Büyük şehirlerdeki halka açık meydanlar iki türden gelir: sözlü ve yerli. Kafirlerin asıldığı, bildirilerin okunduğu ve kalabalığın harekete geçtiği meydanlar ve avlular var - Place de la Concorde, Piazza San Marco, Floransa'daki Piazza della Signoria ve daha dekorlu bir şekilde Trafalgar Meydanı bu karakteri paylaşıyor. . Sonra, içe doğru bakıldığında, kamusal alanı bir tür paylaşılan alan haline getiren daha küçük kareler kümesi var. kapalı bahçe, Kapalı bir bahçe, kapsanan alan aslında oldukça geniş olsa da, köşeyi dönerken bizi bir sessizliğin selamladığı ve meydanın caddeden uzaklaştığı bir yer. Bu ikinci türden, şehir içindeki iç avlu, en büyüğü kesinlikle Paris'in Marais semtindeki Place des Vosges olmalıdır. Kendini özel hissettiren yüce kamusal alandır. Krallar tarafından zanaatkârlar için yapıldığını ve bir zamanlar Fransız yaşamında özel bir tören yeri olduğunu bilsek de - ve bilinçli bir şekilde dolaşsak bile (bu yazarın yaptığı gibi) ve ne kadar büyük olduğunu hatırlasak bile hatırlamak istediğimizden daha fazlasıdır - bu konudaki deneyimimiz, diğer birkaç ünlü halka açık yerin sağladığı yollarla hala samimi.
Dünyadaki birkaç harika kareden biri dır-dir bir kare, eşit, hatta boşluk belki zihnimizde sakinleştirmeye yardımcı olur. Sokaklarla çevrili düz bir meydan, her tarafı tuğla ve arduvazla örtülü dört katlı birbirinin aynısı bir geçitle doldurulmuş, iç bahçesinin kapısı kapalı ve oyun oynayan çocukları örten çınar ağaçlarının gölgesiyle doldurulmuş - anısına, bundan daha yumuşak. Gölgeli pasajlarını görüyor ve granitin üzerinde topukların alacakaranlık sesini duyuyoruz, çınar ağaçlarının altındaki iç parkta kaydırakta oynayan çocukları hatırlıyoruz ve yüzyıllar önce atların kumda sessizce nasıl yürüyeceklerini hayal ediyoruz. İlham aldığı edebiyat bile çoğunlukla üzücü. Müfettiş Maigret burada yaşadı ve bu pasajlarda yürüdü, insan kalbinin büyük ölümcül çılgınlıklarında ve Fransız fondöten sınıfının daha küçük, telaşlı olanlarında neredeyse eşit bir melankoliyle yaşadı.
Tarih bize, dünyanın büyük meydanlarının Külkedisi veya Fransızların dediği gibi Cendrillon olduğunu söylüyor. Üretimi teşvik etmek için doğdu, hızla emlak spekülasyonu için bir bölgeye dönüştü, ardından modern futbol stadyumundan önce şimdiye kadar tasarlanmış en alaycı 'adlandırma fırsatlarından' birinde kalıcı, tamamen alakasız unvanı verildi. Külkedisi gibi, geçmişi de dışlanmışlıktan kraliyet ailesine, sonra da dışlanmaya ve geri dönmeye kadar başkalaşımlardan biridir. Dünyanın Paris bilincinden ve Paris’in kendi bilincinden, bir durgun su ve gecekondu mahallesine yakın bir şey haline gelmek için, sadece bugünkü görüşe dönmek için geri döndü. Place des Vosges, yüzyıllar boyunca bulaşıkçılık işlerinde saklandı; yeniden asil bir şekilde veya en azından çok yüksek bir burjuva olarak, ancak kendi zamanımızda ortaya çıktı. Bu, Philadelphia'daki Rittenhouse Square veya New York'taki Gramercy Park gibi mekanlarla ortak bir yanı olsa da - ilk haliyle ve devam eden bir his olarak - aynı zamanda küçük Arnavut kaldırımlı sokaklar ve kavşaklarla ortak bir yanı olduğu anlamına gelir. Manhattan'daki dökme demir mahallesinin, uzun bir süredir kimsenin tam olarak bilmediği büyük bir şehir mücevheri.
Place des Vosges'in yayınladığı nitelik, büyü ve rezonans, sakin ve melankolik arasında bir ruh halinde yatıyor. Fotoğrafçılar, büyük bir kamusal alanın nasıl görünmesini beklediğimizin beklentilerine uyacak şekilde, Büyük Kamusal Alan görünümünü vermek için güneş ışığında tuhaf köşeler bulmaya çalışıyor. Gerçekte, onun özel büyüsü gizliliği ve gölgesidir. Pasajlar, tek başına yürüyenlerin gölgeli yürüyüşünden daha az flaneur'un sıradan karşılaşmalarını öneriyor. (Paris yazın gölgede çok kısadır ve Place des Vosges bunu her zaman sağlar.) Orijinal tasarımın bir parçası olmasa da, merkezindeki çınar ağaçlarının gölgelikleri içerideki çocukların gürültüsünü bile susturur. Büyük bir meydanda yalnızız.
Meydan deneyimimiz için çok önemli olan bu özel ve kamusal oyun, tarihinin derinliklerinde bir DNA bükümü gibi implante edildi. Place de la Concorde ve Place Vendôme'nin merkezi Fransız siyasetinin tarihini çok hassas bir şekilde izlediği yerde - Napolyon'un heykeli yükseliyor, giyotinler yerine konuyor ve sonra götürülüyor - Place des Vosges'in tarihi ticari güçler tarafından şekillendiriliyor. Aslında, bildiğimiz isim tamamen parayla ilgili: 1793'te çaresizce yoksul devrimci hükümet tarafından, Fransa'nın hangi departmanının halk hükümetine vergilerini en hızlı şekilde ödeyebileceğini görmek için ulusal bir yarışma düzenlendi. eski Place Royale, onuruna yeniden adlandırıldı. Vosges'un uzak kuzey bölümü kazandı ve tuhaf bir şekilde restorasyonlara ve sonraki devrimlere takılan isim, emanetler için yapıştırıldı.
Böylece, Royale kızlık soyadı Royale olan Place des Vosges - ve hayatının ilk yüz yılı boyunca, 'Royale' tarihinin temelini oluşturuyor - 1604'te Place des Vosges'in en büyük çağdaş öğrencisi Fransız mimarlık tarihçisi Alexandre Gady ile başladı. “Colbertian öncesi siyaset” patlaması olarak tanımladı - merkezi olarak finanse edilmeden ruhsal olarak merkezileştirilmiş, hala özel yatırıma bağlı bir kraliyet fermanı anlamına geliyor. O zaman Henri IV, Paris'te ipek ve keten üretimi için Milano'dakilerle modellenmiş ve rekabet edecek yeni bir 'entegre' alan inşa etmeye karar verdi. Fransız tarihindeki tamamen hayranlık uyandıran birkaç karakterden biri olan - gerçek bir halk ruhuna sahip olan ve Protestanlara sınırlı dini hoşgörü sağlayan Nantes Fermanı'nın yazarı olan Henri, güzel sanatlar kadar zanaat eserlerine de meraklıydı. ' Orijinal planda sınırlanmış, her yüzünde yaklaşık 460 fitlik geniş ve yeni bir kare planladı. üç yanlar sadece arduvazla kaplı, arduvaz tuğla ve kayadan oluşan tek tip pavyonlarla. Yeni binalar, 20. yüzyılın ilk yıllarında Ütopik bir şehir planlamacısının gözünü kamaştıracak çok kullanımlı bir verimlilik modeli olacaktı. Meydanı çevreleyen dört katlı kırmızı tuğlalı binalar, fabrikaları ikinci ve üçüncü katlarda barındırmak için tasarlanmıştı - bugün içlerinde yaşayacak kadar şanslı olanlara sundukları geniş ölçek, aslında New York'un çatı katı binaları gibiydi. SoHo, orijinal faydacı amaçlarından türemiştir. Tasarımda tek tip, amaç olarak düzgün bir şekilde tekdüze olmaları gerekiyordu: İpek ve tekstil ürünleri ikinci ve üçüncü katlarda yapılırken, bunları yapan işçiler dördüncü katta saçakların içinde, satış yapmak için dükkanlar içinde yaşayacaklardı. malları pasajların zemin katını doldururdu. Place des Vosges'in orijinal planı, bu şekilde, tuhaf ve öngörülü bir şekilde modern ve halkın ruhunu taşıyor - konut, endüstri ve perakendenin takdire şayan “çok amaçlı” evliliği.
Bu güzel, iddialı ve birleşik planın mimarı bilinmiyor. Çeşitli inşaatçılar ve tasarımcılar aday gösterildi, ancak görünüşe göre onun (ya da onların) kimliği kasıtlı olarak bastırılmış ya da en azından küçümsenmiş. Yazarlığın 'rahatsız edici anonimliği', Gady'nin ifadesiyle, bir amaca yönelikti; tek başına kral, ihtişamının yazarı olarak anlaşılmalıdır. Nitekim, bugün gözümüze tuhaf bir şekilde rahat görünebilecek pavyonların tuğlaları, arduvazları ve taşları cömertçe yayılmış yüksek lüksü sembolize ediyordu, bu dönemde tuğlalar zengin bir adamın değil, bir burjuva malzemesi. Kraliyet gözünün, diğerlerinden belirgin şekilde farklı olan yalnızca bir pavyonla her yerde hissedilmesi amaçlanmıştı. Güney tarafının ortasına yerleştirilmiş ve St.Antoine caddesine bir kapı olarak hizmet veren, kralın muhtemelen yaratılışını denetleyebileceği bir kraliyet binasıydı: Pavillon du Roi.
IV.Henri'nin 1610'da çılgın fanatik bir Katolik tarafından öldürülmesinden sonra işler hızla değişmeye başladı. Bir bina konseri olarak düşünülse de, Place Royale atölyeleri bireysel spekülasyonlarla inşa edildi ve çok geçmeden 24 gerçek yatırımcıya, üretim alanlarından çok konut olarak daha değerli oldukları ürkütücü bir şekilde çağdaş bir şekilde anlaşıldı. Bir zamanlar zanaat endüstrisi için kastedilen şeyi varlıklıların devraldığı, şimdiye kadar tanıdık olan soylulaştırma süreci, bu durumda tek bir nesil halinde çöktü. Kısa süre sonra meydanın dördüncü yüzü doldurulurken, merkezi egzersiz alanı kapatılarak ızgara yapıldı ve halka açık törenler, kraliyet evlilikleri ve davetler için kullanıldı.
Daha sonra Place des Vosges'in çürümesi ve unutulması, şehir tarihinde paralellik göstermesi zordur. Bu modaya uygun bir yerin, küçük, lüks üretim işletmelerinin boşluklarını doldurmasıyla bir tür perişan, yakalanabildiği kadar yakalanabilir bir varoluşa düşmesi durumu.
Düşüş hikâyesi sabitlenmiş olsa da, bu uzun düşüş, etrafındaki değişen Marais mahallesinden ayrılamaz ve tatlı noktaları da öyle. 19. yüzyıl boyunca, doğudan göçmenler akarken, Marais, Paris'in hayati Yahudi mahallesi haline geldi - Amerika'daki eşdeğer Yahudi mahallelerinden daha temkinli, gizli ve getto benzeri, belki ama yine de yoğun, zengin ve tekil. kendi restoranları, küçük sanayi ve kurumları ile. Place des Vosges, kendisini çevreleyen sokakların Yahudi karakterinin yalnızca bir kısmını üstlense ve bu nedenle bazı açılardan bu mahalleden ayrı kalsa da - radikal de olsa büyükleri çekmek (ve tutmak) için yeterince 'seçkin' bir adresti. , şair ve romancı Victor Hugo - başka şekillerde aynı değişimde yer aldı. (Bir Ashkenazi sinagogu olan Temple des Vosges, doğrudan meydanın girişinin önündedir.) Eugène Atget'in, Place des Vosges'deki tonozlu pasajların perspektif girintisine ilişkin 1898 tarihli unutulmaz fotoğrafı, tamamen boş bir yeri gösteriyor ve içinde De Chirico'yu bekliyor. Kentlerin derinliklerine yerleşmiş melankoli ve gizem duygusu. Atget'e baktığımızda, seküler bir üretim alanı olarak kastedilenin, bir kilise binası, dışarıdan getirilmiş bir kilise iç parçası haline geldiğini neredeyse hissedebiliriz. (Elbette bu yerlerin boşaltılması, Atget'in çalışmasında aşağı yukarı sabittir, ancak bu, kamerasının teknik sınırlamalarına atfedilmemelidir; hamile boşluğu da amaçlı ve duygusaldır.) Bir avuç daha sıradan fotoğraf Place des Vosges'in 1900'lerde görüldüğü yerler, pasajların altında satılık kullanılmış mallarla, çirkin bir nezaket ve halsizlik hissine sahip olmayan bir yeri gösteriyor: Marché aux Puces on ya da iki yıl önceki gibi hissederek, tozlu ama arkadaş canlısı.
Place des Vosges'in çöküş döneminin sonuna doğru en canlı resmi, Place'in Maigret’in konutlarından biri olduğu ve Marais’in gezinti alanı olduğu Georges Simenon’un 1930’lar ve 40’ların Müfettiş Maigret romanlarında görülmektedir. Place des Vosges'in cazibesi, tüm solmuş ihtişamına rağmen, bir türler olarak kalmasıdır. Çalışan insanlar, daha zengin insanlar, küçük esnaflar, küçük burjuvalar ve işçiler ve tabii ki Maigret gibi bir fonkiyoner var. Modern çağa kadar, arka bahçeleri küçük losyon ve parfüm üreticileri ile doluydu.
Place des Vosges'in ıslahı, ancak 1960'larda, kaplanmış kirleri süpüren ve yeni bir aristokrat sınıfa giren Malraux ve De Gaulle’ün Paris için iddialı temizlik ve restorasyon projesinin baskısı altında başladı. Corbusier biraz önce, Place des Vosges dahil tüm Marais'i yok etmeyi ve yerine dev konut bloklarını yerleştirmeyi hayal etmişti. Yenileme programı çok başarılı oldu. Şimdi, Paris'in pek çok yerinde olduğu gibi, Place des Vosges her şeyden önce bir turist destinasyonu - biraz yorgun, kötü huylu İngilizce veya Almanca konuşan garsonlarla dolu kafelerde pahalı bir öğle yemeği satın alabileceğiniz bir yer.
Yine de kamusal alanlar, yeterince güzellerse, turizmde hayatta kalırlar ve kendi hislerini korumak için aşırı kullanırlar, kendi büyülerini yaparlar. Ben de Paris'te yerleşik bir ziyaretçi olarak, başka bir turist olarak, hayatımın en mutlu gününü bir Cumartesi öğleden sonra Place des Vosges'te geçirdim. Oğlum beş yaşındaydı ve bebek kız kardeşi, gözlerinin ardına kadar açıldığı ve içgörünün aceleye geldiği sekiz aylık güzel bir yaştaydı. Krep ve omlet için bir kafeye gittik, sonra şimdi bir müze olarak yapılmış olan Hôtel de Sully'ye gittik. bir fotoğraf gösterisi. Taytlı bebek ve onun için yerin St.Antoine çıkışındaki küçük bir mağazadan satın aldığım beyaz sineklik tarzı bir elbise - düzenli olarak orada çalışan ve yaşayan bir doktor gördüm - aniden, yere kadar alçakta, terrazzo zeminin madeni para gibi görünen küçük yaldızlı lekelerle lekelendiğini gördü. Güzel evin terrazzo zeminine gömülü küçük paraları şakacı bir şekilde kavradı; çocuk, yakaladı, onları kazmış gibi yaptı ve ona sundu. Durdu, gülümsedi ve sonra güldü, şakayla bütün vücudu alevlendi. Bu onun şirkette yakalanan ve paylaştığı ilk gerçek şakasıydı ve gerçek kadar heyecan verici, sahte ve icat edilmiş bir deneyime sahip olabileceğinizi keşfetmesiyle titriyordu. Eline hayali paraları koymaya devam etti ve öyle olduğunu ilan ettikleri için bir şey olmayan hiçbir şeye elini tekrar tekrar kapattı ve kendinden emin, kargaşalı bir şekilde güldü - filmlerin dışında birinin bir şeye güldüğünü hiç görmemiştim. o yaptı. Onu puzetiyle eve ittim, ilk şakasının neşesinden sonra gözleri hızla kapandı, küçük eli hala tutup hayali paraları bırakıyor. Gölgeli pasajlar onu uyumaya ve ardından daha canlı havaya uyandırırken, St.Antoine'deki çanlar kafasında çalıyordu.
Kralın şehir planı, hayatı için güvenli bir yer haline gelmişti. Bir kralın ticaret ve törene karşı eski birleştirici jestleri olmasaydı, hiçbiri, otel, zemin, pasajlar veya yemyeşil meydanlar mümkün olamazdı. Onun alanıydı, ödünç almıştık. Ama başka bir şekilde değildi, çünkü o da onu zamandan ödünç almıştı. Şimdi krallar gitmişti, kraliyet adı bile gitmişti, ama diğer ticaret türleri, yeni tür törenler devam ediyordu. Şehirlerin mucizesi, ikisinin de şimdi orada ve burada olmasıdır. Halka açık bir meydan, yeni bir zamana uyum sağlayabilir. Eski şehirlerde yaşadığımız için şanslıyız.
Simenon'un da bildiği gibi, Place des Vosges melankolik bir yerdir, çünkü tarih melankolik bir şeydir. Ve tarih bu meydanda, günlük olarak temizleyen meşguliyetle silinemeyecek şekillerde kalır. kayrak Place de la Concorde veya Place Vendôme için aynı şeyi yapan lüks ticaret. Bu meydanda, Paris'in diğer yerlerinden daha fazla hafıza yer alıyor. Belki daha az tarih, ama daha fazla hatıra: Henri'nin Paris'i, Hugo'nun Paris'i, bu nedenle, garip bir şekilde, şu anda üzerimizde hala elinde olan savaş sonrası Paris - Paris'i ilk kez gördüyseniz, ortadan kaybolan eski isli proleter Paris 1970'ler, her zaman ilk aşkınız olacak - daha çok yeni Paris'e dönüştüğünde, zenginler için yatakhanelerden ve yaşlılar için dolaplardan oluşan Paris şimdi bile burada hissedilebilir.
Bir kış öğleden sonra, mekanın haklı ruh hali olan melankoli - halkın ruhu Trafalgar'ın havası ya da karnaval gibi, San Marco'nun haklı havası - hala ziyaretçiye nüfuz edebilir. Pasaj boyunca kendi ayak seslerimizi duyar, küçük pencerelerden güzel kokular alırız, uzaktan bir veya iki ruhu görür ve bir süre için Maigret’in kafesi Ma Bourgogne’ye gideriz. sıcak şarap - ve bir krep Kestane kreması, eğer bir çocuk eşlik ederse - ve bir saatliğine tarihin kaprisleri ve onlardan kaçmanın güzelliği ve şehir alanlarının kendilerini yazarlarının asla hayal edemeyeceği zamanlara adapte ederken, gizemli bir şekilde yazıya sadık kalarak düşünürse. Tanımlama kareleri, konuları değiştikçe konularını da değiştirir. Yerli meydanlar kendilerinden bile eski sırları saklar.
Nereden ŞEHİR MEYDANLARI Catie Marron tarafından. Telif Hakkı 2016 Catie Marron'a aittir. HarperCollins Publishers'ın bir baskısı olan Harper'ın izniyle yeniden basılmıştır.