Birleşik Devletler'deki kölelerin yarısından fazlası büyük plantasyonlarda ve yaklaşık dörtte biri elli veya daha fazla kölenin bulunduğu plantasyonlarda çalıştı. Evlerde çalışan köleler, sahiplerinin zenginlik ve prestijinin bir ifadesi olarak genellikle iyi giyinirdi. Bununla birlikte, tarlalarda çalışan kölelere, kullanışlı, ancak giysi yapmak için pek rahat veya çekici olmayan malzeme verildi. Küçük çocuklar şekil ve doku olarak çuvallara çok benzer giysiler giyerlerdi ve çoğu zaman ayakkabı verilmezdi. Köleler için yiyecekler basitti, esas olarak mısır unu, domuz yağı, melas ve bazen kahve tayınlarından oluşuyordu.
Köleler şafaktan alacakaranlığa kadar çalıştılar, sadece yemek için kısa molalar verdiler. Büyük plantasyonlarda, köleleri efendinin istediği hızda çalıştırmaları için gözetmenler tutuldu. Kölelere en azından biraz insani saygıyla davranan efendiler ve gözetmenler olmasına rağmen, yetkili kişiler genellikle nezaketleri veya nazik ikna yöntemleriyle tanınmazlardı.
Birçok köle sahibi, kırbaçlama gibi fiziksel yöntemler ve yakın akrabaların (ebeveynler, eşler ve çocuklar dahil) uzak çiftliklere satılması gibi duygusal cezalar kullandı. Tüm köle sisteminin altında yatan şey, özgürlük haklarını savunmak için iki savaş veren ve diğer insanların temel insan haklarını onlara sahip olarak inkar eden Amerikan vatandaşlarının doğasında var olan ikiyüzlülüktü. En kibar ve en saygılı köle sahibi bile hâlâ bir köle sahibiydi.
Afro-Amerikalı ve Beyaz kölelik karşıtlarının kölelik içinde yaşayanlara yardım etmek için kullandıkları araçlardan biri, kölelerin esaretten özgürlüğe kaçmalarına yardımcı olmak için tasarlanmış gizli bir örgüt olan Yeraltı Demiryoluydu. En ünlüsü Harriet Tubman olan şefler, Afrikalı Amerikalı kölelerin Güney çiftliklerinden ve tarlalarından kaçmasına yardım etti. Kuzeye uzun yolculuk geceleri yapılacaktı, günler ise bataklıklarda, ormanlarda ve çalılıklarda saklanarak geçirildi. Davaya sempati duyan bireyler ve aileler, evlerini kaçaklar için barınak olarak sunacak ve güzergah boyunca belirli duraklar önceden planlandı. Yolculuk ciddi şekilde tehlikeli olmasına rağmen, Tubman liderliğindeki 300 kişi de dahil olmak üzere birçok insan Kuzey'de güvenli bir yere ulaştı. Bazı köleler kendi başlarına kaçmaya çalışırken, demiryolunun dikkatli organizasyonu ve iletkenlerinin hazırlanması Yeraltı Demiryolunu biraz daha güvenli bir seçenek haline getirdi.
Dönemin en dikkat çekici ırksal olaylarından biri, son yıllara kadar tarihsel olarak karanlıkta kalan Amistad davasıydı. 2 Temmuz 1839'da, Afrika'nın bazı bölgelerinden gelen tam bir köle yüküyle Küba'dan yola çıkan İspanyol gemisi Amistad, Cinque liderliğindeki bir köle isyanının yeriydi. İsyancılar, iki kişi dışında tüm mürettebatı öldürdü. Gemi, USS Washington tarafından Long Island açıklarında ele geçirildi. Afrikalıların mülkiyetini talep eden insanlar, mallarının iade edilmesi için başvuruda bulundu. Roger Baldwin bireyleri mahkemede savundu ve ABD hükümeti, Yargıç Andrew T. Judson'ın Afrikalı erkek, kadın ve çocukların yasadışı bir şekilde kaçırıldığı temelinde onların lehinde karar vermesine şaşırdı. ABD hükümeti karara, eski Başkan John Quincy Adams'ın Cinque ve meslektaşlarını savunduğu ABD Yüksek Mahkemesi'ne kadar itiraz etti. Yüksek Mahkeme, alt mahkemelerin kararlarını onayladı ve Afrikalı grup özgürdü. Ne yazık ki, herhangi birinin Afrika'ya dönmesi uzun zaman aldı ve ailelerini bulup eski hayatlarına ne kadar kolay dönebildikleri belli değil.
Kölelik karşıtları Mahkemedeki zaferi selamladılar, ancak kısa süre sonra ulusun üzücü durumunun gerçeklerine geri getirildiler. 1850'de Kongre, köle olmayan devletlerin özgür bölgelere kaçan kaçak köleleri yeniden köleleştirmede köle sahiplerine yardım etmesini gerektiren Kaçak Köle Yasasını kabul etti. Kaçak bir köleye yardım eden kişi büyük miktarda para cezasına çarptırıldı. Kuzeydeki bazı kaçak köleler güvenlik için Kanada'ya kaçmak zorunda kaldı. Güçlü protestolara rağmen, Direksiyondan İki Yıl Önce'nin yazarı ve avukat Richard Henry Dana, Kaçak Köle Yasası uyarınca suçlanan Boston'daki Afrikalı Amerikalılara ücretsiz danışmanlık sundu. Bununla birlikte, özgür eyaletlerdeki birçok insan Kaçak Köle Yasasına uymayı reddetti ve Yeraltı Demiryolu, daha gizli olmasına rağmen çalışmaya devam etti.
Philadelphia'daki Özgür Siyahlar, on sekizinci yüzyıla dayanan kiliseler, dernekler ve sosyal iyileştirme dernekleri kurmuştu. New York ve Boston da dahil olmak üzere diğer şehirler de, çoğu bu eyaletlerde eski köle olan veya diğer eyaletlerde kölelikten kaçan özgür Afrikalı Amerikalı topluluklar kurmuştu. Bu toplulukların Frederick Douglass North Star da dahil olmak üzere kendi gazeteleri vardı ve Yeraltı Demiryolunu desteklediler. Birçoğu, köleliği sona erdirmek veya Kuzey'deki ayrımcı uygulamaları değiştirmek için yeni topluluklar kurdu, bazen Grimke kardeşler ve The Liberator'ın yayıncısı William Lloyd Garrison gibi beyaz kölelik karşıtlarıyla birlikte çalıştı.
Özgür Afrikalı Amerikalılara verilen haklar eyaletten eyalete değişiyordu. Bazı mülkiyet hakları mevcuttu, ancak oylamaya ve jürilere hizmet vermeye genellikle izin verilmiyordu. Kuzeydoğu'da, çocuklarını Oberlin Koleji gibi okullara veya yurtdışında eğitim görmeleri için gönderen birkaç önde gelen zengin Afrikalı Amerikalı aile vardı. (1833'te karma eğitim kurumu olarak kurulan Oberlin Koleji, Afrikalı-Amerikalı öğrencileri aktif olarak işe alan ilk kolejdi.) Bununla birlikte, Kuzey'deki Afrika kökenli Amerikalıların çoğu işçi sınıfına aitti ve çoğu ev hizmetlisi veya işçi olarak çalışıyordu. Bazı aileler para biriktirmeyi ve çocuklarını okula göndermeyi başardı ve birçok kadın da dahil olmak üzere bir dizi parlak Afrikalı Amerikalı, ülke çapında öğretmen oldu. Bununla birlikte, ırk ayrımcılığı, Kuzeydeki profesyonel lisans veren dernekler üyeliğe kısıtlamalar getirdiğinden, birçok kişinin vasıflı mesleklere girmesini engelledi. 1838'de Pennsylvania Abolition Society'ye göre, Philadelphia'daki özgür siyah zanaatkarların neredeyse dörtte biri, kendilerine karşı önyargılar nedeniyle kendi alanlarında çalışamadı. Bu oran 1850'de yaklaşık %38'e ulaşana kadar arttı. Kuzeydeki fabrikaların çoğu, özellikle İrlandalı-Amerikalı işgücü mevcutken, Afrikalı Amerikalıları işe almıyordu.
En azından 1850 tarihli Kaçak Köle Yasası'na kadar, Kuzey ve Kuzeybatı'daki özgür Siyahlar, Güney ve Güneybatı'daki özgür Siyahlardan çok daha az kölelik tehdidi altındaydı. Bununla birlikte, Kuzey'deki birçok Afrikalı Amerikalı, ırkları nedeniyle aşağılanma ve saldırı ile karşı karşıya kaldı. Irk temelli hakaretler nadir değildi ve Afrikalı Amerikalılar genellikle istihdam ihtiyaçları nedeniyle bu tür hakaretleri karşılıksız kabul etmek zorunda kaldılar. Ayrıca, Kuzey'deki özgür Siyah nüfus arttıkça, birçok Kuzeyli ırkçı, Afrikalı Amerikalıların haklarına daha fazla kısıtlama getirilmesi için kışkırtmaya başladı. Sokağa çıkma yasakları da dahil olmak üzere siyasi, sosyal ve mülkiyet haklarını kısıtlayan yasalar çıkarıldı. Afrikalı Amerikalılara karşı işlenen suçlar her zaman yasanın tüm kapsamıyla kovuşturulmadı ve bir suçla suçlananlar için her zaman hukuk danışmanı mevcut değildi (çoğu yoksul Amerikalı için olduğu gibi). Öfkeli bireyler ve çeteler, genellikle ekonomik zorluklar tarafından teşvik edildi, Afrikalı Amerikalıları rahatsız etti. En dramatik olaylardan biri, 1829'da Ohio, Cincinnati'de, öfkeli beyazlardan oluşan çetelerin özgür Afrikalı Amerikalılara saldırdığı ve birçoğunu evlerini terk etmeye ve Kanada'ya kaçmaya zorladığında meydana geldi.
Güneyde, özgür Afrikalı Amerikalılar çok fazla belirsizlik içinde yaşadılar. Köle olmasalar da aslında özgür de değillerdi. Tennessee, Kuzey Carolina ve Louisiana'nın bazı bölgeleri dışında oy kullanamadılar; ve Tennessee ve North Carolina, 1830'larda oy kullanma haklarını ellerinden aldılar. Köleleştirilmiş kardeşlerinin özgürlüğü için savaşmak isteyebilecek olan bu özgür Siyahlar, misilleme olarak kendilerini köleleştirme riskiyle karşı karşıya kaldılar. Güneydeki Özgür Siyahlar genellikle okullara gidemediler ve milislerden, birçok kamu tesisinden ve belirli işlerden yasaklandılar. Neredeyse hiçbir yasal başvuru ümidi olmayan sözlü ve fiziksel tacize ek olarak, özgür Afrikalı Amerikalılar, haklarını kısıtlamak için sokağa çıkma yasaklarına, kayıt sistemlerine ve diğer politikalara tabi tutuldu. Genellikle sözleşme yapmalarına, evlenmelerine, mahkemeye dava açmalarına ve mülk sahibi olmalarına izin verilirken, Güney'deki Afrikalı Amerikalıların mahkemede Beyazlar aleyhine tanıklık etmelerine veya jürilere katılmalarına izin verilmedi. Bir Afrikalı Amerikalı bir suçtan hüküm giyerse, büyük olasılıkla sert bir cezaya çarptırılacaktı; bu, hükümlü beyaz olsaydı verilecek cezadan çok daha ağırdı.
Böylece, Amerika Birleşik Devletleri'ndeki Afrikalı Amerikalıların durumu, basitçe köleleştirilmekten veya özgür olmaktan çok daha karmaşıktı. Afrikalı Amerikalıların sosyal, politik ve ekonomik statüsü, özgür Kuzey'de ve köle Güney'de ideal olmaktan uzaktı. İç Savaş'tan sonra bile kölelik kaldırıldığında, karmaşıklık devam etti. Bu savaş, Maine ve Kanada arasındaki sınırda bir dizi kansız çatışmalarla damgalandı. Bu sınır hiçbir zaman açıkça tanımlanmamıştı ve bu nedenle her iki tarafça da tartışıldı. Başkan Van Buren, bir anlaşmayı müzakere etmesi için General Winfield Scott'ı gönderdi. Scott bir ateşkes ayarlayabildi.