Sinemada, 1968 yılına kadar çeşitli zombi filmlerine veya korku filmlerine serpiştirilmiş zombi figürlerine rastlamak mümkün. Fakat bunlar, daha çok yerel zombi inançlarından pek sapma göstermeyen zombi tiplemeleridir. 1968 yılında, Yaşayan Ölülerin Gecesifilminin gösterime girmesi ile zombi filmlerinde farklı bir anlayışa geçilmiş, zombilerin temel özellikleri adeta bir standart gibi belirlenmiştir. Zombi film tarihinde çığır açan 68 yapımı filme bir sonraki yazıda değineceğim.
Bazılarına göre zombi figürünün ilk göründüğü film 1920 Alman yapımı bir sessiz film çalışmasıdır: Doktor Caligari’nin Muayenehanesi (Das Cabinet Des Dr. Caligan). Film, hayallerinde insanları öldürdüğünü gören çılgın bir adam hakkındadır. “Yürüyen ölü” teması işlenmiş olmasa da bu karakterin yürüyüşü, vücut dili ve makyajı modern zombi filmlerini andırmaktadır.
Ağırlıklı bir görüş olarak, ilk zombi filmi 1932 tarihli Beyaz Zombi (White Zombie) kabul edilir. Victor Halperin tarafından yönetilmiş ve başrolünde dönemin ünlü aktörü Bela Lugosi oynamıştır.
Beyaz Zombi filminde, zombi kültürünün klasik öğesine rastlamak mümkündür. Büyücü-Zombi, bir başka ifade ile Efendi-Köle ilişkisi. Zaten filmin öyküsü de Haiti kültürüne uygundur. Haiti’de seyahat eden evli bir çift, yolda bir cenaze törenine rastlarlar ve bilgi edinmek isterler. Şoför, ölen kişinin cesedinin “çalınmaması” için ailesinin onu işlek bir yola gömmek istediğini söyler. Olaylar gelişir ve beyaz kadın, esrarengiz bir büyücü tarafından, “cani Legendre (Bela Lugosi)”, ele geçirilip bir zombi gibi davranmaya başlar. Kocası, bir köle haline gelen eşini bu büyüden kurtarmak için şeytanla bir anlaşma yapmaya bile razı olur. Senaryoda görebileceğiniz gibi, Haiti büyücüleri olan Boko’ların cesedi mezardan çıkarma teması aynen alınmıştır. Başroldeki beyaz kadın, Madeleine (Madge Bellamy), ise çürüyen bir ceset değil, kendi iradesi dışında kötülükler yapmaya zorlanan bir köledir.
Sonra 1943 yılında bir başka zombi klasiği vizyona girer: Bir Zombi İle Yaşadım (I walked with a zombie), yönetmen Jacques Tourneur. Bu filmde ise olaylar, bir zamanlar bir zombi ile yaşayan Kanadalı hemşire Betsy’nin (Frances Dee) ağzından anlatılır.
Betsy, Karaib adalarında bir şeker tarlasının sahibi olan Paul Holland’ın karısı ile ilgilenmek üzere adaya gelir. Adada, yıllar önce Afrika’dan köle olarak getirilen zenciler ve onların “tuhaf” adetleri ile ilgili rivayetler işitir. Sonra bir akşam, bakımını üstleneceği kadınla tanışır. Bu kadın adeta bir ölü gibi yürümekte, korkutucu davranışlarda bulunmaktadır. Betsy’e, kadının ağır bir beyin hasarı yaşadığı, davranışlarının farkında olmadığı ve eğer kontrol edilmezse kendisine hasar verebileceği söylenir. Çiftlikteki olayları araştıran hemşire, sonunda kendini kanlı voodoo ayinlerinin, ölülerin diriltildiği bir dünyanın içinde bulur.
Bu iki filmdeki ortak noktaları görmemek nerdeyse imkansızdır. Her iki filmde de sanki bir merkezden yönetilen ve köle gibi davranan zombi inancına bağlı kalınmıştır. Yine, her iki filmde de bir kadın karakter bir büyücü tarafından ele geçirilmiş ve zombiye dönüştürülmüştür. Beyaz Zombi filmindeki kadın, film ilerledikçe zombiye dönüşürken, diğer filmdeki kadın ise filmin en başında zombiye dönüşmüş durumdadır. Tuhaf bir şekilde, bu filmler seyirciye aynı mesajı iletirler: Evlerinden ayrılan Amerikalıların başına kötü şeyler gelir. Filmlerde zombi olarak kadınların seçilmesi ise bazılarına göre, kadınların “dönüşüme” karşı daha dayanıksız oldukları, kötü güçler -ABD’nin düşmanları- tarafından daha kolaylıkla ele geçirilecekleri mesajının verildiği şeklinde yorumlanmıştır.
Yine aynı yıl içinde gösterime giren bir başka film nedense sinemaseverlerin dikkatinden kaçmıştır: Zombilerin İntikamı, 1943. (Revenge Of The Zombies). Öykü biraz Frankenstein, biraz yerel zombi kültürü havası taşımaktadır ve savaş ortamı ile ilişkilidir.
Çılgın bir bilim adamı olan Max, karısı Lila’yı kaybeder. Cenazeden sonra bazı bilimsel işlemler yaparak karısını geri getirir ve onu bir zombiye dönüştürür. İstemeden bu olaylara karışan Scott, Dr Max’ın muayenehanesinde bir radyo bulur. Max bu vericiyi kullanarak Hitler’in subayları ile temasa geçmektedir. Amacı III. Reich için ölümsüz askerlerden kurulu bir ordu yaratmaktır. Filmin finalinde, Max’ın canlandırdığı zombiler saldırırlar ve bu kötü niyetli doktoru öldürürler.
Bu dönem içinde muhtemelen bir kaç film çevrilmiş olabilir. Hatta 1941 yılında ilk zombi-komedi örneği sayılabilecek Zombilerin Kralı (King Of The Zombies) filmine rastlayabiliriz. Bu filmlerin tümünde zombiler hep bir “efendiye” bağlı olarak hareket etmektedirler. Bunlara ek olarak Beyaz Zombi‘nin yönetmeni Victor Halperin’den Zombilerin İsyanı (Revolt Of The Zombies, 1936), Gordon Dines’ten Zombiler Broadway’de (Zombies On Broadway, 1945), Yaşayan Ölülerin Kalesi (Il Castello Del Morti Vivi, 1964) filmlerini de eklemek mümkün.
Böylece yıllar boyunca zombi filmlerinde fazla bir hareket olmaz … ta ki 1968 yılında, bu filmleri bir fenomen haline getiren yönetmen George A. Romero, o ölümsüz zombi filmini, Yaşayan Ölülerin Gecesi‘ni çevirene kadar. Artık zombilerin ele alınış mantığı temelden değişecektir.