Öncelikle bu yazıyı yazmama neden olan hikayeyi kısaca özetleyeyim:
Guçinler (yerel adlarıyla Gwich’in – http://tr.wikipedia.org/wiki/Guçinler), Kuzey Amerika’nın en kuzeyinde yaşayan yerli bir halk. Hayatlarının en önemli parçalarından birisi ren geyikleri. Sadece besin olarak değil kültürel ve ruhani açılardan da ren geyikleriyle iç içe geçmiş bir yapıları var. Kendilerini ren geyiklerini korumaya adamışlar. Ren geyiklerinin en önemli üreme alanlarından biri de Arktik Ulusal Yaban Hayatı Rezervi – ANWR (http://en.wikipedia.org/wiki/Arctic_National_Wildlife_Refuge).
1987 yılında ABD’de Reagan yönetimi ANWR’de petrol sondajlarının yapılmasını tavsiye eden bir karar çıkarır. Bunun üzerine Guçinler ikinci dünya savaşından beri yapmadıkları bir şeyi yapmaya karar verir: ABD ve Kanada sınırları içerisindeki 15 kabileyi bir araya getirmek. Bir köyde buluşulur ve şu konular gündeme gelir: Guçin dilini korumak, sınır ilişkileri, uyuşturucu ve alkol problemleri ve tabi ki ren geyiği.
Yaşlılardan birisi bir bastonu alır ve bunun konuşma bastonu olacağını belirtir. Baston kimdeyse o konuşacaktır. Toplantı gündemi yok, not almak yok, İngilizce konuşmak yok, yabancıların katılımı yok. Sadece Guçin şefleri ve yaşlıları.
Toplantıda konuşulacaklar konuşulur. Dünyanın kendi düşüncelerini öğrenmesinin tek yolunun bu düşünceleri siyah ve beyaz olarak sunmak olduğuna karar verilir (yani yazıyla). Bu nedenle kabile şefleri toplantı alanını terk eder ve bir tepeye tırmanır, bir kamp ateşi yakar ve kararı yazılı hale getirir.
Karar metni Guçinlerin ren geyiğine besinsel, kültürel ve ruhani nedenlerle bağımlı olduğunu ve Guçinlerin kendi yaşam tarzlarını devam ettirme hakları olduğunu belirtir. Petrol üretiminin ren geyiklerine ve kendilerine zarar vereceğini açıklar. Başkan ve Kongre’ye haklarına saygı duymalarını ve petrol işinden vaz geçmelerini belirtir.
Şefler toplantı merkezine döner ve yazılı metni okur. Yaşlılar karar metnini oylayarak onaylar. Ardından bu kararı uygulamak için bir grup temsilci seçmeye karar verilir. 8 temsilci atarlar. Bir de başkan belirlerler. Sarah James. (bir iki fotosu için bakınız: http://www.zimbio.com/pictures/bbrPTWAyMNf/House+Holds+Hearing+Arctic+National+Wildlife/O42_2GGM8Q9/Sarah+James)
Guçinler derler ki, petrole neden hayır dediğimiz hakkında bütün dünyayı eğitmeliyiz ve bunu iyi bir şekilde yapmalıyız. Burada iyiyle kasıt doğruları saygılı bir şekilde söylemek ve Dünya gezegenini birinci öncelik olarak almak.
Sarah James’in bir kuruş parası yoktur. Ama görevi doğrularını tüm dünyaya anlatmaktır. Sarah ve diğer Guçin temsilcileri yol paralarını ödeyebilecek tüm kurumların davetini kabul eder ve ilk bakışta kulağa çok idealist ve naif gelen bu doğruları herkese anlatır. 1989’da Exxon Valdez petrol sızıntısı felaketi gerçekleşir, Alaska kıyıları petrole bulanır ve konu bir süre arka plana atılır. Obama yönetimi kutup bölgesinde petrole evet ama rezerv alanı içerisinde petrol çalışmalarına hayır der. Günümüzde gelinen nokta bu.
Neden bu hikayeyi paylaştım? Burada beni etkileyen ne oldu? Guçinlerin karar alma ve uygulama şekilleri. Katılımcı, güvene dayalı, ilkeli, korkusuz ve basit. Bu hikaye tam da Gezi Parkı sürecinde “şimdi ne olacak” derken kafamda bazı çağrışımlar yaptı.
GEZİ HAREKETİ
Gezi Parkı süreci tamamen lidersiz ve insanların var olan herhangi bir kurumsal yapı içine girmeyi istemediği, kendi doğallığında ilerleyen bir süreç oldu. Sanırım bu konudaki hassasiyetler oldukça yüksek ve anlaşılır.
Ancak, bu büyük bir kitlenin düşüncelerini temsil edecek insanların olmaması gerektiği anlamına gelmemeli. Örneğin Sırrı Süreyya Önder’in ilk günlerdeki sözcülüğü toplumun tüm taraflarına bu hareketin düşüncelerini anlatmada yardımcı oldu. Ardından Ahmet Hakan, Cüneyt Özdemir, Ece Temelkuran gibi insanlar manifesto niteliğinde yazılar yazdılar (bu insanlara karşı olan tutum ve hisleriniz lütfen yazının anlatmak istediği şeye engel olmasın). İşte budur dedik. Ve geldiğimiz noktada özellikle İstanbul’da parklarda toplumun katıldığı forumlar düzenlenmekte ve sonraki adımlar tarif edilmeye çalışılmakta. Tam da bu noktada Taksim Dayanışmasından daha geniş ve etkili bir temsiliyet gerekli diye düşünüyorum.
Peki temsilciler nasıl belirlenir? Ülkemizde hali hazırda güçlü sivil ağlar var. Örneğin çevre ve doğa örgütlerinin 110 küsur tanesi Tabiat Kanunu İzleme Girişimi altında toplanmış durumda. İnsan hakları, sağlık örgütleri, işçi hakları, kadın örgütleri engelli örgütleri vb. gibi tematik alanlarda var olan kilit gruplar ve ağlar birer temsilci seçebilir. Örneğin çevre örgütleri için bu seçimin çok kolay olacağını söyleyebilirim. Bu isimler bir kurumun yönetim kurulu başkanı ya da yöneticisi olmak yerine örgütlerin konuyu bilen genç temsilcilerinden seçilmesi hareketin ruhuna daha uyumlu olacaktır. Gençlerin başını çektiği hareketin yüzünün de gençler olması önemli bir tavır. STK tematik alanlardan gelecek temsilcilere futbol kulüplerinin taraftar gruplarını temsilen bir temsilci, Red Hack’ten bir temsilci, taksim hareketinden bir temsilci vb. insanlar eklenebilir ve bir komite oluşturulur. Seçilecek kişilerin tamamımın Gezi Hareketine katılmış insanlar tarafından kabul edilebilir olması en önemli kriter olmalı.
Peki temsilciler nasıl çalışacak? Guçinler gibi. Yukarıdaki hikayede ders alınacak oldukça çok nokta var. Gezi hareketine özelleştirmek gerekirse:
* Gezi Hareketini oluşturan her bir bireyin sesinin temsilcilere ulaşmasının sağlanması (facebook, twitter hashtagleri, internet forumları);
* Temsilcilerin bireysel özelliklerin ve tutumların hareketin önüne geçmemesi;
* Yerel önerilerin ve yol haritalarının (örneğin parklardaki forumlardan ve STK platformlarından gelecek öneriler ve karar metinleri) iyice dinlenip değerlendirilmesi;
* Temsilcilerin karar verici rolüne bürünmemesi, Gezi Hareketinin düşüncelerinin ve isteklerinin kamu oyuna ve tüm mercilere bıkmadan usanmadan aktarmasının öncelik olarak belirlenmesi.
Olamaz mı? Bir adamın durarak tüm Türkiye’yi etkileyebildiği bir ortamda bakarsın bir kadın ya da adam da bunu yapar!
Bahtiyar Kurt