Sahil şeridindeki rakı - balık lokantaları, Ege mezeleri ve civar adalara yapılan günlük tekne gezileri ile son yıllarda yerli turistlerin akınına uğrayan bir yöredir Cunda.
Türkiye'nin Ege Denizi'nde bulunan 4. büyük adası özelliğine sahip Cunda'nın, bağlı olduğu Balıkesir'in Ayvalık ilçesi ile arasında bir de küçük Lale Adası bulunuyor. Lale Adası'nın Ayvalık ve Cunda arasında bir adacık olduğunu ve bağlayıcı bir görev üstlendiğini söylemek mümkün. Ancak eklemeden geçmeyelim, bu küçük adacık da üzerinde 5 yıldızlı bir otel barındırıyor.
Lale ile Cunda Adası arasında, Türkiye'nin ilk boğaz köprüsü olarak kayıtlara geçen, 1970 yılında yapılmış, yaklaşık 1 km. uzunluğunda bir köprü bulunuyor. Lale Adası ise anakaraya denizin doldurulmasıyla yapılan 500 metrelik hemzemin bir köprü-yol ile bağlanıyor.
Ayvalık Cunda'nın nüfusu, çoğunluğu Girit ve Midilli adalarından 1924 nüfus mübadelesi zamanında göç eden Türkler'den oluşuyor. Bu nedenle, adanın yaşlı nüfusununun birçoğu Rumca biliyor.
Ada nüfusu 2000 yılı itibariyle 5 bin, ancak bu rakam yazın 20 bin'e kadar çıkabiliyor.
Cunda'da Akdeniz iklimi etkisini gösterir. Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır. Yazları İmbat ve Meltem rüzgarları serinletir Cunda'yı.
Cundalılar paraya para diyormuş çok eskiden de. Cunda'da para basma geleneği 1882'ye kadar gelir. Hep bir adım öndeler, belediye kurmada olduğu gibi para basımında da çevre belediyelerden ilerideler. Sikkelerde, örneğin Çanakkale'nin 1897, Bayramiç Belediyesi'nin 1902, Midilli'deki Plumari Belediyesi'nin 1890, Dikili Belediyesi'nin 1895, Midilli Belediyesi'nin 1883 ve Yunda (Cunda) Belediyesi'nin 1882 tarihini bulursunuz. Ada halkının turizm yanında iki büyük geçim kaynağı var: zeytincilik ve balıkçılık. Ada zeytinleri özellikle zeytinyağı üretimi için uygun. Cunda'dan zeytinyağı almadan, papalina, çipura, fangiri, mercani levrek, barbun gibi leziz balıkların tadına bakmadan da dönülmez tabi.
Cunda'da görülmesi gereken çok yer var. Ada tarihine tanıklık eden, taş mimarisiyle görenleri büyüleyen Taş Kahve. İsterseniz çay ya da kahveyle yetinin, isterseniz sabah kahvaltısına gelin. Akşam tavlaya, okeye de gidebilirsiniz bu ada halkının buluşma noktasına. Adanın en görkemli yapısı Taksiyarhis Kilisesi. Yapım tarihi 1873 olan metropol kilisesi içinde balık derisi üzerine işlenmiş Yunus Peygamber'in, Azrail, Cebrail meleklerinin ikonları bulunmaktadır.
Mutlaka uğramanız gereken bir yer daha; Fahris'in Tepesi. Karşınızda masmavi deniz, yanı başınızda eski Rum evleri, yemyeşil ağaçlar... Gönül Yolu... Cunda Adası aslında tam bir ada değil. Çünkü buraya Türkiye'nin ilk boğaz köprüsünden geçip varılıyor. Lale Adası, Cunda'yı karaya bağlayan yer. İşte bu geniş ve asfalt yolun adı Gönül Yolu. Karadan geliyorsanız zaten geçeceksiniz Gönül Yolu'ndan.
Cunda'da aşıklara özel bir mekan da var. Aşıklar Tepesi adı verilen nokta, ada manzarasının ve denizin en güzel izlenebildiği yer. Bir kilise yıkıntısının ve 2006'da restore edilen bir değirmenin bulunduğu Aşıklar Tepesi özellikle dolunaylı gecelerde aşıkların ya da aşık olmak isteyenlerin aradığı romantik ortamı fazlasıyla sağlıyor...
Ay Işığı Manastırı, orjinal ismiyle Ai Dimitri Ta Salina, bölgedeki manastırların en görkemlisi. Pateriça köyünden, zeytin ağaçlarıyla kaplı yürüyüş yolunu kullanarak yaklaşık bir saatte varabilirsiniz.
Cunda'da muhakkak yapılması gereken neler var derseniz eğer; Arnavut kaldırımlarında gezmeden, Âşıklar Tepesi'nde gün batımını izlemeden, şerbetli lokma tatlısı ve sakızlı dondurma yemeden, Cunda restoranlarında rakı, balık ve Ege otlarından yapılmış mezelerin tadına bakmadan, Taş kahvede ada çayı içmeden, Pateriça köylerine gitmeden, II. Köyden Ai Dimitri Ta Salina Manastırı'na kadar yürümeden, tarihi yel değirmenlerini görmeden, Taksiyarhis'a Çamya Manastırı'nda oturup manzarayı seyretmeden, Sahilden Panayia Manastırı'na doğru yürüyüş yapmadan, bol bol fotoğraf çekmeden, önümüzdeki yıl için Ayvalık Cund rezervasyonlarını yaptırmadan, Cunda Adası'nın ıssız koylarında yüzmeden, küçük gezi tekneleriyle ada turu yapmadan Cunda'dan dönmek olmaz.
Cunda Adası'nda diyetleri, rejimleri unutun. Zaten siz isteseniz de istemeseniz de adanın mis gibi bitki örtüsünün ve denizinin iyot kokusu sizi balık lokantalarına doğru sürükleyecek. İşte size adları bile ağzınızı sulandırmaya yetecek birkaç meşhur Cunda yemeği: Nohutlu mezgit, kuzu etli arapsaçı, sarmaşık ve kuşkonmaz, balıklı bamya, turp haşlaması, kabak çiçeği dolması, peynirli kabak.
Adanın merkezinde sıralanmış birçok balık lokantalarının leziz mezelerini, zeytinyağlılarını ve o meşhur papalina (sardalyanın ufağına benzeyen Ayvalık'a özgü bir balık çeşidi), çipura, fangiri, mercani levrek, barbun gibi birçok deniz ürününü yanına yakışan bir içki ile yiyebilirsiniz. Meşhur Cunda lokmasını, deniz kenarında kurulu olan tost büfelerinden meşhur Ayvalık tostunu ve sakızlı Girit dondurmasını yemeden dönmeyin.