Akne ya da diğer bir deyimle sivilce, sebasöz bezlerin (yağ bezleri) aşırı sebum (sebasöz bezlerden salgılanan yağlı madde) üretmesi ve bu yağlı madde ile kıl foliküllerinin tıkanması sonucu kıl foliküllerinin tabanında oluşan iltihabi deri hastalığıdır.
AKNE NEDENLERİ
Hormonal faktörler (özellikle ergenlik çağında), ergenlik dönemi sonrası hormonların fazla çalışması kıl foliküllerinin tıkanmasına ve akneye neden olabilmektedir. Son yıllarda beslenme şeklinin de sivilcelerin oluşmasında etkili olduğu gözlenmiştir. Bazı ilaçlar (örn. kortizonlu ilaçlar, kanser ilaçları, B 12 vitamini ve bazı anti-psikotikler gibi) sivilce çıkmasında etkisi olan ilaçlar arasında sayılabilir.
Akne oluşumunda etkili olabilen diğer faktörler;
- Kozmetik akne (genellikle kemodojenik madde içeren kozmetiklerin kullanımına bağlı akne),
- Meslek aknesi (sıklıkla kömür katranı, petrol kaynaklı yağların sebep olduğu veya kimyasalların (örn. klor aknesi gibi) sebep olduğu akne),
- Mekanik travmaya bağlı akne (örn. kemancı boynu, uzun süre oturarak çalışanlarda ve ortopedik sebeplerden dolayı uzun süre yatanlarda oluşan akne),
- Psikolojik etkenler (örn. anksiyete, obsesif kompulsif bozukluk, kişilik bozuklukları gibi durumlarda gelişebilen akne ekskoriye gibi),
- Güneş maruziyeti veya yağlı güneş kremlerine bağlı gelişen akne (Mallorka aknesi),
- Radyasyon tedavisinden sonra oluşan akne (radyasyon aknesi).
AKNE BELİRTİLERİ ve BULGULARI
Akne, özellikle yüz, göğsün ortası, omuzlar ve boyun çevresi olmak üzere sebasöz bezlerin yüksek yoğunlukta olduğu alanlarda gelişir. En sık yapılar; milia (beyaz küçük kabarcıklar), komedonlar (siyah kabarcıklar), nodül veya nodüller (deri altında sert kabarıklıklar) ve kistler şeklinde lezyonlar görülür. Bazı lezyonlar, özellikle kistik lezyonlar iyileştikten sonra skar (iz) bırakırlar ve bu, duygusal problemlere neden olabilir.
AKNE TEDAVİSİ
Sivilce (akne) tedavisi kişiye göre değişir. Tedavi planı yapılırken aknenin şiddeti de önemlidir. Tek bir tedavisi yoktur ve birkaç tedavi birlikte de uygulanabilir.
Tedavi; hafif bir sabunla cildi temizleme, cilde sürülen (topikal) ilaçlar, ağız yoluyla alınan ilaçlar ve lazer ya da ışık tedavisi gibi yöntemleri içerir.
- Etkilenen alanların hafif bir sabunla günde en az iki kez yıkanması aknenin kontrol altında tutulmasına yardımcı olabilir.
- Benzoil peroksit veya azelaik asit gibi topikal ilaç tedavileri sıklıkla etkilidir.
- Ota düzeyde akneyi tedavi etmek için reçeteli antibiyotik ilaçlar (örn. klindamisin, eritromisin) gibi veya retinoik asit (bir vitamin A türevi) kullanılabilir. Bu ilaçlar ile uygulanan tedaviden başarı sağlanamaz ise (daha şiddetli aknesi olanlarda) ağız yolu ile kullanılan ilaçlar (oral antibiyotik tedavisi) verilebilir. Antibiyotik tedavisi sırasında antibiyotik direnci gelişebileceğinden, bunu engellemek için doktorunuz antibakteriyel etkinliğinin yanı sıra sebostatik ve komedolitik özellikleri de olan benzoil peroksit de reçete edebilir.
- Çok ciddi akne olgularında, hastanede gözetim altında oral yolla (ağız yoluyla) izotretinoin verilebilir.
- Androjen hormonu fazlalığı, özellikle kadın hastalarda bulguları olan (aşırı kıllanma, saçlarda seyrelme gibi) hormonal tedavi uygulanabilir. Hormonal tedavide en sık doğum kontrol hapları kullanılır. Bu ilaçların 3-6 ay gibi bir sürede etkisini göstermesi beklenir.
Bazı hastalarda ultraviole ışığı (doğal ya da yapay) yararlı olabilir, ancak bu tedavi bazı hastaların lezyonlarında artışa da neden olabilir veya aknesi olmayan bireylerde güneş ışığına maruz kalma ile veya yağlı güneş kremlerinin kullanımına bağlı akne gelişebilir.
Akne tedavisi uzun süreli (en az 2-3 aylık) tedavi ile etkisini gösterir, bu nedenle tedavi sürecinde hastanın sabırlı olması çok ama çok önemlidir. Lezyonlar tekrarlayabilir. Tedavi bittikten sonra doktorun verdiği (tercihen retinoid kremler veya benzoil peroksit) gibi ilaçlar ile haftada 1-2 gün uygulanan devam tedavisine ihtiyaç duyulabilir.
Sivilce tedavisi sabırlı olmayı gerektirir ve tedavi ve takibin doktor kontrolünde yapılması gerekmektedir.
AKNE (SİVİLCE) İZLERİ ve LEKE TEDAVİSİNDE UYGULANAN YÖNTEMLER
Erken evrede lekeler bazı leke kremleri ve güneşten korunma ile tam olarak ve kısa sürede iyileşebilir.
Akne skarlarının (izlerin) tedavisi zordur ve sabır ister. Tedavi ile de izler tamamen yok olmayabilir. Bu nedenle sivilce (akne) izleri oluşan bireylerde mümkün olduğunca erken tedaviye başlamak gerekir. Yüzeysel akne izlerinde soyucu kremler ve peeling tedavileri uygulanır. Daha derin akne izlerinde derin peeling, dermabrazyon, PRP ve lazer tedavisi (örn. ablatif lazer yöntemi) gibi yöntemler uygulanır. Birkaç tedavi birlikte de uygulanabilir.
LAZER TEDAVİSİ SİVİLCE (AKNE) İZLERİNİ YOK EDER Mİ?
Derin soyma işlemi yapan lazerler son yıllarda çok fazla kullanılmamaktadır. Çünkü sonrasında çok fazla kızarıklık yapar.
Günümüzde genel olarak soymadan etkili olan lazerler kullanılır. Bu işlem sonrası kişiler günlük hayatlarına hemen dönebilirler. En etkili ve yan etkisi düşük olan, fraksiyonel lazer tedavisidir. Fraksiyonel lazer tedavisi haftada 3-4 seans şeklinde uygulanır.
SİVİLCE SIKMAK ZARARLI MI?
Sivilce şikayeti olan kişinin kendisinin veya profesyonel olmayan birinin sivilceyi sıkması doğru olmaz. Sivilce içi su dolu kesecikler şeklindedir ve bu kesecikler sıkıştığında alttan patlar ve diğer deri dokularında iz bırakabilir. Sivilceleri uzman bir hekim temizler ise daha güvenli olur.
Kişiler tarafından, iz bırakma ya da daha fazla büyüme riski taşıdığı için sivilceler kesinlikle sıkılmamalı, koparılmamalıdır.
STRESTEN SİVİLCE ÇIKAR MI?
Sivilcenin meydana gelmesindeki temel faktör yağlanma artışıdır. Yağlanmayı arttıran her faktör sivilce oluşumunu tetikler. Sivilce yangısal bir reaksiyondur. Stresli durumlarda vücutta bulunan kortizol hormonu fazla salgılanır. Kortizol hormonu yangısal reaksiyonları tetikler. Normalde sivilcesi olmayan bir kişinin bile stresli dönemlerinde sivilcesi çıkabilir.
Sivilce problemi olan bireylerin stresli dönemlerde yediklerine dikkat etme, sağlıklı beslenme, ağır makyaj yapmama, bol su içme gibi önlemlerle stres sivilcelerini azaltması mümkün olabilir.
SİGARA AKNE (SİVİLCE) YAPAR MI?
Sigara içenlerde akne gelişmesi riski artabilir. İçilen sigara miktarı ile akne şiddeti arasında bir ilişki olduğu düşünülmektedir.
CİLT BAKIMI İLE SİVİLCELER GEÇER Mİ?
Sivilce tedavisinde yüzü temiz tutmak oldukça önemlidir. Sivilce sorunu olan kişilerin günde bir ya da iki kez hafif bir sabun ile (deri PH’sına yakın) yüzlerini temizlemeleri oldukça faydalıdır.
Sivilce sorunu olanlar için cilt bakım önerileri;
- Yüz günde iki defadan fazla yıkanmamalı,
- Ciltte tahriş ve kuruluk yapmayan temizleyiciler kullanılmalı,
- Yağlanmayı hafifleten yasız nemlendiriciler kullanılmalı,
- Mümkün olduğunca makyajdan uzak durulmalı, ille de makyaj yapmak gerekiyorsa yağsız makyaj ürünleri tercih edilmeli,
- Yağsız güneş koruyucu kremler kullanılmalı,
- Siyah noktalar sıkılmamalı,
- Aşırı yıkama ve cildi ovalamaktan kaçınılmalı,
- Doktorun kişiye özel (cilt tipine göre) önerdiği temizlik ve cilt bakım ürünleri kullanılmalı,
- Beslenmeye dikkat edilmeli ve sağlıklı beslenilmeli.
Bunların yanı sıra bitkisel ürünler denenebileceği gibi, bilimsel kanıtı olmayan bitkisel kürler tehlikeli de olabilir. Bu nedenle en uygunu, bir dermatoloji uzmanının tavsiye edeceği ürünleri kullanmak olur.
Akne çoğu bireyde zaman içinde (genellikle 20’li yaşlara doğru) yavaş yavaş iyileşir ve ortadan kalkar.
HAMİLELİKTE SİVİLCE NEDEN VE NE ZAMAN ÇIKAR?
Gebelik döneminde sivilcelenme, gebelik sırasında hormonların yükselmesi ve bebeği büyütme amacı ile salgılanan büyüme hormonlarının aktif olması nedeniyle olabilir. Hamilelik sivilceleri özellikle gebeliğin ilk dört ayında görülür. Bazı kadınlarda gebeliğin ilk dönemlerinde olmayabilir veya son dönemlerinde olabilir. Gebelik döneminde klasik sivilce ilaçları kullanılmaz. Kullanılan ilaçlar genellikle cilt için uygulanan topikal ilaçlar olabilir. Hamilelik sivilcesi genellikle hamilelik sonrası kendiliğinden geçer.