Yükseklik ve Denizden Yükseklik
Çok yukarılarda uçan (balonda: seyahat eden) birinin o an hangi yükseklikte uçtuğunu (balonda: seyahat ettiğini) anlaması hiçte kolay değildir. Çoğunlukla yükseklik arttıkça azalan hava basıncını gösteren bir barometre ile fikir sahibi olunur.
yükseklik
Resim 1: Yükseklik ve Denizden Yükseklik
yükseklik
Resim 1: Yükseklik ve Denizden Yükseklik
Bununla ilgili olarak iki kavram kullanılır:
- Yükseklik (height) uçan cismin o anki konumu ile düşey yönde yeryüzüne olan aradaki mesafedir (yani yeryüzü üzerindeki yükseklik).
- Denizden yükseklik (altitude) uçan cisim ile deniz seviyesi arasındaki yükseklik farkıdır. (bir başka deyimle „Normal Sıfır”).
Çeşitli barometrik yükseklik ölçerlerin kalibrasyonu sırasında bu iki kavram arasında ki farka çok dikkat edilmelidir. Eğer hava basıncının ayar ölçüsü olduğunu kabul ediliyorsa, şunlara dikkat edilmelidir:
- Barometrik yükseklik ölçerimi "normal sıfıra" kalibre etmek için her sefer deniz kıyısındaki bir havaalanı imkanı olmayabilir. Eğer deniz seviyesinden yüksekte bulunan bir havaalanında kalibrasyonu yapacaksam bu seferde buranın denizden yüksekliğini bilmek gerekir.
- Fakat bulunulan konuma bağlı olarak meteorolojik anlamda birkaç yüz metrelik yükseklik farkları için benzetimlenmiş (simüle edilmiş) alçak- ve yüksek basınç bölgeleri olabileceğini de bu ayar sırasında unutulmamalıdır.
- Elde hiç bir veri yoksa o zaman herhangi bir standart değere ayarlamak ve bunun getireceği hatalara da katlanmak gerekir.
Yükseklik ve Denizden Yükseklik kavramları ile ilgili diğer terimler:
- Jeoid: Jeoid ortalama deniz seviyesi, tüm dünya üzerinde eş yerçekimine sahip ortalama deniz seviyesine en iyi uyan yüzey demektir. Bu kuraldışı fakat düz yüzeylere jeoid denir.
- Jeoidal Yükseklik: Jeoidal yükseklik, WGS-84 elipsoidi üzerinde yada altında jeoid üzerinde bulunan herhangi bir noktadan elipsoit yüzeyine dik çizilen hattın uzunluğudur. (WGS = World Geodetic System)
- Ortometrik Yükseklik: Ortometrik yükseklik jeoidin altında yada üzerinde, yerin fiziksel yüzeyinde bulunan bir noktadan, hemde jeoidden geçerek WGS-84 elipsoit yüzeyine dik çizilen hattın uzunluğudur. Bu yükseklik genel olarak coğrafi haritalarda yükseklik olarak yer alır.
- Ortometrik Denizden Yükseklik: Ortometrik Denizden Yükseklik jeoidin altında yada üstünde bulunan bir uçağın hem uçaktan hemde jeoidden geçerek WGS-84 elipsoit yüzeyine dik çizilen hattın uzunluğudur.
- Jeodetik Yükseklik: Jeodetik yükseklik elipsoit altında yada üzerinde bulunan yeryüzünün bir fiziksel noktasının bu noktadan WGS-84 elipsoit yüzeyine dik çizilen hattın uzunluğudur
- Jeodetik Denizden Yükseklik: Jeodetik Denizden Yükseklik elipsoit altında yada üstündeki bir uçaktan WGS-84 elipsoit yüzeyine dik çizilen hattın uzunluğudur.
- Barometrik Denizden Yükseklik: Barometrik Denizden Yükseklik uçak ile ortalama deniz seviyesi (yani jeoid) arasında standart koşullardaki bir günde ölçülen yüksekliktir.
- Gerçek Denizden Yükseklik: Gerçek Denizden Yükseklik bir uçağın ortalama deniz seviyesine (jeoide) olan gerçek yüksekliğidir.
- Sistem Denizden Yükseklik: Uçakların jeoid üzerindeki MCDU (Multifunction Control and Display Unit) yükseklik gösterimi Sistem Denizden Yüksekliği olarak adlandırılır.
Aşağıdaki kelimeler denizden yükseklik ölçümünün kaynağını belirtmek için ön ek olarak kullanılır:
- Barometrik: Meteorolojik verilerle bulunan ortalama denizden yüksekliği belirtir (meteorolojik veri bilgisayarı ile).
- Baro-Eylemsizlik (Baro-Inertial): INU (Inertial Navigation Unit) kaynaklı bir denizden yükseklik olduğunu belirtir. (INU da bir tümleyen süzgeç, denizden yükseklik optimal değerini hesaplamak için, barometrik basınç ve düşey ivme ile çalışır).
- GPS: GPS alıcısından gelen yüksekliği belirtir.
Yer Yüzeyine Yükseklik: Yer Yüzeyine bir uçağın yüksekliği uçak ile yer yüzeyi arasındaki dik mesafedir. Bu mesafe ortometrik denizden yükseklik ile ortometrik yükseklik, ve keza jeodetik denizden yükseklik ile jeodetik yükseklik arasındaki farka eşittir.
Hedef Üzerindeki Yükseklik: Hedef üstündeki uçağın yüksekliği (veya hedef açıklığı yada hedef dikey menzil açıklığı) uçak ile hedefin yada kitlenilen hedef noktasının yüksekliğidir.