Bu yazımızda “uzay mekiği” hakkında bilgi paylaşacağız. Bu araçların yapısını inceleyeceğiz.
Uzay mekiği ne işe yarar?
Uzay mekiği ile ilgili bilgileri paylaşmadan önce uzay mekiğinin ne olduğuna ve ne işe yaradığına bakalım:
İnsanlı uzay aracı ilk olarak 1981 yılında Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) tarafından geliştirilmiştir. İşe gidip geldikten sonra tekrar kullanılabilir ve “uzay mekiği” olarak adlandırılır.
Uzay mekiği, yapay uydular gibi ağır nesnelerin yörüngesinde dolaşmak ve gerektiğinde bakım için geri göndermek üzere tasarlanmıştır. Uzay mekikleri üretilirken amaç, tekrarlanan kullanım yoluyla maliyetleri düşürmektir. Bununla birlikte, daha sonraki araştırmaların bir sonucu olarak, yeniden kullanıldıktan sonra uzun vadeli ve pahalı bakım maliyetlerine ihtiyaç duydukları bulunmuştur.
CEnterprise adlı uzay mekiğini kullanarak yapılan test uçuşundan sonra, ilk uzay mekiği 12 Nisan 1981’de başlatılan STS-1 misyonu için başlatılan Columbia oldu. Uçan son uzay mekiği, Temmuz 2011’de STS-135 misyonunu gerçekleştiren Atlantis’ti. Uzay mekiği, tarihi boyunca iki büyük felaket yaşadı. 28 Ocak 1986’da Challenger’da ve 1 Şubat 2003’te Uzay Mekiği Columbia’da toplam 14 astronot öldü.
Uzay mekiğinin yapısı
Uzay mekikleri, üç ana bileşenden oluşmaktadır:
- Kalkış sırasında mekiğin itiş kuvvetinin çoğunu sağlayan iki katı roket iticisi. (Solid Rocket Booster’s SRB)
- Fırlatma sırasında üç ana motora yakıt veren devasa dış depo. (External tank)
- Mürettebat kabini, yörünge ve üç ana motoru içeren yörüngeci. (Orbiter)
Katı roket güçlendirici (SRB), uçuşun ilk iki dakikasında çalışan ve uzay mekiğinin yörüngesinde hareket etmek için gereken ek itişi sağlayan bir sistemdir. 45 kilometre sonunda, yükseltici dış su deposundan ayrılır ve paraşütle okyanusa iner. Buradan alınır ve sonra tekrar kullanılırlar.
Katı roket güçlendiricinin bağlantısını kestikten sonra, harici depo yeryüzünden yaklaşık 113 kilometre yüksekliğe taşındı. Uzay mekiği atmosferden çıkıncaya kadar enerji tüketmeyecek. Hidrojenle dolu harici bir yakıt deposu kullanır. Atmosferden çıkarken, yakıt deposu uzay mekiğinden ayrılır ve sistematik olarak düşer. Sonbaharda, çoğu atmosferde yanar ve tekrar kullanılamaz.
Yörünge aslında “uzay mekiği” dir. Sistemin kalbi ve beynidir. Bu, insanları uzaya getirmek ve tekrar uzaya getirmek için gerçek bir araçtır. Ön gövdede astronotu taşıyan bir yolcu parçası var. Yaklaşık 7-8 mürettebat üyesi taşıyabilir. Varsa, ortada uzaya taşınacak bir alan olacaktır. Kıç ayrıca bir palet kontrol sistemi, ana motor ve dikey kuyruk ile donatılmıştır.
Ünlü uzay mekikleri
Columbia (1981-2003)
Kolombiya, uzayda uçan ilk uzay mekiği. Isı kalkanı ve otomatik iniş sistemi sorunlarını gidermek için birkaç test uçuşu gerçekleştirdi. Ana görevlerine 1982 yılında başladı. Ana görev faaliyetleri, Chandra X-ray Gözlemevi’nin konuşlandırılması ve Hubble Uzay Teleskobu’na hizmet sunmak için bir uzay laboratuvarının kurulmasıdır.
Son görevi STS-107, 1 Şubat 2003’te felaketle sonuçlandı ve yedi mürettebat öldü. Nedeni, kalkış sırasında dış kutudan bir parça köpük düştü ve tünele çarptı ve bir delik açtı. Kolombiya’daki felaketten sonra uzay mekiği programında birçok tasarım değişikliği yapıldı.
Challenger (1983-1986)
Challenger başlangıçta bir test aracı olarak üretildi ve daha sonra uzay uçuşu için geliştirildi. İlk Amerikalı kadın astronot Sally Ride ve ilk Afrikalı-Amerikalı astronot Guion, Bluford Challenger ile uçtu. İzleme ve veri iletim uydusu, “Sun Max Mission” uydusunu onaran Challenger ile birlikte başlatıldı.
STS-51L görevi 28 Ocak 1986’da ayrıldığında uzay mekiği patladı ve gemideki yedi astronotun hepsi öldü. Kazanın nedeni roket mühür başarısızlıklarında bir artış olarak tanımlansa da, NASA yönetimi de ciddi eleştirilerin hedefi oldu. Kazadan sonra güvenlik prosedürleri değiştirildi ve uzay mekiğinin fırlatma frekansı azaltıldı.
Discovery (1984-2011)
Atlasntis’in ilk görevi, bugün nadir olsa bile 1985’te yürütülen gizli bir askeri görevdi. Diğer görevlerinden bazıları:
Bir görevde üç iletişim uydusunun yörüngesinde dolaşmak, Magellan uzay aracını Venüs’e fırlatmak, Galileo sondasını Jüpiter’e fırlatmak, Mir’in görevlerinin çoğunu yapmak ve son uzay uçuşunu tamamlamak Uçak misyonu (2011, STS-135). Mekik görevi 2011 yılında sona erdi ve şimdi Cape Canaveral, Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi yakınındaki Kennedy Uzay Merkezi Ziyaretçi Merkezi’nde sergileniyor.
Endeavour (1992-2011)
Endeavor, 1986’da patlayan Challenger uzay mekiğinin yerini almak için diğer uzay hizmetleri tarafından üretilen yedek parçaları kullandı. Endeavour’un ilk uçuşunda (1992, STS-49), ekip üyeleri ilk üç kişilik uzay yürüyüşünü zorlukla gerçekleştirdi. Endeavour birçok bilimsel görevi tamamladı ve Uluslararası Uzay İstasyonu’nu kuran ilk uzay mekiğiydi. 2011’deki son görevini tamamladıktan sonra şimdi Kaliforniya Bilim Merkezi’nde sergileniyor.
Uzay mekiği yapımında kullanılan malzemeler
- Burun başlığında ve kanat ön kenarlarında güçlendirilmiş karbon kullanılır (RCC). Giriş sıcaklığının 1.260 ° C’yi aştığı yerlerde kullanılır.
- Orbiterin alt tarafında yüksek sıcaklıkta yeniden kullanılabilir yüzey yalıtımı (HRSI) fayans kullanılır. Kaplanmış LI-900 Silika seramikten yapılmıştır. Giriş sıcaklığının 1.260° C’yi aşmadığı yerlerde kullanılır.
- Fibröz refrakter kompozit yalıtım (FRCI) fayansları, gelişmiş dayanıklılık, kaplama çatlamasına karşı direnç sağlaması ve ağırlık azaltmayı sağlamak için kullanılır.
- Esnek İzolasyon Battaniyeleri (FIB), esnek bir örtü benzeri yüzey yalıtımıdır. Girişi sıcaklığının 649 ° C’nin altında olduğu yerlerde kullanılır.
- Eskiden üst gövdede kullanılan, ancak şimdi çoğunlukla FIB ile değiştirilen düşük sıcaklıkta yeniden kullanılabilir yüzey izolasyonu (LRSI) çinileri FIB’yle aynı sıcaklık aralıklarında kullanılır.
- Sertleştirilmiş, tek kullanımlık lifli yalıtım (TUFI) fayansları, (1996 yılında kullanılmaya başlanan daha güçlü, daha sert bir fayans.) Yüksek ve düşük sıcaklıktaki alanlarda kullanılır.
- Yeniden kullanılabilir yüzey yalıtımı (FRSI). White Nomex üst taşıma yükü kapıları, orta gövdenin bölümleri ve kıç gövde tarafları, üst kanat yüzeyinin kısımları ve OMS / RCS bölmelerinin bir kısmı üzerinde kullanılır. Sıcaklıkların 371 ° C’nin altında kaldığı durumlarda kullanılır.
Uzay mekiklerinde kullanılan yakıt
Uzay kapsülünün büyük dış kapsülü, yörüngedeki üç ana roket motorunun yakıtını oluşturmak için birlikte karıştırılan 500.000 galondan fazla süper soğutulmuş sıvı oksijen ve sıvı hidrojen içerir.
Bir önceki yazıma şurdan ulaşbilirsiniz.