1 AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ VE BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İNSAN HAKLARI KOMİTESİNİN KARARLARINDA YABANCILARIN AİLE YAŞAMI HAKKI Yrd. Doç. Dr. Songül ATAK * I- GENEL OLARAK Başta Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi olmak üzere uluslararası alanda kabul edilmiş olan genel insan hakları belgelerinin hemen hepsinde aile yaşamı hakkı güvence altına alınmış ve bu hakka yönelik yasadışı ve keyfi müdahaleler yasaklanmıştır. Örneğin, İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 12. maddesi; Birleşmiş Milletler Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesinin 17. maddesi; Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin 16. maddesi; Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesinin 11. maddesi; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8. maddesi ve Avrupa Birliği Temel Haklar Şartının 7. maddesi bu hakkı koruma altına alan düzenlemeler içinde yer almaktadır. Söz konusu belgelerde aile yaşamı hakkı ayrı bir madde içinde düzenlenmemiş, genellikle özel yaşam hakkını düzenleyen maddeler içinde ele alınmıştır. Bunun nedeni, aile yaşamının özel yaşam hakkının bir parçası olarak değerlendirilmesidir. Aile yaşamının yanı sıra, ayrıca konut ve haberleşme hakları da aynı maddeler içinde düzenlenmektedir. Özel yaşam, aile yaşamı, konut ve haberleşme hakları birbirleriyle kesişen dört temel haktır. Bunlar gerçekte bir bütün oluşturan özel yaşamın farklı unsurlarıdır. Bu nedenledir ki, bu dört hak için çoğu zaman genel bir başlık olarak özel yaşam hakkı kavramı kullanılmaktadır. Bu çalışmada esas itibariyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Birleşmiş Milletler Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesine taraf olan ülkelerde bulunan yabancıların aile yaşamı hakkının korunması konusunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesinin vermiş olduğu kararlar incelenerek her iki organın konuya ilişkin yaklaşımları değerlendirilmiştir. * Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi.
2 106 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) II- AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİNİN YAKLAŞIMI A- Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Öngördüğü Düzenleme Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi nin 1 (bundan sonra Sözleşme olarak anılacaktır) 8. maddesi özel yaşamın diğer boyutlarıyla birlikte aile yaşamını da güvence altına alan bir düzenlemeye yer vermiştir. Özel yaşamın ve aile yaşamının korunması başlığını taşıyan 8 (1). madde şöyledir: Herkes özel yaşamına, aile yaşamına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 8 (1). maddede düzenlenen hak mutlak bir hak değildir. Sözleşmeye taraf devlet yine Sözleşmede belirtilmiş olan neden veya nedenlere dayanarak bu hakta sınırlama yapabilecektir. Bu konudaki düzenleme 8. maddenin 2. fıkrasında yer almıştır. Buna göre: Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi ancak ulusal güvenlik, kamu ehliyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüş olması koşuluyla söz konusu olabilir. Madde metninde yer alan özel hayata saygı ifadesi, Sözleşmenin koruma alanını zayıflatmaktadır. Sözleşmenin kabul ediliş sürecine bakıldığında bu durum daha iyi anlaşılabilir. Bu süreçte önce dokunulmazlık önerilmiş, sonra hukuk dışı müdahalelerden bağışık olma haline gelmiş ve nihayet kabul edilen metin saygı gösterilmesi şeklinde olmuştur 2. Sözleşme yabancıların aile yaşamının korunması ile ilgili ayrı bir hüküm içermemektedir. Ancak Sözleşmede öngörülen hakların ihlaline ilişkin iddiaları inceleme yetkisine sahip olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (bundan sonra Mahkeme olarak anılacaktır) ilk kez Abdulaziz, Cabalas ve Balkandali v. Birleşik Krallık davasında 3 yabancıların aile birleşimi amacıyla bir taraf devletin ülkesine giriş yapmaya çalışmaları durumunda Sözleşmenin 8.maddesinin uygulanabilir olduğunu kabul etmiştir. Mahkeme yabancıların sınır dışı edilmelerinin aile yaşamlarını etkilemesi durumunda da 8. madde- 1 Avrupa insan Hakları Sözleşmesi 1950 yılında imzalanmış, 1953 yılında da yürürlüğe girmiştir. 2 D. Feldman, Civil Liberties and Human Rights in England and Wales, Clarendon Press, Oxford, 2002, s. 515, Aktaran Sultan ÜZELTÜRK, 1982 Anayasası ve İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesine Göre Özel Hayatın Gizliği Hakkı, Beta Yayınları, İstanbul, 2004, s Abdulaziz, Cabales and Balkandali v. the United Kingdom, 9214/80; 9473/81; 9474/81, 28 May 1985.
3 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 107 nin uygulanabileceğini ilk kez Berrehab v. Hollanda kararında 4 kabul etmiştir 5. B- Aile Yaşamına Saygı Hakkının Koruduğu Alan 8. Madde, ne aile yaşamı hakkının ne de korunan diğer hakların tanımına yer vermiştir. Hükümdeki, özellikle özel yaşam ve aile yaşamı gibi kavramlar, hukuki uygulamaya kesinlik kazandıracak kadar belirgin bir içeriğe ve belli sınırlara sahip değildir 6. Sözleşme aile kavramına açıklık getirmemiş olmakla beraber, Mahkeme vermiş olduğu kararlarda Sözleşmenin 8. maddesinin düzenlemiş olduğu aile yaşamı hakkının hangi tür ilişkileri kapsadığı ve koruduğu konusuna açıklık getirmiştir. Bu alandaki kararlar incelendiğinde Mahkemenin aile yaşamı kavramını geniş yorumladığı görülmektedir. Mahkeme, Bronda v. İtalya kararında 7 aile yaşamının genel olarak anne ve baba ile evlilik dışı olanlar da dahil olmak üzere onlara bağımlı olan çocukları ve büyükanne ile büyükbabayı da içerdiğini belirtmiştir. Moustaquim 4 Berrehab v. the Netherlands, 10730/84, 21 June Sözleşmeye taraf bir devletin ülkesinde bulunan bir yabancının sınır dışı edilmeye karşı yasal olarak dayanabileceği diğer bir güvence de 4. Protokolün 2. maddesinde yer almaktadır. Madde şöyledir: 1- Bir devletin ülkesi içinde usulüne uygun olarak bulunan herkes, orada serbestçe dolaşma ve ikametgâhını seçebilme hakkına sahiptir. 2- Herkes, kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeyi terk etmekte özgürdür. 3- bu haklar, ancak ulusal güvenlik, kamu emniyeti, kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlık ve ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda zorunlu tedbirler olarak ve yasayla öngörülmüş sınırlamalara tabi tutulabilir. 4- Bu maddenin 1.fıkrasında sayılan haklar, belli yerlerde, yasayla konmuş ve demokratik bir toplumda kamu yararının gerektirdiği sınırlamalara tabi tutulabilir. Hakkında sınır dışı edilme kararı verilmiş olan bir yabancının dayanabileceği usulü güvenceler de Sözleşmenin 7. Protokolünün 1. maddesinde düzenlenmiştir. Madde şöyledir: 1- Bir devlet ülkesinde kurallara uygun olarak ikamet eden bir yabancı, yasaya uygun şekilde verilmiş bir kararın uygulanması dışında sınır dışı edilemez ve a- sınır dışı edilmesine karşı gerekçeleri öne sürebilmesine, b- durumunu yeniden inceletmeye, c- yukarıdaki amaçlarla, yetkili bir merci önünde veya bu merci tarafından tayin edilecek biri ya da birileri önünde temsil ettirmesine izin verilecektir. 2- Sınır dışı edilmenin kamu düzeni, yararı ya da ulusal güvenlik nedenleri açısından gerektiği durumlarda, bir yabancı, yukarıdaki 1.maddenin (a), (b) ve (c) bentlerinde öngörülen haklarını kullanmadan sınır dışı edilebilir. 6 Şeref GÖZÜBÜYÜK- A. Feyyaz GÖLCÜKLÜ, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması, Turhan Kitabevi, Ankara, 2004, s Bronda v. Italy, 22430/93, 9 June 1998.
4 108 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) v. Belçika kararında 8 kardeşler arasındaki ilişkiyi de aile yaşamı içinde değerlendirmiştir. Gül v. İsviçre kararında 9, evlilik birliği içinde doğan çocuğun bu ilişkinin ipso jure parçasını oluşturduğunu; bu nedenle, çocuk ile ebeveynleri arasında doğumdan itibaren aile yaşamını meydana getiren bir bağ oluştuğunu kabul etmiştir. Ancak, aile yaşamını evliliğe dayalı ilişkilerle sınırlamamıştır. Boughanemi v. Fransa kararında 10, çocuğun evlilik içi doğan bir çocuk olup olmadığına bakılmaksızın çocuk ile ebeveynleri arasında aile bağının olduğunu kabul etmiştir. Marckx v. Belçika kararında 11 da bekâr anne ve çocuğu arasındaki ilişkinin aile ilişkisi içinde yer aldığını açıklamış ve onların normal bir aile yaşamı sürdürmesini sağlayacak önlemler alma konusunda devletin pozitif yükümlülüğünün olduğunu belirtmiştir. Mahkemeye göre, eşlerin boşanmış olması çocuk ile ebeveynler arasındaki aile yaşamının devam etmesine engel değildir. Berrahab v. Hollanda kararı ile Chorfi v. Belçika kararlarında 12, çocuk ile ebeveynleri arasındaki ilişkinin eşlerin boşanmasından sonra da devam edeceğini kabul etmiş ve eşlerin birlikte yaşamaması, onlar ile çocukları arasındaki aile yaşamını sona erdirmez demiştir. C- Devletin Yükümlülükleri ve Takdir Yetkisi 8. maddenin aile yaşamının korunması konusunda taraf devletlere yüklediği yükümlülük yalnızca keyfi müdahalede bulunmayı yasaklayan negatif bir yükümlülük değildir. Maddede yer alan saygı gösterilmesi ifadesi, devletin yalnızca müdahalede bulunmamayı değil, aynı zamanda bu hakların fiilen ve gerçekten kullanılmasına olanak verecek önlemleri alma konusunda pozitif bir yükümlülük yüklendiğini de ifade etmektedir. Devletin negatif yükümlülüğü, aile yaşamının korunması amacıyla belirli eylemleri yapmaktan kaçınmasını ifade eder. Yabancıların aile yaşamı söz konusu olduğunda, vatandaş olmayan kişinin bir taraf devletin ülkesinden gönderilmesi eğer o kişinin aile yaşamına bir müdahale oluşturacaksa, devletin negatif yükümlülüğü söz konusu olur. Devlet bu tür bir yükümlüğün gereği olarak o kişiyi sınır dışı etmekten kaçınmalıdır. Devletin pozitif yükümlülüğü ise, aile yaşamının korunması amacıyla devletin somut adımlar atması 8 Moustaquim v. Belgium, 12313/86, 18 February Gul v. Switzerland, 23218/94, 19 February Boughanemi v. France, 22070/93, 24 April Marckx v. Belgium, 6833/74, 13 June Chorfi v. Belgium, 2794/93, 7 August 1996.
5 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 109 gereken durumları ifade eder. Örneğin, ailenin birleşmesi amacıyla bir aile üyesinin ülkeye giriş yapmasına izin vermek bu tür bir yükümlülüğün sonucudur. Mahkeme ilk olarak Kroon ve Diğerleri v. Hollanda kararında maddenin temel hedefi ile ilgili olarak şu değerlenmeyi yapmıştır; 8. maddenin temel hedefi bireyleri kamu otoritelerinin keyfi eylemlerine karşı korumaktır. Bunun yanı sıra, aile yaşamına etkili bir şekilde saygı gösterilmesinin doğasında var olan pozitif yükümlülükleri de içermektedir. Ancak, devletin bu düzenlemeden kaynaklanan pozitif ve negatif yükümlülükleri arasındaki sınırları net olarak belirlemek mümkün değildir. Bununla beraber, uygulanabilir ilkeler benzerdir. Her iki durumda da, toplumun bir bütün olarak menfaatleri ile bireylerin yarışan menfaatleri arasında adil bir denge kurulmasına çalışılmalıdır ve her iki durumda da devletler belirli ölçüde takdir yetkisine sahiptirler. Devletler, ülkeden gönderme ve sınır dışı etme de dahil, vatandaş olmayan kişilerin kendi topraklarına girişlerini kontrol etme hakkına sahiptirler. Mahkeme, bu konuda devletlerin takdir yetkisinin olduğunu kabul etmektedir. Ancak bunu yaparken, Sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini ihlal etmemelidir. Dava, ister 8. maddenin 1. fıkrası altında başvurucunun haklarını güvence altına almak için makul ve uygun önlemler almak konusunda devletin üstlendiği pozitif yükümlülükle bağlantılı olarak analiz edilsin ya da ister kamu makamlarının müdahalesinin 2. paragrafa uygun olarak haklı kılınması açısından analiz edilsin, her iki durumda da bireylerin ve bir bütün olarak toplumun yarışan menfaatleri arasında adil bir denge kurulmasına önem verilmelidir. Mahkeme devletlere tanınan takdir yetkisi konusunda çelişkili bir yaklaşım ortaya koyduğu gerekçesiyle eleştirilmektedir. Örneğin Kroon ve Diğerleri v. Hollanda kararında, çocuk ve ebeveynlerin menfaatleri öne çıkarılarak devlete çok az bir takdir yetkisi tanınmışken, Gül v. İsviçre kararında devlete tanınan takdir yetkisi geniş yorumlanmıştır. Benzer şekilde Ahmut v. Hollanda kararında 14 da Mahkeme geniş bir takdir yetkisi kullanılmasına olanak tanımıştır Kroon and Others v. the Netherlands, 18535/91, 27 October Ahmut v. the Netherlands, 21702/93, 28 November Sarah Van WALSUM, Comment on the Sen Case. How wide is the Margin of Appreciation Regarding the Admission of the Children for Purposes of Family Reunification?, European Journal of Migration and Law 4, 2003, s. 514.
6 110 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) D- Karar Örnekleri Mahkeme, yabancıların aile yaşamlarını etkileyen düzenlemelerin ve onları uygulama yöntemlerinin ilkesel olarak 8. madde altında incelenebileceğini onaylamış ve aile bireylerinin birlikte yaşamaları hakkının 8. madde tarafından korunduğunu kabul etmiştir. Mahkeme, yabancıların aile yaşamı hakkının ihlali iddiasını içeren bir başvuruyu incelediğinde, öncelikle bir aile yaşamının mevcut olup olmadığını araştırmakla işe başlamaktadır. Aile yaşamının mevcut olduğuna kanaat getirmesi durumunda, aile yaşamı hakkına bir müdahalenin söz konusu olup olmadığını araştırmaktadır. Yapılan işlemin ya da alınan önlemin müdahale oluşturduğu kanaatine ulaşması durumunda, mevcut müdahalenin ulusal yasalara uygunluğunu incelemektedir. Son olarak, müdahalenin meşru amacının olup olmadığını ve demokratik bir toplumda gerekli bir müdahale olup olmadığını değerlendirmektedir. Bu alanda incelediği başvurularda, Sözleşmenin yabancılara istedikleri ülkeye girme, orada yerleşme ya da bir aile yaşamı kurma hakkını garanti etmediğini belirten Mahkeme, bu konudaki görüşünü ilk olarak Abdulaziz, Cabales ve Balkandali v. Birleşik Krallık kararında ortaya koymuştur. Mahkemeye göre, 8. madde, taraf devletlerin vatandaş olmayan bir kişinin ülkeye girişini reddetme ya da sınır dışı etme yetkisinin alanına sınırlamalar koymaktadır. Ancak bu tür bir sınırlama, taraf devlete evli çiftlerin evliliklerini sürdürecekleri yer konusundaki tercihlerine saygı duyma ve kendi topraklarında ailenin birleşmesine izin verme konusunda genel bir yükümlülük yükleme düzeyine ulaşmaz. Taraf devletin ülkesinde kalma taleplerinin reddi, şayet bu kişiler aile yaşamlarını başka bir yerde gerçekçi bir şekilde sürdüremeyeceklerse, müdahale olarak kabul edilebilir. Mahkeme bu görüşünü bu alanda yapılan diğer başvurularda da sistematik bir biçimde tekrarlamıştır 16. Mahkeme bu konuda değerlendirme yaparken başvuruculardan öncelikle aile yaşamını kendi ülkelerinde ya da eşlerinin ülkelerinde oluşturmalarına engel olan güçlükleri ortaya koymalarını ya da onlardan bunun beklenmemesi için özel nedenlerin olduğunu kanıtlayabilmelerini istemektedir. Şayet çiftler aile yaşamını başka yerde sürdürmelerine neden olan engelleri ortaya koyamazlarsa, Mahkeme, devletin konuya ilişkin kararında meşru bir amaç olup olmadığını incelemeye gerek görmemekte ve ihlal olmadığına karar vermektedir. 16 Bkz. Gul v. İsviçre; Berrehab v. Hollanda; Cruz Varas ve Diğerleri v. İsveç, 15576/89, 20 March 1991.
7 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 111 Abdulaziz, Cabalas ve Balkandalı v. Birleşik Krallık davasında Mahkeme bu konu üzerinde de durmuştur. Söz konusu davada, başvurucular Birleşik Krallıkta oturum hakkına sahip kişilerdir. Bunlar yabancılarla evlenmiş ve eşlerinin bu ülkeye gelmelerine izin verilmesi için başvuru yapmışlardır. Ancak bu talepleri ilgili devlet tarafından reddedilmiştir. Mahkeme, başvurucuların aile yaşamını kendi ülkelerinde ya da eşlerinin ülkelerinde sürdürmelerine engel olan nedenleri ortaya koymadıklarını ve bunu neden yapamayacakları konusunda özel nedenlerin varlığını da kanıtlayamadıklarını göz önüne alarak 8. maddenin ihlal edilmediği sonucuna varmıştır. Sözleşme, istedikleri ülkede yaşama olanağını yabancılara sağlamamakla beraber eğer sınır dışı edilmeleri ya da ülkeye girişlerinin engellenmesi durumunda aile yaşamlarına yönelik bir müdahale söz konusu ise, Sözleşmenin ihlal edildiğini ileri sürebilme ve 8. maddeye dayanarak sınır dışı edilmelerinin engellenmesini ya da ülkeye giriş yapmalarına izin verilmesini isteme olanağı tanımaktadır. Mahkemeye yapılan başvuruların birkaçı, Sözleşmeye taraf devletin ülkesinde bulunan yabancıların kendi çocuklarını bulundukları ülkeye getirebilmek için yaptıkları başvurularla ilgilidir. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu üç karar özellikle önem taşımaktadır. Bunlar Gül v. İsviçre, Ahmut v. Hollanda ve Şen v. Hollanda 17 kararlarıdır. Bu kararların üçü de, ailenin birleşmesi amacıyla çocuklarını kendi bulundukları ülkeye getirmek isteyen yabancılar tarafından yapılan başvurularla ilgili verilmiş kararlardır. Bunlardan ilki Gül v. İsviçre kararıdır. Türk vatandaşı olan başvurucu İsviçre den siyasi sığınma talebinde bulunmuştur. Bu talebi reddedilmiş, ancak insancıl nedenlerle İsviçre de kalmasına izin verilmiştir. Bu izin yalnızca kendisi, ciddi bir rahatsızlığı olan eşi ve kendisiyle birlikte İsviçre de bulunan kızı için verilmiştir. İsviçre makamları Türkiye de kalan oğlunun İsviçre ye gelmesine izin vermemiştir. Mahkeme, başvurucu ile sekiz yaşındaki oğlu arasında 8. madde dâhilinde bir aile yaşamı olduğunu kabul etmiştir. Başvurucunun aile yaşamına müdahale olup olmadığı sorusuna da şu yanıtı vermiştir; Başvurucunun iltica talebi reddedilmiş ve insancıl nedenlerle oturum izni verilmiştir. İsviçre yasalarına göre bu tür bir oturum izni ailenin birleşmesine olanak tanıyan bir izin değildir. Başvurucu İsviçre de bulunduğu süre içinde, oğlunu ziyaret etmek amacıyla Türkiye ye gitmiştir. Bu durum Türkiye ye dönmesinin kendisi için bir risk taşımadığını göstermektedir. Onların aile yaşamlarını Türkiye de geliştirmelerine engelleyen nedenler mevcut görünmemektedir. 17 Sen v. the Netherlands, 31465/96,
8 112 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) Bu olasılık daha gerçekçidir çünkü oğlu hep Türkiye de yaşamış, bu ülkenin kültürel ortamında büyümüştür. Bütün bu koşullar göz önüne alındığında başvurucunun aile yaşamına yönelik bir müdahalenin gerçekleştiği söylenemez. Mahkeme benzer bir kararı Ahmut v. Hollanda davasında da vermiştir. Davaya konu olan olay şöyledir; Fas vatandaşı olan başvurucu, boşandığı eşini ve beş çocuğunu ülkesinde bırakarak Hollanda ya gelmiştir. Çocuklardan ikisi daha sonra öğrenci vizesi alarak babalarının yanına gelmişlerdir. Başvurucunun eski eşi bir trafik kazasında vefat ettiği için çocukların bakımını büyükanneleri üstlenmiştir. Bu süreçte Hollanda vatandaşlığını kazanmış olan başvurucu, büyükannenin çocuklara bakamayacak kadar yaşlı olduğu gerekçesiyle çocuklarını Hollanda ya getirmek istemiştir. Ancak Hollanda makamları buna izin vermemişlerdir. Mahkemeye yapılan başvuruda, en küçük çocuk olan Souffiane nin durumu gündeme getirilmiştir. Mahkeme başvuru ile ilgili kararını verirken şu unsurları göz önüne almıştır; küçük çocuğun Fas ta hala bir ailesi vardır. Başvurucu Hollanda vatandaşlığını elde etmesine rağmen Fas vatandaşlığını da korumaktadır. Onun Fas a dönmesi ve orada bir aile yaşamı geliştirmesinin önünde bir engel yoktur. Çocuğundan ayrılarak Hollanda ya yerleşmiş olması başvurucunun kendi tercihidir. Bu koşullar altında Hollanda hükümetinin başvurucunun menfaatleri ile göçmenliğin kontrol edilmesi yoluyla kendi menfaatleri arasında adil bir denge kurmamış olduğu söylenemez. Bu nedenle ihlal söz konusu değildir. Söz konusu karara muhalif kalan Yargıç Martens itirazlarını şu hususlarda ortaya koymuştur; ailenin birleşmesi konusunun ele alındığı davalarda, eğer göçmenlerin arkada bırakmış oldukları bir aileleri mevcutsa bu durumda Abdulaziz, Cabalas, Balkandalı v. Birleşik Krallık kararındaki gerekçeler uygulanmamalıdır, çünkü bu davada bir ailenin birleştirilmesi değil, kurulması söz konusu edilmiştir. Bir ailenin kurulmasının değil, mevcut bir ailenin birleştirilmesinin söz konusu olduğu durumlarda, yerleşilen ülke, orada oturum statüsü elde etmiş olan yabancılar tarafından yapılan tercihe ilkesel olarak saygı duyma yükümlülüğü altındadır. Bu nedenle, devlet geride bırakılan aile üyelerini kural olarak kabul etmelidir. Mahkeme, her iki davada da devletin takdir yetkisinin sınırlarını geniş çizmiştir. Taraf devletin ülkesine aile üyelerinden birinin, özellikle de bir
9 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 113 çocuğun girmesine izin vermemek, gerçekte, o devletin ülkesinde yasal olarak bulunan kişileri o devleti terk etmeye zorlamak anlamına gelmektedir 18. Şen v. Hollanda kararı yabancıların çocuklarının ülkeye kabulü hakkında verilen diğer önemli bir karardır. Bu karar, mahkemenin bu konuda daha önce vermiş olduğu kararlardan önemli bir ayrılığı ifade etmektedir. Başvurucu Şen, Hollanda ya 1977 yılında 12 yaşındayken gelmiş ve o zamandan beri bu ülkede yaşamıştır yılında kısa bir süreliğine Türkiye ye dönmüş ve burada bir evlilik yapmıştır. Eşi 1986 yılında Hollanda ya gelmiştir, ancak üç yaşında olan kızları Sinem i Türkiye de teyzesinin yanında bırakmıştır. Ailenin Hollanda da iki çocukları daha olmuştur. Hollanda hükümeti, Sinem ile ailesi arasında aile bağlarının zayıflamış olduğu gerekçesiyle, Sinem e ülkeye giriş vizesi vermemiştir. Aile yaşamına saygı hakkının ihlal edildiğini sonucuna ulaşan Mahkeme şu gerekçelere dayanmıştır; Ahmut ve Gül davalarından farklı olarak, Şen ailesinin ülkelerine dönmesine engel olan temel bir güçlük vardır. Şen ailesi Hollanda da uzun yıllardan beri yasal olarak yaşamaktadır. Onların diğer iki çocuğu Hollanda da doğmuş, orada okula gitmiş ve Hollanda nın kültürel atmosferi içinde yaşamışlardır. Bu koşullar altında Sinem in Hollanda ya gelmesi, onların aile yaşamı geliştirilebilmelerinin en uygun olan yoludur. Aile yaşamının ihlali iddiasıyla yapılan başvuruların önemli bir kısmını, bulunduğu ülkede suç işlemiş olduğu için hakkında sınır dışı edilme kararı verilen yabancılar tarafından yapılan başvurular oluşturmaktadır. Mahkeme bu konuda yapılan başvurularda genellikle suç işleyen kişinin sınır dışı edilmesinin mümkün olduğunu kabul etmekte, ancak sınır dışı kararının, izlenen meşru amaçla orantılı olması şartını aramaktadır. Mahkemenin sınır dışı kararını ihlal olarak değerlendirdiği kararları arasında Moustaquim v. Belçika kararı ile Boultif v. İsviçre kararı 19 yer almaktadır. Moustaquim v. Belçika kararında Mahkeme kararını verirken şu noktaları göz önüne almıştır; Fas vatandaşı Bay Moustaquim iki yaşında Belçika ya gelmiştir. O zamandan beri yaklaşık yirmi yıldır ailesiyle birlikte Belçika da yaşamaktadır. Bütün ailesi Belçika da oturmaktadır. Ailesiyle ilişkileri hiçbir zaman kopmamıştır. Bütün eğitimini Fransızca almıştır. Gönderileceği Fas ta hiçbir yakını bulunmamaktadır ve Arapça bilmemektedir. 18 Helene LAMBERT, The European Court of Human Rights and the Rights of Refugees and Other Persons in Need of Protection to Family Reunion, International Journal of Refugee Law, Vol.11, No.3, 1999, s Boultif v. Switzerland, 54273/00, 2 August 2001.
10 114 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) Başvurucu işlediği suçtan dolayı sınır dışı edildiği için Mahkeme, ilgili devletin Sözleşme ile tümüyle bağdaşan bir amaçla, düzenin korunması amacıyla hareket ettiğini kabul etmiştir. Ancak başvurucunun içinde bulunduğu koşullar dikkate alındığında mevcut menfaatler arasında uygun bir denge kurulmamıştır. Bu nedenle, sınır dışı kararı izlenen meşru amaçla orantılı değildir. Mahkeme bu davada başvurucunun sınır dışı edileceği ülkede kalış süresini özellikle dikkate almıştır. Ancak başvurucunun işlediği suçun ağır bir suç olması durumunda, sınır dışı edileceği ülkede kalmış olduğu süre artık etkili bir unsur olmamaktadır. Örneğin, Boughanemi v. Fransa kararında 20 başvurucunun sınır dışı edildiği ülkede geçirmiş olduğu süre, onun sınır dışı edilmesini engelleyecek bir etken olarak görülmemiştir. Tunus vatandaşı olan başvurucu sekiz yaşından beri ailesi ve on kardeşi ile birlikte Fransa da yaşamıştır. Yirmi bir yaşından beri defalarca suç işlemiş ve bu nedenle birçok kez hapis cezasına mahkûm edilmiştir. Kamu düzenini tehlikeye soktuğu gerekçesiyle Fransa dan sınır dışı edilmiş, ancak bir süre sonra yasa dışı yollarla Fransa ya geri dönmüştür. Bu süreçte bir Fransız vatandaşı ile yaşamaya başlamış ve ondan bir çocuğu olmuştur. Fransa dan tekrar sınır dışı edilen başvurucu aile yaşamına saygı hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek Mahkemeye başvurmuştur. Mahkeme, başvurucunun yirmi yıldan beri Fransa da yaşadığını ve çocuğu ile bir aile ilişkisi kurduğuna dikkat çekmiş ve başvurucunun sınır dışı edilmesi durumunda aile yaşamına müdahalenin söz konusu olacağını kabul etmiştir. Ancak başvurucunun sınır dışı edilmesi defalarca suç işlemiş olmasından kaynaklanmakta ve kamu düzeninin korunması ile suçların önlenmesi meşru amaçlarına dayanmaktadır. Bu nedenle ihlal söz konusu değildir. Şuç işleyen kişinin sınır dışı edilmesi sorununun ele alındığı önemli kararlardan biri Boultif v. İsviçre kararıdır. Mahkeme, vatandaş olmayan bir kişinin sınır dışı edilmesinde 8 (2). madde altında alınan önlemin orantılılığını taktir ederken dikkate alınması gereken unsurların neler olduğunu ayrıntılı olarak ilk kez bu kararda ortaya koymuştur. Mahkeme, eşlerden birinin sınır dışı edilmesi halinde eşlerin birlikte yaşamasının artık çok zor olacağı vakalarla ilgili olarak şimdiye kadar çok az karar vermiş olduğunu belirtmiş ve bu konunun temel sorun olduğu davalarda, alınan önlemin demokratik toplumda gerekliliğini incelemek için yol gösterici ilkeleri belirlemeye gerek duyduğunu açıklamıştır. 20 Boughanemi v. France, 22070/93, 24 April 1996.
11 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 115 Mahkemeye göre, suç işlediği gerekçesiyle sınır dışı edilme kararıyla karşı karşıya kalan kişiler tarafından yapılan başvuruları incelerken şu unsurlar göz önüne alınmalıdır; başvurucu tarafından işlenen suçun niteliği ve ağırlığı; sınır dışı edileceği ülkede kalış süresi; ilgili kişilerin vatandaşlığı; evliliğin süresi; çiftlerin gerçek ve etkili bir aile ilişkisi sürdürdüğünü ortaya koyan diğer etkenler; aile ilişkisine girildiği sırada eşin, diğer eş tarafından işlenmiş olan suçu bilip bilmediği; çocukların varlığı ve yaşları. Karara konu olan olayda başvuruyu yapan Bay Boultif Cezayir vatandaşıdır. İsviçreli bir bayanla evlenmiştir. İşlediği bir suçtan dolayı bir süre cezaevinde kalmıştır. Serbest bırakıldığında İsviçre makamları oturum hakkını yenilemeyi reddetmişlerdir. Mahkeme bu başvuruyu incelerken özellikle başvurucunun eşi ile birlikte Cezayir de yaşamasının mümkün olup olmadığını incelemiştir. Başvurucunun eşi İsviçre vatandaşıdır. Cezayir de hiç yaşamamıştır, o ülkeyle hiçbir bağı yoktur ve Arapça bilmemektedir. Bu koşullar altında, eşiyle birlikte Cezayir de yaşamasının beklenilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Mahkeme, başvurucunun eşi İsveç vatandaşı olduğu için, başvurucunun Cezayir e gönderilmesinin onların aile yaşamına müdahale olduğunu kabul etmektedir. Bu durumda, söz konusu müdahalenin yasaya uygunluğu, 8 (2). maddede belirtilen meşru amaçlardan birine dayanıp dayanmadığı ve demokratik bir toplumda gerekliği konusunda karar vermek gerekmektedir. Mahkeme sınır dışı kararının İsviçre yasalarına dayanılarak verildiğini saptamıştır. Bu nedenle yasaya uygundur. 2. paragrafta belirtilen amaçlardan ikisine dayanılarak verilmiştir. Bunlar suç işlenmesini ve düzensizliği önlemektir. Ancak mahkemenin görevi, başvurucunun oturum hakkının yenilenmesinin reddedilmesi durumunda, başvurucunun aile yaşamına saygı ile suç işlenmesinin ve düzensizliğin önlenmesi şeklindeki iki ayrı menfaat arasında adil bir denge kurulup kurulmadığını saptamayı da içermektedir. Söz konusu değerlendirmeyi yapan Mahkeme, başvurucunun aile yaşamını İsviçre dışında sürdürmesinin pratik olarak imkânsız olduğu görüşüne varmıştır. Diğer yandan da, başvurucunun İsviçre de yaşamasının kamu düzeni için ciddi bir tehlike oluşturmadığına dikkat çekmiş ve bu nedenle müdahalenin izlenen amaçla orantılı olmadığı sonucuna varmıştır. Bu davada başvurucunun lehine karar verilmiş olmakla beraber, söz konusu kararın Sözleşmeye taraf devletlere, yabancılara oturum izni vererek onların aile yaşamlarına saygı gösterme konusunda genel bir yükümlülük yüklemediği açıktır. Nitekim Mahkeme bu konuyla ilgili verdiği diğer bazı kararlarda sınır dışı kararının Sözleşmeyi ihlal etmediği görüşüne varmıştır.
12 116 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) Örneğin Nwoso v. Danimarka kararı 21 ile yakın bir tarihte verilmiş olan Üner v. Hollanda kararı 22 bunlardan ikisidir. Nwoso v. Danimarka davasında, Nijerya vatandaşı olan Bay Nwosu Danimarkalı bir kadınla evlenmiştir. Kısa bir sonra boşanmış ve Danimarkalı başka bir kadınla evlenmiştir. Bu arada uyuşturucuyla bağlantılı ağır bir suç işlemiştir. Danimarka makamları halen cezaevinde bulunan başvurucunun, cezasını bitirdikten sonra sınır dışı edilmesine karar vermiştir. Başvurucu, ülkesine gönderilmesi durumunda Danimarka da işlediği suçtan dolayı Nijerya da cezalandırılacağını söylemiş ve bu nedenden dolayı eşinin kendisiyle Nijerya ya gelip yerleşemeyeceğini belirtmiştir. Mahkeme karar verirken şu hususları dikkate almıştır; başvurucunun işlediği suç ağır bir suçtur. Danimarka da bulunduğu süre içinde ülkesi Nijerya ile bağlarını korumuş, Nijerya yı üç kez ziyaret etmiş ve yeni bir pasaport almıştır. Onun Danimarka ile ilişkisi esas itibariyle bir Danimarka vatandaşıyla evli olmasıyla sınırlıdır. Başvurucunun Danimarka da işlemiş olduğu suçtan Nijerya makamlarının bilgi sahibi olacağı ve onu cezalandırabileceği iddiası inandırıcı değildir. Eşinin onunla birlikte Nijerya ya dönmesi ve aile yaşamlarını orada sürdürmemeleri için bir neden yoktur. Bu yüzden aile yaşamına saygı hakkının ihlal edildiğinden söz edilemez. Mahkemenin Boultif v. Hollanda kararında başvurucunun eşinin başvurucu ile birlikte Cezayir e gitmesi durumunda karşılaşacağı zorlukları göz önüne almışken, Nwoso v.danimarka kararında başvurucunun eşinin başvurucu ile birlikte Nijerya ya gitmesi durumunda karşılaşacağı zorlukları göz önüne almamış olması dikkate değerdir. Mahkeme Nwoso v. Danimarka davasında başvurucunun işlemiş olduğu suçun ağırlığı üzerine durmuş ve kararını buna dayanarak vermiştir. Ancak başvurucunun ağır bir suç işlediği gerçeği, eşinin onunla birlikte yabancı bir ülkeye gitmesi durumunda karşı karşıya kalacağı zorlukların ağırlığını değiştirmez. Mahkemenin bu güçlüğü de ele almış olması beklenirdi 23. Mahkeme, benzer bir dava olan Üner v. Hollanda davasında da ihlal olmadığı kararına varmıştır. Türk vatandaşı olan başvurucu, 12 yaşındayken ailesi ile birlikte Hollanda ya yerleşmiştir. Kamusal alanda huzuru bozan fiillerinden dolayı birkaç kez cezalandırılmıştır. Hollanda vatandaşı bir ba- 21 Nwoso v. Denmark, 50359/99, 10 July Uner v. the Netherlands, 46410/99, 5 July Christa WIJNAKKER-Peter BOELES, Case Reports (a) European Convention for the Protection of Human Rights and Fundemental Freedoms (b) International Covenant on Political and Civil Rights, European Journal of Migration and Law 4, 2002, s. 264.
13 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 117 yanla birlikte yaşamaya başlamış ve bu birliktelikten bir çocukları olmuştur. Daha sonra birlikte yaşamaya son vermiş olmalarına rağmen, görüşmeyi sürdürmüşler ve çocuk ile baba arasında yakın bağlantı devam etmiştir. Başvurucu son olarak bir kişiyi öldürmek ve diğerini yaralanmaktan dolayı ceza almıştır. Cezaevinden çıktıktan sonra sınır dışı edilmiştir. Mahkeme sınır dışı kararının Hollanda yasalarına uygun olan ve meşru amaçlar izleyen bir müdahale olduğunu kabul etmiştir. Müdahalenin demokratik toplumda gerekli olup olmadığı konusunda ise, Bouldif v. Hollanda kararında ortaya konulan rehber ilkelerin göz önüne alınacağını belirtmiştir. Mahkeme kararını verirken özellikle başvurucunun işlemiş olduğu suçun ağırlığı ve daha önce de suç işlemiş olduğu gerçeği üzerinde durmuş ve bu nedenle başvurucunun kamu düzeni için tehlikeli olduğunu düşünmek konusunda meşru bir temelin olduğunu kabul etmiştir. Mahkeme ayrıca başvurucunun çocukları küçük olduğu için, Türkiye ye gitmeleri durumunda adapte olabileceklerini düşünmektedir. Bu noktaların yanı sıra sınır dışı kararının belirli bir süre için verilmiş olduğunu göz önüne alarak aile yaşamına saygı hakkının ihlal edilmediği sonucuna varmıştır. Mahkeme, Boultif v. Hollanda kararında ortaya konulmuş olan rehber ilkelerin göz önüne alınacağını belirtmiş olmasına rağmen, bu kararda ortaya koyduğu görüşten uzaklaşmıştır. Çocukların Türkiye ye adapte olacağını düşünmüş, ancak Hollanda vatandaşı olan annenin çocuklarıyla birlikte gitmesi durumunda yaşayacağı zorlukları göz önüne almamıştır. Mahkemenin daha önceki yaklaşımını değiştirdiği ve özellikle suç işleyen kişiler söz konusu olduğunda aile yaşamının korunmasına daha az önem verdiği görülmektedir. Devletlerin, vatandaş olmayanları sınır dışı etme hakkını kullanarak, ağır suçları önleme konusunda meşru bir menfaatinin olduğu düşünülebilir. Ancak bu durumlarda dahi, aile yaşamının korunmasındaki bireylerin menfaatleri ile devletlerin sınır dışı etmeden kaynaklanan menfaatleri arasında denge kurulmasına çalışılmalıdır. Mahkemenin özellikle suç işleyen kişilerin sınır dışı edilmesi söz konusu olduğunda devletin takdir yetkisini geniş yorumladığı ve aile yaşamının korunması hakkı karşısında devletin menfaatlerini öne çıkardığı söylenebilir.
14 118 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) III- BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İNSAN HAKLARI KOMİTESİNİN YAKLAŞIMI A- Birleşmiş Milletler Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesinin Öngördüğü Düzenleme Birleşmiş Milletler Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesi 24 (bundan sonra Sözleşme olarak anılacaktır) aile yaşamı hakkını güvence altına alan diğer önemli bir belgedir. Bu konu, Sözleşmenin 17. maddesinde şöyle düzenlenmiştir: Hiç kimsenin özel yaşamına, ailesine, konutuna ve haberleşmesine yasadışı ya da keyfi bir şekilde müdahalede bulunulamaz, kimsenin onur ve itibarına yasadışı bir şekilde saldırılamaz. Herkes bu tür müdahalelere karşı yasa tarafından korunma hakkına sahiptir. 17. maddenin yanı sıra Sözleşmenin 23(1). maddesi de ailenin korunması ile ilgili şöyle bir hüküm içermektedir: Aile toplumun doğal ve temel grup birimidir ve toplum ve devlet tarafından korunma hakkına sahiptir. Sözleşme yabancıların aile yaşamının korunması konusunda ayrı bir düzenleme içermemektedir. Yabancıların aile yaşamına yönelik ihlallerle ilgili olarak Komiteye yapılan başvurularda genellikle Sözleşmenin 17. ve 23. maddelerinin ihlal edildiği ileri sürülmektedir. Komite de bu alanda yapılan başvuruları bu maddeler açısından incelemektedir Birleşmiş Milletler Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesi 1966 yılında kabul edilmiş, 1976 yılında da yürürlüğe girmiştir. 25 Kişisel ve Siyasal Haklar Sözleşmesinin 12. ve 13. maddesi de Sözleşmeye taraf bir devletin ülkesinde bulunan bir yabancının sınır dışı edilmeye karşı yasal olarak dayanabileceği düzenlemeler içermektedirler. 12. madde; 1- Bir devletin ülkesi üzerinde yasal olarak bulunan herkesin orada özgürce dolaşma ve ikametgahını seçme hakkı vardır. 2- Herkes, herhangi bir ülkeyi, kendisininki de dahil olmak üzere, terk etmekte özgürdür. 3- Yukarıda belirtilen haklar kanunun öngördüğü ve ulusal güvenliğin, kamu düzeninin, kamu sağlığı veya ahlakının, başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için zorunlu olan nedenler ve bu Sözleşmede tanınan diğer haklarla bağdaşanlar dışında hiçbir kısıtlamaya konu olamazlar. 4- Hiç kimse kendi ülkesine girme hakkından keyfi olarak mahrum edilemez. 13. madde; Bu Sözleşmeye taraf bir devletin ülkesinde yasal olarak bulunan bir yabancı ancak yasaya uygun olarak alınmış bir karar uyarınca sınır dışı edilebilir ve ulusal güvenliğin zorunlu kıldığı haller dışında, sınır dışı edilmesine karşı neden öne sürebilme ve durumunu yetkili makama ya da bu makam tarafından özel surette yetkili kılınmış bir veya birkaç kişi tarafından, bunlar önünde kendisini temsil ettirerek, inceletmek hakkına sahiptir.
15 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 119 B- Aile Yaşamı Hakkının Koruduğu Alan Aile yaşamı hakkını ele alan 17. madde ne bu hakkın ne de madde içinde korunan diğer hakların tanımına yer vermiştir. Sözleşmenin içerdiği hakların uygulanmasını izlemek ve taraf devletlerin bu haklara saygı gösterip göstermediğini denetlemek amacıyla kurulmuş olan İnsan Hakları Komitesi 26, 17. maddeye ilişkin olarak yayınlamış olduğu 16 sayılı Genel Yorumda 27 bu madde içinde yer alan kavramlara açıklık getirmiştir 28. Komite 16 sayılı Genel Yorumunda aile kavramının ilgili taraf devletlerin toplumunda bu kavrama verilen bütün anlamları kapsayacak şekilde geniş yorumlanması gerektiğini belirtmiş ve taraf devletlere Komiteye sunmuş oldukları raporlarda aile kavramına kendi toplumlarında verilen anlama yer vermeleri çağrısı yapmıştır. Ailenin korunması görevini devlete yükleyen 23. maddede de bu kavrama açıklık getirilmemiştir. Komite 23. maddeye ilişkin 19 sayılı Genel Yorumunda 29, aile kavramını ele almıştır. Komiteye göre, aile kavramı bazı açılardan devletten devlete, hatta bir devlet içinde bölgeden bölgeye değişebilir. Bu nedenle standart bir tanım ortaya koymak olanaksızdır. Ancak bir devletin yasaları ve uygulamaları altında bir kişi grubu aile olarak tanımlanıyorsa, 23. maddede tanınan korumanın bu gruba sağlanması gerekmektedir. Komite, bireysel şikâyetlerle ilgili vermiş olduğu kararlarda da aile kavramının geniş yorumlanması gerektiğini belirtmiştir. Örneğin, Ngambi ve Nebol v Fransa (1179/2003) 30 kararında, aile kavramının, Sözleşmenin amaçları açısından, ilgili toplumda anlaşıldığı biçimiyle bir aileyi içine alan her şeyi kapsayan bir şekilde anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. Komiteye göre, herhangi bir vakada resmi evlilik bağlarının olmaması, -özellikle de bölgesel geleneksel uygulamaların olduğu durumlarda,- böyle bir ailenin korunması zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. 26 İnsan Hakları Komitesi 1976 yılında kurulmuş ve 1977 yılında da çalışmaya başlamıştır. 27 CCPR General Comment No.16, Thirty-second session, Komite, Sözleşmenin maddelerini yorumlayan, devletlerin Sözleşme ile üstlenmiş oldukları yükümlülükleri yerine getirmeleri konusunda atmaları gereken adımlara yer veren, onlara bu konuda yol gösteren Genel Yorumlar yayınlamaktadır. Şimdiye kadar toplam otuz bir tane Genel Yorum yayınlamıştır. Ayrıntılı bilgi için bkz. 29 CCPR, Generel Comment No.19, Thirty-ninth session, CCPR/C/81/D/1179/2003.
16 120 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) C- Devletin Yükümlülükleri ve Takdir Yetkisi 17. maddenin taraf devletlere yüklediği yükümlülük, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin yüklediği yükümlülük gibi, yalnızca negatif değil aynı zamanda pozitif yükümlülüğü de içermektedir. Komite 17. maddede yer alan hakların korunması konusunda devletlere düşen yükümlülükleri de 16 sayılı Genel Yorumunda ele almıştır. Komitenin görüşüne göre; 17. madde kişilerin özel yaşamına, ailesine, konutuna, haberleşmesine ve onur ve itibarına yönelik yasadışı ve keyfi müdahaleyi yasaklamakta ve herkesin bu tür müdahale ve saldırılara karşı yasalar tarafından korunma hakkı olduğunu belirtmektedir. Bu hak, devlet yetkililerinden ya da gerçek veya tüzel kişilerden gelsin, bu türden her müdahale ve saldırıya karşı güvence altına alınması gereken bir haktır. Bu maddenin yüklediği yükümlülük, devletin bu tür müdahalelerin ve saldırıların yasaklanması ve aynı zamanda bu hakkın korunması amacıyla yasal ve diğer önlemleri almasını gerektirir. Komitenin yaptığı bu yorum doğrultusunda, taraf devletler, özel yaşam hakkına özel kurumlardan gelecek müdahalelere karşı, hem medeni hem de cezai çözüm olanakları sunmak zorundadır. Özel yaşama yönelik en büyük müdahaleler özel kurumlar tarafından gerçekleştiği için bu daha büyük bir önem taşımaktadır madde yasal olmayan her tür müdahaleyi yasaklayarak, bu maddede tanınan haklar açısından etkili bir koruma sağlamaktadır. Maddede yer alan yasadışı kavramı, yasa tarafından öngörülen durumlar dışında hiçbir müdahalenin yapılamaması anlamına gelmektedir. Ancak bu maddenin sağladığı koruma açısından eksik olan nokta, bu hakka yasa ile sınırlama getirilmesine izin verilirken, hangi nedenlerle sınırlama yapılabileceğinin tek tek belirtilmemiş olmasıdır. Örneğin, ifade özgürlüğünü düzenleyen 19. maddede veya sendika hakkını düzenleyen 22. maddede bu hak ve özgürlüklerin sınırlama nedenleri tek tek belirtilmiştir. Bunlar milli güvenlik, kamu düzeni, kamu sağlığı ya da kamu ahlakının korunması gibi nedenlerdir. 17. maddede sınırlamaya izin verilirken, sınırlama nedenlerinin belirtilmemiş olması ve sınırlamanın sınırının belirlenmemiş olması bir eksikliktir. Bu durumda, yasayla olması koşuluyla, Sözleşmenin diğer maddelerinde yer alan sınırlama nedenlerinin dışında başka takdiri nedenlere dayanarak bu 31 Sarah JOSEPH- Jenny SCHULTZ- Melisa CASTAN, The International Covenant on Civil and Political Rights, Cases, Materials and Commentary, Oxford University Press, 2004, s. 488.
17 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 121 hakların sınırlanabileceği düşünülebilir. Ancak bu yaklaşımın kabul görmesi söz konusu hakları kullanılamaz hale getirebilir. Bu nedenledir ki, Komite aynı Genel Yorumda yasa tarafından yapılabilecek müdahalenin sınırlarını ortaya koymuş ve yasa koyucunun bu konudaki takdir yetkisine sınırlama getirmiştir. Komitenin bu konuda getirdiği sınırlamalar şunlardır: Öncelikle devlet tarafından izin verilen müdahale, Sözleşmenin amaçlarına, hedeflerine ve hükümlerine uygun olan yasa temeline dayanmalıdır. Ayrıca Sözleşmeye uygun müdahaleler söz konusu olduğunda dahi, ilgili yasal düzenlemeler bu tür müdahalelere hangi koşullarda izin verilebileceğini ve müdahalenin sınırlarını net olarak belirlemelidir. Yasanın izin verdiği müdahalenin kullanımına ilişkin karar yalnızca yasayla belirlenmiş yetkililer tarafından alınmalıdır. Komite keyfi müdahale kavramına da yine aynı Genel Yorumda açıklık getirmiştir. Komitenin görüşüne göre, keyfi müdahale kavramı aynı zamanda yasanın izin verdiği müdahalelerin dahi, Sözleşmenin hükümlerine, amaçlarına ve hedeflerine uygun olmasını ve her bir vakanın kendi koşulları içinde makul olmasını gerektirmektedir. Komite, bireysel şikâyetlerle ilgili vermiş olduğu kararlarda da keyfi müdahale kavramlarına açıklık getirmektedir. Komite müdahalenin gerçekleştiği sonucuna ulaştığı her başvuruda, bu müdahalenin keyfi olup olmadığını da incelemektedir. Komite ye göre, bir müdahalenin keyfi olmaması için, söz konusu müdahalenin ulaşılmak istenen sonuçla orantılı olması ve söz konusu vakanın koşullarında gerekli olması zorunludur. Eğer yapılan müdahale bu koşulları taşımıyorsa keyfi bir müdahale söz konusu demektir. D- Karar Örnekleri Sözleşmede yer alan hakların ihlalinden mağdur olduğunu ileri süren bireyler tarafından yapılan şikâyetleri inceleme yetkisine sahip olan Komite 32, sayıları fazla olmamakla beraber, yabancıların aile yaşamına yönelik müdahaleleri konu edinen şikâyetleri de ele almıştır. Komite, bu yöndeki şikâyetleri incelerken öncelikle 17. maddenin güvence altına almış olduğu haklara yönelik bir müdahale olup olmadığını incelemektedir. Müdahale olduğu görüşüne varması durumunda, söz konusu müdahalenin bir yasaya dayanıp dayanmadığını ve keyfi olup olmadığını incelemektedir. Şayet müdahale yasadışı veya keyfi ise, bu durumda ihlal olduğu sonucuna ulaşmaktadır. 32 Bireysel şikayet başvurularını inceleme yetkisi, 1976 yılında yürürlüğe girmiş olan Birinci Seçmeli Protokol ile Komiteye tanınmıştır.
18 122 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) Komite, aile üyelerinden birinin sınır dışı edilmesinin, bu kişinin aile yaşamına yönelik bir müdahale oluşturabileceğini kabul etmektedir. Ancak, yalnızca aile üyelerinden bazılarının taraf devletin ülkesinde kalma hakkının olması diğer aile üyelerine de bu ülkede kalma olanağı tanımaz. Diğer aile üyelerinden ülkeyi terk etmelerinin istenmesi halinde, bu durum aileye yönelik bir müdahalenin gerçekleştiği anlamına gelmez. Komitenin bu değerlendirmeyi yaptığı kararlardan biri Byahuranga v. Danimarka (1222/2003) 33 kararıdır. Uganda vatandaşı olan başvurucu, 1984 yılında Danimarka ya yerleşmiş ve Tanzanya vatandaşı bir kadınla evlenmiştir. Bu evlilikten iki çocukları olmuştur. Başvurucunun eşi ve çocukları Danimarka da oturum statüsü elde etmişlerdir. Uyuşturucuyla bağlantılı bir suçtan dolayı mahkûm olan ve hakkında ülkeden sınır dışı edilme kararı verilen başvurucu, sınır dışı edilmesi durumunda aile yaşamına keyfi bir müdahalenin söz konusu olacağını iddia etmekte ve ayrıca taraf devletin 23(1). maddede tanımlandığı şekliyle toplumun doğal ve temel birimi olan aileyi koruma görevini ihlal ettiğini belirtmektedir. Komite, iki çocuklu bir aile babasının sınır dışı edilmesine karar verilmesi ve aileyi ya babayla birlikte gitme ya da babadan ayrı olarak o ülkede kalma kararı vermeye zorlamanın aileye yönelik bir müdahale olarak nitelendirilebileceğini belirtmiştir. Bu müdahaleye Danimarka Yabancılar Yasası olanak tanımaktadır. Ancak müdahale yasaya dayandırılsa dahi, sözleşmenin amaçlarına, hedeflerine ve hükümlerine uygun olmalıdır ve vakanın koşullarında makul olmalıdır. Komiteye göre, aile yaşamına yapılan müdahalenin haklı olup olmadığını değerlendirirken, bir yandan ilgili kişinin sınır dışı edilmesi konusunda taraf devletin ileri sürdüğü gerekçelerin önemi ve diğer yandan sınır dışı etmenin sonucu olarak aile üyelerinin yaşayacağı sıkıntının derecesi gibi kriterlerle değerlendirme yapılmalıdır. Mevcut vakada, taraf devlet, başvurucunun aile yaşamına müdahaleyi başvurucunun işlediği suçların niteliği ve ciddiliği gerekçesiyle haklı göstermeye çalışmaktadır. Bu gerekçeler başvurucunun aile yaşamına müdahaleyi haklı göstermeye yetmektedir. Bu nedenle başvurucunun Uganda ya geri gönderilmesi durumunda 17. ve 23(1). maddenin ihlali söz konusu olmayacaktır. Komite bu kararı verirken geride kalan aile üyelerinin menfaatlerini dikkate almamıştır. Buna gerekçe olarak, Bay Byahuranga nın yalnızca kendi hakkı açısından şikayette bulunmuş olmasını göstermiştir. Ancak Komite- 33 CCPR/C/82/D/1222/2003.
19 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 123 nin bu yaklaşımı oldukça şekilci bir yaklaşım olarak değerlendirilmekte ve bu nedenle eleştirilmektedir 34. Komite Byahuranga v. Danimarka kararında eş ve çocukların durumunu dikkate almazken, Madafferi v. Avustralya (1011/2001) 35 kararında ise, başvurucunun sınır dışı edilmesi durumunda eş ve çocuklarının yaşayacakları zorluklar üzerinde önemle durmuştur. Bay Madafferi ile eşi birlikte başvuru yapmış ve ayrıca başvuruyu çocukları adına da yaptıklarını belirtmişlerdir. Bu nedenle Komite, eş ve çocukların durumunu da incelemiştir. Madafferi v. Avustralya vakasında, başvurucu İtalyan vatandaşıdır ve İtalya da iki yıl hapis yatmıştır. Turist vizesiyle gelmiş olduğu Avustralya da vizesi bittikten sonra da kalmış ve kısa bir süre sonra da bir Avustralya vatandaşı ile evlenmiştir. Bu evlilikten dört çocuğu olmuştur. Başvurucu Avustralya da yapmış olduğu evliliğe dayanarak oturum izni almak için başvurmuştur, ancak bu talebi reddedilmiştir. Bunun nedeni, İtalya da almış olduğu cezadan dolayı, Avustralya Göçmen Yasası altında kötü karakterli kişi olarak tanımlanmasıdır. Komite, dört küçük çocuğu olan bir aile babasının sınır dışı edilmesinin ve aileyi onunla gitme ya da taraf devletin ülkesinde kalma şeklinde bir seçim yapmaya zorlamanın aileye yönelik bir müdahale oluşturduğu kanaatindedir. Komiteye göre, şayet Bayan Madafferi ve çocukları ailenin bölünmesini engellemek amacıyla İtalya ya gitmeye karar verirlerse, bilmedikleri ve dilini konuşamadıkları bir ülkede, kendilerine yabancı olan bir ortam içinde yaşamak zorunda kalacaklardır. Bu nedenle, şayet sınır dışı kararı uygulanırsa, bu durum sözleşmenin 17.maddesine aykırı olarak aile yaşamına müdahale oluşturacaktır. Byahuranga v. Danimarka ile Madafferi v. Avustralya kararları karşılaştırıldığında, Byahuranga v. Danimarka vakasında Komitenin kararını başvurucunun Danimarka da ağır bir suç işlemiş olması gerçeği üzerine dayandırdığı görülmektedir. Komite, sınır dışı kararının aile yaşamına müdahale oluşturduğunu kabul etmiştir. Ancak başvurucu o ülkede ağır bir suç işlemiş olduğu için bu müdahalenin Sözleşmeyi ihlal etmediği sonucuna varmıştır. Madafferi v. Avustralya vakasında ise, başvurucu sınır dışı edileceği ülke olan Avustralya da suç işlememiştir. Komiteye göre, onun yirmi yıl önce 34 Bkz. Pieter BOELES-Marianne BRUINS, Case Report of the European Court of Human Rights, the Human Rights Committee and the Committee Against Torture, European Journal of Migration and Law 7, 2005, s CCPR/C/81/D/1011/2001.
20 124 Songül ATAK EÜHFD, C. XI, S. 1-2 (2007) İtalya da işlemiş olduğu suça dayanarak sınır dışı edilmesi Sözleşmeyi ihlal edecektir. Komite, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarında olduğu gibi, suç işleyen bir kişinin sınır dışı edilmesine ilişkin kararlara karşı yapılan başvurularda devletin takdir yetkisini geniş yorumlamaktadır. Özellikle de başvurucunun sınır dışı edildiği ülkede eş ve çocuklarının olmaması durumunda 17. maddenin ihlal edilmediği yönünde karar vermektedir. Böylesi bir durumda anne, baba ve kardeşlerin o ülkede yaşıyor olmasını dikkate almamaktadır. Canepa v. Kanada (558/1993) 36 kararı buna örnektir. Bu başvuruya konu olan olayda, İtalyan vatandaşı olan başvurucu beş yaşında iken ebeveynleri ile birlikte İtalya dan Kanada ya göç etmiştir. On üç yaşında uyuşturucu kullanmaya başlamış, sonraki yıllarda da çok sayıda suç işlemiştir. İşlediği suçlardan dolayı defalarca tutuklanmış ve hakkında sınır dışı edilme kararı alınmıştır. Başvurucu, sınır dışı edilmesinin aile yaşamına müdahale oluşturduğunu ileri sürmektedir, çünkü sınır dışı edilmesi durumunda Kanada da yaşayan babası, annesi ve erkek kardeşinden oluşan çekirdek ailesinden ayrılacaktır. Komite, taraf devletin sunduğu delillere dayanarak şu saptamayı yapmıştır: Başvurucu genellikle uyuşturucu elde edebilmesi için gerekli olan parayı sağlamak amacıyla birçok kez hırsızlık yapmıştır. Onun sınır dışı edilmesi yasaya dayanmakta ve kamu güvenliği ile kamu yararının korunması açısından gerekli görülmektedir. Ayrıca başvurucunun Kanada da ne eşi ne de çocukları vardır. Kanada da bulunan anne ve babası ise, onun suç işlemesini engelleyememiştir. Başvurucu, bu açılardan ailesinin desteğinin gelecekte ona nasıl yararlı olabileceğini ya da ailesinden ayrılmasının onun durumunu nasıl kötüleştirebileceğini ortaya koyamamıştır. Aile bağları içinde ekonomik bağımlılık söz konusu değildir. Bu gerçekler dikkate alındığında aile yaşamı hakkının ihlal edilmediği sonucuna ulaşılmaktadır. Komite, aile yaşamının korunmasıyla bağlantılı olan yasal düzenlemelerin ayrımcılık içermesini Sözleşmeye aykırı bulmaktadır. Aumeeruddy- Cziffra ve 19 Diğer Kadın v. Mauritian (35/1978) 37 vakasında kadınlara karşı ayrımcılık içerdiği öne sürülen Göçmenlik Yasasını ve Sınır dışı Yasasını ele almıştır. Başvurucular söz konusu iki yasada yapılan değişiklikten önce Mauritius vatandaşlarıyla evli olan yabancı kadın ve erkeklerin aynı oturum statüsüne sahip olduklarını belirtmişlerdir. Ancak yeni düzenleme bu 36 CCPR/C/59/D/558/ CCPR/C/0P/1 at 67.
İNSAN HAKLARININ VE TEMEL ÖZGÜRLÜKLERİNİN KORUNMASINA İLİŞKİN SÖZLEŞME İLE BU SÖZLEŞME'YE EK BİRİNCİ PROTOKOL'DA TANINMIŞ BULUNAN HAKLARDAN VE ÖZGÜRLÜKLERDEN BAŞKA HAK VE ÖZGÜRLÜKLER TANIYAN Protokol No:
AİHM İçtihatları Kapsamında Medeni Haklar ve Yükümlülükler Mülkiyet Hakları *Mülkiyet davalarına ilişkin yargılamalar özel haklar ve yükümlülükler açısından belirleyici olması nedeniyle m.6/1 kapsamındadır.
YILDIRIM v. TÜRKĐYE KARARIN KISA ÖZETĐ Đnternete erişime ilişkin yasaklamalara sınırlama getiren ve muhtemel bir kötüye kullanma durumuna karşı hukuki kontrol güvencesi sunan katı bir yasal çerçevede alınmayan
vii İÇİNDEKİLER BAŞLARKEN... 1 Birinci Bölüm AZINLIK KAVRAMI I. Azınlık Tanımı... 5 A) Azınlık Tanımı Vermenin Zorluğu... 5 B) Uluslararası Daimi Adalet Divanı nın Azınlık Tanımı... 10 C) Capotorti Tanımı...
COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYİ EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE KARAARSLAN TÜRKİYE DAVASI (Başvuru no. 4027/05) KARAR STRAZBURG 27 Temmuz 2010 İşbu karar AİHS
COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYİ EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE CELAL ÇAĞLAR TÜRKİYE DAVASI (Başvuru no. 11181/04) KARAR STRAZBURG 20 Ekim 2009 İşbu karar AİHS
COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYİ EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE KARYAĞDI TÜRKİYE DAVASI (Başvuru no. 22956/04) KARAR STRAZBURG 8 Ocak 2008 İşbu karar AİHS nin
Aşağıdaki metin kararın resmi olmayan özetidir. M.B. ve Diğerleri / Türkiye (36009/08) AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARI 15 Temmuz 2010 30 Temmuz 2008 tarihinde Mahkeme başvuru sahiplerinin 3 Eylül
215 DİN VEYA İNANCA DAYANAN HER TÜRLÜ HOŞGÖRÜSÜZLÜĞÜN VE AYRIMCILIĞIN TASFİYE EDİLMESİNE DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 25 Kasım 1981 tarihli ve 36/55 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.
Priştine, 21 Ekim 2013 Nr. ref.: RK484/13 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: 135 /12 Svetozar Nikolić Kosova Yüksek Mahkemesi nin Rev. No: 36/2010 sayı ve 12 Eylül 20 12 tarihli kararı hakkında anayasal
203 İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi İNSAN HAKLARI EVRENSEL BEYANNAMESİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 10 Aralık 1948 tarih ve 217 A(III) sayılı Kararıyla ilan edilmiştir. 6 Nisan 1949 tarih ve
FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR AB Göç politikalarında uyum ve koordinasyon için: Amsterdam Anlaşması 2.10.1997 Tampere Zirvesi 15-16.10.1999 GÖÇ VEGÖÇMEN POLİTİKALARININ
İÇİNDEKİLER Kısaltmalar Önsöz XVII XIX Giriş 1 BİRİNCİ BÖLÜM GENEL OLARAK EVLİLİK BİRLİĞİNİN KORUNMASI VE EVLİLİK BİRLİĞİNDE EŞLERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ 1. EVLENME KAVRAMI İLE EVLENMENİN TANIMI VE HUKUKİ NİTELİĞİ
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ ĐKĐNCĐ DAĐRE GÜZELER v. TÜRKĐYE (Başvuru no. 13347/07) KARAR STRAZBURG 22 Ocak 2013 Đşbu karar nihaidir ancak şekli bazı değişikliklere tabi tutulabilir. T.C. Adalet Bakanlığı,
ŞİKAYET NO : 02.2013/317 KARAR TARİHİ : 21/01/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ : ŞİKAYET EDİLEN İDARE : Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü ŞİKAYETİN KONUSU : Özel büro ve turizm tesisleri
Elli-dokuzuncu Oturum Üçüncü Komite Gündem maddesi 98 Kadınların Konumunun Geliştirilmesi Almanya, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Belçika, Brezilya, Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı,
KADINA YÖNELİK ŞİDDETLE MÜCADELEDE ULUSLARARASI BELGELER VE KORUMA MEKANİZMALARI Uluslararası Arka Plan Uluslararası Arka Plan Birleşmiş Milletler - CEDAW Avrupa Konseyi - Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
Priştine, 14 Kasım 2011 Nr. Ref.: RK159/11 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Dava No: KI 16/11 Başvurucu Shemsedin Ademi 14/2009 sayı ve 14 Eylül 2009 tarihli Araç Kayıt Genelgesinin Anayasaya uygunluğunun değerlendirilmesi
Priştine, 28 Haziran 2013 Nr. Ref.: RK431/13 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: KI122/12 Başvurucu Edison Rinxhi Belediye Adi Suçlar Mahkemesi nin Nr. reg. 46854/2012 sayı ve 19 Ekim 2012 tarihli kararı
C E D A W KADINLARA KARŞI HER TÜRLÜ AYRIMCILIĞIN ÖNLENMESİ SÖZLEŞMESİ CEDAW Nedir? CEDAW sekiz temel Birleşmiş Milletler insan hakları sözleşmesinden biridir. BM İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMELERİ Medeni ve Siyasi
Alipour ve Hosseinzadgan / Türkiye (6909/08, 12792/08 ve 28960/08) AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARI Aşağıdaki metin kararın resmi olmayan özetidir. Alipour dosyası Veteriner olan Başvuru sahibi 1999
SEVGİ USTA VELAYET HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XXI VELAYET HUKUKU 1. Giriş...1 I. Konunun Tanıtımı...1 II. Kavramlarda Birlik Meselesi...14 III. Çalışmanın İnceleme Planı...18
Türkiye Büyük Millet Meclisi nde ( TBMM ) 26 Mart 2015 tarihinde 688 Sıra Sayılı Kanun ( 688 Sıra Sayılı Kanun ) teklifi kabul edilmiştir. 688 Sıra Sayılı Kanun uyarınca, İnternet Ortamında Yapılan Yayınların
D.B. / Türkiye (33526/08) AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ KARARI Aşağıdaki metin kararın resmi olmayan özetidir. Özet Başvuru sahibi İran İşçi-Komünist Partisi ile İran daki İran Eşitlik ve Özgürlük İçin
209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.
BİRİNCİ KİTAP DENETİM MEKANİZMASI (KURUMSAL HÜKÜMLER) BirinciBölüm GİRİŞ I. İNSAN HAKLARI KAVRAMI 3 II. İNSAN HAKLARININ ULUSLARARASI DÜZEYDE KORUNMASI 4 1. Birleşmiş Milletler Örgütü 4 2. İkinci Dünya
Federal İdare İş Mahkemesi Çev: Alpay HEKİMLER * Karar Tarihi : 19.03.2013 Sayısı : 1 C 12.12 Türk işçileri, diğer işçilere oranla ikamet belgeleri için belirgin oranda daha yüksek bir harç ödemek zorunda
Almanyada aile birlesimi Aile birleşimi nedir? Aile birleşimi eşlerin ve/veya çocukların velileri ile birlikte yaşamak için bir araya gelmeleridir. Aile birleşimi anayasanın koruma altına önemli haklardan
Sirküler Rapor 18.02.2014/70-1 ANAYASA MAHKEMESİNİN ÖZEL USULSUZLUK CEZASIYLA İLGİLİ BAŞVURUYA İLİŞKİN KARARI ÖZET : Anayasa Mahkemesi 14/1/2014 tarihli ve 2013/5028 Başvuru Numaralı kararında, 2010 yılının
Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesinin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Kanun No: 4620 Kabul Tarihi : 31/1/2001
Priştine, 14 Mart 2013 Nr. Ref.: RK392/13 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: KI19/10 Başvurucu Sh. P. K. Syri Kosova Yüksek Mahkemesi Özel Dairesi nin 9 Şubat 2010 tarihinde çıkardığı SCA-09-0041 sayılı
ĐKĐNCĐ DAĐRE KARAR Đclal KARAKOCA ve Hüseyin KARAKOCA v. TÜRKĐYE (Başvuru no. 46156/11) Başkan Guido Raimondi Yargıçlar Danutė Jočienė Peer Lorenzen Dragoljub Popović Işıl Karakaş Nebojša Vučinić Paulo
Priştine, 12 Aralık 2011 Nr. Ref.: RK175/11 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Dava No: KI 92/11 Başvurucu Muhamet Bucaliu Devlet Savcılığının KMLC. nr. 37/11 sayı ve 2 Haziran 2011 tarihli tebligatının Anayasaya
PRİŞTİNE, 14 ARALIK 2010 NR. REF.: RK 34/10 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Dava no: KI 35/09 Halit Bahtiri Podujeve Belediyesi Eğitim Müdürlüğüne karşı KOSOVA CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ Aşağıdaki yapıdadır:
Priştine, 14 Aralık 2012 Nr. Ref.: RK 330/12 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: KI 84/12 Başvurucular Kosova Emekliler ve İş Malulleri Bağımsız Sendikası adına Vıçıtırın Şube Başkanı Rifat Halili Emeklilerin
Priştine, 04 Mayıs 2012 Nr. Ref.: RK229/12 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Dava No: KI 27/11 Başvurucular Xhevdet Rrahmani Kosova Yüksek Mahkemesi nin Rev. nr. 820/2010 sayı ve 25 Ocak 2010 tarihli kararının Anayasa
COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYİ AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE KESHMIRI/TÜRKİYE (Başvuru no. 36370/08) KARAR STRAZBURG 13 Nisan 2010 İşbu karar AİHS nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar
TÜRKİYE DE MAĞDUR ÇOCUKLAR Bilgi Notu-2: Cinsel Suç Mağduru Çocuklar Yazan: Didem Şalgam, MSc Katkılar: Prof. Dr. Münevver Bertan, Gülgün Müftü, MA, Adem ArkadaşThibert, MSc MA İçindekiler Grafik Listesi...
GÜLŞAH VARDAR HAMAMCIOĞLU Okan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Araştırma Görevlisi TÜRK MEDENİ KANUNU NA GÖRE YERLEŞİM YERİ İÇİNDEKİLER SUNUŞ... vii ÖNSÖZ...ix İÇİNDEKİLER... xiii KISALTMALAR...xxi GİRİŞ...1
KADINLARA KARŞI HER TÜRLÜ AYRIMCILIĞIN ÖNLENMESI SÖZLEŞMESI EK İHTIYARI PROTOKOL İşbu Protokol'e Taraf Devletler, Birleşmiş Milletler Şartı Andlaşması'nın temel insan haklarına, insanlık onuru ve insan
TEMEL HUKUK Sosyal Düzen Kuralları Toplum halinde yaşayan insanların yerine getirmek zorunda oldukları ödevleri ve kullanacakları yetkileri belirten kurallara, sosyal düzen kuralları veya sadece sosyal
Priştine, 8 Ekim 2012 Nr. Ref.: RK 310/12 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: KI 43/12 Başvurucu SH.A JATEX Yüksek Mahkeme nin P.P.A nr 3/2008 sayı ve 03.05.2011 tarihli karar hakkında anayasal denetim
T.C. D A N I Ş T A Y Esas No : 2011/8665 Karar No : 2013/9005 Anahtar Kelimeler : Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Alanı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Ek 1 Nolu Protokol Özeti : İmar planında küçük sanayi
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR Başvuru No. 5005/08 Sebahattin SUVAĞCI/Türkiye 16 Aralık 2014 tarihinde, Başkan Guido Raimondi, Yargıçlar Işıl Karakaş, András
içtihat hukuku birleşmiş milletler kadınlara karşı ayrımcılığın önlenmesi komitesi: rahime kayhan türkiye Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi 11,12 Kadınlara Karşı Ayrımcılığın
COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYİ AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE GEÇGEL ve ÇELİK/TÜRKİYE (Başvuru no. 8747/02 ve 34509/03) KARAR STRAZBURG 13 Ekim 2009 İşbu karar AİHS nin 44/2 maddesinde belirtilen
Esas Sayısı : 2015/109 Karar Sayısı : 2016/28 1982 Anayasası nın Cumhuriyetin Nitelikleri başlıklı 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti nin bir hukuk devleti olduğu kurala bağlanmıştır. Anayasa nın 2. maddesinde
YABANCILAR ve ULUSLARARASI KORUMA KANUNU Yayım tarihi: 11 Nisan 2013 Yürürlük tarihi: 11 Nisan 2014 Diğer Mevzuat - Değiştirilen Hükümler 1950 tarihli 5682 sayılı Pasaport Kanun 2/7/1964 tarihli 492 sayılı
İnsanların birbirleriyle ve devletle olan ilişkilerini düzenleyen kurallara hukuk denir. Hukuk kurallarını koyan, uygulanıp uygulanmadığını denetleyen en yüksek organ ise devlettir. Hukuk alanında birlik
Priştine, 14 Şubat 2013 Nr. Ref.: RK 381/13 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: KI24/11 Başvurucu Ali Buzhala Prizren Bölge Mahkemesi nin Ac. nr. 593/2010 sayı ve 20 Ocak 2011 tarihli kararı hakkında anayasal
Geçici Koruma Uluslararası Standartlar BMMYK Kasım 2014 Amaç ve Kapsam Amaç: Geçici koruma ve kitlesel akın kavramları ile geçici koruma ile ilgili uluslararası standartları anlamak Sunumda yer verilecek
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA 25.5.2005 tarihli ve 5352 Sayılı Adli Sicil Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifim gerekçesi ile birlikte ektedir. Gereğini arz ederim. 29 Ocak
İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine İlişkin 30.11.2007 Tarihli Yönetmeliğin 11 ve 19. Maddeleri Anayasaya Aykırıdır Doç. Dr. Tuğrul KATOĞLU* * Bilkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Ceza
ĐKĐNCĐ DAĐRE BEŞERLER YAPI SAN. VE TĐC. A.Ş. / TÜRKĐYE (Başvuru No. 14697/07) KARAR STRAZBURG 24 Eylül 2013 Đşbu karar nihai olup, şekli düzeltmelere tabi tutulabilir. T.C. Adalet Bakanlığı, 2013. Bu gayrıresmi
ARŞ. GÖR. DR. PELİN TAŞKIN BU DERSTE NELER ÖĞRENECEĞİZ? Hukukun Dallara Ayrılması (Kamu Hukuku-Özel Hukuk) Kamu Hukuku Özel Hukuk Ayrımı Hukuk kuralları için yapılan eski ayrımlardan biri, hukukun kamu
I. Genel Bilgiler Ülkeler arasındaki hayat standartlarının farklılığı, bazı ülkelerde yaşanan ekonomik sorunlar, uygulanan baskıcı rejimler, yaşanan iç savaşlar, coğrafi olumsuzluklar dolayısıyla insanlar,
T.C. KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK) ŞİKAYET NO : 2015/5132 KARAR TARİHİ : 01/04/2016 RET KARARI ŞİKAYETÇİ : ŞİKAYET EDİLEN İDARE ŞİKAYETİN KONUSU : Türkiye Serbest Muhasebeci ve Mali Müşavirler
LİMİTED ŞİRKETLERDE İMTİYAZLI PAYLAR İmtiyazlı paylar şirketlerin ekonomik ihtiyaçları doğrultusunda kardan daha çok pay alma, şirkete finansman yaratma ya da şirkete yeni yatırımcıların katılmasını sağlama
Sevgi USTA ÇOCUK HAKLARI ve VELAYET İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER...IX KISALTMALAR... XVII KAYNAKÇA... XIX GİRİŞ I. KONUNUN TANITIMI... 1 II. KAVR AMLARDA BİRLİK SORUNU... 5 III. İNCELEME PLANI...
-Türkiye ve Avrupa Sosyal Şartı- Onaylama Türkiye, Yenilenmiş Avrupa Sosyal Şartını 27/06/2007 tarihinde onaylamış ve yenilenmiş Şart ta yer alan 98 paragraftan 91 ini kabul etmiştir (Türkiye daha önce
ANAYASAMIZI HAZIRLIYORUZ - 2- Değerlendirme Raporu Birey Hak ve Özgürlükleri (I) Yaşam hakkı Kişi dokunulmazlığı Özel yaşamın gizliliği www.tkmm.net 1 2 1. YAŞAM HAKKI Yaşam Hakkı kutsal mı? Toplumun/devletin
COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYİ AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ ÜÇÜNCÜ DAİRE ŞENOL ULUSLARARASI NAKLİYAT, İHRACAT VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ TÜRKİYE DAVASI (Başvuru no:75834/01) KARAR STRAZBURG 20 Mayıs
Priştine, 4 Temmuz 2013 Nr. Ref.: RK436/13 KABUL EDİLMEZLİK KARARI Başvuru No: KI45/13 Başvurucu Bayan Jasmine Baxhaku Kosova Yüksek Mahkemesi nin Ac.nr. 65/2012 sayı ve 29 Ekim 2012 tarihli kararı hakkında
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KABUL EDİLEBİLİRLİK HAKKINDA KARAR Başvuru no. 1047/07 Mehmet Mevlüt ASLAN / Türkiye Başkan, Nebojša Vučinić, Yargıçlar, Paul Lemmens, Egidijus Kūris, ve Bölüm
İKİNCİ DAİRE KABUL EDĠLEBĠLĠRLĠK HAKKINDA KARAR Başvuru no. 40851/08 Ġlhan FIRAT / Türkiye T.C. Adalet Bakanlığı, 2013. Bu gayri resmi çeviri, Adalet Bakanlığı, Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel
Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, korunma ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklar hakkında verilen danışmanlık tedbirlerinin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir. Kapsam MADDE 2 (1)
Uluslararası Sponsorluk Politikası 1 Nisan 2015 Amway Uluslararası Sponsorluk Politikası Bu Politika, 1 Nisan 2015 itibariyle, Amway bağlı kuruluşlarının Amway Satış ve Pazarlama Planı'nı uyguladıkları
COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYİ EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ ÜÇÜNCÜ DAİRE Cemile BOZOĞLU (AKARSU) ve Diğerleri Türkiye (Başvuru no. 787/03) Kabuledilebilirliğe İlişkin
ULUSLARARASI KIBRIS ÜNİVERSİTESİ LİSANSÜSTÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM VE ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ HUKUK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI Hukuk Yüksek Lisans: Tezli Program Ders Kodu Ders Adı Kredi HUK 500 Tez Kredisiz HUK 590 Seminer
VII. ULUSLARARASI BALKAN BÖLGESİ DÜZENLEYİCİ YARGI OTORİTELERİ KONFERANSI 28-30 MAYIS 2012, İSTANBUL Yargının Bağımsızlığı ve Yasama ve Yürütme Güçleriyle İşbirliği Türkiye Cumhuriyeti Hâkimler ve Savcılar
Ümit GÜVEYİ Demokratik Devlet İlkesi Çerçevesinde Seçimlerin Yönetimi ve Denetimi İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR... XI GİRİŞ...1 Birinci Bölüm Teorik Boyutuyla Genel Kavramsal Çerçeve
AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE NİN SARAR / TÜRKİYE KARARI * ** (Başvuru no. 1947/09, Karar Tarihi: 27 Mart 2012) Sarar / Türkiye davasında, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (İkinci Daire), komite
Alman Federal Mahkeme Kararları Federal İş Mahkemesi Çev.: Alpay HEKİMLER* Karar Tarihi: 12.08.2008 Sayısı : 9 AZR 632/07 İşveren tarafından düzenlenip işçiye verilecek olan çalışma belgesinin, işkolunun
DİPLOMASİ AJANLARI DA DAHİL OLMAK ÜZERE ULUSLARARASI KORUNMAYA SAHİP KİŞİLERE KARŞI İŞLENEN SUÇLARIN ÖNLENMESİ VE CEZALANDIRILMASINA DAİR SÖZLEŞME 1 Bu Sözleşmeye taraf devletler, Birleşmiş Milletler Yasasının
Haklarım var, Hakların var, Hakları var... Çocuk haklarına giriş Herkesin hakları vardır. Ayrıca, 18 yaşından küçük bir erkek veya kız çocuğu olarak sizin özel bazı haklarınız vardır. Bu hakların bir listesi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Sorular ve Cevaplar Sorular ve Cevaplar AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ NEDİR? Bu soru ve cevaplar Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğü nce hazırlanmıştır. Bu belge Mahkeme yi bağlayıcı
Yrd. Doç. Dr. Evra ÇETİN İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi nin 8-11. maddeleri Bağlamında Çalışanların Hakları İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... V İÇİNDEKİLER...VII GİRİŞ...1 I. Konunun Önemi...1 II. Çalışan Kavramının
YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR. DURUŞMA TALEPLİDİR. ANKARA İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI NA DAVACI VEKİLİ DAVALILAR : Türkiye Barolar Birliği Başkanlığı : Oğuzlar Mah. Barış Manço Cad. Av. Özdemir Özok
COUNCIL OF EUROPE AVRUPA KONSEYİ AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ İKİNCİ DAİRE ZEYTİNLİ/TÜRKİYE (Başvuru no. 42952/04) KARAR STRAZBURG 26 Ocak 2010 İşbu karar AİHS nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar