John Rawls
- Meslek : Filozof
- Doğum : 1921
- Ölüm : 2002
- Başlıca Eserleri : Bir Adalet Teorisi, Siyasi Liberalizm
ABD’li filozof John Rawls, 20. yüzyılın en önemli düşünürleri arasında yer almaktadır. 1971 tarihinde yayınladığı “Theory of Justice”(Adalet Teorisi) adlı eseri onun siyaset felsefesi alanında düşüncelerini en net olarak ortaya koydu. Aynı zamanda yapıt bu alanda yazılan en değerli eserler arasında görülmektedir. Kitabında işlediği en esaslı kavram ise “cehalet peçesi”dir. Ona göre cehalet örtüsünün gözleri bağladığı herkes adil ve eşitlikçi bir toplumda yaşamak isterdi. Rawls bu kavramı pratikte azınlıkların ve dezavantajlı grupların haklarını korumak için kullandı. Örneğin, “cehalet peçesi” altında bir kişinin fiziksel bir engelle doğup doğmayacağını bilmesi mümkün değildi. Rawls’ın mantığına göre tam da bu yüzden hükümet engelleri düşünerek çalışmalıydı.
A Theory of Justice basıltıktan sonra Rawls ABD’nin en önemli politik filozoflarından biri olarak görülmeye başlandı. Ona tam karşıt görüşler ise yine bir başka Harvard profesörü tarafından geldi. Muhafazakar eğilimli libeteryen Robert Nozick, Rawls’ı eleştirdi ve onun devletin adaleti sağlamadaki rolünü fazla abarttığını söylüyordu. Rawls her şeye rağmen özellikle solda yer alanlar için bir kahramandı. “Political Liberalism”(Siyasi Liberalizm) adıyla ikinci bir kitap çıkardı ve kendisine yöneltilen eleştirilerin çoğunu yanıtladı. Başkan Biil Clintom, Rawl seksen bir yaşında ölmeden önce övgüler düzmüştü. “John Rawls bir toplumda şanslı olanların daha az şanslı olanlara yardım etmesinin sadece ahlaki değil aynı zamanda mantıklı da olduğunu söyleyerek siyaset ve ahlak felsefesine önemli bir yenilik getirmiştir.”
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Friedrich Nietzsche
Modern felsefenin en etkili figürlerinden biri olan Friedrich Nietzsche, Almanya’da Leipzing yakınlarındaki kırsal bir bölgede doğdu. Adını Prusya kralı 4. Friedrich Wilhelm’den alıyordu. Ailesinden pek çok kişi Lutherci rahipti. Babası Karl bunlardan biriydi. Prestijli bir yatılı okula gitti. Bonn Üniversitesi’nde felsefe okudu ve öğrenimi sırasında Hristiyanlıktan uzaklaştı. 1867 yılında Prusya ordusuna katıldı. İdman yaparken göğsünden yaralandı ve ordudan çıkarıldı. Ancak aldığı yaralar asla tam olarak iyileşmedi. Hayatının kalan kısmında ruhsal ve bedensel sağlık sorunları yakasını hiç bırakmadı.
-
Sadabat Paktı
İran Şahı Rızâ Pehlevî’nin Sadabat isimli yazlık sarayında imzalandığı için bu adla anılan antlaşma I. Dünya Savaşı sonrasında yeniden belirlenen Ortadoğu coğrafyasındaki devletler arasında, Sovyetler Birliği’nin doğuya doğru genişleme politikası içinde Basra Körfezi ve Hint alt kıtasına ve oradan Uzakdoğu’ya ulaşma planına karşı kuzey emniyet kuşağı olarak düşünülmüş bir antlaşmadır. Amerika Birleşik Devletleri ve diğer Batılı güçlerin desteğiyle yürütülen proje uzun ön çalışmalarla neticeye ulaştı. Paktın hazırlık çalışmaları İran Şahı Rızâ Pehlevî’nin Haziran 1934’te Mustafa Kemal Atatürk’ü ziyaretiyle başladı. Ekim 1934’te Türkiye, İran ve Irak, Türk Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras’ın öncülüğünde Cenevre’deki Birleşmiş Milletler Merkezi’nde bir ön antlaşma imzaladılar. Bu antlaşmaya üç ay sonra da Afganistan imza koydu. İmza töreninden bir yıl sonra Irak Dışişleri Bakanı Nûri Saîd, İran Dışişleri Bakanı Kâzımî ve Türkiye adına Tahran büyükelçisi Cemal Hüsnü, Birleşmiş Milletler’in yıllık toplantısı sırasında paktın hazırlık çalışmalarına devam ettiler.
-
Samiha Ayverdi
Cumhuriyet döneminin en önemli mütefekkir yazarlarından birisi olan Samiha Ayverdi İstanbul’da dünyaya geldi. İlk tahsiline Mahalle Mektebi’nde başlayan Ayverdi, daha sonra Süleymaniye Kız Numune mektebini bitirdi. İlerleyen dönemlerde de tarih, tasavvuf, felsefe ve edebiyat alanlarında hususi öğrenim gördü, Fransızca dersleri aldı, güzel sanatlarla ilgilendi ve keman çalmayı öğrendi. Fikri anlamdaki etki eden en önemli olay ise Fatih’teki Ümm-i Ken’an Dergahı’nın Şeyhi Kenan Rif’âî’ye intisap etmesi oldu. Bu dergahta eğitim gören Ayverdi, geri kalan ömrünü burada edindiği terbiye doğrultusunda okuyarak, düşünerek ve yazarak geçirdi. İlk eserlerini 1938 yılından itibaren vermeye başladı. Bu süreçteki ilk romanı “Aşk Budur” oldu ve büyük ilgi gördü. Bu sürecin ardından ise çeşitli mecmualarda yazmaya başladı. İlk yazıları Necip Fazıl’ın çıkarttığı Büyük Doğu mecmuasında yayımlandı. Büyük Doğu’dan sonra ise Resimli İstanbul Haftası, Fatih ve İstanbul, Türk Yurdu, Havadis, Ölçü, Hür Adam, Anıt, Türk Kadını, Tercüman, Kubbealtı Akademi Mecmuası ve Türk Edebiyatı gibi yayın organlarında yazdı. Yazın çalışmalarının yanına zamanla sosyal faaliyetler de eklendi. Ömrünü Türk-İslam kültürü ekseninde düşünsel yapısıyla geçiren Samiha Ayverdi, İstanbul’da vefat etti.
-
Jezebel
Eski Ahit’te yer alan kötü karakterlerden biri olan Jezebel bir Fenike kraliçesidir. Adı günahkâr kadınlarla özdeşleşen Jezebel, kutsal kitapta İsrailliler’e kendi tanrısı olan Baal’e tapmaları için baskı yaptığı ifade edilmektedir. Bir kralın kızı olduğu iddia edilen Jezebel yine bir kralla, Kuzey İsrail’in hakimi olan Ahab’la evlendi. Eski Ahit’teki sevilmeyen karakterlerden biri olan Ahab, işlediği günahlarla Tanrı’nın gazabını üzerine çeken bir dizi iktidar sahibinin arasında yer almaktadır.
-
Abaza Hasan
Osmanlı Devleti tarihinde en büyük Celali isyanını çıkaran asi reisi olarak karşımıza çıkan Abaza Hasan, bir dönem Silahtar Bölüğü’ne mensup kapıkulu süvarilerindendi. Özellikle Kara Haydaroğlu İsyanı’nın bastırmasındaki üstün başarısından dolayı dikkatleri üzerine çeken Abaza Hasan, 1648’de Yeni il Türkmen voyvodalığına tayin edildi. Bu durum diğer ocak ağalarının kıskançlığına yol açtığından dolayı görevden azledildi. İktidara hakim olan ocak ağaları onu ortadan kaldırmaya teşebbüs edince, çevresine büyük bir kalabalık toplayarak isyan etti, İzmit'i geçip yol kesmeye ve baskınlar yapmaya başladı; bu arada Kastamonu'yu yağmaladı. Dönemin şeyhülislamının verdiği fetva üzerine İşpir Mustafa Paşa, Abaza Hasan’ın üzerine gönderilmesine karar verildi, ancak İşpir Paşa bu görevi kabul etmekte tereddüt edince görevinden azledildi. Bu durum da onu Abaza Hasan ile işbirliği yapmaya sevk etti. Abaza Hasan ve İşpir Paşa işbirliği Aksaray civarında Katırcıoğlu Mehmed Paşa’yı yenmeyi bildi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun