2 Etik ve Sosyal Sorumluluk İşletme sosyal sorumluluğu işletmenin faaliyetlerinden etkilenen bireylere, topluluklara ve çevreye hesap verme gerekliliğidir.İşletmenin faaliyetleri sosyal etkileri, bazı etkilenenler için ciddi anlamda zararlı ise işletmenin bazı kararlarından vazgeçmesi gerekebilir ya da gelirlerinin bir kısmının olumlu sosyal amaçları desteklemek için kullanılabilir
3 Etik ve Sosyal Sorumluluk Sosyal sorumlu olmak, bir işletmenin öncelikli ekonomik misyonunu terk etmesi gerektiği ya da sosyal sorumlu bir işletmenin, daha az sorumlu davranan işletmeler kadar karlı olamayacakları anlamına gelmez.Sosyal sorumluluk, işletmelerin kar elde etmekle, bu karı elde etmek için katlandığı maliyetler arasında denge kurmayı gerektirir.
4 İŞLETMELERDE SOSYAL SORUMLULUK NASIL BAŞLAR? Toplumun işletmelerden sosyal sorumlulukla ilgili beklentileri 20.yüzyılın başlarında ABD’de başlamıştır. Bu yıllarda işletmeler, aşırı büyüme ve aşırı güçlenmeyi amaçlamakta ve anti sosyal ve anti rekabetçi uygulamalarla suçlanmaktaydı.
5 İŞLETMELERDE SOSYAL SORUMLULUK NASIL BAŞLAR? Böylesi sosyal protestolarla yüz yüze gelinince, az sayıdaki ileri görüşlü işletme yöneticisi işletmelere güçlerini ve etkilerini sadece kar sağlamak için değil, sosyal amaçlara yönelik de kullanmalarını tavsiye etmiştir. Bu işletme liderlerinden biri olan Andrew Carnegie, çelik sektöründe çalışmaktaydı ve işletme gelirlerinin önemli bir bölümünü eğitime ve gönüllü kurumlara bağışlamıştır.
6 Yardımseverlik Prensibi Toplumdaki varlıklı bireylerin, fakir olanlara karşı yardımsever olması gerektiği, oldukça eski bir görüştür.Toplumun ihtiyaç sahibi üyelerine bireysel katkılar yapmak, bu yüzyılın başlarında oldukça önemliydi, çünkü o dönemde sosyal güvenlik sistemi, yaşlılar için sağlık hizmeti, işsizlik için işsizlik sigortası ve toplumun ihtiyaçlarına destek verecek güçlü grup faaliyetleri yoktu.
7 Yardımseverlik Prensibi Zor durumdaki ailelere yardım eden, fiziksel tacizden çocukları ve kadınları koruyan, alkoliklere yardım eden, fiziksel özürlü ya da psikolojik hastalığı olanları tedavi eden ve düşkünlere yardım edebilen çok az sayıda organizasyon vardı.Büyük işletmeler bu yollarla, yardıma muhtaçlara ulaştığında, toplumun yaşam koşullarını iyileştirme sorumluluğunu da kabul etmişlerdir. Bu yolla ayrıca, işletme liderlerinin tek amaçlarının karlılık çıkarlarını gözetme olduğunu iddia eden eleştirilerin zayıflamasına yardımcı olmuştur.
8 Yardımseverlik Prensibi İşletme liderleri ve çalışanları çabalarını geniş bir şekilde fakirlere ve ihtiyaç sahiplerine yardım etmeye odaklamaktadır.Evler, okullar, kütüphaneler, sağlık ve yasal hizmet sağlama ve gönüllülüğe dayanan ilişkiler kurmaktadır.Bugün işletmelerin büyük kısmı, kamuoyunun sorunlarına gönüllülük esasıyla katkı sağlayarak, sosyal sorumluluklarını yerine getirmektedir.
9 Vekillik Prensibiİşletme yöneticileri kamuoyunun güveninde bir yere sahiptir, çünkü hayati etkilere sahiptirler, sadece sermayedarlarına değil kamuoyu için toplum kaynaklarını iyi yönde kullanmakla sorumludurlar. Bu yolla işletme liderleri ve yöneticileri toplum için bir vekil haline gelmektedir. Bu nedenle de, karar alırken sosyal sorumluluğa özel önem vermeleri beklenmektedir.
10 Vekillik PrensibiBu bakış açısı, etkilenenler yönetimi teorisini doğurmuştur. Bu teoriye göre, işletmelerin faaliyetlerinden etkilenen tüm grupların beklentilerini, işletme yöneticileri etkin bir şekilde cevaplamak zorundadır.Etkilenenler yaklaşımı, kadın ya da erkek, hisse sahibi ya da hisse sahibi olmayan, işletmenin bir çalışanı ya da çalışanı olmayan, işletmenin ürün ya da hizmetini satın alsın ya da almasın her birey, işletmenin bir etkileneni olmasıdır.
11 İŞLETME SOSYAL SORUMLULUĞUNUN MODERN BİÇİMLERİ Gönüllülük ve vekillik prensipleri, işletme sosyal sorumluluğunun temelini oluşturmaktadır.
12 İŞLETME SOSYAL SORUMLULUĞUNUN MODERN BİÇİMLERİ Ekonomik Öncelikler Konseyi (CEP), işletmeleri gözlemleyen ve büyük işletmelerin sosyal davranışlarıyla ilgili periyodik raporlar hazırlayan bir kurumdur. Bu konsey 1987 yılından itibaren sosyal sorumluluk gösteren işletmelere “pozitif vurgu” yapmaya başlamıştır.
13 İŞLETME SOSYAL SORUMLULUĞUNUN MODERN BİÇİMLERİ Bunun için “hayırsever katkılar, çalışanlarla ilgili konular, yardım kurumlarına katkı, çevresel vekillik” ve sosyal sorumlulukla ilgili uzun dönemli genel çabaları dikkate alan “yılın gümüş ödülü” kategorilerinde işletmelerin sosyal sorumluluk davranışlarını değerlendirmektedir.
14 İŞLETME SOSYAL SORUMLULUĞUNUN MODERN BİÇİMLERİ Güvenilir İşletme Yatırımları”, önemli işletme liderleri, akademisyenler, sendika ve medya temsilcileri tarafından 1989’da kurulmuştur. Bu organizasyonun amacı, yürekli, dürüstçe ve sosyal vizyonla hareket ederek sosyal sorumluluklarda gelişmelere neden olan işletme liderlerini ve diğer bireyleri belirlemektir.
15 İŞLETME SOSYAL SORUMLULUĞUNUN SINIRLARI Bugün toplumun her kesimi işletmelerden sosyal sorumluluk örnekleri görmek istemektedir, ancak bu faaliyetlerin sınırları vardır. Temel sınırlar yasalara uygunluk, maliyet, etkinlik, faaliyet alanı ve karmaşıklıktır. Bu sınırlılıkların bir sonucu olarak işletmelerin sosyal sorumluluğa yönelik faaliyetlerinin çeşidi ve sayısı, kamuoyunun beklentilerinin altında olabilmektedir.
16 Yasalara UygunlukBu sosyal sorun bizim işimiz mi?” sorusu, işletme yöneticileri için önemli olan ve en sık sorulan sorulardan biridir. “İşletmeyi önemli bir şekilde etkiliyor mu?”, “bu sorunun çözümü bize olduğu kadar diğerlerine de yardımcı olabilir mi?” Bu soruların “evet” cevabı, sorunun bir sosyal sorumluluk hareketi olarak ele alınması, yasalara uygunluk için bir zorunluluktur.
17 Yasalara UygunlukÖrneğin, eğer alkol kullanımı bir fabrikada ciddi güvenlik sorunlarına neden oluyorsa, çalışanlara ve diğer gruplara yardımcı olabilecek bir iştir, eğitim ve davranış merkezi için harcama yapması yasalara uygun bulunabilir.
18 Yasalara Uygunlukİşletmeler tarafından yapılan sosyal harcamalar yasalara uygun bulunabilir ve eğer işletmelerin çıkarlarıyla topluma yardımı eş zamanlı desteklerse, sermayedarların gelirlerinin kullanımı da yasal olarak kabul edilebilir.
19 Maliyetler Her sosyal faaliyet maliyetleri de beraberinde getirir Bir çocuk bakım merkezine yatırım yapmak, çalışanların ücretlerindeki artış yerine kullanılabilir. Bir sosyal faaliyet için yüklü bir bağış, başka işletme ya da organizasyonlarla paylaşılarak maliyeti düşürülebilir.
20 EtkinlikTüm diğer işletme harcamalarında olduğu gibi sosyal sorumluluk faaliyetlerinin maliyetleri, işletmenin etkinliğini sınırlayabilir ve pazardaki rekabet kabiliyetini etkileyebilir.Örneğin bir işletme, faaliyet halindeki, etkin olmayan, eski fabrikasını, çalışanların işlerini kaybetmesi anlamına geleceği için kapatmaması yönünde yerel kamuoyundan baskı görürken, rakipler eski fabrikaları kapatarak ücretlerin daha düşük olduğu yabancı ülkelere faaliyetlerini taşınması.
21 Faaliyet Alanı ve Karmaşıklık Bazı sosyal sorunlar, öylesine derin, karmaşık ve büyüktür ki, tüm işletmelerin birlikte hareket etmesine gereksinme vardır. Örneğin asit yağmurları, ozon tabakasındaki tahribattaki artış ve yağmur ormanlarının yok edilmesi gibi çevresel sorunlardır.
22 Faaliyet Alanı ve Karmaşıklık Günümüzün sağlık sorunları (AIDS, işe içkili gelme ve sigara kullanımı) karmaşık sosyal koşulları yansıtmaktadır. Sosyal sorumlu işletmeler bu ve diğer sağlık sorunlarını göz önüne alan program ve politikaları uyguladığı gibi, çözümler hükümetin, işletmelerin, çeşitli grupların ve bireylerin ortak hareket etme yoluyla bulunabilir.
23 Faaliyet Alanı ve Karmaşıklık İşletmelerin sosyal sorumlu olması gerektiğini düşünenler ile işletmelerin yaptıklarının yeterli oluğunu düşünenler arasında görüş ayrılıklarına neden olmaktadır.
24 Yasal Gerekliliklere Karşı Gönüllü Sosyal Sorumluluk İşletmelerin yasaların bir ürünü olan sosyal kurallara ihtiyacı vardır. Bu kurallar olmadığında işletmeler, hangi sosyal amacı izlemeleri gerektiğini ya da hangisinin önceliği olduğuna emin olamazlar. Örneğin 1970’lerin başlarında ülkeler çevre kirliliğinden rahatsız olduğunun sinyallerini vermeye başlamış ve buna bağlı olarak yasa koyucular da, kısa sürelerle güncellenen kirliliği denetleyen güçlü yasalar koymaya başlamıştır.
25 Öğrenilmiş Kişisel Çıkarlar İşletmeler yasaları yorumlamada ve uymada en doğru kararını kullanmalıdır. Bu yaklaşıma işletme etiğinde “öğrenilmiş kişisel çıkarlar” adı verilmektedir.Ekonomik çıkarlarını bırakmadan sosyal açıdan duyarlı olma anlamına gelen “öğrenilmiş çıkarlar” işletmelere yol göstermektedir.
26 Yasal Zorunluluklara Karşı Gönüllülükle Harekete Geçme Bir işletme eğer sosyal sorumluluk faaliyetlerini yasal mecburiyet ve düzenlemeler nedeniyle gerçekleştiriyorsa, güven sağlanır mı? Bazı araştırmacılar bu soruya “hayır” cevabını vermektedir.
27 Yasal Zorunluluklara Karşı Gönüllülükle Harekete Geçme Araştırmacılar sadece gerçek anlamda sosyal sorumlu işletmelerin, sosyal amaçları gerçekleştirmeyi güçlü bir şekilde arzu etme ve yatırım yaparak gönüllülüğünü göstermek yoluyla motive olmaktadır. Bu görüşe göre işletmelerin, yasaların zorlamasıyla sorumlu davranması, sosyal sorumluluğun gerçek anlamıyla ulaşmada eksik kalmaktadır.
28 Karlılık ve Sosyal Sorumluluk Eğer bir işletme karlı bir işletme ise, faaliyetlerinde de sosyal sorumlulukla hareket etmek için çaba sarf edebilir. Bir başka araştırmaya göre sosyal sorumlu olmak, yatırımcıları işletmeye çeker. Birbirinden farklı araştırmalar ve sonuçlarından da görülebileceği gibi sosyal sorumlulukla karlılık arasındaki ilişki, çok karmaşık ve ispatlanması zordur.
29 Karlılık ve Sosyal Sorumluluk Böylesi bir belirsizlikle yüz yüze gelmek, sosyal sorumluluğa olumlu bir yaklaşımı tercih eden işletme yöneticilerinin, sosyal faaliyetlerle karlılığını nasıl uzlaştırılabileceği ile ilgili aşağıdaki ilkeleri geliştirmelerine neden olmuştur.
30 Kısa Dönemli Karlılığa Karşı Uzun Dönemli Karlılık İster işletmelerin çalışanlarıyla ilgili olsun ister faaliyet gösterilen kamuoyunun çeşitli sosyal sorunlarıyla ilgili olsun, tüm sosyal programlar genellikle, katılan işletmelerin acil maliyetler yüklenmesini gerekli kılar.
31 Kısa Dönemli Karlılığa Karşı Uzun Dönemli Karlılık Böylesi programların genellikle öncelikli amacı olmamasına rağmen, sosyal faaliyetler para kazanma amaçlı tasarlanmadıkça, bu kısa dönemde ortaya çıkan maliyetler işletmenin karlılığını sınırlayıcı bir potansiyele sahiptir. Bu nedenle işletmeler, sosyal öncelikleri kavradığında, kısa dönemli karlardan vazgeçebilir.
32 Maksimum Karlılığa Karşı Optimum Karlılık Maksimum karlılık, tüm işletme faaliyetlerinin temel amacıdır. Ancak bazen, işletme karları daha az karla sonuçlanabilir. Sosyal sorumlu davranan işletmeler maksimum karlılıktan ziyade optimum karlılık için amaçlarını oluşturur. Bir optimum kar, işletme sahibi ya da yöneticileri tarafından tatminkar bulunan bir geri dönüştür.
33 Etkilenenlerin Çıkarlarına Karşı Sermayedarların Çıkarları İşletmelerin hissedarlarının gelir seviyelerini maximize etme sorumluluğu iyi bilinmesine rağmen, diğer sosyal sorumluluklar daha kabul görme aşamasındadır. İşletmelerin sosyal sorumluluk alanları ve bununla ilgili kurulması gereken programlar aşağıda özetlenmiştir:
34 Etkilenenlerin Çıkarlarına Karşı Sermayedarların Çıkarları Doğal yaşamı koruma sorumluluğu; doğal kaynakların sağduyulu kullanımını, enerji tasarrufunu, kirlilik yaymayı sınırlandırmayı ve atık yönetimini içerir. Tüketicilere olan sorumluluk; güvenli ürünlerin tasarımlanması, üretilmesi ve paketlenmesi, müşterinin ürünün kullanılması, reklam faaliyetlerinde gerçekçi olunmasını ve müşteri şikâyetleri ile ilgili prosedürler geliştirilmesini içerir.
35 Etkilenenlerin Çıkarlarına Karşı Sermayedarların Çıkarları Çalışanların refahına yönelik sorumluluk; adil ücret ve faydaların sağlanmasını, güvenli iş ortamının sağlanmasını, ayrımcılığın ortadan kaldırılmasını, personelin ve profesyonellerin gelişmesi için fırsat yaratılmasını ve ilerlemeye olanak sağlayacak insan kaynakları politikalarına sahip olunmasını içerir.
36 Etkilenenlerin Çıkarlarına Karşı Sermayedarların Çıkarları Yerel, ülke ve hükümet kurumlarına yönelik sorumluluk; bu kurumların ve yasaların gerektirdiği yaptırımların yerine getirilmesini, planlama ve araştırmalarda işbirliğini, bu kurumlarla olan yönetsel faaliyetlerde koordinasyonun sağlanmasını içerir.
37 Etkilenenlerin Çıkarlarına Karşı Sermayedarların Çıkarları İşletmenin faaliyet gösterdiği bölgedeki kamuoyu ya da topluma olan sorumluluk; ekonomik dengeyi sağlamayı, kamuoyu güvenliğini sürdürmeyi, çevreyi korumayı ve işletmenin hayırseverliği doğrultusunda toplumun kültürel ve sosyal kaynaklarının gelişmesine yardım etmeyi içerir. Medyaya olan sorumluluk; toplum refahını etkileyen konularda işbirlikçi ve gerçekçi olmayı içerir.
38 SOSYAL SORUMLULUKLA İLGİLİ OLMANIN PROSEDÜRLERİ Bu sorumluluklarla ilgili olmanın bir yolu, stratejik sosyal konuları tahmin etmek için iç prosedürlerin oluşturulmasıdır. Daha sonra işletme sosyal sorumluluğu, düzenli bir işletme fonksiyonu ve sosyal açıdan sorumlu stratejiler geliştirerek kurumsallaştırılabilir.
39 Stratejik Sosyal Konuların Tahmin Edilmesi Sosyal sorumluluğun her alanında yöneticinin, stratejik sosyal konuların ortaya çıkışını ve yaşam eğrisini tahmin etmesi gereklidir. Bu, işletmede bu konuda kurulmuş bir yönetim birimi tarafından gerçekleştirilebilir. Bu konuyla ilgili birimin görevleri arasında, işletmeyi etkileyebilecek stratejik konuların tespit edilmesi, izlenmesi ve çözümü vardır.
40 Sosyal Sorumluluk İçin Organize Etme Eğer sosyal sorumluluk taşıyan davranışlar, işletmede önem taşıyor ve sürekli destekleniyorsa, bölüm yöneticilerinin personel tercih hakkı göz ardı edilmemelidir. Bu, uygun organizasyonel yetki ve kaynaklarla kurulmalıdır. Yönetsel roller ve fonksiyonlar işletmenin sosyal performansını ölçen ve gözlemleyen görevler tanımlanmalıdır ve sosyal paydaşlara olan sorumlulukların yerine getirildiğinden emin olunmalıdır.
41 Sosyal Sorumluluk Stratejisi İşletme sosyal sorumluluğunda iki temel yaklaşım vardır: Birincisi, her işletme finansal, teknolojik ve pazar kriterlerine göre belirlenen işletme stratejisinin sosyal değerini geliştirmelidir. İkincisi, tüm işletme paydaşlarına yönelik belirli stratejiler geliştirmektir.
42 Sosyal Sorumluluk Stratejisi Birinci yaklaşım, her işletme finansal, teknolojik ve pazar kriterlerine göre belirlenen işletme stratejisinin sosyal değerini geliştirmelidir. Her bir strateji için şu sorular sorulmalıdır: Oluşturulan strateji hangi sosyal amaçlara katkı sağlayacaktır? Strateji herhangi bir risk ya da zarar yaratır mı? Strateji işletmenin kamuoyundaki imajını ve iyi şöhretini etkiler mi? Bu soruların cevapları olası taleplere, oluşturulan stratejinin uygunluğunun tespitine yardımcı olabilir
43 Sosyal Sorumluluk Stratejisi İkinci yaklaşım, tüm işletme paydaşlarına yönelik belirli stratejiler geliştirmektir. Böylesi stratejiler basit karlılık amaçlarından çok çeşitli paydaşların amaçlarını hedeflemelidir. Başarı için işletmeye fırsatlar ve kaynaklar sağlayacak tüm bileşenlerin taleplerine karşı cevap veren yapıda ve hassas olmalıdır.
44 DEĞİŞEN ÇEVRE VE İŞLETME ETİĞİ İşletme Etiği Kavramıİşletme etiği işletme faaliyetlerinde “doğru ve yanlış” ile “iyi ve kötü”yü sorar. İşletme ile ilgili sorunların etiğe uygun çözümünde, birden fazla “doğru” seçenek, bazen de yapılabilecek bir doğru olmayabilir.
45 İşletme Etiği Kavramıyönetsel karar almada işletme etiğinin üç temel alanla ilgili olduğunu belirtmiştir: 1) Yasaların ne olması ve bunlara uyum uyulmayacağı seçimi, 2) diğer ülkelerdeki faaliyetlerinde ekonomik ve sosyal konularla ilgili seçim yapma ve 3) bir kişinin kişisel çıkarlarının öncelikleri ile işletmenin çıkarları arasında seçim yapmak.
46 İşletme Etiği Düzeyleri İşletme etiği kişisel ya da özel bir sorun kadar basit değildir. İşletme etiği pek çok düzey ve yönde hareket eder. Çünkü işletme liderleri ve üst yöneticiler, işletme içi ve dışındaki geniş çeşitlilikteki etkilenenleri yönetmek, farklı düzeydeki etkilenenlerin faaliyetlerini ve bu faaliyetleri işletme etiği ile ilgili sorunlara katkısı ve karmaşık ilişkileri açısından anlamak zorundadır.
47 İşletme Etiği Düzeyleri İşletme etiği sorunları beş düzeyde kaynağını işaret etmiştir: Bunlar kişisel, organizasyonel, kurumsal, toplumsal ve uluslararası düzeylerdir.
48 İşletme Etiği Düzeyleri Kişisel düzeydeki etiğe ilişkin sorunlar, harcamaları şişirme, hasta olunmadığı halde hastalık mazeretiyle izin alma, rüşvet kabul etme, yönetimin kararlarına göre değil, duygulara göre hareket etme, cinsiyet ayrımı yapma, belli kişilerin çıkarı için yasaları ihlal etme gibi konularla ilgilidir.
49 İşletme Etiği Düzeyleri Organizasyonel düzeyde etik ile ilgili konular, işletme ile ilgili bilgileri elde etmeye çalışma, gözetleme ya da yanlış giden şeyleri araştırma ya da işletme departmanlarının kararlarını elde etmek için yasal olmayan ya da etiğe uygun olmayan faaliyetleri gerçekleştirilmesi için bir çalışana talepte bulunulması gibi konular söz konusudur
50 İşletme Etiği Düzeyleri Kurumsal seviyede, muhasebeci, avukat, doktor ya da yönetici gibi mesleki uzmanlığa sahip olan kişiler işletme yönetiminde, meslek kuruluşlarının üyelik kuralları ya da etik kurallarını rehber olarak alabilir.
51 İşletme Etiği Düzeyleri Toplumsal düzeyde yasalar, normlar, gelenek ve görenekler davranışların yasal ve daha kabul edilebilir şekilde yönetimine odaklanır. İtalya’da kabul edilebilir olan işletme faaliyetleri, ABD’de yasa dışı ya da etik dışı olabilir.
52 İşletme Etiği Düzeyleri Uluslararası düzeyde etik sorunlar, kültürel, politik ve dini değerlerin bir karışımı olması ve alınan kararları etkilemesi nedeniyle çözümü daha zordur. Alışkanlıklara, yasalara ve geleneklere belli kararlarda göz önüne alınmasında hangilerinin kabul edilebilir, hangilerinin kabul edilemez olduğunu anlamada başvurulmalıdır.
53 İşletme Etiği İle İlgili Yanlışlar İşletme ile etik arasındaki ilişkiyle ilgili yanlış inanışlar, ya da algılamalar, gerçeklerle bağdaşmayan ancak incelenmemiş ve yaygın olan zanlardır. Burada ortaya konan dört yanlış inanış, bu çalışmada reddedilen varsayımlardır.
54 İşletme Etiği İle İlgili Yanlışlar Birinci Yanlış: Etik kişisel bir olaydır, kamusal ya da tartışmalara konu olacak bir mesele değildir. Bu yanlış, bireylerin etik değerlerinin kişisel ya da birinin kararının doğru iken, bir diğerinin inanışlarına göre yanlış olacağı dini inanışlarına dayandığını ortaya koymaktadır.
55 İşletme Etiği İle İlgili Yanlışlar işletme ve etik iç içe değildir. Bu yaygın görüşün savunucusu olan Debeorge’a göre, işletmeler serbest pazarlarda faaliyet göstermeleri nedeniyle, işletme faaliyetlerinin temelde etiğe uygun olmaması doğaldır. Bu yanlış anlayışa göre yönetim, bilimsel temellere oturmuştur, dini değerlere, etik değerlere ya da belli prensiplere değil.
56 İşletme Etiği İle İlgili Yanlışlar Üçüncü yanlış; işletmelerde etik göreceli bir kavramdır. Bu yanlış görüşe göre faaliyetlerin ve inanışların tek bir doğru ya da yanlış yolu yoktur. Doğru ve yanlış, bakan göze göre değişir.
57 İşletme Etiği İle İlgili Yanlışlar Dördüncü yanlış; başarılı işletme, etik işletme anlamına gelir. Buradaki neden, iyi işletme imajını sürdüren, müşterilerle ve çalışanlarla ilgili eşitliği ve doğru faaliyetler gerçekleştiren, yasal yollardan kar elde eden işletmeler ve üst yönetimlerin aynı zamanda etik olduğu gerçeğine dayanır.
58 Etik Sonuçlar Neden İşletmelerde Kullanılır Etik sonuçların işletmelerde gerekli olmasının temel üç nedeni vardır:1. Çoğu zaman yasalar, sorunları tüm yönleriyle çözmede çözümünde yetersiz kalmaktadır. Pek çok yasalara uygun kararlar ve faaliyetler, etiğe uygun değildir ve pek çok kesimde olumsuz sonuçlara, fiziki ve ekonomik zararlara neden olabilmektedir.
59 Etik Sonuçlar Neden İşletmelerde Kullanılır 2. Serbest pazarlarda ve piyasa mekanizmalarıyla ilgili düzenlemeler, işletme sahipleri ve yöneticileri, etik nedenlere dayanan karmaşık krizlere nasıl cevap verecekleriyle ilgili etkin bir şekilde bilgilendirememektedir
60 Etik Sonuçlar Neden İşletmelerde Kullanılır 3. Etik sonuçlar gereklidir, çünkü karmaşık ahlakla ilgili sorunlar “sezgi” yoluyla öğrenilen ya da öğrenilmiş anlayışları ve insanların, grupların ve topluluklarda geçerli kurallarla, doğrulukla ve hakkaniyetle ilgili konuları içerir. İşletme, politika ve prosedürleri, işletme faaliyetlerinin sosyal, çevresel, toplumsal bedelini kapsar ve sınırlandırır.
61 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası Etik sonuçların doğasına vurgu yapmak ve yönetsel etiğin karmaşıklığını gösterme açısından, etik sorunların özelliği beş başlık altında özetlenebilir:1. Etik kararların sonuçları geniş bir çevreyi etkiler. Yönetsel kararlar, faaliyetler ve sonuçlar, hem iç çevresini hem de dış çevresini etkiler. Örneğin, rüşvet yönetsel süreçleri değiştirir. Kirlilik, çevre sağlığını etkiler.
62 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 2. Etik kararlar, birden fazla alternatife sahiptir. “Bir yönetici rüşvet vermeli midir; ya da fabrikalar havayı kirletmek zorunda mıdır gibi konularda kararlar alınırken sadece basit bir evet ya da hayır tercihi, mevcut alternatifleri ya da göz önüne alınması gereken unsurları ifade etmede yeterli değildir.
63 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 3. Etik kararların karmaşık sonuçları vardır. İkinci madde de alternatiflerle ilgili tespitlerde olduğu gibi, sonuçlar belirsizdir. Etik tercihler sosyal kazanımlarla olduğu gibi finansal gelirler ve maliyetlerle de sonuçlanır.
64 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 4. Etik kararlar, kesin olmayan sonuçlara sahiptir. Tahmin edilemeyen ve bilinemeyen sonuçlar, etik tercihleri izler.5. Etik kararlar, kişisel görüşleri içerir. Bazı kararlar, karar alıcıların hayatını ve kariyerini etkileyebilir. Kişisel çıkarlar ve menfaatler, hem finansal hem de sosyal etik kararları alternatifleriyle iç içe girmiştir.
65 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası George Steiner ve John Steiner, etik sorunların neden karmaşık ve zor olduğunu ve etik prensipleri gerektirdiğini on nedene bağlamaktadır:
69 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 1. Yöneticiler etik kararlar alırken gerçeklerle değerler arasında bir ayrım yapmak zorundadır. Gerçekler, neyin ne olduğu ile ilgili ifadelerdir. Değerler ise, bireylerin gerçeklerden yola çıkarak ortaya koydukları görüşlerdir.
70 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 2. İyi ve kötü aynı zamanda vardır, birbirine bağlıdır. Örneğin, kimyasal gübre üreten bir işletme, tarım ürünlerinin verimliliği üzerinde çok olumlu etkilere sahip olmasının yanında, insanların sağlığında olumsuz etkiler bırakarak hastalıklara ve ölümlere neden olmaktadır
71 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 3. Sonuçlarla ve etkilerle ilgili bilgi sınırlıdır. İşletme sahiplerinin ve yöneticilerinin gerçekleşmesini istediği sonuçlar genellikle çalışanlar ve müşteriler üzerinde çok farklı etkilere sahiptir.
72 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 4. Yöneticiler, rekabetle, etik değerler arasında çoğu zaman tercih yapmak zorunda kalmaktadır. Örneğin, dünyanın belli bölge ve ülkeleri gelirini, tütün üretiminden sağlamaktadır. Bilim adamları, sigaranın insan sağlığına ne denli zararlı olduğunu çeşitli araştırmalarla ispatlamışken, sigara sektöründe çalışan yöneticiler, faaliyetlerini gerçekleştirirken bu lehte ve aleyhteki görüşleri değerlendirmek zorundadır.
73 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 5. Birden fazla seçenek arasından tercih yapmada, taleplerin belirlenmesinde karmaşık etik araçlar kullanılır. Kim doğrudur, kim yanlıştır. Yöneticiler etik değerler arasındaki farz edilenleri ve önceliklerle ilgili sorunları belirleyebilmelidir
74 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 6. Zaman içinde etik standartlar değişim gösterir. Örneğin, 1950’li yıllarda Amerikan kökenli çokuluslu işletmeler, rüşvet ve komisyon verebiliyordu. Ancak 1977’de çıkarılan bir yasayla rüşvet ve komisyon ödemeleri yasa dışı kabul edilmiş, cezalar getirilmiştir. Bugün Arap, Asya, Afrika ve Latin Amerika’daki pek çok ülkede komisyon ödemeleri, iş dünyasının bir parçasıdır.
75 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 7. Kişisel nedenler, eksiktir. İyi niyetli yöneticiler, kişisel etik değerlendirmelerinde hata yapabilirler. Kar elde etme ve performans artırma amaçlarıyla yüz yüze geldiğinde bazı dürüst yöneticiler kendi standartlarını uygulamaya yönelir.8. Etik standartlar ve prensipler daima, sorunların çözümü için yeterli değildir. Bazı karmaşık sorunlarda, hiçbir prensip, kişisel yargıların yerini alamaz.
76 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 9. Yirmibirinci yüzyılda yöneticiler, dürüstlük, yardımseverlik ve alçak gönüllülük gibi geleneksel değerlere uzanan yeni etik sorunlarla yüz yüze gelecektir. Bugün yöneticiler, kararlarında insan hayatı ile ekonomik faktörler arasında denge kurmak zorundadır.
77 İşletmelerdeki Etik Sonuçların Doğası 10. Bugün işletmelerin yöneticileri günümüzde etik sorunların karmaşıklığıyla ilgili olmak zorundadır. Etik sorunlar, kamu çıkarlarına karşı işletmenin çıkarları, bireylerin mevcut yeteneklerinin işe almada tercih sebebi olması ve emekliye ayırmadan önce çalışanların zayıf performanslarını göz önüne alma gibi etik sorunları içerir.
78 İşletme Etiğinin Öğretilebilirliği Ne etik dersler ne de eğitim programları, belli durumlarda davranış ve düşüncenin açık bir yolunu ortaya koyamamaktadır. Sertlikler, bilgili ve dikkatli etik analiz, ahlaki sorunların çözümünün tek yolu ya da en iyi yolu anlamına gelmemektedir. Jones’e göre etik derslerinin ve eğitiminin olumlu sonuçları aşağıdaki gibi özetlenebilir:
79 İşletme Etiğinin Öğretilebilirliği - Çalışanlara, etik karar alma sürecine etkin katılımına yardımcı olacak mantığı, fikirleri ve kelimeleri sağlar.- İnsanlara, etik önceliklerin seçimi ve özetlenmesi yoluyla çevrelerine karşı duyarlı olmasına yardım eder.- Etik standartları ihlal edenlere ve ekonomik tutuculuğa kendini adayanlarla mücadele etmede akılcı silahlar sağlar.
80 İşletme Etiğinin Öğretilebilirliği - İşletmenin, kamuoyunun etik testinden geçmeyen faaliyetleri için çalışanların bir alarm sistemi gibi hareket etmesine olanak yaratır.- Etik sorunlara ve etik çözümleri bulmak için işbirliği, hassasiyet ve bilinç yaratır.- Etik farkındalığı ve etik cesareti kuvvetlendirmeye destek olur.
81 İşletme Etiğinin Öğretilebilirliği - Tek etik sorunlarda ve bir grubun vicdani değerlerini geliştirmede insanların yeteneklerini artırır.- Etik standartları ve sosyal dinleyiciler yaratmak için araçlar ve etik bir anlayışı sağlayarak, işletmenin etik iklimini geliştirir.
82 Etik Gelişimin Aşamaları Kohlberg etik gelişimi her biri iki aşamadan oluşan üç düzey altında özetlemiştir. Etik derslerinin ve eğitiminin, yıllar içinde bireylerin etik gelişimine olan etkisinin boyutu bilinmemektedir. Kohlberg’in 20 yıl boyunca yaptığı araştırmaya göre pek çok birey olgunluk döneminde ancak dördüncü ve beşinci aşamalara ulaşabilmektedir. Çok az sayıda birey altıncı aşamaya ulaşabilmektedir.
83 Etik Gelişimin Aşamaları 1. Düzey: Ön Geleneksel Düzey (Birey Yönelimli)Aşama 1. Cezadan Kaçınma: Yasaların dışına çıkmamak yoluyla cezadan kaçınma. Birey, diğerlerinin ihtiyaçları hakkında çok az farkındalığa sahiptir.Aşama2. Ödül Arama: Kendisi için ödül alma çabaları gösterme. Birey diğerlerinin ihtiyaçlarının farkındadır ancak doğru ve yanlış kavramlarıyla ilgili farkındalığa sahip değildir.
84 Etik Gelişimin Aşamaları 2. Düzey: Geleneksel Düzey (Başkaları Yönelimli)Aşama 3. İyi Birey: İyi birey olmak için “doğru” hareket eder ve ailesi ve arkadaşları tarafından kabul edilir, herhangi bir etik ideali gerçekleştirdiği için değil.Aşama 4. Yasa ve Emir: Yasalara, emirlere ve sosyal kurumların normlarına uymak için “doğru” hareket eder.
85 Etik Gelişimin Aşamaları 3. Düzey: Geleneksel Sonrası, Özerk ya da Prensip Düzeyi (Evrensel, İnsanlık Yönelimli)Aşama5. Sosyal Sözleşme: Gelişim ve anlama ile fikir birliğine ulaşmak için “doğru” hareket” eder. Birey, diğerlerin göreceliliği ve farklı görüşleri hoş görmenin bilincindedir.Aşama6. Evrensel Etik Prensipler: Doğruluk ve dürüstlüğün özet ve evrensel ilkelerine göre “doğru” hareket eder. Birey hareketlerinde rehber olarak etik kuralları ve vicdanı kullanır.