TRANSİSTÖRÜN ANAHTAR DAVRANIŞLARI
TRANSİSTÖRÜN ANAHTAR DAVRANIŞLARI
1. Ön Bilgiler
1.1. Transistörlü Anahtarlar
Bu deneyde, sürekli halde ve geçiş anlarında transistorlü anahtarın davranışları incelenecektir.
Şekil 1 de verilen emetör montajlı transistör, VCC kaynağını RC yüküne bağlayan bir anahtar
olarak kullanılmıştır. Ortak emetörlü bir transistörün çıkış karakteristik eğrileri şekil 2 de verilmiştir.
Bu karakteristik üç ayrı çalışma bölgesine ayrılabilir; kesim, aktif ve doyum bölgeleri
• Kesim bölgesinde, emetör-baz ve kollektör-baz eklemleri tıkama yönünde kutuplanmıştır.
Kolektör akımı IC, çok küçük olan tıkama yönü akımı ICBOya eşittir. Bu durumda anahtarımız açık
devredir.
• Aktif bölgede, emetör-baz eklemi iletim yönünde, kolektör-baz eklemi tıkama yönüne
kutuplanır ve transistörün I çıkış akımı, I giriş akımına göre oldukça doğrusal davranır. Bu çalışma
C
B
bölgesi doğrusal yükselteçlerde kullanılmakta olup, anahtar uygulamalarında bu bölge mümkün
olduğunca çabuk geçilmelidir.
• Doyum bölgesinde, hem kolektör-baz hem de emetör-baz eklemleri iletim yönünde
kutuplanmıştır. Bu durumda V CEgeriliminin değeri, transistorün eşik geriliminden küçüktür.
Eğer bir anahtar devresindeki transistörün I C ve IB akımları birbirlerinden bağımsız olarak
devre tarafından tanımlanıyorsa (IB ≥ IC / hFE ) transistör doyumdadır.
Eğer bir anahtar devresindeki transistörün V gerilimi (NPN transistör için) negatif ise
CB
transistör doyumdadır.
Doyumda olan bir transistörün I baz akımı artırılarak V
B
CEsat
gerilimi bir miktar daha küçültülebilir.
Bununla birlikte bu gerilim Si transistorlerde birkaç yüz mV, Ge transistorlerde birkaç on mV
kadardır.
1.2. Anahtarlama Anında Transistorün Davranışları
Şekil 1 deki devrenin girişine şekil 3 deki Vİ(t) darbeleri uygulanırsa, V1 gerilim seviyesi transistorü
Q1 kesim noktasına, V2 gerilim seviyesi Q2 doyma noktasına götürür. Q1 noktasından Q2 noktasına
geçiş çok hızlıdır.
Elektronik Devre Laboratuvarı-1
Deney-8
Sayfa 1
2. Deney İçin Ön Çalışma
2.1. Transistörün çalışma bölgelerini inceleyin.
2.2. Transistörlü anahtarlarda gecikme, yükselme ve uzama zamanlarına sebep olan faktörleri araştırın.
2.3. Şekil 4 deki devrenin matematiksel analizini yaparak, I akım ifadesini çıkarın. Potansiyometrenin
B
konumuna göre, transistörün kesim ve doyuma girme durumlarını irdeleyin.
2.4. 2N3904 transistörün kataloğunu yanınızda bulundurunuz.
2.5. Deney esnasında en az 2 adet avometre yanınızda bulundurmanız gerekmektedir.
2.6. Malzemeleri devreleri kontrol ederek eksiksiz bir şekilde yanınızda bulundurunuz.
Elektronik Devre Laboratuvarı-1
Deney-8
Sayfa 2
3. Deneyin Yapılışı
3.1. Şekil 4 de verilen devreyi kurun. 𝐼𝐵 ve 𝐼𝐶 değerlerini ölçecek şekilde ampermetreleri bağlayın
(blok c).
a) Potansiyometre yardımıyla transistörü kesime sokun. 𝐼𝐵, 𝐼𝐶 ve 𝑉𝐶E değerlerini ölçün. 𝐼𝐶=0
yapan en büyük 𝑉𝐵E değerini belirleyin (eşik gerilimi).
b) Potansiyometre yardımıyla transistorü aktif bölgede çalıştırın ve aktif bölge içerisinde 𝐼𝐵−𝐼𝐶 ve
𝐼𝐶−V𝐶E değişimlerini belirleyip eğrilerini çizin.
c) Potansiyometre yardımıyla devreyi doyum eşiğine (aktif bölgeden doyum bölgesine geçildiği
an) getirin. Potansiyometrenin bu değerinden 12 𝑉’a kadar 𝐼𝐵, 𝐼𝐶 ve 𝑉𝐶E değerlerini adım adım
ölçün. 𝐼𝐵−𝐼𝐶 ve 𝐼𝐶−𝑉𝐶E değişimlerini belirleyip eğrilerini çizin.
3.2. Şekil 5 de verilen devreyi kurun. 𝐼𝐵 ve 𝐼c değerlerini ölçecek şekilde ampermetreleri bağlayın
(blok c).
a) Girişte 5 𝑉 bağlı iken, transistorün hangi bölgede çalıştığını belirleyin. 𝐼𝐵, 𝐼𝐶 ve 𝑉𝐶E
değerlerini kaydedin.
b) Aynı deneyi, girişi toprağa bağlayarak tekrarlayın.
Elektronik Devre Laboratuvarı-1
Deney-8
Sayfa 3
3.3. Şekil 6 da verilen devreyi kurun. 𝐼𝐵 ve 𝐼c değerlerini ölçecek şekilde ampermetreleri bağlayın
(blok c). Girişe −3 𝑉 ≈−18 𝑉 ayarlanabilir gerilim kaynağı bağlayın. Baz-emetör eklemini zener
kırılmasına sokup, 𝐼𝐵 ve 𝐼c akımlarındaki değişimi inceleyin.
3.4. Şekil 7 deki devreyi kurun ve girişine kare dalga üreteci bağlayın. 1𝑘Hz ,50 𝑘Hz ve 100 𝑘Hz’lik
giriş frekanslarında giriş ve çıkış dalga şekillerini ölçekli olarak çizin. Gecikme, yükselme, uzama ve
düşme sürelerini ölçün.
Elektronik Devre Laboratuvarı-1
Deney-8
Sayfa 4