Okul ve Eğitim ve Her Telden Eğitim Konuları Forumunda Sembolik Etkileşimcilik Hakkında Bilgi Konusunu Okuyorsunuz..
-
19 Kasım 2012 23:06
Asel
Bayan Üye
Sembolik Etkileşimcilik Hakkında Bilgi
Sembolik Etkileşimcilik
Psikoloji geleneğinden gelen bir Amerikan sosyolojisi ekolü olan sembolik etkileşimcilik, özellikle sosyal eylem ve fertlerin bu eylemlere yükle dikleri anlamlar üzerinde duran bir teoridir. Sembolik etkileşimciliğin gelişmesinde, insanların birbirleri hakkındaki tasarımlarının toplumun katı ger çekleri Olduğunu vurgulayan C. H. Cooleyin, insanların öznel tanımlamalarının nesnel gerçek sonuçları olduğunu ileri süren W. 1. Thomasın ve özellikle de, sosyal davranışın hem öznel, hem de nesnel boyutu üzerinde duran G. H. Meadın önemli payı vardır. Meadın bu yaklaşımı, Cooleyın psikolojist ve Durkheimin sosyolojist yaklaşımlarının ortasında yer almaktadır. Sosyal davranışın öznel ve yoruma açık yönleri üzerinde duran sembolik etkileşimciliğin ferdi, kısmen özgür bir birim olarak görmesinde Webere dayanan metodolojik bireyselcilikten gelen Weber etki fark edilmektedir.
Sembolik etkileşimcilik terimi, etkileşim teorisinin önemli isimlerin den biri ve bu teorinin temellerini hazırlamış olan G.H. Meadın öğrencisi olan H. Blumere aittir. Mead ve Blumerin yanı sıra bir çok sembolik etkileşimcinin Chicago Üniversitesine mensup olması nedeniyle, söz konusu teori Chicago Okulu ya da Chicago Geleneği olarak da anılmaktadır.
Chicago Üniversitesi sosyologlarının Amerikan sosyolojisine önemli etkileri olmuştur. Ama aynı üniversitede çalışmaları nedeniyle bu sosyologların homojen bir grup oluşturdukları söylenemez. Aynı çatı altında çalışanlardan, l950lere kadar etkili olan demografi ve istatistike ağırlık veren bir sosyolojiyi benimsemiş W. Ogburn gibi sosyologlar bir yana, sembolik etkileşimci olarak tanınanlar bile kendi içlerinde farklılıklar arzeder Bu nedenle sembolik etkileşimciliğin, 1920Ierden l950lere kadar C. H. Cooley, W. 1. Thomas, R. E. Park ve G. H. Mead gibi sosyolog/sosyal psikologların oluşturduğu temeller üzerinde, H. Blun3er ve E. Goffman gibi sosyologlarca geliştirilen, bünyesinde ayrıntıda birbirinden farklı düşünceleri barındıran sınırları kısmen belirsiz bir sosyoloji geleneği olduğunu söyleyebiliriz. A. Schutzun çalışmalarından doğan sosyolojik fenomenoloji, H. Garfinkelin etnometodoloj isi, H. Sacksın konservasyonel (conservationnelle) çözümlemesi, A. Cicourelin kognitif sosyolojisi az ya da çok bu analiz çerçevesi içinde düşünülebilir. Fransada günlük hayatın sosyolojisine duyulan ilgi bu akımdan ilham almıştır.
Sembolik etkileşimcilik temelde bireye vurgu yapar. Belirli bir nesnel durumun bireylerde değişik öznel yorumlara yol açtığına ve bu durumun sos yal hayatta yaygın bir biçimde görüldüğüne dikkati çeken sembolik etkileşimciler, bu gerçeği irdelemeyen yaklaşımların sosyal realitenin uzağına düşmeye mahkum olduğunu iddia ederler. Görüldüğü üzere bu yaklaşım, çıkış noktasından itibaren fonksiyonalist, strüktüralist ve Marksist biçimleriyle genel sosyolojik yaklaşımla çatışmaktadır. Nitekim sembolik etkileşimciler, sosyolojinin yapı ve kurum gibi temel kavramlarına da sıcak bakmazlar. Onlara göre insan, madem ki sürekli bir oluş halindedir; sosyal düzenin de tamamlanmış bir olgu olarak düşünülmesi mümkün değildir, yani yapıdan söz edilemez. Yapı kavramı yerine, farklı katılımcıların farklı eylemlerde bulunmalarının toplumsal organizasyonu olarak tanımladıkları birlikte eylem (joint action) kavramını tercih eden sembolik etkileşimciler, örneğin aile kurumu yerine aile birlikteliği (collectivity) demeyi uygun görürler. Çünkü kurum kavramının içeriğinde bir durağanlık vardır. Halbuki aile sürekli oluş halindedir. Örneğin kan-koca ve iki aylık bir bebekten oluşan bir ailedeki karı-koca ilişkisi, bebek altı yaşına geldiği zaman aynı olmayacaktır. Bu nedenle sembolik etkileşimciler, toplumsal rollerin de basit tanımlarının yapılamayacağını ileri sürerler.
Etkileşim teorisi adından da anlaşılacağı üzerine sembollerin sosyoloji sidir. Bir varlığın zihindeki görüntüsü olarak tanımlayabileceğimiz semboller, insana özgü bir gerçekliktir. Hayvanlar aleminde karşılıklı ilişki semboller aracılığıyla değil, seslerin ve hareketlerin karşılıklı olması (etki-tepki) il kesiyle gerçekleşir.
Semboller sosyal etkileşme sürecinde şekillenen konuşmayı, düşünmeyi, anlaşmayı sağlayan araçlardır. Etkileşme sürecinde farklı imajların devreye girmesi, bir varlığın değişik sembollerinin oluşmasına neden olur. Örneğin, domuzu iğrenç bir hayvan olarak gören bir kültür ortamında büyüyen kişi ile domuz etiyle beslenilen bir ortamda büyüyen kişinin zihinlerinde domuzun sembolleri farklı olacaktır. Aynı kültür ortamında bulunan kimseler arasında belli bir durumun/varlığın sembollerin farklı olmasının sebebi ise, etkileşme sürecinde etkisi olan tam olarak bilinmesi ve hesaba katılması imkansız pek çok faktörün devreye girmesidir.
Sembol farklılaşmasını netleştirmek için vermiş olduğumuz bu örnek, etkileşimcilerin kültürel yapıya vurgu yaptıkları şeklinde düşünülmemelidir. Aksine onlar, eylemin kaynağında dış faktörlerin olduğunu ima eden yapı sal fonksiyonalistlerden farklı olarak, eylemlerin kişilerin zihinlerinde yapmış oldukları anlamlandırmanın bir sonucu olduğunu düşünürler ve buna
-Blumerin ifadesiyle- sembollere dayanarak eylemde bulunma adını verirler.
Benlik (seli), ayna-benlik (looking-glass seli), bireysel benlik (1), sosyal benlik (me), başkasının rolünü alma, durum tanımı, önemli başkası (significant other) ve genelleştirilmiş başkası (generalized other) gibi terimler sembolik etkileşimcilerin temel kavramlarıdır. Benlik, çevrenin bir kişi hakkındaki algısını ifade eden kişilik kavramından farklı olarak, o kişinin zihnindeki kendisidir. Başka bir deyişle, kişilik çevrenin zihnindeki ben, benlik ise benim zihnimdeki benin adıdır. Mead, benliği bireysel benlik (1) ve sosyal benlik (me) olarak ikiye ayırmıştır. Bu iki kavramı bir örnekle açıklayabiliriz : Ben, sosyal çevremin beni mutlu bir kimse olarak tanıdığını düşünmemin yanı sıra -sosyal benlik-, gerçekten mutlu olduğumu ya da olmadığımı da -bireysel benlik- düşünürüm. Cooley bu kavramlara bir de ayna-benlik kavramını eklemiştir. Ayna-benlik, gün lük ilişkilerimizde çevremizden aldığımız bizimle ilgili mesajların benliğimize yansıması durumunu ifade eden bir kavramdır.
Etkileşimcilerin diğer kavramlarını kısaca tanımlayacak olursak, başkasının rolünü alma, kişinin kendini başkalarının yerine koyması ya da şeyleri başkasının gördüğü gibi görmesi demektir. Durum tanımı, bir var lığın ne olduğunu değil -ki bunu bilmemiz mümkün değildir- nasıl görün düğünü ifade eden bir kavramdır. Sembolik etkileşim teorisi, bir varlığı her kes aynı şekilde görüyorsa onun göründüğü gibi olduğunu kabul eder. Önemli başkası ve genelleştirilmiş başkası özellikle sosyalleşme süre cinde bir çocuğun zihnindeki birbiri ardınca şekillenen iki durumu ifade eden kavramlardır. Mead a göre çocuk önce anne ve baba gibi yakın çevresinden gelen mesajları zihnine yerleştirir -önemli başkası-; daha sonra yine zihninde başkaları olarak kümelendirdiği sosyal çevreyi fark etmeye başlayarak onlardan gelen -genelleştirilmiş başkası- mesajları da alır.
Yukarıdaki kavramlardan anlaşılacağı üzere etkileşimciler en çok, düşünme kapasitesi, düşünme ve etkileşim, anlamlan ve sembolleri öğrenme, aksiyon ve etkileşim ve seçim yapma gibi konular üzerinde durmaktadırlar. Bu konular yüzünden etkileşimciler, sosyoloji değil, toplum felsefesinin bir çeşitlemesini yapmakla eleştirilmişlerdir.
Etkileşimciliğe yöneltilen diğer eleştirileri şöyle sıralayabiliriz:
Kuramsal temelinin zayıflığı,
Belirsizlik alanını geniş tutması ve bu yüzden sınanabilirliğinin ol maması,
Kavramlarının -özellikle Blumerinkilerin- fazla bulanık, zor ve karma şık olması,
Mikrososyolojik bir yaklaşım olma iddiasına rağmen insanı salt zihin den ibaret bir varlık olarak görmesi; hisler, güdüler, bilinçaltı gibi faktörleri ihmal etmesi ve bu yüzden -iddiasının aksine- yeterince mikrososyolojik olamaması,
Siyaset ve iktisat gibi makro değişkenleri hesaba katmadığı için sosyal değişme sürecini açıklayamaması.
Bu son eleştiri genç etkileşimcilerin makrososyolojik yaklaşımları sembolik etkileşimciliğe yerleştirme çabasına girmelerine neden olmuş; ama ortaya koydukları çalışmalarla etkileşimciliği, bu geleneğin ustalarının tanıyamayacakları bir noktaya doğru sürükledikleri ifade edilmiştir.
-
Sponsor Bağlantılar
Bugün
Sembolik Etkileşimcilik Hakkında Bilgi isimli yazıya yorum yazın.