2 Öğrenme kuramları, öğrenmenin hangi koşullar altında gerçekleşeceğini açıklar. Ancak tüm öğrenme durumlarını açıklayabilen bir öğrenme kuramı henüz mevcut değildir.
3 Öğrenme kuramları üç ana başlık altında toplanabilir. Bunlar; Davranışçı kuramlar- Klasik koşullama kuramı (Pavlov)- Edimsel koşullama kuramı (Skinner)- Bitişik kuramlar (Watson - Guthrie)- Bağlaşımcılık (Thorndike)- Sistematik davranışçı kuram (Hull)
4 Bilişsel Kuramlar- İşaret öğrenme (Tolman)- Gestalt kuramı (Wertheimer, Köhler, Koffka)- Sosyal bilişsel öğrenme (Bandura)Bilgiyi İşleme KuramıNörofizyolojik Kuram (Hebb)
5 KLASİK KOŞULLAMA (Pavlov) Klasik koşullanma: Nötr bir uyarıcının doğal olarak bir tepkiyi meydana getirme gücünde olan bir uyarıcı ile birlikte verilmesi ile nötr uyarıcının doğal uyarıcının etkisini paylaşması sürecidir.
6 Koşullu öğrenme, organizmanın belirli uyaranlar karşısında yapmaya güçlü olduğu tepkileri, doğal olarak o tepkileri oluşturmayacak başka uyaranlar karşısında da yapabilmeyi öğrenmesidir.
7 Organizma, öğrendiği uyaranları belleğinden geri çağırdığı için, koşullanma yoluyla öğrenme “Çağrışımlı” öğrenmedir.Pavlov’un deney düzeneğinde et, koşulsuz yani doğal uyarıcıdır. Koşulsuz uyarıcı, organizma için, doğal olan ve tepkiyi otomatik olarak meydana getiren uyarıcıdır. Etin meydana getirdiği salya ise koşulsuz yani doğal tepkidir.
8 Koşulsuz tepki, koşulsuz uyarıcının organizmada meydana getirdiği doğal ve otomatik tepkidir. Ses, henüz et ile ilişkilendirilmeden önce, köpek için bir nötr uyarıcı dır.Ses, bir süre et ile birlikte verilip ete gösterilen tepkinin sese de gösterilmesi sağlandıktan sonra, başka bir deyişle, etin meydana getirdiği etki, ses tarafından paylaşıldıktan sonra; koşullu uyarıcı haline gelir.
9 Başlangıçta nötr bir uyarıcı iken,koşulsuz uyarıcı ile birlikte verilerek koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkiyi paylaşması sağlandıktan sonra tek başına verildiğinde de organizmada doğal ve otomatik tepkiyi oluşturan uyarıcıya koşullu uyarıcı denir.Köpeğe tek başına ses verildiğinde, meydana gelen salya salgılama tepkisi koşullu tepkidir.
10 Koşullu tepki; sadece koşullu uyarıcının meydana getirdiği doğal, otomatik tepkidir. Aslında koşulsuz tepki ve koşullu tepki her zaman aynıdır.
11 Nursel, arkadaşının kullandığı parfüm kokusu ile arkadaşı arasında bir bağlantı kurmuştur. Nursel günlerden bir gün girdiği bir ortamda o kokuyu duymuş ve hemen aklına arkadaşı gelmiştir.Parfüm kokusu Nursel için aşağıdakilerden hangisinin işlevini görmektedir?A) Olumlu pekiştireçB) Koşullu uyarıcıC) Pekiştirici uyarıcıD) Nötr uyarıcıE) Koşulsuz tepki
12 Selim oturduğu mahalledeki bakkalın önünden ne zaman geçse, saksı düşmesi, köpek tarafından ısırılma ve para düşürme gibi hoş olmayan olaylar yaşamıştır. Selim, bir müddet sonra bakkalın önünden geçmemeye başlar.Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanabilir?A) Ayırt edici uyarıcı B) SönmeC) Klasik koşullanma D) Ara vermeE) Zıt-tepki yöntemi
13 KOŞULLAMA İLKELERİ a. Bitişiklik Koşulama sürecinde, koşullu ve koşulsuz uyarıcıların verilme zamanının birbirine yakın olması önem taşır.Koşullu ve koşulsuz uyarıcı verme arasındaki süre, beş ile otuz saniye arasında değişebilir. Koşullu ve koşulsuz uyarıcıların art arda verilmesi durumuna bitişiklik adı verilmektedir.
14 b. HabercilikHabercilik koşullu uyaranın kendisinden sonra koşulsuz uyaranın geleceğini organizmaya “bildirme”sidir.Başka bir deyişle, koşullu ve koşulsuz uyarıcılardan hangisinin önce, hangisinin sonra geleceğine yönelik organizmadaki koşullanma sonrası beklenti oluşması durumudur.
15 PekiştirmeKlasik koşullamada pekiştirme, koşulsuz uyarıcının meydana getirdiği etkidir.Koşulsuz uyarıcı pekiştireç rolü görmektedir. Pavlov, koşulsuz tepkiyi (salya) meydana getiren koşulsuz uyarıcıya (et) birincil pekiştireç; koşullu tepkiyi (salya) meydana getiren koşullu uyarıcıya (ses) da ikincil pekiştireç adını verir.Klasik koşullamada pekiştireç tepkiye bağlı olarak verilmez.Tepkinin meydana gelmesinden önce sunulur.
16 SönmeKlasik koşullanma sürecinde pekiştirilmeyen davranışlar zamanla söner. Sönme şartlı (koşullu) tepkinin kaybolmasıdır.Koşulsuz uyarıcı olmadan, koşullu uyarıcı tek başına birkaç defa verildiğinde, bir müddet sonra koşullu tepkinin azaldığı ve yok olduğu görülür.Sönme, öğrenilmiş tepkinin pekiştirilmemesi nedeniyle kuvvetini kaybetmesidir.
17 Kendiliğinden geri gelme Sönme tepkinin tamamen bellekten silinmesi değildir.Organizmada sönmüş bir tepki koşullu uyarıcı ile koşulsuz uyarıcının tekrar eşleştirilmesine gerek olmadan yeniden ortaya çıkabilir.Başka bir deyişle, kendiliğinden geri gelme, sönmeyi takip eden bir süreçten sonra koşullu uyaran ile karşı karşıya gelinmesi durumunda, koşullu tepkinin yeniden ortaya çıkmasıdır.
18 GenellemeKlasik koşullanmada bazen organizma, koşullu uyarıcıya benzeyen başka uyarıcılara da koşullu tepkiyi gösterir.Bu durum uyarıcı genellemesi olarak adlandırılır.
19 Ayırt etmeGenellemenin tersidir. Organizmanın uyarıcıların birbirine yakınlıkları olsa bile, aralarındaki farkı anlayabilmesidir.Organizmanın koşullanma sürecinde kullanılan koşullu uyarıcıyı diğerlerinden ayırt ederek ona tepkide bulunmasıdır.
20 Üst Düzey (İkinci) Koşullanma Organizmaya koşullu tepki yerleştikten sonra aynı sistem içinde yapılan çalışmalarla başka bir koşullu uyarıcıya karşı da koşullanmanın sağlanmasıdır.Başka bir deyişle, organizmanın birden fazla koşullu uyarıcıya tepki vermesinin sağlanması sürecidir. Koşullu uyarıcı ile birlikte verilen bir nötr uyarıcıya da koşullu tepkiyi göstermesidir.
21 GölgelemeGölgeleme sürecinde, iki koşullu uyarıcı koşulsuz uyarıcı ile birlikte verildiğinde, koşullama daha çok dikkati çeken koşullu uyarıcıya karşı meydana gelir, diğeri ise etkisiz kalır.
22 EngellemeEngelleme, önceden oluşturulan bir koşullu uyarıcının daha sonra eşleştirildiği yeni bir nötr uyarıcının koşullanmasına engel olması durumudur.
23 Garcia EtkisiBir olayla ilgili olumluluğun ya da olumsuzluğun diğer öğelere de yansımasıdır.Bu nedenle öğrencilere doğru davranışları sevecekleri olumlu tutumlarla yaklaşmak gerekmektedir.Garcia’ya göre, her türlü uyarıcı ile koşulsuz uyarıcı arasında bağ kurulamaz. Garcia, koşullu uyarıcı ile koşulsuz uyarıcı arasındaki sürenin kısa olması gerektiği kuralına da karşı çıkmıştır.
24 Öğrenilmiş Çaresizlik Organizma bir problem durumunda tüm çabalarının ve denemelerinin etkisiz kaldığını gördüğünde durumu kabullenir ve yeni çözüm yolları aramaktan vazgeçer.Organizma ne kadar çaba harcarsa harcasın, durumu değiştiremeyeceğini öğrenerek, pasif kalır ve bu pasifliği de istenmeyen tüm durumlara geneller.Öğrenilmiş çaresizlikte sonuç ne olursa olsun kabullenilir.
25 Kendini Gerçekleştiren Kehanet Birey, işe daha başlangıcında sonucu kabul etmiş bir şekilde başlar. Birey işin sonucuyla ilgili bir kehanete sahiptir.Böyle bir kehanete sahip olduğu için davranışlarını bilinçli ya da bilinçsiz o doğrultuda kurgular ve sonucunda gerçektende kehaneti doğrulanır. Yani, başlangıçtaki kehanet, kendisini gerçekleştirmiş, doğrulamıştır.
26 6 yaşındaki Bilge sürekli bağırıp çağıran uzun sakala sahip dedesinden çok korkmaktadır. Annesi ile ne zaman dışarı çıksa, uzun sakala sahip adamları görünce ağlamaya başlaması aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanabilir?A) Ayırt etmeB) Öğrenilmiş çaresizlikC) GenellemeD) GölgelemeE) Garcia etkisi
27 Merve Hanım, kızını yeni bir İngilizce kursuna kayıt ettirir Merve Hanım, kızını yeni bir İngilizce kursuna kayıt ettirir. Ancak bir yıldır başka bir kursa devam ettiği halde, İngilizceyi öğrenemeyen Selin, bu yeni kursa başlamak istemez.Selin’in bu isteksizliği aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanabilir?A) SönmeB) Ayırt etmeC) Ara vermeD) Öğrenilmiş çaresizlikE) Görmezden gelme
28 Anaokuluna devam eden Damla, evde istediklerini ağlayarak yaptırmayı öğrenmiştir. Anaokulunda da benzer şekilde davranan Damla’nın öğretmeni Damla’nın bu davranışını görmezden gelmeye başlamış ve Damla’nın bu davranışı yavaş yavaş azalıp sonra ortadan kalkmıştır.Damla’nın bu davranışının ortadan kalkması aşağıdakilerden hangisine örnektir?A) KaçınmaB) SönmeC) BastırmaD) Ayırt etmeE) Kademeli yaklaşma