Enflasyon Nedir? Enflasyonun Nedenleri Nelerdir?
Mal ve hizmetlerin fiyatlarında arz, talep ve diğer etkenlere bağlı olarak gelişen genel seviye artışına Enflasyon denir. Yanı konusu olan mal ve hizmetin genel düzeyidir. Yalnızca belli bir hizmet ya da ürünün fiyatı değil, genel düzeyin devamlılık arz eden artışıdır.
Her ülke kendi ekonomisinin sorunsuz ilerlemesini ister. Bunun için merkez bankası söz konusu ülkenin enflasyonunu dengede tutmak ve deflasyonu ( mal ve hizmeti fiyatlarının genel seviyesindeki sürekli düşüş) sonlandırmak için çalışmalarda bulunur. Artan fiyatlar ile alım gücünün azalması ülke parasının değerinin düşmesine yol açar. Yüksek enflasyon oranları ülke ekonomisini zora sokarak, ekonomik dengesizliklere sebep olur. Gelişmiş ülkelerin sıklıkla yaşadığı enflasyon, ülkelerin ekonomisi üzerinde belirleyici etki faktörlerinden biridir.
Enflasyon, enflasyon oranındaki artıştır. Enflasyon, bazı maliyet veya fiyat endeksleri, örneğin enflasyon oranı, enflasyonist beklentiler ve enflasyon hedefi ile ölçüldüğü üzere fiyat seviyesinin zaman içindeki artışıdır.
Enflasyon yükseldikçe paranın satın alma gücü azalır; yani enflasyon paranın değerini azaltır. Örneğin, biri 2021'de 5 bin lira maaş alıyorsa ve enflasyon %2 ise, gerçek geliri yaklaşık 5100 lira oldu. 5.000₺ (1+0,02)= 5100 bin dolara yükseldi (malların maliyeti arttı).
Enflasyon oranları pozitif, negatif veya sıfır olabilir. Enflasyona esas olarak enflasyonist beklentiler neden olmakta ve enflasyonist beklentiler de dünya genelinde ülkelerin merkez bankalarının enflasyon hedeflemesi tarafından oluşturulmaktadır. Dolayısıyla enflasyon, para politikasından gelen faiz oranlarından gelen enflasyon hedeflerinden (enflasyonist beklentileri etkileyen) gelir - bu nedenle enflasyon, piyasa katılımcılarının daha fazla patlama yaşaması için fiyatlar etkin bir şekilde belirlendiği için birçok faktörün rol oynadığı bir geri bildirim sürecidir. değer açısından paraları için (meta parasının değeri, diğer şeylere göre satın alma gücüne dayanır).
Enflasyonun nedenleri
Tarihsel olarak, enflasyon ya para arzının genişlemesinden (örneğin daha fazla banknot basmak ya da daha fazla madeni para basmak) ya da vergi gelirini aşan hükümet harcamalarından kaynaklanmıştır. Enflasyon, şiddetli fırtınalar gibi doğal olaylar ve savaşlar gibi harcamalarda büyük bir şekilde artış gösterebilir. (bkz. enflasyonist boşluk). Enflasyon, sabit gelirliler için reel ücretleri ve fiyatları düşürdüğünden, enflasyonun geleneksel olarak borçlular, yani borç para alan kişiler veya şirketler için faydalı olduğu düşünülmüştür. Enflasyonun olumsuz etkileri genellikle kreditörler, yani nakit tutanlar tarafından hissedilir.
Enflasyon, yaşam maliyeti endeksi kullanılarak tüketici fiyatlarına göre veya üretici fiyat endeksine göre veya gayri safi yurtiçi hasıla (GSYİH) deflatörü kullanılarak ölçülebilir. Bu makale tüketici enflasyonunu ele alacaktır çünkü en doğrudan insanların geliri ve yaşam standardı ile ilgilidir. Ancak, başka fiyat endeksleri de mevcuttur ve belirli durumlarda kullanım için daha uygun olabilir.
Mallar para karşılığında alınıp satıldığı sürece enflasyon var olmuştur. Aslında arkeologlar tarafından bulunan en eski yazılardan biri, işçilerin işverenlerine vergi ödemelerini kaydeden kil tabletlerdir. Ekonomistler tarafından ele alınan ilk büyük sorun, ticaret ve ticaretle uğraşanlar gibi faaliyetleri potansiyel olarak çok değişken olduğunda bireylerin ne kadar risk almaları gerektiğiydi. MÖ 350 gibi erken bir tarihte Yunan filozof Ksenophon, "Servetini artırmak isteyen bir insan ticarete dönmelidir" diye yazmıştı. Başka bir Yunan filozof ve Platon'un öğrencisi olan Aristoteles'in yaptığı gibi, "İnsanların doğasında kazanmak ve zarardan kaçınmak vardır ve bu tüm hayvanlar için de böyle olmalıdır, çünkü onlar da benzer tutkulara tabidir. Bu koşullar doğanın hata yaptığını varsayamayacağımız için var olmaya mahkumdur. Enflasyon, insanların günlük yaşamlarında karşılaştıkları gerçek bir dünya sorunudur.
Fiyatlarda keskin bir artış, belirli bir süre boyunca devam eden fiyat düzeyinde genel bir artış. Enflasyon, maliye politikalarındaki ve hükümet düzenlemelerindeki değişiklikler, para arzındaki büyüme, arzlarına göre işgücü ve malzeme talebindeki artışlar veya tasarruf ve yatırımdaki düşüşler gibi birçok faktörden kaynaklanabilir. Bununla birlikte, çok fazla etkili faktör olduğu için enflasyona neyin neden olduğunu tam olarak belirlemek zor olmuştur. Enflasyonun daha önemli olası nedenlerinden bazıları şunlardır:
Ekonomide enflasyon 4 temel nedene bağlı olarak oluşur.
Talep enflasyonu
Hizmet ve mala olan talebin, toplam talebin yükseliş hızına yetişememesi durumunda ortaya talep enflasyonu çıkar. Bu durum daha çok ülke ekonomisinin iyileşme sürecinde ve işsizlik oranlarındaki düşüşün gözlendiği zamanlarda oluşur. Piyasa fiyatları ile üretilen mal ve hizmetin talebe yetişememesi durumunda fiyat artışına gitmesidir. Bir artış enflasyonu ve talep çelişkili enflasyon olarak da adlandırılan ekonomi eğrisinin yukarı gösteren kayması kaynaklı enflasyondur.
Talep artışı enflasyonisttir.
Bir şey için talep edilen miktarı arttırırsanız, her şey eşitse, o şeyin fiyatını artırmış olursunuz. Talep edilen miktarı azaltırsanız, her şey eşitse, o şeyin fiyatını düşürürsünüz.
Bazı insanlar bunun çok tartışmalı ve hatta önemli olduğunu düşünmeyebilir, ama herkes tarafından bilinmeli çünkü eğer birçok insan bunu anlamıyorsa, o zaman birçok ekonomiyi ve muhtemelen birçok gerçeği yanlış anlayacaklardır. Talepte bir artış olduğunda (örneğin, çıktı miktarındaki değişiklikler) fiyatlar dışında değişebilecek birçok şey var ve bu yüzden talepteki artışın/azalmanın sadece fiyatta artışa/azalmaya neden olduğunu söylemiyorum. Sadece talepteki artışların/azalışların fiyatlarda artışa/azalışlara neden olduğunu söylüyorum.
İşte bazı örnekler:
1) Belirli bir fiyattan bir şeyi satmak isteyen kişi sayısındaki azalma (veya artış), satılan denge miktarında bir artışa (veya azalmaya) ve dolayısıyla denge fiyatında bir artışa (veya azalmaya) neden olur. Bu, teknoloji ve girdiler sabit tutulsa bile geçerlidir.
2) Para talebindeki bir artış (veya azalış), piyasa takas faiz oranlarında sunulan para arzı ile para talebi arasında bir dengesizliğe neden olur ve bu da yükselen fiyatlar ile parasal enflasyona neden olur. Bu nedenle, bir merkez bankasına veya Hazine tahvili web sitesine girdiğinizde, tahvillerin fiyatını "talep"in belirlediğini söylüyor - arz değil, üretim maliyeti değil, tahvillerin satın alabileceği şeyler için talep değil, talep.
3) Piyasa takas faiz oranlarında sunulan para arzındaki bir azalma (veya artış), para talebi ile para arzı arasında bir dengesizlik oluşmasına neden olur ve bu da fiyatların düşmesiyle parasal deflasyona neden olur. Bu nedenle, bir merkez bankasına veya Hazine bonosu web sitesine gittiğinizde, fiyatlarını tahvillerin "arzının" belirlediğini söylüyor.
4) Tüketim mallarına olan talepteki artış (veya azalış), talep edilen miktar ile arz edilen miktar arasında cari fiyatlarla bir dengesizlik oluşmasına neden olur. Bu, teknoloji ve girdiler sabit tutulsa bile geçerlidir. Sonuç, diğer tüm fiyatların eşit yükseleceğidir.
5) Emek talebindeki bir artış (veya azalış), talep edilen miktar ile arz edilen miktar arasında cari ücretlerde bir dengesizlik oluşmasına neden olur. Bu, teknoloji ve girdiler sabit tutulsa bile geçerlidir. Sonuç, diğer tüm ücretlerin eşit artacağıdır.
Maliyet enflasyonu
Herhangi bir nedenden ötürü üretimde kullanılmak üzere giren malların fiyatındaki yükselme, üretilen malların maliyetlerinin artmasına sebep olur. Maliyeti yükselen ürünün satış fiyatı da yükselir. Üretim aşamasında gerekli olan mal ve hizmetin maliyetindeki artışın sonucunda fiyatlardaki yükselişe maliyet enflasyonu adı verilir. Bu fiyat artışı talebin azalmasına sebep olur. Piyasaları durgunluğa iter. Enflasyona bağlı olarak yaşanan piyasa durgunluğuna stagflasyon denmektedir. Bu enflasyon türü ithalatı yüksek ülkelerin yaşadığı ekonomik bir durumdur.
Arz enflasyonu (para arzı)
Arz durumundaki durumunda yaşanan güçlüklerin piyasa fiyatlarına etkisidir. Bir malın üretim halinde hammaddesindeki fiyatı, üretim giderleri ve işçilik vb giderler yükselince arz enflasyonu oluşur.
Enflasyon beklentileri
Üretici ve tüketicinin ilerleyen dönemde fiyatların artacağı düşüncesi enflasyonu oluşumuna zemin hazırlayan etkenlerden biridir.
Enflasyonun Çeşitleri
Yüksek enflasyon
Bireylerin satın alma gücünün azalması ve yaşam standardının düşmesi ile makroekonomi dengeleri ve gelir dağılımı bozulur. Borçlanma maliyetlerinin de artması ile ekonominin büyümesini engellemesi ile yaşanan enflasyon durumudur.
Hiperenflasyon
Yüksek oranda artan hizmet ve mal fiyatlarına bağlı olan enflasyon durumuna denir. Yüzde 1000leri bulan enflasyon türüdür.
Stagflasyon
Kelime anlamı olarak durgunluk anlamına gelen stagnan ve enflasyon kelimelerinden türemiş olan stagflasyon, işsizlik ve ekonomik durgunluk döneminde görülen enflasyondur.
Dezenflasyon
Enflasyon oranlarının %40lardan %10lara düşmesine denir.
Varlık enflasyonu
Altın, konut ve hisse senedi gibi varlık fiyatlarındaki artışa varlık enflasyonu denir. Global enflasyonu doğrudan etkileyen varlık enflasyonu insanların zenginleşmesi anlamına da gelebilir.
Fiyat enflasyonu
Mal ve hizmet fiyatlarının gerçek piyasa fiyatlarının üstünde seyretmesi halidir. Üretilen mal ve hizmet için tüketici örgütlenmez ve fiyat analizi yapmaz ise rekabet koşullarına bağlı olarak satış fiyatları artar.
İthal enflasyon
İthal malların sebep olduğu fiyat artışının ekonomiye yansımasıdır.
Enflasyonun Sonuçları
Enflasyon sosyal ve ekonomik açıdan çeşitli sonuçlar doğurmaktadır.
Tüketicinin gelir seviyesindeki düşüşe bağlı olarak ihtiyaçların karşılanmaması sonucunu doğurur.
Üretim azalır
Nakit paranın döviz ve altına yatırılmasına bağlı olarak finansal dalgalanmalara yol açar
Bütçe açığına bağlı olarak dış borçlanmaya sebep olur
İhracat gelirindeki düşüş ve ithal ürünlerdeki artış ekonomik sonuçlarından biridir.
Çalışan maaşında yapılması gereken artışın yapılmaması refah düzeyini etkiler.
Gelir dağılımında düzensizlik görülür. Böylece adalet ve eşitlikten uzak, huzursuz bir toplum oluşur.
Finansal yönetim eğitimi size enflasyon konusunda birçok detayı sağlayabilir.
Enflasyon nedir?
Mal ve hizmetlerin fiyatlarında arz, talep ve diğer etkenlere bağlı olarak gelişen genel seviye artışına enflasyon denir. Yanı konusu olan mal ve hizmetin genel düzeyidir. Yalnızca belli bir hizmet ya da ürünün fiyatı değil, genel düzeyin devamlılık arz eden artışıdır.
Enflasyonun nedenleri nelerdir?
Ekonomide enflasyon 4 temel nedene bağlı olarak oluşur. Talep enflasyonu, maliyet enflasyonu, arz enflasyonu (para arzı) ve enflasyon beklentileri.
Enflasyonun çeşitleri nelerdir?
Enflasyonun çeşitleri: Yüksek enflasyon, hiperenflasyon, stagflasyon, dezenflasyon, varlık enflasyonu, fiyat enflasyonu ve ithal enflasyon.
Anadolu Üniversitesi Adalet bölümünden mezundur. Kamu kurumunda görev almakta ve edinmiş olduğu deneyimleri yazılarında okuyuculara aktarmaktadır.