FATALİZM
Fatalizm veya Kadercilik, tüm olayların ya da eylemlerin kadere ya da kadere boyun eğdirilmesini vurgulayan ve genellikle kaçınılmaz olduğu düşünülen gelecekteki olaylar karşısında sonuçta ortaya çıkan teslimiyet tutumuyla ilişkilendirilen ilgili felsefi doktrinler ailesidir. [1] [2]


TANIM
“Kadercilik” terimi aşağıdaki fikirlerden herhangi birine atıfta bulunabilir:
- İnsanların gerçekte yaptıklarından başka bir şey yapma gücünün olmadığı herhangi bir görüştür. [1] İnsanların geleceği veya aslında kendi eylemlerinin sonucunu etkileme gücüne sahip olmadığı inancı da buna dahildir. [2] [3]
- Böyle bir görüş teolojik kaderciliktir; buna göre, özgür iradenin gelecekteki tüm olayları önceden bilen her şeyi bilen bir Tanrı’nın varlığıyla bağdaşmadığıdır . [4] Bu teolojik determinizme çok benzer. [a]
- Bu tür ikinci bir görüş mantıksal kaderciliktir; bu görüşe göre, şu anda doğru ya da yanlış olduğunu düşündüğümüz gelecek hakkındaki önermeler, ancak gelecekteki olaylar zaten belirlenmişse doğru ya da yanlış olabilir. [1]
- Bu tür üçüncü bir görüş, nedensel determinizmdir. Nedensel determinizm (genellikle basitçe “determinizm” olarak adlandırılır) şimdi genellikle kadercilikten ayrı olarak ele alınmaktadır, çünkü bir sistemin varlığının son durumu yerine, yalnızca bir sistemdeki her ardışık durumun o sistemin önceki durumuna göre belirlenmesini önceden belirlenmiş.
- Gelecekteki bazı olayların kaçınılmazlığına karşı uygun tepkinin direnişten ziyade kabul veya istifa olduğu görüşü. [b] Bu görüş, “kadercilik” kelimesinin günlük kullanımına daha yakındır ve yenilgiye benzer .


DETERMİNİZM VE ÖNCEDEN BELİRLEME
Terimler bazen birbirinin yerine kullanılsa da, kadercilik, determinizm ve önceden belirleme , her biri insan iradesinin yararsızlığının farklı bir yönünü veya kaderin önceden belirlenmesini vurguladığı için farklıdır. Ancak, tüm bu doktrinler ortak bir zemini paylaşıyor.
Deterministler genel olarak insan eylemlerinin geleceği etkilediğini, ancak insan eyleminin kendisinin önceki olayların nedensel zinciri tarafından belirlendiğini kabul ederler. Onların görüşleri kadere veya kadere bir “boyun eğme” yi vurgulamıyor, oysa kaderciler gelecekteki olayların kaçınılmaz olarak kabul edildiğini vurguluyor. Belirleyiciler, geleceğin özellikle nedensellik nedeniyle sabitlendiğine inanırlar ; kaderciler ve önceden belirleyiciler, geleceğin bazı veya tüm yönlerinin kaçınılmaz olduğuna, ancak kaderciler için mutlaka nedensellikten kaynaklanmadığına inanırlar. [7]
Kadercilik, determinizmden daha gevşek bir terimdir. Tarihsel “belirsizliklerin” veya şansların varlığı, yani diğer olayların tek başına bilinmesiyle tahmin edilemeyen olaylar, kadercilikle hala uyumlu bir fikirdir. Zorunluluk (bir doğa kanunu gibi) kaçınılmaz olarak bir şans kadar gerçekleşecektir – her ikisi de egemen olarak düşünülebilir. [1] Bu fikrin kökleri Aristoteles’in “De commentatione” adlı çalışmasına dayanmaktadır. [8]
Teolojik kadercilik, bir insan eyleminin yanılmaz bir ön bilgisinin, eylemi gerekli ve dolayısıyla özgür kıldığı tezidir. Tüm geleceği hatasız bilen bir varlık varsa, o zaman hiçbir insan eylemi özgür değildir. [9] Filozof Al Farabi , eğer Tanrı aslında tüm insan eylemlerini ve seçimlerini biliyorsa, Aristoteles’in bu ikileme orijinal çözümünün geçerli olduğunu öne sürüyor. [10]


BOŞTA ARGÜMAN
Kadercilikle ilgili ünlü eski bir argüman, “sözde boşta tartışma” idi. Bu argümana göre, bir şeyin kaderi varsa, onu gerçekleştirmek için herhangi bir çaba sarf etmenin anlamsız veya beyhude olacağını savunuyordu Boşta Tartışma Origen ve Cicero tarafından tanımlası şöyle oldu:
- O ise kader bu hastalıktan kurtarmak için, o zaman bir doktor olup olmadığını kurtaracaktır.
- Aynı şekilde, iyileşmemeye mahkumsanız, doktor çağırsanız da çağırmasanız da bunu yapmayacaksınız.
- Ama ya bu hastalıktan kurtulacaksın ya da iyileşemeyeceksin.
- Bu nedenle doktora başvurmak boşunadır. [11] [12]
Boşta Argüman tarafından farkedildi Aristo onun içinde De Interpretatione bölüm 9. Stoacılar bir olarak görmekteydi sofizm ve Stoacı chrysippus doktora danışmadan kadar iyileşme olarak kaderinde olacağını işaret ederek çürütmeye çalıştı. Görünüşe göre, bu gibi durumlarda, iki olayın birlikte kaderi paylaşılabileceği , böylece birinin diğeri olmadan gerçekleşemeyeceği fikrini ortaya atmış görünüyor . [13]


MANTIKSAL KADERCİLİK VE İKİ DEĞERLİ OLMANIN ARGÜMANI
Mantıksal kaderciliğin ana argümanı antik çağlara kadar uzanır. Bu, nedenselliğe veya fiziksel koşullara değil, varsayılan mantıksal gerçeklere dayanan bir argümandır . Bu argümanın, Aristoteles [14] ve Richard Taylor’ınkiler de dahil olmak üzere çok sayıda versiyonu vardır . [3] Bu argümanlara itiraz edildi ve bazı etkilerle detaylandırıldı. [15]
Mantıksal kaderciliğin temel fikri, ne olacağına dair bir dizi gerçek önermeler (ifadeler) olduğudur ve bunlar ne zaman yapılırsa yapılsın doğrudur. Öyleyse, örneğin bugün doğruysa, yarın bir deniz savaşı olacaksa, o zaman yarın bir deniz savaşı başarısız olamaz, çünkü aksi takdirde bugün böyle bir savaşın yarın olacağı doğru olmaz.
Tartışma, büyük ölçüde iki değerli olma ilkesine dayanır : herhangi bir önermenin ya doğru ya da yanlış olduğu fikri. Bu ilkenin bir sonucu olarak, bir deniz savaşı olacağı yanlış değilse, o zaman doğrudur; arada yok. Ancak, iki değerlik ilkesini reddetmek – belki de geleceğe ilişkin bir önermenin doğruluğunun belirsiz olduğunu söyleyerek – ilke klasik mantığın kabul edilen bir parçası olduğu için tartışmalı bir görüştür.


EEŞTİRİ
ANLAMSAL ÇİFT ANLAMLILIK
Bir eleştiri , 1985 tarihli bir makalesinde “Richard Taylor’ın Fatalism and the Semantics of Physical Modality” adlı makalesinde Taylor’ın kadercilik sonucuna yalnızca argümanı iki farklı ve tutarsız imkansızlık kavramını içerdiği için ulaştığını öne süren romancı David Foster Wallace’tan gelir. [16] Wallace, kapanış pasajında yazdığı gibi, kendi başına kaderciliği reddetmedi , “Taylor ve kaderciler bize metafizik bir sonuca zorlamak istiyorlarsa, anlambilim değil metafizik yapmalılar. Ve bu tamamen uygun görünüyor.” [16] Her ikisi de Wallace’ın tezinin danışmanları olan Willem deVries ve Jay Garfield, Wallace’ın argümanını asla yayınlamamasına üzüldüklerini ifade ettiler. [16]Ancak 2010 yılında tez, Zaman, Kader ve Dil: Özgür İrade Üzerine Bir Deneme olarak ölümünden sonra yayınlandı .


KAYNAKÇA