Konunun sonunda Popülasyon Ekolojisi ders anlatımı videoları bulunmaktadır.
Belirli bir zaman diliminde, sınırlı bir alanda yaşayan aynı türe ait canlıların oluşturduğu topluluğa popülasyon denir. Popülasyonun yoğunluğu, büyüklüğü, habitattaki birey dağılımı ve yaş dağılımı popülasyon dinamiğini oluşturur.
Bilgi: Popülasyon dinamiklerindeki değişimin ve bu değişimin nedenlerinin incelenmesine demografi denir.
Popülasyonun Büyüklüğü
Bir popülasyonda birim zamanda bulunan birey sayısı popülasyonun büyüklüğünü gösterir. Popülasyondaki birey sayısı; doğum ve içe göçle artar, ölüm ve dışa göç ile azalır.
Büyüme Eğrileri
Popülasyonu oluşturan bireyler, yaşamı boyunca çeşitli sınırlayıcı faktörler ile karşı karşıya kalırlar. Çevre direncini oluşturan bu faktörler doğal bir popülasyonun sürekli büyümesini engeller. Çevre direncini oluşturan faktörler; doğal afetler, olumsuz iklim koşulları, besin sıkıntısı, su kaynaklarının tükenmesi, metabolik artıklar, salgın hastalıklar, avcı türlerin artması, yaşam alanlarının daralmasıdır. Popülasyonlarda “J” ve “S” olmak üzere iki tip büyüme eğrisi gözlenir.
- J gelişme eğrisi (üstel büyüme): Çevre direncinin olmadığı ortamlarda gelişen popülasyonlarda görülür. Laboratuvar ortamında yetiştirilen bakterilerde, yeni oluşan popülasyonlarda veya doğal felaketler sonucu sayıları çok azalmış popülasyonlarda görülebilir.
Bilgi: Bir popülasyonda bulunabilecek en fazla birey sayısına popülasyonun taşıma kapasitesi denir.
- S gelişme eğrisi (üstel büyüme): Doğal ortamlarda bulunan iç dengeleri güçlü olan popülasyonlarda görülür.
- Kuruluş evresinde birey sayısı az olduğu için büyüme düşüktür. Çevreye uyum sağlama, barınak bulma vb. nedenlerden dolayı çiftleşme azdır.
- Logaritmik artış evresinde, doğum hızı yüksektir. Çevre direnci düşüktür. Birey sayısı hızla artar.
- Negatif artış evresinde, çevre direncinin artmasına bağlı olarak birey sayısındaki artış yavaşlar. Bu yavaşlama popülasyon dengeye ulaşıncaya kadar devam eder.
- Denge evresinde ölüm ve doğum oranları birbirine yaklaşmıştır.
Popülasyon Yoğunluğu
Birim alandaki veya birim hacimdeki birey sayısına o popülasyonun yoğunluğu denir. Örneğin, 1 km2 deki kavak ağacı sayısı popülasyon yoğunluğunu verir. Bir popülasyondaki birey sayısının artması ve yaşam alanının daralması popülasyon yoğunluğunu artırır.
Popülasyonlarda Yaş Dağılımı
Bir popülasyonda bulunan bireyler yaş dağılımına göre üç grupta toplanır. Bunlar; üreme öncesi dönem (genç), üreme dönemi (ergin) ve üreme sonrası (yaşlı) dönemdir. İnsanlar için 0-15 yaş arası üreme öncesi, 15-50 yaş arası üreme, 50 üstü ise üreme sonrası dönemi kapsar.
- Büyümekte olan popülasyonlarda genç birey sayısı fazladır.
- Dengeli popülasyonlarda farklı dönemlerdeki birey sayıları yaklaşık olarak aynıdır.
- Küçülen popülasyonlarda yaşlı birey sayısı, genç ve ergin birey sayısından daha fazladır.
Popülasyonun Dağılımı
Popülasyonun dağılımı, popülasyona ait bireylerin yaşam alanındaki yerleşimlerini ifade eder. Kümeli, düzenli ve rastgele dağılım olmak üzere üç çeşit dağılım görülür.
- Düzenli dağılımda bireylerin aralarındaki mesafe yaklaşık aynıdır ve bireyler arasında sıkı bir etkileşim vardır. Bitkiler ve bazı hayvanlarda düzenli dağılım görülebilir.
- Kümeli dağılım doğada en çok görülen dağılım şeklidir. Avlanma, korunma ve üreme davranışları için hayvanların sürü oluşturmaları kümeli dağılıma örnektir.
- Rastgele dağılım, popülasyonu oluşturan bireyler arasındaki etkileşimin en az olduğu canlılarda görülür. Doğada en az görülen dağılım şeklidir.
Dünyada Nüfus Artışı ve Olası Sonuçları
Yeryüzünde insan nüfusu hızla bir şekilde artmaktadır. Nüfus artışına paralel olarak tüm kaynaklar aşırı tüketilmeye başlanmış ve çeşitli çevresel sorunlar ortaya çıkmıştır. Ayrıca bu durum sadece insanoğlunu değil diğer türleri de olumsuz etkilemiş ve bazı canlıların nesilleri tükenmeye başlamıştır.
Bilgi: Bir bireyin, topluluğun ya da faaliyetin tükettiği kaynakların yeniden üretilmesi ve oluşan atıkların bertaraf edilebilmesi için gereksinim duyulan biyolojik olarak verimli toprak ve su alanı “ekolojik ayak izi” olarak ifade edilir. Karbon ayak izi ise üretilen sera gazı miktarı açısından insan faaliyetlerinin çevreye verdiği zararı ifade eder.
Türkiye’de Nüfus Artışı ve Olası Sonuçları
Ülkemizin nüfusu Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren giderek artmaktadır. Bu artış beraberinde bazı sorunlar ortaya çıkarmıştır. Nüfus artışının getirdiği bazı sorunlar şunlardır:
- Tarım alanları azalması
- Tarımsal ithalatın artması
- GDO’lu ürünlerin daha çok kullanılması
- İçilebilir su kaynaklarının hızla tükenmesi
- Çarpık kentleşmenin ortaya çıkması
- Su kaynaklarının kirlenmesi
- Salgın hastalıkların daha çabuk yayılması
- Bazı canlıların neslinin tükenmesi veya tükenme tehdidi altında olması
Nesli Tükenen ve Tükenmekte Olan Canlılar
Artan insan nüfusunun yenilenebilir enerji kaynakları yerine fosil yakıtları daha çok tüketmesi, sera etkisi, küresel ısınma ve iklim değişimi gibi sorunları ortaya çıkarmıştır. Bu sorunlar, bazı canlıların neslinin tükenmesine yol açmış bazılarının da neslini tehdit etmektedir.
- Ülkemizde mersin morinası, orkinos, Asya aslanı, Hazar kaplanı, Asya fili gibi canlıların nesilleri tükenmiştir. Kaş orkidesi, Anadolu parsı, yılanboyun kuşu, Akdeniz foku, alageyik, kardelen, telli turna canlılarının nesli tehlike altındadır.
- Dünya üzerinde günümüze kadar dinozorlar, mamutlar, kılıç dişli kaplanlar. moa kuşu gibi birçok canlının nesli yok olmuştur. Dünyada nesilleri tükenmekte olan hayvanlara ise kutup ayısı, deniz kaplumbağası(Caretta Caretta), panda, siyah ayakiı dağ gelinciği gibi türler örnek verilebilir.
Bilgi: Sadece belirli bir coğrafik bölgede yaşayan türlere endemik tür denir. Alageyik, Ankara kedisi ve Abant çiğdemi ülkemizin endemik türlerinden birkaçıdır.
Popülasyon Ekolojisi video 11. sınıf Hocalara Geldik
Popülasyon Ekolojisi video 11. sınıf Selin Hoca
Komünite ve Populasyon Ekolojisi Soru Çözümleri 1 video 11. sınıf Selin Hoca
Komünite ve Populasyon Ekolojisi Soru Çözümleri 2 video 11. sınıf Selin Hoca