Batı Türkçesinin Türkiye Türkçesine en yakın lehçesi olan Azerbaycan Türkçesi, tarih boyunca siyasi sebeplerle isim değiştirdi. Peki, bu dilin ismi Azerice midir Azerbaycan Türkçesi midir? Ve Türkiye Türkçesinden farkı nedir?
13.asırdan günümüze kadar kullanılan Batı Türkçesi (Oğuzca) Osmanlı Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi olmak üzere ikiye ayrılır. Osmanlı Türkçesine Batı Oğuzcası, Azerbaycan Türkçesine ise Doğu Oğuzcası denir.
Azerbaycan, 1928 senesine kadar Arap alfabesi kullanmıştır. 1920-1990 seneleri arasında Rus işgali altında olan Azerbaycan’ın resmi yazı dili Rusça idi. Azerbaycan, bağımsızlığını kazandıktan sonra Kiril alfabesini yasaklamış ve Latin alfabesine geçmiştir.
Peki, Azerbaycanlılara Azeri demek nereden gelmiştir? Rus işgali esnasında Stalin, Azerbaycanlıların gelecek jenerasyonlarındaki Türklük şuurunu silmek için Azerbaycanlılara Azeri denmesini uygun görmüştür. Azeriler aslında İran’da yaşayan küçük bir etnik gruptur, Azerbaycan Türkleri ile bir ilişkisi yoktur.
Azerbaycan Türkçesi ile Türkiye Türkçesi arasındaki temel farklar, alfabedeki harf değişiklikleri ve okuma farklılıklarından gelir. Örneğin Azerbaycan Türkçesinde, Türkiye Türkçesinde olmayan /x/, /q/ ve /ə/ harfleri mevcuttur. Kelimenin başına gelen /b/’nin /m/’ye dönmesi, /g/’nin /k/’ye dönüşmesi ve sessiz harflerin yer değiştirmesi gibi çeşitli farklılıklar sayılabilir. Ancak İlber Ortaylı’nın da dediği gibi diğer Orta Asya Türk lehçelerine ancak 5 gün sonra aşina olmaya başlayabilirken Azerbaycan Türkçesinde öğleden sonra artık çok şey anlaşılmaya başlanıyor.
Azerbaycan Türkçesinin 4 ağzı vardır ve bu ağızlar birbirinden fonetik bakımdan ayrılır. Bu ağızlar, doğu, batı, kuzey, güney ağzı olmak üzere birbirinden ayrılır. Türkiye Türkçesine en çok benzeyen ağız batı ağzıdır.