Mustafa Kemal Atatürkün Savaştığı Cepheler
Mustafa Kemal Atatürk 1. Dünya Savaşında 3 farklı cephede savaşmıştır. Bu cepheler Kafkas, Çanakkale ve Suriye-Filistin cepheleridir.
1 – Kafkas Cephesi
Cephenin Açılma Nedenleri :
1. İttihatçıların Orta Asya’daki Türkleri birleştirme ve Hindistan’a kadar toprakları genişletme isteği.
2. Almanların Bakû petrollerini ele geçirmek için Osmanlı’yı kışkırtması.
3. Rusların Doğu Anadolu’ya saldırmasıyla mücadele başlamıştır (1 Kasım 1914).
4. Enver Paşa Sarıkamış’ta Ruslara karşı cephe açmıştır.
5. 90.000 asker Allahuekber Dağları’nda soğuktan donarak şehit olmuştur (Sarıkamış Faciası).
6. Ruslar, Doğu Anadolu’yu işgal etmiştir.
7. M. Kemal Muş ve Bitlis’i Ruslardan geri almıştır (1914).
8. Rusya’da Bolşevik İhtilali çıkmıştır (1917).
9. Rusya Brest Litowsk Antlaşması ile I.Dünya Savaşı’ndan çekilmiş; Kars, Ardahan ve Batum’u Osmanlı Devleti’ne bırakmıştır (3 Mart 1918).
2. Çanakkale Cephesi
Cephenin Açılma Nedenleri :
1. İtilaf Devletleri’nin Rusya’ya yardım göndermek istemesi.
2. İtilaf Devletleri’nin Boğazlar’ı ele geçirerek, Osmanlı’nın İttifak Devletleri ile bağlantısını kesmek ve Osmanlı’yı saf dışı etmek istemesi.
3. İtilaf Devletleri’nin Balkan devletlerini yanlarına çekmek istemesi.
4. Osmanlı’nın Kafkas ve Kanal cephelerinden çekilmesinin sağlanmak istenmesi.
Notlar:
İngiliz ve Fransız donanmaları Çanakkale Boğazı’na saldırmış, savaş başlamıştır (19 Şubat 1915).
Mayınlı boğazlardan İtilaf Devletleri geçememiştir.
İtilaf Devletleri Gelibolu Yarımadası’na ve boğazın iki yakasına asker çıkarmıştır. Türk askeri Gelibolu, Conkbayırı, Anafartalar’da başarı elde etmiştir Mustafa Kemal bu cephede başarılar kazanmıştır.
Düşman askerleri sekiz ay sonra savaştan çekilmek zorunda kalmıştır (9 Ocak 1916).
Çanakkale Savaşı’nın Sonuçları :
1. I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı, yalnız bu cephede başarılı olmuştur.
2. Çanakkale Savaşı, I. Dünya Savaşı’nın uzamasına neden olmuştur.
3. 500.000 insan ölmüştür.
4. M. Kemal; önce albay, daha sonra da general olmuş, yurt içinde ve dışında tanınmıştır.
5. Bulgaristan İttifak Devletleri yanında savaşa katılmıştır.
6. Rusya’da Bolşevik İhtilali olmuş, SSCB kurulmuştur.
7. Kafkas Cephesi kapanmıştır.
8. Zafer, tutsak milletlere bağımsızlık mücadelesinde bir örnek oluşturmuştur.
3. Suriye ve Filistin Cephesi
Cephenin Açılma Nedenleri :
1. Osmanlı Devleti’nin İngilizler’in Süveyş’ten kuzeye doğru ilerleyişini durdurmak istemesi.
2. İngilizler Halep’e kadar ilerlemiştir (1918).
3. Yıldırım Orduları Komutanı M.Kemal Paşa, İngilizler’i Halep’in kuzeyinde durdurmuştur.
4. Misak-ı Milli’nin Suriye sınırı çizilmiştir.
Kafkas Cephesi
(1914 – 1918)
Akdeniz’de İngilizler’den kaçan iki Alman savaş gemisi olan Goben ve Breslaw gemileri Osmanlı Devleti’ne sığındı. İngiltere Osmanlı Devleti’nden bu gemileri istedi fakat Osmanlı Devleti bu gemileri satın aldığını bildirdi ve gemileri vermedi. Gemilerin isimleri Yavuz ve Midilli olarak değiştirildi. Bu iki gemi Karadeniz’de Türk bayrağı asılı bi şekilde açıldılar ve Rus limanlarını bombaladılar. Türk bayrağı asılı bu iki geminin Rus limanlarını bombalaması üzerine Rusya, Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etti. Rus orduları doğu anadolu üzerine yürümeleri üzerine Enver Paşa komutasında ki Türk ordusu Sarıkamış üzerinden bir harekat düzenledi. Böylelikle Kafkasya Cephesi açılmış oldu. I.Dünya savaşında Osmanlı topraklarında açılan ilk cephe Kafkas Cephesiydi.
Kafkas Cephesi’nin Açılmasının Nedenleri:
- İttihat ve Terraki Cemiyeti üyelerinin Orta Asyada ki Türkleri biraraya getirme isteği (Turancılık),
- 93 Harbinden sonra Rusya’nın eline geçmiş olan Kars, Ardahan, Batum ve Artvin’i geri alabilme isteği,
- Almanya’nın Azerbaycan-Bakü petrol hattını ele geçirme düşüncesi üzerine Osmanlı Devleti’ni kışkırtması,
- Osmanlı Devleti’nin, Rusya’nın Doğu Anadolu’da ilerleyişine engel olmabilme düşüncesi,
- Rusya’nın Kafkasya Cephesine güç transferi yapması ile Almanya’nın Doğu Cephesi’nde ki yükünü hafifletme düşüncesi, Kafkasya Cephesi’nin açılmasında etkili olmuştu.
Kafkas Cephesinde ki Gelişmeler:
Rusların Doğu Anadolu’ya saldırmaları sonucunda, Kafkas Cephesi Enver Paşa komutasında açılmıştı. Enver Paşa’nın yönetiminde ki Sarıkamış Kış Taarruzu’nda şiddetli soğuk, bulaşıcı hastalıklar ve açlık yüzünden binlerce Osmanlı askeri şehit oldu. Bu olay Sarıkamış Felaketi olarak anılır. 1915 yılında Erzurum, Erzincan, Bitlis, Muş ve Trabzon Ruslar tarafından işgal edildi. Bu işgalde Ermenilerde Rusya’ya yardımda bulunmuştu. Cephede yaşanan başarısızlıklar üzerine, Çanakkale Cephesinde görev almış olan Mustafa Kemal Paşa 1916 yılında bu cepheni kapanması üzerine Kafkasya Cephesine geldi. Mustafa Kemal Paşa, Rusların 1915 yılında işgal ettikleri illerimizden olan Muş ve Bitlis’i Rusların elinden geri almayı başardı.
Çanakkale Cephesinde İtilaf Devletleri’nin başarısızlıklarından dolayı Rusya yardım almadı. Savaşın bu kadar uzun süreceğini planlamayan Rusya’da bazı iç karışıklıklar meydana geldi. Bu durumdan faydalanan Bolşevikler tarafından 1917 yılında Rusya’da ihtilal yapıldı. Çarlık rejimi yıkıldı. Yönetimi ele geçiren Bolşevikler savaştan çekilme kararı aldılar. Bunun üzerine 3 Mart 1918 tarihinde Rusya ile Almanya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Bulgaristan ve Osmanlı Devleti arasında Brest Litovsk Antlaşması imzalandı.
Brest Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918):
3 Mart 1918 tarihinde Rusya’nın Brest-Litovsk şehrinde, Rusya ile Almanya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Bulgaristan ve Osmanlı Devleti arasında imzalanan Brest Litovsk Antlaşması gereğince:
- Almanya’ya Baltık ülkeleri, Polonya, Finlandya, Belarus ve Ukrayna verildi,
- Osmanlı Devleti’ne ise Kars, Ardahan, Batum ve Artvin verildi,
- Rusya I.Dünya Savaşı’ndan çekildi.
Doğu Anadolu Ermeni isyanları çıkmıştı bunun üzerine hükümet Tehcir Kanunu’nu çıkarttı.
Tehcir KanunuTehcir Kanunu: Tehcir Kanunu Osmanlı hükümeti tarafından 27 Mayıs 1915 tarihinde çıkarıldı. Rusların Doğu Anadolu’yu işgal harekatı sırasında isyan çıkaran Ermenilere karşı çıkarıldı. Techir Kanunu gereğince Doğu Anadolu yaşayan Ermeniler, Suriye ve Lübnan’a zorunlu göçe tabi tutuldular.
Brest Litovsk Antlaşması (3 Mart 1918), Osmanlı Devletinin en son toprak kazandığı antlaşmadır. Brest-Litovsk Antlaşması’nın imzalanması üzerine Kafkas Cephesi Kapandı. Osmanlı Devleti’nin I.Dünya Savaşı boyunca toprak kazandığı tek cephe Kafkas Cephesiydi.
Çanakkale Cephesi
(1915 – 1916)
Çanakkale Savaşı, 18 Mart 1915 ile 9 Ocak 1916 tarihleri arasında Gelibolu Yarımadasında, Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında hem karada hem de denizde gerçekleşmiş olan savaştır. Bu savaş Osmanlı Devleti’nin kesin galibiyeti ile sonuçlandı. Çanakkale Cephesi savunma cephesi olarak açılmıştı.
İtilaf Devletleri’nin Amaçları:
- İtilaf Devletleri’nin amacı İstanbul’u ele geçirerek İstanbul ve Çanakkale Boğazları’nın kontrolünü ellerine almak,
- Rusya’ya karadan yardımda bulunabilme istekleri,
- Almanya’nın müttefiki konumunda olan Osmanlı Devleti’ni savaşta saf dışı bırakıp, İttifak Devletleri’nin güçlerini kırmak,
- Savaşa gimeyen Balkan Devletleri’ni de I.Dünya Savaşı’na sokabilmek,
- Osmanlı Devleti’ni yıkarak topraklarını kendi aralarında paylaşmaktı.
Çanakkale Savaşı’nın Gelişimi:
1915 yılında İngiliz ve Fransız donanmaları Çanakkale Boğazı’nı bombaladılar ve bu sebepten dolayı Çanakkale Savaşı başladı. İtilaf Devletleri karaya asker çıkarabilmek için Kumkale ve Seddülbahir’i bombaladılar. Nusret mayın dökücü gemisi Yüzbaşı Tophaneli Hakkı Bey ve Yüzbaşı Hafız Nazmi Bey komutasında düşman gemilerinin projektörlerine aldırmadan Anadolu yakasındaki Akyarlar’a mayınlarını bıraktı. Nusret gemisinin döşediği mayınlar İngiliz ve Fransız donanmasına büyük kayıplar verdirdi. Çanakkale Harekatının gidişatını değiştirdiği için Nusret Gemisine “Dünyanın en ünlü mayın gemisi” ünvanı verildi. Boğazlardan karaya geçişin mümkün olmadığını anlayan İtilaf Devletleri karaya asker çıkarmanın başka bi yolunu düşünüp Gelibolu’ya yönlendiler.
Mustafa Kemal Arıburnu’nda askerlere şöyle seslendi.
” Size ben taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler ve kumandanlar geçecektir.”
Mustafa Kemal’in bu emrinden sonra, 25 Nisan 1915 tarihinde Arıburnu’na çıkan düşman kuvvetleri, Mustafa Kemal önderliğinde ki birlik ile karşılaştı. Düşman kuvvetleri Conkbayırı’nda durduruldu.İtilaf Devletleri Gelibolu Yarımadası’nda saldırılarında da başarısız oldular ve Gelibolu yarımadasını boşaltmak zorunda kaldılar.
Osmanlı Devleti’nin 1.Dünya Savaşı boyunca başarılı olduğu tek cephe Çanakkale Cephesi’dir.
Çanakkale Savaşı Sonuçları:
- 1. Dünya Savaşı’nın süresi uzadı,
- Bulgaristan İttifak Devletleri yanında savaşa girdi,
- İngiltere ve Fransa’nın Çanakkale Savaşı’nda başarısız olmasından dolayı, egemenliklerinde bulunan sömürgeleri ayaklandılar,
- Çanakkale Cephesi’nde İtilaf Devletleri’nin başarısızlıklarından dolayı Rusya yardım almadı. Savaşın bu kadar uzun süreceğini planlamayan Rusya’da bazı iç karışıklıklar meydana geldi. Bu durumdan faydalanan Bolşevikler tarafından 1917 yılında Rusya’da ihtilal yapıldı. Çarlık rejimi yıkıldı. Yönetimi ele geçiren Bolşevikler savaştan çekilme kararı aldılar. Çanakkale Cephesinde İtilaf Devletleri’nin başarısızlıklarından dolayı Rusya yardım almadı. Savaşın bu kadar uzun süreceğini planlamayan Rusya’da bazı iç karışıklıklar meydana geldi. Bu durumdan faydalanan Bolşevikler tarafından 1917 yılında Rusya’da ihtilal yapıldı. Çarlık rejimi yıkıldı. Yönetimi ele geçiren Bolşevikler savaştan çekilme kararı aldılar. Bunun üzerine 3 Mart 1918 tarihinde Rusya ile Almanya, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Bulgaristan ve Osmanlı Devleti arasında Brest Litovsk Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma ile Rusya I.Dünya Savaşı’ndan çekildi,
- Boğazların işgali engellenmiş oldu,
- Çanakkale Savaşı Mustafa Kemal’in ülke içinde ve dışında tanınmasına neden oldu, bu şekilde Kurtuluş Savaşı’nın önderi artık belli olmuştu,
- Çanakkale Savaşı’nda Osmanlı Devleti pek çok aydın, asker, eğitmen ve tıbbiyeli pek çok vatandaşını kaybetti,
- Osmanlı Devleti’nin Çanakkale Savaşı’nda kaybettiği aydınlar, eğitmenler, askerlerden ötürü Cumhuriyet’in ilk yıllarında kalkınmak için gerekli olan eğitimli birey sıkıntısı çekildi,
- Çanakkale Cephesi 1. Dünya Savaşı boyunca Osmanlı Devleti’nin başarılı olduğu tek cepheydi.
Suriye Filistin Cephesi
Türk Ordusunun Kanal Cephesinde yaptıkları iki harekatta başarısızlıkla sonuçlanmıştı. Bunun üzerine İgilizler Filistin’i işgal etmek için Osmanlı Devleti’ne karşı Suriye Filistin Cephesi’ni açtılar. Suriye Filistin Cephesi, Kanal Cephesi’nin devamı niteliğindeydi. Osmanlı Devleti bu cephede İngiltere ile savaştı.
1.Dünya Savaşı Suriye Filistin Cephesi’nde ki Gelişmeler:
- İngiltere’nin bağımsız bir Arap ülkesi vaadinde bulunduğu Araplar bu savaşta İngiltere’nin yanında Osmanlı Devleti’ne karşı savaştılar,
-İngilizler bu cephede Türk orduları üzerinde ki baskıları artırdılar ve Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı sırada Türk Orduları Halep’in kuzeyine kadar çekildiler,
- Suriye Cephesinde ki orduları Alman General Liman Van Sanders komuta ediyordu. Alman General Mondros Ateşkes Antlaşması gereğince görevinden alındı ve yerine Mustafa Kemal Paşa atandı. Mustafa Kemal Paşa Suriye Cephesi’nde 7. Kol Ordu komutanlığı görevindeyken Yıldırım Orduları Grup komutanlığı’na atandı.
- İngilizler Filistin ve Kudüs’ü ele geçirdiler.