Varoluşsal bir kriz, anlam, seçim ve yaşam özgürlüğü ile ilgili huzursuzluk duygularını ifade eder. İster varoluşsal bir kriz ya da varoluşsal kaygı olarak adlandırılsın, temel kaygılar aynıdır: “Hayatın doğası gereği anlamsız olduğu, varlığımızın limitleri ve sınırları olduğu için anlamsız olduğu ve bir gün hepimizin ölecek olması.”
Varoluşsal kaygı geçişler sırasında ortaya çıkma eğilimindedir ve genellikle güvenlik ve güvenliği kaybetmeyle ilişkili uyum sağlama güçlüğünü yansıtır. Örneğin, evden uzaklaşan bir üniversite öğrencisi veya zor bir boşanma süreci geçiren yetişkinler hayatlarını kurdukları temelin çökmekte olduğunu hissedebilir. Bu, kendi varlıklarının anlamını sorgulamaya yol açabilir.
Varoluşçular için varoluşsal kriz; bir yolculuk, bir farkındalık, gerekli bir deneyim ve karmaşık bir olgu olarak kabul edilir. Kendi özgürlüğünüzün ve hayatın bir gün sizin için nasıl sona ereceğinin farkındalığından ortaya çıkar.
Varoluşsal Bir Krizi Belirleme
Varoluşsal bir kriz sırasında, bir kişi aşağıdakiler dâhil olmak üzere çeşitli semptomlar yaşayabilir:
- Kaygı
- Depresyon
- Bunalmış hissetmek
- Arkadaşlardan ve sevdiklerinden uzak durma
- Motivasyon ve enerji eksikliği
- Yalnızlık
- Saplantılı endişe
Varoluşsal bir kriz genellikle aşağıdaki gibi büyük olaylardan sonra ortaya çıkar:
- Kariyer veya iş değişikliği
- Sevilen birinin ölümü
- Ciddi veya hayatı tehdit eden bir hastalığın teşhisi
- 40, 50 veya 65 gibi önemli bir yaşa girme
- Trajik veya travmatik bir deneyim yaşamak
- Çocuk sahibi olmak
- Evlilik veya boşanma
Aşağıdaki zihinsel sağlık durumlarına sahip insanlar da varoluşsal bir krize daha yatkın olabilir; ancak bu bozukluklar varoluşsal bir krize neden olmaz:
- Kaygı
- Sınırda Kişilik Bozukluğu (BPD)
- Depresyon
- Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)
Türleri:
“Varoluşsal kriz” pek çok konu türünü tanımlamak veya gruplandırmak için kullanılabilecek kapsayıcı bir terimdir.
Korku ve Sorumluluk
Varoluşçuluk, hepimizin hayatta seçimler yapmakta özgür olduğumuzu vurgular ve bu seçim yapma özgürlüğü sorumlulukla beraber gelir. Her hâlükârda ölümün nihai kaderi göz önüne alındığında, eylemleriniz hayatınızın daha büyük resmiyle ilişkilendirilerek bakıldığında anlamsız görünebilir.
Bu şekilde, özgürlük umutsuzluğa yol açabilir ve özgürlükle gelen sorumluluk endişeye neden olabilir. Ne sıklıkla karar vermekte zorlandınız ve bunun yanlış karar olduğundan korktunuz? Yanlış seçim yapma korkusu varoluşsal endişeye bağlı özgürlük hakkında öfkeyi yansıtır.
Varoluşçular, bu kaygı ya da öfkeye sahip olduğumuza inanırlar çünkü “doğru” bir yol ve bize ne yapacağımızı söyleyecek bir rehber yoktur. Özünde, her birimiz kendi yaşamımızda anlam ifade etmeliyiz. Eğer bu sorumluluk çok büyük geliyorsa bizi bu kaygı hissinden koruyan davranış biçimlerine geri dönebiliriz.
Hayatın Anlamı
Varoluşsal kaygı ile mücadele ediyorsanız “Hayatın anlamı nedir?” diye soruyor olabilirsiniz. Yaşamınızda intikaller boyunca ilerledikçe, tanıdık bir bağlam ve yapının güvenliğini kaybettiğinizde hayatın manasını sorgulayabilirsiniz. Eğer sondaysanız sonuç sizin ölümünüzdür. Peki neden bir şeyleri isteksizce laf olsun diye yaparız?
Fransız filozof, gazeteci ve yazar Albert Camus, başka türlü anlamsız bir yaşam olarak görülebilecek şey için tutkulu olma yeteneğinin yaşamın kendisinin takdirini yansıttığını ileri sürmüştür. Eğer son için ya da “amaç” için yaşamaya çalışmayı bırakıp “varlık”ın kendi ameli için yaşamaya başlayabilirseniz hayatınız onu tamamen yaşamak, dürüstlüğü seçmek ve tutkulu olmaktan ibaret hâle gelir. Bu şaşırtıcı olmayan bir şekilde tıbbi anksiyete modelinde geçen farkındalık meditasyonunun temeli gibi görünüyor.
Gerçeklik
Varoluşsal bir kriz sizi gerçekliğe sürükleyebilir, aynı zamanda kaygıyı da getirebilir. Varlığınızın geçiciliği ve onu nasıl yaşadığınıza dair düşünceleriniz olabilir. Her gün canlı uyanacağınızın kıymetini bileceğinizi kabul etmeyi bıraktığınızda endişe fakat aynı zamanda daha derin anlamlı bir hayat yaşayabilirsiniz.
Sizi bu kadar rahatsız eden tüm günlük sıradan sorunların artık önemli görünmediğini ve bunlar hakkındaki bütün düşüncelerin, korkuların ve kaygıların azaldığını fark edebilirsiniz çünkü çok büyük bir sorunla karşı karşıyasınızdır.
Hayatınız sona erdiğinde bunlardan herhangi biri önemli olacak mı? Hangi kariyeri seçtiğiniz, ne kadar paranız olduğu veya hangi arabayı kullandığınız önemli olacak mı?
Hayat Değiştiren Büyük Olaylar ve Hayatın Evreleri
Birçok insan çocukluktan yetişkinliğe veya yetişkinlikten yaşlılığa olduğu gibi yeni bir evreye girdiklerinde varoluşsal kriz geçirirler. Mezuniyetler, yeni bir işe başlama ya da kariyer değişikliği, evlilik veya boşanma, çocuk sahibi olma ve emeklilik gibi büyük olaylar da varoluşsal bir krize yol açabilir.
Ölüm ve Hastalık
Eşi, ebeveyni, kardeşi, çocuğu ya da sevilen birini kaybetmek genellikle insanları kendi ölümleriyle yüzleşmeye ve kendi yaşamlarının anlamını sorgulamaya iter. Benzer şekilde, ciddi veya yaşamı tehdit eden bir hastalıkla karşı karşıyaysanız ölüm düşünceleri ve yaşamın anlamı ile boğulmanıza neden olan varoluşsal bir kriz yaşayabilirsiniz.
Varoluşsal Kaygıyı Aşmak İçin İpuçları
Varoluşsal kaygının, yaşamdaki uç sınırlar olan ölüm ve şansın farkındalığıyla ilgili olduğu düşünüldüğünde bu tür kaygı patolojiktense daha çok kaçınılmaz olarak görülebilir. Bu nedenle, her birimiz bu kaygıyı ortadan kaldırmaktansa bunla “yaşamak” için bir yol bulmak zorundayız- varoluşçuların tartıştığı kadarıyla.
Varoluşsal bir krize yanıt vermenin hem yararlı hem de yardımcı olmayan yolları vardır. Birisi, hiç yaşamamak ya da yaşamdan vazgeçmeyi seçmek. Diğeri de gerçek bir hayat yaşamayacak kadar günlük dikkat dağıtıcıların içine çekilmek. Bunun varoluşsal kaygıya yer bırakmadığı gibi aynı zamanda gerçek bir yaşama da yer bırakmadığı söylenir.
Bu özünde uyumsuz bir başa çıkma ya da kaçınma stratejisidir. Hayatta “gözleri kapalı” ilerleyen, asla büyük resme bakmayan kaç insan tanıyorsunuz?
Ancak varoluşsal bir kriz yaşamak olumlu da olabilir; sizi hayattaki amacınızı sorgulamaya zorlayabilir ve yön vermenize yardımcı olabilir. Varoluşsal bir krizi sizin veya sevdiğiniz biri için olumlu bir deneyim haline getirmek için bunlardan yardım alabilirsiniz:
- Bir yere yazın. Bu varoluşsal kaygının sizi motive etmesine ve sizi daha gerçek bir yaşama doğru yönlendirmesine izin verebilir misiniz? Bu kaygı size dünyayla ilişkiniz hakkında ne öğretebilir? Bir not defteri çıkarın ve bu sorular hakkındaki düşüncelerinizi not alın. Varoluşsal bir krizle nasıl başa çıkacağınızı bu soruların cevaplarında bulacaksınız.
- Destek alın. Varoluşsal kaygınız hakkında sevdiklerinizle konuşmak farklı bir yaşam perspektifi kazanmanıza yardımcı olabilir ve size onların yaşamları üzerindeki olumlu etkiyi hatırlatabilir. Onlardan sizin en pozitif ve beğenilen özelliklerinizi belirlemenize yardımcı olmalarını isteyin.
Meditasyonu deneyin. Meditasyon, olumsuz düşünceleri olumlu düşüncelerle değiştirmenize ve varoluşsal bir krize bağlı kaygı ve saplantılı endişeyi önlemenize yardımcı olabilir.
Tarihçe
“Varoluşsal kriz” teriminin kökleri, varoluşun anlamı ve amacına genel ve bireysel bir bakış açısıyla odaklanan varoluşçuluk felsefesine dayanmaktadır. Varoluşçular, kaygıyı psikiyatristlerden ve psikologlardan farklı bir şekilde görürler. Kaygıyı çözülmesi gereken bir sorun olarak algılamaktansa bunu herkesin yaşayacağı hayatın kaçınılmaz bir parçası, olumlu bir olay ve bize yaşamla ilgili önemli dersler verebilecek bir şey olarak görürler.
Yaşamın en uç endişelerini ölüm, özgürlük, soyutlanma ve anlamsızlık olarak görürler. Bu endişelerin korku ve endişe duygularına neden olduğu düşünülmektedir çünkü seçimlerimizin doğru olduklarından asla emin olamayız ve bir kere seçim yapıldıktan sonra alternatifin reddedilmesi zorunludur. 1844’te Danimarkalı filozof Soren Kierkegaard şöyle yazmıştı: “Kim kaygılı olmayı doğru şekilde öğrendiyse gerçeği öğrenmiştir.” Bu, varoluşsal kaygının günlük sıkıntılarla ilgili korkunun ötesine geçtiği fikrini ifade eder.
Tedavi
Varoluşsal kaygı ile başa çıkmak için belirli bir tedavi olmamasına rağmen yardımcı olabilecek tedaviler vardır. Örneğin, bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve ilaç tedavisi, anksiyete, depresyon ve intihar düşünceleri de dahil olmak üzere varoluşsal kaygının beraberinde gelen diğer akıl sağlığı sorunları semptomlarının belirlenmesinde yardımcı olabilir.
Bir profesyonelle konuşmak varoluşsal kaygıyı azaltmada çok yardımcı olabilir. Kendinizi bir geçiş veya hayatınızı değiştiren bir olay nedeniyle varoluşsal kaygıyla boğuşurken bulursanız anlam bulmaya odaklı öz bakım yaklaşımları da yardımcı olabilir.
İntihara eğilimli düşünceleriniz varsa, eğitimli bir danışmandan destek ve yardım almak için 0850 455 00 70 numaralı telefondan veya http://genclikdestekhatti.org.tr web adresinden Gençlik Destek Hattı ile iletişime geçiniz.[*]
Kaynak: verywellmind.com | What Is an Existential Crisis?
Çevirenin notu: [*] Orijinal metinde intihar eğilimlerine karşı verilmiş olan iletişim adresleri ABD tabanlı adresler olup, adres Türkiye’de aynı çalışmayı yürüten ve danışmanlık yapan bir kurum ile değiştirilmiştir.
Editörün Notu: Okumuş olduğunuz yazı ilk olarak verywellmind.com adresinde yayınlanmış olup İngilizce’den Türkçe’ye Kübra İşçi tarafından tercüme edilmiştir.
Arlin Cuncic: 2007 yılından bu yana Sosyal Anksiyete Bozukluğu (SAD) olanların ve hayatlarındaki insanların karşılaştıkları mücadeleler hakkında yazmıştır. Bağımlılık ve Akıl Sağlığı Merkezi’ndeki bilişsel-davranışçı terapi birimi , Çoklu Sağlık Sistemleri (psikolojik test yayıncısı) ve Thames Valley Bölge Okul Kurulu da dahil olmak üzere Kanada, Ontario’da çeşitli akıl sağlığı ve araştırma alanlarında çalıştı. Cuncic, Western Ontario Üniversitesi, Londra, Ontario, Kanada’dan psikoloji alanında lisans derecesi ve Toronto, Kanada’daki York Üniversitesi’nden klinik psikoloji alanında yüksek lisans derecesi almıştır.