Uygarlıklar beşiği Anadolu`nun cennet köşelerinden Bursa ve çevresi, çok eski çağlardan beri yerleşimlere sahne olur. Bölgede eski yerleşim alanlarının yarattığı uygarlıkların İ.Ö.5200 yıllarına kadar gittiği, Ilıpınar Höyüğü kazılarında ortaya çıkar.Bursa ve çevresinin en eski yerleşimleri İznik Gölü çevresindedir. Sadece iznik Gölü çevresinde, taş devirlerinde kurulduğu anlaşılan beş önemli höyük bulunur.
BURSA’NIN KURULUŞU
Bursa Bölgesi, İ.Ö. 4. yüzyılda Bitinya Devleti kurulana dek çeşitli kolonilerin ve ülkelerin egemenliğinde yaşar. Bursa ve civarı ile ilgili en eski bilgi, İ.Ö. 5.yüzyılda yazılan ünlü Herodot Tarihi`nde yer alır. Ancak bu kaynağa göre o tarihte Bursa ve civarında var olan tek kent Kius/Gemlik`ti. Kius kentinin kuruluşu, İ.Ö. 12. yüzyıldır. Apamea/Mudanya kentinin ise İ.Ö. 10. yüzyılda kurulduğu sanılır. İ.Ö. 2. yüzyılda M.Kemalpaşa yakınlarındaki Melde Tepesi`nde antik Miletopolis kenti, 356 yılında Orhangazi`de Ba silinopolis kenti kurulur.
Bölgenin bir diğer,belki en önemli kenti de Nicaea/İznik`tir. İznik, İ.Ö. 5. yüzyıldan önce kurulur ve Helikore adını taşır.İ.Ö. 316 yılında işgal edilip Yunan kolonisi olur.Bursa`nın kent statüsüne yükselip çevresinin surlarla çevrilmesi,Bitinya kralı I. Prusias (İ.Ö. 232-192) döneminde gerçekleşir.Kartaca kralı Hannibal, Roma imparatoru ile yaptığı savaşı kaybedince, askerleriyle birlikte I. Prusias`a sığınır. Hannibal`a büyük itibar gösteren I.Prusias, onun onuruna Bursa kentini kurar. Kente bu nedenle Prusa adı verilir.
Bursa`nn İ.Ö. II-III. yüzyılda kurulduğunu kabul edebiliriz.Daha sonra uzun yıllar Roma egemenliğinde bulunan Bursa ile ilgili belge ve kaynaklar II. yüzyıldan sonra azalır. Bursa,önce Romalılar, sonra da Bizanslıların bir ili olarak varlığını sürdürür. Türklerin Bursa civarına geldikleri tarihe kadar bölge, Bitinya adını korur.
OSMANLI DÖNEMİ
Türkler, bölgeye ilk kez 1071 yılından sonra gelirler. İznik,1081-1097 yıllarında Anadolu Selçuklu Devleti’nin başkentliğini yapar. 1097 yılında ise Haçlı Savaşları`na sahne olur. İznik, Haçlıların eline geçer. Bu savaşlar sırasında İstanbul`da Latin Hükümeti kurulunca, Bizans imparatorluğu’nun başkenti İznik olur.
1204 yılında Theodor Laskaris`in kurduğu İznik Bizans imparatorluğu, 1261 yılına kadar varlığını sürdürür.Latinler, İstanbul`u işgal ettikleri zaman Bizans prensleri, bu yeni düşmanın elinden kurtulmak için Müslüman yöneticilerle bağdaşma yapmakta hiç tereddüt etmeyip, Theodor Laskaris Selçuk Sultanı’yla bağdaşma yaparak Bursa`yı ele geçirir. İmparator`un yeri sayılan kale tüm saldırılara karşı direnerek kurtuluş tarihi olan 1214 yılına kadar Rumların elinde kalır.
Osman Gazi, Tekfurlar Savaşı sonrasında burayı kuşatana kadar Bursa bir Rum kenti olarak varlığını sürdürür. Osmanlı hanedanını kurmuş olan Osman Bey,başarılarının sonuçlarını görmeden, Bursa surları önünde yapılan savaşın karışıklığı sırasında yaşamını yitirir (1324). Bursa`nın Rum yöneticileri, uzun süren bu kuşatmaya dayanamayıp, 6 Nisan 1326 tarihinde şehri Orhan Bey`e teslim eder.Fatih Sultan döneminde İstanbul’un alındığı 1453 yılına değin Osmanlı’ya Edirne ile birlikte başkentlik yapan Bursa,İstanbul’un fethinden sonra manevi başkent olarak bir asır daha etkisini sürdürür.Bursa, Cumhuriyet dönemine kadar Osmanlı İmparatorluğu iktidarında önemli bir şehir olmuştur.
KURTULUŞ SAVAŞI’NDA BURSA
8 Temmuz 1920 tarihinde Bursa,Yunanlılar tarafından işgal edilir;11 Eylül 1922 tarihinde de düşman işgalinden kurtulur. Daha sonra da, 3 Ekim`de Mudanya Ateşkes görüşmeleri başlar ve 11 Ekim 1922 tarihinde Mudanya Ateşkes Antla?ması imzalanır.
Kurtuluş Savaşı sonrasında Bursa`da bazı yerler yakılıp, yıkılır.Cumhuriyet öncesi, Bursa nüfusunun yaklaşık üçte birine ulaşan gayrimüslim nüfusun Bursa`yı terk etmesi üzerine yerlerine gelen Mübadele göçmenleri her şeye yeniden başlarlar. Zaten Bursa, 1880`li yıllardan beri yoğun göçmen akınına uğrar.Cumhuriyet yönetimi; yakılmış,yıkılmış bir Bursa`dan kısa sürede modern bir kent yaratmayı başarır. Yeniden ipek fabrikaları kurulur; gerek kent merkezi, gerekse ilçe ve köylerinde büyük bir imar atılımı başlar. Cumhuriyet devrimlerine de sahip çıkan Bursa, çok kısa bir sürede gelişir ve ülkenin dördüncü büyük kenti olur.