'Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nden çekilmek müebbet hapislik suçtur'
Eski Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk, TBMM Başkanı Şentop’un “Cumhurbaşkanı isterse Montrö’den çekilebilir” sözleri için “Bu devletin birliğini, ülke bütünlüğünü bozmak suçunu oluşturur” dedi.
Eski Adalet Bakanı Hikmet Sami Türk, “Montrö anlaşmasından çekilmek, TCK'nın 302. maddesinde ‘müebbet hapis cezası ile' cezalandırılması öngörülen ‘Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak' suçunu oluşturur." dedi.
Türk'ün açıklamaları şöyle:
“Montrö (Montreux) anlaşmasından çekilmek, TCK'nın 302. maddesinde ‘müebbet hapis cezası ile' cezalandırılması öngörülen ‘Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak' suçunu oluşturur. Yürürlükteki en eski uluslararası antlaşmalardan çekilmek veya bunları feshetmek, Anayasa'nın 104. maddesinde sadece milletlerarası antlaşmaları onaylaması ve yayımlaması öngörülmüş olan Cumhurbaşkanının yetkisinde değildir.
Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca Meclis'in onayı ile yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Türkiye Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni onaylamış bir devlettir. Bu sözleşmeden de çekilmek Anayasa'ya aykırıdır.”
MONTRÖ NEDİR?
Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 1936'da imzalanan ve Türkiye'ye İstanbul ve Çanakkale boğazları üzerinde kontrol ve savaş gemilerinin geçişini düzenleme hakkı veren uluslararası sözleşme. Sözleşme, Türkiye'ye Boğazlar üzerinde tam kontrol hakkı verir ve barış zamanı sivil gemilerin özgürce geçişini garantiler. Sözleşme, Karadeniz'e kıyısı olmayan ülkelere ait savaş gemilerinin geçişini sınırlar.
Sözleşmenin şartları, özellikle Sovyetler Birliği Donanması'na Akdeniz'e erişim hakkı sağlaması yıllar boyunca tartışma konusu olmuştur. 1923'te Lozan Antlaşması ile birlikte imzalanan Boğazlar Sözleşmesi'nin yerine geçmiştir. Bu sözleşmeyle birlikte Uluslararası Boğazlar Komisyonu'nun da görevi sonlanmıştır.
MONTRÖ BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ NEREDE İMZALANDI?
Boğazların statüsü ve gemilerin geçiş rejimi ile her zaman yakından ilgilenen Birleşik Krallık'ın Türkiye'yi desteklemesine paralel olarak Balkan Antantı Daimi Konseyi'nin 4 Mayıs 1936'da Belgrad'da yaptığı toplantıda Türkiye'nin teklifini destekleme kararı alınmıştır. Türkiye'nin girişimi Lozan Boğazlar Sözleşmesi'nin diğer akitleri tarafından da kabul edilince Boğazlar'ın rejimini değiştirecek olan konferans, 22 Haziran 1936'da İsviçre'nin Montrö kentinde toplanmıştır.
HANGİ DEVLETLER TARAFINDAN İMZALANDI?
İki ay süren toplantılardan sonra 20 Temmuz 1936'da Bulgaristan, Fransa, Büyük Britanya, Avustralya, Yunanistan, Japonya, Romanya, Sovyetler Birliği, Yugoslavya ve Türkiye tarafından imzalanan yeni Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin kısıtlanmış hakları iade edilmiş ve boğazlar bölgesinin egemenliği Türkiye'ye geçmiştir. Türkiye daha önce Sovyetler Birliği ile yaptığı saldırmazlık antlaşması uyarınca Sovyetler Birliği'nin de desteği alınmıştır. Sözleşme 9 Kasım 1936'da yürürlüğe girmiş ve Milletler Cemiyeti Sözleşme Serisi'ne 11 Kasım 1936'da kaydedilmiştir. Günümüzde yürürlüktedir.
MONTRÖ BOĞAZLAR SÖZLEŞMESİ FESİH ŞARTLARI
Sözleşmenin süresi, yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, 20 yıl sürecektir. Bununla birlikte, sözleşmenin 1. maddesinde doğrulanan geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğü ilkesinin sonsuz bir süresi olacaktır.
20 Temmuz 1956'da sözleşmenin süresi bitmiş, sözleşmeyi imzalayan devletler Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni değiştirmek için girişimlerde bulunmuşlar ancak başarılı olamamışlardır.
Uluslararası Deniz Hukuku kuralları ve fesih şartlarında da belirtildiği gibi gemilerin uğraksız geçiş (transit değildir) hakkı gereği sözleşmenin değişmesi durumunda dahi Türk Boğazları'ndan geçecek hiçbir gemiden zorunlu ücret talep edilemeyecektir.