Muammer Kaddafi yönetiminin NATO müdahalesiyle devrildiği Libya'da, milis grupların yol açtığı şiddet sarmalı siyasi çözüm çabalarını çıkmaza sürüklüyor.
Libya, Muammer Kaddafi'nin devrilmesinden 7 yıl sonra başkentte savaşan grupların mücadelesinde yeniden şiddet sarmalına girdi.
Afrika'nın en büyük petrol rezervlerine sahip Libya'da 42 yıllık Kaddafi dönemi, 17 Şubat 2011'de başlayan ayaklanmaların ardından NATO müdahalesiyle sona erdi. Ancak rakip siyasi otoritelerin neden olduğu istikrarsızlık, geçiş dönemindeki başarısızlıklar ve silahlı grupların yol açtığı şiddet nedeniyle ülke 7 yıldır bir türlü huzura kavuşamadı.
Libya'nın başkenti Trablus, son haftalarda silahlı milis grupların çatışmalarına sahne oluyor. Ülkenin batısında iktidar ve doğal kaynaklar için mücadele eden milis gruplar arasında ağustos sonunda başlayan çatışmalarda aralarında sivillerin de olduğu 115 kişi hayatını kaybetti.
Trablus'taki çatışmalar nasıl başladı?
Trablus'un güneyinde yer alan Terhune Yedinci Tugayı, 26 Ağustos'ta başkenti "yolsuzluğa bulaşmış milislerden" temizleme gerekçesiyle başkentteki gruplara karşı operasyon başlattığını açıkladı.
Uluslararası meşruiyete sahip Ulusal Mutabakat Hükümeti'nin (UMH) çatısı altında güvenliği sağlayan milis grupları da başkentin güneyinde Terhune Yedinci Tugayı ile çatışmalara girişti.
Taraflar yaklaşık 10 gün süren çatışmaların ardından 4 Eylül'de Birleşmiş Milletler'in (BM) ara buluculuğunda ateşkes konusunda anlaştı. Ancak 12 Eylül'de başkent çevresinde çatışmalar yeniden başladı. Çatışmalar sırasında başkentteki Mitiga Havalimanı'na rastgele roket düşmesi sonucu havalimanı kapatıldı ve uçuşlar Misrata Havalimanı'na yönlendirildi.
BM'nin yaptırım tehdidiyle başkentte yeniden sükûnet sağlansa da geçen hafta salı akşamından itibaren başkentte yeniden çatışma sesleri yükseldi ve ölü sayısı 115'e yükseldi.
Uluslararası gözlemciler, ister UMH himayesinde görev yapsın, ister hükümet otoritesi dışında silah bulundursun, irili ufaklı milis gruplarını çıkarları doğrultusunda hareket etmekle suçluyor.
Libya'da adeta bir "mafya karteli" gibi hareket eden grupların, "gasp, adam kaçırma, kamu ve özel teşebbüsleri haraca bağlama, silah zoruyla rant anlaşmaları" gibi yasa dışı faaliyetlerde bulunduğu belirtiliyor.
Başkent Trablus'ta kim, kiminle çatışıyor?
Trablus'ta bulunan uluslararası meşruiyete sahip UMH, kontrolündeki bölgelerin güvenliği için milis gruplarına güveniyor. Maaş ödemesi nedeniyle merkezi hükümetle çalışmak bu milis grupların da işine geliyor, ancak milisler hükümetten gelen emirlere her zaman uymuyor.
Çatışmaların odağındaki Terhune Yedinci Tugayı, "insanlar bankaların önünde birkaç dinar için beklerken nüfuzunu kullanarak bankalardan milyonlarca liralık kredi alan milis gruplarından temizlemeye çalıştığını" ileri sürüyor.
Çatışmalar neden kaynaklanıyor?
Uzmanlar, başkente hakim milis grupların nüfuz ve mali çıkarlarını artırması ve başkent dışındaki milislerin bu imkanları ele geçirme çabasını çatışmaların nedeni olarak gösteriyor.
Alman Uluslararası Güvenlik İşleri Enstitüsü'nden Wolfram Lacher imzasıyla nisan ayında yayımlanan raporda, Libya'daki silahlı gruplar arasında bir çeşit "kartel" oluştuğuna dikkat çekildi.
Başkentteki UMH ile çalışan dört milis grubun, hükümet üzerinde nüfuz elde ettiğine işaret eden raporda, "Libya'daki siyasetin 2011 yılından bugüne ayırt edici özelliği devlet malını yağmalamak. Artık bu gelir çok daha küçük bir grubun eline geçti. Bu denklemin dışında kalan aktörler bu dengeyi güç kullanarak değiştirmek için hazırlanıyor." değerlendirmesine yer verildi.
Libya'da kim, neyi kontrol ediyor?
Libya'da 2014 yılında gerçekleşen tartışmalı seçimlerin ardından başkent Trablus ile doğuda Tobruk kentinde rakip siyasi otoriteler ortaya çıktı.
BM aracılığıyla Fas'ın Suheyrat kentinde Aralık 2015'te imzalanan anlaşmanın sonucunda göreve gelen UMH, uluslararası meşruiyete sahip olarak başkentte bulunuyor. Ancak UMH, kendi güvenliği için iş birliği yaptığı milislerin üzerinde otorite sağlayamıyor.
Doğuda ise Libya Ulusal Ordusu isimli silahlı gruba liderlik eden Halife Hafter ve Tobruk Temsilciler Meclisi yer alıyor. Hafter, tüm ülkenin kontrolünü eline alacağı bir yönetim arzuladığını saklamıyor.
AA