A – PASİF TAŞIMA TİPLERİ
2- Kolaylaştırılmış Diffüzyon (Kolaylaştırılmış Vasıtalı Taşıma)
Pasif taşıma şekillerinden diffüzyonun bir tipini oluşturan kolaylaştırılmış diffüzyonda; taşınacak maddenin daha düşük konsantrasyonda olduğu bölgeye taşınmasında, integral zar proteinleri taşıyıcı olarak görev yapar.
Daha önce belirtildiği gibi taşıyıcı proteinler kullanılarak yapılan bu şekildeki taşımaya vasıtalı taşıma (transport) denir. Vasıtalı transportta, taşıyıcı protein zarın bir tarafında bir iyon veya molekülü alır, zarın diğer tarafında o iyon veya molekülü bırakır. Hücreler farklı taşıyıcı proteinlere sahip olabilirler. Böylelikle bir taşıyıcı örneğin şekerlerin taşınmasını sağlarken diğeri aminoasitlerin taşınmasını sağlayabilir. Vasıtalı taşımanın diffüzyon prensipleri içinde gerçekleşenine kolaylaştırılmış vasıtalı taşıma(transport) veya kolaylaştırılmış diffüzyon denir. Kolaylaştırılmış diffüzyonda zarın doğal elemenı olan integral proteinler iş görür. Kolaylaştırılmış diffüzyonda iyon veya moleküller enerji kullanmadan, zardaki taşıyıcı proteinler vasıtasıyla konsantrasyonlarının fazla olduğu bölgeden düşük olduğu bölgeye taşınırlar. Taşıyıcı proteine taşınacak iyon veya molekül bağlandığı zaman taşıyıcıda meydana gelen konformasyon değişimi, taşınacak elemanın taşınmasında önemli rol oynar. Monosakkaritler kas hücrelerine kolaylaştırılmış diffüzyonla girer. Aynı taşıyıcı farklı maddeleri de taşıyabilir. Örneğin glukoz, galaktoz, arabinoz ve 3-0-metilglukoz aynı taşıyıcı ile taşınabilir. Yüksüz maddelerin kolaylaştırılmış diffüzyonla taşınma yönü ve taşınma miktarını sadece maddelerin iki bölgedeki konsantrasyon farkı tayin eder. Buna karşılık yüklü maddelerin kolaylaştırılmış diffüzyonla taşınma yönü ve miktarını hem maddelerin iki bölgedeki konsantrasyon farkı hem de zar potansiyeli tayin eder. Konsantrasyon gradienti ve elektriksel gradient birlikte bir solut için elektrokimyasal gradient oluşturur.
Kolaylaştırılmış diffüzyonda başlıca şu faktörler rol oynar.
1.Taşınacak maddenin zarın iki tarafındaki konsantrasyon farkı.
2.Taşıyıcı moleküllerin sayı ve çeşidi.
3.Taşıyıcı-taşınan kompleksinin oluşma ve ayrışma hızı.
4.Yüklü partiküllerde plazma zarının iki tarafındaki potansiyel farkı.
İlk bakışta kolaylaştırılmış diffüzyon ile basit diffüzyon arasında fark yok gibi gelse de, aralarında başlıca iki önemli fark vardır. Bunları şu şekilde belirtebiliriz.
1.Basit diffüzyonda taşıyıcı molekül yoktur, kolaylaştırılmış diffüzyonda vardır.
2.Kolaylaştırılmış diffüzyonla taşıma, basit diffüzyondakinden daha hızlıdır. Gerçekten, benzer molekül ağırlığına ve lipitte çözünürlüğe sahip olan moleküllerin zardan kolaylaştırılmış diffüzyonla taşınmaları, basit diffüzyonla taşınmalarından daha hızlı olur.
Etiketler:
.