Aromatik l-amino asit dekarboksilaz (AADC) eksikliği (aromatic l-amino acid decarboxylase deficiency), sinir sistemindeki belirli hücreler arasında sinyallerin iletilme şeklini etkileyen kalıtsal bir hastalıktır.
AADC eksikliğinin belirti ve semptomları genellikle yaşamın ilk yılında ortaya çıkar.
Etkilenen bebekler ciddi gelişimsel gecikme, zayıf kas tonusu (hipotoni), kas sertliği, hareket zorluğu ve ekstremitelerin istemsiz kıvrılma hareketlerine (atetoz) sahip olabilir. Bu durum ayrıca bebeklerin enerjisiz kalmasına (laterji), yetersiz beslenmesine, kolay ürkmesine ve uyku bozukluklarına neden olabilir.
AADC eksikliği olan birçok insan “okülojirik krizler” de yaşarlar. Bu krizler, gözbebeklerinin anormal dönmesi ve bakış sapması, baş ve boynun kontrolsüz hareketleri, kas spazmları, ajitasyon ve sinirlilik ile karakterizedir. Birkaç saat sürebilir ve her 2 ila 5 günde bir tekrarlama eğilimindedirler.
AADC eksikliği, kan basıncının ve vücut ısısının düzenlenmesi gibi istemsiz vücut süreçlerini kontrol eden otonom sinir sistemini etkileyebilir. Ortaya çıkan belirti ve semptomlar, göz kapaklarının düşmesi (pitozis), göz bebeklerinde daralma (miyozis), terleme bozukluğu, burun tıkanıklığı, salya akıntısı, vücut ısısını kontrol etme becerisinde azalma, düşük kan basıncı (hipotansiyon), asidik mide içeriğinin yemek borusuna geri akışı (gastroözofageal reflü), düşük kan şekeri (hipoglisemi), bayılma (senkop) ve kalp durmasını içerebilir.
AADC eksikliğinin belirtileri ve semptomları, günün geç saatlerinde veya kişi yorgun olduğunda kötüleşme, uykudan sonra da iyileşme eğilimindedir.
AADC Eksikliği Ne Kadar Yaygındır?
AADC eksikliği oldukça nadir görülen bir hastalıktır; Literatürde 150’den az hasta bildirilmiştir. Bu vakaların yarısını Asyalı bireyler, beşte biri Tayvan kökenli bireyler oluşturmaktadır. Erkeklerde ve kadınlarda görülme olasılığı aynıdır.
AADC eksikliği muhtemelen eksik teşhis edilir. ABD’de beyin omurilik sıvısı (BOS) analizi ve genetik teste dayalı tahmini yaygınlık, kabaca 1-3:100.000 canlı yenidoğandır.
AADC Eksikliğinin Nedenleri
AADC eksikliğine DDC genindeki mutasyonlar neden olur. DDC geni, sinir sisteminde önemli olan AADC enzimini yapmak için talimatlar sağlar. Bu enzim, diğer moleküllerden dopamin ve serotonin üretilmesine yardımcı olur.
Dopamin ve serotonin, hem beyindeki hem de omurilikteki (merkezi sinir sistemi) ve vücudun diğer bölümlerindeki (periferik sinir sistemi) sinir hücreleri arasında sinyal ileten kimyasal haberciler olan nörotransmiterlerdir.
DDC genindeki mutasyonlar, AADC enziminin aktivitesinde bir azalmaya neden olur. Bu enzim yeteri kadar olmadan sinir hücreleri daha az dopamin ve serotonin üretir. Normal sinir sistemi fonksiyonu için dopamin ve serotonin gereklidir ve bu nörotransmiterlerin seviyelerindeki değişiklikler, AADC eksikliği olan kişilerde görülen gelişimsel gecikmeye, zihinsel engelliliğe, anormal hareketlere ve otonomik işlev bozukluğuna katkıda bulunur.
AADC Eksikliği Nasıl Kalıtılır?
AADC eksikliği, bir otozomal resesif genetik hastalıktır. Bu tür bir genetik hastalık, bir birey her ebeveynden anormal bir gen miras aldığında ortaya çıkar.
Otozomal resesif hastalığı olan bir bireyin ebeveynlerinin her biri mutasyona uğramış genin bir kopyasını taşır ve taşıyıcı olarak adlandırılır. Taşıyıcılar tipik olarak durumun belirti ve semptomlarını göstermezler.
Aynı otozomal resesif durum için 2 taşıyıcı çocuk sahibi olduğunda, çocuğun bu duruma sahip olma ihtimali % 25 (4’te 1), ebeveynlerin her biri gibi çocuğun da taşıyıcı olma ihtimali % 50 (2’de 1) ve % 25 olasılıkla çocuk bu durumdan etkilenmeyecek ve bu durum için taşıyıcı olmayacaktır. Bu sonuçlar rastgele (şans eseri) meydana gelirler ve risk erkekler ve kızlar için aynıdır.
Aromatik L-Amino Asit Dekarboksilaz Eksikliği Belirtileri
AADC eksikliğinin semptomları ve ciddiyeti kişiden kişiye değişir. Hastalık belirtileri şunları içerebilir:
- Zayıf kas tonusu (hipotoni)
- Gelişimsel gecikmeler
- Okülojirik krizler (Çocuğunuz bir okülojirik kriz geçirdiğinde; istemsiz göz hareketleri, ciddi huysuzluk veya ajitasyon, ağrı, kas spazmları, dilin dışarı çıkması görülebilir)
- Kaslarda yavaşlama ve kasılma
- Beslenme sorunları ve kilo almada sorun
- Düşük kan şekeri (hipoglisemi)
- Düşük kan basıncı (hipotansiyon)
- İshal ve kabızlık
- Gastroözofageal reflü
- Görme sorunları (düşük göz kapakları ve göz bebeği daralması)
- Vücut ısısında anormallik
- Aşırı terleme
- Burun tıkanıklığı
- Salya akıntısı
- Kalp atış hızı sorunları
- Uyku problemleri
- Bayılma
- Kalp durması
Nasıl Teşhis Edilir?
Doktor, çocuğun tıbbi geçmişi ve semptomları hakkında ayrıntılı bir inceleme yapacaktır. Bunlara dayanarak, AADC enziminin seviyelerini ölçmek için genellikle bir kan testi yapılır.
Beyin omurilik sıvısını (BOS) toplamak için bir spinal musluk (lomber ponksiyon) da yapılabilir. Beyin omurilik sıvısındaki dopamin ve serotonin seviyeleri, AADC eksikliğini teşhis etmeye yardımcı olabilir.
DDC genindeki mutasyonları tespit etmek ve teşhisi doğrulamak için genetik testler de yapılabilir.
Aromatik L-Amino Asit Dekarboksilaz Eksikliği Tedavisi
Şu anda AADC eksikliğinin tedavisi olmamasına rağmen, çok sayıda ilaç semptomların yönetilmesine yardımcı olabilir. Optimal ilaç rejimi, etkilenen bireyler arasında büyük ölçüde değişir. Hastalığın nadir olması nedeniyle çoğu tedavi seçeneğinin etkinliğine dair sınırlı bilimsel kanıt vardır.
Doktorunuz sadece çocuğunuz için bir bakım planı tasarlayacaktır. Bunun nedeni, herkes için işe yarayan tek bir tedavi olmamasıdır. İlaç ve diğer tedavi türleriyle karışık bir yaklaşım, semptomların yönetilmesine yardımcı olabilir.
Daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır, ancak uzmanlar AADC eksikliği olan kişilerin 2 yaşından önce başlarlarsa ilaç tedavisine daha iyi yanıt verebileceğini düşünmektedir.
AADC eksikliği tedavisi şunları içerir:
Dopamin agonistleri: Bu ilaçlar sinir sisteminizdeki dopamin miktarını artırır.
MAO inhibitörleri: Bunlar dopaminin parçalanmasını azaltır.
Piridoksin (B6 vitamini): AADC’nin daha iyi çalışmanıza yardımcı olacağına inanılıyor.
Antikolinerjik ajanlar: Buradaki fikir, bu ilaçların beyninizdeki kimyasal bir haberci olan dopamin ve asetilkolini dengelemesidir. Aşırı terleme, hareket sorunları ve okülojirik kriz gibi semptomları hafifletmeye yardımcı olabilirler.
Melatonin: Bu, vücudunuzun yaptığı doğal bir kimyasaldır. Takviyeler uyku problemlerini hafifletebilir.
Benzodiazepinler: Bunlar merkezi sinir sisteminizi sakinleştirir. Bunların ara sıra kullanılmasının bazı insanlarda okülojirik krizleri veya distoniyi azaltabileceğine dair bazı kanıtlar var.
Diğer semptomlar için ilaçlar: Doktorunuz, çocuğunuzun burun tıkanıklığı, huysuzluk, uyku problemleri veya kas kasılmaları gibi spesifik semptomlarına yardımcı olmak için ilaçlar ekleyebilir.
İlaçsız tedavi: Çocuğunuzun semptomlarına bağlı olarak, fiziksel, mesleki veya konuşma terapisine ihtiyaçları olabilir.
Gen tedavisi: Bu, doktorların çalışmayan geninizi doğru şekilde çalışan bir genle değiştirmesidir. Bu tür bir tedavi umut verici görünüyor, ancak yaygın olarak bulunamıyor.
Bu Hastalık İçin Kullanılan Diğer İsimler
- AADC eksikliği
- DDC eksikliği
- AADCD
- Aromatik-L-amino asit dekarboksilaz eksikliği
- Dopa dekarboksilaz eksikliği
- Aromatik amino asit dekarboksilaz eksikliği