Duygu Nedir
Duygu nedir, duygu ne demek tanımı
Duygu, psikolojide, bireyin iç olaylara ve bedenin içinde bulunduğu koşullara ilişkin öznel algısı. Günümüzde, psikologların üzerinde kesin anlaşma sağladığı tek ve kapsayıcı bir duygu tanımı yoktur. ABD’li psikolog Robert S. Woodworth (1869-1962), duygu ve heyecanın bireyin “içsel durumu” olduğunu söyler. Öte yandan birçok psikolog da Alman filozof Immanuel Kant’ın tanımını benimseyerek duyguyu, psikolojide duygulanım olarak bilinen ve hoşnutsuzluk ya da hoşlanmayı içeren durumla özdeş tutarlar. Duygularla yakından ilişkili olan heyecan ise, çoğu kez duygu terimine yakın anlamlarda kullanılmasına karşın, duyguların yaşanmasına paralel olarak gözlenen yüz kızarması, kasların gerilmesi, kalp atışlarının hızlanması, solunumun artması ve tüylerin diken diken olması gibi bedensel değişimleri de kapsar. Her ruhsal deneyim, zihinde iki boyutta incelenebilir: Düşünce bileşeni ve duygu bileşeni. Bu iki bileşen yakından bağıntılıdır. Her zaman farkına varılmasa da, bütün zihinsel etkinliklerde bir duygu tonu bulunur. Bu, kişinin bir olaya ilişkin öznel deneyimi biçiminde algılanır; dışa vuran davranışlara ve iç davranış denebilecek düşüncelere yansır. Duyguların, beyinde duyu, algı ve düşünce düzenekleri ile karşılıklı etkileşim içinde olan biyokimyasal bir temeli vardır.
Duygunun temel olarak içsel ve öznel doğasından ötürü, duygu konusundaki araştırmalar da iki ana sorun üstünde yoğunlaşmıştır: Bir olayın nasıl algılandığı ve algılanan olayın ne olduğu.
Psikolojide, duygu üzerine ilk çalışmalar 19. yüzyılın ikinci yarısında yapıldı. Alman psikolog Wilhelm Wundt (1832-1920) 20. yüzyıl başlarında, duyum, imge, duygu gibi psikolojik durumların deneysel olarak gözlenip çözümlenebileceğini öne sürdü. Değişkenleri denetleyerek yaptığı deneylerde, deneklerin iç gözlem yapmalarını sağlayarak duygularını belirledi. Aynı dönemde Charles Darvvin, duyguların dışavurumu olan davranış kalıplarının, türlerin ilk gelişme evrelerinde uyum sağlayıcı bir işlevi olduğunu ileri sürdü. Örneğin “bağıntılı alışkanlıklar” varsayımına göre, dişler dövüşte kullanıldığı için, dişleri göstermek öfkenin dışavurumudur; “karşıtlar ilkesi” ise uzatılan elin dostluk, sıkılan yumruğun öfke anlamı taşıdığını varsayar. Darvvin, bütün duyguların, doğrudan sinir sisteminin ürünü olduğunu öne sürmüştür.
ABD’li psikolog William James (1842- 1910) duygu çalışmalarına önemli katkıda bulundu. Heyecanın, fizyolojik değişimleri izlediği yolundaki kuramı, duygunun içsel bir duyumsal temeli olduğunu ortaya koyması açısından büyük ölçüde doğrulanmıştır. James’in Danimarkalı hekim Cari Georg Lange (1834-1900) ile birlikte geliştirdiği ve duyguların doğrudan bedensel olaylara bağlı oldukları ilkesine dayanan kurama “James-Lange kuramı” denir. Buna göre duygu, bedende olagelen değişimlerin algılanmasıdır. Örneğin korkutucu bir durum karşısında önce kalp atışlarının hızlanması, göz bebeklerinin büyümesi gibi bedensel tepkiler ortaya çıkar; “korku” duygusu, bu bedensel tepkilerin algılanıp anlamlandırılması ile yaşanır.
Otonom sinir sisteminin sempatik bölümünü uyararak duygulara eşlik eden bu tür bedensel değişimlerin yaratılması olanaklıdır. Deneysel koşullarda adrenalin verilmesinin korku duygusuna benzer bir durum yarattığı, adrenalin ve noradrenalinin birlikte, öfke durumuna benzer bir duyguya yol açtığı gösterilmiştir. Bunların yanı sıra beyindeki duygusal süreçlere serotonin, gamma aminobütirik asit gibi sinir uyarılarını ileten birçok maddenin katıldığı bulunmuştur. Bu açıdan bakıldığında James-Lange kuramı haklı görülürse de, duyguyu dış uyaranlara karşı gelişen bedensel tepkilere ikincil bir süreç olarak gördüğü için eleştirilir; dış uyaranlar aynı zamanda beyindeki duygu merkezlerini de etkileyip doğrudan duyguların oluşmasına neden olabilir. Bu eleştiriyi getiren ABD’li fizyoloji uzmanı Walter B. Cannon (1871-1945), duyuların dış ortamdaki uyaranları, algı merkezlerinin yanı sıra beynin, talamus denen ve duygusal yaşantıda önemli rolü olan bölgesine de ilettiklerini öne sürmüştür. Talamus, alınan uyarıların duygu biçiminde tanınması ve bedenin değişik’kesimlerine uyarı gönderilmesi gibi ikili bir görev yapar. Sonraları talamusun dışında başka yapıların duygu alanında belirleyici oldukları ortaya kon- muşsa da, Cannon’ın temel varsayımı korunmuş sayılır. Buna göre duygu, merkez sinir sisteminde yer alan birincil bir süreçtir; bedende gerçekleşen değişimler ikincil olarak gelişir. Darvvin’in görüşüyle de uyumlu olan bu yaklaşım, “uyarılma kuramı” adıyla bilinir.
Sonraki araştırmalar beyinde duygu ve heyecanlarla ilgili, farklı, ama birbiriyle bağıntılı iki sistem olduğunu ortaya koymuştur. Uyarıcı ağyapı (RAS) denen ilk yapı omurilikten başlar, beyin sapından yukarı, talamusa ve beyin kabuğuna çıkar. Yolu üstünde görme, işitme, dokunma ve acı gibi çeşitli duyusal yollardan çok sayıda aracı lifler alır. Bu düzenlenişe göre alınan duyusal uyaranlar, uyarıcı ağyapıda bir etkinlik yaratırlar; bu etkinlik beyin kabuğuna iletilir, beyin kabuğu da yeniden uyarıcı ağyapıyı uyarır. Uyku-uyanıklık düzeni ve heyecanlanma süreçleri bu çevrimle sağlanır. İkinci yapı ise talamus, hipotalamus ve birtakım çekirdeklerden oluşan limbik sistemdir. Bu sistemin uyanlmasıyla öfke, korku, haz gibi duygular deneysel olarak ortaya çıkarılabilmektedir; bu açıdan limbik sistem genel duygu merkezi diye bilinir.
Duyguların beyinde biyokimyasal bir model içerisinde oluşup düzenlenmesini açıklayan bu yaklaşıma yöneltilen en önemli eleştiri, duyguların bilişsel yanını açıklayamadığı yolundadır. Aynı bedensel süreçlerin nasıl olup da farklı duygulara yol açtığı sorusuna biyokimyasal temelli bir açıklama getirilememiştir. Bu nedenle, duyguların bilişsel niteliklerini belirlemede algı ve öğrenme süreçlerinin önem taşıdığı ve beyin kabuğunun da bu konuda etkili olduğu düşünülmektedir. Beyin kabuğunun zedelendiği durumlarda duygusal uyarılma olmakta, ancak duygu ayırt edilememektedir.
Duygu nedir, duygunun tanımı üzerine yapılan araştırmalar hakkında bilgiler verdik.