Başbakan’ın etik danışmanı Lord Geidt’in istifası – ve bunun yarattığı küçük etki – bize İngiltere’deki yürütme gücü hakkında ne söylüyor?
Juvenal’den bir Latince özdeyiş vardır, “quis custodiet ipsos custodes” (koruyucuları kim koruyacak). Tüm çizgi roman yazarlarının en büyüğü Alan Moore, bunu “bekçileri kim izleyecek” olarak tercüme etti. Bu, eski ve modern, gerçek veya hayali her anayasal düzenin ele alması gereken bir sorundur ve çözümler her zaman belirsizdir.
Birleşik Krallık’ta başbakanlık ofisi var. Açıkça önemine rağmen merak uyandıran bir konumdur. Rol yasada pek tanınmamaktadır ve bundan bahseden bile birkaç parlamento kararı vardır. Başbakanın yetkileri, iki anayasal kaynaktan gelenlerin birleşmesinden gelir.
Birincisi kraliyet ayrıcalığıdır. Bu, hükümdarın devleti organize etme teorik hakkını içerir. Uygulamada, günün başbakanının bakanları atayabileceği veya görevden alabileceği, kabinenin işlerini kontrol edebileceği ve hatta diğer bakanlara ne söylenip söylenmeyeceğine karar verebileceği anlamına geliyor.
İkincisi, parlamentonun üstünlüğüdür. Bu, günün hükümetinin genellikle hangi mevzuatın geçirileceği ve hangi gelirlerin toplanacağı üzerinde kontrole sahip olacağı anlamına gelir.
Hem hükümetin hem de parlamentonun komutasındaki bir başbakan, bu nedenle, Birleşik Krallık anayasasının bahşedebileceği en büyük hediyeye sahiptir.
Ancak bu mutlak gücün yürütmeyi kesinlikle yozlaştırmaması için zaman zaman çeşitli araçlar denenmiştir. Bunlardan biri, seçkin ve bağımsız bir kamu görevlisi olacak olan kendi uzman danışmanıyla bakanlık davranışlarına ilişkin kuralları belirleyen sözde “Bakanlık Yasası”dır.
Sorun, kodun ve danışmanın özerkliğe sahip olmamasıdır. Şifre, başbakan ne derse odur. Kod, danışman gibi, başbakanın bir yaratığıdır. Başbakanlık muhalefetine karşı hiçbir soruşturma başlatılamaz ve danışman kendi yolunu bulmakta ısrar edemez. Seçkin kamu görevlisi, halkın değil, başbakanın hizmetkarı olur.
Bakanlık davranışı konusunda göz ardı edilen veya hüsrana uğrayan danışmana tek bir gerçek güç kalıyor: ayrılma şekli. Çünkü siyaset ve medya sınıfındaki diğer kişiler tarafından ciddi bir şeyler olduğu konusunda uyarmak için duyulabilecek bir ses çıkarmaları ancak istifalarıyla mümkündür.
Ve Başbakan Boris Johnson’ın en son danışmanının geçen hafta beklenmedik istifası kesinlikle kısa bir süre için ses getirdi. Ayrılan danışman Christopher Geidt de bu istifanın nedenini açıkça ortaya koydu. Lord Geidt, başbakanın Bakanlar Yasasını kasten çiğnemek istediğini söyledi. Bu, tesadüfi bir uygunsuzluk olayı değil, kasıtlı ve ciddi itirazlar karşısındaydı.
Bu istifa siyasi bir sansasyon olmalı, bir krizi ve belki de başbakanın istifasını tetiklemeliydi. Ancak ayrılma, siyaset ve medya sınıfının dışında neredeyse hiç görülmedi ve dikkatleri bile hızla ilerledi. İstifa bir alarm vermeliydi: sonunda neredeyse hiç mırıldanmadı.
Aslında başbakan ve destekçileri bu istifaya sadece omuz silktiler. Aslında, başbakan istifa etmek yerine şimdi kendini bu çalkantılı gözetim biçiminden kurtarmaya çalışıyor.
Bakanlar Yasası’nın ve onun danışmanının araçları, yalnızca incir yapraklarıydı ve altındaki ham yürütme gücünün gerçek doğasını gizledi.
Ve böylece eski ve modern sorun devam ediyor: İktidardakilere karşı nasıl korunursunuz? Seni izleyenleri kim izliyor?
Bu makalede ifade edilen görüşler yazara aittir ve Al Jazeera’nın editoryal duruşunu yansıtmayabilir.
Kaynak : https://www.aljazeera.com/opinions/2022/6/20/who-is-watching-the-watchmen-of-the-united-kingdom