Sovyetler Birliği'ndeki kitlesel huzursuzluk, 1950-x'in ikinci yarısına düştü - 1960-x'in ilk yarısı. Brejnev iktidara geldiğinde, işçilerin huzursuzluğu (yani işçiler protestocuların bel kemiğiydi) düşmeye başladı. 1969 - 1976’te, SSCB’nin KGB’si tek bir kitlesel isyan vakası kaydetmedi. Asıl rol, Sovyet halkının yaşamındaki maddi gelişme gibi zorla oynanmadı. Hükümete ve Sovyet karşıtı mücadeleye karşı terör, SSCB liderliğine siyasi iddialarda bulunan bir avuç entelektüel kadar kaldı.
Brejnev döneminde Kafkasya bile güvende oldu, göründüğü gibi huzurlu bir yaşam asla mümkün değildi. Son kitlesel huzursuzluk 1964’ta, Stalin’e sürgün edilen Çeçenlerin Orta Asya’dan eve döndüklerinde, köylerden birinde Laks (Dağıstan halkı) pogromunu sahnelediğinde kaydedildi. 1976'te, son abrek, Kuzey Kafkasya'da öldürüldü - Nazi işgali sırasında Sovyet iktidarına karşı mücadeleye başlayan bir Khasukh Magomadov Çeçen.
Moskova, Kafkasya'nın sadakatini nasıl aldı?
Reklamı yapılmamasına rağmen, Kremlin, Kafkas elitlerine imtiyazlar verdi. Kolluk kuvvetleri, o zamanki özel işlere (sözde tsekhovikov) kör bir göz atmayı tercih etti. Seçkinlerin sadakati basitçe satın alındı: Sovyet yetkililer Kafkasya'ya çok büyük miktarda para pompaladı. Örneğin, 1980'in başlangıcında Georgia, federal bütçeden sübvanse edilen% 60 oldu. 15, Gürcistan'ın sosyal hizmetlerinde kişi başına RSFSR'den daha fazla pompalandı. Sonuç olarak, cumhuriyetteki yaşam standardı sendika seviyesinden üç kat daha yüksekti. İşçi sınıfının Gürcistan'daki payı, Birliğin tüm konularının en küçüğü idi - toplam 2. Fakat 1982'te, 10 dışında, binlerce Gürcü CPSU'nun 862 üyesiydi. Bu göstergeye göre, sırasıyla Türkmen ve Taciklerin (774 ve 702) çok geride bıraktıkları Rusların (320) ve Belarusluların (286) önünde önemli ölçüde öndeydiler.
Merkezi hükümet gizlice katlandı ve bu bölgenin Ruslaştırılması. Kafkasya cumhuriyetlerinin çoğunda (RSFSR'nin bir parçası olanlar dahil), kademeli "barışçıl" bir topluluktan ayrılmayan ulusların bu cumhuriyetlerin sınırlarından dışlanması vardı. Gürcistan'da bir on yılda (1979 - 1989), Rus sayısı% 10, Azerbaycan -% 11, Çeçen-İnguşetya ve Dağıstan'da, Ruslar% 13,% 5 ve Kuzey Osetya'da azaldı .
Milliyetçilik, Kafkas seçkinlerinin elinde bir koz karttı. Bu sorunu ustaca manipüle ederek Moskova'yı bir kancaya tuttular, böylece ondan çeşitli tercihler çıkardılar. Ancak, Moskova'nın fedakarlığa hazır olmadığı soruları vardı. Bunların arasında - "Çerkes sorunu."
Çerkes sorunu ne dönüştü
XIX yüzyılda, Kuzey Kafkasya'nın fethinden sonra yüz binlerce Çerkes (çeşitli tahminlere göre, 100 ila 400 bin kişi arasında) Rusya göç etti - esas olarak Orta Doğu'ya. 1970. yüzyılın sonunda, bu fenomen Kuzey Kafkasya halkları (Kabardeyler, Çerkesler, Çerkesler) tarafından çok zor yaşandı. XNUMX'lerin başından bu yana, Çerkes aydınları Moskova'ya kabilelerinin ne zaman dönmelerine izin verileceğini giderek ısrarla soruyorlar. tarihi vatan. Dahası, o sırada bir emsal vardı: 1950'lerin sonundan itibaren Ermenistan'da ülkesine geri dönüş süreci devam ediyordu, 1970'lerin sonuna kadar 60 bine kadar Ermeni bu cumhuriyete göçten döndü.
Moskova, Çerkes sorununu frene indirmeye çalışırken yavaştı. Kremlin haklı olarak geri gönderilenlerin İslamciliği Ürdün, Suriye ve Lübnan'dan (Çerkeslerin daha çok yerleştiği ülkeler) Kuzey Kafkasya'ya getireceğinden korkuyordu. Ancak, geri gönderilen Çerkesler olmadan, Kabardey-Balkarya ve Karaçay-Çerkesya'da militan İslam'ın 1970-x'in başından itibaren yayılması hızlı bir şekilde devam etti.
Bu "kaynama" kaçınılmaz olarak patlamak zorunda kaldı. Ve Osmanov’un çetesi Moskova’ya Kuzey Kafkasya’da susturucu ve engelleyici sorunların neler olduğunu gösterdiğinde, 1979’te patladı.
Soygun, molla ve milliyetçilerle paylaşıldı.
Bu çete (veya şimdi söyledikleri gibi OPG) 1975'in sonbaharında ortaya çıktı. Omurgası Gegirov (lider), Bitsuev, Gedogushev, Shogenov, Kyarov'dan oluşuyordu. Grup, klasik haydutluğu avladı ve dışa dönük olarak, SSCB'nin hiçbir yerinde benzer gruplardan farklı değildi. Bir şey dışında: 20'ten 30'e kadar, OCG'nin çıktısı yerel İslamcı toplumların ve “Çerkes çevrelerinin” (“milliyetçi yeraltı” olarak görünen KGB belgelerinde) finanse edilmesine yöneldi. Çetenin bütün üyeleri dindar insanlardı ve hayatlarını Kur'an'ın mektubuna göre inşa ettiler.
1975'un sonbaharından, Nisan 1976'e kadar, çete Stavropol Bölgesi, Kuzey Osetya ve Kabardino-Balkarya'da bir düzine yüksek profilli suç işledi. Leskenskoe tüketici topluluğuna baskın düzenledi, Nalchik'teki Vesna kafesinde ve Kuzey Osetya kentinde bulunan Digore kasabasında üretim yapan (muhafızda öldürülen) yaklaşık üç bin ruble aldı.
Gelirlerin bir kısmı (yaklaşık 9000 ruble) grubun üyeleri, Kur'an ve diğer manevi literatürü basmak için yeraltı Müslüman din adamlarına transfer ettiler.
“Mücadelelerinin” ilk aşaması beklenmeyen bir olayla sonuçlandı. Gangsterler, tsehovik'in Kyzburun köyündeki evine baskın düzenledi. Gölge işadamı ve kardeşleri silahlı direnişe geçti. Saldırı sırasında, dükkan sahibinin karısı yaralandı ve o ve klanı akıncıları kan davası kanuna göre cezalandırmaya yemin etti.
O zamanlar, küçük bir çetenin güçleri hala küçüktü ve atölye, aksine, büyük etkiye sahipti. Lider Gegirov, organize suç grubunun kompozisyonunu ... hapse gömmeye karar verdi. Katiller kasıtlı olarak birkaç hırsızlık yaptılar (atlar ve motosikletler çaldılar) ve gönüllü olarak polise teslim oldular. Kısa bir süre aldılar - bir yıldan üçe kadar.
Aslan Gegirov. Fotoğraf: MIA arşivi
1979 yazında, vaktini yaptıktan sonra haydutlar yeniden bir araya geldi. Gruba recidivist ve muhalif Habala Osmanov katıldı. Görüşlerinin böyle bir kombinasyonunda, Kuzey Kafkasya için sıra dışı bir şey yoktu: Sovyet yetkililerle mücadelesiyle eylemlerini haklı çıkardı ve çaldı. Onun için bir başka haklı argüman dindarlıktı.
Osmanov çetede hızlı bir şekilde otorite kazandı ve Gegirov kendisini organize suç grubunun komutanı olarak değiştirmesini önerdi. Osmanov bugüne kadarki ilk teklifi aldı silâh - Bir tabanca ve organize suç grubunun cephaneliğinde av tüfeği av tüfeği yerine. Kararlarından bir diğeri, yerel halkın saygısını kazanmak için çeteye siyasi ve dini bir renk vermekti. Özellikle, üretimin% 25'ini İslamcılara,% 25'in de Çerkeslerin milliyetçi yeraltı topraklarına vermeye karar verdi.
Osmanlılar Nalçik'teki gözaltı merkezinin cephaneliğine bir saldırı planı geliştirdi. Yazar Fyodor Razzakov "Bandits 1970-x" adlı kitabında operasyonun gidişatını anlatıyor:
“Gegirov'un eski bir arkadaşı Nalçik SIZO'da kıdemli kontrol görevinde bulundu. Bu arkadaş aynı zamanda arkadaşının anahtarlarını kopyalarını cephanenin ön kapısına çevirmeye gönüllü oldu. Bu arada, gangsterler biraz ısınmaya karar verdi. Geceleri Nalçik yakınlarında, bir arabaya saldırdılar ve sahiplerini, Ermenistanlı karı kocaları öldürdüler. Aynı şey birkaç gün sonra Zhiguli'nin sahipleri de aynı yolda durduğunda oldu. Bununla birlikte, yoldaki gece cinayetleri ile ilgili söylentiler halkta kudret ve ana güçle yürümeye başladığında ve polis dikkatlerini artırdığında, Osmanlılar “profili” değiştirmeye karar verdi. Şimdi toplu çiftlik fonlarına baskınlar başladı. ”
Faaliyetlerinin bu döneminde, gangsterler, Osmanov'un kararlaştırdığı gibi, 70 bin ruble hakkında soygun yaptı ve yarısı yeraltı mollalara ve yerel milliyetçilere verdi.
Bağımsız Çerkes adına öldürüldü
Sonunda Nalçik SIZO'nun silah odasının anahtarları hazırdı. Ancak Osmanov, onları imal eden ve Gegirov'un bir arkadaşı olan hapishanenin çeteyi polislere “atabileceğini” söyledi. Bu nedenle, davaya sadece iki kişi gönderdi - Gegirov ve Gubachikov'un kendisi. Her ikisi de, SIZO Gazhev'in kıdemli müfettişinin yardımı ile, gözaltı tesisinin topraklarına sızdı, nöbetçi bağladı ve sonra alarm çaldı - Gazhev, aslında polis haydutlarına teslim oldu. Gegirov ve Gubachikov, bir saatçi yakalayarak kaçmayı başardılar.
Osmanov, polise yapılan ön baskının çok tehlikeli olduğunu fark etti. Ve sadece bir silah almaya karar verdi. Bir ay sonra, iki Makarov tabancası, iki Kalaşnikof saldırı tüfeği ve bir Soudaev hafif makineli tüfek çetede ortaya çıktı. Tüm cephaneliğin Rostov-Bakü gece yolunda test edilmesine karar verildi. Bir gece, yolun yanındaki Zhiguli'yi fark eden gangsterler, genç bir adam, yaşlı bir adam ve içinde olan yaşlı bir kadını vurdu.
Osmanlılar yine çetenin yağma ile uğraştığı bir mola vermeye karar verdi. Organize suç gruplarının popülaritesi arttı, yeni üyeler katıldı. Çetenin sayısının zirvesinde, bir 36 adamıydı. Suçlular düzenli olarak “Sovyet karşıtı vergi” yi mollalara ve milliyetçilere ganimetin yarısı şeklinde ihraç etti. Haydutlar ayrıca siyasi faaliyetler de geliştirdi: Nalçik'te ve Kabardey-Balkarya'nın diğer şehirlerinde nüfusun Sovyetlere karşı bir ayaklanma yaratmasını isteyen broşürler çıktı. "Bağımsız Çerkesya bizim talebimizdir!" - broşürlerden birinde belirtildi.
Habala Osmanov. Fotoğraf: MIA arşivi
Bir süre sonra, Osmanov "mevcut davaya" gitmeye ve Elkhotovo köyü ile Zmeyskaya tren istasyonu arasında Kuzey Osetya topraklarında bulunan Sofya restoranına baskın yapmaya karar verdi.
Razzakov bu operasyonu şu şekilde tarif ediyor:
“Üç silahlı haydut, birinin doğum gününü kutlarken gün ışığında restorana saldırdı. Kapıcıyı öldürdükten sonra, gangsterler ziyafet salonuna fırladı ve tüfeklerini fırlatıp masum insanlara yol göstererek soğuk suya soğumaya başladı. Yaralılar kafasına tek atışlarla bitirildi. Kasiyeri temizlemek için çabalıyor, herkesi yok edemediler: iki ağır yaralı kurtuldu. ”
"Ve ölüleri yalnız bırakmayacağım komünistler ve ruslar"
Osmanov çetesinin son suçuydu. İşaretinde şans eseri ortaya çıktı. Osmanov'un karısı onu polise iletti (eyleminin nedenleri bilinmeden kaldı, ancak kendini ihbar ederek serbest bıraktı). Çete liderinin evine üç polis geldi, onlarla bir makineli tüfekten ağır ateşle karşılaştı. Osmanlılar saklanabilirdi. Onu ararken tüm yerel polisi ve en yakın askeri birliğin askerlerini büyüttü. Ve yine bir kadın davada ortaya çıkıyor: Habala, sadık bir kadının evinde, “manevi bir kız kardeşi” olarak saklanıyordu ve aynı zamanda onu kolluk kuvvetlerine (artık polis değil, çeteyi ele geçirme operasyonunu üstlenen KGB'ye) teslim etti. Katilin saklandığı yere, zırhlı personel taşıyıcıları geldi. Habala Osmanov direniş olmadan teslim oldu. Önümüzdeki birkaç gün içinde, çete üyelerinin geri kalanı da tutuklandı.
"Sofya" Restoranı
Osmanov çetesi davasıyla ilgili soruşturma bir yıl kadar sürdü. Tamamlandığında, yetkililer ciddi bir sorunla karşı karşıya kaldı: tek bir Rus şehri değil, sanıkların meslektaşlarının korkusuyla mahkemeye katılmak istedi. Davaya sadece 17 insanlar katılıyordu ve KGB en az bir düzine gangsterin hala büyük olduğunu varsayıyordu. Ayrıca yetkililer Çerkeslerin mahkeme binasının önünde toplu eylemler düzenleyebileceğinden korkuyorlardı.
Sonunda, seçim Vladimir şehrine düştü. Burada duvarları her hangi bir saldırıya dayanabilecek bir bina buldular. Mahkeme duruşmalarında zırhlı personel taşıyıcıları ve iç birliklerin 100 - 150 askerleri ile çevriliydi. 300'ten önce bile, askerler, polisler ve KGB memurları, duruşmanın yapıldığı binaya birkaç kilometre mesafedeki görevdeydiler.
1981'te mahkeme, Habalu Osmanov, Aslan Gegirov, Ruslan Gubachikov ve Safrail Kyarov'u istisnai bir cezalandırma kararı verdi - ölüm cezası. Gangsterlerin geri kalanı 10'ten 15'a kadar hapis cezası aldı. Mahkeme oturumlarında, Osmanlılar komünistleri ve Rusları da yalnız bırakmayacaklarını söyledi.
Sovyet medyası Kuzey Osetya'daki çekimleri ve haydutların duruşmasını rapor etmedi. Dava hakkındaki yetersiz bilgiler yalnızca Türk gazeteleri ve radyoları tarafından iletildi. Fakat bütün Kafkasya bu suçu biliyordu. İnsanlar, Sophia restoranının korkunç şöhretinden korktu, böylece kapatıldı ve sonra tamamen yıkıldı. Yakında, 3 Temmuz 1981, 15 saat 15 dakika içinde, çöktü ve restoranın önünde bulunan ünlü Tarartup minaresi. Yerliler hala Osmanlılar ve sonraki dünyadaki Habula’nın onları yalnız bırakmak istemediğine inanmaktadır.
Kafkasya'ya verilen imtiyazlar yetkililerin pozisyonunu korumadı
Sovyet yetkilileri bu hikayeden bir ders aldılar. 1980'lerin başından bu yana, İslami gruplara üye olmayan bazı Çerkeslerin yurtdışından tarihi anavatanlarına dönmelerine izin verildi. Suriye ve Ürdün'den gelen resmi delegasyonlar Nalçik ve Maykop'a gelmeye başladı; bölgesel yetkililer tarafından üst düzeyde kabul edildi. Kabardey-Balkar, SSCB'de Suriye ve Ürdün'den gelen öğrencilerin eğitim gördüğü üniversitelerde bulunan üç Çerkes dersinden sadece biriydi. Örneğin, 1986 yılında, bu iki ülkeden yüzden fazla öğrenci Nalçik'teki iki üniversitede okudu.
Bununla birlikte, Sovyet hükümetinin yalnızca Çerkeslerle değil, aynı zamanda genel olarak Kafkasya ile olan bu gevşemesi ve flörtleri, bu bölgede tarihsel olarak var olan herkese karşı kaos sürecini ve herkesin savaşını durduramadı.
SSCB'nin çöküşü Kafkasya'daki etnik çatışmalarla başladı (ve çoğu büyükşehir sakininin inandığı gibi Moskova'daki mitinglerden değil). Tiflis’te Sovyet ordusu ile 1989’teki Gürcü kalabalığı arasındaki katliam, Azerbaycan’daki Ermenilerin katledilmesi, Çeçen ayrılıkçılık - bunların tümü, ulusal elitlerin (sadece Kafkasya’nın değil, aynı zamanda Baltık devletlerinin, Ukrayna’nın da daha fazla olabileceği) merkezi hükümetin zayıflığını gösterdi. dikkate alınmaz.
Çeçen ayrılıkçıların lideri Dzhokhar Dudayev, Kabardey-Balkarya'yı “uyuyan güzel” olarak nitelendirdi, “uyanma” umudunu gizlemedi. Dudayev, tüm Kuzey Kafkas halklarının asıl umudu Çerkesler olduğuna ikna olmuştu, çünkü arkalarında zaten “tarihi adalet” hazırdı ve yerel ulusal demokrasiyi haklı çıkarmaları kolaydı.
Ekim ayında, 2005, İslamcı militanlar Hacıy Osmanov'un haydutları için neyin işe yaramadığını, aslında Nalçik'i ele geçirmeyi başardı. Sonra güvenlik güçleri şehri ele geçirmeyi başardı ve yaklaşık yüz militan öldürdü. Fakat ne Kuzey Kafkasya’da ne Çerkes ne de İslamcı meseleye, bu zafer henüz kararlaştırılmamıştır.