Arkeoloji
Mısırlı firavun Psammetichus I Mısır üzerindeki gücünü garanti altına almak için askeri yardıma ihtiyaç duyduğunda, Yunan ve Karyalı paralı askerlere başvurdu. Herodotos tarafından aktarılan hikâyede, firavun rüyasında savaşçıların denizden gelerek ona yardım ettiğini ve Karya ve İyonya’dan gelen silahlı adamların Mısır kıyılarına ulaştığında, kendi askeri olduklarını görür.
Likçe yazıtlar, 19. yüzyılın başlarında ilk kez yeniden keşfedildiğinde, bu yeni dil oldukça kafa karıştırıcı görünmüştü. Yüzyıl sonlarına doğru mezar metinlerindeki dilbilgisi ve kelime dağarcığının büyük bölümü çözülmüştü, ancak diğer dillerle olan ilişkileri henüz tam olarak anlaşılmamıştı. Likçe hakkındaki genel görüş onun bir Hint-Avrupa dili olmadığıydı.
Lidce, 150 yılı aşkın bir süredir bilinen bir dildir. 19. yüzyıl kâşifleri, bu dile ilişkin ilk belgeleri toplamış ancak dilin çözümüne Lidce-Aramice çiftdilli yazıt aracılığıyla ulaşılabilmiştir. Lidce belgelerin sayıca artış göstermesi, Birinci Dünya Savaşı öncesi başlayan ve günümüzde de devam eden Sardis kazıları sayesinde olmuştur. Bugün Lidce yazılı belgelerin sayısı yüzün biraz üzerindedir. Bunlar Lidyalı adını verdiğimiz epikorik kültürün çeşitli yönlerinin tanınmasına olanak sağlayacak çeşitli başlıklar içermektedir.
Amanos’un doğusunda, başkent Zincirli civarlarında, Sam’al adındaki bir küçük krallık, hem Sami hem Luvi isimleri taşıyan bir kral sıralamasına sahip olan ve bir arada yaşayan Luvi ve batı-Sami kültürlerinin güzel bir örneğidir. Bu krallığa ait ilk büyük yazıt, MÖ 820 civarlarında bulunan ve kralı temsil eden bir stel üzerinde Fenikece yazılmış olan Kulamuwa yazıtıdır. Günümüzde bilinen en uzun Fenikece yazıtlar, MÖ 700 civarında Karatepe’de bulunan ünlü Luvice-Fenikece iki dilli yazıtlardır. Qué Krallığı’nın güçlü adamı Azatiwatas/Azatiwasa tarafından yazdırılan bu yazıtlar, resmi iki dilli uygulamanın örneklerindendir.
Hurro-Urartu Dil Ailesi
Hurrice, MÖ 3. binyılın ikinci yarısından başlayan yaklaşık 1000 yıllık uzun bir dönem boyunca varlığını sürdürmüştür. Hurrice belgelerin çoğu MÖ 2. binyılın ikinci yarısına tarihlidir. Hurrice MÖ 14. yüzyıl sonlarında başlayan politik ve etnik değişimin bir sonucu olarak kaybolmuş, yalnızca Yukarı Dicle’nin bazı uzak dağlık bölgelerindeki küçük yerleşim yerlerinde birkaç yüzyıl boyunca daha kullanılmıştır.
EN ÇOK OKUNANLAR
Alaca Höyük, 1835 yılında W.C. Hamilton tarafından “İmat Höyüğü” adıyla bilim âlemine tanıtılmıştır. Höyük 19. yüzyılın ikinci yarısında birçok seyyah ve araştırmacı tarafından ziyaret edilmiştir. 1907 yılında İstanbul Müzeleri adına Th. Macridy Bey, sfenksli kapı önünde 15 gün süren bir kazı çalışması yürütmüştür. İlk sistemli kazılara ise 1935 yılında Atatürk’ün emri ile Türk Tarih Kurumu adına, R. Oğuz Arık tarafından başlanmıştır.
İLK “BİZ”DEN BAŞLAMALI
“Yurt içindeki kazılar ve ortaya çıkarılan eserler bütün ilim dünyasına kültürel vazifesini ifaya başlamıştır. Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa, değişmeyen hakikat insanı şaşırtacak bir mahiyet alır”.