Rusya'n\u0131n \u015fubat ay\u0131nda Ukrayna'y\u0131 i\u015fgal etmesinden bu yana, Avrupa ortak para birimi euro, dolar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fer kaybetti. Hatta zaman zaman psikolojik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli olan dolar paritesi (1 euro=1 dolar) seviyesinin alt\u0131na d\u00fc\u015ferek 0,9884\u00a0dolara kadar geriledi. Bu, yirmi y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir kaydedilen en d\u00fc\u015f\u00fck seviyeydi. Ard\u0131ndan biraz toparlanan euro, ge\u00e7ti\u011fimiz cuma g\u00fcn\u00fcn\u00fc, dolar paritesinin hemen \u00fczerindeki bir seviyede (1,0007) kapatt\u0131. Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131 ba\u015flatmadan k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce 1 euro yakla\u015f\u0131k 1,15 dolar de\u011ferindeydi.\n\nEuro neden d\u00fc\u015f\u00fcyor?\nArtan do\u011fal gaz fiyatlar\u0131 ve Rusya'n\u0131n gaz tedarikini durduraca\u011f\u0131 korkusu kar\u015f\u0131s\u0131nda Euro B\u00f6lgesi'ndeki ekonomik istikrar\u0131n bozulmas\u0131, AB ortak para birimini a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ekiyor. Almanya ve \u0130talya gibi b\u00fcy\u00fck ekonomilerin Rus gaz\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131 tedirgin ediyor. Ekonomistler, Euro B\u00f6lgesi'nde ABD'dekinden \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 ve sanc\u0131l\u0131 bir resesyon (ekonomik durgunluk) \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.\n\nBuna bir de ABD ile Euro B\u00f6lgesi aras\u0131ndaki faiz oranlar\u0131 fark\u0131 ekleniyor. ABD Merkez Bankas\u0131 Fed, enflasyonla m\u00fccadele kapsam\u0131nda ana faiz oranlar\u0131n\u0131 art\u0131rma konusunda daha agresif davran\u0131yor. ABD Merkez Bankas\u0131, mart ay\u0131ndan bu yana politika faizini toplam 225 baz puan art\u0131r\u0131rken, Avrupa Merkez Bankas\u0131 \u015fu ana kadar sadece 50 baz puanl\u0131k bir art\u0131\u015fla yetindi.\n\nDolar paritesi nedir?\nParite, en basit tan\u0131m\u0131yla 1 dolar\u0131n 1 euroya denk olmas\u0131 demek. Yuvarlak say\u0131lara d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fckleriyle bilinen piyasa kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 i\u00e7in parite, asl\u0131nda psikolojik bir e\u015fikten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil.\n\nParite seviyesi genellikle para biriminin hangi y\u00f6nde hareket edece\u011fini belirleyen bir diren\u00e7 noktas\u0131. Bu durum, euronun parite y\u00f6n\u00fcnde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7ti\u011fi ge\u00e7en ay da ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak AB para birimi, k\u0131sa bir s\u00fcre parite e\u015fi\u011finin alt\u0131nda seyrettikten sonra 1 dolar seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kmay\u0131 ba\u015fard\u0131.\n\nEuronun de\u011fer kayb\u0131 t\u00fcketicileri nas\u0131l etkileyecek?\nEuronun d\u00fc\u015fmesi, halihaz\u0131rda rekor d\u00fczeydeki y\u00fcksek enflasyon nedeniyle sars\u0131lan Avrupal\u0131 hane halklar\u0131 ve i\u015fletmeler \u00fczerinde daha fazla bask\u0131 olu\u015fturacak. Daha zay\u0131f bir para birimi, \u00e7o\u011funlukla dolar \u00fczerinden yap\u0131lan ithalat\u0131 daha da pahal\u0131 h\u00e2le getirecek. \u0130thal kalemleri e\u011fer hammadde veya ara mallar ise y\u00fcksek maliyetler olu\u015facak ve bu da yerel fiyatlar\u0131 daha da yukar\u0131 \u00e7ekecek.\n\nNormal zamanlarda zay\u0131f bir euro, Almanya gibi ihracata dayal\u0131 ekonomiler i\u00e7in asl\u0131nda olumlu. Zira \u00f6demeler g\u00fc\u00e7l\u00fc dolarla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan Almanya kaynakl\u0131 mal ve hizmetlere talep artar ve bu da ihracat\u0131 yukar\u0131 \u00e7eker. Ancak \u015fu anda k\u00fcresel tedarik zincirindeki ciddi sorunlar, yapt\u0131r\u0131mlar ve Ukrayna'daki sava\u015f nedeniyle pek de normal bir d\u00f6nemden ge\u00e7miyoruz.\n\nAvrupa'ya gelen ABD'li turistler i\u00e7in de zay\u0131f euro b\u00fcy\u00fck bir nimettir. \u00d6rne\u011fin, parite seviyesinde teorik olarak bin dolar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bin euro ediyor. Oysa bu y\u0131l\u0131n \u015fubat ay\u0131nda, ayn\u0131 miktarda dolar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 900 euroya denkti. Avrupa mallar\u0131n\u0131 ithal eden Amerikan firmalar\u0131 i\u00e7in de maliyetler art\u0131k daha ucuz.\n\nEuro daha ne kadar d\u00fc\u015fecek?\nAvrupa'daki enerji krizi derinle\u015ftik\u00e7e euronun, paritenin daha da alt\u0131na d\u00fc\u015fece\u011fine dair beklentiler artt\u0131. Halka a\u00e7\u0131k bir \u015firket olan Nomura International'\u0131n stratejistleri, euronun k\u0131\u015f aylar\u0131nda 0,95 dolar seviyesine kadar d\u00fc\u015febilece\u011fini tahmin ediyor. ABD'li yat\u0131r\u0131m bankas\u0131 Morgan Stanley ise Avrupa ortak biriminin, bu \u00e7eyre\u011fin sonundan \u00f6nce 0,97 dolara d\u00fc\u015fmesini bekliyor.\n\nAvrupa Birli\u011fi, Rus petrol ve gaz\u0131na daha az ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, elektrik kesintileri ve enerji darbo\u011faz\u0131 ihtimaline kar\u015f\u0131 alternatifler de ar\u0131yor. Bu esnada enerji maliyetleri de y\u00fckselmeye devam ediyor.\n\nAvrupa Merkez Bankas\u0131 ne yap\u0131yor?\nZay\u0131f euro ve bunun sonucunda y\u00fckselen fiyatlar, faiz art\u0131r\u0131m\u0131na di\u011fer merkez bankalar\u0131ndan \u00e7ok daha ge\u00e7 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ele\u015ftirilen Avrupa Merkez Bankas\u0131'n\u0131 zor durumda b\u0131rak\u0131yor.\n\nEnflasyonu kontrol alt\u0131na almakla g\u00f6revli olan Merkez Bankas\u0131 i\u00e7in durum, euronun sadece dolar kar\u015f\u0131s\u0131nda de\u011fil, \u0130svi\u00e7re frang\u0131 ve Japon yeni gibi di\u011fer para birimleri kar\u015f\u0131s\u0131nda da zay\u0131flam\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle daha da karma\u015f\u0131k bir h\u00e2l al\u0131yor.\n\nEurodaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, Merkez Bankas\u0131'n\u0131n temmuz ay\u0131nda, haziranda yapt\u0131\u011f\u0131 faiz art\u0131\u015f\u0131n\u0131n iki kat\u0131na \u00e7\u0131karak 50 baz puana y\u00fckseltmesine neden olan fakt\u00f6rlerden biriydi. Politika faizinin yak\u0131n gelecekte 50 baz puan daha artmas\u0131 kuvvetle muhtemel g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Hatta bunun yetersiz olaca\u011f\u0131n\u0131 savunup en az 75 baz puanl\u0131k faiz art\u0131\u015f\u0131 isteyenlerin say\u0131s\u0131 da giderek \u00e7o\u011fal\u0131yor.