Yaşam yürüyüşüne doğruİsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres, bu göreve seçilmesinden sonra Knessette milletvekillerine hitaben yaptığı konuşmanın bir yerinde, 15 sene önce doğduğu topraklara yaptığı bir geziye değinir. Volozin yakınlarındaki Vishniova, Avrupanın doğusunda Yahudi yaşantısının uzun yıllar boyunca gelişip serpildiği yüzlerce köyden biridir, ve bu köy de tıpkı benzerleri gibi Naziler tarafından yok edilir: Geriye kalan, son Yahudilere ait toplu mezarın üstündeki taş yığınıdır. Peres, duygularını uzun uzun paylaşır konuşmasında Sessiz ve titrek, çocukluğumun karşısında duruyordum Ve birden bir çığlık yankılandı adeta
Büyükbabam, büyükannem ve onları yalnız bırakmamak için orada kalan tek oğullarının çığlığıydı bu!... Eğilip kulaklarına ..torunlarına o yemini anlamlı kılma çabasında verilen onuru fısıldamak isterdim: Bir Daha Asla - Never Again!
Geçen sene katıldığım Yaşam Yürüyüşünde ziyaret ettiğimiz köylerde Yahudi yaşantısının ayak izlerini takip etmeye çalışırken, sinagoglarında dua eden erkeklerini, pazarlarında hummalı bir alış- veriş içinde olan kadınlarını, sokaklarında gülerek eğlenen çocuklarını anmış, evlerin pencerelerinin ardından sokağa taşan keman sesleri ile harmanlanmış ezgileri, acı bir tebessümle duyar gibi olmuştuk
Gözler yaşlı, kalpler buruk ancak başlar dik, toplu mezarların önünde orada yatanlar için dualar mırıldanırken de, toplama kamplarında - örneğin Majdanekte - buraya getirilen Yahudilerin su yerine gazla buluşturuldukları arınma ünitelerinde de, cansız bedenlerin ortadan kaldırıldığı krematoryumlarda da, böylesi bir katliamın nasıl bir ruh haliyle yürütülebileceğini anlamaya çalıştık Ancak normal bir insanın algısı buna yetmiyor!
Holokost, anlaşılabilir olmaktan uzak toplumsal bir irrasyonellik abidesidir. Yahudi halkını, onun geleneklerini, kültürünü, mirasını toptan ortadan kaldırmak gibi bir misyona sahip Nazi ideolojisinin neden Almanyada yeşerdiği konusu bir anlamda daha kolay cevap bulabilecekken, konu işbirlikçilere gelince hesap yine şaşıyor Nazilerin Avrupanın dört bir yanında, Vichy Fransasında, batı Avrupada, Polonyada ve özellikle Ukrayna, Romanyada, ancak istisnasız ele geçirdikleri tüm ülkelerde neden yandaş bulduklarını anlamak mümkün değil Konuyu kıskançlığa, yabancı olana duyulan güvensizliğe veya daha ağır bir yaklaşımla, nefrete bağlamak, yaşananları anlatabilmek için çok basit kalıyor.
Elie Wiesel konuşmalarının birinde, Çok acemice Holokost olarak tanımladığımız dönem ne zaman başlar? diye sorar ve cevap verir: 1938de Kritallnacht ile mi? Yahudi mültecilerle dolu bir Alman gemisi, St. Louisin, Amerika Birleşik Devletlerinin kıyılarından Almanyaya geri gönderildiğinde mi? Yoksa, Babi Yardaki katliam mı başlatır Holokost diye adlandırdığımız o karanlık çağı?
Neden müttefikler lojistiğin bel kemiği tren raylarını bombalamadılar? Birçok Alman kenti haritadan silinecek şekilde gece gündüz Amerikan ve İngiliz uçakları tarafından dövülürken, birkaç bomba da trenlerin geçişini önleyecek şekilde raylara bırakılamaz mıydı? Gerçi ölüm makinesi haline gelmiş olanlar için Yahudileri toplama kamplarında yok etmek ile, makineli tüfeklerin önünde öldürmek arasında bir fark olmasa gerekti Ama yine de birkaç bomba iyi olurdu diye isyan ediyor insan, örneğin Aushwitzin kapısında Çalışmak özgür kılar sözlerini gördüğünde
Veya niye Londra hükümeti White Paper - Beyaz Kitaptaki kotaları kaldırmaz ve Manda idaresine girişi serbest bırakmazdı ki? Belki, o zaman Struma batmayacak ve onu kendilerine umut gemisi yapanlar özgürlüğün tadına varacaklardı
Çok konuşulan ve az anlaşılan bir süreci ifade eder Holokost. Bu süreçten etkilenmeyen kaç Yahudi ailesi vardır? Kaç ailenin bir ferdi Nazi zulmünde ölümü bulmamış, toplama kamplarında gecelerini gündüzlerine katmamıştır?
Ancak Yahudi dini ve gelenekleri kini öğretmez. Affet ama Unutma Holokostun Yahudi bilincinde açtığı travmanın atlatılmasının ve Yahudi halkının tüm olanlardan sonra insanlık alemine geri dönüşünün şartı olmuştur adeta
Unutmamak için bilmek gerekir, anlatmak gerekir, düşünmek gerekir; Toplumlar arasındaki her tür farkın uygarlığın gelişmesi için bir dinamizm olduğunu özümsemek, farklılıkları kaşımanın ırkçılığı tetikleyeceğini farkında olmak gerekir
Affetmek içinse bu olanları herşeye rağmen sindirebilmek gerekir.