Buzullardaki Minik Ekosistemler: Cryoconite
Cryoconite ("kriyokonit" diye okunur), hem mineral hem de biyolojik materyal içeren, buzul yüzeylerinde bulunan granüler tortulara verilen isimdir. Çok uzaktaki çöllerden veya tarım arazilerinden rüzgârla savrulan tozları, volkanik patlamalardan veya elektrik santrali emisyonlarından kaynaklanan partikülleri içerir. Bu partiküller güneş ışınlarını emdikçe ısınır. Isınan parçacıkların altındaki buz erirken, soğuk hava, üst taraftaki buzun erimesini engellediği için yüzey donmuş hâlde kalır. Buzda siyah cepler oluşur, siyah renk güneş radyasyonunu emdikçe delik de derinleşir.
İsveçli kâşif A. E. Nordenskjöld tarafından 1870 yılında keşfedilen cryoconite adlı maddenin, (buz anlamına gelen "cryo" ve toz anlamına gelen "conite") Kuzey Kutbu, Antarktika, Grönland, Kanada, Tibet ve Himalayalar’daki buzul topografyasının neredeyse her yerinde bulunan bir unsuru olduğu fark edilmiştir.
Cryoconite delikleri, bakteriler, arkeler, algler ve silliler gibi tek hücreli ökaryotlardan, mantarlar gibi daha karmaşık organizmalara ve hatta rotiferler ve tardigradlar gibi mikroskobik canlılara kadar birçok canlıyı barındırır. Çevreden gelen tozun içindeki canlılar, kapana kısılmış olsalar da, bu deliklerde kendi kapalı ekosistemlerini oluşturur ve gelişmeye devam ederler. Kasım 2018'de yapılan bir araştırmaya göre, cryoconite deliği ne kadar büyükse, ekosistem de o kadar çeşitli ve zengin olmaktadır.[1]
Bu küçük ekosistemlerde, mikroorganizmalar biyoma enerji katarak, enerji ve karbon salınımlarıyla deliğin boyutunu artırır. Kış aylarında bu deliklerin üzerinde yeni bir buz örtüsü oluşur ve delik içindeki mikroorganizmaları içine hapseder. Üzerlerindeki buz örtüsü eridiğinde, mikroorganizma kolonileri büyümeye, bulundukları cryoconite delikleri de genişlemeye devam eder.
UV radyasyonunun aralıksız bombardımanından korunmak için, cryoconite deliklerindeki organizmaların çoğu koyu renklidir. Mikroorganizmaların, siyah buz parçalarının oluşumuna katkıda bulunduğu bu sürece "biyolojik kararma" (İng: "biological darkening") adı verilir.
Günümüzde iklim değişikliği kaynaklı artan sıcaklıklar nedeniyle, cryoconiteler, albedo etkisinin oluşumunda daha büyük bir rol oynamaya başlamıştır.
Normal şartlarda buz, ona çarpan güneş ışığının yüzde 60'ını yansıtır, ancak koyu renk cryoconite ve karanlık fauna, bu yansımayı yaklaşık yüzde 20'ye düşürür ve buzulların erime sürecini hızlandırır. Dahası, cryoconite delikleri o kadar büyük hâle gelir ki çevredeki buz, yapıyı daha fazla destekleyemez ve erir. Bu da, küçük nehirlerin yüzeyin altından akmaya başladığı ve sonunda tüm buzulun erimeye başlayabileceği anlamına gelir.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Norveç'in en kuzeyindeki Svalbard'da bir buz örtüsü üzerinde araştırma yapan ekibin lideri, Aberystwyth Üniversitesi'nden Dr. Arwyn Edwards, Mikrobiyoloji Topluluğu'nun 2016 yılında Liverpool'da gerçekleştirdiği konferansta şöyle diyor:
İklim değişikliği nedeniyle, buzulların ve buz tabakalarının biyolojik olarak verimli alanları genişledikçe, bu mikrobiyal süreçler erimeyi giderek daha fazla arttırabilir. Uzun vadede bu, buzul habitatlarının ve üzerlerinde yaşayan benzersiz mikrobiyal biyolojik çeşitliliğin kaybına sebep olur.
Bu kriyoconite delikleri, ekosistem döngülerini çok daha küçük ölçekte test etmek isteyenlere dünya üzerindeki en el değmemiş Petri kaplarından birini sunar. Mikroorganizmalar ve çevre arasındaki ilişki, Kuzey Kutbu gibi ekosistemlerin bir bütün olarak incelenmesi için ilerleme sağlayabilir.
Mevcut modeller, mikrobiyal büyümenin buzulların erimesi üzerindeki etkilerini henüz etkili bir şekilde açıklayamasa da, bu ekosistemler hakkında daha fazla bilgi edinmek, gelecekteki deniz seviyesi yükselmelerini anlamak için önemli bir adım olarak görülmektedir.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Eğer yanan bir mumun karşısına ayna koyarsak, yansımadan da enerji ve ısı elde edebilir miyiz?
- Neden bir nesneye vurarken ses çıkar?
- Keyif verici maddelere neden ilgi duyuyoruz?
- 4
- 3
- 3
- 2
- 2
- 1
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- J. L. Darcy, et al. (2018). Island Biogeography Of Cryoconite Hole Bacteria In Antarctica's Taylor Valley And Around The World. Frontiers in Ecology and Evolution. doi: 10.3389/fevo.2018.00180. | Arşiv Bağlantısı
- P. Caughill. These Little Holes Could Play A Big Part In Climate Change. (8 Şubat 2017). Alındığı Tarih: 25 Eylül 2020. Alındığı Yer: Futurism | Arşiv Bağlantısı
- Society for General Microbiology. Unaccounted For Arctic Microbes Appear To Be Speeding Up Glacier Melting. (23 Mart 2016). Alındığı Tarih: 25 Eylül 2020. Alındığı Yer: Phys.org | Arşiv Bağlantısı
- M. Lucibella. Life In A Cryoconite Hole. (11 Ekim 2017). Alındığı Tarih: 25 Eylül 2020. Alındığı Yer: The Antarctic Sun | Arşiv Bağlantısı
- Society for General Microbiology. Unaccounted For Arctic Microbes Appear To Be Speeding Up Glacier Melting. (23 Mart 2016). Alındığı Tarih: 25 Eylül 2020. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 18/05/2022 18:32:55 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9386
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.