

RODİNİA
Rodinia, 1.23 Ga birikim ve eski kıtanın dağılması sonucu üretilen parçaların çarpışması sonucu Columbia küresel ölçekli 2.0-1.8 Ga orojenezini tarafından oluşumu sağlandı. [7]
Rodinia, 633-573 milyon yıl önce Pannotia’yı oluşturmak için kıtasal parçaları yeniden bir araya getirilerek Neoproterozoik’te dağıldı. Pannotia’nın aksine, Rodinia’nın kesin konfigürasyonu ve jeodinamik geçmişi hakkında henüz çok az şey biliniyordu. Paleomanyetik kanıtlar, Dünya’nın kabuğunun tek tek parçalarının paleolatlılığına dair bazı ipuçları sağlamakla beraber jeologların benzer jeolojik özellikleri karşılaştırarak bir araya getirdikleri boylamları için değil, şu anda genellikle geniş bir alana yayılmıştır.
Yaklaşık 717-635 milyon yıl önce küresel iklimin aşırı soğuması (Cryogenian döneminin Kartopu Dünyası olarak adlandırılır) ve sonraki Ediacaran ve Kambriyen dönemlerinde ilkel yaşamın hızlı evriminin, parçalanma tarafından tetiklendiği düşünülmektedir. Rodinia ya da tektonik süreçlerin yavaşlamasıyla sonuçlandı. [8]
JEODİNAMİK
Erken Neoproterozoik’te bir süper kıtanın var olduğu fikri, jeologların bu çağa ait orojenlerin neredeyse tüm kratonlarda var olduğunu belirledikleri 1970’lerde ortaya çıktı.[9] Örnekler, Kuzey Amerika’daki Grenville orojenezi ve Avrupa’daki Dalslandian orojenezidir.
O zamandan beri, bu süper kıtadaki kratonların konfigürasyonu için birçok alternatif rekonstrüksiyon önerildi. Bu rekonstrüksiyonların çoğu, orojenlerin farklı kratonlar üzerindeki korelasyonuna dayanmaktadır. [10] Rodinia’da ki çekirdek kratonların konfigürasyonu şu anda oldukça iyi bilinmesine rağmen, son rekonstrüksiyonlar hala birçok ayrıntıda farklılık gösteriyor. Jeologlar jeolojik ve paleomanyetik verileri toplayarak belirsizlikleri azaltmaya çalışırlar.
Yeniden yapılanmaların çoğu, Rodinia’nın Kuzey Amerika kratonundan (Laurentia’nın sonraki paleo kıtası ) oluşturduğu, güneydoğuda Doğu Avrupa kratonu (daha sonra Baltica’nın paleo kıtası), Amazon kratonu (Amazonia) ve Batı Afrika kratonuyla çevrelenmiş çekirdeğini göstermekte ve güneyde Río de la Plata ve São Francisco kratonlarıyla ayrıca güneybatıda Kongo ve Kalahari kratonları ile kuzeydoğuda Avustralya, Hindistan ve doğu Antarktika ile birlikte oluşum alanıdır. Pozisyonları Kuzey Amerika kratonunun kuzeyindeki Sibirya ile Kuzey ve Güney Çin , yeniden yapılanmaya bağlı olarak büyük ölçüde farklılık gösterir. [11] [12]
- SWEAT -Yapılandırma (Güneybatı ABD-Doğu Antarktika kratonu): Antarktika, Laurentia’nın güneybatısındadır ve Avustralya, Antarktika’nın kuzeyindedir. [13]
- AUSWUS-Yapılandırması (Avustralya-batı ABD): Avustralya, Laurentia’nın batısında yer almaktadır.
- AUSMEX-Konfigürasyonu (Avustralya-Meksika): Avustralya, Laurentia’ya göre şu anki Meksika’nın bulunduğu yerdedir.
- Li ve diğerleri tarafından “Eksik bağlantı” modeli . Avustralya ile Laurentia’nın batı kıyısı arasında Güney Çin’in bulunduğu 2008. [14] Tarim Block’un Avustralya ve Laurentia arasında genişletilmiş veya alternatif bir kayıp halka görevi gördüğü gözden geçirilmiş bir “Kayıp Bağlantı” modeli önerildi. [15]
- Sibirya , Sears & Price 2000’de olduğu gibi ( Belt Supergroup aracılığıyla) batı ABD’ye bağlanmıştır. [16]
- Arasında Rodinia Scotese. [17]
Rodinia’nın oluşumundan önceki paleocoğrafya hakkında çok az şey biliniyor. Paleomanyetik ve jeolojik veriler, yalnızca Rodinia’nın [16] dağılmasından itibaren rekonstrüksiyonlar oluşturmaya yetecek kadar kesindir. Rodinia’nın 1.3 ile 1.23 milyar yıl önce oluştuğu ve 750 milyon yıl önce yeniden ayrıldığı düşünülüyor. [18] Rodinia çevriliydi Superocean jeologlar Mirovia (Rusça мировой-mirovoy; “küresel”) adını vermiştir.
JDA Piper’a göre Rodinia, Prekambriyen zamanlarının son bölümünde kıta kabuğunun konfigürasyonu ve tarihi için iki modelden biridir. Diğeri Paleopangea, Piper’ın kendi konseptidir. [19] Piper, bu çağ ve öncekiler için alternatif bir hipotez önermektedir. Bu fikir, Rodinia’nın Proterozoyik zamanların ikinci kısmında aşamalı ayrılığa maruz kalan geçici bir süper kıta olarak var olduğunu ve bunun yerine bu zamana ve daha önceki zamanlara tek ve kalıcı bir Paleopangaea’nın hakim olduğunu red eder. Kanıt olarak, bu zamana atanan kıtasal kabuğun paleomanyetik kutuplarının 825 ila 633 milyon yıl önce tek bir yola ve son olarak 750 ila 633 milyon yıl arasında neredeyse durağan bir konuma uyduğuna dair bir gözlem öneriyor. [8] Bu ikinci çözüm, dağılmanın Ediacaran dönemiyle sınırlı olduğunu ve Prekambriyen ve Fanerozoyik dönemler arasındaki geçişi karakterize eden dramatik çevresel değişikliklere yol açtığını öngörmüştür.
PARÇALANMA – AYRILMA
2009’da UNESCO’nun ‘Rodinia Assembly and Breakup’ adlı IGCP projesi 440, Rodinia’nın 825-550 milyon yıl arasında dört aşamada dağıldığı sonucuna vardı: [20]
- Dağılma , Güney Avustralya, Güney Çin, Tarım, Kalahari, Hindistan’da kabuğun kavislenmesi, yoğun iki modlu magmatizma ve kalın çatlak tipi tortul ardılların birikimi gibi etkileri kaydedilen 825-800 milyon yıl önce süperplume tarafından başlatıldı.
- Rifting aynı kratonlar 800-750 Ma’da ilerledi ve Laurentia ve belki Sibirya’ya yayıldı. Hindistan (Madagaskar dahil) ve Kongo-Säo Francisco Craton bu dönemde ya Rodinia’dan ayrılmıştı ya da hiçbir zaman süper kıtanın bir parçası olmadı.
- Rodinia’nın merkezi kısmı Ekvator’a yaklaşık 750-700 milyon yıl önce ulaştığında, batı Kalahari, Batı Avustralya, Güney Çin, Tarım ve Laurentia’nın çoğu kenarındaki yeni bir magmatizma ve yarılma dalgası sökülmeye devam etti.
- 650–550 Milyon yıl önce birkaç olay aynı zamana denk geldi: Iapetus Okyanusu’nun açılması; Braziliano, Adamastor ve Mozambik okyanuslarının kapanması ve Pan-Afrika orojenezi. Sonuç, Gondwana’nın oluşumuydu.
Rodinia hipotezi, çatlakların her yerde aynı anda başlamadığını varsayar. Çoğu kıtada Neoproterozoik çağın geniş lav akışları ve volkanik patlamaları bulunur ki bu, yaklaşık 750 milyon yıl önce büyük ölçekli çatlakların kanıtıdır. [2] 850 ve 800 milyon yıl kadar erken bir tarihte [18] , günümüz Avustralya, Doğu Antarktika, Hindistan ve Kongo ve Kalahari kratonlarının kıta kitleleri arasında bir tarafta ve daha sonra Laurentia, Baltica, Amazonia ve Batı Afrika ve Rio de la Plata kratonları. [21] Bu yarık, Ediacaran sırasında Adamastor Okyanusu’na doğru gelişti.
Yaklaşık 550 milyon yıl önce, Ediakaran ile Kambriyen arasındaki sınırda, ilk kraton grubu sonunda Amazonia, Batı Afrika ve Rio de la Plata kratonları ile yeniden kaynaştı. [22] Bu tektonik aşamaya Pan-Afrika orojenezi denir. Gondwana kıtası biçiminde yüz milyonlarca yıl boyunca sabit kalacak bir kıtalar konfigürasyonu yarattı .
Yaklaşık 610 milyon yıl önce (Ediacaran döneminin yarısında) ayrı bir yarılma olayında, Iapetus Okyanusu oluştu. Bu okyanusun doğu kısmı Baltica ile Laurentia arasında, batı kısmı ise Amazonia ile Laurentia arasında oluşmuştur. Bu ayrılığın kesin anları ile kısmen eşzamanlı Pan-Afrika orojenezinin ilişkilendirilmesi zor olduğundan, tüm kıta kütlesinin yaklaşık 600 ila 550 milyon yıl önce tek bir süper kıtada yeniden birleşmiş olması olabilir. Bu varsayımsal süper kıta Pannotia olarak adlandırılır.
PALEOİKLİM VE YAŞAM ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Daha sonraki süper kıtaların aksine, Rodinia tamamen kısır olacaktı. Rodinia, karmaşık yaşam kuru toprağı kolonileştirmeden önce vardı. Tortul kaya analizine göre Rodinia’nın oluşumu, ozon tabakasının bugünkü kadar geniş olmadığı zamanlarda meydana geldi. Ultraviyole ışık, organizmaları kendi içlerinde yaşamaktan caydırdı. Bununla birlikte, varlığı, zamanının deniz yaşamını önemli ölçüde etkiledi.
Gelen Cryogenian dönemi Toprak geniş deneyimli Buzullaşmalar ve sıcaklıklar bugünkü kadar serin gibi en az idi. Rodinia’nın önemli bölgeleri buzullarla veya güney kutup buzuluyla kaplı olabilir.
Kıta yarılmasının ilk aşamalarında düşük sıcaklıklar abartılmış olabilir. Yırtılmak üzere olan kabuktaki jeotermal ısıtma zirveleri; ve daha sıcak kayaçlar daha az yoğun olduğu için, kabuk kayaları çevrelerine göre yükselir. Bu yükselme, havanın daha soğuk olduğu ve buzulun mevsim değişiklikleri ile erime olasılığının daha düşük olduğu yüksek rakımlı alanlar yaratır ve Ediacaran döneminde bol buzullaşmanın kanıtlarını açıklayabilir. [2]
Sonunda kıtaların yarılması, daha sıcak, daha az yoğun okyanusal litosfer üreten yeni okyanuslar ve deniz tabanı yayılması yarattı. Düşük yoğunluğu nedeniyle, sıcak okyanus litosfer, eski, soğuk okyanus litosfer kadar derin olmayacaktır. Nispeten geniş yeni litosfer alanlarının olduğu dönemlerde, okyanus tabanları yükselir ve östatik deniz seviyesinin yükselmesine neden olur. Sonuç, daha fazla sayıda sığ denizdi.
Okyanusların daha geniş su alanlarından kaynaklanan artan buharlaşma, yağış miktarını artırmış olabilir ve bu da açıkta kalan kayaların hava koşullarını artırmıştır. Sabit izotoplar 18O: 16O oranına ilişkin verilerin bilgisayar modellerine girilmesiyle, volkanik kayanın hızlı ayrışmasıyla bağlantılı olarak, bu artan yağış miktarının sera gazı seviyelerini eşiğin altına düşürmüş olabileceği gösterilmiştir. Snowball Earth olarak bilinen aşırı buzullaşma dönemini tetiklemek için gerekliydi. [23]
Artan volkanik aktivite, aynı zamanda, ilk hayvanların gelişiminde önemli bir rol oynamış olabilecek biyolojik olarak aktif besinler deniz ortamına da katılmıştır.
İLGİLİ KONULAR :


KAYNAKÇA
KAYNAKLAR