VERGİ HATALARI VE VERGİ HATALARININ DÜZELTİLMESİ
Vergi Hatalarının Düzeltilmesinin Önemi
Vergilendirme işlemlerindeki belli sakatlıkların giderilmesini sağladığından düzeltme yolu bir yandan verginin yasallığı ilkesinin sübjektif idari işlemler bakımından gerçekleşmesine yol açar; böylece anayasal hukuk devleti ilkesinin işlerlik kazanmasında da rol oynar.
Mali hukuk bakımından düzeltme yolu, hatalı vergilendirme işlemini ortadan kaldırdığından, düzeltilen vergi bakımından ve düzeltme miktarı itibariyle, vergi borcunu sona erdiren nedenlerden birini oluşturmaktadır.[1]
Vergi hatası:
VUK Madde 116 –‘’Vergi hatası, vergiye mütaallik hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınmasıdır.’’
Hesap hataları:
VUK Madde 117 – ‘’Hesap hataları şunlardır:
- Matrah hataları: Vergilendirme ile ilgili beyanname, tahakkuk fişi, ihbarname, tekalif cetveli ve kararlarda matraha ait rakamların veya indirimlerin eksik veya fazla gösterilmiş veya hesaplanmış olmasıdır.
- Vergi miktarında hatalar: Vergi nispet ve tarifelerinin yanlış uygulanması, mahsupların yapılmamış veya yanlış yapılmış olması, birinci bentte yazılı vesikalarda verginin eksik veya fazla hesaplanmış veya gösterilmiş olmasıdır.
- Verginin mükerrer olması: Aynı vergi kanununun uygulanmasında belli bir vergilendirme dönemi için aynı matrah üzerinden bir defadan fazla vergi istenmesi veya alınmasıdır.’’
Vergilendirme hataları VUK’ta şu şekilde düzenlenmiştir:
Madde 118 – ‘’Vergilendirme hataları şunlardır:
- Mükellefin şahsında hata: Bir verginin asıl borçlusu yerine başka bir kişiden istenmesi veya alınmasıdır;
- Mükellefiyette hata: Açık olarak vergiye tabi olmıyan veya vergiden muaf bulunan kimselerden vergi istenmesi veya alınmasıdır;
- Mevzuda hata: Açık olarak vergi mevzuuna girmiyen veya vergiden müstesna bulunan gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınmasıdır.
- Vergilendirme veya muafiyet döneminde hata: Aranan verginin ilgili bulunduğu vergilendirme döneminin yanlış gösterilmiş veya süre itibariyle eksik veya fazla hesaplanmış olmasıdır.’’
Yukarıda çözümlediğimiz 116. 117. ve 118. madde ile, vergi hatasını şöyle tanımlayabiliriz: Vergi hatası, doğrudan vergi miktarını etkileyerek fazla, eksik vergi tarh, tahakkuk ve tahsiline yol açan maddi yanlışlıklar ya da değerlendirme yanlışlıklarıdır.
Herhangi bir vergilendirme işleminin taşıdığı sakatlığın vergi hatası sayılabilmesi için ilk olarak, haksız bir işlem bulunmalıdır. ‘’ Haksız’’ olma unsurunu hukuka ve yasaya aykırılık şeklinde anlamak gerekir. Bu haksız işlem sonucu fazla ya da eksik vergi alınması sözkonusu olmalıdır. Bu unsurdan anlaşılacağı gibi, sakat işlem vergi dairesi lehine olabileceği gibi bunun tersi de geçerlidir. Haksız vergilendirme ile fazla ya da eksik vergi alınması ya da istenmesi bir başka unsur olarak ilgili hükümden çıkmaktadır. Diğer bir değişle vergi hatası taşıyan işlem vergilendirme sürecinin tarh aşamasında olduğu gibi tahsil aşamasında da yapılmış olabilir.
VUK’ta vergi hataları 2 ana başlık halinde düzenlenmiştir. Bunlar hesap hataları ve vergilendirme hatalarıdır.
‘’a)Hesap Hataları
Hesap hataları, vergi ile ilgili hesaplarda yapılan ve vergi miktarını etkileyen hatalardır. Bu çeşit hatalar, VUK2un 117. Maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:
1)Matrah Hataları
Matrah hataları: Vergilendirme ile ilgili beyanname, tahakkuk fişi, ihbarname, tekalif cetveli ve kararlarda matraha ait rakamların veya indirimlerin eksik veya fazla gösterilmiş veya hesaplanmış olmasıdır.(VUK Md. 117/1).
Söz konusu hatalar, belirtilen belgeler üzerinde matrahın eksik veya fazla hesaplanması sonucu ortaya çıkan hatalardır. Rakamların yanlış yazılması veya indirimlerin gereğinden az veya fazla olması da matrah hatası olarak kabul edilebilir.
Matrah hatasından söz edilebilmesi için yapılan hatanın kişinin takdirinden veya değerlendirmesinden kaynaklanmaması gerekir. Örneğin, yükümlünün, Emlak Vergisi’ne esas teşkil eden gayrimenkulün değerini yüksek takdir etmesi sonucu fazla vergi ödemesi neticesinde, matrah hatasından söz edilmez. Öte yandan, yükümlü, seçimlik hakkını kendi aleyhine kullanması sonucu fazla vergi ödemesini matrah hatası olarak ileri süremez. Örneğin, yükümlü maliyet veya emsal bedelden birini seçerek değerleme yapacaksa bunlardan aleyhine olanı seçmesi gibi.
2)Vergi Miktarında Hatalar
Vergi miktarında hata VUK’ta şu şekilde tanımlanmıştır: ‘’Vergi miktarında hatalar, vergi nispet ve tarifelerin yanlış uygulanması, mahsupların yapılmamış veya yanlış yapılmış olması birinci bentte yazılı vesikalarda verginin eksik veya fazla hesaplanmış veya gösterilmiş olmasıdır.’’
Buna göre vergi oranının, kanunda gösterilen orandan az veya çok uygulanması, artan oranlı vergilerde basamakların yanlış uygulanması, yurt içi veya yurt dışında ödenen vergilerin az veya fazla indirilmiş olması, vergi miktarında hatalara örnek teşkil eder.
3)Verginin Mükerrer Olması
Mükerrer (çifte) vergi, bir vergilendirme döneminde, herhangi bir verginin birden fazla istenip alınmasıdır.
VUK’ta mükerrer vergileme şu şekilde tanımlanmıştır: ‘’Verginin mükerrer olması, aynı vergi kanununun uygulanmasında belirli bir vergilendirme dönemi için aynı matrah üzerinden bir defadan fazla vergi istenmesi veya alınmasıdır.’’
Mükerrer vergilendirme çoğunlukla aynı yükümlünün işyeri ve ikametgahlarının farklı vergi dairelerinin yetki alanı içerisinde olması durumunda ortaya çıkmaktadır. Vergi dairelerinden birinin düzeltme yapması suretiyle çifte vergilendirme önlenmektedir. ‘’[2]
b)Vergilendirme Hataları
‘’1)Mükellefin Şahsında Hata:
Bir verginin asıl borçlusu yerine başka bir kişiden vergi istenmesi veya alınmasıdır. Vergi tahsil edilmişse alınan vergi red ve iade edilir. (VUK m. 118/1, 120)
‘’Madde 118 – Vergilendirme hataları şunlardır:
- Mükellefin şahsında hata: Bir verginin asıl borçlusu yerine başka bir kişiden istenmesi veya alınmasıdır;….’’
Bu hatalar düzeltme fişine dayanılarak düzeltilir. Hatanın mükellef aleyhine yapılmış olması halinde, fazla vergi aynı fişe dayanılarak terkin ve tahsil olunmuş ise mükellefe reddolunur. Düzeltme fişinin bir nüshası, reddedilecek miktarla müracaat edeceği muhasebe ve müracaat süresi zikredilmek suretiyle mükellefe tebliğ edilir. Mükellef tebliğ tarihinden başlıyarak bir yıl içinde parasını geri almak üzere müracaat etmediği takdirde hakkı sakıt olur.’’
- Mükellefin adının veya soyadının tahakkukla ilgili; fiş, cetvel, kart ve defterlere yanlış yazılmış olması durumu, mükelleften noksan veya fazla vergi alınmasına sebep olmayacağından vergilendirme hatası yani mükellefin şahsında hata sayılmaz.
- Tarhiyatın muhatabı olacak şahsın tayinindeki yanlışlığın, mükellefin şahsındaki hatayla karşılaştırılmaması gerekir
Örnek: Dar mükellefiyet esasına göre vergilendirmede tarhiyatın muhatabı; dar mükellefiyete tabi mükellefin varsa daimi temsilcisi, yoksa kazanç veya iradı sağlayanlardır.
Vergi dairesinin, daimi temsilcisi olarak addettiği farklı bir şahsı muhatap olarak yaptığı tarhiyat hata düzeltme hükümlerince düzeltilemez. Çünkü bu ancak muhatabın tayini ile ilgilidir ve anlaşmazlığın yargı organları tarafından çözümlenmesi gerekir.
2)Mükellefte Hata
Mükellefte hata açık olarak vergiye tabi olmayan veya vergiden muaf tutulan şahıslardan vergi istenmesi veya alınmasıdır.
VUK118/ 2. ‘’Mükellefiyette hata: Açık olarak vergiye tabi olmıyan veya vergiden muaf bulunan kimselerden vergi istenmesi veya alınmasıdır;’’
Mükellefte hata bulunduğundan bahsedilebilmesi için mükellefin vergiye tabi olmadığının veya vergiden muaf olduğunun açık bir şekilde belli olması gerekir. Aksi, halde vergiye tabi olma veya muafiyet durumunun tartışmaya müsait olduğu hallerde mükellefiyette hata olduğundan bahsedilemez.
Örnek: A isimli şahıstan gelir vergisi konusuna giren hiçbir kazanç veya irat elde etmemişse, muafiyet ve istisna hükümlerinden yararlanmaktaysa, bu şahıstan gelir vergisi istenemez ve alınamaz. Aksi halde mükellefiyette hata yapılmış olur. Fakat, A isimli şahsın bu muafiyetten ve istinadan birine girip girmediği tartışmalı ise, yani belli değil ise bu durumda mükellefiyette hata yapılmış sayılınmaz.
3)Mevzuda Hata:
Açık olarak verginin konusuna girmeyen veya vergiden müstesna bulunan gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınmasıdır. (VUK118/3)
Örnek: Gelir Vergisi Kanununa göre ; 2015 yılı gelirlerine uygulanmak üzere binanın konut olarak kiraya verilmesinden elde edilen gayrimenkul sermaye iradının 2.000 TL’ si gelir vergisinden istisna edilmiş ise de,
İşte 2.000 TL’nı geçmeyen gayrimenkul sermaye iradının gelir vergisine tabi tutulması yanı vergilendirilmesi verginin mevzuunda hata sayılır.
4)Vergilendirme veya Muafiyet Döneminde Hata
İstenen verginin ilgili olduğu vergilendirme döneminin yanlış gösterilmiş olması ve süre itibariyle noksan veya fazla hesaplanmış olmasıdır.
Her vergi kanununda her bir vergi için belirlenen bir vergilendirme dönemi vardır. Gelir vergisinde vergilendirme dönemi takvim yılıdır. Örneğin: 2005 yılına ait bir gelirin 2004 takvim yılına ait bir gelir gibi vergiye tabi tutulması veya 2005 takvim yılında gelir vergisi mükellefi olan bir şahıstan, 2004 takvim yılı için vergi istenmesi halleri vergilendirme döneminde hatadır.
Vergilendirme dönemi bazı hallerde bir yıldan az olabilir. Özellikle işin bırakılması veya yeni işe başlanması halinde, bu duruma sıkça rastlanır. Bu gibi durumlarda vergilendirme döneminin olduğundan daha fazla veya noksan hesaplanmış olması, vergilendirme döneminde hata sayılır.’’[3]
’VUK Madde 378 – (Değişik : 23/6/1982 – 2686/51 md.):
Mükellefler beyan ettikleri matrahlara ve bu matrahlar üzerinden tarh edilen vergilere karşı dava açamazlar. Bu Kanunun vergi hatalarına ait hükümleri mahfuzdur.’’
Bu nedenle mükellef tarafından yapılmış olan beyanda, vergi hatası varsa, bu hata düzeltme hükümlerine göre ıslah edilebilir.
Vergi Hatasının Hata Düzeltme Kapsamında Olduğunun Belirlenmesinin Önemi
Dava açma süresi geçtikten sonra yapılan başvurularda düzeltme başvurusu vergi dairesinde reddedilen yükümlü, şikayet yolu ile üst mercie gidebilir. Şikayet başvurusu da reddedildiği taktirde, bu red işlemine karşı dava açılır; bu aşamada uyuşmazlık artık yargı yoluna intikal etmiş olur. İşlem, Vergi Usul Kanunu’nun tanımına uygun bir vergi hatası ile sakatlık taşımadığı taktirde, hataların düzeltilmesine ilişkin bu özel yolla açılan dava, süresinde yargı mercilerine başvurulmamış olması nedeniyle usulden reddedilir. Böylece düzeltme yolu pratik yararlarının yanı sıra, hata kavramına dikkat edilmediği takdirde, hataların düzeltilmesine ilişkin bu özel yolla açılan dava, süresinde yargı mercilerine başvurulmamış olması nedeniyle usulden reddedilir. Böylece düzeltme yolu pratik yararlarının yanı sıra, hata kavramına dikkat edilmediği takdirde, başka tür sakatlıkların hatalara özgü yolla yargı önüne getirilmesi durumunda davanın reddi ile hakkın yargı mercilerinde ileri sürülme olanağının yitirilmesi gibi önemli bir sonuç doğurabilmektedir.
HATA DÜZELTME YOLLARI
‘’Vergi hataları, talep üzerine düzeltilecekse, yükümlünün buna ilişkin olarak irade göstermesi gerekir. Bu irade yazılı olarak işlemi yapan vergi dairesi müdürlüğüne yapılır.Bu yazılı istek posta ile taahhütlü olarak da gönderilebilir.
Düzeltme talebinde herhangi bir şekil şartı yoktur ve bu talebin yazılı olması yeterlidir.
Düzeltme işlemi, ilgili vergi dairesi müdürü tarafından yapılır. İlgili servis düzeltme talebine karşı kendi görüşlerini de katarak vergi dairesi müdürüne gönderir. Talep yerinde görülürse müdür ile ilgili servise düzeltmenin yapılması emrini verirve düzeltme fişi düzenleyerek hata düzeltir. Talep yerinde görülmezse, düzeltme talebi reddedilir ve yazılı olarak yükümlüye tebliğ edilir.
Düzeltme talebi ancak süresinde yapılırsa kabul edilir. Buna düzeltme zamanaşımı denir. Bu süre, vergilendirme zamanaşımı ile aynıdır. Dolayısıyla düzeltme zamanaşımı, ilgili verginin doğduğu tarihi izleyen takvim yılı başından başlar ve bu süre 5 yıldır.’’[4]
VUK 375 ‘’Vergi cezalarında yapılan hatalar, bu kanunda vergi hataları için belli edilen usul ve şartlara göre düzeltilir.’’
Gerek vergiler gerek vergi cezaları açısından yapılacak düzeltme için kanunda iki yol düzenlenmiştir:
-Vergi dairesince düzeltme re’sen yapılabilir. -Ya da yükümlü başvurusu üzerine yapılır.
‘’Re’sen düzeltme:
Madde 121 – (Değişik : 23/6/1982 – 2686/21 md.)
İdarece tereddüt edilmeyen açık ve mutlak vergi hataları re’sen düzeltilir. Kendi aleyhlerine düzeltme yapılan kimselerin düzeltmeye karşı vergi mahkemesinde dava açma hakları mahfuzdur.’’
‘’Düzeltme talebi:
Madde 122 – (Değişik : 23/6/1982 – 2686/22 md.)
Mükellefler, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebilirler.
Bunların posta ile taahhütlü olarak gönderilmesi caizdir.’’
‘’Düzeltme talebinin incelenmesi:
Madde 123 – (Değişik : 23/6/1982 – 2686/23 md.)
Vergi dairesinin ilgili servisi düzeltme talebini kendi mütalaasını da ilave ederek, düzeltme merciine gönderir.’’
‘’Şikayet yolu ile müracaat:
Madde 124 – (Değişik : 23/6/1982 – 2686/24 md.)
Vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunanlarşikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebilirler.
Bu madde gereğince il özel idare vergileri hakında valiliğe ve belediye vergileri hakkında belediye başkanlığına müracaat edilir.’’
‘’ Düzeltme şümulü:
Madde 125 – (Değişik : 23/6/1982 – 2686/25 md.)
Vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve Danıştaydan geçmiş olan muamelelerde vergi hataları bulunduğu takdirde, bu hatalar, yargı kararları kesinleşmiş olsa bile, evvelki maddelerde yazılı usul dairesinde düzeltilebilir. Şu kadar ki; düzeltmenin yapılabilmesi için hatalar hakkında anılan yargı mercileri tarafından bir karar verilmemiş olması şarttır’’
‘’Düzeltmede zamanaşımı:
Madde 126 – 114 üncü maddede yazılı zamanaşımı süresi dolduktan sonra meydana çıkarılan vergi hataları düzeltilemez. Şu kadar ki, düzeltme zamanaşımı süresi:
- a) Zamanaşımı süresinin son yılı içinde tarh ve tebliğ edilen vergilerde hatanın yapıldığı;
- b) (Değişik : 23/6/1982 – 2686/26 md.) İlan yolu ile tebliğ edilip vergi mahkemesinde dava konusu yapılmaksızın tahakkuk eden vergilerde mükellefe ödeme emrinin tebliğ edildiği;
- c) (Ek : 4/12/1985 – 3239/11 md.) İhbarname ve ödeme emri ilan yoluyla tebliğ edilen vergilerde 6183 sayılı Kanuna göre hacizin yapıldığı;
Tarihten başlayarak bir yıldan aşağı olamaz.’’
‘’’’Zamanaşımı süreleri:
Madde 114 – Vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlıyarak beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmiyen vergiler zamanaşımına uğrar.’’
‘’4001 sayılı yasanın kabulü ile, dava açma süresinden önce yapılan başvuru, dava açma süresini durdurmakta, idari makamların dilekçeyi red etmesi veya cevapsız bırakması halinde, 60 günün geçmesi ile istek red edilmiş sayılmakta ve dava açma süresi yeniden işlemeye başlamaktadır. [5]’’
- Bu aşamada kişi sanki hiç düzeltmeye başvurmamış gibi henüz dava açma süresi geçmediğinden Vergi Mahkemesi’nde her türlü hukuki uyuşmazlığı dava konusu yapabilir.’’
İYUK Madde 10- İdari makamların sükutu:
‘’Madde 10 – 1. İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabilirler.
- (Değişik: 10/6/1994 – 4001/5 md.) Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İlgililer altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilirler. Altmış günlük süre içinde idarece verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı,isteminin reddi sayarak dava açabileceği gibi, kesin cevabı da bekleyebilir. Bu takdirde dava açma süresi işlemez. Ancak, bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren altı ayı geçemez. Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, altmış günlük sürenin bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açabilirler.
- (Mülga: 10/6/1994 – 4001/5 md.)
‘’İYUK Madde 11- Üst makamlara başvurma:
Madde 11 – 1. İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.
- Altmış gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
- İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.’’
‘’Dava açma süresi geçtikten sonra yapılan başvurularda ise, istek red edilir veya idari makamın sükutu ile red edilmiş sayılırsa, yine 60 gün içinde şikayet yoluyla Maliye Bakanlığı’na başvurulacaktır. Burada da istek red edilir veya red edilmiş sayılırsa red işleminin iptali için görevli mahkeme 4001 sayılı yasanın 17. maddesi ile Vergi Mahkemeleri olarak değiştirilmiş ve dolayısıyla görevli mahkeme artık Danıştay olmadığından dava açma süresi de 30 güne indirilmiştir. ‘’[6]
- Artık, bu aşamada Vergi Mahkemesi’nde başka bir hukuki uyuşmazlık gündeme getirilemez sadece sözkonusured işleminin iptali istenebilir.
‘’Dava açma süresi geçtikten sonra vergi hatasının düzeltilmesi için yapılan başvurunun vergi dairesince reddedilmesi halinde , dava açabilmek için, Maliye Bakanlığına (veya valilik ya da belediye başkanlığına) şikayet başvurusunda bulunulması zorunlu bulunmaktadır. Mükellefler, ancak şikayet başvurusunun reddi üzerine, red kararına karşı dava açabilirler.’’[7] (Buna ilişkin Danıştay Kararı aşağıdadır.)
‘’İYUK Madde 17 -Duruşma: – 1. (Değişik: 5/4/1990 – 3622/7 md.) Danıştay ile idare ve vergi mahkemelerinde açılan iptal ve yirmibeşbin Türk Lirasını aşan tam yargı davaları ile tarh edilen vergi, resim ve harçlarla benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezaları toplamı yirmibeşbin Türk Lirasını aşan vergi davalarında, taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılır.
- Temyiz ve istinaflarda duruşma yapılması tarafların istemine ve Danıştay veya ilgili bölge idare mahkemesi kararına bağlıdır.
- Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir.
- (Değişik: 5/4/1990 – 3622/7 md.) 1 ve 2 nci fıkralarda yer alan kayıtlara bağlı olmaksızın Danıştay, mahkeme ve hakim kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.
- Duruşma davetiyeleri duruşma gününden en az otuz gün önce taraflara gönderilir. ‘’
Mükellefin Talebi Üzerine Düzeltme
‘’Mükellefler, vergi muamalelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isyetebilirler. (VUK Md. 122).
Vergi hatasının talep üzerine düzeltilmesi, bu konuda yararı bulunan mükellefin, yazı ile düzeltme talebini işlemi yapan vergi dairesine bildirmesi gerekir. Yasada başvuruda bulunacak kişinin ‘’mükellef’’ olacağı hususu açıkça belirtilmiştir.
Bu konudaki görüşlerin çoğu düzeltme talebinde sadece mükelleflerin bulunabileceği noktasındadır. Hatta vergi sorumlusunun düzeltme talebinde bulunamayacağı hususunda görüşler vardır. Düzeltme talebinde bulunabilecek kişinin bundan bir yarar sağlaması gerekir, Bu nedenle, işverenin kaynakta kestiği bir hata varsa, düzeltme isteğinin işveren tarafından değil, vergisi kesilen istihkak sahibi tarafından yapılması gerekmektedir. Buna karşılık, fiil ehliyetine sahip olmayan bir küçüğün vergisinde hata söz konusu ise, elbette vergi sorumlusu olan kanuni temsilcisi düzeltme talebinde bulunabilecektir.’’[8]
İLGİLİ DANIŞTAY KARARI
7. Daire 2003/450 E.N , 2004/2373 K.N.
“
İçtihat Metni
İstemin Özeti : Un ve kepek imalatı yapan davacı Şirketin, 1997, 1998, 1999 ve 2000 yıllarındaki indirimli orana tabi mal teslimlerinden dolayı indirim konusu yapamadığı katma değer vergisinin iadesi amacıyla yaptığı düzeltme başvurusunun reddine ilişkin işlemi; olayda, davacı tarafından, uyuşmazlık konusu dönemlere ilişkin indirimli orana tabi mal teslimlerinden dolayı indirilemeyen katma değer vergilerinin iadesi istemiyle yapılan başvuru, dava konusu işlemle, ilgili dönemlere ait katma değer vergisi beyannameleriyle iade talebinde bulunulmaması nedeniyle iade hakkından yararlanılamayacağından bahisle reddedilmiş ise de, iade hakkının 213 sayılı Vergi Usulü Kanununda öngörülen zaman aşımı süresi içerisinde kullanılmasına engel teşkil edecek herhangi bir düzenleme bulunmadığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptal eden Sivas Vergi Mahkemesinin 31.12.2002 gün ve E:2002/155; K:2002/242 sayılı kararının; işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir.
Savunmanın Özeti: İstemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Tetkik Hakimi Bülent Seyitdanlıoğlu’nun Düşüncesi: Olayda; un ve kepek imalatı yapan davacı Şirketin, 1997, 1998, 1999 ve 2000 yılları itibarıyla indirimli orana tabi mal ve teslimlerinden dolayı indirim konusu yapamadığı katma değer vergisinin iadesi amacıyla 2577 sayılı Yasanın 10’uncu maddesi kapsamında yaptığı başvuru; iade hakkının dönem beyannamelerinde istenilmesi gerektiğinden bahisle dava konusu işlemle reddedilmiş ise de, kişilerin bir takım haklardan yoksun bırakılmalarına neden olabilecek uygulamalar, ancak kanunla öngörülebileceğinden, iade isteminin reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Temyiz dilekçesinde; iade talebinin Maliye Bakanlığınca çıkarılan tebliğlerle belirlenen sürelerden sonra yapıldığı ileri sürülmekte ise de, 3065 sayılı Yasanın 29’uncu maddesinin 2’nci fıkrası, bu konuda Maliye Bakanlığına bir takım yetkiler vermiş ise de, verilen bu yetki, bu konudaki usulü düzenlemeleri kapsamakta olup, kanunla düzenlenebilecek bir konuda Yasama Organının yetkisini belirli istisnalar dışında yürütme organına devredilebileceği düşünülemez.
Açıklanan nedenle, temyiz isteminin reddiyle mahkeme kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
Danıştay Savcısı Emel Cengiz’in Düşüncesi: Davacı şirket tarafından, 1997,1998,1999 ve 2000 yılları itibarıyla indirimli orana tabi mal teslimlerinden dolayı yüklenilen ve indirim yolu ile telafi edilemeyen toplam 22.214.171.1244.- lira katma değer vergisinin taraflarına iadesinin sağlanması amacıyla 24.12.2001 tarihinde vergi dairesine yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davayı kabul eden vergi mahkemesi kararı temyiz edilmektedir.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Düzeltme Talebi” başlıklı 122. maddesinde; mükelleflerin, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebilecekleri, aynı kanunun 124. maddesinde de, vergi mahkemesinde, dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme başvurusu reddolunanların, şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebilecekleri hükmü yer almıştır.
Görüldüğü üzere, vergi mahkemesine dava açma süresi içinde yapılan vergi hatalarının düzeltilmesi istemlerinde, vergi mahkemesine dava açılabilecekken, dava açma süresi geçirildikten sonra yapılan vergi hatalarının düzeltilmesi istemlerinde; davaya konu olabilecek idari işlem, 213 Sayılı Kanunun 124. maddesi hükmü gereğince, düzeltme isteminin reddine ilişkin vergi dairesi işlemine karşı şikayet yoluyla yapılacak başvuru sonucu Maliye Bakanlığınca tesis edilecek ret işlemidir.
İncelenen dosyadaki belgelerden, davacı şirket tarafından iptali istenilen 1.4.2002 tarihli ret işlemine konu başvuru, davacı şirketin 1997,1998,1999,2000 yıllarına ilişkin indirimli orana tabi mal teslimlerinden dolayı yüklenilen ve indirim yoluyla telafi edilemeyen … .- lira katma değer vergisinin taraflarına iadesinin sağlanmasına ilişkin olup, isteme konu vergilendirme dönemleri olan, 1997,1998,1999 ve 2000 yılları dikkate alındığında başvurunun dava açma sürelerinden sonra yapılan düzeltme ve şikayet başvurusu olduğunun kabulü gerekmektedir.
Buna göre, vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra vergi dairesine yapılan düzeltme başvurusunun reddi üzerine şikayet yoluyla Maliye Bakanlığına gidilmeden, söz konusu başvurunun reddine dair işlemin iptali istemiyle vergi dairesi husumeti ile açılan davaya ilişkin dosyanın, idari merci tecavüzü nedeniyle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 15. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi uyarınca Maliye Bakanlığına gönderilmesi gerekirken, işin esasına girilerek, yazılı gerekçe ile tesis edilen mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenle, temyiz isteminin kabulüyle mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Hüküm veren Danıştay Yedinci Dairesince işin gereği görüşüldü:
Dosyanın incelenmesinden; davacı Şirketçe, indirimli orana tabi mal teslimlerinden dolayı yüklenilen, ancak indirim yoluyla telafi edilemeyen verginin iadesi istemiyle dava açma süresi geçtikten sonra yapılan düzeltme başvurusunun reddine ilişkin vergi dairesi müdürlüğü işlemini iptal eden vergi mahkemesi kararının bozulmasının istenildiği anlaşılmıştır.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Düzeltme Talebi” başlıklı 122’nci maddesinde; mükelleflerin, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebilecekleri, aynı kanunun 124’üncü maddesinde de, vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme başvurusu reddolunanlarınşikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebilecekleri hükmü yer almıştır.
Görüldüğü üzere, vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yapılan vergi hatalarının düzeltilmesi istemlerinde, davaya konu olabilecek idari işlem, 213 sayılı Kanunun 124’üncü maddesi hükmü gereğince, düzeltme isteminin reddine ilişkin vergi dairesi işlemine karşı şikayet yoluyla yapılacak başvuru sonucu, Maliye Bakanlığınca tesis edilecek ret işlemidir.
Bu durumda; vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra vergi dairesine yapılan düzeltme başvurusunun reddi üzerine şikayet yoluyla Maliye Bakanlığına gidilmeden, anılan başvurunun reddine dair işlemin iptali istemiyle vergi dairesi husumetiyle açılan davaya ilişkin dosyanın, idari merci tecavüzü nedeniyle, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 15’inci maddesinin 1’inci fıkrasının (e) bendi uyarınca Maliye Bakanlığına gönderilmesi gerekirken, işin esasına girilerek yazılı gerekçe ile tesis edilen mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenle, temyiz isteminin kabulüne, mahkeme kararının bozulmasına, bozma kararı üzerine Mahkemece yeniden verilecek kararla birlikte yargılama giderleri de hüküm altına alınacağından, bu konuda ayrıca hüküm tesisine gerek bulunmadığına, 7.10.2004 gününde oybirliği ile karar verildi. “ (KAZANCI İÇTİHAT)
[1]Prof.Dr. Mualla Öncel-Prof. Dr. Ahmet Kumrulu-Prof.Dr Nami Çağan, Vergi Hukuku Kitabı
[2] Prof. Dr. Osman Pehlivan, Genel İlkeler Ve Türk Vergi Sistemi
[3] Ali Uysal-Nurettin Eroğlu, Açıklamalı ve İçtihatlı Vergi Usul Kanunu Kitabı
[4] Prof. Dr. Osman Pehlivan, Vergi Hukuku Genel İlkeler ve Türk Vergi Sistemi
[5]Elif Sonsuzoğlu, vergi hatalarının düzeltilmesi usulü ve yargısal çözüm, vergi dünyası, sayı: 167, 136-145, (1995).
[6]Elif Sonsuzoğlu, Vergi Hatalarının Düzeltilmesi Usulü ve Yargısal Çözüm, Vergi dünyası, sayı: 167, 136-145, (1995).
[7]Prof.Dr.Erdoğan Öner, Vergi Hukuku Kitabı
[8]Prof. Dr. Osman Pehlivan, Vergi Hukuku Genel İlkeler ve Türk Vergi Sistemi