3700 Yıllık Si.427 Tableti: İstanbul Arkeoloji Müzesi, Geometri ile İlgili Bilinen En Eski ve Eksiksiz Tablete Ev Sahipliği Yapıyor!
Türev Nedir?
Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, UNSW isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Kronolojik olarak baktığımızda, geometri ile ilgili gelişmeler, cebir gibi diğer dallardaki gelişmelerden çok daha eskiye dayanır. Bunun temel sebebi, insanların günlük hayattaki problemlerini çözmek için geometriden daha çok yararlanabiliyor olmasıdır.
Örneğin Pisagor Teoremi, bilinen en yaygın teoremlerden biridir; ancak diğer bilinen yaygın teoremlerin aksine Pisagor teoremi, çok daha eski bir tarihte geliştirilmiştir. Matematik tarihi ile uğraşan bazı bilim insanlarının yaptığı çalışmalara göre, Pisagor'dan çok daha önce bile bu teoremin bazı uygarlıklar tarafından kullanıldığı görülmüştür.
YBC7289
Bunun en meşhur örneği, YBC 7289 olarak adlandırılan Babil döneminden kalma bir tablettir. Bu tableti aşağıda görebilirsiniz:
Bu tablette, 60'lık sayı sisteminde bir karenin köşegen uzunluğunun hesabı yapılmıştır. Karenin 60'lık sistemde kenarı 30 (10'luk sistemde 12\frac{1}{2}) olarak verilmiştir. 1,24,51,10 sayısı ise 10'luk tabanda 1+2460+51602+10603≃1,4141+\frac{24}{60}+\frac{51}{60^2}+\frac{10}{60^3}\simeq 1,414 sayısına eşittir - ki bu sayı 2\sqrt{2} sayısına çok yakındır.
Alt kısımda görülen 42,25,35 sayısı ise karenin köşegen uzunluğuna eşittir - ki o sayı da 10'luk tabanda hesaplandığında, Pisagor teoreminden kolayca hesaplayabileceğimiz12\frac{1}{\sqrt{2}} sayısına çok yakın bir değerdir.
Bu tabletin günümüzden yaklaşık 3500 sene önce yapıldığı düşünülmektedir.
YBC7289'dan Daha Eski Bir Tablet: Si.427
Babil dönemine ait olan Plimpton322 olarak bilinen ve günümüzde Pisagor üçlüleri olarak adlandırdığımız sayıları barındıran bir tabletin, Babilliler tarafından kadastro işlerinde kullanıldığını düşünen North South Wales Üniversitesinden Dr. Daniel Mansfield, 2017 yılından beri bu konuda araştırmalar yapmaktadır.
Bu araştırmalar esnasında Mansfield, yüz sene civarı bir süredir İstanbul Arkeoloji Müzesinde bulunan Si.427 tabletinden haberdar olmuş ve araştırmalarını bu tablet üzerine yoğunlaştırmıştır. 1894 yılında Irakta bulunduğu düşünülen bu tablet günümüzden yaklaşık 3700 sene önce oluşturulduğu tahmin edilmektedir. Tablet, Babil döneminden bir kadastro belgesidir. Ön yüzünde bir arazinin belirli bölgelere ayrılmış hali görünürken arka yüzünde arazinin büyüklüğü ve benzeri şeyler hakkında bilgiler yer almaktadır.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Tablet üzerinde bir arazinin çok düzgün geometrik şekiller vasıtasıyla parçalara ayrıldığı gözlenlenmektedir. Öyle ki, tablet üzerinde kusursuz bir şekilde oluşturulmuş dik üçgenler dahi bulunmaktadır. Bu tabletin yazıldığı dönemin Pisagor'un döneminden bin sene önce olduğu gerçeği göz önüne alınınca oldukça hayret verici bir tablet olduğu anlaşılıyor. Çünkü bu dik üçgenlerin Pisagor üçlüleri yardımı ile oluşturulduğu düşünülüyor.
Mansfield, tabletin arkasında en alt kısımda büyük bir biçimde kazınmış sayıların olduğunu ancak bu sayıların ne anlama geldiğini henüz bilmediklerini belirtiyor.
Si.427 tabletinin önemi henüz yeni anlaşılıyor. Pisagor'dan bin yıl kadar önce, Pisagor Teoremi ile ilgili bilgiler barındırıyor oluşu, bu tableti oldukça heyecan verici bir keşif haline getiriyor. Dahası, ülkemizde bir müzede bulunuyor oluşu, bu tableti bizler için daha da özel kılıyor. Aşağıda UNSW'nin bu konuyla yayınladığı bir videoyu izleyebilirsiniz:
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Aşı yapıldıktan sonra duş alınır mı? Duş veya banyo aşı etkisini azaltır mı?
- Crıspr teknolojisini kullanarak tüm kanserlerin önüne tamamen geçerek, hastalığın kökünü kazıyabilir miyiz? Bu, gelecekte ne kadar olası bir durum?
- Hasta olduğumuz zaman neden genellikle uyurken ya da akşam saatlerinde hastalık şiddetlenir?
- 4
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/09/2021 13:41:58 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10814
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.