Rüya hala tam olarak açıklanamayan bir fenomen. Bilimsel birtakım tanımlamalar kadar rüyaları mistik bir biçimde “açıklamak” da mümkün. Hala rüya tabirlerine başvurmak ve rüyalardan anlam çıkarmaya çalışmak yaygın bir durum. Bu çerçevede rüyada daha doğru ifadeyle kabus esnasında ölüm görmek de korkulan ancak ortak bir tema. Peki rüyada insanların kendi ölümlerini görmeyeceği, ölümden önce her zaman uyandıkları doğru mu?
Rüya araştırmacısı ve 40 binden fazla rüya kaydı içeren Sleep and Dream Database'in (Uyku ve Rüya Veritabanı) kurucusu Kelly Bulkeley, cinayet, görünmez kaza, hayvan saldırıları, araç kazaları ve doğal sebeplerden ölümlerin rüyalarda en yaygın biçimde görülenler rüyalar arasında yer aldığını söylüyor.
Bulkeley, son yıllarda ölüm içeren rüyalarda Covid-19'un da öne çıkan bir tema haline geldiğinin de altını çizmekte.
'Kabusa verilen doğal bir tepki'
Birçok kişi ise rüyasında vurulmadan, bıçaklanmadan veya düşerek ölmeden hemen önce uyanıyor. Uzmanlar, bunun bir kabusa verilen doğal bir tepki olduğunu ve insanların kendilerini rahatsız edici veya sinir bozucu senaryolardan korumanın bir yolu olduğunu ifade ediyor.
Harvard Tıp Fakültesi'nde rüyalar üzerine çalışan psikolog ve The Committee of Sleep (Uyku Komitesi) adlı kitabın yazarı Deirdre Barrett, “Korku insanları uyandırıyor” diye konuşuyor.
Ama bu her zaman geçerli değil. Araştırmalar insanların ölümlerini ve bazı durumlarda ölümden sonraki yaşamlarını rüyalarında gördüklerini göstermekte.
Bazıları için ise ölüme giden anlar en korkutucu anlar arasında başı çekmekte. Ancak 1989'da lisans öğrencileri arasında yapılan ölüm rüyaları araştırmasına göre, ölüm anları ve sonrası “ölüme giden süreçten” daha az korkutucu ve hatta bazı durumlarda olumlu olma eğiliminde. Öyle ki bazı katılımcılar huzur veya bir rahatlama duygusundan dahi söz etmekteydi.
Barrett, insanlar rüyalarında uyanmadan öldüklerinde, bu durumların "çok daha az nahoş olduğunu ve muhtemelen korkutucu olmaktan çok üzücü olduğunu” öne sürüyor; Barrett'a göre bu da insanların neden rüya görmeye devam ettiğini açıklamaya yardımcı olabilir...
Ayrıca Barrett çalışmasında, katılımcıların ölümden sonraki rüyalarında bedenlerini bir "öte dünya deneyimi" için terk ettiklerini, "hayalet benzeri ikinci bir bedene" sahip olduklarını veya "başkalarının ölümlerine verdikleri tepkilerin pasif bir gözlemcisi" haline geldiklerini anlattıklarını da ortaya koydu.
İnsanların ölümle ilgili rüya görmelerinin nedenleri ise karmaşık. Uzmanlar , insanların ölümden korkmaya doğuştan yatkın olduğunu ve bunu hayal etmenin bazı insanların kendi ölümlülükleriyle ilgili duygularını yönlendirmelerine yardımcı olabileceğini söylüyor.
Ancak diğer zamanlarda ölümle ilgili rüyaların yaşamın sonuyla hiçbir ilgisi olmayabilir. Bir iş veya ilişki gibi diğer sonları temsil edebilir veya yeni bir şeyin başlangıcını yansıtabilirler.
Bulkeley “Gerçekçilikten kaçınmak için rüyaları keşfetmek çok önemli” diyor ve ekliyor:
“Ölümle ilgili bazı rüyalar biyolojik yaşamın fiilen sona ermesiyle ilgilidir ancak diğer durumlarda, aslında belki de rüyaların çoğunluğunda ölüm sembolik veya mecazidir; ölüm bu rüyalarda değişim, kayıp ve yenilenme temalarına işaret eder.”
Bilmeniz gereken başka ne var?
Birleşik Krallık'ta yetişkinlerle yapılan bir ankette, katılımcıların yaklaşık yarısının rüyalarını her zaman veya sıklıkla hatırladıklarını, kadınların ise rüyaları erkeklerden daha fazla hatırladığını ortaya koydu. Uzmanlar, gençlerin yaşlılara göre rüyaları daha sık hatırlama eğiliminde olduğunu ve daha sık korkunç rüya gördüğünü de buldu.
Rüyaları analiz eden psikoterapist Jeffrey Sumber, herkesin rüyalarını hatırlamadığını ve bazı insanların da rüyalarını hatırlamadığı dönemlerden geçtiğini söylüyor. Sumber, rüyalarını hatırlamak isteyenlere şu adımları öneriyor:
- Başucunuzda bir günlük tutun.
- Uyandığınızda tarihi ve saati not edin ve rüyalarınızdan hiçbir ayrıntıyı hatırlamadığınızda dahi “kaydedilecek rüya yok” yazarak not tutmaya devam edin.
Birkaç hafta içinde parçaları hatırlamaya başlayabilirsiniz. Sonunda amaç rüyalarınızın tamamını hatırlamaktır. Ancak Sumber, her rüyanın dikkate değer olmadığını da dile getiriyor. Bununla birlikte “Eğer bir rüya aklınızda kaldıysa bunun bir sebebi olması daha yüksek bir ihtimal” vurgusunu da yapıyor.
Nihayetinde insanların ölüm rüyalarının doruk noktasında, yani ölmeden hemen önce uyanmaları daha yaygın. Ancak bazıları ölümlerini ve hatta ölümden sonraki yaşamlarını dahi rüyalarında görebiliyor.
Kaynak: The Washington Post / Metin Aktaşoğlu tarafından Türkçeleştirildi