Demans hastası olan on kişiden altısı zaman zaman evlerinden dışarıya çıkarak dolaşmak istemektedirler. Alzheimer’lı bir kişi adını veya adresini hatırlayamadığından ve tanıdık yerlerde bile sorunlar yaşayabilir. Demansın en korkunç sonuçlarından biri, hastaların evden uzaklaşma eğiliminde olmalarıdır.
Hastalığı yaşayan sürekli evde oturduğu halde aniden ofise gitme vakti geldiğini düşünen bir bayan düşünün (yirmi yıl önce emekli olmasına aldırmadan); masanın üzerine bir çanta alıyor (kendisinin veya değil ) ve kapıya yöneliyor. Çevreyi bir süre tanıdık geliyor, ama sonra kafası karışıyor. Garip bir yerde, telaşlı durumda, kim olduğundan ya da evden neden ayrıldığından ve ne yaptığından emin değil. Bu sırada aile üyeleri çılgın bir şekilde hastalarını bulmaya çalışıyor.
Demans hastalarının dolaşıp gitme olasılığı bakıcılar için bir kabustur, çünkü yedi yirmi dört izlemeleri mümkün değildir. Sorun, henüz yeterince iyi yürüyen, aktif olan ve bir şeyler yapmaları ya da bir şeyleri araştırmaları gerektiğini düşünen erken-orta evre demans hastaları için daha şiddetlidir.
Alışkanlık, merak ya da can sıkıntısı yüzünden bunama hastası kapının düğmesini çevirir. Güzel hava, iyi esinti. Ufak bir adım ve kişi evden çıktı, bunu başka hiç kimse bilmiyor. On, on beş dakika yürüdükten sonra demans hastası kaybedildiğini fark eder. Ajitasyon, karışıklık ve korku içerisinde olur. Eve dönmek ister, ancak adresinden emin değil ya da farklı bir şehirden, farklı bir evi hatırlıyor olabilir.
Demans hastaları arasında dışarda dolaşmak tehlikelidir, ancak önlenmesine yardımcı olacak stratejiler vardır.
Hafıza problemleri olan ve yürüyebilen herkes tek başına dolaşmak için risk altındadır. Demansın erken evrelerinde bile, çeşitli olaylar nedeniyle veya hiçbir sebeb yokken bilinci karışabilir. Bu tür bir durum için önceden plan yapmak önemlidir.
Dolaşmak ve kaybolmak demans hastaları arasında yaygındır ve hastalığın her aşamasında olabilir.
Dışarı çıktıkları zaman kaybolma duygusunu yaşarlarsa evden çok uzaklaşmadan evlerine geriye dönebilirler.
Tanıdık yerlere bile nasıl gideceğini unutabilir. Bazen de hiçbir sorun yaşamaz.
Hastaların dışarı çıkmasında bilinmesi gerekenler
İşe gitme gibi eski yükümlülüklerini yerine getirmekten bahsedebilir.
Özellikle evde yalnız kaldığı zamanlarda dışarı çıkmayı denemek ister.
Dışarı çıkmasına izin vermediğiniz taktirde huzursuz veya agressif davranışlarda bulunur.
Banyo, yatak odası veya yemek odası gibi tanıdık yerleri bulmakta zorluk çekenlerde dışarı çıkma isteği daha fazladır.
Geçmişteki arkadaşlarıyla nerede buluştuğunu ve neler yaptığını sık sık sormaya başladıysa mutlaka aklında dışarı çıkma düşüncesi vardır.
Aklında başka bir fikir olduğu zaman bir hobi ile ilgileniyormuş gibi davranır, ancak hiçbir şey yapmaz.
Alışveriş merkezleri veya restoranlar gibi kalabalık bölgelerde ise yanında ailesinden bir kişi veya bakıcısı olsa bile kaybolma riskini sürekli aklında bulundurur. Kalabalıktan hoşlanmaz.
Evden habersiz çıkmayı önlemek için ipuçları
Bakıcıların en çalışkanları olsanız bile, baktığınız kişi zaman zaman evden dışarı çıkarak dolaşmak isteyebilir. Bu durumlar oluşmaya başladıysa aşağıdaki stratejileri kullanın:
Günlük aktiviteler yapın. Rutin olmak hastanıza iyi gelir.
Birlikte gezinti yapılabileceğiniz en uygun zamanları belirleyin. Etkinlikler planlayın. Örneğin egzersiz yapmaları kaygı, ajitasyon ve huzursuzluğu azaltabilir.
Kendisini kaybolmuş, terk edilmiş veya şaşırmış hissederse güvenceniz altında olduğunu ona hissettirin.
Demansı olan kişi “eve gitmek” veya “işe gitmek” için ayrılmak istiyorsa, keşif ve onaylamaya odaklı iletişimi kullanın. Kişiyi düzeltmekten kaçının. Örneğin, “Bu gece burada kalıyoruz. Güvendeyiz ve seninle olacağım. İyi bir gece uykusundan sonra sabah eve gidebiliriz.”
Sevdiklerimizin neden dolaştığını, ne yapmaya çalıştığını, bu durumu nelerin tetiklediğini anlamaya çalışın. Dolaşmayı azaltmak için bu tür tetikleyicileri en aza indirin
Genel olarak, demans hastalarının dolaşmasını sağlayan pek çok sebep veya tetikleyici vardır. Örneğin, kişi eski ofisine veya evine gitmek isteyebilir. Alışveriş yapmak isteyebilir. Belki sabah yürüyüşü ya da komşularına gitmek isteyebilir. Belki de kişi dışarı çıkmaya çalışmıyor, ancak banyo veya mutfak veya yatak odası arıyordur. Bundan dolayı dış kapıyı açmış ve bilinçsizce evin dışına çıkmıştır.
Kişinin sıkılması veya fazla enerjiye sahip olması ve onu evden dışarı çıkarmaya zorlamış olabilir. Belki o anda yaşadığı ev veya çevre çok tanıdık gelmez, bu yüzden kişi ortamdan kaçtığını düşünmekte ve kendi başına evine dönmeye çalışıyordur.
Demans hastalarının neden evden çıkmak istediğini veya dolaştığını belirlemek çok önemlidir.
Tüm temel ihtiyaçların karşılandığından emin olun. Kişi banyoya gitti mi? Susamış mı, aç mı?
Kafa karıştırıcı ve oryantasyon bozukluğuna neden olabilecek yoğun yerlerden kaçının. Buraları alışveriş merkezleri, marketler veya diğer kalabalık yerler olabilir.
Kilitleri görüş hattının dışına yerleştirin. Dış kapılar üzerine yüksek veya düşük yerlerine takın ve sürgülü cıvataları en alta veya ulaşamayacağı bir yere yerleştirmeniz iyi olur.
Bir kapı veya pencere açıldığında sinyal veren cihazları kullanın.
Denetim sağlayın. Demansı olan birini yeni veya değiştirilmiş bir ortamda denetimsiz bırakmayın. Asla bir kişiyi evde tutmayın veya onu yalnız bir arabada bırakmayın.
Kişi artık araç kullanmıyorsa, araba anahtarlarına erişimini kaldırın. Demanslı bir kişi sadece yürüyerek dolaşmayabilir. Kişi, artık araç kullanamayacağını unutabilir. Kişi hala araç kullanabiliyorsa, kaybolmalarına yardımcı olmak için arabanıza bir GPS cihazı taktırın.
Demanslı biri kayıpsa …
Derhal arama kurtarma çalışmalarına başlayın. Gezenlerin yüzde doksan dördü ortadan kayboldukları yerin bir veya iki kilometre kadar yakınında bulunurlar.
Demans hastalarının dolaştığı ve kaybolduğu ailelerin ve bakıcıların yaşadığı stres önemlidir. Önceden bir plan yapın, böylece acil bir durumda ne yapılacağını bilirsiniz.
Yardım için arayacağınız kişilerin listesini tutun. Telefon numaralarına kolayca erişilebilir olmasını sağlayın.
Komşulardan, arkadaşlarınızdan ve ailenizden, bir kişiyi yalnız görüp görmediklerini sorun.
Polise vermek için yeni, yakın bir fotoğrafı ve güncel tıbbi bilgileri elinizde bulundurun.
Mahallenizi tanıyın. Evin yakınındaki su kütleleri, açık merdivenler, yoğun bitki örtüsü, tüneller, otobüs durakları ve yoğun trafiğe sahip yollar gibi tehlikeli bölgeleri belirleyin.
Birey sağlak mı, solak mı? Gezinme genellikle baskın elin yönünü takip eder.
Kişinin dolaşabileceği yerlerin bir listesini tutun. Bu, geçmiş işleri, eski evleri, ibadet yerlerini veya bir restoranı içerebilir.
Kimliğinin yanında bulunup bulunmadığını kontrol edin.
Kişi evden dışarı çıktıysa, hemen bölgeyi en fazla 60 dakika boyunca arayın. Sonuç alamazsanız polise haber verip, kaybolan kişinin Alzheimer hastalığı olan, savunmasız bir yetişkin olduğunu bildirin.
Yazı dizimiz devam edecek
Gelecek bölüm: ‘’Alzheimer hastalarında solunum problemleri’’
www.haberhurriyeti.com / Dr. Cem Aydemir