara izinin bulunduğu bölgeye küçük işaretler koyabilir. Bu, radyoloğa en yüksek nüks riskinin olduğu yerleri gösterecektir.
Radyolog, göğsü şeffaf plastik bir plakaya yerleştirir. Plakayı hastanın boyuna uyacak şekilde ayarlar, göğsün rahat görüntülenmesini sağlayacak baş, kol ve gövde konumlandırılmasına yardımcı olur.
Başka bir plaka göğse yukarıdan sıkıca bastırarak meme dokusunu yaymak için birkaç saniye boyunca basınç uygular. Plakalar memeyi düzleştirir ve röntgen çekilirken sabit tutar. Bu rahatsız edici olabilir, ancak net bir resim elde etmeye yardımcıdır.
Bulanık görüntü olasılığını azaltmak için röntgen çekilirken birkaç saniye nefes alınmaması istenebilir.
Radyolog röntgen cihazını kullanmak için bir duvarın arkasına veya yan odaya girer. Röntgen, göğüslerin bilgisayarda görüntülenen siyah beyaz görüntülerini yakalar.
Memenin yandan görüntüsü için adımlar tekrarlanır.
Her iki memenin de aynı şekilde röntgeni çekilir.
Standart bir mamografide, her memenin hem üstten hem de yandan görüntüleri alınır. Doktor şüphelendiği bir alandan daha fazla çekim isteyebilir. (2)
Kanallarda ve diğer dokularda kalsiyum birikimi (kalsifikasyon)
Kitleler veya yumrular
Mamogramda asimetrik alanlar
Sadece bir memede veya spesifik bir alanda görülen yoğunluklar
Son mamogramdan bu yana ortaya çıkmış yeni yoğun alan
Kalsifikasyonlar diğer nedenlerin yanı sıra hücre salgıları, hücre döküntüleri, iltihaplanma ve travma sonucu olabilir. Mikrokalsifikasyon denilen küçük, düzensiz birikintiler kanserle ilişkilendirilebilir. Daha büyük, daha kalın kalsifikasyon bölgelerine, yaşlanma veya iyi huylu bir meme tümörü olan fibroadenom neden olabilir.
Çoğu meme kalsifikasyonu iyi huyludur ancak kalsifikasyonlar düzensiz ve çoğalmış görünüyorlarsa, radyolog ek tanısal görüntüler isteyebilir.
Anormal bir mamogram her zaman kanser anlamına gelmez. Kesin teşhis için ek mamogram, test veya muayene yapılması gerekir. Ek testler, sıkıştırma veya büyütme görünümleri olarak bilinen ek mamogramları ve ayrıca ultrason görüntüleme veya laboratuvar testi için bir göğüs dokusu örneğini çıkarmak için bir prosedürü (biyopsi) içerebilir.
Hasta, göğüs uzmanına veya cerraha yönlendirilebilir. Bu doktorlar meme problemlerini teşhis etmede uzmandır. Meme kanserini teşhis etmek veya kanser olmadığından emin olmak için takip testlerini yaparlar.
Mamografi sonucu kaç günde çıkar?
Radyolog mamogramı yorumlar ve sonuçların yazılı raporunu doktora ve çekimi yapılan kişiye birkaç hafta içinde bildirir. Şüpheli durumlarda ise daha erken haber verilebilir.
Kanserli memenin görüntüsü nasıl olur?
Röntgende kemikler beyaz, yumuşak doku gri tonlarda ve hava siyah görünür. Mamogram filminde, yağ gibi düşük yoğunluklu dokular yarı saydam görünür (yani siyah arka plana, daha koyu gri tonlara yaklaşır), oysa bağ ve salgı dokusu veya tümörler gibi yoğun doku alanları daha beyaz görünür.
Mamografi ve meme kanseri taraması
Mamografi günümüzde meme kanseri için en iyi tarama aracı olsa da tüm meme kanserlerini tespit edemez. Bazı faktörler sağlıklı sonuç almayı engelleyebilir. Örneğin:
Meme yoğunluğunun yüksek olması: Yağlı doku alanlarıyla çevrili fibröz doku alanları memeye şeklini veren fibrogülandüler doku olarak adlandırılır. Yağ dokusu mamografi üzerinde koyu, fibroglandüler doku ise beyaz alanlar olarak görünür. Fibroglandüler doku ve tümörler benzer yoğunluğa sahip oldukları için meme yoğunluğu yüksek kadınlarda tümörlerin tespit edilmesi zorlaşabilir.
Meme implantları: Mamografi öncesi meme implantlarının bilinmesi önemlidir. Deneyimli bir teknisyen veya radyolog, meme implantı olan kadınlarda özel bir teknik (implant yer değiştirme görünümü adı verilen) uygulayarak mamografi çekebilir.
Fizik muayene ile saptanan bazı kanserler mamogramda görülmeyebilir. Kanser çok küçük olabilir veya koltuk altı gibi mamografi ile görülmesi zor olan bir bölgede bulunabilir. Mamogramlar, 5 kanserden 1’ini kaçırabilir.
Pek çok zor vakada muayenenin hassasiyetini artırmak için ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi ek görüntüleme teknolojileri kullanılabilir. Son zamanlarda yapılan çalışmalar, moleküler meme görüntüleme (MBI) olarak adlandırılan bir nükleer tıp yönteminin, yoğun göğüsleri olan hastalarda MR’a göre etkili ve daha ucuz bir alternatif olabileceğini göstermiştir.
Mamografi için hangi bölüme gidilir?
Genel cerrahlar ya da kadın doğum uzmanları hastalarından mamografi talep edebilir. Ancak rutin taramalar için meme radyolojisi konusunda deneyimli bir radyoloğa başvurmak gerekir. Mamografi tetkikinin iyi kalitede çekilmesi, yorumlanması ve ek tetkik süreçlerin tamamı radyoloğun görevidir.
Mamografi fiyatı
Mamografi taraması özel klinik ve hastanelerde ortalama olarak 250 TL’ye mal olmaktadır. Ancak kadın ve aile sağlığı merkezlerinde, devlet ve üniversite hastanelerinde, eğitim ve araştırma hastanelerinde SGK kapsamında ücretsiz olarak tarama yaptırılabilmektedir.
Mamografinin zararları
Düşük doz radyasyon: Mamografi, memenin görüntülerini üretmek için X ışınları kullandığı için çekim sırasında az miktarda iyonize edici radyasyona maruz bırakır. Kullanılan radyasyon dozu düşüktür ve düzenli mamografi çektirmenin yararları radyasyonun neden olacağı risklerden daha ağır basar.
Yanlış teşhis: Öncesinde bahsettiğimiz bazı faktörler teşhisin doğruluğunu sarsabilir. Bu durumun da hasta üzerinde farklı olumsuz etkileri olacaktır:
Yanlış-pozitif mamogram (yanlış kanser teşhisi): Bu durum kişide endişe ve diğer psikolojik sıkıntılara yol açabilir. Kanser olmadığını kesinleştirecek ek testler maliyetli, zaman alıcı olabilir ve fiziksel rahatsızlığa neden olabilir.
Yanlış-negatif mamogram (kanserin belirlenememesi): Bu durum tedavide gecikmelere yol açabilir.