Geçtiğimiz Salı günü bir araya gelen BRICS ülkeleri, kimi çevrelere göre Dünya Bankası’na doğrudan bir meydan okuyuş niteliği taşıyan Kalkınma Bankası kurma girişimlerini, bazı parametrelerde anlaşamadıkları için şimdilik kaydıyla rafa kaldırdılar. Zirvenin son günü yayınlanan deklarasyonda, bir Kalkınma Bankası kurma konusundaki çalışmaların ara vermeden devam edeceği belirtildi.
İlknur Menlik - firstname.lastname@example.org
Zirvedeki önemli gelişme ise BRICS İş Konseyi'nin kurulması oldu. Konseyin başına, 2,65 milyar dolarlık servetiyle Güney Afrika'nın en zengin sanayicisi olan Patrice Motsepe getirildi. Amaç, 300 milyar doları aşan BRICS ülkeleri arasındaki ticaret hacmini daha da yükseltmek. Konseyin kurulmasıyla birlikte ticaret hacminin 2015'te 500 milyar dolara ulaşacağı tahminleri yapılıyor.
İlk kez 2001 yılında Goldman Sachs ekonomisti Jim O'Neill tarafından kullanılan BRIC (Brezilya, Çin, Hindistan ve Çin) kısaltması, bu dört ülkenin Haziran 2009'da Rusya'nın Yekaterinburg kentinde gerçekleşen toplantıya kadar deyim yerindeyse kağıt üzerinde kalmıştı. Uzun zaman BRIC-T (Türkiye) konuşulurken, 2010 yılında şaşırtıcı bir şekilde Güney Afrika'nın davet edilmesiyle birlikte BRICS oldu. Bugün BRICS ülkeleri dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. 2001'de 3 trilyon dolar olan ve bugün 15 trilyon dolara yaklaşan GSMH'ları ve 3,5 trilyon dolara yaklaşan para rezervleri ile bu ülkeler son 10 yıldır farklı bir büyüme performansı sergiliyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e göre BRICS, küresel rolünü daha da büyütmeli, sadece ekonomik işbirliği değil jeopolitik meseleler üzerinde de yoğunlaşmalı. Putin'in bu yaklaşımı 5'inci BRICS Zirvesi'nden sonra yayınlanan deklarasyona da hakim olmuş. Deklarasyonun havası, ekonomik olmaktan ziyade daha çok siyasiydi denebilir. İsrail, Suriye ve İran konusunda önemli açıklamalar yer aldı. Bu durum BRICS ülkelerinin, gelişmiş ülkelerle ekonomik dengenin yanı sıra siyasi dengeyi sağlama konusunda da etkin olmayı arzuladığını ortaya koyuyor.
BRIC'in isim babası O'neill bile, BRIC hikâyesinin 2008'deki küresel krizde biteceği tahmininde bulunmuştu. Ancak beklendiği gibi olmadı, bu ülkeler büyümelerini devam ettirdi. Merak edilen konu ise BRICS ülkeleri arasında ortak hedeflerin nasıl gerçekleşeceği. Çünkü bu ülkelerin birbirinden çok farklı ekonomileri, farklı dış politika hedefleri ve farklı yönetim biçimleri var. Üstelik Güney Afrika'yı aralarına almalarına rağmen, diğer Afrika ülkeleri tarafından "yeni sömürgeci" olmakla da suçlanıyorlar.
BRICS ülkelerinin, Avrupa ve Amerika'nın küresel krizin etkisiyle azaldığı düşünülen siyasi ve ekonomik ağırlığını ne ölçüde dengeleyebileceği konusunda, önümüzdeki dönemdeki gelişmeler belirleyici olacak.
Bunlardan biri de Kalkınma Bankası oluşumunda kullanılacak para birimi. Kurulacak bankanın, bu ülkelerin kendi aralarındaki kredi ve yatırım sisteminde Çin'in parası remninbiyi kullanacağı konuşuluyor. Bu ülkelerin ABD Dolarından uzaklaşıp, kendi para birimlerini uluslararası sistemde geçerli kılacak bir bankayı kurmaları halinde Kuzeyin halen devam eden krizinin hangi boyutlara ulaşacağı ise bir başka merak konusu. Gelişmeleri hep birlikte takip edeceğiz.
Not: "25 Mart tarihli yazımda konu ettiğim ve birçok kaynakta Türkçe'ye farklı tercüme edilen 2013 Küresel İnsani Gelişme Raporu'nun başlığını, UNDP Türkiye Ofisi'nin kullandığı şekliyle 'Güney'in Yükselişi: Farklılıklar Dünyasında İnsani Gelişme' olarak düzeltiyorum. İ.M.