Asılları itibariyle X-XII. yüzyıllar Peçenek’leri ahfadından-dırlar. Tarihî kaynaklarda “siyah külâhlılar” yahut sadece “külâhlılar” adiyle geçmektedirler. XII – XIII. yüzyıllarda Kıpçaklar-|a beraber Moğollara tâbi olmuşlardır. Altın-Ordu devleti içerisinde kendi etnik hamur yapısını bulduktan sonra, XVI. yüzyılda Seyhun ırmağı havzasında yerleşmişlerdir. Bir aralık Kalmık’la-jrm akınlarına uğramışlarsa da, her daim kendi varlıklarını koruyabilmişlerdir.
Fakat tarihî hayat gelişmeleri daha fazla Hive hanlığı âkibetine bağlı kalmıştır. Sovyet idare sistemi kurulunca, Muhtar Karakaîpak Sovyet eyaleti olarak tanınmıştır. Kuzey, Doğu ve Batıda Kazak, Güneyde ise Özbek ve Türkmenistan gibi, sözde üç Sovyet Türk Cumhuriyeti sınırlan ile çevrilmiştir. 1930’da Karakalpaklar Kazakistan’a 1932’de nedense bu fikirden vaz geçilerek umumî Rusya sınırları içerisine, 1936’da Stalin’in tensibiyle, muhtar eyalet olarak Özbekistan’a alınmıştır. Yüzölçümü 126.000 kilometre kare olup, 200.000 in üstünde bir nüfusa sahiptir. Çeşitli bölgelere yayılmışlardır. Bir kısmı Afganistan’da yerleşmiştir.