Kromozom 10; Monozomi 10p Nedir? Bilinmesi Gereken Her Şey
Kromozom 10, monozomi 10p, kromozom 10’un kısa kolunun (p) uç (distal) kısmının eksik (silinmiş veya monozomik) olduğu nadir bir kromozomal bozukluktur. Semptomların ve bulguların aralığı ve ciddiyeti, 10p kromozomundaki delesyonun tam boyutuna veya konumuna bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.
Haber Merkezi / Bununla birlikte, ilişkili özellikler genellikle ciddi zihinsel engelliliği içerir; doğumdan sonra büyüme gecikmeleri (doğum sonrası büyüme geriliği); kafatası ve yüz (kraniyofasiyal) bölgesinin ayırt edici malformasyonları; kısa boyun; ve/veya doğumda mevcut olan yapısal kalp kusurları (doğuştan kalp kusurları). Etkilenen bireylerin DiGeorge sendromunun (DGS) bazı özelliklerine sahip olduğu birkaç vaka da bildirilmiştir.
DGS, timus ve paratiroid bezlerinin az gelişmesi veya yokluğu ile karakterize doğumsal bir hastalıktır. potansiyel olarak bağışıklık sisteminde anormalliklere, yetersiz paratiroid hormonu üretimine (hipoparatiroidizm), bir kalp kusuruna ve ilişkili bulgulara neden olur. Çoğu durumda, kromozom 10, monozomi 10p, bilinmeyen nedenlerle kendiliğinden ortaya çıkıyor gibi görünmektedir.
Kromozom 10, monozomi 10p ile ilişkili semptomlar ve fiziksel bulgular, vakadan vakaya aralık ve şiddet olarak değişebilir. Bununla birlikte, tıp literatüründeki raporlara göre, bozukluğu olan çoğu birey, ciddi zihinsel yetersizlikten ve zihinsel ve motor faaliyetlerin koordinasyonunu gerektiren becerilerin kazanılmasında gecikmelerden (psikomotor gerilik) etkilenir. Monozomi 10p ayrıca sıklıkla doğumdan sonra boy kısalığına neden olan büyüme gecikmeleri ile ilişkilendirilir.
Etkilenen bebekler ve çocuklar ayrıca tipik olarak kafatası ve yüz (kraniyofasiyal) bölgesinde belirli belirgin anormalliklere sahiptir. Bu tür malformasyonlar arasında çıkıntılı bir alnı (frontal çıkıntı) olan anormal derecede küçük bir kafa (mikrosefali); küçük bir çene (mikrognati); alçak bir burun köprüsü ve kalkık (anteverted) burun delikleri; kusurlu, alçak kulaklar; ve kısa bir boyun. Geniş aralıklı gözler (oküler hipertelorizm); kısa, aşağı doğru eğimli göz kapağı kıvrımları (palpebral fissürler); gözlerin iç köşelerini kaplayan dikey deri kıvrımları (epikantal kıvrımlar); üst göz kapaklarının sarkması (pitoz); ve bir gözün diğerine göre anormal kayması (şaşılık). Daha az sıklıkla
Monozomi 10p’li bireyler ayrıca geniş aralıklı meme uçlarına sahip olabilir; ayak malformasyonları; ve/veya kalbin yapısal kusurları (doğuştan kalp kusurları). Ek olarak, hastalık, etkilenen erkeklerde inmemiş testis (kriptorşidizm) ve az gelişmiş (hipoplastik) skrotum gibi idrar yolu ve cinsel organların anormallikleri ile ilişkili olabilir.
Bazı kişilerde beyin sapı olarak bilinen, diğer beyin bölgeleri ile omurilik arasında dolaşan mesajların iletilmesine yardımcı olan ve duyusal, motor ve refleks işlevlerine sahip olan beynin en alt bölgesinde de işlev bozukluğu olabilir. Monozomi 10p’li bireylerde, beyin sapı disfonksiyonu, ses titreşimlerinin bozulmuş dönüşümü ve sinir uyarılarının iç kulaktan işitme siniri aracılığıyla beyne iletilmemesi nedeniyle ciddi işitme kaybıyla ilişkilendirilebilir (örn.
Daha önce bahsedildiği gibi, monozomi 10p sıklıkla DiGeorge sendromunun (DGS) özellikleri ile ilişkilendirilebilir. DGS, timus ve paratiroid bezlerini oluşturan embriyonik yapıların uygunsuz gelişimi sonucu oluşan doğuştan bir hastalıktır. Yaklaşık olarak aynı zamanda gelişen diğer embriyonik yapılar da bazen etkilenebilir ve potansiyel olarak kalpte ve ana kan damarlarında (kardiyovasküler kusurlar) ve/veya kraniyofasiyal malformasyonlarda belirli kusurlara yol açabilir.
Timusun, fetal gelişimden ergenliğe kadar vücudun bağışıklık sisteminde çok önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir. Belirli öncü* hücrelerin, belirli istilacı mikroorganizmalar gibi yabancı proteinlerin (antijenler) tanınmasına veya yok edilmesine yardımcı olan özel beyaz kan hücreleri olan T lenfositlere olgunlaşmasını teşvik etmeye hizmet eder.
DGS özelliklerine sahip monozomi 10p’li bireylerde tipik olarak değişen derecelerde hipoplazi veya timus ve paratiroid bezlerinin az gelişmişliği vardır. Buna bazen “kısmi DiGeorge sendromu” denir. Timusun hipoplazisi, bağışıklık sisteminin yetersiz aktivitesine ve belirli viral, bakteriyel veya mantar enfeksiyonlarına karşı direncin bozulmasına yol açabilir. Bununla birlikte, diğer durumlarda, kısmi DiGeorge sendromu olan bazı kişilerde, tekrarlayan enfeksiyonlara karşı artan bir duyarlılık görülmeyebilir.
Paratiroid bezlerinin hipoplazisi olanlarda, paratiroid hormonunun yetersiz salgılanması (hipoparatiroidizm), düşük kan kalsiyum seviyelerine (hipokalsemi) ve yaşamın ilk günlerinde ilişkili bulgulara (neonatal tetani) yol açabilir. Bu tür özellikler arasında kas krampları ve spazmları, konvülsiyonlar, titreme, gırtlağın spazmodik kapanması (laringospazm) ve/veya diğer bulgular yer alabilir.
DGS ile ilişkili olarak bildirilen kardiyovasküler anormallikler arasında, vücudun çoğuna oksijenli kan sağlayan aort veya ana arter kusurları; kalbin alt ve üst odacıklarını ayıran fibröz bölmede (septum) anormal bir açıklık (ventriküler veya atriyal septal kusurlar); ve/veya diğer doğuştan kusurlar.
Uzmanlar, monozomi 10p’li bireylerde sıklıkla görülen bazı anormalliklerin, klasik DiGeorge sendromu olanlarda bulunmayabileceğini öne sürmektedir. Örneğin, monozomi 10p’li bireylerin çoğunda şiddetli zihinsel yetersizlik ve büyüme gecikmeleri görülürken, klasik DGS’lilerde belirgin olmayabilir. Monozomi 10p’li birkaç kişide bildirilen bir bulgu olan sensörinöral sağırlık, klasik DGS ile ilişkilendirilmemiştir. Ek olarak, klasik DGS’de kalp ve ana kan damarlarının anormallikleri monozomi 10p’den daha sık görülür.
Kromozom 10, monozomi 10p, 10. kromozomun kısa kolunun (p) uç (distal) kısmının silinmesi (monozomi) olduğu nadir bir kromozomal anormalliktir. Kromozomlar, tüm vücut hücrelerinin çekirdeğinde bulunur. Her bireyin genetik özelliklerini taşırlar. İnsan kromozom çiftleri 1’den 22’ye kadar numaralandırılmıştır, erkekler için eşit olmayan 23. çift X ve Y kromozomu ve dişiler için iki X kromozomu vardır. Her kromozomun “p” olarak adlandırılan kısa bir kolu ve “q” harfi ile tanımlanan uzun bir kolu vardır. Kromozomlar ayrıca numaralandırılmış bantlara bölünmüştür.
Monozomi 10p’li bireylerde, ilişkili semptomların ve bulguların aralığı ve şiddeti, kromozom 10p’nin silinmiş kısmının tam uzunluğuna veya konumuna bağlı olarak değişebilir. Centromere daha yakın meydana gelen silmeler, tartışıldığı gibi DiGeorge sendromuna benzer özelliklere sahip bir fenotiple sonuçlanır.
Daha uzak delesyonlar, belirli bir gen olan GATA3’teki mutasyonlarla ilişkilidir ve hipoparatiroidizm (“belirtiler” bölümüne bakın), sağırlık ve böbrek (böbrek) anormallikleriyle sonuçlanır ve HDR sendromu olarak adlandırılır. GATA3 geni, bu üç dokunun, yani paratiroid bezlerinin, işitme sisteminin ve böbreklerin embriyonik gelişiminde yer alan bir proteini kodlar. Yakın tarihli bir çalışma, örtüşen 10p delesyonları olan hastaların moleküler ve klinik karakterizasyonunu gerçekleştirdi.
Bazı durumlarda, monozomi 10p, embriyonik gelişimin çok erken döneminde bilinmeyen nedenlerle kendiliğinden ortaya çıkıyor gibi görünmektedir. Translokasyonlar, belirli kromozomların bölgeleri kopup yeniden düzenlendiğinde meydana gelir, bu da genetik materyalin kaymasına ve değiştirilmiş bir kromozom setine neden olur. Bu tür translokasyonlar, bilinmeyen nedenlerle kendiliğinden meydana gelebilir veya “dengeli” bir translokasyonun taşıyıcısı olan bir ebeveyn tarafından iletilebilir.
Yukarıda bahsedildiği gibi, monozomi 10p sıklıkla, timus ve paratiroid bezlerini ve bazı durumlarda diğer embriyonik yapıları oluşturan embriyonik yapıların anormal gelişiminin neden olduğu bir durum olan DiGeorge sendromunun (DGS) özellikleriyle ilişkilendirilebilir. DGS en yaygın olarak, kromozom 22’nin (22q11.2 [“DiGeorge sendromu kromozomal bölgesi” veya “DGCR” olarak bilinir) uzun kolundan (q) materyalin spontan (sporadik), küçük delesyonlarından (mikrodelesyonlar) kaynaklanır.
Bu tür vakalara bazen “klasik DiGeorge sendromu” denir. Bununla birlikte, DiGeorge sendromunda gözlemlenenlere benzer fenotipler, monozomi 10p dahil olmak üzere çeşitli kromozomal anormallikler ve hamilelik sırasında alkole veya belirli A vitamini benzeri bileşiklere (retinoidler) fetüsün maruz kalması gibi altta yatan başka nedenlere de sahip olabilir.
Bazı durumlarda, amniyosentez veya koryon villus örneklemesi (CVS) gibi testlerle doğumdan önce (doğum öncesi) kromozom 10, monozomi 10p tanısı önerilebilir. Amniyosentez sırasında, gelişmekte olan fetüsü çevreleyen bir sıvı örneği alınır ve analiz edilir. CVS, plasentanın bir kısmından doku örneklerinin çıkarılmasını içerir. Sıvı veya doku numunelerinde yapılan kromozomal analiz, monozomi 10p’nin varlığını ortaya çıkarabilir.
Kromozom 10, monozomi 10p, G-bantlı karyotip analizi veya kromozomal mikroarray analizi ile kapsamlı bir klinik değerlendirme, karakteristik fiziksel bulguların saptanması ve sitogenetik analize dayalı olarak doğumdan sonra da teşhis edilebilir veya doğrulanabilir. Bozuklukla ilişkili olabilecek belirli anormallikleri saptamaya ve/veya karakterize etmeye yardımcı olmak için özel testler de yapılabilir.
Bunlar, kan kalsiyum düzeylerini değerlendirmek için testler içerebilir; immünolojik çalışmalar; timus, paratiroid bezleri ve beyin anormalliklerini doğrulamak veya karakterize etmek için ileri görüntüleme teknikleri (örneğin, ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi [CT] taraması, manyetik rezonans görüntüleme [MRI]); ve kalbin yapısını ve işlevini değerlendiren çalışmalar (örneğin, röntgen görüntüleme, elektrokardiyogram [EKG], ekokardiyogram, kardiyak kateterizasyon).
Etkilenen bebekleri işitme bozukluğu açısından taramak için beyin sapı işitsel uyarılmış yanıtı (BAER) olarak bilinen testler de yapılabilir. BAER sırasında, beyin sapının işitme (işitsel) yollarını değerlendirmek için tıklama sesleri kullanılır ve yanıtlar kaydedilir. Bazı durumlarda, ek teşhis çalışmaları da önerilebilir.
Kromozom 10, monozomi 10p’nin tedavisi, her bireyde belirgin olan spesifik semptomlara yöneliktir. Bu tür bir tedavi, çocuk doktorları gibi tıp uzmanlarından oluşan bir ekibin koordineli çabalarını gerektirebilir; cerrahlar; bağışıklık sisteminin işleyişinde uzmanlar (immünologlar); endokrin bozukluğu uzmanları (endokrinologlar); kalp anormalliklerini teşhis eden ve tedavi eden doktorlar (kardiyologlar); işitme uzmanları; ve/veya diğer sağlık uzmanları.
Etkilenen bireylerin tedavisi semptomatik ve destekleyicidir. Hipoparatiroidizmi olanlar için tedavi, kalsiyum emilimine yardımcı olan kalsiyum ve D vitamini verilmesini içerebilir. Tekrarlayan enfeksiyonlara karşı artan duyarlılığı olan bireyler için, belirli enfeksiyonların önlenmesine ve agresif bir şekilde tedavi edilmesine yardımcı olmak için belirli antibiyotik, antiviral ve antifungal ilaçların ve diğer ajanların kullanılması gerekebilir.
Doktorlar ayrıca potansiyel olarak monozomi 10p ile ilişkili bazı kraniyofasiyal ve/veya diğer malformasyonlar için düzeltici cerrahi önerebilir. Ayrıca doğuştan kalp kusurları olanlarda bazı ilaçlarla tedavi, cerrahi müdahale ve/veya başka önlemler gerekebilir. Gerçekleştirilen spesifik cerrahi prosedürler, anatomik anormalliklerin ciddiyetine ve konumuna, bunlarla ilişkili semptomlara ve diğer faktörlere bağlı olacaktır.
Etkilenen çocukların potansiyellerine ulaşmalarını sağlamak için erken müdahale önemli olabilir. Yararlı olabilecek özel hizmetler, özel eğitim, fizik tedavi ve/veya diğer tıbbi, sosyal ve/veya mesleki hizmetleri içerir. Genetik danışmanlık, etkilenen çocukların aileleri için de faydalı olacaktır. Bu bozukluğun diğer tedavisi semptomatik ve destekleyicidir.
Not: Sunulan bilgilerin amacı herhangi bir hastalığı teşhis veya tedavi etmek, iyileştirmek veya önlemek değildir. Tüm bilgiler yalnızca genel bilginize yöneliktir, tıbbi tavsiye veya belirli tıbbi durumların tedavisinin yerine geçmez. Uygulamadan önce bu bilgileri doktorunuzla görüşün.