

Henri Bergson Kimdir?
Fransız filozof Henri Bergson, 1859da Pariste doğdu.


Hareket, değişim ve evrim değerlerine göre statik değerleri reddeden ve süreç felsefesi diye adlandırdığı akımın öncüsüydü. Aynı zamanda iyi bir edebiyatçı olan düşünür, 1927'de Nobel Edebiyat Ödülü'nü aldı. Öğretim kariyeri Paris dışındaki başladı. Angers (188183) ve Clermont-Ferrand'da çalıştıktan sonra felsefe çalışmalarına yoğunlaştı.1889 tarihli eseri Zaman ve Özgür İradede Bergson, zaman kavramını, bilim tarafından istihdam edilen bir saat ile ölçülen zamanın mekansallaştırılmış kavramsal anlayışı olarak gördüğü şeyin aksine açıklamaya çalıştı. İnsanın içsel benliğindeki psikolojik gerçeklerin niteliksel olarak birbirinden farklı olduğunu ve özellikle psikologların gerçekleri çarpıttığını iddia etti. Uyaranın yoğunluğu ile karşılık gelen duyumun yoğunluğu arasında hesaplanabilir bir ilişki kurduğunu öne süren Fechner Yasasını eleştirdi. İnsan özgürlüğüne karşı bilimsel determinizm adına yapılan itirazların temelsiz olduğunu savundu. 1891'de Fransız romancı Marcel Proust'un kuzeni Louise Neuburger ile evlendi. Bu arada, zihin ve beden arasındaki ilişkiyi araştırmaya koyuldu. Hakim olan doktrin, her psikolojik gerçek için, onu kesinlikle belirleyen uygun bir fizyolojik gerçek olduğunu iddia eden psikofizyolojik paralellikti. Her ne kadar determinizm argümanını çürütmüş olduğuna ikna olmuş olsa da, doktora tezindeki kendi çalışması, zihin ve bedenin nasıl bağlantılı olduğunu açıklamaya teşebbüs etmemişti. Bu probleme ilişkin araştırmasının bulguları 1896'da Matière et mémoire başlığı altında yayımlandı (Matter and Memory).
Analizleri, kitaplarında olduğu gibi, özel bir problem tespitiyle başladı ve ilk olarak güncel bilimsel görüşe göre bilinen ampirik olguları inceledi. Bu nedenle Matière et Mémoire kitabı için bellek, psikolojik fenomenler ve dil kullanma yeteneğinin kaybolması üzerine literatür incelemesi yaptı. Psikofizyolojik paralellik teorisine göre, beyindeki bir lezyon da bir psikolojik gücün temelini etkilemelidir. Bergazi afazisinin ortaya çıkması, bunun böyle olmadığını gösterdi. Bu şekilde etkilenen kişi, başkalarının söyleyeceklerini anlar, neyi söylemek istediğini bilir, konuşma organlarının felce uğratmaz ve konuşamaz. Bu gerçek, kaybolan bir anı değil, daha ziyade, onu ifade etmek için gerekli olan bedensel mekanizmanın olduğunu iddia etmektedir. Bu gözlemden Bergson, hafızanın, aklın veya ruhun bedenden bağımsız olduğunu ve kendi amaçlarını gerçekleştirmek için kullanıldığı sonucuna vardı. 1914te emekli olan düşünür, 1941de Paris'te öldü. İngiltereden Fransaya göç eden bir Yahudi ailesinin çocuğudur. Lise yıllarında önce matematiğe, sonra felsefeye ilgi duymuştur. École Normale Supérieurede felsefe eğitimini sürdürürken Herbert Spencerin evrimciliğinden etkilenmiştir. Evrimcilik, Charles Darwinin (1809-1882), Türlerin Kökeni adlı eserinde (1859) tüm canlıların aslında ortak bir atadan doğduğunu, türlerin başlangıçta oldukları ya da yaratıldıkları gibi kalmadıklarını, dünyadaki yeni şartlara uyum sağlayarak sürekli bir değişim içinde bulunduklarını savunan görüştür. Darwin hangi canlıların varolacaklarını hangilerinin yokolacaklarını belirleyen mekanizmaya doğal seçilim adını verir. Biyolojinin 19. yyda bir bilim olarak ortaya çıkmasında evrim düşüncesinin önemli bir payı vardır. Canlıların sınışandırılması ve biyolojik sistematik bu düşünce sayesinde kurulabilmiştir. Charles Darwinin teorilerinden etkilenen Herbert Spencer, evrim kavramını biyoloji alanından felsefe ve toplumbilim alanına taşımış olan bir düşünürdür.
Bir yandan Platonun felsefesini okurken diğer yandan da doğa bilimlerini, özellikle de biyolojiyi araştırıyordu. Bergson École Normale Supérieurede ders vermeden önce çeşitli liselerde felsefe öğretmenliği yaptı. 1914te Fransız Akademisine üye seçildi. Collège de Franceda görev yaptı. 1924ten sonra sağlık sorunları sebebiyle inzivaya çekilen Bergson, 1941 yılında Pariste öldü. Bergsonun felsefesi başlıca dört eserinde bulunur: 1. Şuurun Dolaysız Verileri Üzerine Deneme (Essai sur les données immédiates de la conscience (1889)). 2. Madde ve Hafıza (Matière et mémoire (1896)). 3. Yaratıcı Tekâmül (LÉvolution créatrice (1907)). 4. Ahlâkın ve Dinin İki Kaynağı (Les deux sources de la morale et de la religion (1932)) Bu dört eserden başka filozofun Gülme (Le Rire, (1900)), Sürem ve Eşzamanlılık (Durée et simultanéité (1922)) gibi iki kitabı da vardır. Bu eserler Bergsonun genel öğretisini özel sorunlara uygulamaktadır. Bunlardan başka, Zihin Kudreti (LÉnergie spirituelle (1919)) ve Düşünce ve Devingen (La Pensée et le mouvant (1919)) başlıklı kitaplar, Bergsonun kendisi tarafından derlenmiş, yukarda saydığımız dört temel esere ışık tutan makale ve konferans bildirilerini içerir. Bergson, son hâlini almamış metinlerinin, ders notlarının, mektuplarının vefatından sonra yayınlanmamasını vasiyet etmiştir.
Ayrıca Lütfen Bakınız:
Özetle;
Bergsonun ikici (düalist) bir varlık anlayışı vardır. Varlık,
mekânsal olan madde ile zamansal olan tinden meydana gelmiştir. Bu iki
varlık tarzı arasındaki fark yapısal bir farktır. Dolayısıyla
birbirinden farklı olan bu iki varlığa ilişkin bilme tarzları da
farklıdır. Bilinç hayatında yaşantılar sürekli bir değişim içinde
bulunurlar. Bilinç yoğunluklardan ibaret bir çokluktur. Ancak, bu çokluk
aynı zamanda da parçalanmaz bir birliktir.
Zekâ maddeyi bölünebilir ve parçalanabilir niceliklerden
müteşekkil olarak kavrayabildiği hâlde
yaşantılar ve bilinç hâlleri ancak sezgi ile bilinebilirler.
Eski felsefe ve bilim, bu değişimi mekâna
bağlamış, harekete indirgemiş ve saat kadranlarının da gösterdiği bu harekete zaman demiştir.
Oysa gerçek zaman süremdir. Bilinç hâllerimizin
değişiminde anların birbirini içermesidir.
Sürem hem değişken hem de özdeştir. Sezgiyle
yakalanan bu gerçeklik hem varlık hem de değişimdir.
Bergson değişimi reddeden varlık felsefelerini
de varlığı reddeden değişim anlayışlarını
da eleştirir.