Heyecan, coşku, mutluluk, hüzün, duyarlılık, derin düşünce gibi daha çok soyut durumların, okuyucuyu etkileyici, duygulandırıcı ve hayran bıraktırıcı bir şekilde dile getirildiği metinlerde kullanılan anlatım türüne lirik anlatım (coşku ve heyecana bağlı anlatım) denir.
Coşku ve heyecana bağlı anlatımla oluşturulan metin türlerinin en önemlisi, şiirdir. Coşku ve heyecana bağlı anlatımla oluşturulan metinler; okuyucunun bir duyguyu derinlemesine hissetmesini, bazı konularda ruhsal doyuma ulaşmasını, içsel ve dışsal güzellikleri fark etmesini, yaşamı ve yaşam ötesini yeniden anlamlandırmasını sağlar. Bütün bunlar, bu anlatım türüyle oluşturulan metinlerin, okuyucunun daha çok duygusal tarafına seslendiğini gösterir.
Lirik Anlatım Türünün Özellikleri Nelerdir?
- Coşku ve heyecanı dile getiren metinler, şiirlerdir. Bununla birlikte, yazarın üslubuna bağlı olarak öykü, roman, tiyatro gibi metinlerde de coşku ve heyecan uyandıran bir anlatımdan yararlanılabilir.
- Coşku ve heyecanı dile getiren metinler, duyguları harekete geçirmek yanında kimi zaman okura edebi zevk vermek amacıyla da yazılabilir.
- Bu metinler, sevinç, özlem, mutluluk, mutsuzluk, heyecan gibi duyguları ifade eden anlatımlardır. Dolayısıyla bu metinlerde, özellikle duygu ve çağrışım değeri olan sözcükler seçilir.
- Sözcükler daha çok yan ve mecaz anlamlarda kullanılır.
- Anlatımda, söz sanatlarından, imgelerden yararlanılır.
- Coşku ve heyecanı dile getiren metin türü olan şiirlerde ahenk yaratmak için mısraların kümelenme biçiminden, sözcük tekrarlarından, sözcük seçiminin sağladığı ses akışlarından, aliterasyon ve asonanstan, uyak, redif ve ölçüden yararlanılabilir.
Lirik Anlatım ile Öyküleyici Anlatım Karşılaştırması
Coşku ve heyecana bağlı anlatımlar, daha çok, şiirle ifade edilirken öyküleyici anlatımlar, öykü, roman gibi düz yazılarda kullanılır.
Coşku ve heyecana bağlı anlatımlar, şiirle ifade edildikleri için bu anlatımlarda geleneksel olarak ölçü, uyak, redif ve söz sanatları bulunur. Buna karşın-yazar, süslü, sanatlı bir anlatım kaygısı gütmüyorsa öyküleyici anlatımlarda bu şiirsel unsurlar bulunmaz.
Coşku ve heyecana bağlı anlatımlarda “duygu ön planda olduğundan” çağrışımlara açık bir dil söz konusudur. Öyküleyici anlatımlarda ise “olay veya durum ön planda olduğundan” yer, zaman, kişiler, olay veya olay örgüsü bulunur.