İngiltere, Bristol'den Banksy isimli yarı anonim bir grafiti sanatçısı ülkesinde ve uluslararası alanda gittikçe ünleniyor. Bazıları onun eserlerini sırf grafiti olarak görürken bazıları da günümüz toplumu, siyaseti ve hayatı üzerine bir yorumlaması şeklinde görüyor.
Banksy'nin dünya çapında giderek artan şöhretine Filistin'deki son grafiti çalışması daha da katkı sağladı. Siyasi çekişmelere sokak sanatıyla atıfta bulunmak için ne de müthiş bir yer!
İsrail'in bir ulus olarak ortaya çıkışından itibaren, silahlı çatışmalara varan daimi bir huzursuzluk hali İsrail ve Filistin arasında adeta bir norm haline geldi. Toplumsal ve siyasi fikirlerini meşhur Batı Şeria Duvarı üzerinde yansıtmak için bundan daha iyi bir yer seçebilir miydi ?
Bu duvar politik bir sembol olmanın yanında, iki kavgalı tarafı birbirinden ayırma görevi görüyor. Bazı İsrailliler duvarın Filistin'den gelebilecek muhtemel terör saldırılarına karşı koruma sağladığını öne süredursun, bu duvarın iki kültürü ve iki dini birbirinden ayırdığını söyleyenlerin sayısı daha fazla.
2002'deki bir ihtilafı müteakip İsrail'in bugün yaklaşık 700 kilometreye ulaşan duvarın inşasına başladı. Duvarın yüzde 10'luk kısmı betonarme iken, geri kalan kısım tel örgülerden ve hendeklerden oluşuyor. İşte Banksy'nin sanatını konuşturduğu yer de bu betonarme kısım.
BANKSY'NİN İSRAİL DUVARINDAKİ SANATI
Tipik bir grafiti adeti olarak, Banksy'nin çalışması gelen geçenler tarafından keşfedildi. Banksy duvarı 2005 senesine ait aykırı bir çalışmasını resmetmek için kullandı. Toplam dokuz parçadan oluşan koleksiyon, başka grafiticiler karşılık verip üzerlerine başka grafitiler çizilmeden önce kataloglandı. Tabi bu da dokuz ayrı grafitiyi ismiyle ve çizim tarihiyle izah etmeyi güçleştirdi. Bazı çizimlere resmi olarak hiç isim verilmedi, yalnızca muhtevasına göre tanımlandı. Bazı insanlar Banksy'nin eserlerine atıfla duvarın her iki tarafında ilave çizimler yapmak istiyor. Banksy'nin grafitileri toplamda dokuz tane mi yoksa daha mı fazla olup olmadığı bir yana, her bir çizim bu meşhur duvara ve yaşattığı drama dikkati çekiyor.
1) Zırhlı Barış Güvercini: Bu sanat eseri Beytüllahim'deki bir binanın duvarında yer alsa da, Banksy'nin mezkur dokuz çiziminden birisi sayılıyor. Sokak sanatının bir örneği olarak eser Banksy'e ve diğer birkaç sokak sanatçısına atfediliyor. Kalbi bir tüfekle nişan alınmış şekilde resmedilen çelik yelekli güvercin barış hakkında alaylı bir yorum yapıyor. Bölgedeki istikrarsız barışı bundan daha güzel nasıl tasvir ederdiniz ki ?
2) Batı Şeria Muhafızı: Bölgedeki gerilimi göstermek için masum bir çocuk resmedilmiş. Bu çizimde, örgülü saçlarıyla küçük bir kız çocuğu ihtilafların ve siyasi çatışmaların ortasında tüm çocukların masumiyetini tasvir ediyor. Bu resmi ilginç kılan üzerini çocuğa arattırmaya razı olmuş askerin isteksizli görünmesi. Belki duvarın her iki tarafındaki çocukların masumiyetine bir yorum getiren askerin bizzat kendisi.
3) Batı Şeria'ya Açılan Pencere: Banksy'nin sanat yorumu genelde siyah-beyaz çizimler olarak cereyan eder. Ancak bazen bu siyah-beyazın dışına çıkıp renkli olarak da fikirlerini cüretkarca ifade ettiği oluyor. Buna örnek olan başka bir çizimdeyse renkli bir dağ tatili kesiti sunan bir pencerenin iki tarafında gözüken rahat iki koltuk. Bu çizimdeki anlatılmak istenen ise gayet açık. Kim Batı Şeria gibi savaş yorgunu bir yere tatil yapmak ister ?
4) Davetsiz Müdahale: Bu resim ise bir gelecekte neyin beklendiğine dair bir umudu naklediyor. İki çocuk kumsalda oyuncak kum kovalarıyla oynuyor. "Çocukların siyah-beyaz resmedilen bu haline karşılık onları palmiye ağaçları, masmavi gökyüzü ve deniziyle bekleyen rengarenk bir cennet....."
5) Hayali Kaçış: Bu grafiti şaheseri ise elinde tebeşir olan küçük bir çocuğu tasvir etmiş. Çocuğun hayalini kurabildiği duvarın bir tarafından diğer tarafına geçmenin tek yolu tebeşiriyle duvara çizdiği merdiveni. Çocuk gülümserken belki de merdiveninin anlattığı politik mesajın farkında değil.
6) Balon Yarışması: Balon Yarışması bize bir gölge veya siluet gibi siyah resmedilmiş küçük bir kız çocuğunun balonların kendisini uçurarak duvarına diğer tarafına geçmeyi umması. Banksy yine bölgedeki düşmanlığa ve duvarın sebebine karşı bir çocuğun masumiyetini kullanıyor.
7) Kesip At: Bu ise tüm Banksy kreasyonunun en basit örneği. Bir kutunun arkasındaymış gibi görünen kesikli bir çizgi, üzerine kesmeye hazır bir makas, sanki etraftan geçen herkesten duvardan bir parça kesmeleri için yalvarıyor. Sanki yüzlerce yıllık mesele kesip atmak kadar kolaymışçasına.
8) Sanat Saldırısı: Sanat Saldırısı yaşanabileceklere dair bir ipucu sunuyor. Duvarda küçük bir delik açılmış, duvarın diğer tarafında bir çocuk da elinde kum kovasıyla kumda oynamayı bekliyor. Bu hala mevcut olan çizimlerden birisi. Diğer sanatçılar da zamanla kendi çizimleri ve yorumlarını katmışlar.
9) İstikrarlı Durum: Bölgenin sakinleri duvarın kendilerini diğer taraftan ayırmasından değil, aynı zamanda çiftliklerine ve hayvanlarına ulaşmanın da zorlaştırdığından şikayetçi. Çiftçiler duvarda küçük bir oluk bulmayı veya bir askerin kendilerine acıyıp duvarı geçmelerine izin vermesini ümit ediyor. Burada görünen at da sıkışmışa benziyor. Küçük bir kare boşluktan kafasını, diğer küçük bir kare boşluktan da ayakları gözüken bir at. Banksy'nin atı bile Batı Şeria Duvarı'nda kapana kısılmış durumda.
GRAFİTİLERE TEPKİLER
Banksy'nin çizimleri zuhur edince Batı Şeria'da birçok insanın keyfi kaçtı. Birçok kişi grafitileri münasebetsizlik olarak gördü. Hatta bölgenin sakinlerinden birisi bu çalışmanın güzel olduğunu ama duvarın aynı güzellikte olmadığını, bundan dolayı çizimlerin silinmesi gerektiğini bile söyledi. Bu yüzden bazıları bunun yalnızca sanat olduğunda, dolayısıyla üzerlerine başka şeyler çizilmemesi gerektiğinde ısrar ederken; bazıları da grafitilerin politik bir şey olduğunu belirtiyor. Banksy'nin eserleri toplumla ilgili birşeyler söylediği veya politik bir tartışma başlattığı için ikinci grup muhtemelen haklı. Birçok Filistinli duvarı özgürlüklerine yapılmış bir saldırı olarak gördükleri ve İsrailliler ile Filistinliler arasındaki sürtüşmeyi daha da derinleştirdiğini düşündükleri için, Banksy'nin çizimlerini de bu durumu daha da pekiştireceği şeklinde değerlendirdiler.
Ne olursa olsun, 2002 yazından beri süregelen intihar bombalarının ve şiddet sarmalının Bansky'nin grafitileri ortaya çıktıktan sonra azaldığını düşünenlerin sayısı az değil. Elbette kimse Banksy'nin sanatının şiddetin azalmasında bir rolü olup olmadığını kesin olarak bilemez ama en azından öyle ümit edebilir. Bu arada geride kalanlar Banksy'nin sanatıyla birlikte beklenmeyen yerlerde zuhur etmeye, ve herkesi memnun etmeyecek gözü pek politik tasvirlerine de devam edeceğine inanıyor.
Dünya bülteni için çeviren : Mustafa Doğan
Kaynak : http://banksyworld.blogspot.jp