#Kadınlarİleride
Anlatmaya değecek hikayeler
“Bir insan aşağılanmasına dayanamıyorum, gazetecilik yapmamın sebebi bu - insanlara hakları olduğunu hatırlatmak için. İstismara uğrayan bir çocuk olabilir, işkence gören bir göçmen olabilir ya da eşinden şiddet gören bir kadın olabilir.” Deutsche Welle'de çalışan Türk gazeteci Burcu Karakaş, medyada çalışma motivasyonunu böyle anlatıyor. Kadın ve azınlık hakları, göç ve ifade özgürlüğü dahil olmak üzere on yıldan fazla bir süredir çeşitli konuları ele almaktadır.
Avrupa Birliği Araştırmacı Gazeteci Ödülü'nü iki kez kazanan, eşit haklar, adalet ve hakikat için mücadele eden Burcu, açık sözlü, tutarlı, çalışkan ve Türk medyasının en cesur seslerinden biri olmaya devam ediyor.
Anlatmaya değecek hikayeler
2016’da Burcu Karakaş, medyada çok tatsız bir konuyla ilgili yazılmış birkaç makale fark etti. Makalelerde Güneydoğu Türkiye'nin Van ilinde genç kadınların ölümlerinden bahsediliyordu. Bir ay içinde bu tür, 10'dan fazla vakaya ulaşana kadar her gün bir başkasını okuyordu. Bu hikaye Burcu’yu hem endişelendirdi hem de onun ilgisini çekti, bu yüzden editörlerine onu o şehre gönderip göndermeyeceklerini sordu ve kabul ettiler. Kadınların aileleriyle konuşarak bu kadar korkunç trajedilere neyin sebep olduğunu bulmaya çalıştı.
“Bazıları 18 yaşlarındaydı, gerçekten gençtiler ve bazıları çocuktu'' diye hatırlıyor. Fenomeni “bulaşıcı” olarak tanımlıyor. Kadınlar, bir arkadaşlarının intihar ettiğini öğrendiğinde, aynı şeyi yapmak istediler çünkü kendilerini çok çaresiz hissettiler” diye açıklıyor Burcu. Bu kadınlar, kendilerini her şekilde baskı altına alan topluluklarda, kısıtlayıcı koşullarda yaşıyorlardı. “Öncelikle, hiçbiri eğitimini tamamlayamadı. İkincisi ise, aile baskısı vardı: onlardan erken evlenmelerini istiyorlardı ve bazı durumlarda ise [evde] fiziksel veya sözlü şiddet vardı. Ayrıca ekonomik bağımsızlıkları da yoktu. [Para için] ailelerine bağımlıydılar” diyen Burcu, ekonomik bağımsızlığın kadınlar için son derece önemli olduğuna inandığını ekliyor. “Kendi paranızı kazanmanız size kendi hayatınızı inşa etme şansı verir” diyor.
Gazeteci, Van'da araştırmasını yaparken bu kadınlar için zehirli bir ortam yaratan koşulları fark etti. “Temelde, kendi hayatlarını kurma şansları yoktu ve kendilerini kapana kısılmış hissediyorlardı. Bazıları için tek çıkış yolu kendilerini öldürmekti” diye açıklıyor.
Ancak Burcu, ölümlerin "şüpheli" olarak adlandırıldığını, çünkü bu kadınların öldürülmek yerine kendi canlarını aldıklarını kesin olarak gösteren bir soruşturmanın bulunmadığına dikkat çekiyor. Makalesi, kurumları soruşturma başlatmaya teşvik etti. Ne yazık ki, hiçbir sonuç alınamadı.
Gazetecilik ve kişisel hikayesi
Burcu Karakaş, Türkiye'nin en güçlü seslerinden birine sahip bir gazetecidir. Siyaset bilimi okudu ve Amerika Birleşik Devletleri'nde Uluslararası İlişkiler ve Uluslararası İletişim alanında yüksek lisans derecesi aldı. Bir Türk gazetesi olan Milliyet Daily'de staj yapmaya başladı ve gazetecilik tutkusu o zaman ortaya çıktı. “Çok sevdim ama yüksek lisansımı bitirdiğimde aslında orada bir kariyere başlayacağımı hiç düşünmemiştim çünkü çok az para ödüyorlar ve size sigorta yaptırmıyorlar. Ancak çok sevdim, bırakamadım ve orada staja başladım” dedi. Çalışma koşulları pek cazip olmasa da, onu gazeteci rolünden caydırmadı. Burcu, “Aslında mesleğe aşık oldum ve şimdi 11 yıl oldu” diyor.
Diğer stajyerler ve yeni işe alınan her personel gibi, başlangıçta çok sayıda konuyu ele aldı, ancak “deneyim kazandığınız için gazeteciliği [nasıl yapacağınızı] bu şekilde öğreniyorsunuz” diye ekliyor. Daha sonra azınlık hakları ve kadın meselelerini ele almaya başladı - ve tesadüfen, kadın hareketinin ülkede daha açık ve mevcut olduğu bir zamandı. “Türkiye'de halk, kadın meselelerini ele aldığım için adımı bilmeye başladı. O da konunun yükselişte olduğu bir döneme denk geldi. Her zaman var olsa da, o dönemde kadınlar giderek daha fazla güç kazanıyordu” diye hatırlıyor.
Ancak kadınlar daha cesur ve samimi olurken, ayrımcılık devam ediyor. Karakas'ın kendisi bile bunu deneyimlemiş, ancak başta profesyonel yaşamında bundan mağdur olmadığını söylüyor. Daha sonra, ilk patronlarından biri de dahil olmak üzere kariyerinin ilk yıllarından hikayeleri hatırlamaya başladığında durumun böyle olmadığını fark ediyor.
"Milliyet'ten kovulduktan sonra internette aktif olan bir medya platformunda çalıştım. Elbette patron bir erkekti. Türkiye'de saygın bir gazetecidir. Orada bir yıldan fazla çalıştım ve hiç maaş alamadım. Paraları olmadığını biliyordum ama bir noktada platform para kazanmaya başladı ama hala maaşım ödenmedi. Bir süre sonra istifa edeceğimi ve başka platformlardan iş bulacağımı söyledim. Patronuma bana ödeme yapmadığını ve orada bir yıldan fazla çalıştığımı söyledim. Şöyle cevap verdi: Peki, ama sen evlisin. Kira ödemiyorsun”, diye hatırlıyor Burcu.
Güldü ve gitti. Yine de bu vakayı unutmadı çünkü bu vaka ülkedeki toplumun kadınlara nasıl davrandığının bir sembolü ve hala bir şekilde daha azını hak ettiklerine dair bir algı var. Gazeteci, “Kimse bunu bir erkeğe söylemez” diyor.
Çalışma ortamı olarak medyaya gelince, cam tavan olduğuna inanıyor. Kendisi sahada çalışma, depremleri haber yapma ve çatışma bölgelerinde bulunma fırsatı bulsa da hala erkek egemenliği var. “Erkeklerin ağ kurduğunu ve medyadaki erkeklerin kadınlara karşı nasıl birbirlerine sırtlarını yasladıklarını ve dayanışmaya sahip olduklarını görüyorum. Bunu görüyorum ve bundan hoşlanmıyorum. Erkek egemen medya nasıl mümkün olabilir? Kadınları dışlayan erkek ağı nedeniyle mümkün” diye açıklıyor Burcu. “Erkeklerin hakim olduğu TV programları var ve sadece sunucular kadın. Hatta kadın haklarından bahsediyorlar. Altı adam televizyonda kadın hakları hakkında konuşuyor. Bu çok saçma!", acı acı gülüyor.
Kürtaj: bir hak mücadelesi
Karakaş'ın üzerinde çalıştığı diğer önemli konulardan biri de Türkiye'de kürtaj. Her ne kadar resmi olarak yasal olsa ve hamileliğin erken evrelerindeki kadınlar için herhangi bir engel olmamasına rağmen, pratikte bunun gerçekleşmesi oldukça zor görünüyor., Cumhurbaşkanı Recep Erdoğan'ın söyleminin kürtaj algısındaki değişimde büyük rol oynadığına inanıyor. “2012'de kürtajı takdir etmediğini söyledi” diye hatırlıyor. Bundan sonra, hastaneler ve doktorlar kürtaj yapmaya daha az eğilimli olmaya başladılar. Burcu Karakaş bunun doğru olup olmadığını araştırmaya karar verdi. Hastaneleri aradım ve dedim ki: Ben bir kadınım ve kürtaj yaptırmak istiyorum. Gebeliğin 10. haftasına kadar [Türk hukukuna göre] yasaldır. Dört veya beş hastaneyi aradım ve yapmadıklarını ve yasa dışı olduğunu söylediler. Onlara emin olup olmadıklarını sordum ve onlar da öyle olduğunu onayladılar. Daha sonra Sağlık Bakanlığı'na devlet hastanelerinde kürtaj uygulanıyor mu diye sordum, 'Elbette' dediler. Burcu, bunun bir kadının hukuken hakkının ne olduğu ve gerçek durumunun ne olduğu konusunda ciddi bir tutarsızlık olduğunu ortaya koydu. “Türkiye'de teorik olarak kürtaj var ama pratikte yok. Örneğin İstanbul'da onlarca devlet hastanesi var ama sadece ikisinde kürtaj yaptırabiliyorsunuz. Ve İstanbul'da yaşayan 20 milyon insan var” diyor Burcu. Hükümetin bir yanılsama yoluyla kürtaj algısını değiştirmek istediğini ve ne yazık ki işe yaradığını açıklıyor.
Yeni ve cesur bir ortam
Daha önce Türkiye'deki hükümet kırılgandı ve basında yer almayı önemserdi. Ciddiye alırlardı. Şimdi sadece susturuyorlar. Tartışma yok. Ancak bu, tepki olmadığı anlamına gelmez” diyor gazeteci. Hükümet ve özellikle Sağlık Bakanlığı kürtajla ilgili bir sorun olduğunu reddetse de, gerçek şu ki bir sorun var. Böylece ülkedeki aktif kadın hakları hareketinden dolayı bir tartışma yaşanabilir.
“Sadece sokaklar değil, sosyal medya bu tür tartışmaların savaş alanıdır. Genç nesiller, sosyal medyanın gücünü kendi alanlarında kullanma konusunda oldukça yetenekliler. Seslerini nasıl yükselteceklerini biliyorlar. Genel olarak, genç kadınlar çok daha açık sözlüdür. Taciz ile ilgili her şeyi ifade etmede daha güçlüler. Korkmuyorlar ve bir adamın onları taciz ettiğini söylemek için sosyal medyayı kullanıyorlar. Bunu daha önce görmemiştik” diye açıklıyor.
Burcu, genç erkeklerin kadınlara bazen yaşlı nesillerden daha iyi davrandığını söylüyor. Yine de bunun bir nedeni, isimlerinin bir suçlamayla bağlantılı olarak kamuoyunda ortaya çıkmasından ve ifşa olmaktan korkmaları olduğunu açıklıyor.
Zor zamanlardan geçmemize ve insan haklarının ve ifade özgürlüğünün köşeye sıkıştırılmasına rağmen, Burcu Karakaş gazetecilerin rolünün hala önemli olduğuna inanıyor. “İktidardaki insanların sinirine dokunma ve bir şekilde insanları harekete geçirme gücümüz hala var” diyor.