ARDS (Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu)
Akut solunum sıkıntısı sendromu (ARDS), sıvının akciğerlere sızmasına izin veren, hayatı tehdit eden bir akciğer hasarıdır. Nefes almak zorlaşır ve oksijen vücuda giremez. ARDS’a yakalanan çoğu insan, travma veya hastalık nedeniyle zaten hastanededir. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
ARDS nedir?
Akut solunum sıkıntısı sendromu olarak da bilinen ARDS, akciğerlerinizdeki küçük, elastik hava keselerinde (alveoller) sıvı biriktiğinde ortaya çıkar. Sıvı, ciğerlerinizin yeterli hava ile dolmasını engeller, bu da kan dolaşımınıza daha az oksijen ulaşması anlamına gelir. Bu durum organlarınızı çalışması için ihtiyaç duydukları oksijenden mahrum bırakır.
ARDS tipik olarak zaten kritik derecede hasta olan veya önemli yaralanmaları olan kişilerde ortaya çıkar. ARDS’ın ana semptomu olan şiddetli nefes darlığı, genellikle şiddetli yaralanma veya enfeksiyondan sonra birkaç saat ila birkaç gün içinde gelişir.
ARDS geliştiren birçok insan hayatta kalamaz. Ölüm riski yaş ve hastalığın şiddeti ile artar. ARDS’tan kurtulan insanlardan bazıları tamamen iyileşirken diğerleri akciğerlerinde kalıcı hasar görür.
ARDS neden olur?
ARDS’ın biyolojik nedeni, akciğerlerdeki en küçük kan damarlarından kanın oksijenlendiği küçük hava keselerine sızan sıvıdır. Normalde koruyucu bir zar bu sıvıyı damarlarda tutar. Bununla birlikte, ciddi hastalık veya yaralanma zara zarar vererek sıvı sızmasına yol açabilir.
ARDS’ın altında yatan nedenler şunlardır:
- Sepsis: ARDS’ın en yaygın nedeni, kan dolaşımının ciddi ve yaygın bir enfeksiyonu olan sepsistir.
- Zararlı maddelerin solunması: Yüksek konsantrasyonlarda duman veya kimyasal dumanlar solumak ARDS ile sonuçlanabilir.
- Şiddetli zatürre: Şiddetli pnömoni hastalığı genellikle tüm akciğeri etkiler.
- Baş, göğüs veya diğer büyük yaralanma: Düşme veya araba kazaları gibi kazalar, akciğerlere veya beynin nefes almayı kontrol eden bölümüne doğrudan zarar verebilir.
- Koronavirüs hastalığı 2019 (COVID-19): Şiddetli COVID-19’u olan kişiler ARDS geliştirebilir.
- Diğer nedenler: Bunlar arasında pankreatit (pankreas iltihabı), büyük kan transfüzyonları ve yanıklar vardır.
Kimler risk altındadır?
ARDS geliştiren çoğu insan zaten başka bir durum nedeniyle hastaneye kaldırılmıştır ve çoğu kritik derecede hastadır. Kan dolaşımınızda yaygın bir enfeksiyon (sepsis) varsa, özellikle risk altındasınız demektir.
Kronik alkolizm öyküsü olan kişilerde ARDS gelişme riski daha yüksektir. Ayrıca ARDS’tan ölme olasılıkları daha yüksektir.
ARDS belirtileri nelerdir?
ARDS’ın belirtileri, nedenine, ciddiyetine ve ayrıca altta yatan kalp veya akciğer hastalığının varlığına bağlı olarak değişebilir. Genel belirtiler aşağıdakileri içerir:
- Şiddetli nefes darlığı
- Yorucu ve alışılmadık derecede hızlı nefes alma
- Düşük kan basıncı
- Kafa karışıklığı ve aşırı yorgunluk
Ne zaman bir doktora görünmeli?
ARDS genellikle büyük bir hastalığı veya yaralanmayı takip eder ve etkilenen çoğu insan zaten hastaneye kaldırılmıştır.
ARDS nasıl teşhis edilir?
ARDS’ı tanımlamak için belirli bir test yoktur. Teşhis fizik muayene, göğüs röntgeni ve oksijen seviyelerine dayanır. Benzer semptomlara neden olabilecek diğer hastalıkları ve durumları (örneğin belirli kalp problemlerini) ekarte etmek de önemlidir.
Görüntüleme testleri
Görüntüleme prosedürleri şunları içerir:
- Göğüs röntgeni: Göğüs röntgeni, ciğerlerinizin hangi kısımlarında ve ciğerlerin ne kadarında sıvı bulunduğunu ve kalbinizde bir sorun olup olmadığını ortaya çıkarabilir.
- Bilgisayarlı tomografi (BT): Bir BT taraması, birçok farklı yönden alınan X-ışını görüntülerini iç organların enine kesit görünümlerinde birleştirir. BT taramaları, kalp ve akciğerlerdeki yapılar hakkında ayrıntılı bilgi sağlayabilir.
Laboratuvar testleri
Bileğinizdeki bir arterden kan kullanılarak yapılan bir test, oksijen seviyenizi ölçebilir. Diğer kan testleri türleri enfeksiyon veya anemi belirtilerini kontrol edebilir. Doktorunuz akciğer enfeksiyonunuz olduğundan şüphelenirse, enfeksiyonun nedenini belirlemek için hava yolunuzdaki sekresyonlar test edilebilir.
Kalp testleri
ARDS’ın belirtileri belirli kalp problemlerine benzer olduğundan, doktorunuz aşağıdaki gibi kalp testleri önerebilir:
- Elektrokardiyogram: Bu ağrısız test, kalbinizdeki elektriksel aktiviteyi izler. Vücudunuza birkaç kablolu sensör takmayı içerir.
- Ekokardiyogram: Kalbin bir sonogramı olan bu test, kalbinizin yapıları ve işlevi ile ilgili sorunları ortaya çıkarabilir.
ARDS nasıl tedavi edilir?
ARDS tedavisinde ilk hedef, kanınızdaki oksijen seviyelerini iyileştirmektir. Oksijen olmadan organlarınız düzgün çalışamaz.
Oksijen tedavisi
Kan dolaşımınıza daha fazla oksijen almak için doktorunuz muhtemelen şunları kullanacaktır:
- Ek oksijen: Daha hafif semptomlar için veya geçici bir önlem olarak, oksijen burnunuza ve ağzınıza sıkıca oturan bir maske aracılığıyla verilebilir.
- Mekanik havalandırma: ARDS’lı çoğu insanın nefes almak için bir makinenin yardımına ihtiyacı olacaktır. Mekanik bir solunum cihazı (ventilatör) havayı ciğerlerinize iter ve sıvının bir kısmını hava keselerinden dışarı iter.
Sıvı kontrolü
Damar içi sıvı miktarını dikkatli bir şekilde yönetmek çok önemlidir. Çok fazla sıvı akciğerlerde sıvı birikimini artırabilir. Çok az sıvı, kalbinizi ve diğer organlarınızı zorlayabilir ve şoka neden olabilir.
İlaç tedavisi
ARDS’lı kişilerde ilaç tedavisindeki hedef genellikle aşağıdakileri içerir:
- Enfeksiyonları önlemek ve tedavi etmek
- Ağrı ve rahatsızlığı gidermek
- Bacaklarda ve akciğerlerde kan pıhtılaşmasını önlemek
- Mide reflüsünü en aza indirmek
- Hastalığı yatıştırmak
Yaşam tarzı ve ev ilaçları
ARDS’tan etkileniyorsanız, aşağıdaki öneriler akciğerlerinizi korumanıza yardımcı olabilir:
- Sigarayı bırakmak: Sigara içiyorsanız, bırakmak için yardım isteyin ve mümkün olduğunca pasif içicilikten kaçının.
- Aşı olmak: Yıllık grip aşısı ve beş yılda bir zatürre aşısı akciğer enfeksiyonu riskinizi azaltabilir.
ARDS komplikasyonları nelerdir?
ARDS’ınız varsa, hastanedeyken başka tıbbi problemler geliştirebilirsiniz. En yaygın sorunlar şunlardır:
- Kan pıhtıları: Solunum cihazıyla hastanede yatmak, özellikle bacaklarınızdaki derin damarlarda kan pıhtısı geliştirme riskinizi artırabilir. Bacağınızda bir pıhtı oluşursa, bir kısmı kopabilir ve kan akışını engelleyerek akciğerlerinizden birine veya her ikisine (pulmoner emboli) gidebilir.
- Akciğer iflası (pnömotoraks): Çoğu ARDS vakasında, vücuttaki oksijeni artırmak ve sıvıyı akciğerlerden dışarı çıkarmak için ventilatör adı verilen bir solunum makinesi kullanılır. Bununla birlikte, ventilatörün basıncı ve hava hacmi, gazı bir akciğerin çok dışındaki küçük bir delikten geçmeye zorlayabilir ve bu akciğerin çökmesine neden olabilir.
- Enfeksiyonlar: Ventilatör doğrudan soluk borunuza yerleştirilmiş bir tüpe takılı olduğundan, mikropların akciğerlerinizi enfekte etmesini ve daha fazla zarar vermesini çok daha kolay hale getirir.
- Yara izi (pulmoner fibroz): ARDS’ın başlamasından sonraki birkaç hafta içinde hava keseleri arasındaki dokuda yara izi ve kalınlaşma meydana gelebilir. Bu, ciğerlerinizi sertleştirir ve oksijenin hava keselerinden kan dolaşımınıza akmasını daha da zorlaştırır.
İyileştirilmiş tedaviler sayesinde, daha fazla insan ARDS’tan kurtuluyor. Bununla birlikte, hayatta kalanların çoğu aşağıdaki gibi potansiyel olarak ciddi ve bazen kalıcı etkilerle sonuçlanır:
- Solunum problemleri: ARDS’lı birçok kişi, akciğer fonksiyonlarının çoğunu birkaç ay ila iki yıl içinde düzeltir, ancak diğerlerinin hayatlarının geri kalanında solunum problemleri olabilir. Tedavilere iyi yanıt veren insanlar bile genellikle nefes darlığı ve yorgunluk çeker ve birkaç aylığına evde ek oksijene ihtiyaç duyabilir.
- Depresyon: ARDS’tan kurtulanların çoğu, tedavi edilebilir bir depresyon döneminden geçtiğini de bildirmiştir.
- Hafıza ve net düşünme ile ilgili sorunlar: Sakinleştiriciler ve kandaki düşük oksijen seviyeleri ARDS’tan sonra hafıza kaybına ve bilişsel sorunlara yol açabilir. Bazı durumlarda etkiler zamanla azalabilir, ancak bazılarında hasar kalıcı olabilir.
- Yorgunluk ve kas güçsüzlüğü: Hastanede ve ventilatörde olmak kaslarınızın zayıflamasına neden olabilir. Tedaviden sonra kendinizi çok yorgun hissedebilirsiniz.
Kaynak ve ileri okuma:
- https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-ards-ve-sepsis-guncel-degerlendirme-ve-tedavi-63862.html
- https://tr.m.wikipedia.org/wiki/Akut_solunum_s%C4%B1k%C4%B1nt%C4%B1s%C4%B1_sendromu
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/ards/symptoms-causes/syc-20355576
- https://www.lung.org/lung-health-diseases/lung-disease-lookup/ards
- https://www.webmd.com/lung/ards-acute-respiratory-distress-syndrome
- https://www.healthline.com/health/acute-respiratory-distress-syndrome