MONTREUX (MONTRÖ) Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936)
1930’dan itibaren Türkiye, İtalya’nın Doğu Akdeniz ile Balkanlar üzerindeki emellerinden endişe duymaktaydı. Türkiye stratejik öneme sahip Boğazlar’ın güvenliğini sağlamak istemekteydi. Türkiye konuyu ilk kez 1933’te “Londra Silahsızlanma Konferansı”nda gündeme getirdi.
– İtalya’nın 1935’te Habeşistan’a saldırması, Oniki Ada’yı silahlandırmaya başlaması, Almanya’nın Ren bölgesine yeniden asker sevketmesi ve Locarno Antlaşmaları’na son vermesi. Türkiye’yi Boğazlar Sözleşmesi’nin değiştirilmesi konusunda harekete geçirdi. Türkiye Sovyetler Birliği ve Balkan Antantı’na üye devletlerin desteğini aldı. İngiltere Türkiye’nin bu girişimini olumlu karşıladı. Sonuçta 1936’da İsviçre’nin Montrö kentinde bir konferans toplandı.
Türkiye, Avustralya, İngiltere, Bulgaristan, Fransa, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği ve Yugoslavya’nın katıldığı bu konferansta Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı.
– Bu antlaşmayla “Boğazlar Komisyonu” kaldırıldı. Türkiye’ye boğazlarda asker bulundurma hakkı verildi.
– Barış zamanında ticaret gemileri boğazlardan serbestçe geçecek. Savaş gemilerinin geçişine Türkiye’ye önceden bilgi verilmesi şartı getirildi.
– Türkiye savaş durumunda ise boğazlar üzerinde tam yetki elde etti.
– İtalya Lozan Barış Antlaşması’nın Boğazlarla ilgili maddesine imzaladığı halde, Akdeniz’deki yayılmacı emellerinden dolayı Montrö Boğazlar Konferansı’na katılmamıştır.