Doğum kontrol hapları akciğerde pıhtılaşma, felç ve kalp krizi gibi kardiyovasküler problemlerin riskini artırabilir. Doğum kontrol hapları ayrıca kan basıncında, benign karaciğer tümörlerinde ve bazı kanser türlerinde artışa neden olmuştur.
Doğum kontrol haplarını kimler kullanmamalıdır?
- Hamile olan kadınlar
- 35 yaşın üzerinde sigara içenler veya son bir yıl içinde sigara içmeyi bırakan kadınlar
- Obezite olan herkes
- Tromboz, inme veya kalp sorunu olan kişiler
- Şiddetli migreni olan kişiler
- Meme kanseri, karaciğer veya safra kesesi hastalığı olan kişiler
- En az 20 yıldır diyabet hastası veya komplikasyonları olan diyabetliler bu ilaçları kullanmamalıdırlar.
Aşağıdakilerden herhangi biri meydana gelirse, hapları alan kişi bir doktora görünmelidir.
- Karın veya mide ağrısı
- Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya her ikisi
- Şiddetli baş ağrısı
- Bulanık görme veya görme kaybı gibi göz problemleri
- Bacaklarda ve baldırlarda şişme veya ağrı
- Baldırda kızarıklık
Doğum haplarının uzun dönem etkileri
Doğum kontrol haplarının kullanılması uzun süreli sağlık sorunları riskini artırabilir. Bunları sıralarsak;
Kardiyovasküler problemler
Doğum kontrol hapları kalp krizi ve inme gibi kardiyovasküler yan etki riskini artırabilir. Bunlar ölümcül olabilir. Bazı haplarla risk daha yüksektir. Yüksek tansiyonu olan, kalp krizi veya inme öyküsü olan herkes, sağlık uzmanlarına alternatif yöntemler hakkında sorular sormalıdır.
Kanser riski
Östrojen gibi doğal olarak ortaya çıkan dişi hormonların, bir kadının bazı kanser türlerini geliştirme şansını etkilediği düşünülmektedir. Bu nedenle, hormon bazlı bir doğum kontrol yönteminin kullanılması benzer bir etkiye sahip olabilir.
Yumurtalık ve endometrial kanser: Bu hapı kullanan kadınlar arasında az da olsa geliştiği görülmüştür.
Göğüs kanseri: Özellikle genç yaşlarda doğum kontrol hapını kullanmaya başlayan kadınlarda meme kanseri gelişme şansının biraz daha yüksek olduğu görülmektedir. Ancak, hapı kullanmayı bıraktıktan 10 yıl sonra, hiç doğum kontrol hapı kullanmayan biriyle aynı riske sahip olunur.
Serviks (rahim ağzı) kanseri: Hapın uzun süreli kullanımı daha önce hiç kullanmayanlara göre daha yüksek bir servikal kanser riski ile ilişkilendirilmiştir. Bununla birlikte, servikal kanserin çoğuna papilloma virüsü (HPV) neden olur. HPV’nin oral doğum kontrol haplarının kullanımına bağlı olup olmadığı henüz doğrulanmamıştır.
Karaciğer kanseri: Doğum kontrol hapları iyi huylu karaciğer tümörlerinin gelişmesi ile bağlantılıdır, ancak bunlar nadiren kanserli hale gelir. Bazı çalışmalar, en az 5 yıl boyunca doğum kontrol hapı kullanıldıktan sonra karaciğer kanseri riskinin daha yüksek olduğunu göstermiştir.
Doğum kontrol hapına alternatif yöntemler nelerdir?
Doğum kontrol hapı kullanamayanlar için başka seçenekler de mevcuttur. Bunlar;
Prezervatifler
Bu, spermin yumurta hücrelerine temas etmesini önleyen bir doğum kontrol yöntemidir. Erkek prezervatifi penisin üzerine yerleştirilen kılıflardır ve vajinaya yerleştirilir. Prezervatifler bazı kişilerde alerjik olabilecek latekslerden yapılırlar. Alternatif olarak poliüretandan yapılanlar tercih edilebilir.
NuvaRing (gebelik önleyici vajinal halka)
Vajinaya plastik bir halka sokulur ve yumurtlamayı bastırmak için hormonlar salgılanır. Her ay, 3 hafta boyunca eklenir ve 1 hafta boyunca çıkarılır. Bu sırada menstürasyon gerçekleşir. Bu hormonlar haplara çok benzer, bu nedenle benzer yan etkiler ortaya çıkabilir.
Her yıl, kullanımdaki hatalardan dolayı, her 100 kadında 6 ile 12 gebelik vakası görülür. Hormonal bir doğum kontrolü yöntemi olarak, vajinal halka, intermenstrüel lekelenme, baş ağrısı ve libidoda azalma dahil olmak üzere hapla benzer yan etkiler oluşturabilir.
Rahim içi cihazlar (RİA)
Uterusa plastik ve bakırdan yapılmış küçük bir cihaz yerleştirilir. RİA hormonal veya hormonal olmayan türlerde olabilir. Hormonal RİA’lar servikal mukusu kalınlaştırır ve yumurtlamayı bastırır. Hormonal olmayan RİA’lar sperm için toksik olan uterusta inflamatuar bir yanıt oluştururlar.
Etkisi 10 yıla kadar sürer ve gebeliğin önlenmesinde neredeyse yüzde 100 etkilidir. Olumsuz etkiler arasında intermenstrüel lekelenme ve düzensiz adet kanaması sayılabilir. Bazı RİA’lar kötüleşen kramplarla daha ağır regl dönemlerine yol açabilir.
Kontraseptif implantlar
Küçük cerrahi bir operasyonla üst kolun içine küçük bir plastik çubuk yerleştirilir. Sonraki 3 yıl boyunca, servikal mukusu kalınlaştırmak, endometriyal astarı inceltmek ve yumurtlamayı bastırmak için bir hormon salgılanır. Neredeyse yüzde 100 etkilidir.
Yan etkiler, doğum kontrol hapı ile benzerdir. Karın ağrısı, sırt ağrısı ve kanserli olmayan yumurtalık kistleri için yüksek risk oluşturur.
Diğer yöntemler
Spermleri testislerden geçiren tüpleri bloke etmek veya kesmek için erkekte cerrahi yapılır. Kadında ise ameliyatla fallop tüpleri tıkanır.
Erkekler için olası komplikasyonlar arasında enfeksiyon, hematom, morarma, sperm granülomlarının oluşumu, spermin dışarı sızdığı vas deferens’i çevreleyen dokuda gelişen topaklar sayılabilir. Bu yöntem kalıcıdır.
Depo-Provera gibi enjeksiyonlar, doğum kontrol hapı gibi spermin yumurta hücrelerine ulaşma şansını azaltmak için yumurtlamayı bastırır ve servikal mukusu kalınlaştırır. Bu yöntemin avantajı her gün onu almak zorunda değilsiniz, ama her 3 ayda bir tekrarlamanız gerekir. Doğru kullanıldığında yüzde 99’dan fazla etkilidir. Ancak kadınlar bazen tekrarlamayı unuttuğundan, her 100 kadından 6’sında gebelik riski oluşur. Bu, haplardan daha güvenilirdir.
Doğum kontrol hapları kardiyovasküler problemlerle ilişkilidir. Kalp hastalığı, diyabet veya inme öyküsü olan kişilerin bu hapları kullanması ciddi sorunlara neden olabilir. Aşağıdaki belirtiler oluştuğunda mutlaka doktora gidilmesi gerekir.
- Depresyon
- Migren
- Daha ağır ya da normalden daha uzun süren vajinal kanama
- Sarılık, cildin ve gözlerin sararması
- Enjeksiyon bölgesinde ağrı
Birkaç ay içinde geçmeye eğilimli diğer etkiler şunlardır:
- Karın ağrısı ve şişkinlik
- Cinsel istekte azalma
- Baş dönmesi
- Sinirlilik
- Halsizlik ve yorgunluk
- Kilo almak
Doğum kontrol hapları ayrıca kemiklerdeki mineral yoğunluğu kaybıyla bağlantılıdır ve ilerleyen dönemde osteoporoz ve kemik kırığı riskini artırır. Doğru kullanıldığında bile, hamilelik riski vardır. Hapı kullanmayı bıraktıktan sonraki 10 ay içinde gebe kalınabilir.