Son yıllarda küresel emisyonların artışı yavaşlarken, ülkelerin mevcut taahhütleri ile söz verdikleri küresel sıcaklık sınırlarını aşmaktan kaçınmak için yapılması gerekenler arasında büyük ve büyüyen bir boşluk var. CarbonBrief, gelecekte büyük emisyon azaltımları olmadığında dünyanın bu sınırları ne zaman aşabileceğine dair bir analiz yürütmüştür.
CarbonBrief’in bu analizinde, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin (IPCC) 2021-2022’de çıkması beklenen altıncı değerlendirme raporuna kadar yürütülen ve "CMIP6" olarak bilinen en son nesil iklim modelleri kullanılmıştır.
Analiz sonuçlarına göre;
- Emisyonların hızla azaltılmadığı senaryolarda dünya muhtemelen 2026 ile 2042 yılları arasında 1,5oC'yi aşacaktır, özellikle 2030-2032 yıllarından itibaren..
- En yüksek emisyon senaryosunda 2oC eşiği muhtemelen 2034-2052 yılları arasında aşılacak.
- Emisyonların mevcut seviyelere yakın kaldığı mütevazi bir azaltım senaryosuna göre 2oC eşiği, muhtemelen 2038 ile 2072 arasında aşılacaktır.
Dünyanın 1.5oC veya 2oC gibi bir sıcaklık sınırını ne zaman aşacağını belirlemek kolay değildir. Örneğin, uzmanlar arasında referans “başlangıç” dönemi konusunda bazı anlaşmazlıklar vardır. Paris Anlaşması sıcaklık sınırlarını “sanayi öncesindeki düzeyin üstünde” olarak tanımlarken, sanayi öncesi olarak tanımlanan net bir dönem belirtmemiştir. Gözlemsel sıcaklık kayıtları, yüzey sıcaklığı kayıtları üreten bazı gruplar için yalnızca 1850'ye kadar uzanırken, diğer gruplar için 1880'e kadar uzanır.
İklim kayıtları ve bazı belli lokasyonlar için daha uzun süreli kayıtlar,1800'lerin sonlarından 0,2oC'ye kadar daha soğuk olan daha önceki sıcaklıkları tahmin etmek için kullanılabilmektedir. Bazı bilim adamları, bu daha önceki dönemi referans almanın daha uygun olduğunu savundular. Bununla birlikte, çoğu araştırmacı ve uluslararası iklim müzakerecisi, endüstri öncesi döneme yönelik referans noktası olarak 1800'lerin ortalarından sonlarına kadar olan dönemi kullanmaya devam etti.
1800'lerdeki ve son yıllardaki küresel ısınmanın düzeyine ilişkin gözlemsel yüzey sıcaklığı kayıtları arasında, dikkate değer farklılıklar vardır. Örneğin, Berkeley Earth kaydı, dünya sıcaklıklarının sanayi öncesi (1850-1899) dönemden bu yana zaten 1,25oC kadar arttığını gösterirken, Met Office / UEA HadCRUT4 kaydı aynı dönem aralığı için sadece1,06oC ısınma olduğu şeklinde göstermektedir.
Benzer şekilde, son 50 yıl dikkate alındığında NASA GISTEMP kaydı, HadCRUT4 kayıtlarından 0,1oC daha fazla ısınma göstermektedir. Bu farklılıklar temel olarak metodolojik seçimlerden ve kullanılan verilerden kaynaklanmaktadır. Ama bu farklılıklar özellikle ısınmanın küçük olduğu yerlerde 1.5oC sınırı ile ilgili olarak belirli bir sıcaklık sınırının aşılıp aşılmadığını değerlendirirken büyük bir etki yaratabilir.
Son olarak, bir sıcaklık sınırının hangi noktada aşıldığının nasıl belirleneceği sorusu vardır.
Herhangi bir yıldaki küresel ortalama yüzey sıcaklıkları, uzun dönemli ısınma ve kısa dönemli doğal değişkenliğin bir kombinasyonu sonucu ortaya çıkar. İkinci olarak; El Niño ve La Niña olayları veya volkanik patlamalar, içinde bulunduğumuz süreçte bir yılın insanların neden olduğu uzun dönemli ısınma eğiliminden 0.2oC'ye kadar daha sıcak veya daha soğuk olmasına neden olabilir. Bu, insanların dünyayı yalnızca 1.3oC ısıtmasının - bugünkü ortalama sıcaklıkların biraz üzerinde - ve 1.5oC'yi aşan bir yıla tanıklık etmesinin oldukça yüksek ihtimal olduğu anlamına gelmektedir. Aslında, Dünya Meteoroloji Örgütü son çalışmalarında, küresel ortalama sıcaklıkların 2025 yılına kadar en az bir yıl için 1.5oC'yi geçme olasılığının dörtte bir ihtimalle olabileceğini tahmin etmektedir.
Uluslararası araştırmacılar ve politika yapıcılar, kısa vadeli doğal değişkenlikten çok, uzun vadeli insan kaynaklı ısınmanın etkileriyle ilgilenmektedir. Bu nedenle, 1.5oC ve 2oC limitlerinin aşılması genellikle tek bir yılın yerine birçok yılın ortalaması üzerinden tanımlanmıştır, yine de üzerinde anlaşmaya varılmış net bir yaklaşım yoktur.
Carbon Brief’in analizinde, hem tarihsel hem de gelecek iklim modellerindeki sıcaklıklardan hareketle kısa dönemli doğal değişkenliği yok etmek için basit bir yaklaşım güdülmüştür ve yeni CMIP6 iklim modellerinden alınan en son sonuçlara dayanarak dünyanın 1.5oC ve 2oC hedeflerini ne zaman aşabileceği hesaplanmıştır.
Aşağıdaki şekil, tek bir iklim model çalışmasında uzun vadeli ısınma eğilimini yıldan yıla meydana gelen değişikliklerden ayırmak için uygulanan bir yaklaşımın örneğini göstermektedir. Düzeltilmiş ortalama, 25 yıllık bir dönemi kullanan yerel bir regresyon (LOWESS) yaklaşımı kullanılarak üretilir. Ancak bu, basit bir hareketli ortalamadan farklıdır, çünkü düzeltilmiş ortalamada yakın olan yıllara uzaktakilere göre daha fazla ağırlık verir.
Yukarıdaki kırmızı ile gösterilen eğilim çizgisi, ABD Ulusal Atmosferik Araştırma Merkezi'nin CESM2 modelinden alınan düzeltilmiş model verileridir ve 1.5oC'yi bugünden sadece dört yıl sonra yani 2024'te geçeceğimizi göstermektedir.
Bununla birlikte CESM2, mevcut düzende dünyada gözlemlenen 1.2oC'ye kıyasla 2020 yılında sanayi öncesi döneme göre 1.4oC ısınma olacağını belirtmektedir. Bu çelişki, 1.5oC'yi geçtiği yılın, gelecekte yaşanması beklenen ısınmanın hızından çok, modelin tahmin yöntemi (hintcast) ve gözlemsel sıcaklıklar arasındaki tarihsel uyumsuzluklardan kaynaklandığı anlamına gelmektedir.
1.5oC ve 2oC hedeflerinin ne zaman aşılacağını belirlemek için her modelde sanayi öncesi dönemden beri basitçe ısınmayı kullanmak, oldukça yanıltıcı olacaktır, çünkü bazı modeller dünyanın yaşadığı gerçek ısınma miktarını abartmakta veya küçümsemektedir.
Bu nedenle, 1800'lerde başlayan modellere bakmak yerine, günümüze kadar gözlemlenen sıcaklıklara ve farklı iklim modelleri tarafından gelecekte ne kadar ek ısınmanın öngörüldüğüne bakabiliriz.
Aşağıdaki şekil, bu yaklaşımın bir örneğini göstermektedir. Yaklaşımda, 2020'ye kadar gözlemsel sıcaklık kayıtlarının düzeltilmiş bir ortalamasını ve bu noktadan sonra belirli bir senaryoyu (SSP2-4.5; aşağıya bakınız) çalıştıran tüm farklı CMIP6 iklim modelleri kullanılmıştır. Her iklim modeli, 2020 yılından itibaren öngörülen ısınmayı gösterir.
Küresel Ortalama Sıcaklık Düzeyi 1.5oC’ye Ne Zaman Ulaşacak?
Bu analizde, küresel sıcaklıkların 1.5oC ve 2oC sınırlarını ne zaman aşacağını tahmin etmek için hem tarihsel gözlemler hem de en yeni CMIP6 iklim modelleri kullanılmış ve ardından yıldan yıla doğal değişkenliği ortadan kaldırmak için yanlıklıklar ortadan kaldırılmıştır. CMIP6 modelleri, farklı "Paylaşılan Sosyoekonomik Yollarda (Shared Socioeconomic Pathways -SSP'ler)" çok çeşitli gelecek emisyon senaryoları için çalıştırılmıştır.
SSP1-1.9 ve SSP2-2.6 gibi daha katı azaltım senaryoları altında yer alan bazı CMIP6 model çalışmalarında küresel ısınma düzeyleri hiçbir şekilde 1.5oC veya 2oC'yi geçmemektedir. 2100 yılına kadar 1.5oC’lik küresel ısınmadan kaçınmak için çok iyimser senaryo olan SSP1-1.9 kapsamında, şu anda mevcut olan 12 model çalışmasından ikisi, 21. yüzyılın hiçbir noktasında 1.5oC’yi geçmemektedir. 1.5oC'yi aşan koşuların çoğu, geçici olarak sadece “aşma” yı aşmakta ve ardından 21. yüzyılın sonunda sıcaklıklar 1.5oC'nin altına düşmektedir. Bununla birlikte, 12 modelden dördü, 2100'de 1,5oC'nin üzerinde kalmaktadır.
SSP1-1.9, hedefleri aşmayan bazı modellere sahip olduğu için, bu analizde çok sayıda CMIP6 çalışmasına sahip diğer dört senaryoya odaklanılmıştır. Bu senaryolar; SSP1-2.6, SSP2-4.5, SSP3-7.0 ve SSP5-8.5’tur. Gelecekte hiç emisyon azaltımı olmayan orta düzeyli artışı içeren bu senaryoların tümünde, küresel ortalama yüzey sıcaklıkları 1.5oC'yi aşmaktadır.
Aşağıdaki şekil, tüm farklı CMIP6 modellerinde küresel sıcaklıkların ne zaman 1,5oC hedefini aşacağına yönelik öngörüleri göstermektedir. Sütunlar, belirli bir SSP senaryosu için "aşım" tarih aralığını temsil ederken, siyah noktalar tüm bireysel model tahminlerini temsil etmektedir.
SSP1-2.6 senaryosunda küresel yüzey sıcaklıklarının, 2026-2057 yılları arasında (muhtemelen 2033 ortalarında) 1.5?'yi aşması beklenmektedir. SSP2-4.5 için, bu aralık 2026-2042 arasıdır (muhtemelen 2032 yılı ortaları). Bu aralık SSP3-7.0 senaryosu için, 2026 ile 2038 arasında iken (muhtemelen 2032 yılının ortaları), SSP5-8.5 senaryosunda 2026 ile 2039 arasında (3030 yılı ortalarında) 1.5oC'yi geçen sıcaklıklar yaşanması öngörülmektedir. Dikkate değer sayıda model çalışmasının mevcut olduğu diğer senaryo - SSP1-1.9 - 2031'in ortalarını (2029 ile 2052 arasında) işaret eder, ancak bu aralık hedef sıcaklığı asla aşmayan 12 model çalışmasının 3'ünü hariç tutar.
En son Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) World Energy Outlook projeksiyonlarının da dünyanın önümüzdeki yirmi yıl içinde nispeten sabit kalan emisyonlarla SSP2-4.5'e yakın bir eğilim içinde olacağını gösterdiğini belirtmekte fayda vardır.
Bu sonuçlar, aynı yaklaşımı kullanarak IPCC'nin 2013-14'te yayınlanan beşinci değerlendirme raporunun temelini oluşturan son nesil model CMIP5'e oldukça yakındır. RCP8.5 senaryosunda, CMIP5 modelleri 2027 ile 2036 yılları arasında (medyan yıl 2031) 1.5oC'yi geçmektedir.
Yıl aşımını tahmin etmenin başka bir yolu, sadece son 30 yıldaki tarihsel ısınma oranını alıp geleceğe yaymaktır. Bu durumda, küresel sıcaklıkların 2037 civarında 1.5oC'yi aşmasını bekleriz ki bu, SSP2-4.5 nispeten sabit emisyon senaryosunda beklenen aralık dahilinde, aşımın 2032 yılının ortalarından biraz daha ileride gerçekleşeceği öngörülmektedir.
Küresel ortalama sıcaklıklar ne zaman 2oC’ye ulaşacak?
Aşağıdaki şekil 2? hedefi için benzer bir analizi göstermektedir. Hedef ve gözlemlenen mevcut ısınma arasındaki daha büyük aralıktan kaynaklı olarak aşım yılı SSP senaryoları arasında çok daha fazla değişiklik gösterir. Çünkü artan zaman aralıkları senaryolar arasındaki farklılıklara en fazla neden olan konulardandır.
Emisyonların mevcut seviyeler civarında kaldığı ılımlı bir azaltım senaryosu olan SSP2-4.5 senaryosunda sıcaklıkların, 2038 ile 2072 arasında (medyan yıl 2052) 2oC'yi geçmesi beklenmektedir.
Yüksek emisyon değerine sahip SSP3-7.0 senaryosunda, 2oC eşiğinin 2035 ile 2058 yılları arasında (muhtemelen 2048 yılı ortalarına) aşılacağı kestirilmektedir. Ve en kötü senaryo olan SSP5-8.5 senaryosunda, 2034 ile 2052 arasında (medyan yıl 2043) 2oC sınırı açılacaktır.
Bu sonuçlar, RCP8.5 senaryosundaki 2038-2053 yılları arasında (olasılıkla 2045 ortalarında) aşım tarihine sahip son nesil modellerle (CMIP5) makul ölçüde uyumludur.
Son 30 yıldaki tarihsel ısınma eğilimi geleceğe doğru uzatılırsa, küresel sıcaklıkların 2062 civarında 2oC'yi aşması beklenir - bu, benzer şekilde SSP2-4.5 senaryosu aralığında, ancak medyan yıldan biraz daha yüksektir.
Tarihsel ve model olarak gösterilmiş ısınma arasındaki bu farklılıklardan bazıları, modellerin küresel yüzey hava sıcaklıklarını rapor ettiği gerçeğini yansıtırken, CarbonBrief’in gözlemsel kaydı kara üzerindeki deniz yüzeyi sıcaklıklarını okyanus üzerindeki yüzey hava sıcaklıklarıyla harmanlamıştır (biraz daha yavaş ısınma).
Kalan karbon bütçesi nedir?
Modellerin 1.5oC ve 2oC sıcaklık hedeflerini aştığı yıl, farklı SSP senaryolarının her birindeki CO2 emisyonlarına dayalı olarak kalan küresel karbon bütçesini hesaplamak için de kullanılabilir.
Böylece 1.5oC hedefi için 2020'den itibaren 749 milyar ton CO2 (GtCO2); tüm modellerde 489GtCO2 ila 1.189GtCO2 aralığında kalan bir tahmini karbon bütçesi vermektedir. Bu değer, yaklaşık 500 GtCO2 civarında bir karbon bütçesine sahip olan (harmanlanmış kara / okyanus sıcaklıklarına dayalı olarak) son IPCC 1,5oC Özel Raporundaki (SR15) değerden biraz daha (yaklaşık %50 oranında) yüksektir.
Bununla birlikte, iklim modellerinin ima ettiği karbon bütçelerini SR15'tekilerle karşılaştırmak dikkat gerektirmektedir. Leeds Üniversitesi'nden Prof. Piers Forster Carbon Brief'e şunları söylemiştir:
"SR15 raporundaki CO2’i dikkate almayan karbon bütçesi tahminleri, sıcaklığı 1.5oC veya 2oC'de zirveye çıkan bir senaryodan oluştuğu için, senaryolar farklı CO2’siz ısınma değerlerine sahiptir. Bu nedenle SR15 senaryolarında bunun SSP'lerde olduğundan ne kadar farklı olduğunu düşünmeniz gerekir. Bu yüzden, geriye kalan karbon bütçesiyle ilgili her zaman bir şeyler yapmanın büyük bir hayranı değilim. Ayrıca, emisyonlar ve ısınmanın gerçekleşmesi arasında yaklaşık iki yıllık bir gecikme vardır. Bu nedenle bütçenin 1.5oC'den birkaç yıl önce tükendiğini unutmayın. "
Dünyaya saldığımız emisyonları hızla azaltmaya başlamazsak, 1.5oC hedefinin 2026 ile 2042 yılları arasında bir ara aşılacağı açıktır.
İklim modelleri, iklimin CO2'ye ne kadar duyarlı olduğuna dair farklı tahminlerin yanı sıra modellerin doğasındaki değişkenlik nedeniyle çok çeşitli olası aşım tarihleri göstermektedir. Benzer şekilde, gelecekteki emisyonlar kabaca sabit kalsa bile dünya 2040'lar ve 2070'ler arasında sanayi öncesi düzeyden 2oC daha fazla ısınma eşiğini aşan yıllar yaşayacaktır. Hatta, emisyonlar artmaya devam ettiği takdirde, küresel ısınma 2030'lar ve 2050'ler arasında 2oC'yi aşabilir.
Kaynak:carbonbrief.org/analysis-when-might-the-world-exceed-1-5c-and-2c-of-global-warming
Çeviri ve Yorum: Nuray Çaltı
E-Mail: firstname.lastname@example.org