... konulu sunumlar: "Sosyal Güvenlik Hukuku Genel Sağlık Sigortası İşsizlik Sigortası."— Sunum transkripti:
1
Sosyal Güvenlik Hukuku Genel Sağlık Sigortası İşsizlik Sigortası
2
GENEL SAĞLIK SİGORTASI
3
Genel Sağlık Sigortası Genel sağlık sigortası esas olarak iş kazası ve meslek hastalıkları, hastalık ve analık sigortalarından doğan risklere karşı sağlık yardımlarını kapsamına almıştır. Bütün vatandaşların koruyucu ve tedavi edici tıbbi hizmetler bakımından sosyal sigorta sistemi ile sigortalanmasıdır m. 3/8: Genel sağlık sigortası: Kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigortayı ifade eder. Genel sağlık sigortası kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan ve yine yasanın 60. maddesinde sayılan kişiler ile bakmakla yükümlü oldukları kişileri kapsamına alan bir düzenlemedir.
4
GSS Kapsamı (Kapsama Girenler m. 60) 1. Sigortalılar ve Sigortalıların Bağımlıları İkametgahı Türkiye'de olan kişilerden; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; –1) (a) ve (c) bentleri gereğince sigortalı sayılan kişiler, –2) (b) bendi gereğince sigortalı sayılan kişiler, b) İsteğe bağlı sigortalı olan kişiler, 4447 s. İşsizlik sigortasından yararlananlar 2. Hak Sahipleri Aylık alanlar, Sosyal güvenlik destek primi ödeyerek çalışanlar
5
3. Sosyal Yardım, Sosyal Hizmet, Sosyal Teşvik ve Tazmin Kapsamında Yardım Alanlar 3) 1/7/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler, 4) 24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler, 5) 28/5/1986 tarihli ve 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler, 6) 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler, 7) 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu hükümlerine göre korunma, bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinden ücretsiz faydalanan kişiler ile ana ve babası olmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar 8) Harp malûllüğü aylığı alanlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar,
6
4. Yaşlılar ve Çocuklar –gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar 5. Yoksullar –Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar 6. Uluslararası Koruma Statüsü Sahibi Olanlar ve Vatansızlar 7. Avukat Stajyerleri 8. Türkiye’de Eğitim Gören Yabancı Öğrenciler 9. Koruma Altına Alınan Kadınlar 10. Ceza İnfaz Evinde Stajyer Olarak Çalışanlar 11. Mesleki Eğitim Görenler
7
12. Staj Gören Öğrenciler 13. Üniversitede Çalıştırılan Öğrenciler 14. Şehir İçi Taşıma İşinde Çalışanlar 15. Kültür ve Turizm Bakanlığınca Belirlenen İşlerde Kısmi Süreli Çalışanlar
8
Kapsam Dışında Kalanlar 1. Türkiye’de Bir Yıldan Kısa Süreli İkamet Eden Yabancılar 2. Türkiye’de İkamet Etmeyen Türk Vatandaşları 3. Yabancı Uyruklu Öğrenciler 4. Askerler 5. Hükümlü ve Tutuklular 6. Kamu İdarelerinin Dış Temsilciliklerinde Çalışanlar
9
Sağlanan Yardım ve Hizmetler Sağlık Yardımları ve Hizmetleri 1.Koruyucu Sağlık Hizmetleri 2.Tedavi Edici Hizmetler 3.Diş Sağlığı Hizmetleri 4.Yardımcı Üreme Sağlama Hizmetleri 5.Analık Hizmetleri 6.Diğer Tamamlayıcı Hizmetler
10
İŞSİZLİK SİGORTASI (4447 s. Kanun)
11
İşsizlik sigortası Bir işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına rağmen, herhangi bir kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalılara işsiz kalmaları nedeniyle uğradıkları gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren zorunlu sigortayı ifade etmektedir (4447 sayılı kanun m. 47/1-c) Zorunlu sigortadır.
12
Finansmanı İşsizlik Sigortası sigortalılar, işverenler ve Devlet tarafından finanse edilmektedir. Prim % 1 sigortalı, % 2 İşveren ve %1 Devlet payı olarak alınmaktadır. Çalışmakta iken İBS’İı olup kapsama girmeyi talep edenlerden İse % 1 sigortalı ve % 2 işveren payı alınır (4447 SK Md. 49/1). Sözü edilen İBS’lılar kısmi süreli (zorunlu sigortalı olarak) çalışıp, primlerini 30 güne tamamlamak için talepte bulunanlardır. Çalışmayıp da ÎBS’li olanların, İşsizlik risklerinin olmaması nedeniyle, işsizlik sigortası kapsamına alınması düşünülemez.
13
Yararlanma Şartları 1. İşsizlik Sigortası Kapsamında Sigortalı Olmak 2. Sigortalı Olarak Çalışmakta İken İşsiz Duruma Düşmüş Olmak 3. Sigortalılık Şartlarının Yerine Getirilmiş Olması 4. Kuruma Başvuruda Bulunmak
14
1. İşsizlik Sigortası Kapsamında Sigortalı Olmak (m. 46/2) Bu Kanun, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile ikinci fıkrası kapsamında olanlardan bir hizmet akdine dayalı olarak çalışan sigortalıları, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışanlardan 5510 sayılı Kanunun 52 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamında işsizlik sigortası primi ödeyen isteğe bağlı sigortalılar ile aynı Kanunun ek 6 ncı maddesi kapsamındaki sigortalıları ve 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde açıklanan sandıklara tabi sigortalıları kapsar.
15
Kapsamı (m. 46) İşsizlik sigortası kapsamındaki kişilerKapsam dışında kalan kişiler ZORUNLU OLARAK -İşçiler, -Yabancı ülkeye götürülen işçiler, -Türkiye’de çalışan yabancılar, -Sanatçılar, düşünürler, yazarlar, -Genel kadınlar, -Usta öğreticiler, -Koruma bekçileri, -Kamuda ders ücretli çalışanlar. -Sosyal sigortaların tamamen kapsamı dışında kalanlar, -Bağımsız çalışanlar, -Kamu görevlileri, -Sözleşmeli personel, -Geçici personel, -Kısmı sigortalılar, -İş kaybı tazminatı alanlar. İSTEĞE BAĞLI OLARAK -Kısmi süreli çalışanlar, -Toplu taşımada 10 günden az çalışanlar, -Kültür alanında 10 günden az çalışanlar, -Tarım işçileri.
16
2. Sigortalı Olarak Çalışmakta İken İşsiz Duruma Düşmüş Olmak (m. 51) Bu Kanun uyarınca sigortalı sayılanlardan hizmet akitleri aşağıda belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona erenler, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar. a) bildirim önellerine uygun olarak hizmet akdi işveren tarafından sona erdirilmiş olmak, b) Hizmet akdi, süresi belli olsun veya olmasın sürenin bitiminden önce veya bildirim önelini beklemeksizin sigortalı tarafından haklı nedenle iş sözleşmesinin feshedilmiş olmak, c) Hizmet sözleşmesinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık halleri dışında işveren tarafından feshedilmiş olmak,
17
d) belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin sona ermesi sonucu işsiz kalmak, e) İşyerinin el değiştirmesi veya başkasına geçmesi, kapanması veya kapatılması, işin veya işyerinin niteliğinin değişmesi nedenleriyle işten çıkarılmış olmak, 854 sayılı Deniz İş Kanununun 14 üncü maddesinin (IV) numaralı bendindeki nedenlerle işsiz kalmak, f) özelleştirme uygulaması sonucu işsiz kalmak, g) İş kanunları kapsamına girmeyen sigortalılardan hizmet akitleri, 6356 sayılı kanun kapsamında yapılmış olan toplu iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmesi bulunmayan hallerde Borçlar Kanunu hükümleri doğrultusunda (a), (b), (c), (d) ve (e) bentlerindeki hükümlere paralel olarak sona ermiş olmak.
18
3. Sigortalılık Şartlarının Yerine Getirilmiş Olması 1. İşsiz kalmadan önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmakta iken işsiz kalmış olmak, Kanunda öngörülen şekilde işsiz kalmış olmak, İşsiz kaldığı tarih itibariyle son 3 yıl içinde en az 600/900/1080 gün prim ödemiş olmak –Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün içinde prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlardan, son üç yıl içinde; –600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, –900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün, –1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün,süre ile işsizlik ödeneğine hak kazanmaktadırlar.
19
4. Kuruma Başvurmak (m. 51) Kurum: İş ve İşçi Bulma Kurumu Genel Müdürlüğünü (İŞKUR) Kuruma Şahsen zorundadır. Bu Kanun uyarınca sigortalı sayılanlardan hizmet akitleri aşağıda belirtilen hallerden birisine dayalı olarak sona erenler, Kuruma süresi içinde şahsen başvurarak yeni bir iş almaya hazır olduklarını kaydettirmeleri ve bu Kanunda yer alan prim ödeme koşullarını sağlamış olmaları kaydıyla işsizlik ödeneği almaya hak kazanırlar. M. 48: Sigortalı işsizin, bu maddede belirtilen ödeme ve hizmetlerden yararlanabilmesi için işten ayrılma bildirgesi ile birlikte hizmet akdinin feshedildiği tarihi izleyen günden itibaren otuz gün içinde Kuruma doğrudan veya elektronik ortamda başvurması gerekir. Mücbir sebepler dışında, başvuruda gecikilen süre işsizlik ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülür
20
Finansmanı İş-Kur’a başvuruSüresinde başvurmama -İş için başvuru, -Ödenek için başvuru (30 gün). -Îş-Kur’a düzenli bilgi vermek.. Başvuruda gecikmede gecikilen süre hak kazanılan süreden indirilir.
21
Sağlanan Yardımlar Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen esas ve usuller çerçevesinde, Kurumca aşağıda belirtilen ödemeler yapılır ve hizmetler sağlanır; a) İşsizlik ödeneği, b) 5510 sayılı Kanun gereği ödenecek sigorta primleri, c) Yeni bir iş bulma, d) Meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitimi.
22
İşsizlik Ödeneği (m. 50) Günlük işsizlik ödeneği, sigortalının son dört aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde kırkıdır. Bu şekilde hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre onaltı yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde seksenini geçemez (m. 50/1). Hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 gün prim ödeyerek sürekli çalışmış olanlardan, son üç yıl içinde; a) 600 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 180 gün, b) 900 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 240 gün, c) 1080 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olan sigortalı işsizlere 300 gün süre ile işsizlik ödeneği verilir (m. 50/2).
23
Miktarı Son 3 yıl içindeki prim ödeme gün sayısıÖdeneğin süresiMiktarı 600 gün180 gün ( 6 ay) (Son 4 aya göre bulunan) Günlük ortalama brüt kazanç x % 40 x ödenek gün sayısı 900 gün240 gün (8 ay) 1080 gün300 gün (10 ay)
24
İşsizlik Ödeneğinin Son Bulması (m. 52) -İş-Kur un çağrışma yanıt vermemek, -Talep edilen bilgi ve verileri vermemek, -Mesleki eğitime katılmamak, -Teklif edilen işi reddetmek, -Yaşlılık aylığı koşullarına sahip hale gelmek, -Yeni bir işte çalışmaya başlamak, -Muvazzaf askerlik dışında silahaltına alınmak (askı nedeni).
25
İşsizlik Sigortası Primi (m. 49) İşsizlik sigortasının gerektirdiği ödemeleri, hizmet ve yönetim giderlerini karşılamak üzere, bu Kanunun 46 ncı maddesi kapsamına giren tüm sigortalılar, işverenler ve Devlet, işsizlik sigortası primi öder. İşsizlik sigortası primi, sigortalının 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 80 ve 82 nci maddelerinde belirtilen prime esas aylık brüt kazançlarından % 1 sigortalı, % 2 işveren ve %1 Devlet payı olarak alınır. İsteğe bağlı sigortalılardan işsizlik sigortası primini ödeyenlerden ise % 1 sigortalı ve % 2 işveren payı alınır. Korumalı işyerlerinde çalışan ve iş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engellilerin işsizlik sigortası işveren payı Hazine tarafından karşılanır (m. 49).
26
HİZMET BORÇLANMASI
27
YURTDIŞI HİZMET BORÇLANMASI 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun Madde 1: Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri hâlinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.
29
Aylık Bağlanması İçin Madde 6- A) Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelere istinaden aylık tahsisi yapılabilmesi için; a) Yurda kesin dönülmüş olması, b) Tahakkuk ettirilen (…) borcunun tamamının ödenmiş olması, c) borcunun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istekte bulunulması, Şarttır.
30
Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananların aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmak üzere 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi hükümlerine göre bağlanır.
31
Madde 5- Süre tespiti ve sigortalılığın başlangıcı Yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin tespitinde, bunu belirten ve istek sahibinin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere gün sayıları esas alınır, bu tespitte 1 yıl 360 gün, 1 ay 30 gün hesaplanır. Sosyal güvenlik kanunlarına tabi hizmetleri olanların, borçlandıkları gün sayısı, prim ödeme gün sayıları ile ilgili hizmetlerine katılır. Sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanılmış ise, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi hizmeti bulunmayan istek sahiplerinin sigortalılıklarının başlangıç tarihi, borçlarını tamamen ödedikleri tarihten borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülen tarihtir.
32
Yurtdışı hizmet borçlanmasına ait süreler 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre hangi sigortalılık haline göre geçmiş sayılacağının belirlenmesinde; Türkiye’de sigortalılıkları varsa borçlanma talep tarihindeki en son sigortalılık haline göre, sigortalılıkları yoksa aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında geçmiş sigortalılık süresi olarak kabul edilir. Sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış ülkelerdeki hizmetlerini, bu Kanuna göre borçlananların, sözleşme yapılan ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih, ilk işe giriş tarihi olarak dikkate alınmaz.
33
Ancak, uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerinde Türk sigortasına girişinden önce âkit ülke sigortasına girdiği tarihin Türk sigortasına girdiği tarih olarak kabul edileceğine ilişkin özel hüküm bulunan ülkelerdeki sigortalılık sürelerini borçlananların âkit ülkede ilk defa çalışmaya başladıkları tarih, ilk işe giriş tarihi olarak kabul edilir.
34
Yurtiçi Hizmet Borçlanması (m. 41) a) Kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalı kadının, üç defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocuğunun yaşaması şartlarıyla talepte bulunulan süreleri, b) Er veya erbaş olarak silâh altında veya yedek subay okulunda geçen süreleri, c) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların, personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri,
35
d ) Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri, e) Sigortalı olmaksızın avukatlık stajını yapanların normal staj süreleri, f) Sigortalı iken herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanlardan bu suçtan dolayı beraat edenlerin tutuklulukta veya gözaltında geçen süreleri, g) Grev ve lokavtta geçen süreleri, h) Hekimlerin fahrî asistanlıkta geçen süreleri, ı) Seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarih ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden ay başına kadar açıkta geçirdikleri süreleri,
36
i) Bu bendin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri, j) Sigortalı olmaksızın, 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna göre yurt dışına gönderilen ve öğrenimini başarıyla tamamlayarak yurda dönenlerden yükümlü bulunduğu mecburi hizmet süresini tamamlamış olanların, yurt dışında resmî öğrenci olarak geçirmiş oldukları öğrenim sürelerinin 18 yaşının tamamlanmasından sonraki döneme ait olan kısmı,
37
Hizmete bağlı borçlanma süreleriHizmet kesintisine bağlı borçlanma süreleri -Askerlik süresi, -Aylıksız görevlendirme izin süresi, -Lisansüstü öğrenim süresi, -Avukatlık staj süresi, -Fahri asistanlık süresi, -Kısmi süreli çalışma.. -Toplu İş uyuşmazlığı süresi, -Doğum/analık izni süresi, -Aylıksız izin süresi, -Refakat İzin süresi, -Dinlenme (kıdem) izin süresi, -Gözaltı ve tutukluluk süresi, -Seçim nedeniyle görevden uzak kalınan süre.
38
Esaslar İlgili süreler kendilerinin veya hak sahiplerinin yazılı talepte bulunmaları ve talep tarihinde 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kendilerince belirlenecek günlük kazancın % 32’si üzerinden hesaplanacak primlerini borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödemeleri şartı ile borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılır. (i) bendi kapsamında borçlanılacak sürelere ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmiş olması halinde, genel sağlık sigortası primi ödenmiş bu sürelere ilişkin borçlanma tutarı % 20 oranı üzerinden hesaplanır.
39
Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için ise yeni başvuru şartı aranır. Primi ödenmeyen borçlanma süreleri hizmetten sayılmaz. Borçlanma sürelerinin ne şekilde belgeleneceğini belirlemeye Kurum yetkilidir. Bu Kanuna göre tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlandırılma halinde, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür. Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır.
40
Borçlanılan süreler, uzun vadeli sigorta ve genel sağlık sigortası bakımından; a) Birinci fıkranın (a), (b), (d), (e), (f), (g), (h) ve (j) bentleri gereği borçlananlar, borçlandığı tarihteki 4 üncü maddenin birinci fıkrasının ilgili bendine göre, b) Birinci fıkranın (c) ve (ı) bentleri gereği borçlananlar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendine, (i) bendine göre borçlananlar ise 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre, sigortalılık süresi olarak değerlendirilir.
41
Bu Kanunun yürürlük tarihinden sonraki sürelere ait borçlanmalarda; borçlanılan prime esas gün sayısı borçlanılan ilgili aylara mal edilir. Seçilen prime esas kazanç, borcun ödendiği tarihteki prime esas asgarî kazanca oranlanarak, söz konusu oran ilgili ayın prime esas asgarî kazancı ile çarpılır. Bulunan tutar, ilgili ayın prime esas kazancı kabul edilir. Ancak hesaplanan prime esas kazanç hiçbir suretle o ayın prime esas azamî kazancını geçemez.
42
AYLIK VE GELİRLERİN BİRLEŞMESİ
43
a) Uzun vadeli sigorta kollarından 1) Hem malûllük hem de yaşlılık aylığına hak kazanan sigortalıya, bu aylıklardan yüksek olanı, aylıklar eşitse yalnız yaşlılık aylığı, 2) Malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı ile birlikte, ölen eşinden dolayı da aylığa hak kazanan sigortalıya her iki aylığı, 3) Ana ve babasından ayrı ayrı aylığa hak kazanan çocuklara, yüksek olan aylığın tamamı, az olan aylığın yarısı, 4) Birden fazla çocuğundan aylığa hak kazanan ana ve babaya en fazla ödemeye imkân veren ilk iki dosyadan yüksek olan aylığın tamamı, düşük olan aylığın yarısı,
44
5) Hem eşinden, hem de ana ve/veya babasından ölüm aylığına hak kazananlara, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından bağlanacak aylığı, 6) Bu Kanuna göre vazife malûllüğü aylığı almakta iken, tekrar sigortalı olanlardan hem vazife malûllüğüne hem de malûllük aylığına hak kazananlara bu aylıklardan yüksek olanı, aylıkları eşitse yalnızca vazife malûllüğü aylığı, bunlardan hem vazife malûllüğü hem de yaşlılık aylığına hak kazananlara, bu aylıkların her ikisi, 7) Evliliğin ölüm nedeniyle sona ermesi durumunda sonraki eşinden de aylığa hak kazananlara tercih ettiği aylığı,
45
b) Kısa vadeli sigorta kollarından; 1) Sürekli iş göremezlik geliriyle birlikte ölen eşinden dolayı da gelire hak kazanan eşe her iki geliri, 2) Ana ve babadan ayrı ayrı gelire hak kazananlara, yüksek olan gelirin tamamı, az olanın yarısı, 3) Birden fazla çocuğundan gelire hak kazanan ana ve babaya, en fazla ödemeye imkân veren ilk iki dosyadan yüksek olan gelirin tamamı, düşük olan gelirin yarısı, 4) Hem eşinden, hem de ana ve/veya babasından ölüm gelirine hak kazananlara, tercihine göre eşinden ya da ana ve/veya babasından bağlanacak geliri, 5) Evliliğin ölüm nedeniyle sona ermesi durumunda sonraki eşinden de gelire hak kazananlara tercih ettiği geliri, bağlanır
46
Kısa - Uzun c) Malûllük, yaşlılık, ölüm sigortaları ve vazife malûllüğü ile iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından hak kazanılan aylık ve gelirler birleşirse, sigortalıya veya hak sahibine bu aylık veya gelirlerden yüksek olanın tamamı, az olanın yarısı, eşitliği halinde ise iş kazası ve meslek hastalığından bağlanan gelirin tümü, malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığının yarısı bağlanır.
47
Birinci fıkradaki sıralamaya göre yapılacak değerlendirmeler sonucunda, bir kişide ikiden fazla gelir veya aylık birleştiği takdirde, bu gelir ve aylıklardan en fazla ödemeye imkân veren iki dosya üzerinden gelir veya aylık bağlanır, diğer dosya veya dosyalardaki gelir ve aylık hakları durum değişikliği veya diğer bir dosyadan gelir veya aylığa hak kazanıldığı tarihe kadar düşer.