Etkinlik çizelgesi, bireyi bir dizi etkinliği yerine getirmeye yönlendiren fotoğraf ya da sözcük setidir. (Birkan, 2013) Etkinlik çizelgesi farklı şekillerde olabilir, ancak henüz okumayı bilmeyen çocuklar için etkinlik çizelgesi, başlangıçta, her sayfasında çocuğu etkinlikle meşgul olmaya ya da ödüllere yönlendiren fotoğraflı ipuçları bulunan dosyalardır.
Etkinlik Çizelgesinin Avantajları
- Bağımsızlık kazandırır:
Ekinlik çizelgesini takip etmeyi öğrenme, çocukları ipuçlarından ve sürekli bir gözetim ihtiyacından dolayısıyla ipucu bağımlılığından kurtarır. Araştırmalar, aynı zamanda çocukların kendi okullarında ve evlerinde etkinlik çizelgesi takip etmeyi öğrendikten sonra %80-100 oranında zamanlarını etkinlikle meşgul geçirebildiklerini göstermektedi
- Seçim yapmayı öğretir.
Yazılı ve fotoğraflı etkinlik çizelgeleri, otizmli bireylere seçim yapmayı kazandırmak amacıyla kullanılabilir. Dikkatli ve sistematik bir öğretim yapıldığında, çocuklar sadece etkinlik çizelgesi takip etmeyi değil, aynı zamanda tercih ettikleri etkinlikleri seçmeyi ve seçtikleri etkinlikleri sıraya koymayı da öğrenirler
- Sosyal etkileşime yönlendirir.
Günlük etkinliklerimiz çoğunlukla konuşmayı gerektirmektedir. Ancak sosyal etkileşim, otizmli bireylerde en önde gelen problemler arasında görülmekte ve öncelikle ele alınması gereken bir konu olarak düşünülmektedir (Charlop ve Milstein, 1989; Haring, Kennedy, Adams ve Pitts-Conway, 1987). Bu nedenle, ilk etkinlik çizelgesi sosyal etkileşim gerektiren en az bir etkinlik içermelidir (Krantz ve McClannahan, 1993). Henüz konuşamayan bir çocuk, havaya hoplatılmak için birilerine yönelmeyi, bir kaç sözcük söyleyebilen bir çocuk ailesini ya da öğretmenini bulup ‘gıdıklanmak’ istediğini ifade ederek etkileşime girmeyi; cümle kuran bir çocuk ise tercih ettiği bir etkinlik hakkında talepte (Örn: ‘Ben sallanmak istiyorum’) bulunmayı öğrenebilir. Çocuklar çizelge takip becerisi kazandıklarında zaman içinde çizelgelerine akran etkileşiminin eklenmesi uygun görülmektedir (Krantz ve McClannahan, 1993).
- Doğal bir süreçtir.
Düşünülenin aksine etkinlik çizelgeleri normal gelişim gösteren insanlarında günlük hayatlarında sıkça kullandıkları sistemlerdir. Günlük yaşam içinde her insanın birçok sorumluluğu vardır ve birçoğu bu sorumlukları tam olarak yerine getirebilmek için çizelgeler, randevu defterleri, planlayıcılar ya da takvimler kullanırlar. Bu nedenle etkinlik çizelgeleri zamanla oldukça doğal bir hale getirilebilir.
Normal gelişim gösteren bireylerin günlük hayatlarında karşılaştıkları etkinlik çizelgeleri örnekleri.
Normal gelişim gösteren bireyler için mantı tarifi
Otizmli bireyler için mantı tarifi
Etkinlik Çizelgesi Takip Etmeyi Öğretme
Etkinlik çizelgesi takip etme becerisi, ipucu sunma ve ipucunu geri çekme ile öğretilir. Đpucu sunma aşamasında elle yönlendirme; ipucunu geri çekme aşamasında ise aşamalı yardım, uzamsal geri çekme, gölge olma ve mesafeyi artırma kullanılır (Birkan, 2011)
- Elle Yönlendirme
Etkinlik çizelgesi takip etme becerisi elle yönlendirme ile öğretilir. Elle yönlendirmede, eğitimci veya yetişkin eli ile çocuğun elinin üzerinden tutarak, çocuğun fotoğraflı ya da yazılı ipucunu işaret etmesini, materyalini almasını, etkinliğini tamamlamasını, materyalini kaldırmasını ve çizelgesine geri dönmesini öğretir. Elle yönlendirme bir yanlışsız öğretim yöntemidir ve daima çocuğun arkasından uygulanır (McClannahan, MacDuff ve Krantz, 2009).
- İpucunu Geri Çekme
Çocuğun yeterliği arttıkça, yetişkin aşamalı yardım kullanarak elle yönlendirmeyi geri çeker. Destek olan yetişkinin elleri hala çocuğun ellerinin üstünde ya da çocuğun omuzlarının üstünde olsa dahi bu yardım daha az seviyededir. Bu yöntem genellikle ebeveynlere ve öğretmenlere oldukça yararlı bilgiler sağlar. Çocuğun el, kol ve vücut hareketlerine göre, yetişkin hızlı davranarak bir diğer adımda çocuğun doğru ya da yanlış bir tepkide bulunup bulunmayacağına karar verir ve yönlendirme yaparak hata yapmasını engeller ya da çocuğun doğru tepkilerine izin vererek etkinliği daha az yardımla bağımsız olarak yapmasını destekler. Çocuklar çizelge takip etme becerisinin basamaklarını çok az yardımla yapabilir hale geldiğinde, yetişkin uzamsal geri-çekme kullanmalıdır. Yani ilk aşamada çocuğun elinin üstüne yapılan hafif dokunuşlar, bir süre sonra, çocuğun elinden bileğine, daha sonra kolunun ön kısmına ya da dirseğine ve sonra da omzuna ya da sırtına doğru geri kayar. Ancak eğer bir hata ortaya çıkarsa, yetişkin bir önceki ipucuna (Aşamalı yardım) geri dönmeli ve bu defa ipucuna çocuk bir kaç kez doğru tepki gösterinceye kadar devam edilmelidir (MacDuff ve diğ., 1993; McClannahan ve Krantz, 1999; McClannahan ve Krantz, 2010)
Etkinlik Çizelgelerinde Silikleştirme
Etkinlik çizelgeleri öğrenci basamaklarda ustalaştıkça öğrencinin bağımsız yapabildiği beceriler silikleştirerek beceriyi en az ipucu ile en bağımsız şekilde yapabileceği hale getirmek amaçlanır.
Öğrenci traş olma becerisini bir çok basamağı takip ederek yerine getirir.
Öğrenci için “traş olma” yazısı traş olma becerisini yerine getirmesi için yeterlidir.
*** Etkinlik çizelgelerinin öğretimi için öğrencinin okuma yazma bilmesi şart değildir. Okuma yazma bilen öğrencinin takip ettiği çizelgenin aynısı resimler ile okuma yazma bilmeyen öğrenciler içinde kullanılabilir. Aynı zamanda teknolojik aletler etkinlik çizelgeleri ile öğretim sırasında yardımcı olabilirler.
Okuma yazma bilen öğrenci için ipadden etkinlik çizelgesi
Okuma yazma bilmeyen öğrenci için ipadden etkinlik çizelgesi