Bugün Alfred Nobel adı bile çocuklar tarafından bilinmektedir. Bu adam tarafından kurulan ünlü ödül, uzun zamandır herhangi bir bilim adamının nihai hayali olmuştur. Bununla birlikte, Nobel çağdaşlarına sanat patronu veya başarılı bir işadamı olarak değil, dinamit icat eden bir adam olarak daha iyi tanınmıştı. Bu patlayıcıyı alarak Nobel, bilim ve sanatın çeşitli alanlarında olağanüstü başarılar elde etmek için kullanmaktan vazgeçtiği dev bir servet kazandı. Nobel Ödülü bu şekilde ortaya çıktı.
İnsan tarafından icat edilen tüm patlayıcılar arasında, dinamit muhtemelen en meşhur ve popüler olanıdır. Filmlerde, kitaplarda ve bilgisayar oyunlarında yaygın olarak temsil edilir, birkaç Westerns bir dinamit kutusu olmadan yapar. Ancak, bu popülerliğe rağmen, bugün dinamitle balık avında başarılı olmanız pek mümkün değildir - bu patlayıcı neredeyse hiç kullanılmaz.
Patlayıcı ticaretin gelişmesinde dinamitler önemli bir dönüm noktası oldu, aktif olarak sadece askeri ihtiyaçlar için kullanılmadı. Madencilikte gerçek bir devrime yol açmış, madenciliğin etkinliğini önemli ölçüde arttırmıştır. "Popülerlik" zirvesinde, dünyadaki yüzlerce işletme tarafından dinamit üretildi, toplam üretim yılda on binlerce tona ulaştı ve üretilen yüzlerce sayıdaki patlayıcı marka sayısı. Dinamit, çeşitli terörist ve suç örgütleri arasında büyük bir popülerlik kazanmıştır.
Kesin tanım hakkında konuşursak, dinamit, nitrogliserin bir adsorbanla (soğurucu) karıştırılarak elde edilen geniş bir patlayıcı patlayıcı karışım grubudur. Bunlara ek olarak, küçük miktarlarda dinamit bileşimindeki diğer maddeleri içerir. Böyle bir bileşim bu patlayıcıyı taşıma ve depolama sırasında oldukça kararlı ve güvenli kılar. Genellikle silindirik briketlere bastırılır ve kâğıt veya karton ambalajlara sarılır. Dinamit patlaması bir patlama başlığı kullanılarak gerçekleştirildi.
SSCB'de, 60'lı yıllarda dinamit üretimi durduruldu.
Dinamitin kimyasal ve fiziksel özellikleri
Dinamit, sıradan kilin kıvamına sahip katı, yoğun bir maddedir. Yoğunluğu 1.4-1.5 g / cm3'tür. Kimyasal bileşimlerinde farklılık gösteren çok sayıda farklı dinamit türü vardır: adsorban tipi, nitrogliserin miktarı ve ilave katkı maddeleri. Buna göre, bu patlayıcının temel özellikleri farklıdır. Sovyet dinamiti% 62 (bileşim: nitrogliserin -% 62, koloksilin -% 3.5, sodyum nitrat -% 35, ağaç unu -% 2.5) aşağıdaki özelliklere sahiptir:
- parlama noktası - 205 ° C;
- patlama hızı - 6 bin m / s;
- patlama ısısı - 1210 kcal / kg;
- patlama ürünlerinin sıcaklığı - 1210 kcal / kg;
- patlama ürünlerinin hacmi - 630 l / kg;
- brizance - 16 mm.
Bu patlayıcının TNT eşdeğeri 1.2'dir.
Dinamit suda neredeyse çözünmez, metallerle reaksiyona girmez, iyi yanar. Yanma genellikle bir dinamit patlamasına neden olur. Bu patlayıcı, uzun süreli depolama için uygun değildir ve şartlarını çok talep etmektedir. Maksimum kullanım ömrü bir yıldır, dinamitin +22 ° C'den daha yüksek olmayan ve +10 ° C'den daha düşük olmayan bir sıcaklıkta, güneş ışığından korunan iyi havalandırılan bir odada saklanması gerekir.
Sıcaklık +8 ° C'ye düştüğünde, patlayıcıların hassasiyeti çarpıcı bir şekilde artar, ancak termometre +30 ° C'ye yükselirse, en üzücü sonuçlarla dolu olan nitrogliserin de salınmaya başlar. Donmuş dinamit kırılamaz, kesilemez, atılamaz veya başka herhangi bir mekanik etkiye maruz bırakılamaz - yüksek olasılıkla patlamaya neden olabilir.
Farklı dinamitlerin duyarlılığı farklıdır. Sovyet% 62 dinamit, 2 kg ağırlığındaki, 25 cm yükseklikten düşmüş bir yükün etkisinden patlar.Yüksek hassasiyet, dinamitlerin zamanımızda neredeyse tamamen terk edilmesinin ana nedenlerinden biridir.
Dinamit sınıflandırması
Dinamit, nitrogliserin ve bir emici (adsorban) içeren bir patlayıcıdır. Bu tip patlayıcıların sınıflandırılması nitrogliserin miktarının yanı sıra içerdiği adsorban tipine de dayanmaktadır.
İlk olarak, çeşitli inert emicilerin kullanıldığı karışık dinamitler (veya gur-dinamitler) yaratıldı: magnezyum karbonat ve kieselguhr. 1875 yılında Nobel ilk önce jelatinleştirilmiş dinamiti sentezledi ve daha sonra yaygınlaştı. Jelatin-dinamit bileşimi, nitrogliserin içinde koloidal bir nitroselüloz çözeltisi, herhangi bir oksitleyici madde (potasyum, sodyum veya kalsiyum nitrat), bir yanıcı katkı maddesi (örneğin ağaç unu) ve bir dengeleyici içerir.
En ünlü jelatin-dinamit türü, patlayıcı jöle - 8 bin m / s patlama hızı ve 1550 kcal / kg patlama ısısı ile gerçekten cehennem karışımı. Bununla birlikte, bu madde çok uzun süre kullanılmayacak kadar dengesiz ve patlayıcıdır. Patlayıcı jölelerin yardımıyla, Rusya İmparatoru II. Alexander, devrimci devrimciler tarafından öldürüldü.
Nitrogliserin içeriğine bağlı olarak, dinamitler yüksek ve düşük ilgi alanlarına ayrılır. Ne kadar büyük olursa, patlayıcı o kadar güçlü olur. En yaygın% 40-60 dinamit olup, SSCB'de% 62 nitrogliserin içeren patlayıcılar en aktif olarak kullanılmıştır.
Dinamitlerin bileşimi genellikle amaçlarına bağlıydı. Örneğin, kömür madenlerindeki patlayıcılar, az miktarda nitrogliserin (% 10 ila 40) içeren patlayıcılar kullanmanın yanı sıra, patlamanın sıcaklığını düşürmek için önemli miktarda katkı maddesi içermiştir. Bu bileşim, yüzlerde metan ve kömür tozunun patlamasını önlemek için gerekliydi.
Aşırı sert topraklarda patlatma için yüksek miktarda nitrogliserin içeren (% 90'a kadar) jelatin-dinamit kullanıldı. Askeri dinamitler, mekanik strese karşı hassasiyetlerini azaltan katkı maddeleri içeriyordu. Genellikle kafur veya petrol jölesiydi. Kuzey enlemlerinde çalışmak için nitroglikol içeren sert donma dinamiti üretildi. −20 ° C de donmuş
Dinamit kim ve ne zaman icat edildi?
Bin yıldan fazla bir süredir, adam sadece bir çeşit patlayıcı biliyordu - siyah toz. Ve bu ciddi engelli gelişme: Sonuçta, sadece savaşta patlayıcılara ihtiyaç duyulmaz, bunun sonucunda kayalardaki tünelleri açmaları, kayaları ezmeleri ve mineral çıkarmaları gerekir. Kimya ve diğer kesin bilimlerin hızla gelişmesi, XVIII. Yüzyılın sonlarında bilim adamlarının pikrik asit ve uçucu cıva elde etmesini sağladı. Bununla birlikte, patlayıcıların gelişmesindeki asıl dönüm noktası, Avrupalı kimyagerlerin iki tür güçlü patlayıcıyı hemen keşfettikleri 1846 yılıydı - nitrogliserin ve nitroselüloz. İlk madde "dünyaya nitrogliserin tozu ve dinamiti" ve "ikincisini" piroksilen ve piroksilen tozu verdi.
Nitrogliserin, mükemmel patlatma özelliklerine sahip güçlü bir patlayıcıydı. Ayrıca, bu maddenin patlamasının ürünleri insanlara zararsızdı. Bütün bunlar nitrogliserin, yeraltı patlatmalarında kullanım için neredeyse ideal bir aday oldu. Bununla birlikte, bal merheminde büyük bir sinek vardı: bu tip patlayıcı ile çalışmanın en yüksek hassasiyeti basitçe imkansızdı. Nitrogliserin en küçük mekanik etkilerden patladı, bazen bir patlama meydana geldi ve hiçbir şekilde görünmüyordu. Çok sayıda mağduru olan bir dizi kazadan sonra, nitrogliserin ile çalışmak yasaktır. Kimyacılar bu patlayıcıyı "yönetmeyi" ya da kullanımını tamamen bırakmayı öğrendiler.
1864 yılında nitrogliserin üretimi için ilk Nobel fabrikası havaya uçtu. O zamanlar henüz yirmi yaşında olmayan bir kimyagerin küçük erkek kardeşi de dahil olmak üzere beş kişi öldürüldü.
Popüler bir efsaneye göre, dinamit tesadüfen icat edildi. Sözde Nobel, biri sızıntı yapan şişelerde nitrogliserin taşıyordu ve madde kieselgurun üzerine atıldı (bu bir dağ tortul kayası). Sonra mucit ona dikkat etti.
Aslında, Nobel uzun süredir çeşitli emici materyalleri ve bunların nitrogliserinle etkileşimlerini inceledi. Kizelgur en iyi sonuçları gösterdi, ardından bilim adamı birkaç yıl boyunca yeni patlayıcıların üretim teknolojisini mükemmelleştirdi ve 1866'da dünyaya sundu.
Dinamit keşfi, saf haliyle nitrogliserin kullanımını neredeyse tamamen terk etmeyi mümkün kılmıştır. Yeni patlayıcılar daha güvenliydi, çağdaşları buluşu hemen değerlendirdi.
1867'de Nobel, kabukları donatmak için dinamit kullanılmasını önerdi, ancak bu fikir kendi askerleri için yüksek tehlike nedeniyle ordu tarafından reddedildi.
Sadece birkaç yıl içinde, dinamit üretimi onlarca yıldan birkaç bine yükseldi. Bu patlayıcı, Fransa-Prusya savaşı sırasında çatışmanın her iki tarafı tarafından aktif olarak kullanıldı.
1875 yılında Nobel, 1878'den beri sanayileşen dinamitin jelatinleşmesi yöntemini keşfetti. Bu patlayıcılar Alpler'in karşısındaki tünellerin inşaatı sırasında aktif olarak kullanılıyordu, çalışmanın birkaç yıl önce tamamlanmasını sağlayan yeni dinamitti. Bu patlayıcının önemli bir avantajı, sudan korkmamasıydı, bu yüzden su altı operasyonlarında bir dinamit patlaması da kullanılabilirdi.
Jelatin-dinamit üzerinde çalışmaya başlamadan önce, Nobel isteğini yeniden yazdı. Bu gerçek, nitrogliserin ile ne kadar tehlikeli çalışma olduğu konusunda net bir fikir vermektedir.
Dinamit temelinde yeni tip tozlar yaratma girişimleri vardı, ancak başarı ile taçlandırılmadılar. Genel olarak, bu patlayıcının kendisini askeri ilişkilerde bulamadığı, çünkü dış etkilere karşı çok hassas olduğu not edilmelidir.
Dinamitlerin kullanılmasının heyecanı geçen yüzyılın 20'li yıllarına denk geldi. Dünyada bu zamanda her yıl bu patlayıcının yüz binlerce tonunu üretti. Bazı ülkelerde dinamit, geçen yüzyılın ortasına kadar ana tip endüstriyel patlayıcı olarak kaldı. Ancak, yavaş yavaş bu tip patlayıcılar nitrat bazlı patlayıcılarla desteklenmeye başlandı.
Dinamitler bugün hala üretiliyor, ancak küresel patlayıcı üretimindeki payları önemsiz.