Cilt Kuruluğu Nedir? Neden olur? Nasıl Geçer?
Cilt kuruluğu, cilt yeterli nem tutmadığında oluşur. Bu, sık banyo yapma, sert sabun kullanımı, yaşlanma veya bazı tıbbi durumların bir sonucu olarak ortaya çıkabilir. Daha soğuk iklimlerde olanlar için ise soğuk ve kuru kış havasından kaynaklanabilir. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Cilt kuruluğu nedir?
Cilt kuruluğu, cildin en yüzeysel tabakası olan epidermiste uygun miktarda su nem (su) olmaması ile karakterize çok yaygın bir cilt rahatsızlığıdır.
El, yüz ve vücudun herhangi bir yerini veya tamamını etkileyebilen cilt kuruluğu erkekleri ve kadınları eşit derecede etkileme eğilimindeyken, yaşlı bireyler tipik olarak cilt kuruluğuna çok daha yatkındır. Yaşlı bireylerde cilt, doğal cilt yağları ve kayganlaştırıcıların miktarını azaltma eğilimindedir.
Kollar, eller ve özellikle alt bacaklar gibi alanlar cilt kuruluğundan daha fazla etkilenme eğilimindedir. Nem ve sıcaklık gibi çevresel faktörlerin de ciltte tutulan su miktarı üzerinde önemli bir etkisi vardır. Örneğin, bir mekandaki soğuk havanın aniden ısıtılması, cilt üzerindeki nemi buharlaştırarak cilt kuruluğu yapacaktır.
Sık sık el yıkama ve dezenfektan kullanmak da, epidermisteki suyun buharlaşmasına ve kuruluğa neden olur. Cilt kuruluğu ayrıca bazı ilaçların yan etkisi olabileceği gibi bazı cilt hastalıklarının bir yan etkisi de olabilir.
Epidermis (cildin yüzey tabakası), normal olarak lipid (yağ) ve proteinden oluşmaktadır. Lipid özel epidermal proteinleri ile birlikte epidermisin bir kısmı ciltteki nemi korur. Eksik protein veya lipid olduğunda cilt nemi daha kolay buharlaşır. Cilt kurudukça daha hassas hale gelebilir ve kızarıklıklara ve cilt bozulmasına yatkın hale gelebilir.
Cilt kuruluğu için tıbbi terim kserozdur. Cilt kuruluğunun tedavisinde basit önlemler ve hekim önerileri çok etkilidir. Temel önleme stratejileri, sert sabunlardan ve kimyasal temizleyicilerden kaçınmayı içerir. Tedavi genellikle daha sık ve düzenli yumuşatıcı ve nemlendirici uygulamaları gerektirir.
Tedavi edilmeyen cilt kuruluğu, egzamatöz dermatit, ikincil bakteriyel enfeksiyonlar, selülit ve ciltte renk değişikliği gibi komplikasyonlara neden olabilir. Neyse ki cilt kuruluğu genellikle hafiftir ve kolayca tedavi edilebilir.
Cilt kuruluğu neden olur?
Cilt kuruluğunun tek bir nedeni yoktur. Cilt kuruluğunun nedenleri dış ve iç olarak sınıflandırılabilir.
Dış faktörler en yaygınıdır, altta yatan nedendir ve ele alınması en kolay olanlardır. Dış etkenler, özellikle kışın merkezi ısıtıcılar kullanıldığında soğuk hava ve düşük nem oranını içerir.
Cilt kuruluğuna neden olan dış faktörler şunları içerir:
- Sert sabunlarla aşırı yıkanma
- Dezenfektanların ve lipid çözücülerin aşırı kullanımı
- Soğuk hava
- Düşük nem
Cilt kuruluğuna neden olan en yaygın faktörlerden biri, sert sabunların sık uygulanmasıdır. Sabunun türü el ve yüz cilt kuruluğu üzerinde büyük bir etkiye sahip olabilir. Sabun, ciltteki yağları yok eden bir emülgatördür. Cilt sabunla ne kadar sık ovulursa, o kadar fazla yağ uzaklaştırılır ve sonuçta daha kuru cilde neden olur. Aşırı sabun kullanımı cilt kuruluğunu kötüleştirebilir.
Banyo yapmak ve duş almak cilde su katsa da, daha sonra su buharlaştırır. Banyodan sonra aşırı gergin ve kuru cilt, vücut nemi ve doğal cilt yağlarının alındığını gösterebilir.
Ayrıca, yanlış nemlendirici ve yanlış kullanım durumlarında cilt kuruluğu kalıcı olabilir veya kötüleşebilir. Kıyafet tercihleri de cilt kuruluğuna neden olabilir. Yün veya sentetik elyaf gibi malzemeler cildi tahriş etme ve cilt kuruluğunu kötüleştirme eğilimindedir.
İç faktörler genel sağlık, yaş, genetik, aile sağlığı geçmişi ve atopik dermatit gibi diğer tıbbi durumların kişisel geçmişini içerir. Özellikle belirli tiroid hastalıkları olanlar cilt kuruluğuna daha yatkındır.
Cilt kuruluğu, bazı hastalıklardan dolayı alınan ilaçlardan da kaynaklanabilir. Bazı örnekleri yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, alerji ve akne ilaçlarıdır. Kuru bir cilt bazen dahili bir tıbbi durumun işareti olabilir. Örneğin yaşlanma, cilt kuruluğuna daha yatkın hale getirebilir. Ek olarak egzama, sedef hastalığı, diyabet, hipotiroidizm ve yetersiz beslenme, cildin kuruması ile ilişkilidir.
Hangi tıbbi durumlar cilt kuruluğuna neden olur?
Bazı fizyolojik değişiklikler ve tıbbi durumlar cildin kurumasına neden olabilir. Cilt kuruluğunun başlangıcı, menopoz dönemindeki kadınlarda görüldüğü gibi yaşlanma veya hormonal değişikliklere bağlı olabilir. Bazı durumlarda, hipotiroidizm, diyabet veya yetersiz beslenme (örneğin, A vitamini eksikliği) gibi tıbbi rahatsızlıkları olan kişilerde de görülebilir.
Aşağıdaki tıbbi durumlar da cildin kurumasına neden olabilir:
- Hipotiroidizm
- Şeker hastalığı
- Atopik dermatit
- Vitamin eksiklikleri
Genetik faktörler cilt kuruluğuna katkıda bulunur mu?
Cilt kuruluğu, iktiyozis (balık pulu hastalığı) adı verilen genetik bir durumla kendini gösterebilir. İktiyozis genellikle alt bacaklarda, pullu bir cilt rahatsızlığıdır. İktiyozis kuru, balık benzeri pullara neden olur ve genelde ailelerde genetik olarak bulunur. Kuru bir cilt, genetik bir bileşeni olan atopik dermatitin de önemli bir belirtisidir.
İlaçlar cilt kuruluğuna neden olur m?
Yüksek tansiyon ilaçları, (diüretik gibi), kolesterol ilaçları, ve akne ilaçları da (retinoidler) cilt kuruluğunun gelişmesinde rol oynayabilir.
Cilt kuruluğu ve eşlik eden belirtiler
Cilt kuruluğuna sahip kişiler ciltlerinde genellikle sert, kuru, kırmızı lekeler bulabilirler ve bu lekeler genellikle kaşıntılıdır. Etkilenen cilt alanları arasında kollar, eller, bacaklar, karın, ayak bilekleri ve ayak tabanları gibi sürtünme alanları bulunur. Ciltteki kuruluk şiddetlendikçe çatlaklar gelişebilir.
Belirtiler genel olarak şöyledir:
- Kaşıntı
- Cildin sertleşmesi ve pullanması
- Kırmızı egzamatöz cilt plakları
Kaşıntı hissi cilt kuruluğunun şiddetini kötüleştirebilir. Kaşıntı, vücudu sürekli tahriş etme döngüsünün gelişmesine yol açabilir. Yani, kaşınma hissinden dolayı kişi kendini kaşıyabilir ve bu da çok kaşınma ihtiyacını tetikleyebilir.
En çok etkilenen cilt bölgeleri şunlardır:
- Bacaklar
- Kollar
- Karın
- Sırt
Cildin sürekli olarak kaşınması ve ovalanması cildin kalınlaşmasına neden olabilir. Cilt sürekli kaşınırsa kırmızı ve kabarık lekeler meydana gelebilir, tahriş ve enfekte olabilir.
Cilt kuruluğunun bir belirtisi olarak kaşıntı
Kaşıntı, deride kaşınma dürtüsüne neden olur ve tahriş kaynağıdır. Kaşıntılar herkesin yaşadığı bir sorundur ve semptom lokalize (vücudun bir bölgesi ile sınırlı) veya genel (vücudun her yerinde veya birkaç farklı bölgede) meydana gelebilir. Bazen altta yatan nedene bağlı olarak, kaşıntı geceleri daha kötü olabilir.
Vücudun her yerinde meydana gelen genel kaşıntı, genellikle lokalize kaşıntıya göre tedavi edilmesi daha zordur. Kaşıntılar, deri lezyonları (ciltte görülebilen kabarcıklar, kızarıklık, veya diğer anormallikler) ile veya bunlar olmaksızın da ortaya çıkabilir.
Gözle görülür cilt anormalliğinin eşlik ettiği bir kaşıntı, bir dermatolog tarafından değerlendirilmelidir, çünkü problem muhtemelen özel tıbbi tedavi gerektiren bir durumdur.
Cilt kuruluğu nasıl teşhis edilir?
Genel olarak, doktor cildi görsel olarak incelediğinde cilt kuruluğunu kolayca teşhis edebilir. Doktorlar cilt kuruluğunu her yaşta teşhis edebilse de, yaşlılar ve cildini sık sık sabun veya deterjanlara maruz bırakan kişiler bu durumu geliştirmeye daha yatkındır.
Ek olarak, kapsamlı bir tıbbi geçmişin gözden geçirilmesi, cilt kuruluğunun teşhisini desteklemeye yardımcı olabilir. Bazı durumlarda deri biyopsisi teşhisi doğrulamak ve tedavi planını yönlendirmek için yardımcı olabilir.
Cilt kuruluğu nasıl geçer?
Cilt kuruluğu için en iyi tedavi, bir yumuşatıcı (suyun buharlaşmasını engelleyen bir madde) ile günlük yağlamadır. Kuru cilt çoğu zaman dış nedenlerden kaynaklandığı için krem ve losyon gibi harici tedaviler uygulanabilir ve cilt problemini etkili bir şekilde kontrol edebilir.
Cilt kuruluğu genellikle reçetesiz satılan yumuşak bir nemlendirici uygulanarak iyileştirilebilir. Cilt kuruluğunun diğer nedenleri ortadan kaldırıldıktan sonra, tedavilerin ana hedefleri kaşıntıyı durdurmak, su kaybını önlemek ve cildin nemlenmesini sağlamaktır.
Cilt kuruluğunun tedavisi için hafif nemlendirici losyonlar şunları içerir:
- Cetaphil
- Lubriderm
- Curel
El, yüz veya tüm vücutta görülen şiddetli cilt kuruluğu için yüksek derecede nemlendirici veya nemi hapseden ürünler (ters çevrildiğinde karakteristik olarak kavanozdan dışarı akmayan) şunları içerir:
- Vazelin
- Aquaphor
Topikal steroid kremler şunları içerir:
- Hidrokortizon (hafif güçte)
- Pramosone(hafif güçte)
- Triamsinolon (orta güçte)
- Fluosinonid (güçlü)
Genel bir kural olarak, yüz, koltuk altı ve kasık bölgelerinde sadece hidrokortizon gibi hafif kortikosteroid kremler kullanılmalıdır. Fluosinid gibi güçlü kortikosteroid kremlerin uzunmıullanımı cilt dökülmesi, çatlaklar ve döküntü gibi ciddi sorunlara neden olabilir.
Difenhidramin, hidroksizin ve setirizin gibi oral antihistaminikler, geceleri uyumaya izin vermeyecek şekilde şiddetli kaşıntıyı hafifletebilir.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Cilt kuruluğuna ne iyi gelir?
Sürekli uygulandığında etkili olan cilt kuruluğuna iyi gelen şeyler şunlardır:
- Kışın nemlendirici kullanın. Cildin üst katmanını yenilemek için yeterli miktarda kullandığınızdan emin olun.
- Kendinizi her gün 5-10 dakikalık bir banyo veya duşla sınırlayın. Bundan daha fazla banyo yaparsanız, cildin yağlı tabakasının çoğunu soyabilir ve nem kaybetmesine neden olabilirsiniz. Doğal yağları temizleyebilecek sıcak su yerine ılık su kullanın.
- Sabun kullanımınızı en aza indirin. Gerekirse nemlendirici sabunları tercih edin veya sabun içermeyen temizleyicileri düşünün. Doğal yağları yok edebilecek deodorantlı sabunlar, parfümlü sabunlar ve alkol ürünlerinden uzak durun.
- Cilde zarar vermekten kaçınmak için banyo süngerlerinden, sert fırçalardan ve el bezlerinden uzak durun. Onlardan tamamen vazgeçmek istemiyorsanız, hafif bir dokunuşla, bastırmadan kullandığınızdan emin olun. Aynı nedenden dolayı, havluyla kurulurken de yumuşak bir şekilde ovun.
- Banyodan veya ellerinizi yıkadıktan hemen sonra nemlendirici uygulayın. Bu, cilt hücreleriniz arasındaki boşlukları doldurmanıza ve cildiniz hala nemliyken nemi kapatmanıza yardımcı olur.
- Vazelin gibi petrol jöleleri ciltteki nemi hapseder. Petrol jölesinin ve yoğun kremlerin yağlı hissini azaltmak için, ellerinize az miktarda sürün ve ardından etkilenen bölgeleri yağlı hissetmeyene kadar ovun.
- Asla, asla kaşınmayın. Çoğu zaman bir nemlendirici kaşıntıyı kontrol edebilir. Kaşıntılı noktaları gidermek için soğuk bir paket veya kompres de kullanabilirsiniz.
- Kokusuz çamaşır deterjanları kullanın ve yumuşatıcılardan kaçının.
- Cildi tahriş edebilecek yün ve diğer kumaşları giymekten kaçının.
Cilt kuruluğu önlenebilir mi?
Cildin kurumasını önlemek için özellikle daha kuru kış aylarında iç ortamı nemlendirmek faydalı olabilir. Bazen banyo sıklığını azaltmak, güçlü sabunlardan kaçınmak ve deterjanlara maruz kalmayı azaltmak da kuru bir cildin iyileşmesine yardımcı olabilir. Sert temizleyiciler, doğal yağları ve sebumu ciltten uzaklaştırabilir. Çözücüler ve yünlü giysiler gibi tahriş edici maddelere maruz kalmanın sınırlandırılması, cilt kuruluğunun kötüleşmesini önleyebilir.
Cilt kuruluğunu önlemek için:
- Kuvvetli sabun ve deterjanlardan kaçının.
- İç mekan oda nemlendiricileri kullanın.
- Çözücüler gibi tahriş edici maddelere maruziyeti sınırlayın.
- Yün giysilerden kaçının.
- Pamuklu ve doğal lifli giysiler kullanın.
- Nemli bir iklimde yaşamaya çalışın.
Cilt kuruluğu komplikasyonları
Cilt kuruluğunun ve eşlik eden kaşıntının ara sıra ortaya çıkan bir komplikasyonu bakteriyel enfeksiyondur. Enfeksiyonlar hafif olabilir ve kendiliğinden düzelebilir veya daha şiddetli olabilir ve antibiyotik tedavisi gerektirebilir. Kendinizi kaşımamalısınız, çünkü kendizi kaşıdıkça daha şiddetli kaşınırsınız. Bu kaşıntı döngüsü çeşitli cilt sorulanlarına neden olabilir.
Kaynak ve ileri okuma:
- https://www.medicinenet.com/dry_skin/article.htm
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dry-skin/symptoms-causes/syc-20353885
- https://www.health.harvard.edu/staying-healthy/9-ways-to-banish-dry-skin
- https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/dry-skin
- https://www.aad.org/public/everyday-care/skin-care-basics/dry/dermatologists-tips-relieve-dry-skin
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: