Bir paragrafta yer alan düşünce veya duygu çok kez bir cümlede anlatılamaz. Fikir veya duygu önce belirlenir sonra açıklanmaya, tanımlanmaya çalışılır. O fikrin, o duygunun anlaşılır hale getirilmesi için değişik yollardan yararlanılır. Ancak bu sağlanırken kompozisyonda esas olan bütünlük yitirilmemeli, dağınıklığa düşülmemelidir.
O nedenle her paragrafta giriş, gelişme, sonuç bölümleri yer alır. Bu bölümler paragrafta temel olan duygu ve düşüncenin ortaya konduğu, açıklandığı, sonuçlandırıldığı bölümlerdir. Böyle bir paragrafta fikir veya duyguya yer veren esas cümle mutlaka vardır. Bugün konu cümlesi de denilen bu cümle, paragrafın herhangi bir yerinde bulunabilir. Yazar, yazdıklarının etki durumunu düşünerek bu cümleyi başa, ortaya, sona koyabilir.
Paragrafta konu cümlesinde yer alan fikir veya duygu, tanım ve açıklama, tasvir, örnek verme, kanıtlama, zıt görüşlerle kanıtlama, konu cümlesindeki fikrin tekrarı ile açılabilir. Her fırsatta belirtildiği gibi kompozisyonda bütünlük ve düzenlilik esastır. O yüzden iyi bir paragrafta cümleler birbirini bütünlemeli, birbirine iyi bağlanmalıdır. Fikir ve duygular düzen içinde anlatılmalı, fikirlerin etki durumu dikkate alınarak, paragrafta önemlerine göre sıralanmalıdır. Fikirlerin düzenlenişinde zaman sırası ve mantık ilkeleri esas alınmalıdır. Sözgelişi; fikirlerin düzeninde tümden gelim veya tüme varım ilkesinden faydalanılmalıdır.
Paragrafta giriş gelişme - sonuç:
Büyük bir dil devrimi içindeyiz. Dili her zaman, her yerde, her şeyde düşünmemiz gerekir (Giriş). Bir takvim yaprağında, bir sokak ilanında, parklara diktiğimiz levhalarda, lokanta listelerinde, hâsılı her yerde, bir bir dil davası karşısında bulunduğumuzu unutmamalıyız. Binlerce insan tarafından okunacak bozuk cümlenin birçok kişinin aklını çelebileceğini unutmamalıyız (Gelişme). Sağlam bir dile ancak böylelikle sahip olabiliriz (Sonuç) Orhan Veli