Blog
Tunç Çağına Ait Sonsuzluk Havuzu, Ritüellerde Kullanılıyordu| Kategori: Arkeoloji ve Sanat Haberleri | Yorum: 0 yorum
Araştırmanın yazarlarından birisi, havuzu İngilteredeki ünlü Stonehengee benzetiyor.
Yazar: Enes Gençtürk
Yeni yapılan bir araştırmada Tunç Çağı İtalyasında inşa edilmiş gizemli ahşap yapının dini ritüeller sırasında kullanıldığı iddia edildi. 3.000 yıl önce inşa edilmiş olan sonsuzluk havuzu, gökyüzünü yansıtarak ritüeli izleyenlerin başka bir diyara baktıkları izlenimine kapılmalarına sebep oluyordu.
Araştırmanın yazarlarından birisi, havuzu İngilteredeki ünlü Stonehengee benzetiyor. Stonehenge de muhtemelen insanların başka bir dünyaya geçişini simgeliyordu.
Yeni makalenin yazarlarından biri olan, Cornell Üniversitesinden arkeolog Sturt Manninge göre havuz benzeri yapı, MÖ 1436 ila 1428 yılları arasında inşa edildi. Bu zaman aralığında bölgede büyük değişimler gerçekleşmesi, yapının yeni ritüellerde kullanılmak amacıyla inşa edildiği fikrini destekliyor.
Manning, havuzu şöyle tarif ediyor: Bu yapıyla karşılaşıp, yüzeyine baktığınız anda, toprağın gökyüzünü çevrelediğini açıkça görebilirsiniz. Yakınına gittiğinizde, gökyüzünden [daha doğrusu, gökyüzünün yansımasından] başka bir şey görmezsiniz, yani bir bakıma, başka bir dünyaya girmişsinizdir.
Arkeologlar yapıyı 2004 yılında, İtalyanın Kuzey Po Vadisinde yer alan Parma şehrinin batısındaki Noceto kasabasının yakınında bulup Vasca Votiva yani kutsal havuz diye adlandırdılar. Ayrıca, arkeologlar çukurun yaklaşık 12 metre uzunluğunda ve 7 metre genişliğinde olduğunu, derinliğinin ise en az 3 metre olduğunu belirttiler. Küçük bir doruğun tepesine kazılmış olan havuz ahşap kargılar ve kalaslarla kaplanmıştı. Kullanılan ahşabın çoğu meşe, bir kısmı ise karaağaç ve ceviz odunundandı.
Çökelti katmanları yapının bir zamanlar suyla dolu olduğunu, ancak bu suyun herhangi bir kanal vasıtasıyla dağıtılmadığını, zaten yapının bir tarımsal sulama havuzu olmak için fazla gösterişli olduğu belirtildi. Yapının içinde bulunan çanak çömlek ve ahşap heykelcikler üzerinde yürütülen önceki araştırmada, yapının Tunç Çağında, muhtemelen MÖ 1.600 ila 1.300 yılları arasında inşa edildiği sonucuna varılmış, fakat, yapının ne yaşı ne de amacı kesin olarak saptanamamıştı; bu yeni yapılan araştırma sayesinde ise söz konusu gizemlerin bir kısmını aydınlatılıyor.
Antik Ahşap
Manning bir dendrokronoloji uzmanı (antik ahşabın tarihlendirilmesi ile uğraşan bilim dalı). Ekibiyle beraber projeye katıldığında, Manning, Vasca Votivada kullanılan kalasların yaşını saptayarak yapının tam olarak ne zaman inşa edildiğini ortaya çıkarmayı amaçlıyordu.
Ahşap, oksijene maruz kaldığında çabucak çürür ve antik ağaçların büyüme kayıtlarını çıkarmak da genelde nehirlerin ya da bataklıkların altındaki, nadir bulunan, kütüklere bağlıdır. Bu yüzden ahşabı tarihlendirmek zor bir iştir.
Ağaçlar canlıyken karbon emerler, kesildiklerinde ise bu işlem de sona erer, böylece ağaçlarda kalan karbon-14 seviyesi sayesinde kesme işleminin ne zaman gerçekleştiği tespit edilebilir. Ekip, havuzda bulunan kalasların büyüme halkaları üzerinde çalışarak her bir halkanın radyoaktif karbon-14 seviyesini ölçtü.
Ardından, ekip wiggle matching yöntemine başvurdu. Bu yöntem ile araştırmacılar ağaçların karbon-14 emme modelini Kuzey Avrupanın herhangi bir yerinde yetişmiş olan ağaçların farklı modelleriyle kıyaslayarak kalasların ne zaman toplandığını incelediler. Sonuç olarak araştırmacılar Vasca Votiva yapısının MÖ 15. yüzyılda, yani Kuzey İtalyada radikal kültürel değişimlerim gerçekleştiği zamanlarda inşa edildiğini tespit ettiler.
O zamanlar bölgeye hâkim olan Terramare kültürü küçük çiftliklerden oluşan basit bir toplumsal yapıdan daha karmaşık bir toplumsal yapıya geçiş yapıyordu. Araştırmacıların belirttiğine göre bu karmaşık yapılar daha büyük yerleşimlerin gelişmesiyle kültürel merkezlere dönüştü, saban kullanımı ile sulama sistemleri yaygınlaştı.
Suyun Yansıması
Manninge göre gizemli yapının bölgede yeni yeni ortaya çıkan ayinsel ve dini amaçlar için inşa edildiği savı, tarihlendirme işlemiyle ulaşılan yeni tarihler sayesinde daha da güçleniyor. Manning, yapının basit bir tarımsal sulama havuzu olarak kullanıldığına dair hiçbir işaret olmadığını, zaten yapının da böyle bir amaç için fazla gösterişli olduğunu belirtiyor. Üstelik, yapıda bulunan ayinsel çanak-çömlek ve heykelcikler yapının adak vermede kullanıldığını gösteriyor.
Ek olarak, Vasca Votivanın inşasında muazzam bir işçilik gerekiyordu, ayrıca bölgede yapılan kazılar sonucunda benzeri bir yapının daha önce de aynı tepe doruğuna inşa edildiği görüldü. İlk yapı çok daha büyüktü ve Vasca Votivadan 10 yıl kadar önce yapımına başlanmıştı; ancak terk edilmiş aletler ve odun yongaları yapının inşaası sırasında yıkıldığını ve Vasca Votivanın bu yıkıntı üzerine yapıldığını gösteriyor.
Vasca Votiva benzeri törensel yapılar antik dünyanın çeşitli yerlerinde bulunmaktaydı. Örneğin, en geç MÖ 15. yüzyıla tarihlendirilen daha eski arınma havuzları Giritteki Minos yerleşimlerinde bulundu. Bu arınma havuzlarının Vasca Votivadan farkı kil ve taştan inşa edilmiş olmalarıydı.
Ancak, Kuzey Avrupanın hiçbir yerinde Vasca Votivaya benzer bir sonsuzluk havuzu gün yüzüne çıkarılmadı. Bildiğimiz kadarıyla [bu yapının] bölgede bir eşi benzeri yok. diye belirtiyor Manning.
Manning, belli bir törensel mekâna yönlendiren yolları ile kişinin başka bir dünyaya geçtiği izlenimine kapılmasına sebep olan Vasca Votivayı Güney İngilteredeki Neolitik Stonehengee benzetiyor. Tek fark, Stonehengein çok daha büyük olması.
Vasca Votiva bir sonsuzluk havuzu gibiydi, bir tepenin doruğundaydı, eğer yakınında durup içine baksaydınız, suyun altına dikkatlice yerleştirilmiş çanak çömlek ve diğer nesneleri görürdünüz. diye ekliyor Manning. Ancak, bunlara ek olarak gökyüzünü ve bulutları da görürdünüz; bu yapının yağmurla ilişkili olmadığını düşünmek imkânsız.
Manningin belirttiğine göre yağmur ve su, eski tarım toplumları için hayati öneme sahipti, Vasca Votivada yapılan su ayinlerinin amacı da su ve yağmur tanrılarını memnun etmekmiş gibi görünüyor.
Manning yapının sadece yağmurla ilişkili olduğunu düşünmediğini, Vasca Votivanın amacının yararlı bir grup aktivitesi ya da tanrıları memnun edecek bir eylemin gerçekleştirilmesi olduğunu belirtiyor.
Live Science. 30 Haziran 2021.
Makale: Cremaschi, M., Griggs, C., Kocik, C., Mutti, A., Zerboni, A., & Manning, S. W. (2021). Dating the Noceto Vasca Votiva, a unique wooden structure of the 15th century BCE, and the timing of a major societal change in the Bronze Age of northern Italy. PloS one, 16(6), e0251341.
www.arkeofili.com