Henry Wirz
- Önem : ABD İç Savaşı'nın ardından idam edilen tek savaş suçlusu
- Doğum : 1822
- Ölüm : 1865
ABD İç Savaşı’ndan sonra savaş suçları nedeniyle idam edilen tek kişi olan Henry Wirz Zürih’te dünyaya geldi. Avrupa’da tıp eğitimi aldı. ABD’ye göç etmesinin ardından doktorluk yapmaya başlayan Wirz, daha sonra Konfederasyon Ordusu’na katıldı ve yüzbaşılığa yükseldi. Georgia’daki Andersonville’de Güney’in en büyük esir kampının yöneticiliğini yaptı. Mahkumları bilerek korumadığı için çok sayıda kişinin ölmesi nedeniyle suçlandı. İdamından sonraki süreçte bir günah keçisi mi olduğu yoksa gerçekten de on binlerce kişinin ölümünden sorumlu mu olduğu uzun tartışma konusu oldu.
Tartışmaya konu olan bu kampın bulunduğu Andersonville’deki gıda ve ilaç kaynakları kısıtlıydı. Ayrıca kamp haddinden fazla kalabalıktı. Kapasitenin üzerinde on binlerce esir kampta tutuluyordu. Yargılaması sırasında Wirz daha fazla gıda için başvuruda bulunduğunu belirtmişti. Ancak söylediğine göre bu talebi geri çevrilmişti. Wirz savaştan sonra tutuklandı ve Washington’da hapsedildi. 1865 Temmuz’unda yargılandı. Pek çok eski birlik askeri onun aleyhinde tanıklıkta bulundu. Bunların arasında gerçekte hiçbir zaman kampta tutulmamış olan da vardı. Başkan Andrew Johnson’un ılımlı bir karara yanaşmaması üzerine Wirz 1865’in Kasım ayında asıldı. Andersonville’i açan ve onun kapasitesinin üzerinde dolduran konfederasyon yöneticileri –başkan Jefferson Davis ve savaş sekreteri Seddon- ise cezalandırılmadı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Tenzin Gyatso
Budist öğretide önemli bir makam olan Dalai Lama görevini yürüten Tenzin Gyatso Çin’in batı bölgesinde dünyaya geldi. Her Dalai Lama 1391 yılında doğan bir Budist bilgenin reenkarnasyonu olarak kabul ediliyordu. Önceki Dalai Lama Thubten Gyatso’nun ölümü üzerine bir dizi izi takip eden Budist keşişler sonunda babası bir patates yetiştiricisi olan yeni doğmuş Tenzin’in kapısının önüne geldiler ve ailesine yeni doğan bu çocuğun Dalai Lama olduğunu söylediler. Bunun üzerine çocuk kendini 20. yüzyılın en önemli siyasi ve ruhani liderlerinden biri yapacak olan eğitime alındı. Köyünden alınan çocuk Tibet’in başkentine getirildi. Burada Budizm eğitimi aldı ve liderlik sanatının inceliklerini öğrendi. 1950 yılında resmen Tibet Krallığı’nın tahtına çıktı.
-
Fahreddin Er-Razi
Üstün zekâsı, güçlü hâfızası, etkili hitabetiyle tanınan ve XII. yüzyılın en büyük düşünürlerinden biri olarak kabul edilen Fahreddin er-Râzî kelâm, fıkıh usulü, tefsir, Arap dili, felsefe, mantık, astronomi, tıp, matematik gibi çağının hemen bütün ilimlerini öğrenip bu alanlarda eserler vermiş çok yönlü bir âlimdir. Begavî’nin yanında yetişen ve kelâm ilmine dair Ġāyetü’l-merâm adlı eseriyle tanınan babası Ömer, Fahreddin’in ilk hocasıdır. On altı yaşında iken babasının vefatı üzerine Simnan’a giderek burada Kemâleddin es-Simnânî’nin derslerine devam etti. Bir süre sonra Rey’e döndü ve İşrâkī filozofu Sühreverdî el-Maktûl’ün öğrencilerinden olan Mecdüddin el-Cîlî’den kelâm ve felsefe tahsil etti. Üstün zekâsı ve azmi sayesinde kısa zamanda kendini yetiştirdi. İbn Rüşd el-Hafîd, Muhyiddin İbnü’l-Arabî, Abdülkādir-i Geylânî, İzzeddin b. Abdüsselâm gibi meşhur âlimlerle çağdaş olan Fahreddin er-Râzî’nin üne kavuşmasında yaptığı ilmî seyahatlerin büyük payı vardır. Hârizm’de iken Mu‘tezilî âlimlerle yaptığı münazaralar sonunda bazı olayların çıkması üzerine orayı terk edip Rey’e dönmeye mecbur kaldı. Bâtınîler ve Kerrâmîler’le yaptığı tartışmalar büyük yankılar uyandırdı. Hayatının geri kalan kısmını Herat’ta geçirdi; bir yandan eserlerini telif ederken öte yandan sayıları 300’ü aşan talebe yetiştirdi.
-
Celaleddin Karatay
Celâleddin Karatay’ın, devşirilmesinden gulâmhanede yetişmesine ve buradan Selçuklu devlet yöneticiliğine uzanan hayat hikâyesi birçok bilinmeyenle doludur. Türkiye Selçuklu Devleti’nde yönetici olmak için Müslüman olmak ön şart değildi. Bunun bir örneği olarak İbn Bibi, Celâleddin Karatay’ın aslen bir Rum gulâm olduğunu söyler. Gerek siyasi, gerekse sosyal ve kültürel alanlarda verdiği isabetli kararları, onun bir dönemin politikalarının belirleyicisi olmasında etkili olmuştur. İbn Bibi’ye göre Karatay, Türkiye Selçukluların en güçlü hükümdarı Aleaddin Keykubad’ın tahta çıkmasından ölümüne kadar sultanın hizmetinden ayrılmamıştır. Sultanın cülusu sırasında onun önemli bir mevkide olduğu bilinmektedir. Karatay'ın sonraki yıllarda görülen nüfuz ve tesirinin yerleşmesinde, Keykubad tarafından ona verilen mevkinin ve onun da sultanın mahremi olarak edindiği tecrübe ve bilgilerin büyük rolü vardır.
-
-
Huari Bumedyen
Cezayir’in seçilmiş ilk cumhurbaşkanı olan Hüvârî Bû Medyen çocukluğunda bir ara Fransızlar’ın yerli çocukları için açtıkları okula devam ettikten sonra burayı bırakıp temel eğitimini Kur’an okulunda aldı. Daha sonra Kostantîne’ye giderek el-Mektebetü’l-Kettâniyye’de üç yıl okudu. Bu dönemde Cezayir’in en fazla millî değerlere bağlı olan bu bölgesinde faaliyette bulunan Abdülhamîd b. Bâdîs’in Cem‘iyyetü’l-ulemâi’l-müslimîn hareketinden etkilendi. Bû Medyen, 1955 yılında silâhlı mücadeleye başlamak üzere bir grup arkadaşıyla birlikte Fas’a geçti, buradaki Vücde şehrinde bir teşkilât kurarak ileride yanında yer alacak olan arkadaşlarıyla ilk defa bir araya geldi ve karargâhtan eylemleri yönetmeye başladı. Beşinci vilâyet olarak bilinen Vehrân’daki askerî hareketlerin planlamasını ve koordinasyonunu yaptı. Aynı yıl içinde gittiği Fas şehrinden buraya bol miktarda silâh sevk ederek direnişi canlı tuttu. Daha sonra Cezayir-Tunus sınırındaki sosyalist Cezayir’in temellerinin atıldığı Gârüddimâ karargâhına geçti ve hem Fas hem de Tunus sınırında bulunan askerî birlikleri idaresi altına aldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun