Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında, Osmanlı İmparatorluğu’nun bir ili olan Selanik’te doğdu.
Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dır. Babasını küçük yaşta kaybettikten sonra ilkokulu Selanik’te Şemsi Efendi Mektebi’nde okudu. Mustafa Kemal Atatürk Öğrenimini Selanik Askerî Rüştiyesi ve Manastır Askeri İdadisi’ nde sürdürdü. Mustafa Kemal Atatürk 1899’da girdiği İstanbul Harbiye Mektebi’ni 1902 yılında piyade teğmeni rütbesiyle, Harp Akademisi’ni de 1905’te kurmay yüzbaşı olarak bitirdi.
Mustafa Kemal 1905 yılında Şam’da 5. Ordu’da, 1907’de Makedonya’daki 3. Ordu’da görevlendirildi. Manastır ve Selanik’te görevli iken 1909’da İstanbul’daki (31 Mart Vak’ası) ayaklanmayı bastıran Hareket Ordusu’nda görev yaptı. Arnavutluk isyanını bastırma harekâtına katıldı. 1911’de İtalya’nın Trablusgarp’a asker çıkarması üzerine Tobruk’a gönderildi. Tobruk ve Derne’de Türk Kuvvetlerini başarı ile yönettikten sonra binbaşı rütbesiyle 1912–1913 yıllarında Balkan Savaşı’na katıldı; Edirne’yi Bulgaristan’dan geri alan kolorduda görev yaptı. Mustafa Kemal Atatürk 1913–1915 yıllarında Sofya’da ataşe olarak bulundu. Mustafa Kemal Atatürk Birinci Dünya Savaşı’nda, 1915’te, 19. Tümen Komutanı olarak Çanakkale Savaşı’na katıldı. Gelibolu’da düşman saldırılarını başarı ile durdurdu; “Anafartalar Kahramanı” olarak ün kazandı.
Mustafa Kemal Atatürk 1916’da Doğu Cephesi’ne Kolordu Komutanı olarak atandı ve generalliğe yükseltildi. Rus saldırılarını durduran Mustafa Kemal, Bingöl ve Muş’u düşmandan geri aldı. 1917’de Filistin ve Suriye’de görevli 7. Ordu Komutanlığı’na atandı. Aynı yıl Veliaht Vahdettin ile Almanya’ya gitti.
Mustafa Kemal Atatürk Alman Genel Karargâhı ve Alman savaş cephelerinde incelemeler yaptı. 1918’de yeniden görevlendirildiği Suriye cephesinde 7. Ordu Komutanı iken, Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra İstanbul’a geldi. Mustafa Kemal Atatürk Ülkeyi düşman işgalinden kurtarmak amacını gizli tutarak, Ordu Müfettişliği görevi ile İstanbul’dan ayrıldı.
Karadeniz yoluyla 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkan Mustafa Kemal Atatürk, 22 Haziran 1919’da Amasya Genelgesi’ni yayımladı. Mustafa Kemal Atatürk Türk milletine, “Vatanın bütünlüğünün ve milletin bağımsızlığının tehlikede olduğunu, azim ve kararlılıkla vatanın kurtarılması için Sivas’ta bir kongre toplanacağını” bildirdi. Ayrıca Osmanlı Hükûmeti’nin verdiği görevden ve askerlikten istifa ederek 23 Temmuz 1919’da Erzurum’da, 4 Eylül 1919’da Sivas’ta toplanan kongrelerin başkanlığını yaptı.
Bu kongrelerde, “Düşman işgaline karşı milletin vatanı savunacağı, bu amaçla geçici bir hükûmetin kurulacağı ve bir millî meclisin toplanacağı, manda ve himayenin kabul edilmeyeceği” kararları alındı ve açıklandı. Türkiye Büyük Millet Meclisi, onun çabalarıyla 23 Nisan 1920’de Ankara’da tarihî görevine başladı; Mustafa Kemal, Meclis ve Hükümet Başkanı seçildi. Osmanlı Hükümeti ile İtilaf Devletleri arasında imzalanan Sevr Antlaşması’nı Türk milletinin kabul etmediğini dünyaya duyurdu.
İtilaf Devletleri’nin yardımıyla İzmir’i işgal eden Yunan Kuvvetlerinin ilerlemesi 1921’de Birinci ve İkinci İnönü savaşlarıyla durduruldu.
23 Ağustos 1921’de yeniden saldıran Yunan Ordusu bozguna uğratılarak Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın yönettiği Türk Ordusu Sakarya Meydan Savaşı’nı zaferle sonuçlandırdı.
22 gün geceli gündüzlü süren bu savaşta Yunan Ordusu ağır kayıplara uğratıldı. Bu zafer nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Mustafa Kemal’e ‘Mareşal’ rütbesi ve 'Gazi' unvanı verildi. Mustafa Kemal Atatürk Türk Ordusu, vatanı düşman işgalinden kurtarmak için 26 Ağustos 1922’de karşı saldırıya başladı. Mustafa Kemal Paşa’nın yönettiği Başkomutan Meydan Savaşı’nda (30 Ağustos 1922) Türk Ordusu Yunan Ordusu’nun büyük kısmını yok etti. Bozguna uğrayarak kaçan düşman kuvvetlerini izleyen Türk Ordusu 9 Eylül 1922’de İzmir’e girdi. Mustafa Kemal Atatürk 11 Ekim 1922’de Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalandı ve İtilaf Devletleri işgal ettikleri Türk topraklarından çekildiler.
Kurtuluş Savaşı’nın ardından TBMM tarafından 29 Ekim 1923 günü Cumhuriyet ilan edilirken, Mustafa Kemal Atatürk de Cumhurbaşkanı seçildi.
Devrimleri;
TBMM'de 3 Mart 1924 tarihinde Tevhid -i Tedrisat Kanunu kabul edilerek, medreseler kaldırılmış ve Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki bütün okullar, Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmıştır. Eğitim kurumlarının bir çatı altında toplanmasıyla eğitim millî bir nitelik kazanmıştır.
3 Mart 1924'te TBMM'de kabul edilen bir kanunla halifelik kaldırılmıştır. 3 Mart 1924 tarihinde Osmanlı hanedanı üyeleri vatandaşlıktan çıkarılarak yurt dışına sürülmüştür.
17 Şubat 1925 tarihinde Aşar Vergisi kaldırılmıştır. Aşarın getirdiği gelir devletin giderlerinin yüzde otuzuna yaklaşmasına rağmen, köylünün rahatlatılması ve üretimin arttırılması amacıyla aşar vergisi kaldırılmıştır.
25 Kasım 1925'te Şapka Kanunu kabul edildi. Bu kanunla TBMM üyelerine ve memurlarına şapka giyme mecburiyeti getirildi ve Türk halkı da buna aykırı bir davranıştan men edildi.
30 Kasım 1925'te tekkelerin, zaviyelerin ve türbelerin kapatılması kanunu TBMM'de kabul edildi ve 13 Aralık 1925 tarihli Resmi Gazete’ de yayınlanarak yürürlüğe girdi.
Osmanlı Devleti'nde kullanılan saat, takvim ve ölçüler, Avrupa'daki devletlerden değişik olduğundan, sosyal, ticari ve resmi ilişkileri zorlaştırıyordu. Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde farklılığı gidermek için bazı çalışmalar yapılsa da yetersizdi. Cumhuriyet döneminde bu sıkıntıları gidermek için çalışmalara başlandı. 26 Aralık 1925'te çıkarılan bir kanunla Hicri ve Rumi takvimlerin yerine Miladi Takvim kabul edildi ve 1 Ocak 1926'dan bu yana kullanılmaya başlandı. Bunun yanı sıra güneşin batışına göre ayarlanan alaturka saat yerine, çağdaş dünyanın kullandığı saat sistemi örnek alındı. Bir gün 24 saate bölünerek günlük hayat düzenlendi.
1928 yılında milletlerarası rakamlar kabul edildi. 1931 yılında çıkarılan bir kanunla önceden kullanılan arşın, endaze, okka gibi ölçü birimleri kaldırılarak, bu ölçülerin yerine uzunluk ölçüsü olarak metre, ağırlık ölçüsü olarak kilo kabul edildi. Yapılan değişikliklerle ülkede ölçü birliği sağlandı.
1935 yılında çıkarılan bir kanunla, cuma günü olan hafta tatili yerine cumartesi öğleden sonra ve pazar günü hafta tatili olarak belirlenmiştir.
17 Şubat 1926 tarihinde İsviçre Medeni Kanunu'ndan tercüme edilip düzenlenerek oluşturulan Medeni Kanun kabul edilmiş ve 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girmiştir. Bu kanunla Türk aile hayatı yeniden düzenlenmiş; tek kadınla evlilik, resmî nikâh esası getirilmiş, miras konusunda eşitlik sağlanmıştır.
1 Mart 1926 tarihinde 1889 İtalyan Zanerdelli Kanunu örnek alınarak hazırlanan 765 sayılı Türk Ceza Kanunu TBMM tarafından kabul edilerek yürürlüğe konuldu.
1 Kasım 1928'de, Türkiye Büyük Millet Meclisi yeni Türk harflerinin kabulüne ilişkin kanunu kabul etti. Kanunun kabulünden sonra halka okuma yazma öğretmek amacıyla Millet Mektepleri kuruldu. 24 Kasım 1928'de de Atatürk Millet Mektepleri Başöğretmeni olarak ilan edildi.
Kadınlara 1930 yılında yerel, 1934 yılında ise genel seçimlerde seçme ve seçilme hakkı verilmiştir.
12 Temmuz 1932'de Atatürk'ün talimatıyla Türk Dili Tetkik Cemiyeti kurulmuştur. 1934 yılında yapılan kurultayda cemiyetin adı, Türk Dili Araştırma Kurumu; 1936'daki kurultayda ise Türk Dil Kurumu olarak değiştirilmiştir.
Atatürk’ün talimatıyla kurulan kurumlardan bir diğeri Türk Tarih Kurumu'dur. Türk tarih ve medeniyetini araştırmak amacıyla oluşturulan Türk Tarihi Tedkik Heyeti 4 Haziran 1930 tarihinde ilk toplantısını yapmış ve yönetim kurulunu seçmiştir. 29 Mart 1931 tarihinde Türk Ocakları’nın 7. Kurultayı’nda kapatılma kararı alınmasından sonra, 12 Nisan 1931’de Türk Tarihi Tedkik Cemiyeti ismiyle yeniden örgütlenmiş ve çalışmalarına devam etmiştir. Kurumun adı 1935 yılında Türk Tarihi Araştırma Kurumu olarak daha sonra ise Türk Tarih Kurumu olarak değiştirilmiştir.
21 Haziran 1934'te çıkarılan Soyadı Kanunu'na göre her Türk, kendi adından başka, ailesinin ortak olarak kullanacağı bir soyadına sahip olacaktı. Bu soyadları Türkçe olacak, ahlâka aykırı ve gülünç adlar soyadı olarak alınamayacaktı. Soyadı Kanunu'nun kabulünden sonra 24 Kasım 1934 tarihinde TBMM tarafından, Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı verilmiştir. 26 Kasım 1934 tarihinde çıkarılan kanunla ise; Ağa, Hacı, Hafız, Hoca, Molla, Efendi, Bey, Beyefendi, Paşa, Hanım, Hanımefendi ve Hazretleri gibi lakap ve unvanlar kaldırılmıştır.
3 Aralık 1934'te çıkarılan Bazı kisvelerin giyilemeyeceğine dair kanun ile hangi din ve mezhebe mensup olurlarsa olsunlar ruhanilerin mabet ve ayinler haricinde ruhani giysi taşımaları yasaklanmıştır. Hükümet her din ve mezhepten uygun göreceği tek bir ruhaniye mabet ve ayin haricinde ruhani kıyafetini taşıyabilmek için müsaade verebilecektir.
Laiklik, Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, İnkılapçılık ilkeleri 10 Mayıs 1931 tarihinde Cumhuriyet Halk Fırkası'nın programında yer almış, 5 Şubat 1937'de ise anayasaya girmiştir.
1938’deki ölümüne dek arka arkaya 4 kez cumhurbaşkanı seçilen Atatürk, bu görevi en uzun süre yürüten cumhurbaşkanı oldu.
Mustafa Kemal’e, 24.11.1934 günlü, 2587 sayılı kanunla Atatürk soyadı verildi ve bu soyadının başkaları tarafından kullanılması yasaklandı.
Mustafa Kemal Atatürk, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı’nın etkilerini hafifletmek ve ülkenin kalkınmasını hızlandırmak amacı ile 1933’te Beş Yıllık Sanayi Planı’nı başlattı. Aynı dönemde dış politikada da önemli adımlar atıldı; Milletler Cemiyeti’ne girilmesi (1932), Balkan Antantı’nın imzalanması (1934), Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) ve Sadabat Paktı (1937) gibi girişimler Türkiye’nin bölgesinde ve dünyada etkili bir aktör olarak öne çıkmasına katkıda bulundu. Atatürk, Hatay’ın anavatana katılması için yoğun bir diplomatik çaba sarf etti ve onun bu amacı, vefatının ardından 1939 yılında gerçekleşti.
Mustafa Kemal Atatürk, yalnızca Türk milletinin Kurtuluş Savaşı’nı başarı ile yöneten bir komutan değil, aynı zamanda gerçekleştirdiği devrimler ile de dâhi bir devlet adamı idi. 57 yıl süren yaşamının büyük kısmında, milletinin ve vatanının bağımsızlığı ve mutluluğu için yılmadan çalıştı ve girdiği her mücadeleden zaferle çıktı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, cesur ve unutulmaz önderi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de aramızdan ayrıldı.
Eserleri;
Tâbiye Meselesinin Halli ve Emirlerin Sureti Tahririne Dair Nesayih
Takımın Muharebe Talimi (Almancadan çeviri - 1908)
Cumalı Ordugâhı - Süvari: Bölük, Alay, Liva Talim ve Manevraları (1910)
Tâbiye ve Tatbikat Seyahati (1911)
Bölüğün Muharebe Talimi (Almancadan çeviri - 1912)
Zabit ve Kumandan ile Hasbihal (1918)
Nutuk (1927)
Vatandaş İçin Medeni Bilgiler (Manevi kızı Afet İnan ile hazırladı) (1930)[164]
Geometri (isimsiz yayımlandı) (1937)
Atatürk'ün Türk Gençliğine Hitabesi
Atatürk'ün Onuncu Yıl Nutku (Dinle)
Atatürk'ün Bursa Nutku
Balıkesir Hutbesi
Tarihçi ve yazar Prof. Dr. İlber Ortaylı: - "Rusya ve Amerika var, bunların düşmanlığı yalan. Bunlar tarihte iki defa birleştiler. Birinci ve ikinci harbi de birlikte yaptılar ve tekrar bir araya gelebilirler, çok açıktır" - "Komşumuz olan devletler tarihte görülmedik şekilde büyük kuvvetlerin istila alanına dönüştü. Rusya, Akdeniz'e indi, daha evvel böyle bir şey yoktu"
"Türk Kadınının 100. Yıl Seyri" projesi kapsamında Muğla'nın Bodrum ilçesinden Samsun'a yola çıkan 3 kadın yelkenci, 70 günde yaklaşık 2 bin 400 mil katedip Bodrum'a döndü - Kadın yelkenciler dönüş yolculuğunda, "Türk-Yunan Kadınları Barış Seyri" projesinin çalışmaları için Midilli, Sakız, Sisam ve Kalimnos adalarına da uğradı
Diyanet İşleri Başkanlığınca, 19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı dolayısıyla Başkanlığın merkez binasına Atatürk posteri asılmadığı ve bayrağın yarıya indirildiği iddialarına ilişkin açıklama yapıldı.
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün Genelkurmay Başkanlığı arşivlerinde yer alan at binerken, kürek çekerken, atış yaparken çekilen fotoğrafları ile gençlerle bir araya geldiği anların kareleri paylaşıldı.
Tokat Şehir Müzesinde sergilenen, Mustafa Kemal Atatürk'ün 9. Ordu Müfettişliği görevi sırasında kullandığı mühür, ziyaretçilerin ilgisini çekiyor - Müzede görevli arkeolog İbrahim Çetin: - "Mühür, Devegörmez Mahallesi'ndeki Atatürk evi civarında yaşlı bir kadın tarafından bağışlandı"
Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığınca "Atatürk ve gençlik", "Atatürk ve spor" konularında derlenen özel fotoğraflar, 19 Mayıs Atatürk'ü Anma Gençlik ve Spor Bayramı kapsamında Anadolu Ajansı ile paylaşıldı
Ankara'da, Hint bilge, sanatkar, şair Rabindranath Tagore'nin 158. yaş günü dolayısıyla anma programı düzenlendi - Hindistan'ın Ankara Büyükelçisi Sanjay Bhattacharyya: - "Tagore, Atatürk'ü Asya kıtasını yeniden uyandıran kişi olarak tanımlıyor. Onu öngörü sahibi, cesur ve milliyetçi birisi olduğu için kutluyor. Asya ülkelerinin kalkınması için Türkiye'ye bakılması gerektiğini söylüyor"
Bursa'da 175 yıl önce 19 gün gibi kısa bir sürede inşa edilen ve bazı Osmanlı padişahları ile Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'e ev sahipliği yapan Hünkar Köşkü, anılarla dolu mazisiyle şehrin tarihine tanıklık ediyor - Hünkar Köşkü Müzesi'nin sorumlusu Zehra Anbartepe: - "Atatürk ve Sabiha Gökçen, 1925 yılında bu köşkün bahçesinde tanışmışlar. Atatürk, kendisindeki okuma isteğini fark ettikten sonra onu burada tanıyıp evladı olarak yanına almış. Gökçen, sonrasında dünyanın ilk kadın savaş pilotu oldu. Burada tanışmış olmaları da çok özel"
Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün çocuklara olan sevgisi Genelkurmay Başkanlığı'nın arşivlerindeki fotoğraflarla tekrar gün yüzüne çıktı. 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı dolayısıyla Genelkurmay, Atatürk'ün çocuklarla birlikte çekilmiş fotoğraflarını servis etti.
Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün Kırklareli'nin Babaeski ilçesini ziyaret ettiği sırada kaldığı fabrika bahçesindeki köşk, müze olacak - Kırklareli Valisi Osman Bilgin: - "Milli Önder'imize olan saygıdan ve hürmetten dolayı bir süredir köşk olarak hizmet veren binamızı müze ilan ettik. Vatandaşlarımız gerekli düzenlemelerin ardından müzemizi gönül rahatlığı ile gezebilecekler"
Büyükşehir Belediye Başkanı Hacı Uğur Polat: - "Millet olarak dün istiklal mücadelesinde nasıl omuz omuza verdiysek, bugün de aynı şekilde birlik ve beraberliğimizi muhafaza ederek üzerimizde oynanan bütün oyunları bozacak, muasır medeniyetler seviyesinin de üstüne çıkma yolunda durmadan yola devam edeceğiz"
Suikaste kurban giden Rus Büyükelçisi Andrey Karlov’un özel eşyaları Antalya’da bir okulda sergilendi. Karlov’un özel eşyaları arasında ise Mustafa Kemal Atatürk ile ilgili birçok kitap yer aldı. Karlov’un eşi Marina Karlov, “Eşim, konsolosluk işleri yapmak üzere Türkiye’ye geldi. O ziyaret sonrasında, Mustafa Kemal Atatürk hakkında birçok kitap getirdi. Bana, Atatürk’ün büyük biri olduğunu ve kendi fikirleriyle Atatürk’ün fikirlerinin uyuştuğunu anlatmıştı” dedi.
Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk'ün, cumhuriyetin kuruluş sürecinde basının gücünden faydalanarak halkı bilgilendirmek amacıyla 16 Ocak 1923'te Kocaeli'de düzenlediği basın toplantısına ev sahipliği yapan Kasr-ı Hümayun Sarayı, yılda ortalama 36 bin ziyaretçiyi ağırlıyor - Kocaeli Müze Müdürü Rıdvan Gölcük: - "Kasr-ı Hümayun Sarayı'na ziyaretçi ilgisi her geçen gün artıyor"
Aralarında mühendis, makinist, hareket ve yol bakım memurlarının da bulunduğu TCDD 5. Bölge Müdürlüğü personelinden oluşan koro, Atatürk'ün kente gelişi ile kurumun yıl dönümü dolayısıyla düzenlenecek konser için çalışıyor - Gün içinde mesailerini sürdüren koro üyesi personel, akşam da 13 Şubat'taki konser için prova yapıyor - TCDD 5. Bölge Müdür Yardımcısı Necmi Yiğit: - "Arkadaşlarımız mesaisini aksatmadan geceli gündüzlü, fedakarlık göstererek, özverili şekilde provalara katılıyor" - Makinist Bayram Yabancı: - "Heyecanlıyız, ilk defa böyle bir etkinlik yapıyoruz. Çağırdıklarında koşa koşa geldik" - Tren teşkil görevlisi Muhammet Fatih Karahan: - "Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün kente teşrifleri ve ekmeğimizi kazandığımız kurumun kuruluş yıl dönümü için etkinlik yapmak bizi çok heyecanlandırıyor"