Anevrizma, atardamar duvarındaki şişme veya genişlemedir. Damar duvarının zayıflamasıyla gelişir. Ancak doğuştan da olabilir. Sigara, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, damar sertliği, obezite anevrizma riskini arttırır. Kalp ve beyin bölgesinde gelişen anevrizmalar çok tehlikelidir. Anevrizma yırtılırsa iç kanamaya, hatta ölüme neden olabilir. Ağrı, mide bulantısı-kusma, baş dönmesi, düşük tansiyon ve şok anevrizma yırtılması sonucu yaşanan bazı belirtilerdir. Derhal acil müdahale gerektirir. Problemin erken tespit edilip kontrol altına alınması için özellikle risk grubuna giren kişilerin düzenli sağlık taraması yaptırması önemlidir. Anevrizma genellikle ilaç ve cerrahi müdahaleyle tedavi edilir.
İçindekiler
Anevrizma, atardamar (arter) duvarının bir kısmı zayıfladığında gelişen baloncuk benzeri şişlik veya genişlemedir. Vücudun herhangi bir yerinde oluşabilir. Çoğunlukla belirti göstermez ve tehlikeli değildir. Ancak beyin ve kalbi besleyen atardamarlarda oluşan anevrizma yırtılmaları iç kanamaya yol açarak hayatı tehdit eden sonuçlar doğurabilir. Yırtılma olasılığı şişkinliğin boyutuna bağlıdır acil müdahale gerektirir. (1)
Anevrizma bir arter duvarı zayıfladığında oluşur. Ancak bu zayıflamaya neyin yol açtığı kesin bilinmemektedir. Ancak riski arttıran faktörleri azaltmak faydalı olacaktır. (2)
Belirtiler anevrizmanın vücudun neresinde geliştiğine ve türüne bağlı olarak farklılık gösterebilir. Vücutta veya beyinde oluşan anevrizmalar yavaş genişleyip yırtılana kadar hiçbir belirti göstermeyebilir. Ancak diğer dokulardaki dolaşımı engelleyebilir. (3)
Örneğin, tromboembolizme (herhangi bir damardaki pıhtıdan -trombüsten- kopan parçanın başka bir bölgedeki damarı tıkaması) ya da iskemik inme (beyni besleyen arterin pıhtı birikmesi nedeniyle tıkanması) gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Belirtiler anevrizmanın kendisinden çok oluşumuna yol açan bir rahatsızlıkla ilgili de olabilir. Örneğin, vaskülit (kan damarı iltihabı) sonucu oluştuysa ateş, halsizlik veya kilo kaybı yaşanabilir.
Beyindeki anevrizma genişledikçe veya şiştikçe beyindeki sinirlere baskı uygulayabilir ve migren benzeri oldukça şiddetli ve sıkça tekrarlanan baş ağrısı yaşanabilir. Bu ağrı özellikle spor gibi herhangi bir fiziksel aktivite, ağır bir şey kaldırırken, tuvalette ıkınırken veya cinsel ilişki sonrasında gelişirse derhal doktora gidilmelidir. (4)
Anevrizma genellikle belirti göstermediğinden vücutta tespit edilmeden kalabilir. Risk altında olan veya belirti gösteren kişilere ise fiziksel muayene yapıldıktan sonra durumuna göre aşağıdaki görüntüleme testlerinden biri yapılır: (5)
Anevrizma damar duvarındaki gelişme şekline göre 2 ana grupta ele alınır:
Vücutta geliştiği bölgeye göre sınıflandırılan anevrizma türlerinin en sık rastlanılanları ise şunlardır:
Vücudun ana arterini etkileyen anevrizma türüdür. Abdominal aort anevrizması (AAA) ve torasik aort anevrizması (TAA) olmak üzere 2 çeşidi vardır. AAA en yaygın olanıdır. Karın, pelvis ve bacaklara kan taşıyan ana damarda (aortta) gelişir. 60 yaş üstü sigara içen veya yukarıdaki risk faktörlerinden birden fazlasını taşıyan erkeklerde oluşma olasılığı daha yüksektir. En tipik belirtileri karın, sırt veya bel bölgesinde ağrıdır. (6,7)
Nadiren görülen TAA ise aortun göğüsten geçen kısmını etkiler. En büyük nedeni damar sertliğidir. Başlıca belirtileri ses kısıklığı, yutma sorunu, solunum sıklığının artması göğüs-üst sırtta ağrı ve boyunda şişliktir.
Her iki aort anevrizmasında da derhal tıbbi yardım alınmalıdır.
Genellikle beynin derinliklerindeki kan damarlarında oluşan anevrizma herhangi bir boyutta gelişebilir. Özellikle küçük boyutlu anevrizmalar genelde belirti vermez ve komplikasyon geliştirme olasılığı düşüktür. Ancak genişlerse sinirlere ve beyin dokularına baskı uygulayabilir.
Başlıca belirtileri migren benzeri baş ağrısı, göz ağrısı, çift görme, yüzün bir tarafında uyuşukluk ve kulak çınlamasıdır. Anevrizma yırtılırsa ani ve dayanılmaz şiddette baş ağrısı en tipik belirtisidir. Belirtiler yaşandığında hiç vakit kaybetmeden acil müdahale gerektirir. Çünkü 24 saatte ölümcül sonuçlar doğurabilir. Hayatta kalanların pek çoğunda ciddi sakatlıklar gelişebilmektedir.
Beyin anevrizması her yaşta ortaya çıkabilir ancak en sık 30-60 yaş yetişkinlerde ve kadınlarda görülür. Bazı kalıtsal bozuklukları olan insanlarda gelişme riski yüksektir. Ayrıca damar sertliği, kafa travması veya enfeksiyon dahil beyindeki kan damarı duvarını zedeleyen durumlar diğer önemli nedenlerindendir. (8)
Ana damar aort dışındaki arterlerde gelişen anevrizmalardır ve birçok çeşidi vardır. Başlıcaları şunlardır:
Psödoanevrizma, arterde şişme veya genişleme olmadan damar duvarının yırtılmasıdır. Yırtılma sonucu gelişen kanamada kan pıhtılaşarak bir zarla kaplanır ve anevrizma gibi arter duvarını oluşturan tüm tabakaları etkilemez. Yalancı anevrizma olarak da bilinir. (9)
Başlıca nedenleri enfeksiyon, yaralanma damardan ilaç kullanımının yan etkisi ve anjiyo işleminde takılan stent’tir.
Tedavi anevrizmanın şekline, büyüklüğüne, türüne, yırtılma riskine ve kişinin yaşıyla genel sağlık durumuna göre değişebilir. Genelde uygulanan tedavi yöntemleri şunlardır:
Hızla büyüyerek yırtılma riski taşıyan anevrizmalara türüne göre birçok farklı ameliyat tekniği uygulanabilir. Ancak temelde 2 farklı yöntem kullanılır:
Cerrah hastanın bacak veya kasığındaki artere bir tüp yerleştirerek bunu anevrizmalı bölgeye kadar ilerletir. Ardından hasarlı yere küçük bir stent sokulup aorta takılır. Bu müdahale yırtılmayı önleyerek zayıf duvarı güçlendirir.
İşlem 1-2 saat sürebilir. İyileşme süresi (birkaç gün) hızlı olduğundan daha sık tercih edilir. Yaygın olarak aort anevrizmasında kullanılır. Açık cerrahi yönteme göre daha az ağrılıdır ve daha düşük komplikasyon riski taşır.
Genel anestezi altında ilgili bölgeye kesi uygulanır. Örneğin aort anevrizmasında aortu açığa çıkarmak için karın bölgesine büyük bir kesi uygulanarak hasarlı damar çıkarılıp yerine stent takılır. Beyin anevrizmasında ise kafatasına küçük bir delik açılarak anevrizmaya kan akışını engellemek için ilgili damara mandal gibi bir klips yerleştirilir. (11)
Açık cerrahi yöntemin kapalı yönteme göre bazı dezavantajları olabilir. Ameliyat 3-5 saat ya da biraz daha uzun sürebilir. Ayrıca cerrahi bölgenin iyileşmesi daha uzun zaman alır (yaklaşık 1 ay kadar). Komplikasyon geliştirme riski de daha fazladır.
Beyin anevrizmasının yırtılma olasılığı yüksek değilse ciddi cerrahi komplikasyonlardan dolayı cerrahi müdahale tercih edilmez. Yırtılma söz konusu olursa hasarlı damar sarılarak (platin bobin embozilasyonu) olası diğer kanamalar önlenir.
Beyindeki anevrizma yırtılırsa beyin kanamasına yol açarak ciddi nörolojik komplikasyonlara hatta ölüme neden olabilir. Yırtılmış beyin anevrizmasının, dolayısıyla beyin kanamasının tipik belirtisi aniden gelişen son derece şiddetli baş ağrısıdır. Hastalar bu ağrıyı hayatımın en kötü baş ağrısı olarak tarif eder.
Bazı anevrizmalar doğuştan olduğu için bir anevrizmayı önlemek her zaman mümkün değildir. Yine de yaşam tarzında yapılacak düzenlemeler anevrizmanın gelişme ve en önemlisi yırtılma olasılığını azaltabilir.
YAZIYI PAYLAŞ