Angélica Sorrosa Alvarado, Cuajinicuilapa’daki Museo de las Culturas Afromestizas’ta (Afro-Meksika Kültürü Müzesi) küratör, yönetici, tur rehberi, idareci, kapıcı ve temizlikçidir. “Yalnızım” diyor ve “en gurur verici başarılarımdan biri” olarak adlandırdığı müzenin devasa salonlarını işaret ediyor.
Müze, Meksika’nın en büyük Afrikalı-Meksikalı nüfusuna ev sahipliği yapan Kosta Chica bölgesindeki ülkede benzersizdir. 25 yıl önce açıldığında, onları uzun süredir görmezden gelen bir ülkede 2,5 milyondan fazla Afro-Meksikalının tanınması olarak kutlanıyordu.
Ancak müze şu anda kapanma tehlikesiyle karşı karşıya. 62 yaşındaki Alvarado, 15 yıl boyunca maaş alamamıştı ve 1999 yılında alanı yaratmasına yardımcı olan açılış komitesi tarafından terk edilmişti. Yakında emekli olmak zorunda kalacağından korkuyor. “Hepsi gitti ve ben artık burada yaşlı ve yalnızım” diyor.
İçeride, özenle detaylandırılmış dioramalarda, 16. yüzyılda İspanyol istilacılar tarafından Afrika’dan Meksika’ya getirilen köleleştirilmiş insanlar olan çıplak siyah figürleri kırbaçlayan beyaz adamlar tasvir ediliyor. Gravürlerde gümüş madenlerinde ve tarlalarda çalışan yüzlerce siyahi görülüyor ve çizimlerde tahta darağacından sarkan cesetler görülüyor.
Yıllar geçtikçe sergiler günümüze doğru ilerledikçe güçlü ve dirençli bir kimlik ortaya çıkıyor. Parlak renkli duvar resimleri, köle direnişini simgeleyen, şeytan dansçıların gösterişli maskelerinin yanı sıra at sırtındaki Afro-Meksikalı kovboyları tasvir ediyor. Meksika’nın ikinci başkanı Vincente Guerrero’nun tabloları var. Afrika kökenli olan Guerrero, Amerika Birleşik Devletleri’nden 36 yıl önce 1829’da köleliği kaldırdı.
Alvarado, “Müzenin kapıları açık kalmalı çünkü burada siyah olmak istemeyen çocuklar büyüyor” diyor. “Bu alan bize nereden geldiğimizi, kim olduğumuzu ve kimliğimizle neden gurur duymamız gerektiğini gösteriyor.”
Alvarado bir fizyoterapist ve zamanının geri kalanını müzeyi yönetmeye ayırırken mali açıdan ayakta kalabilmek için yeterli sayıda seansa katılıyor. Ama kendini mağlup hissediyor. Eli göğsünde, yerleri süpürdükten ve sokaktan esen tozları temizledikten sonra düzenli olarak nefes almakta zorlandığını söylüyor. Fiziksel çalışma onun “kemiklerinin ve kaslarının bütün gece boyunca ağrımasına” neden oluyor.
Alvarado, “Bu mücadelede beni destekleyen kimse yok” diyor. “Burayı açtığımızda ücretli pozisyonda çalışan 10 kişi vardı ve müzenin kapanacağını hayal bile edemiyordum. Bugün açık kalabileceğini düşünmüyorum.”
Dönemin belediye başkanı Andrés Manzano Añorve müzeyi resmi olarak açtığında, onu “bizim var olduğumuzu söyleyen ve ziyaretçilerin anısında 2000 yıl boyunca kalacak olan bir taşa” benzetmişti. Alvarado, 2000’li yılların başında Afrika, Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere ve Almanya’dan gelen ziyaretçileri selamlarken “görüldüğünü ve duyulduğunu” hissettiğini hatırlıyor.
1910’daki Meksika Devrimi’nden sonra ülke ortak bir ulusal kimlik etrafında birleştikçe, etnik çeşitliliği azaldı. Meksikalı antropolog Gabriela Iturralde Nieto, ulusal tarihe “Afro-Kolombiyalı nüfusun katılımı dışarıda bırakıldı” dedi. 2019’da söylendi.
Şu anda nüfusun yaklaşık %2’sini oluşturan Afro-Meksikalılar için kimlikleri Meksika’nın ulusal tarihi kayıtlarından, ders kitaplarından ve seyahat rehberlerinden neredeyse tamamen çıkarıldı.
Afro-Meksikalı aktivist ve politikacı Rosa María Castro, “Sanki biz halklar yokmuş gibiydik” diyor. “Bu tanınmama durumu bizi tarihten silinmemeye itiyor. Çocukların okulda hakkımızda okumalarını istiyoruz.”
Castro, bunu yapmamanın derin sistemik etkileri olduğunu söylüyor. Afro-Meksikalılar kurumsal ve yapısal ırkçılığın kurbanı olduklarını ve sıklıkla polis kontrol noktalarında durdurulduklarını söylüyorlar. Meksika mahkemelerinde ayrımcılık düzenli olarak yaşanıyor ve daha iyi maaşlı işlere ve barınma seçeneklerine erişim genellikle ten rengi nedeniyle sınırlı.
Castro, “Meksika, halklarının çeşitliliğinden gurur duyan bir ülke” diyor. “Her biri kendi zenginliğine, diline ve geleneklerine sahip, kültürel açıdan farklı 68 halktan bahsediyoruz. Ama kimse siyahlardan bahsetmedi.”
Meksikalılara, ön nüfus sayımında kendilerini Afro-Meksikalı olarak tanımlama fırsatı ancak 2015 yılında verildi. 2019 yılında Afro-Meksikalılar, kamu finansmanını artırmayı ve Afro-Meksikalı topluluklarda sağlık hizmetlerine erişimi iyileştirmeyi amaçlayan çığır açıcı bir değişikliğin parçası olarak Meksika anayasasına resmi olarak eklendi.
Ancak bugün, Alvarado gibi birçok Cuajinicuilapa sakini, anayasa değişikliğinden önceki yıllarda hissettikleri hüsran ve hayal kırıklığı duygusunun aynısını hissediyor.
“Bu müzeyi kaybedeceğiz çünkü yakında onun bakıma muhtaç hale gelmesini artık engelleyemeyeceğim” diyor. “O zaman halkımızın tarihini daha da az insan bilecek. Hala merdivenin dibindeyiz.”