Dünya ülkelerini esir alan KOVİH-19 salgını, Dünya Sağlık Örgütü (DHÖ) tarafından “pandemi” olarak tanımlandı ve yaşamlarımızı değiştirmekle birlikte, kendisiyle birlikte pek çok yeni terimi günlük yaşamımıza getirdi.
Bu yazımızda, bu sık kullanılan terimlere değindik.
GENEL TERİMLER
Koronavirüsü: 1968 yılında araştırmacılar, virüsün mikroskopik görünümünü bir taca benzettikleri için, Latince’de “taç” anlamına gelen “corōna” kelimesini, bu virüsün familyasını tanımlamak için kullanmışlar.
KOVİH-19: Bu, virüsün Türkçe karşılığının, kısaltılmış halidir.
KOronaVİrüsHastalığı-2019(tespit tarihi) *¹
WHO veya DSÖ: Dünya Sağlık Örgütü (kısaltma: DHÖ), World Health Organization(kısaltma: WHO).
Sosyal Mesafe: Bulaşıcı hastalıkların yayılmasını durdurmaya veya yavaşlatmaya yönelik bir dizi ilaç dışı enfeksiyon kontrol eylemidir. Sosyal mesafenin amacı; hastalık taşıyan kişiler, hastalık bulaşma, hastalık ve nihayetinde ölüm oranını en aza indirmek için enfeksiyon taşıyan kişiler ile enfekte olmayan kişiler arasındaki temas olasılığını azaltmaktır. (Vikipedi tanımıdır)
Karantina: Bu kelime yüzlerce yıl önce dini metinlerde 40 günlük orucu tanımlamak için yer alırken; Orta Çağ’da İtalyanlar bu kelimeyi, ülkelerinin limanlarına yaklaşan teknelerin, yolcularda veya teknede salgın hastalıkların olup olmadığından emin olmak için beklenen “40 günlük süreyi” tanımlamak için kullandı. Karantina günümüzde, “hastalığa sahip olan veya olması ihtimali olan kişilerin, toplumdan katı tedbir ve önlemlerle uzak tutulması” olarak tanımlanabilir.
Gönüllü İzolasyon/Tecrit(Self-Isolation): Hastalığın yayılmasını engellemek için, hasta olan veya olmayan bireylerin konakladığı yerden dışarı çıkmaması durumu.
Covidiot: KOVİH-19 pandemisi esnasında, belirgin bir yolla hastalığın daha fazla yayılmasını sağlayan veya yiyecek stoklayarak başkalarını hayati malzemelerden mahrum bırakan kişi.
MEDİKAL VE TIBBİ TERİMLER
Solunum Cihazı/Solutucu/Ventilatör: Solunum borusuna delik açılmadan, maske aracılığıyla solunum desteği sağlayan cihaz.
İzopropil Alkol: Dezenfektanlarda ve temizlik malzemelerinde kullanılan uçucu, subazlı bir alkol.
Respiratör: Teneffüs edilen havayı ısıtmak veya temizlemek için ağız veya buruna geçirilen nefes filtresi.
Virüs: Sadece canlı hücrelere bulaşabilen ve bu yolla kendini çoğaltabilen mikroskopik enfeksiyon organizmalarıdır.
Zatürre(Pnömoni): Akciğer dokusunun iltihaplanması.
Kuluçka(İnkübasyon): Salgınbilimde(epidemiyoloji), canlının patojenik organizmaya, kimsayal maddeye ya da radyasyona maruz kalışı ile belirgin belirtilerin ve bulguların ortaya çıkması arasında geçen süre.
Zoonoz Hastalık: Hayvandan insana bulaşan hastalıklara “zoonoz hastalık” denir. “Zoon” kelimesi Yunanca’da “hayvan” anlamına gelir.
SALGINBİLİM (EPİDEMİYOLOJİ) TERİMLERİ
Eğriyi Düzleştirmek(Flatten The Curve): Karantina/izolasyon/tecrit, sosyal mesafeye uyma, evde kalma, kişisel hijyene dikkat gibi önlemler sayesinde salgının yayılma hızını düşürmek ve hastalığa yakalanan insan sayısını azaltmaya çalışarak herkesin bir anda hastaneye ihtiyaç duymamasını sağlamak.
Zirve(Peak): Salgının en üst sınıra ulaşması veya rekor düzeye ulaşması hali.
Süper Taşıyıcı: Belirti taşımayarak hastalığı toplumda yaymaya devam eden hastalık taşıyıcılarına verilen genel ad.
Sürü Bağışıklığı: Toplumda yeterli sayıda insanın, herhangi bir enfeksiyona karşı topluca bağışıklı olması hali.
Filyasyon: Bulaşıcı hastalıklarda yapılan “hastalığın kaynağını bulma” üzerine çalışmalar.
KAVRAM KARIŞIKLIKLARI
Dezenfektan: İnsanlarda hastalık yapma özelliği olan mikropları uzaklaştırma işlemidir. Dezenfeksiyon işleminde kullanılan ve genellikle kimyasal içerikli maddelere de “dezenfektan” denir. Fransızca “désinfection” kelimesinden dilimize geçmiştir.
Antiseptik: Canlı dokuların üzerindeki veya içindeki mikroorganizmaları, genellikle kimyasal maddeler kullanılarak ortadan kaldırmaya yönelik uygulamalardır. Antisepsi amacı ile kullanılan kimyasal maddelere “antiseptik” adı verilir.
Doktor antiseptik ile ellerini, dezenfektan ile aletlerini temizler.
Epidemi: Bir bölgede, bir grup insanda veya bir toplumda bir salgın hastalığın görülmesi anlamına gelir.
Pandemi: Bölgeler ve gruplar üstü, birkaç ülkenin veya dünyanın tamamını etkisi altına alan salgına “pandemi” denir.
Vietnam’da 2019’da sıkça görülen kızamık, bir epidemi olup: dünyanın tamamına yayılmayarak pandemiye dönüşmemiştir.
YANLIŞ KULLANILAN KELİMELER
Bulaş: “Bulaşmak” fiilinin mastarsız halidir ve isim olarak kullanılması doğru değildir. O yüzden “bulaş” kelimesi yerine “bulaşma” gayet yeterlidir.
*¹ Türkiye’de bu hastalık, medyada ve resmi yazışmalarda KOVID-19 olarak kullanılmaktadır, lakin; Corona’yı Latince okunuşu gibi “Korona” diye çevirip son harfini “disease(hastalık)” olarak bırakmanın doğru olmayacağını düşündük, bu yüzden yazımızda KOVİH-19 demeyi tercih ettik. Evrensel olarak kullanılan COVID-19 kullanımı da, KOVİH-19 da gayet doğrudur diye düşünüyoruz.
Yazımızda değinmediğimiz veya düzeltilmesi gereken bir kısım veya terim varsa, bize ulaşmaktan çekinmeyiniz. 🌼
Umuyoruz faydalı bir içerik olmuştur, beğendiyseniz dilediğiniz gibi paylaşabilirsiniz.
Sağlıklı günler, sevgiler!