Adolf Hitler’in sağ kolu ve Propaganda Bakanı olarak bilinen ve O’nun sadık bir takipçisi olan Joseph Goebbels nasıl biriydi ve nasıl bu kadar ‘başarılı’ oldu?
Paul Joseph Goebbels 29 Ekim 1897 tarihinde Düsseldorf’da doğdu. Ebeveynlerinin ikisi de Katolik’ti. Babası Fritz bir fabrika katibiydi. Annesi ise Katharina adında etnik bir Hollandalı idi. Goebbels babaannesinin Yahudi soyundan geldiği yönündeki söylentileri yalanlamak için 1932’de aile ağacını küçük bir kitapçık olarak yayınlayacaktı.
Hristiyan lisesinde eğitim görüp 1917’de üniversiteye geçiş sınavında başarılı oldu. Sınıfının en parlak öğrencisi olan Goebbels’e ödül töreninde konuşma hakkı verildi. Freiburg’da Anka Stalherm adında bir kadınla 1920’de sonlanan bir ilişki yaşayan Goebbels, ayrılıktan sonra intihar düşünceleriyle uğraştı. O travmayı atlatan Goebbels’in hayatı yıllar sonra çok dramatik başka bir intiharla sona erecekti.
Heidelberg Üniversitesi’nde doktora tezini yazan Goebbels, 1921 yılında Filozofi Doktoru statüsünü kazandı. Bundan sonra eve dönüp özel öğretmen ve yerel gazeteci olarak çalıştı. Yazıları kendi içinde oluşan Yahudi karşıtlığı ve modern kültür antipatisini yansıtıyordu. 1922 yazında Else Janke adında bir öğretmenle yaşadığı ilişki sırasında Else’nin Yahudi olduğunu öğrendikten sonra “büyünün bozulduğunu” söyledi ancak onu 1927’ye kadar görmeye devam etti.
1923’te başlayan günlük yazıları onun yazma isteği için bir altyapı oluşturdu. Bu yıllarda hırslı bir şekilde okuduğu Oswald Spengler, Fyodor Dostoyevsky ve Houston Stewart Chamberlain’den etkilendi. Alman tarihçi Peter Longerich’e göre 1923 sonlarıyla 1924 başlarındaki günlük yazıları Goebbels hakkında toplumdan izole olan, yön duygusunu kaybetmiş ve ‘dini-filozofik’ konularla kafası meşgul olan bir karakter çiziyordu.
NAZİ AKTİVİSTİ GOEBBELS
Goebbels, Nazizm ve Adolf Hitler’le 1924’te ilgilenmeye başladı. Hitler’in iktidarı ele geçirmede başarısız olup yargılanması ve medyada geniş yer edinmesi propaganda zemini hazırlamasına yardımcı olacaktı. Hitler 5 yıl hapis cezası almasına rağmen 20 Aralık 1924’te salındı. Goebbels’i NSDAP’a (Nasyonel Sosyalist Alman İşçi Partisi) katılmaya iten en önemli etken Hitler’in sahip olduğu karizma ve inançlarına bağlılığıydı. Kuzey Almanya’da büyük bir Nazi örgütleyicisi olan Gregor Strasser bağlantısı sayesinde haftalık bir gazeteye yazmaya ve Strasser’in sekreteri olarak çalışmaya başladı. Aynı zamanda parti konuşmacısı olarak da çalışıyordu.
Karşıtlar önünde zafer kazanmayı amaçlayan Hitler, Münih’te Goebbels’i de barındıran bazı toplantılar düzenledi. Hitler’in onları karşılamak için tren istasyonuna şahsi arabasını göndermesi Goebbels’ı etkilemişti. O akşam Hitler ve Goebbels nutuk verdiler. Goebbels bu noktada ‘Führer’e tamamen teslim oldu ve Hitler’e sınırsız sadakatini sundu. “Onu seviyorum… Her şey üzerinde iyice düşünmüş” ve “Bu kadar parlak bir akıl benim liderim olabilir. Üstün olan karşısında eğiliyorum, politik deha” diye yazdı günlüğüne. Sonradan ayrıca şunları ekledi: “Adolf Hitler, seni seviyorum çünkü sen hem büyük hem de basitsin. Dahi diye buna denir.”
SLOGAN BULUCU GOEBBELS
Hitler’in davetiyle 1926’da Münih’teki parti toplantısında konuşma yaptı. Sonraki yılın etkinliğini planladı ve etkinliğin filme alınması ile ilgili ayarlamaları Hitler ile beraber yaptı. Bu etkinliklerdeki performansı Hitler’i ilahlaştırılmasında ilk adım olacaktı.
Hitler tarafından ona Berlin bölgesinin liderliği koltuğunun sunulması üzerine bu görevi kabul etti. Bu bölgedeki SA (Yıldırım Bölüğü) ve SS (Koruma Timi) birlikleri üzerinde kontrol sahibi oldu. Toplum içerisinde tanınmanın değerinin farkında olan Goebbels, sokak ve bira meyhanelerinde kavgaları kışkırttı. Özellikle Alman Komünist Partisi üzerindeki saldırılara önem verdi. O dönemde reklamcılıkta ortaya çıkan gelişmeleri politik çerçeveye uyarlamayı başaran Goebbels, özellikle ilgi çekici sloganlara ve subliminal işaretlere büyük önem verdi. Poster dizaynı hakkındaki yeni fikirleri büyük yazı tipi, kırmızı mürekkep ve ‘örtülü başlıklar’ kullanmayı öngörüyordu.
Hitler gibi o da toplum karşısındaki konuşma yeteneğini ayna karşısında provalar yaparak geliştiriyordu. Toplantılar marş ve parti bayraklarıyla süsleniyor, kürsüye geç çıkışlar bile dinleyicilerde duygusal olarak büyük etkiyi yaratacak şekilde ayarlanıyordu.
Goebbels’in provokasyonu bir propaganda taktiği olarak kullanmasından ötürü Berlin polisi Nazi Partisi’nin eylemlerini 5 Mayıs 1927’de yasakladı.
Nazi gençlerin Yahudiler’e rastgele saldırıları gibi şiddetli olaylar bunu takip etti. Goebbels de Ekim sonuna kadar kamusal konuşmalardan men edilecekti. Bu dönem sırasında Berlin’de propaganda aracı olarak Der Angriff (Saldırı) adlı gazeteyi çıkardı. Bu gazete modern bir stile ancak agresif bir tona sahipti, komünizm ve Yahudi karşıtıydı. Popülerliğini artıran Goebbels aynı dönemde kadınlarla yaşadığı ilişkilerle de çok konuşulacaktı.
Parti üzerindeki yasak 1928 başlarında 20 Mayıs seçimleri önü kaldırıldı. Sonuçlar Nazi Partisi için kötüydü. 100 bin oy kaybı ve ulusal olarak yüzde 2,6 gibi bir oy oranıyla karşılaşan Nazi Partisi için seçim sonuçlandı. Ama Goebbels seçim sayesinde meclise giriş sağlayan 12 parti üyesi arasında olmayı başardı. Seçimden kısa bir süre sonra Hitler parti propaganda şefliği görevini Goebbels’e vermeyi planladı. Bunun üzerine Goebbels propagandanın okullar ve medyada nasıl etkili olabileceği üzerine araştırmalar yaptı.
1930’da Naziler ve komünistler arasındaki şiddet sırasında SA saha lideri olan Horst Wessel’in iki tane Alman Komünist Parti üyesi tarafından vurulup ölmesi üzerine bunu fırsat olarak gördü. Goebbels Wessel’i ‘Nazi hareketinin resmi şehidi’ haline getirdi. Wessel tarafından yazılan Die Fahne hoch (Bayrakları yükselt) adlı marş Nazi Partisi’nin resmi marşı haline getirdi.
Büyük Buhran sırasında Hitler tarafından Georg Strasser yerine İmparatorluk Nazi Partisi propaganda lideri olarak atandı. Ekonomik gerileme yüzünden 1928’de seçilen koalisyon hükümeti 27 Mart 1930’da çekilmek zorunda kaldı. Başkan olarak Paul von Hindenburg OHAL kapsamında yönetimini güçlendirdi. Goebbels 1930’daki seçimler için Nazi Partisi’nin seçim kampanyasını yürütme görevini aldı. Binlerce toplantı ve miting düzenledi. Hitler’in konuşmaları ekonomik gerilemenin ve Versay Antlaşması’nı imzalayan olarak Weimar Cumhuriyeti’nin suçlu gösterilmesiyle alakalıydı. Irk ve ulusal birlik üzerine kurulu yeni bir Alman toplumu ö
neriyordu. Sonuçlar hem Hitler’i hem de Goebbels’i büyük oranda şaşırtmıştı. Çünkü seçim sonucunda 6.5 milyon oy alıp mecliste 107 koltuk kazanarak ülkedeki ikinci en büyük parti olmuşlardı.
Goebbels, 1930 sonlarında Magda Quandt ile tanışıp 1931’de evlendi.
1932’deki seçimlerde de parti için toplantılar, geçit törenleri ve mitingler düzenleyip Hitler ile “Almanya üzerindeki Führer” sloganıyla uçakla gezdi. Goebbels’in çoğu posteri vahşi birçok imaj içeriyordu. Bir erkeğin politik karşıtları ve ‘genel toplum düşmanlarını’ yok ettiği temalar genişçe kullanıldı. Partiye olan desteğin artmasına rağmen seçimler çoğunluğu sağlayamadı. Bunun üzerine politik dengeyi sağlamak ve ekonomik durumu düzeltmek amacıyla Hindenburg, Reich şansölyesi olarak Hitler’i 30 Ocak 1933’te atadı.
PROPAGANDA BAKANI GOBBELS
Naziler 27 Şubat 1933’teki meclis yangınını kullanarak Hindenburg’un Hitler’e totaliter diktatörlük yolunu “Meclis Yangın Hükmü” ile açmasını sağladı. 5 Mart’ta son seçimler yapıldı ve bu seçimlerde Naziler kazansalar da bekledikleri galibiyet oranını sağlayamadılar. Goebbels ise Hitler’in ataması ile yeni kurulan Halkı Aydınlatma ve Propaganda Bakanlığı’nın başına getirildi.
Goebbels 1 Mayıs tatilini işçi haklarının kutlanması yerine Nazi Partisi kutlamasına çevirdi. Normalde işçi kutlamaları için kullanılan yerlerde devasa parti geçitleri yapıldı. 10 Mayıs’ta ise Nazilerin meşhur kitap yakma etkinliği gerçekleştirildi.
Bu arada Naziler Yahudiler’i toplumdan uzaklaştıracak yasaları yürürlüğe soktu. Hitler’in başa geçmesinden kısa süre sonra ilk toplama kampları kuruldu.
Goebbels özellikle hâlâ yeni bir kitlesel medya aracı olan radyo üzerindeki kontrolle ilgileniyordu. Karşıt protestolara rağmen ülke çapında bütün radyo istasyonlarının kontrolünü ele geçirdi. İmalatçılar Goebbels tarafından ucuz radyolar yapmaları için baskı gördü. 1938’e kadar bunlardan neredeyse 10 milyon satılmıştı. Ayrıca megafonlar birçok umumi mekan, fabrika ve okullara yerleştirildi. Bunun sayesinde herkes önemli yayınları canlı olarak dinleyebilecekti. Savaşın başlamasından bir gün sonra, 2 Eylül 1939’da, Goebbels yabancı radyo istasyonlarını dinlemeyi yasak kıldı. Bunları dinleyenler ölüm cezasına dahi çarptırılıyordu.
Nazi propagandasının en büyük odağı Hitler’in kendisi üzerindeydi. Kendisi kahraman ve şaşmaz bir lider olarak gösterildi. Goebbels ayrıca 1935’te Nürnberg’de yapılan Nazi parti kongresinde şunları söyledi: “Bolşevizm Yahudilerce kontrol edilen yarı-insan uluslararası bir kültürdür.”
Savaş sırasında Stalingrad Savaşı’nın bitiş tarihi olan 4 Şubat 1943’e kadar Alman propagandası Alman silahlarının gücü ve Alman askerlerinin işgal altındaki topraklar üzerindeki insanlara karşı insancıl davranışları üzerinde duruldu. Müttefik bombacı pilotları korkak katiller olarak gösterildi. Özellikle Amerikalılar bu propagandalarda Al
Capone gibi gangster tiplemesiyle özdeşleştirildi. Ayrıca Alman propagandası Amerikalıları İngilizlerden ayırmayı ve ayrıca bu ikisiyle Sovyetler Birliği arasındaki bağları koparmayı amaçladı. Kazanılan zaferler iyi bir propaganda aracı oluyordu.
Stalingrad sonrası Alman propagandasının teması büyük oranda değişti. Artık propagandalarda Almanya ‘Bolşevik sürülere’ karşı ‘Batı kültürünün koruyucusu’ olarak gösterildi. Ayrıca savaşın kaderinin değişmesiyle insanlara moral aşılamak amacıyla fantastik ‘intikam silahları’nın propagandası yapıldı.
Bu vakitlerde propaganda içindeki problemler yükselmeye başladı. İnsanlara çok çabuk ve aşırı şekilde aşılanan başarı ümidi ters tepmeye ve insanlardaki güveni sarsmaya başladı. Goebbels artık propagandada ‘kolay zafer’ imajı yerine ‘daha dayanıklı olması gereken Almanya’ imajı çizmeye başlayacaktı.
YENİK GOEBBELS
Savaşın sonlarına doğru Goebbels’in konuşmaları ‘vahiysel’ bir ton kazandı. 1945 başlarında artık yenilginin kaçınılmazlığını gizleyemeyeceği aşikardı. Propaganda yoluyla son savunma amacıyla zaten orduya alınmamış yaşı yetmeyen Hitler gençleri, yaşlılar ve sakatlar silah altına alınıp çok kısa bir eğitimden geçirilerek sivil bir ordu kurulmasında rol aldılar. Goebbels Hitler ile birçok kez batılı güçlerle barış antlaşması imzalamayı teklif etti ama hep reddedildi.
22 Nisan’da Hitler sonuna kadar Berlin’de kalacağını ve kendini vuracağını duyurdu. Goebbels bunun üzerine ailesiyle birlikte Hitler’in yeraltı sığınağına taşındı. 29 Nisan geceyarısı Sovyet birliklerinin sığınağa iyice yaklaşmasıyla birlikte
Hitler Eva Braun’la sivil bir seremoni eşliğinde evlendi. Sonrasında bir yemek verdi ve ardından sekreterine son isteği ve vasiyetnamesini yazdırdı. Goebbels Hitler’in isteğine uymayarak Berlin’i terk etmeyi reddedeceğini belirtti. Ailesiyle birlikte Führer’in yanında öleceklerini bildirdi.
30 Nisan’da Hitler’in kendini öldürmesinden sonra Goebbels’in büyük oranda morali bozuldu. İntihardan sonra Goebbels’in şunları söylediği kaydedilmiştir: “Böyle bir adamın artık aramızda olmayışı büyük bir utanç. Ama yapılacak bir şey kalmamıştır. Artık hepimiz için her şey bitmiştir ve yapılacak tek şey Hitler’in seçtiğidir. Onun örneğini takip etmeliyim.”
1 Mayıs’ta Goebbels şansölye olarak tek eylemini gerçekleştirmiştir. Sovyet General Vasily Chuikov’a bir mektup dikte ettirmiş ve Alman General Hans Krebs’e bu mektubu ona iletmesi için istekte bulunmuştur. Sovyet ordusununun Berlin merkezindeki birliklerinin başında bulunan Chuikov’a iletilen bu mektupta Hitler’in öldüğü ve ateşkes isteği yapılıyordu. Goebbels bunun reddedilmesi üzerine başka bir uğraşın zaman kaybı olacağını düşündü.
1 Mayıs 1945 akşamı 6 çocuğunu morfinle uyuşturup uykuya dalmalarını sağladı ve sonrasında onlara siyanür vererek öldürdü.
Saat 20.30 sularında Goebbels ve eşi Magda sığınağı terk ederek bahçeye çıktılar ve önce Goebbels’in Magda’yı vurması, bundan sonra da Goebbels’in kendisini vurmasıyla intihar ettiler. Hitler ve Eva Braun’un cesetlerine yapıldığı gibi onlarında bedenleri petrol yardımıyla yakılarak yok edilmeye çalışıldı ama tam olarak başarılamadı ve Sovyetler bu kalıntıları ele geçirmeyi başardı.