İzlanda dünyanın en uzak tuz madenlerinden birine ev sahipliği yapıyor. Burada üretilen tuz, sofra tuzundan 30 kat daha pahalıdır. Uzmanlar bedelini ödemekten mutluluk duyarlar. Çünkü sadece rakipsiz derecede saf değil, aynı zamanda son derece küçük bir ekolojik ayak izine de sahip.
Reykjane’in en derin çorak arazisinin ortasında üç küçük bina. Fiyort çok uzakta değil. Saltverk’te çıkarılan tuz son derece kalitelidir. Birincisi, doğrudan kristal berraklığında deniz suyundan geldiği için. Öte yandan, herhangi bir büyük işlem süreci gerektirmediği için. Bu da fiyatını inanılmaz boyutlara taşıyor. İsterseniz geleneksel sofra tuzuna göre yaklaşık 30 kat daha fazla para ödemeniz gerekiyor.
Tuz üretiminin İzlanda’da uzun bir geleneği vardır. 18. yüzyılın başlarında, Danimarkalı bir kral ilk üretim tesisini adanın Westfjords’unda inşa etti. Tuz öncelikle yiyecekleri, balıkları ve etleri korumak için kullanıldı. Zaman zaman tuz da önemli bir ticaret para birimiydi. Üretim kısa süre sonra tekrar durduruldu.
El sanatlarının yeniden canlanması
Yaklaşık iki yüzyıl sonra, 2011 yılında mühendis Björn Steinar Jónsson’un Djúpvegur’da Saltverk’i açmasıyla İzlanda’daki tuz üretimi yeniden canlandı. Jónsson gururlu bir İzlandalı. İzlanda kültürünü ve mutfağını tanıtmanın bir yolunu arıyordu. Şirketi sürdürülebilir olmalı ve eski zanaat geleneklerine bağlı olmalıdır. Westfjords’daki Reykjanes’te aradığını buldu. Doğal kaynaklar açısından zengin ve daha önce tuzun çıkarıldığı bir yer.
Buradaki çalışmalar yalnızca minimum düzeyde teknik kullanım içeriyor ve eski zanaat geleneklerine uygun. Ancak önceki zamanlardan önemli ölçüde farklı olan bir şey var: Tuz tesisi yalnızca jeotermal enerjiyle çalıştırılıyor. Saltverk’ten Peter Stakic, “Business Insider”a “Her şey yerel kaplıcalardan gelen suyla çalışıyor” diye açıklıyor. “Olabildiğince sürdürülebilir.”
Tuz doğrudan fiyorttan pompalandıktan sonra ısıtılır. Şirket enerji kaynağı olarak kaplıca suyunu kullanıyor. Tuz içeriği artar. Tuzlu su buharlaşır ve tuz kristalleri oluşur. Bunlar yavaş yavaş yere çöker ve elle sıyrılıp kurutulur. Bu kadar.
Aslında Peter Stakic, İzlanda’nın tuz üretimi için uygun bir yer olmadığını söylüyor. Yazın nem, suyun daha yavaş buharlaşması nedeniyle işi zorlaştırır. “Business Insider”a “Kışın daha iyi sonuçlar alıyoruz” diye açıklıyor. Mevsime ve hava durumuna bağlı olarak tuzun satışa hazır hale gelmesi yedi ila on gün sürer. Yılda on ton üretiliyor.
İzlanda’nın en iyi şefleri, yüksek kaliteli doğal tuza kısa sürede ikna oldular; yalnızca onlar değil. İzlanda’nın narin, pul pul deniz tuzunun yayılması çok uzun sürmedi. Küçük fabrikanın tuzu artık dünya çapında satılıyor. Jónsson, “Tadım Masası”na tuzunun lezzet yoluyla elde ettiği başarı öyküsünü anlatıyor. Bazı şefler bunun neredeyse umami olduğunu söylüyor. Terim Japoncadan gelir ve tatlı, tuzlu, ekşi ve acı tatlara baharatlılık katar.
Saltverk artık İzlanda’da tuz üretimine adanmış tek üretim tesisi değil. Diğer becerikli girişimciler, adanın tuzundan para kazanılabileceğini kısa sürede keşfettiler. Jónsson 2012’de zaten rekabetle karşı karşıyaydı. Norður & Co ayrıca Westfjords’ta da mağaza açtı. Ayrıca yalnızca jeotermal enerjiyle çalışırlar.
Kaynaklar:Saltverk, Business Insider, Tadım Masası