Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin doğusunda yer alan Turpan bölgesi, dünyaca tanınmış kurak alanlardan biri. Kuru hava şartlarına rağmen Turpan, Sincan'ın meyve memleketi olarak bilinir. Bütün bunlar, Turpan'da bulunan antik sulama sistemi bilinen Karız Kanalları'yla sıkı ilişki içinde.
Karız Kanalları, Turpan'ın can damarı konumunda. Bölgedeki sulama faaliyetlerinin yüzde 75'i Karız Kanalları sayesinde yapılıyor. Peki, havası bu kadar kuru olan Turpan'da, böylesine zengin bir sulama sistemi nasıl yapılmış?
Turpan'daki su kaynaklarının esasını, Tanrıdağları'daki kar suları oluşturur.
Turpan'ın deniz seviyesinden yüksekliği, Çin'de en düşük ve dünyada Ürdün'deki Ölü Deniz'den sonra ikinci düşük seviyededir. Turpan'a 60 kilometre yakın bir mesafede Tanrıdağları bulunur. Tanrıdağları'ndaki kar ve yağmur kaynakları, "doğal su deposu" olarak kabul edilir. Üstellik Tanrıdağları'ndan Turpan'a uzanan toprakların yüksekliği 1400 metreye kadar ulaşır. Suların alçak yerlere akması kuralı dikkate alındığında, Turpan'ın Tanrıdağları'ndaki su kaynakları kullanımı için elverişli bir ortama sahip olduğunu söyleyebiliriz. Bunun yanı sıra, Turpan'ın 50 kilometre güneyinde yer alan Aiding Gölü de Turpan'ın bir başka su kaynağı.
Turpan'da Karız Kanalları'nın kazılması için elverişli bir başka neden de buradaki topraklar. Çünkü Turpan'daki yeraltı topraklarının çoğu, yapıştırıcı özellik taşıyan taşlardan oluşturur. Dışı son derece sert olan bu taşlar temelinde kurulan yeraltı kanalları, kolayca yıkılmaz.
Karız Kanalları, dik kuyu, yeraltı kanallar, yerüstü kanalar ve barajlardan oluşur. Karız Kanaları'nda her birkaç metre veya onlarca metre mesafede bir dik kuyu kazılır. Bu kuyular, insanların yeraltı kanalların dibine inmelerine geçit sağlamak, yeraltı kanallarının kazılmasında doğan atık toprakları yerüstüne getirmek ve yeraltı kanallarında temizlik yapmak gibi fonksiyonlar taşır. Bunun yanı sıra, insan veya hayvanların kuyuların dibine düşmesini engellemek için de kuyunun üstünde betondan yapılmış bir kapak bulunur. Böylece, Karız Kanalları Turpan halkına ve topraklarına verimli su kaynakları sağlar. Karız Kanalları'ndaki suyun temizliği korunduğu için, insanın uzun bir ömür sürmesini sağlar. Kanalların yakınında birçok köyde yaşayan insanlar, yüz yıl kadar yaşayabilir. Bu nedenle Turpan Çin'de "uzun ömürlü insanların memleketi" olarak adlandırılır.
Kaynak:CRI