DHEA-SO4 veya DHEA sülfat testi genellikle adrenal hiperplazi ve adrenal karsinoma olasılıklarının araştırılması, hirsutizm, virilizasyon, adet düzensizliği gibi bulguların ve polikistik over hastalığının sebeplerinin araştırılması amacıyla kullanılır.
Kadınlarda, hiperandrojenizm olasılığının değerlendirilmesi sırasında diğer androjenik hormonlarla birlikte kullanılarak, klinik tablonun sebebinin açıklığa kavuşturulması hedeflenir. Ayrıca konjenital adrenal hiperplazi olasılığının ve prematüre menarş sebebinin araştırılması sırasında da kullanılır.
Dehidroepiandrosteron (DHEA), başlıca adrenal bezlerden salgılanan androjenik bir hormondur. Kadınlarda az miktarda overlerden de salgılandığı bildirilmektedir.
Çok büyük kısmı, adrenal bezlerden sülfat konjugatı halinde, dehidroepiandrosteron-sülfat (DHEA-SO4) şeklinde, küçük bir kısmı ise serbest formda sekrete edilir. DHEA-SO4 formunun konsantrasyonu, serbest formun yaklaşık olarak 100 katıdır. Bu iki form arasında korelasyon bulunduğundan, serbest formun ölçümüne seyrek olarak ihtiyaç duyulur.
Kendisinin androjenik aktivitesi düşük olduğu halde, periferik dokularda dönüşüme uğrayarak gittikçe artan androjenik aktiviteye sahip hormonlar olan androstenodion, testosteron ve dihidrotestosterona dönüşür.
DHEA-SO4, periferik dokularda aynı zamanda östrojenlere de dönüşür.
Fetal yaşamda DHEA ve bunun sülfat konjugatı olan DHEA-SO4’ın büyük önemi vardır.
Fetüsün adrenal bezlerinden büyük miktarda salgılanan bu hormonlar, önce fetal karaciğerde ve ardında da plasentada metabolize edilerek gebelik döneminin hakim östrojeni olan östriol’e dönüştürülür.
Doğumdan kısa bir süre sonra DHEA ve bunun sülfat formu, haftalar içinde süratli bir şekilde düşüş gösterir.
Pübertenin başlangıç dönemine kadar varan süre içinde düşük konsantrasyonda seyreden bu hormonlar, pübertenin hemen öncesinde yükselmeye başlayıp en yüksek seviyelere yaklaşık 20 yaş civarında ulaşır.
İzleyen 40–60 yıl boyunca düşüş eğilimine girerek, en sonunda başlangıç konsantrasyonunun % 20’sine kadar iner.
Püberte öncesinde, adrenal bezlerden DHEA ve DHEA-SO4 salgılanmaya başlanmasına adrenarş denir.
Adrenarş döneminin erken başlaması, pübertenin de erken başlamasına sebep olmaz. Bu nedenle de boy kısalığına sebep olmaz. Aynı zamanda androjen fazlalığı ile ilişkili belirgin bir değişikliğe yol açmaz.
Ancak erken adrenarş yaşayan kız çocuklarında, yetişkin döneminde polikistik over sendromu görülme olasılığının daha yüksek olduğu, erken adrenarş yaşayan erkek çocuklarda ise penis gelişiminin daha erken yaşta gerçekleştiği bildirilmektedir.
Aralarında korelasyon bulunmakla birlikte, DHEA-SO4 ölçümünün, idrarda androjen metabolitlerini gösteren 17-ketosteroid ölçümüne göre daha yararlı olduğu bildirilmektedir.
Değerlendirme:
Yetişkin erkeklerde androjenik aktivitenin yalnızca % 5 kadarı böbreküstü bezi kaynaklıdır.
Bu nedenle erkeklerde, böbreküstü bezi kökenli aşırı üretimin neden olduğu fizyolojik veya klinik bir tablo söz konusu değildir.
Ancak bu hormonlar periferik dokularda östrojene dönüşebildiğinden, DHEA-SO4 üretimi fazlalığı olan erkeklerde, hafif-orta derecede östrojen fazlalığı görülebilir.
Buna karşılık, kadınlarda androjenik aktivitenin % 60 kadarının kaynağı böbreküstü bezleri olduğundan, böbreküstü bezi kaynaklı androjenik üretim artışı, önemli klinik sorunlara neden olabilir.
Hirsutizm, virilizasyon, polikistik over gelişimi, amenore gibi sonuçlara yol açabilir.
DHEA ve DHEA-SO4’ın hafif ve orta derecedeki yüksekliklerinin çoğu zaman bir sebebi bulunamaz.
Konjenital adrenal hiperplazilerde genel olarak yüksek değerlere rastlanır. En belirgin yükseklikler, 3-beta-hidroksisteroid dehidrogenaz eksikliğinde görülür.
Konjenital adrenal hiperplazinin en sık rastlanan sebebi olan 21- hidroksilaz ve daha seyrek rastlanan 11 beta-hidroksilaz eksikliklerinde görülen yükselmeler daha makul seviyede olur.
Buna karşılık, steroidogenik akut regülatör protein ve 17-alfa-hidroksilaz yetersizliğinde DHEA ve DHEA-SO4 konsantrasyonları düşük bulunur. Belirgin derecede bir yükseklikle karşılaşıldığında adrenal tümör olasılığı da düşü nülmelidir.
Konjenital adrenal hiperplazi vakalarında görülen yükseklikler, deksametazon ile baskılanabildiği halde, adrenal tümörlere bağlı yüksekliklerin deksametazon ile baskılanması mümkün olmaz.
Benign kortikal adenomanın sebep olduğu Cushing sendromu ile karşılaştırıldığında, bilateral adrenal hiperplaziye bağlı Cushing sendromundaki yüksekliklerin daha belirgin olduğu görülür.
Hipofizer kaynaklı bir tablo olan Cushing hastalığında da orta derecede DHEA-SO4 yüksekliği meydana gelir.
Hipogonadotropik hipogonadizmde DHEA ve DHEA-SO4 konsantrasyonları kronolojik yaşa göre normal olduğu halde, kemik yaşına göre yüksek bulunur. Buna karşılık idiopatik püberte gecikmesinde DHEA ve DHEA-SO4 konsantrasyonları kronolojik yaşa göre düşük, kemik yaşına göre normal bulunur.
Yaşamın ilk günlerinde DHEA ve DHEA-SO4 konsantrasyonları sonraki dönemlere göre belirgin derecede yüksektir. Hasta ve prematüre bebeklerde yükseklik hem daha belirgindir, hem de daha uzun süre devam eder.
Adrenal hipoplazi ve addison hastalığında, diğer böbreküstü bezi hormonları gibi DHEA ve DHEA-SO4 konsantrasyonları da düşük bulunur.
Numune:
Serum.
Referans aralığı:
ng/ml
Erkek
0-12 yaş: 100-600
>13 yaş: 1200-3500
Kadın
0-12 yaş: 100-600
>13 yaş: 700-3500
>60 yaş:100-600
Bunları da Merak Edebilirsiniz;