Hepimiz yukarı ve aşağı kavramlarına sahibiz ancak bipolar bozuklukta bu inişler ve çıkışlar daha ciddidir. Bipolar bozukluk semptomları işinizi ve okul performansınızı zedeleyebilir, iletişimlerine hasar verebilir ve günlük yaşamınızı aksatabilir. Tedavi edilebilmesine rağmen, çoğu insan uyarı belirtilerini tanımaz ve gerekli yardımı alamaz. Bipolar bozukluğun tedavisiz kötüye gitme eğilimi bulunduğundan, semptomların ne olduğunun bilinmesi önemlidir. Daha iyi olmak için ilk basamak problemin fark edilmesidir.
Bipolar Bozukluk Nedir?
Bipolar bozukluk (manik depresyon olarak bilinir) duygu durumda, enerjide, düşüncede ve davranışta (aşırı yüksek maniden düşük depresyona) ciddi geçişlere neden olur. Anlık iyi veya kötüden daha çok, bipolar bozukluk döngüleri günler, haftalar veya aylar sürebilir. Sıradan duygu durum değişimlerinin dışında, bipolar bozuklukta duygu durum değişiklikleri fonksiyon yeteneğinizi etkileyebilecek düzeyde güçlüdür.
Manik epizot sırasında, kişi birden biri işi bırakabilir, kredi kartına yüksek miktarlarda yüklenebilir veya iki saat uyuduktan sonra dinlenmiş hissedebilir. Depresif epizot sırasında, aynı kişi yataktan çıktığında çok yorgun olabilir ve kendinden nefret edebilir ve işsiz ve borçlu olduğu sürece umutsuz olabilir.
Bipolar bozukluğun nedenler tam anlamıyla bilinmemektedir ancak sıklıkla aileden gelir. Bipolar bozukluğun ilk manik veya depresif epizotu genellikle genç yaşlarda veya erken ergenlik döneminde ortaya çıkar. Semptomlar hafif ve komplike olabilir; bu yüzden bipolar bozukluğa sahip çoğu insan göz ardı edilir veya yanlış teşhis konulur ve bu durum gereksiz acı çekmeye neden olur. Ancak, uygun tedavi ve destek ile zengin ve tatmin edici bir yaşam elde edilebilir.
Bipolar Bozuklukla İlgili Söylentiler ve Gerçekler
Söylenti: Bipolar bozukluğu olan insanlar iyileşemez veya normal bir yaşam süremez.
Gerçek: Bipolar bozukluğu olan çoğu insanın başarılı bir kariyeri, mutlu aile yaşamı ve tatmin edici düzeyde ilişkileri vardır. Bipolar bozuklukla yaşamak zorlayıcıdır. Ancak; tedavi, sağlıklı baş etme yetenekleri ve güvenilir bir destek sistemiyle semptomlarınızı yönetirken iyi bir yaşam sürdürebilirsiniz.
Söylenti: Bipolar bozukluğu olan insanlar mani ve depresyon arasında savrulurlar.
Gerçek: Bazı insanlar aşırı mani ve depresyon epizotları arasında gidip gelirler ancak çoğu manikten daha çok depresiftir. Mani hafif düzeyde olabilir ve fark edilemez. Bipolar bozukluğu olan insanlarda da uzun süre semptomlar görülmeyebilir.
Söylenti: Bipolar bozukluk sadece duygu durumunu etkiler.
Gerçek: Bipolar bozukluk enerji seviyenizi, karar vermenizi, hafızanızı, konsantrasyonunuzu, iştahınızı, uyku durumunuzu, cinsel dürtünüzü ve kendinize saygınızı da etkiler. Ayrıca; bipolar bozukluk huzursuzluk, madde kullanımı, diyabet, kalp hastalığı, migren ve yüksek kan basıncı gibi sağlık problemleriyle de bağlantılıdır.
Söylenti: Bipolar bozukluğu kontrol etmek için ilaç alımının dışında hiçbir şey yapamazsınız.
Gerçek: İlaç bipolar bozukluk tedavisinin temeliyken, tedavi ve kendi kendine yardım stratejileri de önemli roller oynar. Semptomlarınızı kontrol etmenize düzenli şekilde egzersiz yaparak, yeterince uyuyarak, doğru besinler tüketerek, duygu durumunuzu izleyerek, stresi minimum seviyede tutarak ve etrafınızda destek veren insanların bulunmasını sağlayarak yardımcı olabilirsiniz.
Bipolar Bozukluğun Belirtileri ve Semptomları
Bipolar bozukluk farklı insanlarda çok farklı görülebilir. Semptomlar yapılarına, şiddetlerine ve görülme sıklıklarına göre değişkenlik gösterebilirler. Bazı insanlar hem mani hem de depresyona daha fazla eğilimliyken, diğerleri iki epizot türü arasında eşit ölçüde değişirler. Bazılarında sık sık tekrarlanan duygu durum aksamaları görülürken, diğerlerinin yaşamında kısa bir süre görülür.
Bipolar bozuklukta dört tip duygu durum epizotu bulunmaktadır; mani, hipomani, depresyon ve karışık epizotlar. Her tür bipolar bozukluk duygu durum epizotu özel semptomlara sahiptir.
Mani belirtileri ve semptomları
Bipolar bozukluğun manik fazında abartılı enerji hissi, yaratıcılık ve coşku yaygındır. Manik epizota sahip insanlar genellikle çok konuşur, çok az yürür ve hiperaktiftir. Ayrıca kendilerini çok güçlü, yenilmez ve kaderinde mükemmellik olan insanlar olarak hissederler.
Ancak; mani hisleri ilk başta iyiyken, kontrolden çıkma eğilimindedir. İnsanlar manik epizot sırasında genellikle düşünmeden davranırlar: örneğin; birikimlerini kumarda kaybetmek, uygunsuz cinsel aktiviteye girme veya saçma iş yatırımları yapma. Diğerleri onların planları desteklemediğinde ve davranışlarını eleştirerek suçladıklarında kızabilir, asabileşebilir ve agresifleşebilirler. Bazı insanlar kuruntulu hale gelebilir veya sesler duymaya başlar.
Hipomani Semptomları
Hipomani, maninin daha az ciddi bir formudur. Hipomanik durumdaki insanlar çok sevinçli, enerjik ve verimli hisseder ancak, yaşamlarına gün be gün devam eder ve gerçeklikle aradaki bağı kaybetmezler. Diğerlerine kıyasla, hipomanili insanlar sadece aşırı derecede iyi duygu durumuna sahipse görülebilir. Bununla birlikte; hipomani zararlı ilişkiler, kariyer ve saygınlık gibi kötü kararlara neden olabilir. Ayrıca; hipomani genellikle tam gelişmiş maniyi artırır veya büyük bir depresif epizotu takip eder.
Maninin yaygın belirtileri ve semptomları aşağıda verilenleri içermektedir:
- Aşırı düzeyde “iyi” ve iyimser VEYA aşırı düzeyde asabi hissetme
- Birinin kabiliyetleri veya güçleri hakkında gerçek olmayan, gösterişli inanışlar
- Çok az uyuma ancak aşırı derecede enerjik hissetme
- Diğerlerinin takip edemeyeceği kadar hızlı konuşma
- Yarış düşüncesi; hemen bir fikirden diğerine atlama
- Yüksek derece çeldirilebilme, konsantre olamama
- Yanlış karar alma ve düşüncesizlik
- Sonuçlarını düşünmeden dikkatsizce hareket etme
- Hezeyanlar ve halüsinasyonlar (ciddi vakalarda)
Bipolar Depresyonun Belirtileri ve Semptomları
Geçmişte, bipolar depresyon düzenli depresyonla aynı grupta toplanmıştır. Ancak, ilerleyen zamanda araştırmacı özellikle tedavi önerildiğinde ikisi arasında önemli farklılıklar bulunduğunu belirtmiştir. Bipolar depresyonu olan çoğu insana antidepresanlar yardım edememektedir. Aslında; mani veya hipomaniyi tetikleyerek, duygu durumları arasında hızlı döngülere neden olarak veya diğer duygu durum sabitleme ilaçlarıyla etkileşime girerek antidepresanların bipolar bozukluğun kötüye gitmesine yol açma riski bulunmaktadır.
Çoğu benzerliğe rağmen belirli semptomlar bipolar depresyonda düzenli depresyondan daha yaygındır. Örneğin; bipolar depresyonun agresiflik, suçluluk, öngörülemez duygu durum değişimleri ve tedirginlik hislerini içerme ihtimali daha yüksektir. Bipolar depresyona sahip insanlar da yavaş hareket etme ve konuşma, az uyuma ve kilo alma eğilimindedir. Ayrıca; gerçekle bağlarını kaybettikleri bir durum olan psikotik depresyonun gelişme ve iş fonksiyonlarında ve sosyal fonksiyonlarda büyük yetersizlikler yaşama ihtimalleri çok yüksektir.
Bipolar depresyonun yaygın semptomları aşağıda verilmektedir:
- Umutsuz, üzgün veya boş hissetme.
- Asabiyet
- Mutlu olamama
- Yorgunluk veya enerji kaybı
- Fiziksel ve zihinsel uyuşukluk
- İştah ve kilo değişiklikleri
- Uyku problemleri
- Konsantrasyon ve hafıza problemleri
- Aciz veya suçlu hissetme
- Ölüm veya intihar düşünceleri
Karışık epizotun belirtileri ve semptomları
Bipolar bozukluğun karışık epizotu, mani veya hipomani ve depresyon semptomları özelliği taşır. Karışık epizotun yaygın belirtileri gerginlik, asabiyet, huzursuzluk, insomni, dikkat dağınıklığı ve yarış düşünceleri ile birleşmiş depresyondur. Bu yüksek enerji ve düşük duygu durumu kombinasyonu özellikle intihar açısından yüksek risk taşır.
Bipolar bozukluğun farklı yönleri
- Bipolar I Bozukluk (mani veya karışık epizot) – En az bir manik epizot veya karışık epizot ile karakterize edilen hastalığın klasik manik depresif formu. Genellikle (her zaman değil) Bipolar I Bozukluk en az bir depresyon epizotu içerir.
- Bipolar II Bozukluk (hipomani ve depresyon) – Bipolar II bozuklukta, kişi tam gelişmiş manik epizotlar yaşamaz. Bunun yerine, hastalık hipomani ve ciddi depresyon epizotlarını içerir.
- Siklotimi (hipomani ve hafif düzeyde depresyon) – Siklotimi bipolar bozukluğun hafif düzeyde bir formudur. Döngüsel duygu durum değişimlerinden oluşur. Bununla birlikte, semptomlar tam gelişmiş mani veya depresyondan daha az ciddidir.
Bipolar Bozukluğun Tedavisi
Kendinizde veya bir başkasında bipolar depresyon semptomlarını görürseniz, yardım almak için beklemeyin. Problemi göz ardı etme bu durumu ortadan kaldırmayacaktır; hatta kötüleştirecektir. Tedavi edilmemiş bipolar bozuklukla yaşamak, kariyerinizden ilişkilerinize ve sağlığınıza kadar her şeyde probleme yol açabilir. Problemi en kısa sürede teşhis etme ve tedaviye başlama bu komplikasyonların önlenmesine yardımcı olabilir.
Manik olduğunuzda yaşadığınız hissi sevdiğinizden tedavi olmada isteksizseniz, enerji ve mutluluğun bir bedeli olduğunu hatırlayın. Mani ve hipomani genellikle sizi ve etrafınızdaki insanları inciterek yıkıcı hale gelir.
Bipolar Bozukluk Tedavisinin Temel Öğeleri
- Bipolar bozukluk uzun süreli tedavi gerektirir. Bipolar bozukluk kronik, tekrarlayan bir hastalık olduğundan iyi hissetseniz bile tedaviye devam etmeniz önemlidir. Bipolar bozukluğu olan çoğu insanın yeni epizotları önlemek için ve semptomsuz kalması için ilaca ihtiyacı vardır.
- İlaç dışında birçok tedavi vardır. Bipolar bozukluk semptomlarını tamamen kontrol altına almak için sadece ilaç genellikle yeterli değildir. Bipolar bozukluk için en etkili tedavi stratejisi ilaç, tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve sosyal destek kombinasyonudur.
- En iyi seçim deneyimli bir psikiyatristle çalışmaktır. Bipolar bozukluk kompleks bir durumdur. Teşhis karmaşık olabilir ve tedavi genellikle zordur. Güvenlilik nedenlerinden dolayı ilaç tedavisi yakından izlenmelidir. Bipolar bozukluk tedavisinde uzman bir psikiyatrist bu ayrıntıları izlemede size yardımcı olabilir.
Bipolar Bozukluk İçin Kendi Kendine Yardım
Bipolar bozuklukla ilgilenme her zaman kolay değildir ve hayatınız tüketmeniz gerekmez. Ancak, bipolar bozukluğu başarılı şekilde yönetmek için bazı önemli seçimler yapmanız gerekir. Yaşam tarzınız ve günlük alışkanlıklarınız duygu durumunuzu önemli ölçüde etkiler. Kendi kendinize yardım yolları için aşağıdaki hususları okuyun:
- Eğitim alın. Bipolar bozukluklar ilgili öğrenebildiğiniz kadar çok şey öğrenin. Ne kadar çok bilirseniz, kendinize o kadar çok yardımcı olacaksınız.
- Stresi kontrol altında tutun. Yüksek stres durumlarından kaçının, sağlıklı iş-yaşam dengesini koruyun ve ilaç, yoga veya derin nefes alma gibi rahatlama tekniklerini deneyin.
- Destek isteyin. Çevrenizde yardım ve cesaret isteyecek insanların bulunması önemlidir. Bir destek grubuna katılmayı veya güvendiğiniz bir arkadaşınızla konuşmayı deneyin.
- Sağlıklı seçimler yapın. Sağlıklı uyuma, yemek yeme ve egzersiz alışkanlıkları duygu durumunuzu sabitlemenize yardımcı olabilir. Düzenli bir uyku planı sağlama özellikle önemlidir.
- Duygu durumlarınızı izleyin. Semptomlarınızı ve kontrol dışındaki duygu durum değişiklikleri belirtilerinizi izlerin; böylece problemi başlamadan sonlandırabilirsiniz.
Bipolar Bozukluk ve İntihar
Bipolar bozukluğun depresif fazı genellikle çok ciddidir ve intihar büyük bir risk faktörüdür. Aslında, bipolar bozukluktan şikayetçi insanların düzenli depresyondan şikayetçi insanlara göre intihar girişimi ihtimali daha yüksektir. Bununla birlikte, intihar girişimleri daha çok ölüm eğilimindedir.
Sık görülen depresif epizotlara, karışık epizotlara, alkol veya ilaç kullanımı öyküsüne, ailesinde intihar öyküsüne veya erken hastalık başlangıcına sahip bipolar bozukluğu olan insanlarda intihar riski daha yüksektir.
İntiharın uyarı belirtileri aşağıdaki hususları içerir:
- Ölüm, kendi kendine zarar verme veya intihar hakkında konuşma
- Umutsuz veya aciz hissetme
- Değersiz veya başkalarına yük gibi hissetme
- “Ölme isteği” varmış gibi dikkatsizce hareket etme
- İşleri sıra koyma veya elveda deme
- İntihar girişimde kullanılabilen silahları veya hapları araştırma
Bipolar Bozukluk Nedenleri ve Tetikleyicileri
Bipolar bozukluğun tek bir nedeni yoktur. Belirli insanların genetik olarak bipolar bozukluğa eğilimli olduğu görülmektedir. Kalıtsal vulnerabiliteye sahip herkeste bu hastalıkta gelişmez; bu durum, sadece genlerin neden olmadığını gösterir. Bazı beyin görüntüleme çalışmaları, bipolar bozukluğu olan insanların beyinlerinde fiziksel değişiklikler göstermiştir. Diğer araştırmalar; nörotransmitter dengesizlikler, anormal tiroid fonksiyonu, günlük ritim bozuklukları ve yüksek seviyede stres hormon kortizolü belirtmiştir.
Dış çevre ve psikolojik faktörlerin de, bipolar bozukluğun gelişiminde yer aldığına inanılmaktadır. Bu dış faktörler tetikleyiciler olarak adlandırılır. Tetikleyiciler, yeni mani veya depresyon epizotlarını tetikleyebilir veya tüm semptomları kötüleştirebilir. Bununla birlikte, belli bir tetikleyici olmadan birçok bipolar bozukluk epizotu meydana gelir.
- Stres – Stresli yaşam olayları, genetik vulnerabiliteye sahip kişilerde bipolar bozukluğu tetikleyebilir. Bu olaylar evlenme, koleje gitme, sevdiğin birini kaybetme, kovulma veya taşınma gibi iyi veya kötü etkili veya ani değişiklikler içerme eğilimindedir.
- Madde Kullanımı – Madde kullanımı bipolar bozukluğa neden olmazken, bir epizot kazandırabilir ve hastalık sürecini kötüleştirebilir. Alkol ve trankilizanlar depresyonu tetikleyebilirken; kokain, ekstazi ve amfetamin gibi ilaçlar maniyi tetikleyebilir.
- İlaç – Özellikle antidepresanlar ilaçlar olmak üzere belirli ilaçlar maniyi tetikleyebilir. Maniye yol açabilen diğer ilaçlar reçetesiz soğuk ilaç, iştah bastırıcılar, kafein, kortikosteroidler ve tiroid ilaçlarını içerir.
- Mevsimsel Değişiklikler – Mani ve depresyon epizotları genellikle mevsimsel bir yapıyı takip eder. Manik epizotlar yaz boyunca ve depresif epizotlar sonbahar, kış ve ilkbahar boyunca daha yaygındır.
- Uyku Yoksunluğu – Birkaç saat bile olsa çok az bir süre dinlenmenin atlanması gibi uyku kaybı mani epizotunu tetikleyebilir.