Ocak 1943'te Franklin D. Roosevelt İngiliz Başbakanı Winston Churchill'le Fas'ın Casablanca şehrinde bulaşarak II. Dünya Savaşının Avrupa'da gelecekte alacağı şekli tayin etti. Britanya Kuzey Fransa'daki harekatı 1944 yılına kadar erteleyeceğini bilerek, ABD'yi Sicilya'nın işgalini planlamaya ikna etti. Müttefik liderleri hava kuvvetlerinin Almanya'ya karşı ortak bir bombalama saldırısı başlatması konusunda uzlaşma sağladı. Konferansın sonunda Roosevelt Müttetiklerinin düşmanın "koşulsuz tesliminden" başka hiçbir seçeneği kabul etmeyeceğini duyurdu.
Mihver güçlerinin şubat ayındaki Stalingrad teslimiyeti Almanya için büyük bir yenilgi olmakla birlikte Almanlar Avrupa'nın büyük bir kısmını işgal altında tutmayı sürdürdüler. Silahlı direniş hareketleri birçok yerde işgale karşı koydu. Fransa'daki direniş için dönüm noktası Fransız erkeklerinin Alman fabrikalarında çalışmak için 1943'te askere alınmaları kararıydı. Zorunlu çalışmadan kaçınmak isteyen binlerce genç, Almanların elinden sıyrılarak uzak kırsal bölgelerde gerilla grupları oluşturdu.
Direniş hareketleri siyasi bölünmelerle zayıflamaktaydı. Balkanlar'da komünist Tito idaresindeki partizanlar, Almanlara karşı zorlu bir savaş vermekle birlikte Sırp milliyetçisi ve monarşist Draza Mihailoviç'in liderliğini yaptığı Çetnik gerillalarına da aynı şekilde düşmandı.
Fransa'da Direniş lideri Jean Moulin rakip fraksiyonları birleştirmeye çalıştı, ancak mayıs ayında tutuklandı, Gestapo şefi Klaus Barbie tarafından işkence edildi ve tutsaklıkta öldü.
Alman U-botları yok ediliyor, Kursk Muharebesi
1943 baharında Alman U-botlarına karşı Atlantik Muharebesi olarak bilinen savaş zirveye ulaştı. Mart ayında Müttefikler Alman denizaltı saldırıları nedeniyle 260.000 ton ticari gönderi yitirdiler ve Britanya'nın hayati deniz hattı bağlantılarının kesilmesi tehlikesi ortaya çıktı. "Kurt sürücü" olarak bilinen gruplar halinde faaliyet gösteren Alman U-botları radyo vasıtasıyla operasyonlarına eşgüdüm sağlamaktaydılar. Ancak o sırada uçaklı deniz devrilerinin artan kullanımı, Alman deniz mesajlarının şifrelerinin kırılmasıyla edinilen istihbarat ve konvoy eskortlarının geliştirilmiş radarlar ve radyo yön bulma cihazlarıyla donatılması dahil bir dizi faktörün birleşmesi dengeyi denizaltılar aleyhine değiştirdi. Mayıs ayında U-bot kayıpları denizaltı komutanı Amiral Karl Dönitz'in kuvvetlerini Atlantik'ten çekmek zorunda bırakacak kadar yükselmişti. U-bot saldırısı bir daha asla eski gücünü kazanamadı.
1943'te en zorlu kara savaşı Almanya'nın doğu cephesinde meydana geldi. Stalingrad'taki felakete rağmen Mihver güçleri baharda Harkov'da başarılı bir karşı saldırı düzenleyebildiler. Saldırı Sovyetleri Kursk'ta saldırıya açık bir toprak çıkıntısı veya ileri mevziyle baş başa bıraktı. Alman generalleri Sovyet güçlerini kuzeyden ve güneyden saldırarak ileri mevzi içinde tuzağa düşürüp yok etmek istediler.
Ancak baş komutan yardımcısı Goergi Jukov Alman saldırısını tahmin etmiş ve etkileyici bir savunma sistemi hazırlamıştı. Kurst'ta toplanmış olan güçler muazzamdı. İki yönde 2 milyonu aşkın asker, 6000'den fazla tank ve 5000 uçak hazır beklemekteydi. Sovyet kayıpları ağır olmakla birlikte dört günün sonunda Kızıl Ordu karşı saldırıya geçti. Almanlar dövüşerek geri çekilebilmekle birlikte, doğudaki savaşın döngüsü geri dönülmez biçimde değişmişti.
Müttefiklerin Sicilya işgali, Mussolini'nin tutuklanması
Kursk Muharebesi en şiddetli anlarını yaşarken Müttefik devletleri Sicilya'nın geniş çaplı işgali harekatını başlattılar. ABD ve Britanya orduları sahile indirilerek, derhal teslim olan İtalyan kuvvetlerinden direniş görmeden adanın iki tarafından ilerlemeye başladı. Harekat ABD general George S. Patton ile İngiliz General Bernard Montgomery arasında bir yarışa dönüşmüştü. Patton Messina'ya ilk varan taraf oldu. Ancak iki komutanın bu yarışı sırasında Mihver güçlerinin büyük kısmı İtalya anakarasına geçti.
Sicilya'nın kaybedilmesi İtalyan diktatörü Benito Mussolini için ağır bir darbeydi. Büyük Faşist Konseyinde aldığı güvensizlik oyundan sonra Kral III. Victor Emmanuel (1869-1947) tarafından görevinden alındı ve tutuklandı. Yerine getirilen Mareşal Pietro Badoglio (1871-1956) İtilaf Devletleriyle eylül başında ateşkes antlaşması imzaladı.
Ancak Almanlar İtalya'da kilit mevzileri almak ve yarımadayı Müttefik işgal kuvvetlerine karşı savunma fırsatını bulmuşlardı. Alman paraşütçüleri Mussolini'yi tutsaklıktan kurtardı. Mussolini daha sonra da Salo şehrinde kurulan kukla İtalyan Sosyal Cumhuriyetinin başkanlığa getirildi. Müttefik kuvvetleri Napoli'den kuzeye, Roma'ya doğru ilerlerken Badoglio hükümeti Almanya'ya savaş ilan ederek Müttefik Devletlerine katıldı.
Berlin'in bombalanması,
Almanya 1943'te ağır hava saldırılarına maruz kaldı. Yeni Lancaster bomba uçaklarıyla donatılan RAF Bombardıman Komutanlığı mayıs ayında "Dambusters" akınıyla büyük başarı kazandı. Lancaster uçakları "sıçrayan bombaları" kullanarak dört Ruhr barajına alçak irtifadan gece saldırıları düzenleyerek ikisini yıkmayı başardılar. Temmuz ayında bombacılar liman şehri Hamburg'u yangın çıkartan mühimmatla yoğun biçimde bombaladı. Kuru ve sıcak hava koşullarında ortaya çıkan ayrı yangınlar tek bir yangın fırtınası halinde birleşti. Çoğunlukla sivil olmak üzere 37.000 kişi yaşamını yitirdi.
RAF Almanya'yı geceleri bombalarken ABD Ordusu Hava Kuvvetleri gündüz bombalama harekatına başladı. Silahlarla doldurulmuş ABD bomba uçaklarının Alman uçaklarının saldırılarını bertaraf etmek ve geliştirilmiş teknolojiye sahip vizörlerle bombalarını hedeflerine atmaları planlanmıştı. Uygulamada ise B-17'ler ve B-24'ler endişe uyandıracak derecede ağır kayıplara uğradı ve savaş koşullarında hedefi başarıyla bombalamanın güçlük arz ettiği anlaşıldı.
Bombalamanın Alman sivil nüfusuna etkisi büyüktü. Kayıpların dışında binlerce insan evsiz kaldı ve ciddi gıda sıkıntıları baş gösterdi. İki milyonun üzerinde çocuk şehirlerinden tahliye edildi. Birçok fabrika bombalardan kaçınmak için yeraltına taşındı. Alman halkının yaşadığı yokluklar tarafsız İspanya dahil tüm Avrupa ülkelerinde az çok hissedildi. Britanya'da işgücü noksanlığı kadınların hizmet için savunmaya, askeri ikincil hizmetlere, fabrikalara ve tarımda ise işe alınmalarına yol açtı. ABD'de kadın işçiler geleneksel olarak erkeklere ayrılan ağır sanayi işlerine alındılar.
Bengal kıtlığı, Amerika'da ırkçılık
Siyah işçiler de barış zamanında beyazlara ayrılan işlere alındı. Bu, Detroit'te isyan boyutuna ulaşan ırk gerilimlerine neden oldu. Beyaz ve siyah çete çarpışmaları sonucu federal polisin düzeni sağlamasından önce 34 kişi öldürüldü.
1943'ün en acı trajedilerinden biri Britanya Hindistan'ında bir milyondan fazla insanın ölümüne yol açan Bengal kıtlığıydı. Bu felaketin sorumluluk payı tartışma konusu olmakla birlikte, Başbakan Winston Churchill'in açlıktan ölenlere dağıtılacak gıda maddelerine gemilerde yer vermeyi reddettiği bilinmektedir.
Asya'da 60.000 Müttefik savaş esiri (POW'lar) ve yaklaşık 200.000 Asyalı işçi Burma'daki Japon birliklerine malzeme temini için Tayland'dan Burma'ya bir demiryolu hattı inşaatında çalışmaya zorlandı. Yaklaşık 16.000 POW ve 90.000 Asyalı işçi inşaat sırasında öldü.
Kronolojik özet
- 12-13 Ocak 1943 / Roosevelt ve Churchill Casablanca Konferansında bir araya geldi
- 27 Ocak 1943 / Almanya'ya ilk ABD hava akını
- 31 Ocak 1943 / Alman Feldmareşal Paulus Stalingrad'da Sovyetlere teslim oldu
- 7 Şubat 1943 / Japonlar Guadalcanal'dan çekilmelerini tamamladı
- 14-22 Şubat 1943 / İtilaf kuvvetleri Mihver güçleri tarafından Tunus'un Kassrine Geçidinde yenilgiye uğratıldı
- 2-4 Mart 1943 / ABD ve Avustralya uçakları Bismarck Denizindeki Japon ulaşım gemilerini bastırdı
- 5 Mart 1943 / RAF Bombalama Komutanlığı Ruhr bölgesine beş ay süreli gece saldırıları harekatını başlatır
- 16-19 Mart 1943 / Alman "kurt sürüsü" denizaltıları Atlantik'te 22 ticari gemiyi batırdı
- 26-27 Mart 1943 / Müffetik güçleri Mihver güçlerini Tunus'ta Mareth hattında mağlup etti
- 27 Mart 1943 / Japon ve ABD savaş gemileri Kuzey Pasifik'te Komandoski Adaları açıklarında çarpıştı
- 18 Nisan 1943 / Japon Amirali Yamamato uçağının ABD savaş uçakları tarafından düşürülmesiyle öldürüldü
- 19 Nisan 1943 / Varşova gettosundaki Yahudileri Almanlara karşı bir ayaklanma başlattı
- 22 Nisan 1943 / İsviçreli kimyacı Alfred Hoffman LSD'nin halüsinasyon yaratan özelliklerini açıkladı
- 13 Mayıs 1943 / Mihver kuvvetleri Tunus'ta teslim oldu
- 16 Mayıs 1943 / Varşova Yahudi gettosu ayaklanması bastırıldı
- 16-17 Mayıs 1943 / RAF Lancaster bombardıman uçakları "Dambusters" saldırısında Möhne ve Edersee barajlarını yıktı
- 24 Mayıs 1943 / Artan kayıplarla karşılaşan Amiral Dönitz denizaltıların Atlantik'ten çekilmesi emrini verdi
- 3 Haziran 1943 / Fransız Ulusal Kurtuluş Komitesi General Giraud ve de Gauille tarafından kuruldu
- 4 Haziran 1943 / Los Angeles "zoot suit" isyanlarında beyaz askerler Meksikalı-Amerikalılara saldırdı
- 20-22 Haziran 1943 / Detroit'te ırk isyanları 34 ölüme yol açtı
- 5-13 Temmuz 1943 / Kursk'ta geniş çaplı tank muharebeleri Sovyet ordusunun kesin zaferiyle sonuçlandı
- 8 Temmuz 1943 / Fransız Direnişi lideri Jean Moulin Gestapo tarafından gözaltında tutulurken öldürüldü (d. 1899)
- 10 Temmuz 1943 / Müttefik kuvvetleri Husky Harekatıyla Sicilya'yı işgal etti
- 25 Temmuz 1943 / Mussolini iktidardan düşürüldü ve tutuklandı
- 27-28 Temmuz 1943 / Temmuz RAF bombardımanı, Alman şehri Hamburg'u tahrip eden yangınlara neden oldu
- 1 Ağustos 1943 / ABD B-24 bombardıman uçakları Romanya'da Ploesti petrol yataklarını bombaladı (53 uçak kaybetti)
- 17 Ağustos 1943 / ABD bombardıman uçakları Almanya'da Schweinfurt ve Regensburg fabrikalarına akınlarında ağır kayıplara neden oldu
- 17 Ağustos 1943 / İtilaf kuvvetlerinin Sicilya'yı işgalleri tamamlandı
- 8 Eylül 1943 / İtalya'nın teslim olduğu duyuruldu
- 12 Eylül 1943 / Almanlar Mussolini'yi tutsaklıktan kurtardı
- 25 Eylül 1943 / Mussolini Kuzey İtalya'da Salo Cumhuriyetini kurdu
- 1 Ekim 1943 / Müttefik kuvvetleri Napoli'ye girdi
- 13 Ekim 1943 / General Badoglio'nun İtalyan hükümeti Almanya'ya savaş ilan etti
- 17 Ekim 1943 / Savaş esirleri tarafından inşa edilen Japon Burma demiryolu tamamlandı
- 1 Kasım 1943 / ABD Deniz Piyadeleri Solomon Adalarında Bougainville'e çıkartma yaptı
- 6 Kasım 1943 / Sovyet güçleri Ukrayna şehri Kiev'i kurtardı
- 18 Kasım 1943 / Müttefik kuvvetleri Berlin'in sürekli bombalanmasına başladı
- 20-23 Kasım 1943 / ABD Deniz Piyadeleri Pasifik'te şiddetli çarpışmaların ardından Tarawa Atölünü ele geçirdi
- 28 Kasım-1 Aralık 1943 / Churchill, Roosevelt ve Stalin Tahran Konferansında bir araya geldi
- 24 Aralık 1943 / Eisenhoover, Avrupa Yüksek Müffetik Komutanı tayin edildi