Efendim bu sorunuzu daha önce başka bir yere yazmış olduğum bir yazıyla cevaplamaya çalışayım:
Kanun akordu
Kanun akordu başlı başına bir derttir. Tabii bu durumu sadece kanuna özelleştirmemek lazım. Arp, santur, kantele gibi sazlar da bu gruba girer. (Piyano da girebilir ama onun profesyonel akortçuları vardır ve bu yüzden ayrı mütalaa etmek icab eder.) Neyse kanuna dönelim. Evet akort yapması ciddi bir problemdir. Bir kere öncelikle nasıl bir ses sistemiyle çalacağınıza karar vermeniz gerekir. Gitar, klavye, obua, piyano, harpsicord, çelik üçgen gibi batı sazlarıyla çalacaksanız tampere akort çekeceksiniz. Yok tanbur, ney, kemençe gibi sazlarla çalacaksanız -ki genelde onlarla çalıyorsunuzdur- Pisagor'un icadı olan, doğal 4'lü ve 5'lilerden mürekkep, 52 aralıklı ses sistemini esas almak gerekir. Bunlardan birincisini yapmak için bir akort aleti edinip bütün telleri 0'a gelecek biçimde akort etmeniz yeterlidir. İkincisi ise biraz daha delilere mahsus bir yöntemdir ki uzmanlık alanıma girmesi bakımından sizlere biraz malumat vermeyi uygun buluyorum.
Öncelikle ifade edeyim ki Pisagor akordu çekeceğim diye kesirlerle uğraşıp iyice delirmenize gerek yok. Yine teknolojinin bizlere en büyük armağanı olan akort aletinden istifade edeceğiz. (Zaten bu alet olmasaydı günumüzde kanun çalanların %95'i başka çalgılarla meşgul olacak, geriye kalan yüzde 5'ini ise bozuk akortları yüzünden kimse dinlemeyecekti.) Akort aleti yardımıyla önce orta oktavdaki Re telini (ama batı müziğinde A, yani La -nasıl oluyor diye sormayın, uzun hikaye) 0'a gelecek şekilde akort ettikten sonra diğer Re'leri kalınlaştıkça 2 sent düşük, tizleştikçe 2 sent dik olacak biçimde çekin. Çektiniz mi? İyi. 78 telin 12'si böylece bitti. Ne oldu yoruldunuz mu? Aa öyle hemen pes etmek yok. Böyle yapacaksanız hiç girmeyin bu kanun işine. Gidin ney üfleyin. Paranız varsa piyano çalın, profesyonel akortçu tutun.
Neyse biz işimize bakalım. Şimdi bu ses sisteminin özelliği, 4'lü aralığının tampere sistemine nazaran yaklaşık 2 sent dar, 5'li aralığının ise (yine yaklaşık) 2 sent geniş olması. Bu kısmı anladınızsa sonraki yönergeye geçelim. Re'nin dörtlüsü ne? Sol. Orta oktavdaki Sol'ü bulun. Çekin -2'ye. Diğer Sol'leri de Re'de anlattığım minval üzere ayarlayın. Sol'ler bittikten sonra geldik Do'lara. Orta oktavdaki Do'yu -4'e çekeceksiniz. Do'lar bittikten sonra da Fa'ları, orta oktavdaki Fa -6 olmak suretiyle ayarlayın. Bitti mi? Hoop! DURUN orda!.. Fa'nin dörtlüsü diye gidip Si bemol'ün akordunu yapmaya filan uğraşmayın. Aletimizin diyatonik kaideler çerçevesinde dizayn edildiğini unutmayın.
Eee şimdi ne olacak, diğer teller akortsuz mu kalacak dediğinizi duyar gibi oluyorum. Ama duymamış olayım. 5'liler var bir de di mi? Re'nin beşlisinden, yani La'dan başlayalım. Orta oktavdaki La +2 olacak şekilde La tellerini çektikten sonra sırasıyla Mi (+4) ve Si (+6) tellerini de ayarlayın.
Evet akordumuz bitti. Artık Türk müziğine uygun bir sistemde akort edilmiş bir saza sahipsiniz. Şimdi bir eser çalıp ne kadar güzel bir akorda sahip olduğunuzu düşünerek sevinebilirsiniz. Ama muhtemelen akort bittikten sonra kanununuzu bir müddet görmek istemeyeceğiniz için bunu yapmayacaksınız. Bu, bünyenizin vermiş olduğu son derece normal bir tepkidir, şaşırmayın. Tabii bu arada, kanunu bu ses sistemiyle akortlayan dünya üzerindeki yaklaşık 7 kişiden biri olduğunuz için, 3 saat akortla uğraştıktan sonra hiçbir sazla perdelerinizi uyuşturamama gibi bir sorunla da karşılaşacaksınız. Olsun, yılmayın.. Sizin yaptığınız doğru. Ve bu da er geç anlaşılacak. En azından ahirette Pisagor gelip size şükranlarını sunacaktır. Bu da bir müzisyen için büyük bir onurdur.
Tabii, ses sistemi kanun akordunda karşılaşılan 345 problemden yalnızca biridir. Kalan diğer problemleri ise gelecek yazılarımda sizlerle paylaşacağım.