Somali’nin yarı özerk Somaliland ve Puntland bölgeleri arasındaki anlaşmazlığın merkezindeki bir şehirde şiddet patlak verdi.
6 Şubat’tan bu yana, Somali’nin kuzeyindeki Las Anod (Laascaanood) şehrinde, Somali’nin ayrılıkçı bölgesi Somaliland birlikleri ile kuzey Somali’deki Dhulbahante klanından yerel milisler arasında şiddetli çatışmalar yaşanıyor.
Şimdiye kadar en az 82 kişi öldü ve 400 kişi yaralandı.
Ama sorun tam olarak nedir?
Her şey nasıl başladı?
Dhulbahante klanı, tümü 1991’de Somali’den ayrılan Somaliland ile Puntland arasında tartışmalı olan Togdheer bölgesindeki Sool, Sanaag bölgelerinin yanı sıra Buuhoodle semtinde yaşıyor.
Sool bölgesinin başkenti Las Anod’un da klan tarafından başkent olduğu iddia ediliyor.
Somaliland, 1960’larda İtalyan Somaliland olarak bilinen bölgeyle birleşerek Somali’yi oluşturan eski İngiliz Somaliland himayesinin sınırları üzerinde hak iddia ediyor.
1991’de, aşiret milislerinin o dönemde Somali’nin askeri yöneticisi olan Siad Barre’yi devirmesinin ardından, ülke uzun süreli bir çatışmaya girdi ve Somaliland ayrılığını ilan etti.
2007’den önce, Somaliland Las Anod’u ele geçirdiğinde, burası Puntland tarafından yönetiliyordu.
Las Anod’daki mevcut karışıklık, 26 Aralık’ta yerel bir muhalif siyasetçi olan Abdifatah Abdullahi Abdi’nin kimliği belirsiz saldırganlar tarafından öldürülmesiyle başladı ve şehir genelinde hükümet karşıtı protestoları ateşledi.
Protestolar sırasında sosyal medyadaki doğrulanmamış görüntüler, Somaliland güvenlik güçlerinin göstericilere gelişigüzel ateş ettiğini gösterdi. Yerel raporlar, Aralık ayındaki ve Ocak ayına yayılan bu ilk protestolarda 20 kadar kişinin öldürüldüğünü söylüyor.
O zamandan beri Somaliland’ın birlikleri, Dhulbahante klanının 33 yaşlısından oluşan yerel bir komitenin kontrolü altında kalan şehrin dışında konuşlanmış durumda.
Burada tehlikede olan nedir?
Yıllarca süren tartışmalardan sonra, Sool’daki Dhulbahante yaşlıları 6 Şubat’ta her iki yönetimden de bağımsız olmak ve Somali altında SSC-Khaatumo adlı kendi federal devletlerini kurmak istediklerini açıkladılar.
Somali anayasasından alıntı yaptıkları açıklamada, “Somali topraklarının federalleştirilmesi tamamlanıncaya kadar SSC-Khaatumo bölgesini Somali Federal Cumhuriyeti’nin yönetmesine karar verdik” dediler.
Deklarasyonun yayınlanmasından hemen önce, Somaliland’ın başkenti Hargeisa’dan güçlerin Las Anod’a saldırdığı ve klanlara sadık güçlerin karşılık verdiği bildirildi.
Konferanstaki yaşlılardan biri olan Garad Mukhtar El Cezire’ye, “Somaliland’ın deklarasyonun ayrıntılarıyla ilgili bazı bilgileri önceden aldığına inanıyoruz” dedi. Saldırının onların toplantıyı bozma girişimi olduğuna kuvvetle inanıyoruz.”
Leipzig Üniversitesi’nde uzun yıllar Somaliland’da araştırmalar yürüten sosyal antropolog Markus Hoehne Al Jazeera’ya şunları söyledi: “Somaliland’ın toprağa ihtiyacı var. [not the people] sömürge sınırlarına dayanan devlet olma iddiasını tesis etmek için.”
Afrika Boynuzu siyasi analisti ve Los Angeles’ın başlıca şehir plancısı Faisal Roble Al Jazeera’ya “Puntland’ın iddiası, bölgedeki klanlarla akrabalık bağlarına ve birliğe bağlılığa dayanıyor” dedi.
Şu ana kadar zarar ne oldu?
Birleşmiş Milletler, ölüm ve yaralanmalara ek olarak, Las Anod’daki çatışma nedeniyle 185.000’den fazla insanın yerinden edildiğini tahmin ediyor.
Hoehne Al Jazeera’ya, “Somaliland güçlerini Sool’dan çekmeli ve uluslararası yardımı kolaylaştırmak için Dhulbahante klanının geleneksel yaşlılarıyla acil müzakereler yapmalıdır.”
Las Anod’daki Manhal Hastanesinde doktor olan Abdirizak Shuriye, El Cezire’ye hastanelerin ve ambulansların bombalanarak sağlık personeli, hamile kadınlar ve çocukların ölümüyle sonuçlandığını söyledi.
Las Anod şehrinde yaşananlar bir katliamdır” dedi.
8 Şubat’ta şehrin belediye başkanı Abdirihin Ismail, “Bu, Somaliland ile Puntland veya Somaliland ile teröristler arasındaki bir savaş değil, daha çok Somaliland ordusu ile Las Anod halkı arasındaki bir savaş” dedi.
Muhtar, El Cezire’ye, evinin Somaliland ordusu tarafından vurulduğunu ve onlar tarafından hasar gören veya yıkılan 1000’den fazla kişinin yanı sıra evinin vurulduğunu söyledi. Somaliland’ın hedefleri ayrım gözetmeksizin bombaladığını da sözlerine ekledi, bu da “Somaliland’ın Sool halkına olabildiğince fazla zarar vermek istediğinin kanıtı”.
Ateşkesin ilan edilmesinden iki gün sonra, şehirdeki Gargaar Hastanesi’ne havan topu saldırısı yapıldığı bildirildi, doktorlardan biri olan Abdisalam Muse Said öldü.
Hargeisa kendi adına, “şehre saldıran silahlı milisler ve terör grupları tarafından ateşkesin birçok kez ihlal edildiğini” iddia etti ve ayrıca ayrılıkçı bölgeyi istikrarsızlaştırma girişimleri olarak adlandırdığı girişimlerden Somali hükümeti ve Puntland’ı sorumlu tuttu.
Somaliland Savunma Bakanı Abdiqani Ateye, “Maalesef savunmaktan başka seçeneğimiz yok” dedi.
Somaliland Hükümeti, ulusumuzun şu anda Somali Federal Hükümeti’nin saldırısı altında olduğunu dünyaya bildirmek istiyor. Somali’nin birlikleri ve Somali’nin Puntland’dakiler bir istila için sınırda toplandılar. Ne yazık ki savunmaktan başka çaremiz yok. pic.twitter.com/v1sX4KZ0ft
— Abdiqani Mahamoud Ateye (@AbdiqaniMin) 11 Şubat 2023
Şimdiye kadar nasıl tepkiler aldınız?
Somaliland Enformasyon Bakanı Süleyman Koore, Al Jazeera’ya yanıt vermeyi reddetti.
BM insan hakları sorumlusu Volker Türk de cinayetlerle ilgili soruşturma çağrısında bulundu.
Uluslararası insan hakları örgütleri ve ABD tarafından birkaç gün süren çatışma ve kınamalardan sonra, Somaliland 10 Şubat’ta koşulsuz ateşkes ilan etti.
Sivillere yönelik gelişigüzel bombardıman kabul edilemez ve durdurulmalıdır. Lascanod’da şiddetin derhal azaltılması, sivillerin korunması, engelsiz insani erişim ve gerilimlerin diyalog yoluyla barışçıl bir şekilde çözülmesi çağrısında bulunuyoruz. https://t.co/6s7l8DTb2g
— Afrika İşleri Bürosu (@AsstSecStateAF) 9 Şubat 2023
7 Şubat’ta Somaliland devlet yayın kuruluşu SLNTV, ordusunun “ülkedeki herhangi bir terör saldırısına karşı koymak için tam kapasiteye sahip olduğunu ve bölgeye barış ve istikrar getirmek için çaba göstereceğini” tweetledi.
Muhalefet politikacıları ve bölge dışındaki diğer liderler, Hargeisa’nın niyetini gizlemek için çatışmaları “terörizme” karşı operasyonlar olarak damgaladığını söylediler.
Somaliland’ın muhalefetteki Waddani partisinden bir siyasetçi olan Ahmed Khalif, Hargeisa’yı yerel kanal Horn Cable TV’ye “Las Anod’da teröristlerin olduğu, Sool halkının terörist olmadığı yalan” diyerek yanlış bilgi yaymakla suçladı.
Puntland Enformasyon Bakanı Mohamoud Dirir, Somaliland’ın iddiasını yalanladı. El Cezire’ye “Bu, Sool halkının kendilerini saldırganlığa karşı savunması” dedi.
El Kaide bağlantılı silahlı grup El Şebab da çatışmalara karıştığı iddialarını yalanladı.
ABD ve Birleşik Krallık da dahil olmak üzere Somaliland’ın uluslararası ortakları, şiddetle ilgili endişelerini dile getirdiler ve derhal gerilimi azaltma çağrısında bulundular.
Somali Devlet Başkanı Hassan Şeyh Mahmud da konuya müzakere yoluyla çözüm getirilmesi çağrısında bulundu.
Ancak Somaliland, dışişleri bakanlığının “uluslararası oluşumları” “radikalleri teşvik etmekle” ve “yanlış bilgi” yaymakla suçlamasıyla, ülkenin “otuz yıllık barış sicilini” göz ardı ederek, uluslararası toplumun sükunet çağrılarına meydan okuyarak yanıt verdi. ve demokrasi”.
Sonra ne olur?
16 Şubat’ta Somaliland Başkanı Muse Bihi, Dhulbahante klanının geleneksel yaşlılarıyla barış görüşmeleri başlattığını söyledi.
Klanların yaşlıları, “güçleri Las Anod’dan çekilene kadar” hiçbirinin Somaliland ile tutulamayacağını söyleyerek barış görüşmeleri için Bihi ile herhangi bir teması reddetti.
Çatışma patlak verdikten sonra, etkili Sool lideri Garad Jama Garad Ismail, müzakerelerin bir koşulu olarak Somaliland birliklerinin şehirden çekilmesi çağrısında bulundu, ancak analistler, Laascaanood’un geleceği konusundaki tutumlarının çok farklı olduğu konusunda uyarıyorlar.
Hoehne, El Cezire’ye, “Dhulbahante klanı, Somaliland’ın Somali’den ayrılmasını asla gerçekten kabul etmedi” dedi.
Analistler, Somaliland’ın barış görüşmeleri başlarken askerlerini geri çekmeye ve yardıma izin vermeye zorlanabileceğini söylüyor.
Roble, “Uluslararası toplumun Somaliland üzerindeki baskısı, önerilen barış görüşmelerinin sürdürülmesine yardımcı olabilir ve sonunda anlamlı görüşmelere yol açabilir” dedi.