Bakıkulu nedir, kime denir? Osmanlı Devleti’nde bakıkulunun özellikleri ve görevleri nelerdir? Bakıkulu hakkında bilgi.
Bakıkulu
Bakıkulu; Gulam-ı Bakı olarak da bilinir, Osmanlılarda Tanzimat‘a değin vergi denetimi ve tahsili ile maliyeye ilişkin soruşturmaları yapan memurdur.
İlk bakıkulları, I. Selim (Yavuz) döneminde (1512-20) atandı. Görevleri, devletin gelir ve gider işlerini yürüten sorumlu kişileri denetlemekti. Sayılan 60 dolayında olan bakıkulları, sonraki yüzyıllarda hazine alacaklarının izlenmesi ve tahsili, vergi borcu bulunanların sıkıştırılması, yolsuzluk ve zimmete para geçirme olaylarına el koyma gibi mali ve hukuksal görevleri de yürüttüler. Düzenledikleri raporların ivedilikle işlem görmesi, suçlananların tazminat ödemesi ya da cezalandırılması doğrultusundaki önerilerinin yerine getirilmesi yasa gereğiydi.
Amirleri olan başbakıkulu (sergulam-ı bakı), başdefterdann (şıkk-ı evvel defterdarı) danışmanı olarak arada bir divan toplantılarına da katılırdı. Ayrıca ulufe dağıtımı, sune çıkarılması, müsadere kararının yerine getirilmesi, vergi uyuşmazlığıyla ilgili yargılamalarda devlet adına taraf olma gibi görevleri de vardı. Başbakıkulu, gerekli gördüğü hallerde mali suçluları tutuklatabilirdi. Görevle eyaletlere en çok giden Osmanlı memurları sayılan başbakıkulu ile bakıkullarının yerini Tanzimat’tan sonra maliye başmüfettişi ve maliye müfettişleri almıştır.