Transkript
1 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Vergiyi Doğuran Olay MADDE 10 : VERGİYİ DOĞURAN OLAY MADDE METNİ: Vergiyi Doğuran Olay: a) Mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde, malın teslimi veya hizmetin yapılması, b) Malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi hallerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi, c) Kısım kısım mal teslimi veya hizmet yapılması mutad olan veya bu hususlarda mutabık kalınan hallerde, her bir kısmın teslimi veya bir kısım hizmetin yapılması, d) Komisyoncular vasıtasıyla veya konsinyasyon suretiyle yapılan satışlarda, malların alıcıya teslimi, e) Malın alıcıya veya onun adına hareket edenlere gönderilmesi halinde, malın nakliyesine başlanması veya nakliyeci veya sürücüye tevdii, f) (4369 sayılı Kanunun 82'nci maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük; ) g) Su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri enerji dağıtım veya kullanımlarında bunların bedellerinin tahakkuk ettirilmesi, h) (3316 sayılı Kanunun 2'inci maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.) ı) İthalatta, Gümrük Kanununa göre gümrük vergisi ödeme mükellefiyetinin başlaması, gümrük vergisine tabi olmayan işlemlerde ise (4369 sayılı Kanunun 81'inci maddesiyle değişen ibare. Yürürlük: ) gümrük beyannamesinin tescili, j) İkametgâhı, işyeri, kanunî merkezi ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayanlar tarafından yabancı ülkeler ile Türkiye arasında yapılan taşımacılık ile transit taşımacılıkta (4503 sayılı Kanunun 3'üncü maddesiyle değişen ibare Yürürlük; ) gümrük bölgesine girilmesi veya gümrük bölgesinden çıkılması, (5904 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle eklenen bent. Yürürlük; ) k) 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanununa göre düzenlenen ürün senetlerinin temsil ettiği ürünlerin depodan çekilmesi. Anında meydana gelir.
2 MADDE İLE İLGİLİ GENEL TEBLİĞLER: KDV Kanunu ile ilgili ve halen geçerli genel tebliğ tarihi ile yürürlüğe giren KDV GENEL UYGULAMA TEBLİĞİ dir. Bu Tebliğ 10. madde açısından yürürlükten kaldırdığı tebliğlere göre herhangi bir değişiklik getirmemiştir. Madde ile ilgili olan ve tarihten öncesi için geçerli KDV Genel Tebliğleri için KDV 5 isimli e- kitabımıza bakınız. MADDEYE İLİŞKİN YORUM VE AÇIKLAMALAR : 1. GENEL AÇIKLAMA ve TEBLİĞ HÜKÜMLERİ : KDV Kanunu'nun 10 uncu maddesi, hangi olayların KDV doğuşuna yol açacağını dolaylı olarak da VERGİNİN NE ZAMAN (Hangi ayda) DOĞACAĞINI hükme bağlayan ve konusu itibariyle büyük önem taşıyan bir maddedir. KDV de vergilendirme dönemi takvim ayıdır. (39 uncu maddeye bakınız) Yani bir ay içindeki teslim KDV lerinin toplamından yine o ay içindeki indirilebilir KDV ler toplamı çıkarıldıktan sonraki müsbet farkın Vergi Dairesi'ne ödenmesi gerekir. Dolayısıyle vergiyi doğuran olayın, ayın hangi gününde vuku bulduğu KDV açısından önem taşımaz. Önemli olan KDV'nin hangi ay içinde doğduğu, dolayısıyle hangi ayın KDV beyannamesinde yeralması gerektiğidir. 10 uncu maddedeki bazı hükümler, başka madde hükümlerinin tekrarı mahiyetindedir. Buna mukabil KDV nin hangi olaya bağlı olarak (dolayısıyle hangi ayda) doğduğu konusunda özel düzenlemeye ihtiyaç gösteren bazı işlemler için herhangi bir hükme yer verilmemiştir. Bu itibarla Kanun'un bir çok maddesinde olduğu gibi 10 uncu maddenin de yeniden düzenlenmesine, bu fazlalıkların ve özellikle eksikliklerin giderilmesine ihtiyaç bulunmaktadır. 10 uncu madde hükmünün bilinmemesi veya hatalı yorumlanması sonucunda KDV nin olması gerekenden daha önceki veya daha sonraki bir aya ait KDV beyannamesinde gösterilmesi KDV de dönem kayması (veya ay kayması) olarak isimlendirilen hatanın oluşmasına yol açar. KDV fiilen doğduğu halde, bunun doğmasına sebebiyet verenin, yani KDV ye tabi malı teslim edenin yahut KDV ye tabi hizmeti ifa edenin KDV mükellefiyeti tesis ettirmemiş olması veya doğan KDV nin KDV beyannamesine intikal ettirilmemiş olması vergi kaçağı demektir. KDV GENEL UYGULAMA TEBLİĞİ nin 10 uncu MADDE İLE İLGİLİ I/Ç-1 no.lu BÖLÜMÜ ŞÖYLEDİR: Ç. VERGİYİ DOĞURAN OLAY 1. Vergiyi Doğuran Olayın Meydana Gelmesi 3065 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde vergiyi doğuran olayın hukuki şartları, vergiye tabi işlemlerin özelliklerine göre ayrı ayrı tayin ve tespit edilmiştir. Mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde vergiyi doğuran olay, mal teslimi veya hizmet ifasının yapıldığı anda meydana gelir. Vergi alacağının zamanında kavranması ve güvence altına alınması amacıyla malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi halinde ise bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere vergiyi doğuran olay fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi anında meydana gelir. Kısım kısım mal teslimi veya hizmet yapılması mutad olan veya bu hususlarda mutabık kalınan hallerde her bir kısmın teslimi veya bir kısım hizmetin yapılması anında vergiyi doğuran olay meydana gelmiş sayılır. Komisyoncular vasıtasıyla veya konsinyasyon suretiyle yapılan satışlarda vergiyi doğuran olay, malların satıcı tarafından komisyoncuya veya konsinyasyon suretiyle mal satanlara (konsinyatöre)
3 verildiği anda değil, malların komisyoncu veya konsinyatör tarafından alıcıya teslimi anında meydana gelir. Malın alıcıya veya onun adına hareket edenlere gönderilmesi halinde ise vergiyi doğuran olay malın nakliyesine başlanması veya nakliyeci veya sürücüye tevdii anında meydana gelmiş sayılır. Su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri enerji dağıtım veya kullanımlarında bunların ilgili müesseselerce bedellerinin tahakkuk ettirilmesi ile vergiyi doğuran olay meydana gelir. Kanunun (2/3) üncü maddesi uyarınca su, elektrik, gaz, ısıtma, soğutma ve benzeri dağıtımlar mal teslimi sayılmıştır. Ancak, bu tür malların teslimi önceden gerçekleştirildiği halde bu aşamada vergilendirilmesi mümkün olmadığından Kanunun bu maddesine dayanılarak vergilendirme, bunların bedellerinin hesaplandığı anda yapılır. Ayrıca vergiyi doğuran olay bu malların bedellerinin tahakkuk ettirildiği, yani bedelin hesaplanarak tahsil edilebilir hale geldiği anda meydana gelmiş sayılır. Bu mükelleflerin mal bedellerini tahsil edip etmemeleri vergiyi doğuran olay açısından önemli değildir. Sonradan tahakkuk tutarlarında meydana gelebilecek değişiklikler Kanunun 35 inci maddesi hükmüne göre düzeltilir. İthalatta vergiyi doğuran olay Kanunun (10/ı) maddesine göre, gümrük vergisi ödeme mükellefiyetinin başladığı, gümrük vergisine tabi olmayan işlemlerde ise gümrük beyannamesinin tescil edildiği anda meydana gelir. Arsa karşılığı inşaat işlerinde vergiyi doğuran olay, müteahhidin arsa karşılığı konut, işyeri gibi bağımsız birimleri arsa sahibine teslimiyle gerçekleşir. Arsanın bir iktisadi işletmeye dâhil olması veya arsa sahibinin arsa alım satımını mutad ve sürekli bir faaliyet olarak sürdürmesi durumunda, vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihte, müteahhide yapılan bu arsa teslimi nedeniyle düzenlenecek faturada arsa karşılığı alınan bağımsız birimlerin emsal bedeli üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir. Arsa sahibinin, gerçek usulde mükellefiyetini gerektirmeyecek şekilde arızi faaliyet olarak arsasını bağımsız birimler karşılığında müteahhide tesliminde ise KDV uygulanmaz. Birden fazla vergilendirme dönemine yayılarak verilen hizmetlerde, hizmet bedelinin tamamının veya bir kısmının hizmet ifa edilmeden önce tahsil edilmesi halinde, fatura ve benzeri belge düzenlenmemiş olması koşuluyla KDV doğmaz. Öte yandan, bir vergilendirme döneminden fazla devam eden hizmetlerde, takvim yılının aylık dönemlerinden oluşan vergilendirme dönemleri itibarıyla KDV nin hesaplanması ve verilecek hizmetlere ilişkin faturanın aylık ödeme tutarı belirtilerek tanzim edilmesi gerekmektedir. Belli bir vergilendirme döneminde beyan edilecek KDV matrahının ise toplam hizmet bedelinin, hizmetin ifa edileceği aylık sürelere bölünmesi suretiyle tespiti mümkün bulunmaktadır. Toplam bedel hizmet tamamlandığında alınsa dahi hizmetin gerçekleştiği vergilendirme dönemlerine isabet eden tutarın ilgili olduğu dönemde beyan edilmesi gerekmekte olup, hizmet bedelinin tamamının hizmet ifasının sonunda beyan edilmesi mümkün değildir. Bir vergilendirme döneminden fazla devam eden hizmetlerin taksitlere bağlanması halinde, kredi kartı ile yapılan ödemelerde, POS makinesi tarafından ilk anda düzenlenen ve hizmet bedelinin tamamını kapsayan taksit planını gösteren belge, ayrıca fatura veya benzeri belge düzenlenmemiş olması şartıyla KDV hesaplanmasını gerektirmez. Vergiyi doğuran olay, aylık taksit miktarının şirketin banka hesabına geçtiği tarihte değil, bir vergilendirme döneminden fazla devam eden hizmetler için takvim yılının aylık vergilendirme dönemleri itibarıyla doğmaktadır. Hakedişli işlemlerde, verilen hizmet sebebiyle elde edilen hakediş bedeli için hakedişin tahakkuk ettiğini belgeleyen kabul tutanağının düzenlendiği bir diğer ifade ile hakediş raporunun onaylandığı tarihte vergiyi doğuran olay gerçekleşir. Aşağıdaki bölümlerde; KDV nin doğuşu hakkındaki genel ilkeler ve özellikler, Mal tesliminde ve hizmet ifasında KDV yi doğuran olay, Özellik gösteren bazı işlemlerde KDV'nin hangi olaya bağlı olarak ve ne zaman doğacağı, KDV nin hataen veya kasden doğduğu aydan önceki yahut sonraki herhangi bir ay KDV beyannamesinde gösterilmesinin sonuçları, üzerinde durulmuştur.
4 2. KDV'NİN DOĞUŞU HAKKINDAKİ GENEL İLKELER VE ÖZELLİKLER : 2.1. KDV Esas İtibariyle Malın Teslimi veya Hizmetin İfası ile Doğar : 10 uncu maddenin (a) fıkrasında belirtildiği üzere KDV nin doğuşuna yol açan ana olay, malın teslimi veya hizmetin ifasıdır. Prensip böyle olmakla birlikte, bazı özel durumlarda KDV mal tesliminden veya hizmet ifasından önce veya sonra doğabilmektedir. Malın ne zaman teslim edildiği, hizmetin ne zaman ifa olunduğu ve KDV doğuşuna ilişkin özel durumlar aşağıdaki bölümlerde yeri geldikçe açıklanmıştır Mal Teslimini veya Hizmet İfasını Konu Alan Sözleşmenin Yapılması KDV'nin Doğmasına Yol Açmaz : Bir malın satışı yahut bir hizmetin ifası konusunda sözlü veya yazılı anlaşma yapılması, (sözleşmede tarafların bu sözleşmeden hiçbir şekilde cayamayacaklarının belirtilmiş olsa dahi) tek başına KDV doğuşu üzerinde etkili değildir. Sözleşmeye konu malın teslimi yahut hizmetin ifası fiilen ne zaman gerçekleşmişse, KDV de o zaman doğar. Fakat fiilî teslim tarihinin tesbit edilemediği bazı durumlarda, teslimin sözleşme tarihinde yapıldığı şeklinde varsayımda bulunmak kaçınılmaz olabilir. Mesela bir firmanın Noterde sözleşme düzenlemek suretiyle taşıt aracı sattığı, fakat faturasını aylar sonra kestiği veya hiç kesmediği tesbit edildiğinde, cezalı KDV tarhiyatı, sözleşmenin imzalandığı ay itibariyle yapılır ve gecikme faizi de buna göre hesaplanır. Başka bir anlatımla, aracın sözleşmenin yapıldığı tarihde teslim edildiği varsayılır Mal veya Hizmet Bedeline Mahsuben Avans Alınması KDV Doğuran Olay Değildir : KDV açısından işlemin bedelinin ne zaman tahsil edildiğinin önemi yoktur. Bu itibarla ileride teslim edilecek bir malın veya ifa olunacak hizmetin bedeline mahsuben (avans olarak) para alınması KDV doğuşuna yol açmaz. KDV dahil tutarın tümüyle avans olarak tahsil edilmesi, alınan avans karşılığında, KDV dahil bedelin avans olarak alındığına dair not bulunan avans makbuzu verilmesi sonucu etkilemez (avans makbuzu, fatura benzeri belge değildir). Mesela bazı taksitli satış kampanyalarında, taksit tahsilatına malın tesliminden önce başlanmakta, bir kaç taksit tahsil edildikten sonra veya taksitlerin tamamı tahsil edildikten sonra mal tesliminde bulunulmaktadır. Bu durumda teslimden önce alınan taksitler avans mahiyetindedir ve KDV doğurmaz. KDV malın teslimi anında ve malın tüm bedeli itibariyle doğar. Gelecekte yapılacak hizmetler için avans alınmasında da durum aynıdır. Fakat bazı hallerde, yapılan ödemenin avans mı yoksa işlemin bedeli mi olduğu konusunda farklı durum ve yaklaşımlarla karşılaşılabilir. Mesela bir avukat, üstleneceği bir iş veya dava için avans olarak para aldığında, bu tahsilatını gelir kaydetmesi ve serbest meslek makbuzu ile belgelemesi gerekmektedir. Fatura, serbest meslek makbuzu ve benzeri belgeler düzenlenince de 10 uncu maddenin (b) bendi uyarınca KDV doğmuş olmaktadır. Sadece avukatlıkta değil tüm serbest meslek işlerinde avans şeklindeki tahsilatların KDV doğuşuna yol açması söz konusudur. Çünkü serbest meslek işlerinin özelliği gereği, bu işlerin ne zaman ve hangi aşamalarla tamamlandığını izlemek son derece güçtür. Kaldı ki, VUK nun 236 ncı maddesi, serbest meslek erbabının, her türlü tahsilatında, serbest meslek makbuzu düzenlemeye mecbur etmekte KDV'de belge tanzimi nedeniyle doğmuş olmaktadır. Danıştay 4.Dairesi bir Kararında; "Davanın kaybedilmesi halinde, müşteriye iadesi meşrut olan paranın alındığı sene gelirleri meyanında yer alması, bunun iadesi gerekli bulunduğu yılda masraf olarak yazılması icap eder" şeklinde hüküm vermek suretiyle, serbest meslek erbabının iadesi sözkonusu olabilecek avans tahsilatlarını dahî gelire dahil bir unsur olarak kabul etmiştir ( tarih ve E.1955/3672; K.1957/612 sayılı Karar).
5 Bu anlayışa göre; Mesela bir avukat, üstleneceği bir işin bedeline mahsuben stopaj sorumlusu olan müşterisinden TL. tahsilatta bulunduğunda şu şekilde bir serbest meslek makbuzu düzenlemelidir:...ücreti ,08 TL (-) % 22 G.V. stopajı ,82 TL Kalan 8.163,26 TL % 18 KDV (10.416, x 0,18=) 1.836,74 TL Tahsil olunan TL Buradaki KDV matrahı şöyle bulunmuştur : TL = X(-0,20X0,18X) TL = 0,98X TL : 0,98= ,08 TL Keza bir muktezada, lisans ücretinin peşin olarak ödenmesinin KDV nin doğmasına yeteceği belirtilmiştir. Buradan da anlaşılacağı üzere avansı alanın yurt dışında mukim olması halinde KDV nin ödemeye bağlı olarak doğduğu görüşü ile karşılaşılması ihtimali büyümektedir (9 uncu madde ile ilgili bölüme bakınız). İdarenin ve Yargı Organlarının tutumu böyle olmakla beraber, tahsilat olayının KDV doğuşu üzerinde hiç bir şekilde etkili olmaması prensibine aykırı düşen bu durumun yasal düzenleme yoluyla giderilmesine ihtiyaç bulunduğu ortadadır (Bu maddedeki 4.5. no.lu bölüme bakınız). Avans alma işleminin tek başına KDV doğurucu bir işlem olmadığı konusu çok önemli olduğu için ve aksi yönde çıkan hatalı bir Danıştay kararına rastlamamız münasebetiyle hazırladığımız makale Vergi Dünyası Dergisinin Mayıs 2000 sayısında yayımlanmış olup, yine konunun önemine binaen bu makale metni aşağıda okurların bilgisine sunulmuştur. Mehmet MAÇ Yeminli Mali Müşavir DENET YMM AŞ. AVANS ALMANIN KDV DOĞURMAYACAĞI PRENSİBİNE AYKIRI DÜŞEN BİR DANIŞTAY KARARI 1- AVANS ALMAK TEK BAŞINA KDV DOĞURAN BİR OLAY DEĞİLDİR: KDV kapsamına giren işlemlerde KDV yi doğuran ana olay, (fatura ve benzeri belge daha önce düzenlenmemişse) malın teslim edilmesi veya hizmetin tamamlanmasıdır. Fatura veya benzeri belge-malın tesliminden veya - hizmetin ifasından önce düzenlenmişse KDV, bu belgelerin düzenlenmesine bağlı olarak doğar (KDV Kanunu Md.10). Şayet henüz başlanmamış veya tamamlanmamış bir hizmetin bedeline mahsuben AVANS alınmışsa, alınan avans karşılığında fatura veya benzeri belge verilmediği takdirde, avans alınması olayı KDV doğuşuna neden olmaz. Fatura ve benzeri belge düzenlemesi mecburiyeti ise yine hizmetin tamamlanmasına bağlı olarak ortaya çıkar. Avans almak, fatura düzenlenmesi zorunluluğu ve KDV doğurmaz.(vuk Md.229) Avans makbuzu ise fatura sayılmaz. Avans, bir mal teslim edilmeden veya hizmet başlamadan önce alınan paradır. Hizmetin devamı sırasında alınan ve hizmetin tamamlanmış kısmına nazaran yüksek tutarda olan tahsilatlar da avanstır. Bu paranın yüksek miktarda oluşu, hatta KDV yi de kapsayacak şekilde (% 100) oluşu avans niteliğini ortadan kaldırmaz.
6 ÖRNEK: Yurtiçi tur düzenleyen bir anonim şirket bir tatil köyünde, haftalık konaklama ücretini KDV dahil lira olarak belirlemiş ve bu ücretin tümünü, konaklamadan iki ay önce nakden ödemesi nedeniyle müşterisine % 10 indirim uygulamıştır. Şirketin bu kapsamda yaptığı iskontolu konaklama ücreti (avansı) olan TL lik tahsilat, ücretin KDV sini de içermesine rağmen KDV doğurmaz.çünkü; - Henüz hizmet tamamlanmamıştır VE, - Hizmet bedeli faturaya bağlanmamıştır. ( Avans tahsilatı kısmen şirketin banka hesabına para yatırılması, kısmen de günlük çek ve nakit teslimatı şeklinde olmuş ve müşteriye bunlar için tahsilat makbuzu verilmiştir.) Şayet örneğimizdeki tur şirketi, bu tahsilata ilişkin konaklamanın sona erdiği ay itibariyle düzenleyeceği KDV beyannamesinde, o ayda doğmuş bulunan liralık KDV yi gösterirse ve yine konaklamanın sona erdiği günden itibaren 10 gün içinde faturayı kesip avans hesabını kapatırsa yasalarımıza uygun işlem yapmış olur. Örneğimizdeki şirketin, KDV ye tekabül eden lirayı erken tahsil etmiş olması, bu KDV yi erken beyan etmesini gerektirmez. (Geç tahsil etmesi veya hiç tahsil edememesi de geç beyan etmesini veya beyan dışı bırakmasını gerektirmez. KDV DOĞUŞUNUN TAHSİLATLA HİÇBİR İLGİSİ YOKTUR.) Yapılan avans tahsilatının, KDV tutarını da içermesi firma ile müşterisi arasındaki bir meseledir. Firma KDV tahsil edip bunu haksız yere elinde tutmakla suçlanamaz. Çünkü yasal olarak henüz KDV doğmamıştır. Alınan bu paraya KDV gözüyle bakılamaz ve bu parayı tahsilat ayı itibariyle KDV beyannamesine dahil etmesi istenemez. Her ne kadar firma KDV tutarını erken tahsil etmiş ve bir süre kullanmış ise de bu yolla haksız kazanç elde etmiş sayılamaz. Çünkü bu durum sözleşme serbestliği çerçevesinde müşterinin rızası ile meydana gelmiştir ve örneğimizdeki müşteriye % 10 iskonto yapılmasının gerekçelerinden biri olup ortada herhangi bir haksız kazanç yoktur. Bir haksızlık olsa bile bu haksızlık Devlete değil alıcıya yöneliktir ve KDV doğuşu için neden olarak gösterilemez. Kaldı ki, KDV doğuşunu tahsilata bağlamak gibi yanlış bir süreç başlarsa, KDV dahil bedelin tamamı değil de mesela %95 i avans olarak tahsil edilirse, bu tahsilatın ne kadarının KDV ye tekabül ettiği, vadeli çek almanın tahsilat anlamına gelip gelmediği gibi sonu gelmez sorunlar başgösterecektir. 2- AVANS ALMANIN TEK BAŞINA KDV DOĞURMAYACAĞI PRENSİBİNE AYKIRI DÜŞEN DANIŞTAY KARARI: VERGİ DÜNYASI Dergisi nin Şubat 2000 sayısında yer alan Danıştay kararı yukarda yaptığımız izahata ters düşmektedir.( Danıştay 11.Dairesinin tarih ve E.1999;2460; K.1999;4201 sayılı kararı) Karara konu olay şöyle gelişmiştir: Bu karar herkesçe bilinen Cine 5 firmasının yaptığı şifreli yayınları seyretmek isteyen abonelerinden aldığı avanslarla ilgilidir. Cine 5 önceleri, yaptığı abonelik bağlantısı nedeniyle peşin aldığı paralar için, mecbur olmadığı halde ve daha hizmet başlamadan fatura kesmekte; bu şekilde doğurttuğu KDV yi ödemekteydi. Firma henüz abone süresi başlamadan önce aldığı bu paralar(avanslar) için fatura düzenlemek zorunda olmadığını fark ederek konu hakkında mukteza talebinde bulundu. Cine 5 e verilen mukteza, abonelik süresi başlamadan önce tahsilat yapılmasının KDV doğuşuna neden olmadığı, tahsilat ne zaman yapılmış olursa olsun KDV doğuşunun abonelik süresi ( 3 ay, 6 ay, 1 yıl gibi) sonunda değil abonelik süresi içinde kalan aylardan her birinin sonu itibariyle o aya isabet eden hizmet bedelinin KDV sinin doğacağı yönünde idi. Hernekadar hizmetlerde KDV doğuran ana olay ayın sona ermesi değil hizmet ilişkisinin(abonelik süresinin) sona ermesi ise de mukteza, KDV nin uzun süreli sözleşmeler yapılmak suretiyle geciktirilmesini önlemek amacıyla ve KDV Kanunu nun 10/c Maddesinde yer alan Kısım kısım mal teslimi veya hizmet yapılması mutad olan veya bu hususlarda mutabık kalınan hallerde, her bir kısmın teslimi veya bir kısım hizmetin yapılması şeklindeki hükme istinaden,cine 5 yayınları seyredilmek suretiyle geçen her ay hizmetin kısmı sayılmak suretiyle kaleme alınmıştır. (Boğaziçi Kurumlar Vergi Dairesi Başkanlığı nın tarih ve 4100 sayılı muktezası.)
7 İnceleme elemanı bu KDV Kanunu nun 10 uncu maddesine aykırı olarak ve hiçbir yasa hükmüne dayanmaksızın KDV dahil abonelik ücretinin peşin(avans) olarak tahsil edildiği ay itibariyle bu tahsilatın KDV ye tekabül eden kısmının beyan edilmesi gerektiği iddiasıyla tarhiyat ve ağır kusur cezası önermiştir. Ne gariptir ki, KDV adına üzüntü verici olan bu tarhiyat, söz konusu muktezayı vermiş olan Vergi Dairesince de hararetle savunulmuştur. İstanbul 9. Vergi Mahkemesi tarhiyatı onaylamış, Danıştay 11.Dairesi de tarhiyatı doğru bulmuş, mukteza nedeniyle (VUK 369) cezayı kaldırmakla yetinmiştir. Yukardaki 1 nolu bölümde açıkladığımız nedenlerle Cine 5 e verilen mukteza doğrudur. Söz konusu tarhiyata, Mahkeme kararına ve Danıştay kararına katılmıyoruz. Yukarıdaki yazımızda bahsi geçen Danıştay Kararının isabetli olmadığı, tarihinde Adana Vergi Dairesi Başkanlığı nca verilen 231/59 sayılı Özelgede kabul edilmiştir Malın Tesliminden veya Hizmetin İfasından Önce Fatura veya Benzeri Belge Düzenlediği Takdirde KDV, Fatura veya Benzeri Belgenin Düzenlendiği Ay İtibariyle Doğar : 10 uncu Maddenin (b) bendi hükmüne göre, malın tesliminden veya hizmetin ifasından önce fatura veya benzeri belge düzenlendiği takdirde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere ve belgenin düzenlendiği ay itibariyle KDV doğar. KDV nin işlemin yapılmasından önce doğmaması kuralının önemli istisnalarından biri olan bu hükmün konulmasının ana nedeni, fatura veya benzeri belgeyi alan karşı tarafın bu belgeye dayanarak KDV indirimi yapacak olmasıdır. Fatura benzeri vesikaların VUK da belirtilen belgeler olduğu KDV Kanunu'nun 53 üncü maddesinde hükme bağlanmıştır. Fatura ve benzeri belgeler şunlardır: Fatura (Md.229), Perakende satış vesikaları yani, perakende satış fişleri, yazarkasa fişleri, giriş ve yolcu biletleri (Md.233), Gider pusulası (Md.234), Müstahsil makbuzu (Md.235), Serbest meslek makbuzu (Md.236), olduğu belirtilmiştir. Nitelikleri itibariyle, gider pusulası yahut müstahsil makbuzu ile belgelenebilen teslim ve hizmetler vergiden müstesna olduğu için bu belgelerde bağlı olarak KDV doğması sözkonusu olamaz. Bu nedenlerle, henüz mal teslimi veya hizmet ifası gerçekleşmediği halde, düzenlenişi KDV doğmasına yol açan belgeler; Fatura, Perakende satış vesikası, Yazar kasa fişi, Giriş ve yolcu taşıma bileti ve Serbest meslek makbuzudur. Sevk irsaliyesi, fatura benzeri olan yani hasılatı tevsik eden bir belge değildir. Bu belgenin KDV doğuşu ile ilgisi aşağıdaki 3.2. nolu bölümde açıklanmıştır. Keza 2.3. bölümünde belirttiğimiz üzere, avans makbuzu (yahut avansın tahsili) fatura benzeri belge olmamakla ve prensip olarak KDV doğuşuna yol açmamakla beraber bazı hallerde avans tahsilatı, işlemin bu tarihde yapıldığının delili sayılmak suretiyle, KDV'nin de aynı tarihde doğduğu iddiasına yol açabilir. Sayın Şükrü KIZILOT 'un Danıştay Kararları ve Özelgeler 1998 isimli kitabının 1353 üncü sahifesinde yer alan muktezada şöyle denilmektedir : "... yılında yapılacak mal teslimi için 1995 yılında fatura kesilmesi halinde yapılacak işlemler hakkında tereddüde düşüldüğü belirtilmektedir.
8 Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 231. maddesinin 5. bendinde "Fatura malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten azami on gün içinde düzenlenir. Bu süre içerisinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır." hükmü yer almaktadır. Bu hükme göre, faturanın malın teslimine ve hizmetin ifasına bağlı olduğu bu tarihten itibaren de on gün içinde düzenlenmesi bir zorunluluktur. (*) Buna göre, müşavirliğini yaptığı belirtilen adı geçen şirketin tesliminin 1996 yılında yapılacağının bildirilmesine rağmen faturanın tesliminden önce 1995 yılında düzenlendiği anlaşılmıştır. Belge düzeni açısından Vergi Usul Kanunu yönünden bir sakınca bulunmayıp faturanın 1995 yılı muhasebe kayıtlarına intikal ettirileceği tabiidir. Öte yandan, Katma Değer Vergisi Kanunun 10/b maddesinde, malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi hallerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi halinde vergiyi doğuran olayın meydana geleceği hükme bağlanmıştır. Bu nedenle 1996 yılında yapılacak mal teslimine ait faturanın 1995 yılında düzenlenmesi halinde faturada gösterilen bedel üzerinden katma değer vergisi hesaplanıp, düzenlenme tarihinin ait olduğu dönemde beyan edilmesi gerekmektedir." (*) Fatura kesme süresi 2035 sayılı Kanunla, den itibaren 7 güne indirilmiştir. (Bu sürenin yeterli olmadığı ve uzatılması gerektiği görüşündeyiz.) Görüldüğü gibi erken fatura kesilmesi usulsüz bir işlem değildir fakat faturayı erken kesmek, KDV nin de erken doğmasına yol açar. Konuyla ilgili detaylı açıklamalar içeren ve Lebib Yalkın Mevzuat Dergisinin Aralık 2004 sayısında yayınlanmış olan yazımızın metni aşağıda sunulmuştur. 1. GENEL AÇIKLAMA : MAL TESLİM EDİLMEDEN VEYA HİZMET TAMAMLANMADAN ÖNCE FATURA KESİLEBİLİR Mİ? Normal olarak fatura, serbest meslek makbuzu gibi belgeler, mal teslim edildikten veya hizmet tamamlandıktan sonra düzenlenir. Ancak alınan avans karşılığında müşterinin isteği üzerine avans makbuzu değil, fatura verilmesi, yine müşterinin talebi doğrultusunda gelecekte teslim edilecek mal veya yapılacak hizmet için fatura düzenlenmesi gibi hallerle karşılaşılmakta, hatta bazı kamu idarelerinin, bütçe ödeneklerini iptale uğratmamak için erken faturalama talebinde bulundukları görülebilmektedir. Satıcının devrolan KDV si, alıcının da ödenecek KDV si çıkan hallerde erken faturalama bir vergi planlaması aracı olarak kullanılmaktadır. Aşağıdaki bölümlerde fatura ve benzeri belgelerin ve erken (mal tesliminden veya hizmetin bitmesinden önce) düzenlenmesine ilişkin yasal durum ve görüşlerimiz açıklanmıştır. 2. VERGİ USUL KANUNU BAKIMINDAN DURUM : Vergi Usul Kanunu nda malın tesliminden veya hizmetin ifasından önce fatura kesilemeyeceğine dair bir hüküm yoktur. Vergi Usul Kanunu nun 229 uncu maddesinde faturanın tarifi şu şekilde yapılmıştır : Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır. Bu tarif fatura kesiminin, malın tesliminden veya hizmetin ifasından sonra yapılacak bir işlem olduğunu ortaya koymaktadır. Fatura alıcının satıcıya ödeme mükellefiyetini ve içeriğindeki mal veya hizmetin alıcıya intikalini ifade ettiğine göre işlemden sonra düzenlenmesi doğaldır.
9 Vergi Usul Kanununun 231/5 inci maddesinde Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami 7 gün içinde düzenlenir. hükmü, 232 nci maddesinde ise satıcıların, sattıkları emtia veya yaptıkları işler için fatura verecekleri hükmü mevcut olup, bu hükümler de fatura kesiminin malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından sonra olacağını göstermektedir. Ancak aşağıda açıkladığımız KDV Kanunu nun 10/b maddesi hükmü, malın tesliminden veya hizmetin ifasından önce de fatura kesilebilmesine dayanak teşkil etmektedir. Bu nedenle erken fatura kesme işleminin mümkün olduğunu, bunun bir suç veya mali yasalara muhalefet sayılamayacağını düşünüyoruz. 3. KDV UYGULAMASI BAKIMINDAN DURUM : KDV nin doğuşuna sebebiyet veren olay esas itibariyle KDV ye tabi malın teslim edilmesi veya KDV ye tabi hizmetin tamamlanmasıdır. (KDV Kanunu nun 10/a maddesi) Ancak KDV Kanunu nun 10/b maddesinde; Malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belgeler verilmesi hallerinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere fatura veya benzeri belgelerin düzenlenmesi KDV doğuran olaylardan biri olarak zikredilmektedir. BU HÜKÜM, FATURA VEYA BENZERİ BELGELERİN MALIN TESLİMİNDEN VEYA HİZMETİN İFASINDAN ÖNCE DE DÜZENLENEBİLECEĞİ ANLAMINA GELMEKTEDİR. Söz konusu hüküm yukarıda belirtilen Vergi Usul Kanunu hükümleri ve faturanın hukuki niteliği ile çelişmekte ise de, mevcudiyeti gözardı edilemeyecek bir hükümdür. Kaldı ki birbiri ile çelişen iki hükümden daha sonra yürürlüğe girmiş olan hükmün öncelik taşıdığı şeklindeki hukuk kaidesini de dikkate alarak bu hükmün, malın tesliminden veya hizmetin yapılmasından önce fatura kesilebilmesini mümkün kıldığı sonucunu çıkarmak gerekir. Değerli vergi hukukçusu Yılmaz ÖZBALCI, malın tesliminden veya hizmetin ifasından önce fatura kesilebileceğini esastan reddetmekte, hatta böyle bir işlemin naylon fatura düzenlenmesi anlamına geleceğini ifade etmektedir. (III/A-37 sayılı Oluş Sirküleri) KDV Kanununun yukarıdaki 10/b maddesi karşısında bu görüşe katılamıyoruz. 4. MALIN TESLİMİNDEN VEYA HİZMETİN TAMAMLANMASINDAN ÖNCE DÜZENLENMİŞ OLAN FATURANIN NİTELİĞİ VE SONUÇLARI : 4.1. Hukuki Açıdan : Fatura, hukuki sonuçları olan önemli bir belgedir. Ancak Yargıtay kararlarında da belirtildiği gibi, salt faturanın bildirilmesi alacak hakkı doğurmaz. Faturayı düzenleyen tacir aradaki ilişkiyi ve malın teslimini de kanıtlamalıdır (Yargıtay 11. HD, tarih, E:1978/1788, K:1978/1687). Fatura düzenlenmiş ve muhatabı bu faturayı tebellüğ ederek sekiz günlük süre içerisinde itiraz etmemişse (TTK. md. 23/2), faturanın mutad münderecatını yani satılan malın cinsi veya yapılan işin adedi, türü, bedeli gibi hususları kabul etmiş sayılır. Hukuki açıdan fatura kesilmiş olmasına rağmen, gerçekte mal teslimi yapılmamış veya hizmet tamamlanmamış ise faturanın delil olabilme niteliğinden yararlanabilmek mümkün olmadığı gibi, alıcının KDV hariç, fatura bedeli kadar borçlandığını söylemek de mümkün değildir. Zira sadece faturanın tebliğ edilmesi ve tebliğden itibaren sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, sözleşmesel ilişkinin varlığının kanıtı olmadığı gibi, malın teslimi veya hizmetin görüldüğünün de kanıtı değildir. Bu nedenle sözleşmesel ilişkinin inkarı halinde faturayı düzenleyen kimsenin bu ilişkinin varlığını ve malın teslimi veya hizmetin tamamlandığını kanıtlaması gerekmektedir. Erken kesilmiş fatura muhatabının dikkatli ve tedbirli olması gerekir. Her ne kadar Yargıtay kararlarında, faturada yazılı malların teslim edildiğini ispat yükü satıcıdadır (faturayı
10 düzenleyendedir) denilse de (Yargıtay 11. HD, tarih, E:1998/199, K:1998/1772 sayılı kararı), sözleşme ilişkisinin sabit olduğu durumlarda faturanın kendisine tebliğ edildiğini kabul eden muhatap, faturaya süresinde itiraz etmezse veya mal bedelinin ödediğini ispat edemezse mal bedelinden sorumlu olacaktır (Yargıtay 11. HD., tarih, E:1997/10728, K:1998/509). Faturanın normal olarak mal tesliminden veya hizmet intikalinden sonra düzenlenmesi ve gönderilmesi gerekmektedir. Malın tesliminden veya hizmetten önce düzenlenmesi halinde, yukarıda da açıklandığı üzere, karmaşık hukuki sonuçlara neden olmaktadır. Erken kesilmiş faturadaki KDV fatura kesimine bağlı olarak doğduğuna göre, böyle bir faturayı kabul eden alıcı fatura üzerindeki KDV nin mevcudiyetini reddedemez. En azından KDV tutarı kadar satıcıya borçlanmış olur. Fakat henüz malı teslim almadığı veya hizmet tamamlanmadığı için, mal veya hizmet bedeline ilişkin borcunun bulunmadığını ileri sürebilir veya borcunu kabul edip, fatura içeriği malın teslimini veya hizmetin yapılmasını talep hakkına sahip olabilir. Ancak alıcı faturayı kabul etmez ise, KDV tutarı kadar dahi borçlandığı ileri sürülemez. Satıcı ise, faturanın alıcı tarafından kabul edilmesi koşuluyla sadece erken kestiği faturanın KDV si kadar alacaklanır. Mal veya hizmet bedelini talep hakkı ise ilgili malı teslimine veya hizmeti yapmasına bağlıdır KDV Açısından : Erken kesilmiş faturalara ve benzeri belgelere ilişkin KDV nin durumu çok nettir. KDV Kanunu nun 10/b maddesi uyarınca faturanın kesildiği ay itibariyle KDV doğmuştur. Satıcı bu KDV yi söz konusu aya ilişkin KDV beyannamesinde hesaplanan KDV olarak göstermek zorundadır. Buna mukabil alıcı KDV nin doğmuş ve belgeye bağlanmış olması nedeniyle, söz konusu belgeyi resmi defterine (yevmiye defterine) yazarak, deftere yazdığı ay itibariyle (takvim yılı aşılmamak koşuluyla) KDV indirim hakkını kullanabilir. Fatura kesimi ile birlikte KDV doğduğu için, faturanın kabulüne bağlı olarak KDV tutarı, satıcı açısından alacak, alıcı bakımından ise borç niteliği taşır Hasılat ve Gider Açısından : Bizim anlayışımıza göre hasılata vücut veren ana unsur malın satış amaçlı olarak teslim edilmesi veya hizmetin yine satış amaçlı olarak tamamlanmasıdır. Fatura erken kesilse de, fatura kesiminde gecikilmiş de olsa hasılatın ait olduğu dönem malın teslim edildiği veya hizmetin tamamlandığı dönemdir. Bu nedenle erken fatura kesilmesi, satıcı açısından hasılat kaydedilmesini gerektirmeyeceği gibi alıcıya da gider yazma veya maliyet oluşturma hakkı vermez. Erken kesilmiş olan faturanın satıcı tarafından kayda alınması bizim anlayışımıza göre şöyle olmalıdır : 120 ALICILAR GELECEK AYLARA AİT GELİRLER HESAPLANAN KDV 18 Mal teslimatı gerçekleştiğinde satıcı 380 no.lu hesaba karşılık 600 no.lu hesaba alacak vermek suretiyle hasılat kaydını yapacaktır. Şayet erken kesilen fatura alıcı açısından doğrudan gider yazılabilecek ise, alıcının yapacağı yevmiye kaydı şöyle olacaktır : 180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER İNDİRİLECEK KDV SATICILAR 118