Son zamanlarda, Rusya da dahil olmak üzere dünyanın birçok bölgesinin geniş çapta İslamlaştırılması ve sözde İslam devleti veya İslam hükümeti projesinin uygulanması ile ilgili endişeler giderek artmaktadır. Mısır'daki olaylar, yalnızca “Arap baharı” ülkelerinin gelecekteki geleceği sorusunu gündeme getirmekle kalmadı, aynı zamanda İslami projenin ciddi bir teorik sorununu da belirledi. Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi'nin geçici bir hükümet krizi hakkında konuşmasının istifası ile ilgili olması mümkün mü yoksa sorun, Cezayir'de (ve daha önce Sudan'da olduğu gibi) iktidara geldiğinde İslami partinin otoriterlere layık bir alternatif sunamayacağından kaynaklanıyor. hükümetin kendisi, önceki hükümetin tüm hatalarını tekrarlayarak, gücün ele geçirilmesi yoluna mı gidecek?
Arap Doğu ülkelerindeki devlet yapıları, yirminci yüzyıl boyunca özünde, yalnızca demokratik değil, aynı zamanda totaliter olarak da görülen Batılı kalkınma modellerinin etkisi altında geleneksel yönetim biçimlerinin modernizasyonu olan önemli değişikliklere maruz kaldı. Bununla birlikte, demokrasi unsurlarının getirilmesi Batı tarzı bir parlamenter demokrasinin oluşumuna yol açmadı. Aynı zamanda, devlet yönetimlerindeki köklü değişikliklere ve modern anayasaların demokratik normlarına eşlik etmeye devam etti ve yüzyıllarca süren kültürel-dini ve politik iktidar geleneklerine eşlik etmeye devam etti ve ideolojik sloganlar ve siyasi liderlerin ve önde gelen partilerin programlarına bazen gerçek güç kabiliyetlerinin sınırlarını koydular.
2005 yılında, Müslüman Kardeşler, örgütün resmi yasağına rağmen, parlamento seçimlerinde büyük bir zafer kazanıp, 1 / 5 sandalyesinden daha fazla kazandı. İçindeki ana vurgu, ülkenin İslam Devleti modeline ve şeriatına dayanması gereken (devlet şeridi hukukunun önceliğini sağlamak için anayasal ve siyasi reformlar yapması gerekiyordu) devlet sisteminin düzenlenmesi ihtiyacına dayanıyordu. Aynı zamanda, devletin politik sistemde kendisi sınırlı bir rol oynamak zorunda kaldı ve işlevleri toplumun gelişimini İslam kanunlarına göre kontrol etmekle sınırlı kaldı. Fakat iktisat alanında, Müslüman Kardeşler'in ideologlarına göre devletin düzenleyici işlevi yerine getirmesi, egemen olması ve İslami ekonomik sistemin ilkelerini izlemesi gerektiği ve bunun, sosyalist ekonomi (devlet düzenlemeleri ile) arasında bir tür ara seçenek olduğuna inanması gerekir. pazar (amacı karı maksimize etmek).
Böyle bir program klasik Sünni İslam devleti kavramına uyuyor mu - halifelik? (Hemen, İmami'nin Shi'i kavramının Sünni'den farklı bir teorik yapıyı temsil ettiği konusunda bir rezervasyon yapın.)
İslam ve laiklik
Devlet teşkilatı meseleleri her zaman Müslüman ilahiyatçıların, tarihçilerin, avukatların ve filozofların önünde durdu ve asırlık gelişim boyunca İslam'ın devlet, hükümet ve devlet arasındaki ilişkilerle ilgili net düzenleyici fikirler geliştiremediği gerçeğiyle ilişkilendirildi. ve kişilik. Sosyopolitik ve dinî yönleri Muhammed'de birbirine bağlamak, bir yandan din ile seküler arasındaki ilişki sorununu çözüyordu, diğer yandan ise, Arap devletinin gelişiminin bir sonraki aşamasında kendini gösterecek olan siyasi çelişkilere yol açtı.
Kuran'da, insanların ilişkilerini düzenleyen bir Müslüman yasa kaynağı olarak, Müslüman devletin yapısına ve faaliyetlerine ilişkin reçeteler çok sınırlıdır ve gerçekte üç maddeye dayanır: genel görüşe dayanarak karar vermek ve istişarelerde bulunmak, "haklı ve adaletle" ihtilaflara hükmetmek ve çözmek ve itaat etme inancına olan ihtiyaç Resulullah ve toplumun işlerinde güç ve yetki sahibi olanlar. Bu sınırlı reçeteler, hukuk doktrininin devlet teorisinin geliştirilmesindeki belirleyici rolünü önceden belirledi ve bu hükümlerin daha sonradan bu konulara çok sayıda okulun dönüşmesine neden olan bu hükümlerin yorumlanmasına yer verdi. hikayeler İslam ve farklı olarak belirli politik koşullarda tezahür etti.
9 - 11. Yüzyıllarda, feodal bir toplumun ve devletin Müslüman biçiminde oluşumu tamamlandı. Halifelik yavaş yavaş dağılır ve bu çürümenin arka planına karşı, yaşamın laik ve manevi alanları öncekinden daha net bir şekilde ayrılır ve laik güç ayrılır. 945'tan sonra halifeler yalnızca dini otorite ile kaldı, asıl güç laik yöneticilere - sultanlara geçti. X yüzyılda "Sultan" terimi, manevi lordun - İmam'ın aksine, tek laik yöneticinin anlamını aldı.
Bu büyük ölçüde dini olmayan kökenli unsurların, özellikle de Pers bürokratik geleneklerinin Müslüman devlet örgütüne dahil edilmesinden kaynaklanıyordu. Bu geleneklerin temsilcileri, yalnızca yaşamda değil, aynı zamanda teorik yapılarında da, dini ilkelerle hiçbir ilgisi olmayan görüşlerde bulunmuştur. “Kuran'da bulmak zor olurdu” diyor V.V. Barthold, “resmi olarak hükümetin altında, ancak konuların üstünde durduğuna göre, 11. yüzyılda ifade edilen görüşün bir onayı”.
Gelecekte, birçok filozof ve politik düşünür, tek bir iktidarın idealini zaten gerçek laik iktidar tahsisiyle birleştirmeye çalıştı. Orta çağlarda, küçük ve orta ölçekli devletler olduğu zaman, laik ve manevi gücün birleşmesi neredeyse ulaşılmaz bir idealdi. Orta Doğu Amirleri seküler siyaset yaşadılar, Müslüman Kadi ve Fakikh'ler siyasi ve sınıf çıkarlarını düzenli olarak kutladılar, ancak zaman zaman siyasal iktidarın karakterini “ideal” biçiminde İslami ideale yaklaştırmaya çalışıyorlardı.
XVII - XVIII yüzyıllarda, Osmanlı makamları, laik ve manevi birleşmenin canlanmasını çoktan başlattı. İktidarın İslamlaştırılması yukarıdan başlar, padişahlar halifelik unvanını alır ve hükümette ulama ve sukunanın rolünü kuvvetle vurgular. Şeyh El-İslam'ın başkanlık ettiği dinsel ve idari bir hiyerarşi yaratılıyor, din adamlarının devlet ve toplumdaki rolünü büyük ölçüde arttırdı ve aynı zamanda seküler ve manevi olarak siyasi iktidardaki ayrılmaya, dinin siyasetten ayrılmasına katkıda bulundu.
20. yüzyılın ilk yarısında, laik ve manevi arasındaki ayrım sadece politikacılar tarafından değil, aynı zamanda Müslüman ideologlar tarafından da belli bir şekilde algılandı, bu dönemde tamamen laik devletler yaratıldı ve laik kültür teşvik edildi. Ancak, laikleşme gerçekleştiyse, o zaman laiklik hala Müslüman nüfusun çoğunluğu tarafından reddedilir. Başka bir deyişle, tarihsel olarak, devletin dönüşümü, İslam'a ek olarak, toplumun dinin dışında olamayacağı gibi gerçekleşti ve İslam, toplumsal ilişkilerin ana düzenleyicisinin işlevlerini yerine getirmeye devam etti.
Yirminci yüzyılın 70'inde birçok Müslüman siyasi hareket canlandı. Özünde muhafazakar, ancak Müslüman siyasi geleneklerini ustalıkla birleştirerek, Müslüman ruhu içinde elden geçirilen Batı prensipleri ve fikirleriyle yeni ortaya çıkıyor. “Doğru” İslam normlarını yeniden kurma çabasıyla, manevi ve seküler arasında ayrımcılık yapmayan tek bir gücü yeniden planlamayı ve denemeyi büyük bir yer almaya başladı. Aynı zamanda, tek bir gücün restorasyonu, esasen manevi güce sahip olan halifenin gücü anlamına geliyordu.
Böylece halifelik, (özellikle, Müslüman Kardeşler'in kurucusu Hassan el-Banna tarafından), bir hükümet biçimi olarak değil, tek bir Müslüman toplumda iktidarın özü olarak kabul edildi. Devletin İslami bir düzeni olmalı ve üç ana prensibi yerine getirmeli: Kuran anayasanın temelini oluşturmalı, yönetim bir danışma toplantısı (shura) aracılığıyla yürütülmeli, yürütme organları İslam'ın öğretileri ve toplumun arzusu ile sınırlı olmalıdır. Aynı zamanda, uygulamaya yönelik bir eylem programının oluşturulmasına kadar, konsepte spesifik bir taslak vermek için girişimlerde bulunulmuştur. Ancak, manevi devrim, öncelikli olarak öne sürüldü, öncelikle Müslüman kültürünü daha derine yaymak ve şeriatın kamu hayatındaki rolünü güçlendirmek amacıyla eğitim sisteminin ve propagandasının radikal bir yeniden yapılandırılması olarak anlaşıldı.
İslam Devletinin Modeli: İdeoloji veya Gerçeklik
Yüzyıllar boyunca ideal Müslüman toplumun modeli Muhammed topluluğuydu. Teorik olarak, Müslüman toplumun politik ve sosyal yapısı tam olarak bu modeli yeniden üretmelidir. Bununla birlikte, tarihin gösterdiği gibi, pratikte ideal model yalnızca Müslümanların bilincinde, gerçek hayatta ise Hz. Muhammed'in ölümünden hemen sonra değiştirilmeye başlandı. Öncelikle, Muhammed'in, ilk halefleri bile, doğru hilafetleri bile tam olarak yerine getiremediği, ilk halefleri bile yerine getirmeyen, en başta sekiz tanrı işlevi gören Allah'ın elçisi olan Allah'ın sosyal işlevlerinden oluşan bir karmaşık işlevi üstlendiği gerçeği ile açıklandı. Daha sonra, Müslüman topluluğu geliştikçe ve halifelik kuruldukça, asıl sorun devlet başkanı ve “din halkı” işlevlerinin sık sık çarpıcı biçimde değişmesiydi.
Eğer ilk halifeler, üstün siyasi, askeri ve manevi gücü kişileştirmişse, Abbasi halifesinde halifelerin gücü, kelimenin tam anlamıyla teokratik değildi: İlahiyat ile istisnai bir temas yeteneğini tanımadılar ve iktidarın aktarılması, lütuf aktarma töreni olmadan siyasi bir eylemdi. Şeriat’ta değişiklik yapma hakkına sahip olmadıklarını veya yorumlama özel haklarını (zaten fıkıhlara aitti) ve yasama eylemleri yalnızca idari emirlerle kabul edildi. 9. yüzyılın ortasından itibaren halifeler, genel olarak siyasal iktidarı ve hükümetin hükümdarlıklarını Müslüman egemenliğinin ana kesimi üzerinde kaybeder ve yavaş yavaş Müslüman dünyasının sadece manevi başı olur. 10. yüzyılın ortalarında, halifelerin güvenmeye başladıkları Türklerin paralı askerleri Bağdat'ta gittikçe daha fazla güç kazandılar, halifeleri tahtlara yükselttiler ve onların faaliyetlerine müdahale ettiler. Aynı zamanda, Müslüman dünyası eş zamanlı olarak halifelerin üç hanedanını - Abbasi, Fatimi ve İspanya Emevi'ni tanıma ihtiyacı ile karşı karşıya. Aynı zamanda, toplumdaki güç mücadelesi çoğu zaman en şiddetli biçimleri aldı. Böylece, 72 halifesinden, ilk doğru halifesi olan Ebu Bekir ile başlayıp, XII. Muhammed'den önce, doğrudan bir saldırı sonucu yedi halife öldürüldü, beşi zehirlendi, on iki hane, doğrudan bir saldırı sonucu öldürüldü, beşi zehirlendi, isyan sonucu veya bir rakibin elinde öldü.
En yüksek düzenlemesi Mısır'daki Memlük Sultanlığı olan yeni ortaya çıkan Müslüman devlet, yapısında Abbasi halifeliğinden farklıydı. İçindeki güç, üyeleri Türk, Kürt veya Kafkasyalı insanlar olan bir askeri gruba aitti. Tüm uygulama bu katman tarafından gerçekleştirildi. Sultan iktidarı zorla ele geçirdi, ama halifesi resmen onu bu göreve atadı, sonra toplumun kayda değer insanları onu ciddi bir prosedürle tanıdı ve böylece gücünü meşrulaştırdı.
Zaten 16. yüzyılın ilk yarısında, Müslüman dünyasının önemli bir bölümünün ortaya çıktığı Osmanlı İmparatorluğu'nda, ilk dönemde sultanların dini inançları tasavvuf ve diğer geleneklerin bir karışımıydı. Ancak Osmanlılar Suriye'yi ele geçirip Safevilerin Şii devletinin muhalefetini hissetmeye başladıktan sonra Sünni'ye daha fazla dikkat etmeye başladılar. Osmanlı Sultan Selim I, 1517'ta Mısır'ın fethinden sonra Halife'yi İstanbul'a taşımasını emretti. Peygamberlerin pankartı ve pelerini, mülkiyeti padişahların Mekke ve Medine'nin kutsal yerlerinin savunucusu olarak statüsünü simgeleyen ve sonuç olarak bir bütün olarak İslâm'ın yerini de sembolize ediyordu. Kanuni Sultan Süleyman (1520 - 1566), inançlı bir efendi unvanına sahipken, aynı zamanda, Osmanlı İmparatorluğu'nun konuları, Kanun Hükmünde Kanuni olarak adlandırılan Süleyman adında, XIX yüzyılın ortasına kadar pratik olarak değişmeyen devlet yasalarının oluşumunu tamamladı. Aynı zamanda, Süleyman, Osmanlı devletinin iki temel ayağına dayandı: laik bir niteliğe sahip olan ve zorunlu olarak kökeni Müslüman olmayan insanlardan oluşan idari ve askeri idare kurumu ve Müslüman kurum dini bir yasama ve eğitim kurumu idi. Hakimler ve avukatlar, Tanrı’nın sözleri, Khatib ve imamların camileri, eğitim kurumlarının öğretmenleri, eğitim ve dini kurumların tüm yapısının korunmasından ve işlenmesinden ve imparatorluk boyunca yasal işlemlerin yapılmasından sorumlu olan sınıfı oluşturdular. Sultan eşzamanlı olarak İslam dünyasının koruyucusuydu, inancının savunucusu ve kutsal kanunun icra edicisi idi. Ancak padişah, Müslüman hukukçuların ve ilahiyatçıların görüşlerini hesaba katması gereken rehberlik eden Şeriatın ilkelerini değiştirme veya görmezden gelme gücüne sahip değildi.
Türkiye Cumhuriyeti'nde Şeriat (hem de halifeliğin kendisi) 1924’te resmen kaldırıldı ve Avrupa mevzuatı ile değiştirildi. Artık hilafetin ne olması gerektiği ile ilgili değil, onu düzeltmenin gerekip gerekmediği ile ilgili anlaşmazlıklar başladı, ancak devletin ne olması gerektiği konusunda ortak bir görüşü olmayan siyasetçiler İslam devletinde iktidar teorisini geliştirmeye başladı. kavga. Aynı zamanda, bir İslam devleti oluşturma sürecinde hangi aşamalardan geçilmesi gerektiğine dair, hangi mücadele biçimlerinin yardımı ile nihai hedefin nasıl gerçekleştirileceği konusunda çok farklı fikirleri vardı. Dahası, İslami hareketler, zaten kurulmuş olan devletler çerçevesinde güç kullanmanın tarihsel tarzını, stratejik tutumları ve ulusal fikirleri algıladıkları çerçevede kuruldu. Bununla birlikte, bireysel Arap ülkelerinin belirli politik koşullarında, her kavram, İslam'ın etkisi altındaki nüfusu çeşitli siyasi güçlerin ideolojik mücadelesinde yönlendiren kuvvet rolünü oynamaya başladı; Müslüman egemenliği kavramı, genellikle devlet inşası ve devlet organları sistemi üzerinde ciddi bir etkiye sahip olan siyasi çatışmalarla ilgilenmeye başladı (Aralık ayında, 2012’te yapılan bir referandumla onaylanan ve Mısır’ın yeni “İslamcı” anayasası tarafından örnek verildiği gibi).
Günümüzde, Müslüman dünyası, toplumun tarihi ve medeniyete dayalı bir temeli ve toplumun egemen olan kültürel, ideolojik ve dini tutumları, çeşitli sosyal grupların davranış biçimlerini ve kendi örgütlenme modellerini önceden belirleyen bir sosyal örgütlenme modelinin seçimi ile karşı karşıya kalmaktadır. Bununla birlikte, İslam, şeriat hukukunun Batı demokrasisinin modern normlarıyla nasıl birleştirildiği sorusunu yanıtlamadan, böyle bir bütünsel model sunamamıştır.
İslamcıların faaliyetlerini amaçsız ve amorf olarak gören Bernard Lewis ile aynı fikirde olabilir. Ona göre mücadele, iki düşmana karşı sürülüyor - laiklik ve modernleşme. Laikliğe karşı savaş bilinçli ve açıktır, ancak modernleşmeye karşı savaş, bilinçli ve açık değildir, çünkü daha önce İslam dünyasında gerçekleşen ve Müslüman devletlerin siyasal yapılarının dönüştürüldüğü değişim sürecine yöneliktir. Bu karar, İslamcıların kıyameti lehine kanıt olarak görülebilir, çünkü asıl görevi ulaşılamazdır. Fakat öte yandan, modernleşmeyle mücadele, sonsuz bir süreçtir ve bu da kendi değerlerinin tepkisi hipertrofisine dönüşür. Bu nedenle, modernleşme için sonsuz çabalama, İslamcıları her zaman İslami alternatiflerini sunma arzusuyla eşit olarak destekleyecektir.
Her durumda, İslamcıların iktidara gelmesi, bir İslam devletinin yaratılması ile aynı değildir. Neredeyse kaçınılmaz olarak elde ettikleri zafer, hemen olmasa da, İslamcılık fikrinin aşınmasına yol açar, İslami siyasal yapının istikrarsızlığını, öncelikle İslam devletinin modern dünyadaki kavramını ve yorumlanmasındaki belirsiz teorik konumlarından dolayı olduğunu gösterir. Bununla birlikte, belirli bir politik durumda, teorik inceliklerini umursamayan militan dini örgütler genellikle en başarılı olanlardır. Başka bir deyişle, İslami bir organizasyona gelen bir militan, tez konusu ile hiç ilgilenmiyor.