

Eğitimin değer aktarımı olduğunu savunan bir perspektifle, tam tersine, değerlerle eleştirel bir ilişki kurabilmeyi öğrenmek olduğunu savunan başka bir perspektif arasında köklü bir uzlaşmazlık vardır. Geleneğin tekrarını sağlamaya odaklanan eğitim, bireyin özgürlüğü pahasına, toplumun en az risk alacağı bir yetiştirme düzenini benimser. Öte yandan, eleştirelliğe öncelik veren eğitim görüşü için, geleneği aşmak, denemek ve özgün-yeni yaşam değerleri geliştirmek eğitimin topluma temel katkısı olarak görülmelidir.
Bu iki yaklaşım arasındaki felsefi vurgu farkı, gelenek ve denemek kavramlarının gizil güçlerinde yatar: Gelenek, bir tekrarı, tanıdık ya da bildik olanın güvenliğini akla getirir, kamusal olanı yüceltir. Denemek ise yeni olana yönelmektir; daha iyi ya da daha kötü de olsa, yeni olanı isteme eğilimini akla getirir, mahrem olanı yüceltir.
Yeni olanın zorunlu olarak daha iyi olmayabileceği bilgisi, denemeyi riskli kılar. Deneyen yalnızlaşabilir; gelenekten uzaklaşmak, kıyıdan uzağa açılmak gibidir; kıyıya dönememek riski hep vardır. Gelenekten ayrılıp denemeye kalkışan birey yeni ve daha iyiyi kurmakla, yeni ama daha kötüye katlanmak arasında tedirgin bir oyuna girer. Oyun delirmekle sonuçlanabilir…
Denemeyenlerin oluşturduğu temkinli kalabalıklar localar gibidir; deneyen üç beş kişiyi loş bir huzur altında izlerler. Loca loş, sahne aydınlıktır. Fon ve figür ilişkisi…
Fonun parçası olmak ya da figür olmaya kalkışmak… Eğitim bu iki yaşama biçimi arasındaki ekolojiden başka ne olabilir?