Düşünmeyi Değerlendirme
Öğrencilerin Düşünmesini Geliştirmek için Değerlendirme
Birçok sınıfta öğrencilerin düşünmesi, sadece bu düşüncenin ürünleri temel alınarak değerlendirilir. Çoktan seçmeli ve doğru-yanlış türü soruların olduğu durumlarda, eğer öğrenciler doğru cevabı bulurlarsa, iyi düşünme stratejileri kullandıklarını varsayarız. Ancak durumun her zaman böyle olmadığını biliyoruz. Doğal olara zor olan, aslında beynin içinde gerçekleşen bir sürece nasıl bir pencere açacağımızdır. Neyse ki; birçok düşünme süreci arkasında izler bırakır, sadece bir öğretmenin öğrencilerinin nasıl düşündüğünü anlamasına yardımcı olan değil, aynı zamanda öğrencilerin düşünen kişiler olarak yetişmesine yardımcı olan izler. Öğretmenler, tartışmalar, grafik düzenleyiciler ve notlar gibi öğrenci düşünmesinin ürünlerini inceleyerek, öğrencilerin düşünme süreçleri hakkında çok şey öğrenebilir, bireysel öğretim ve grup öğretimi konusunda yerinde kararlar almak için bu bilgileri kullanabilirler.
Andrade (1999), öğrencilerinin üst düzey düşünme becerilerini değerlendirmede eğitimcilere yardımcı olacak aşağıdaki kılavuzu sunar:
- Öğrencilere, onlardan ne tür düşünme beklediğinizi açıklayın.
- İyi düşünmenin farklı proje ve konu alanlarında nasıl olduğunu sık sık tartışın ve bunun örneklerini verin.
- Öğrencilerden, onların düşünmelerini değerlendirmek için kullanacağınız ölçüt ve standartlara katkıda bulunmalarını isteyin.
- Farklı projeler ve çalışma üniteleri için en uygun değerlendirme türü hakkında öğrencilere bilgi verin.
- Öğrencilere sizin kullanacağınız değerlendirme sistemiyle kendilerini değerlendirme konusunda ders verin ve uygulama yaptırın.
- Düşünme ürünlerine ek olarak düşünme süreçlerini de değerlendirin.
- Öğrencilere, düşünmelerine yönelik fazlasıyla geribildirim verin ve onlara birbirlerine geribildirim verme fırsatı verin.
Herhangi bir üst düzey düşünme becerisini değerlendirmek, dikkatli planlama ve öğretim gerektirir. Öncelikle, öğrencilere açık bir öğretim ve kapsamlı uygulama yoluyla beceriyi nasıl sergileyeceği öğretilmelidir. Bir düşünme becerisindeki ustalık, gözlemin yanı sıra belli öğrenme becerileri ve stratejilerini hedefleyen etkinlikler ve hatta kağıt kalemle yapılan alıştırmalar olmak üzere farklı yollarla değerlendirilebilir.
Ancak; öğretilen öğrenme becerilerini öğrencilerin öğrenip öğrenmediğine yönelik gerçek sınav, gereken durumlarda bunları anında ve bağımsız bir şekilde kullanıp kullanamadıklarıdır. Düşünmeyi bu bağlamda değerlendirmek amacıyla; öğretmenler, başarılı olmak için özel üst düzey düşünme becerileri gerektiren öğrenme etkinlikleri planlamalıdırlar. O zaman öğretmenler bu gerekli becerileri akıllarında bulundurarak, hedeflenmiş becerilere kanıt bulmak için, yazılı sınav ve öğrenme günlüklerini inceleyebilir, büyük ve küçük grup etkileşimini gözlemleyebilirler. Öğrenciler düşünmelerini yazma ve konuşma yoluyla gözle görülebilir hale getirdikleri için, anahtar kelimeler ya da sorular farklı düşünme becerilerini gösterir ve öğretmenlere öğrencilerin becerileri bağımsız ve etkili bir şekilde kullandıklarını gösteren kanıtlar sağlar.
Öğretmenler; öğrencilerinin eleştirel ya da yaratıcı biçimde düşünemediklerini, problem çözemediklerini ya da kendi öğrenmelerini yansıtamadıklarını fark ederlerse, bu konuda daha fazla öğretim etkinliği sağlamaları gerekir. Öte yanda, eğer öğrenciler üst düzey düşünebiliyor ama bunu uygulamayı seçmiyorlarsa, ya bu becerilerini nasıl ve ne zaman kullanacaklarını daha fazla anlamaları ya da kendi değer ve önemlerinin farkına varmaları gerekebilir. Karmaşık düşünme becerileri ve öğrencilerin o tür düşünmenin değerini anlamalarına yardımcı olan, dikkatle planlanmış etkinlikler gerektiren karmaşık işler esnasında, öğretmenler öğrencilere daha fazla yardım sağlayabilirler.
Öğretmenler sadece bir, hatta beş dersten sonra bile öğrencilerinin üst düzey düşünme becerileri kullanmalarını bekleyemezler. Bu beceriler yıl boyunca çeşitli bağlamlarda sürekli pekiştirilmeli ve değerlendirilmelidir. Üst düzey düşünmeye değer verilen sınıflarda, düşünme hakkında konuşmak, her konu ve dersin bir parçasıdır. “Evet, şimdi düşünme dersimizi yapacağız” gibi bir uygulama yoktur. Bunun yerine “Şimdi bilimsel düşüneceğiz” ve “Şimdi yazarlar gibi düşüneceğiz” vardır.