Pernkopf Atlası, zamanın en tartışmalı kitaplarından biri çünkü Nazi ideolojisine bağlı bir doktor olan Eduard Pernkopf tarafından, Nazilerin öldürdüğü kişiler üzerinde yapılan çalışmalar sonrasında kaleme alındı. Kitabın daha doğrusu bu Anatomi Atlası’nın tamamlanmasıysa 20 yılı buldu.
Gerçek bir kötülükten doğdu.
Washington Üniversitesi’nde çalışan Doktor Susan Mackinnon, her ne zaman ameliyatı tamamlamak için bir yardıma ihtiyaç duysa 20.yy’dan kalma bu atlası kullanıyormuş. Kurbanların kesilip parçalara ayrılmasıyla kademe kademe detaylandırılan çizimler, binlerce sayfaya yayılarak anatomik çizim konusunda dünyanın en iyi örneklerden biri olan Pernkopf’un Topografik İnsan Anatomisi kitabını meydana getirmiş. Her ne kadar çok sayıda hekime ışık olmuş olsa da kitabın tıbbi olarak kullanılması hekimler arasında ciddi bir ahlaki ikilem oluşturuyor. Doktor Mackinnon bir cerrah olarak, kitabın kullanımını “ahlaki” bir sorumluluk olarak değerlendirse de bu kitap olmadan işini tam yapamayacağını söylüyor. Soykırımdan kurtulan, ayrıca bir sağlık hukuku profesörü olan Haham Joseph Polak ise, kitabın ahlaki bir muamma olduğu görüşünü dile getiriyor. Ona göre bu kitap: “Gerçek bir kötülükten doğmuş olsa da iyiliğin hizmetinde kullanılabilir.” Ben de aynı fikirdeyim ancak ne yazık ki birileriyle -hatta büyük çoğunluktaki birileriyle- aynı fikri paylaşmamış olacağız ki; kitap artık basılmıyor.
Kitabın set şeklinde ulaşılabilen ikinci el baskılarıysa binlerce dolara satılıyor. Fakat bu kadar pahalı bir tıp kitabı olmasına karşın, Pernkopf Atlası’nı kliniklerinde ya da evlerinin kütüphanesinde sergilemek isteyen çok az uzman bulunmakta. Sebebiyse oldukça açık: Kitaptaki detaylar, Naziler tarafından öldürülen kişilerin üzerinde yapılan çalışmalar sonucu elde edilmiş.
Deri altı, kaslar, tendonlar, sinirler, organlar ve kemikler…
Bu kitapta oldukça canlı bir şekilde detaylandırılmış.
Pernkopf aslında kim?
Pernkopf Avusturya’da tıp okuyan ve meslektaşları tarafından Rasyonel Sosyalist olarak nitelendirilen biriydi. 1938’lerden sonra Nazi üniformasını her gün üzerinde taşımış. Viyana Tıp Fakültesi’nin dekanlığına atandığındaysa, fakültedeki bulunan tüm Yahudi akademisyenleri kovmuş. Üstelik kovulanlar arasında, Nobel ödüllü 3 bilim insanı bile varken. 1939 yılında Nazi yönetimi, idam edilen tüm mahkumların cesetlerinin, anatomik çalışmalar için kullanılabileceğine dair bir yasa çıkarmış.
Bu yasa sonrasında Pernkopf, günde 18 saat çalışarak, bedenleri parçalara ayırmış. Bu işlem sırasında ona eşlik eden bir grup çizer de kitaptaki görselleri oluşturuyormuş. Cesetler o kadar fazlalaşmış ki, kayıtlara göre bazı aralıklarda idam cezaları ertelenmiş. Pernkopf Atlası’nı inceleyen Harvard Tıp Fakültesi’nden Doktor Sabine Hildebrandt, kitaptaki 800 bedene ait çizimlerin en az yarısının siyasi mahkumlardan oluştuğunu belirtmiş.
Kitap 5 dilde!
Öldürülenler arasında eşcinseller, siyasi muhalifler, Çingeneler ve Yahudiler mevcut. Ayrıca tüm dünyada binlerce kopyası satılan Pernkopf Atlası tam 5 dile çevrili durumda.
Kitabın önsözünde ve tanıtımında, “karanlık” geçmişinden değil, “olağanüstü çizimlerin birer sanat eseri olduğundan” bahsedilmiş.
Kitap 1990’lı yıllara gelindiğinde sorgulanmaya başlıyor. Kitabın gerçek kaynağının belirlenmesiyle de 1994 yılında basımı durduruluyor. Dönemin Kraliyet Cerrahlar Koleji, bazı kütüphaneler dışında kitabın İngiltere’de kullanımda olmadığını açıklamış. Sinir cerrahisi alanında çalışan doktorlar arasında yapılan bir araştırmada, hekimlerin %59‘u Pernkopf Atlası’ndan haberdar olduğunu, %13’yse kitabı kaynak olarak kullandığını belirtirken; araştırmaya katılanlardan %69’u, kitaptan yararlanırken bir rahatsızlık hissetmediğini, %15‘i rahatsız olduğunu, %17‘siyse kararsız olduğunu belirtmiş.
Peki, Pernkopf’a ne oldu?
Savaştan sonra tutuklanmış ve üniversiteden atılmış. Ancak bu tutukluluk süresi de çok uzun sürmemiş. 3 yıl süresince bir cezaevinde tutulduktan sonra herhangi bir suçtan yargılanmayarak tahliye olmuş. Hayatına kaldığı yerden devam etmeye çalışmış, üniversiteye geri dönmüş ve Atlas üzerinde çalışmaya devam etmiş. 1952 yılında kitabın üçüncü versiyonunu ve dördüncü versiyonu da çıkardıktan hemen sonra 1955 yılında ölmüş.
Eğer bir insan hayatını kurtaracaksa…
Haham Polak‘ın öncülük ettiği bir etik araştırmadaysa, Yahudi otoritelerin çoğu kitabın insan hayatının kurtarılması için kullanılmasından taraf olmuşlar.
Ameliyat anında çekilmiş bir fotoğrafı ile Doktor Mackinnon
Haham Polak, Doktor Mackinnon ile aralarında geçen bir olaydan BBC‘de bahsediyor: “Bir hastası ona, ‘Eğer o siniri bulamayacaksanız, ayağımı kesin’ dedi. Alanının en iyisi olmasına karşın, o bile bir siniri bulmakta zorlanıyorken, bana işin ahlaki yönünü sorduğunda, eğer bir insanın hayatını kurtaracaksa, kitabın kullanılmaması düşünülemez.’’ cevabını verdim.
“Kitaptan yararlanan doktor, detaylı çizimler nedeniyle dakikalar içinde sinirin yerini bulabildi.”
https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-49401918 : Keiligh Baker, BBC News, 20 Ağustos 2019, Erişim: 26.10.2022
https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-anatomi-tarihinin-tartismali-bir-sayfasi-pernkopf-atlasi-90470.html : Hilal Güzel, Hasan Erbay, Ozan Turamanlar, Anatomi Tarihinin Tartışmalı Bir Sayfası: Pernkopf Atlası, Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi;29(2):258-63.
https://journals.uic.edu/ojs/index.php/jbc/article/view/10822/10164 : Eduard Pernkopf’un Topographische Anatomie des Menschen’inin Tarihi, David J. Williams, MA, Journal of Biocommunication, Vol. 15, No. 2, 1988.
https://medimagazin.com.tr/hekim/etik-degerler-golgesindeki-binlerce-dolarlik-anatomi-kitabi-bes-dile-cevrildi-82734 Erişim: 26.10.2022.