“Birçok insan duygu durumunda ani iniş-çıkışlar yaşayabilir. Bu gayet normal bir durumdur. Ancak bipolar bozukluğunda bu belirtilerin seyri daha ağırdır. Bipolar bozukluğun toplumda görülme sıklığı yüzde 1’dir ve cinsiyet ayrımı olmaksızın her kişide aynı oranda gözlemlenir”
Bipolar bozukluk nedir?
Bipolar bozukluk veya manik depresif hastalıklarda, kişinin motivasyon, düşünme ve ruh halinde belirgin dalgalanmalar göze çarpar. Buna göre bipolar bozukluk hastaları hem depresif dönemler hem de coşkulu veya olağanüstü sinirli bir ruh haline kapıldıkları dönemler geçirirler. İkinci tür dönemler, belirgin bir motivasyon artışıyla beraber görülür. Bu dönemler hafif şekilde ortaya çıkarsa hipomanik epizotlardan, güçlü şekilde ortaya çıkarsa manik epizotlardan söz edilir. Ağır manilerde, mevcut belirtilere bir psikozun semptomları da (hastalık belirtileri) eklenir, örneğin büyüklük hastalığı veya takip edilme korkusu gibi.
Hipomanik bir epizotta dört gün üst üste olağanüstü neşeli veya sinirli bir ruh hali görülür.
Ayrıca şu belirtilerden en az üçü görülür: artan hareketlilik, huzursuzluk, konuşkanlık, konsantrasyon zorluğu, azalan uyku ihtiyacı, libidonun (şehvet duygusu) artması, düşüncesiz davranışlar, artan neşelilik hali.
Hastalar zaman zaman normal seviyenin çok üzerinde kreatif ve verimli olabilirler. Semptomlar, örneğin işini kaybetme veya dışlanma gibi sosyal sonuçlara sebep olmayacak kadar hafif şekilde görülürler.
Manik bir epizotta en az bir hafta olağanüstü neşeli veya sinirli bir ruh hali görülür. Semptomlar hastanın yaşamını zorlaştırır. Ancak manik bir dönem ilk aşamada artan bir verimliliğe de neden olabilir.
Şu belirtilerden en az üçünün görülmesi gerekir: artan hareketlilik, huzursuzluk, konuşma arzusu, fikir kaçışı (sürekli hızlı konuşma ve ani şekilde konudan konuya atlama), düşüncelerin hızlandığı hissine kapılma, sosyal çekincelerin kaybı, azalan uyku ihtiyacı, kendini olduğundan fazla değerlendirme, dikkatin kolayca dağılması, faaliyetlerin sürekli değişmesi, korkusuz ve düşüncesiz davranışlar, libidonun artması.
Bipolar bozukluğun nedenleri nelerdir?
Bipolar bozukluğun tek bir sebebi yoktur. Araştırmalara göre bu hastalık bir çok faktörün birleşiminden doğar. Genelde genetik geçişi olan bir hastalıktır ve ailede başka bipolar vakaları vardır. Bipolar hastasının birinci derece yakınlarında bu hastalığın görülme riski daha yüksektir. Diğer hastalıklarda olduğu gibi bipolarda da hastalığa yol açan tek bir gen yoktur. Birden fazla gen, bir kişinin bu hastalığa yakalanma riskine neden olur.
Genlerin tek neden olmadığını biliyoruz. Yetişkin tek yumurta ikizleriyle yapılan çalışmalar bunu göstermektedir. Tek yumurta ikizlerinden birinde bu hastalık olduysa diğerinde de olma olasılığı %70 tir. Eğer tüm hikaye sadece genlerle ilgili olsaydı, %70 lik risk değil %100 lük bir riskten bahsedilirdi. Demek ki %30 oranında biyolojik, psikososyal ve duygusal etkenlerin rolü var. Bu etkenler hem koruyucu hem de yatkınlaştırıcı rol oynayabilirler.
Araştırmalar, travma ya da stresli bir yaşam olayının da bu hastalıkta rol oynadığını göstermektedir; manik ve depresif episodlar tek ve belirlenebilir bir nedenden olmamaktadır.
Bipolar bozukluk belirtileri nelerdir?
Hastalığın iki birbirine zıt evresi vardır:
Mani veya Hipomani : Bipolar Bozuklukta, ruh halinde dönemsel değişiklikler yaşanır. Bipolar Bozuklukta ‘Manik’ terimi hastanın aşırı hareketli, enerjik, konuşkan, umursamaz, kendini güçlü hissettiği bir dönemi tanımlar.
Bu dönemde günlerce süren uykusuzluk, aşırı hareketlilik, durdurulamayan konuşma, sinirlilik, agresif davranış, çok fazla ve gereksiz alışveriş yapma en sık görülen belirtilerdir. Manik dönemlerde bazı hastalar yaratıcılıklarının arttığını, işlerinin harika gittiğini belirterek tedaviyi reddedebilirler. Ancak hastalık ilerledikçe sonuçlar çok dramatik olabilir ve felaketle sonuçlanabilir. Kişi umursamaz davranışlarda bulunabilir, aşırı para harcayabilir. Bipolar Bozuklukta; dürtüsel şekilde alınan riskli kararlar, davranışlar (uygunsuz iş anlaşmaları, alım/satım vb.), kişiliğine uygun olmayan şekilde rastgele cinsel ilişkiye girmesi hasta ve ailesi için finansal ve sağlık riskleri oluşturabilir.
Aşırı derecede enerjik hissetmek
Sürekli heyecanlı hissetmek
Düşünce değişimindeki hız
İyimserlik
Odaklanmakta sorunlar yaşamak
Az uyumak
Hızlı konuşmak
Cinsel istekte artış
Aşırı neşeli olmanın tam aksine çok hızlı sinirlenebilme
İştah problemleri
Dikkatsizlik
Bu belirtilere bağlı alkol ve uyuşturucu kullanma durumu
Mani ve hipomani dönemde görülebilecek belirtilerden en az üç tanesi bipolar bozukluk tanısı koymaya yeterlidir.
Bipolar Depresyon Belirtileri : Bipolar Bozuklukta, Hastalığın diğer döneminde de bir öncekine tamamen zıt olan ruh hali görülür. ‘Depresyon’ olarak tanımlanan bu dönemde üzüntü, ağlama, değersizlik/suçluluk hissi, enerji kaybı, haz kaybı, uyku problemleri ortaya çıkabilir. Bu dönemlerde Bipolar Bozukluk depresif olarak aynı derecede tehlike taşıyabilir ve kişi intihar girişiminde bulunabilir.
Mani dönem aksine çok enerjisiz hissetmek
Unutkanlık hali
Ümitsizlik hissi
Hiçbir şeyden zevk alamama
İştah problemleri
Yorgunluk
Aileden ve yakın çevreden uzaklaşmak
Uyku esnasında sık sık uyanmak
İçe kapanıklık
Keyif alarak yapılan faaliyetlere karşı ilgisiz olmak
Kendini değersiz hissetmek
İntihara meyillilik, intihar girişiminden bulunmak
Bu rahatsızlığa sahip olmak kimsenin suçu ya da hatası değildir.
Bipolar Bozukluk Tedavisi
Bipolar bozukluğun standart bir tedavisi yoktur, her hastaya göre doktoruyla ortaklaşa olarak bir tedavi programı hazırlanır. Bu tedavi programında ilaç tedavisi yanı sıra yaşamın düzene sokulması, kötü beslenme ve alkol – madde bağımlılığı alışkanlıklarından uzaklaşma, pozitif düşünme ve davranma becerilerini geliştirme, stresle başa çıkma stratejilerini öğrenme, hastalığın seyri konusunda ayrıntılı bilgiye sahip olma bulunmaktadır. İlaç tedavisi olarak tercih edilen ilaçların başında lityum gelirken, ayrıca valproat, karbamazepin gibi antiepileptikler, antipsikotikler kullanılabilmektedir. Bipolar bozukluğun tedavisinde hastalık dönemlerinin tedavi edilmesi kadar, hastanın yeniden hastalanmasını engellemek adına koruyucu tedavi de planlanmaktadır. Bipolar bozukluk tedavisinin temelini farmakolojik tedavi oluşturmaktadır. Bu anlamda bipolar bozukluk ilaçsız tedavi edilebilen bir rahatsızlık değildir. Bazı vakalarda görülen az şiddetli semptomlarda da düşük dozda ilaçlı tedavi uygulanmaktadır. Duygudurum düzenleyici ilaçlar özellikle taşkınlık dönemlerinde kullanılan ve atakların kontrol altına alınmasını sağlayan ilaçlardır. Bu ilaçlar her gün alınmakta ve uzun süreli tedavinin bir parçası olmaktadır. Bipolar bozukluk lityum tedavisi içinde de bu ilaçlardan söz etmek mümkündür; duygudurum düzenleyici olarak hastalara antikonvülsan ve lityum etken maddeli ilaçlar verilmektedir. Ruh halini düzenlemeye yardımcı ilaçların yeterli olmadığı durumlarda ise antipsikotik ilaçlar kullanılmaktadır. Bu ilaçlar bazı durumlarda duygudurum düzenleyici ilaçlarla birlikte alınmaktadır. Özellikle depresyon atakları şiddetli semptomlarla kendini gösteren hastalarda ise antidepresan ilaçlar tedaviye dahil edilmektedir. Antidepresan kullanımının dezavantajlarından biri mani ataklarını tetikleme olasılığının bulunmasıdır. Bu nedenle antidepresanların mutlaka doktor kontrolünde ve bazı durumlarda antipsikotik ve duygudurum düzenleyici ilaçlarla birlikte kullanılması gerekmektedir. Bipolar bozukluk tedavisinin diğer önemli bölümü ise psikoterapidir. Bilişsel davranışçı terapi, psikoeğitim, kişilerarası ilişkiler ve sosyal ritim terapisi ve aile terapisi gibi yöntemler psikoterapi içinde uygulanmaktadır. Bu farklı yöntemler hastaların günlük aktivitelerini düzene sokmasında, stres yönetimini sağlamasında ve aile ile iletişimi kurmasında etkili olmaktadır. Bipolar Bozukluk tedavi edilmezse oldukça önemli kayıplar yaşanmasına neden olur. Kişinin maddi manevi-sosyal ve mesleki anlamda tüm hayatını etkiler.
Bipolar Bozukluk Tedavi sonrası
İlaçla tedavi, hastalığın kontrol altına alınması içindir. Kişi, bir psikiyatrist doktor ve psikolog yardımıyla, depresyon eğilimlerine karşı bir savunma geliştirmelidir. Yine de manik ataklar önlense bile, kişide genel bir durgunluk gözlenebilir. Kişi, bu eğilime karşı da hazırlıklı olmalı, yoğun depresif süreçlerde gerektiğinde müdahale edilmelidir.
Bipolar bozukluk tedavisi hakkında merak ettiğiniz konuları Elazığ Özel Mediline Hastanesi Psikoloji Bölümü uzmanlarına sorabilir, sorunuzla ilgili öneriler isteyebilirsiniz. Hekimlerimizden online randevu alabilir veya +90 (424) 237 11 11 nolu telefonumuzu arayarak bilgi alabilirsiniz.
Önemli Not: Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekimlerimize başvurunuz.