Hayvanlardan bulaşan koronavirüsler son 20 yılda SARS-CoV ve MERS-CoV olmak üzere iki kez salgın oluşturmuştur. Aralık 2019’da başlayan üçüncü salgına sebep olan virüs, 7 Ocak 2020 de yeni tip Coronavirus (nCoV-2019) olarak tanımlandı ve SARS-CoV-2 olarak isimlendirildi.
COVID-19 olarak adlandırılan yayılma hızı çok yüksek salgın hastalık nedeniyle, 11 Mart 2020 tarihinde DSÖ tarafından küresel salgın (pandemi) olarak ilan edildi. Rezervuarının yarasalar olduğu gösterildi.
Hastalık ilk olarak, Kasım-Aralık 2019 tarihlerinde Çin’in Hubei eyaletinde, Wuhan şehrinde deniz ürünleri ve canlı hayvan pazarında çalışanlar ve onların aileleri ile sağlık çalışanlarında pnömoni vakaları şeklinde başladı.
Dünyada doğrulanmış Coronavirus infeksiyonu 18 milyonu geçmiş ve 216 ülkede görülmüştür
Ülkemizde toplam 233.851 Coronavirus infeksiyonu tanısı konulmuştur (03.08.2020). İnfekte kişilerin %4.54 ü halen hasta iken yaklaşık %93 ü iyileşti ve %2.46 si vefat etti.
Hastalığın şiddetli seyretmesi ve ölüm, daha çok 50 yaşın üzerinde, eşlik eden başka sistemik hastalığı (hipertansiyon, diyabet, kardiyovasküler hastalık, kronik solunum hastalığı ve kanser ) olan bireylerde görülmektedir.
Tanısı Nasıl Konulmaktadır?
Hastalığın tanısı, üst solunum yollarından (nazofarinks, orofarinks) sürüntü örnekleri veya alt solunum yollarından balgam, trakeal aspirat veya bronkoalveolar lavaj örnekleri alınarak; moleküler yöntem olan gerçek zamanlı RT-PCR testi ile yapılmaktadır.
Hastalarda Hangi Şikayetler Görülüyor?
Hastalarda en sık ateş, öksürük, nefes darlığı, boğaz ağrısı, baş ağrısı, burun akıntısı, kas ve eklem ağrıları, halsizlik daha nadir olarak da mide bulantısı, kusma, ishal, yeni oluşan koku ve tat alma duyusu kaybı şikayetleri vardır.
Tedavisi Var mı?
COVID-19 hastalığının şu anda bilinen spesifik bir antiviral tedavisi mevcut değildir.
Hastanede veya yoğun bakımlarda gerekli destek tedavileri, oksijen ve daha önceki SARS-CoV tedavisindeki tecrübelerden faydalanılarak kullanılan ilaçlarla (hidroksiklorokin, favipravir, remdesivir, lopinavir-ritonavir … gibi) tedavileri yapılmaktadır. Gerekli durumlarda konvelesan plazma da kullanılabilmektedir.
Bulaşma Nasıl Olmaktadır?
COVID-19, hastanın öksürüp hapşırırken ve konuşurken saçılan damlacıkları ile burun veya ağızdan bulaşır. ( Bu nedenle hastanın 1.5-2 metre yakınındaki kişiler bulaşma açısında risk altındadır)
Bu damlacıklar eşyalara, yüzeylere bulaşınca içerdiği virüsler, belirli süre canlılığını koruyabilir, buralara temas eden ellerin gözlere, buruna veya ağıza değmesi ile bulaş olmaktadır.
Virüsün havada 3 saate kadar damlacıklar içerisinde canlı kalabileceği gösterilmiştir ancak bu yolla bulaşan vaka rapor edilmemiştir.
COVID-19 Bulaştırıcılık Süresi?
Kesin olmamakla beraber 2-14 gün arasında değişmektedir.
Korunma Nasıl Olmalıdır?
Henüz Coronavirus infeksiyonu için aşı üretilmemiştir ancak dünyada aşı geliştirme konusunda klinik aşama fazında 10 adet ve klinik öncesi fazlarda 123 adet aşı çalışması devam etmektedir.
Korunmada esas, hastaların küçük damlacık parçacıklarını etrafa öksürerek /hapşırarak/konuşarak yaymasının engellenmesidir. Bunun için yapılması gerekenler:
Diğer insanlarla sosyal mesafe koruyarak 1.5-2 m. uzakta durun,
Toplum içinde mutlaka maske kullanın
Elleri bol su ve sabunla en az 20 saniye süreyle yıkamak bulaştan korunmada en önemli adımdır.
Ellerin özellikle toplum içinde bulaşlı yüzeylere temasının azaltılması ve her temastan sonra uygun şekilde su ve sabunla yıkanması gerekmektedir.
Elleri yıkama olanağı bulunmayan ortamlarda; % 70 oranında alkol içeren el antiseptiği/kolonya el yıkamanın alternatifi olarak kullanılabilir.
Göz, ağız ve buruna elinizle dokunmayın.
Çevrenizdekilere de öksürme, hapşırma sırasında kağıt mendil veya koltuk altını kullanmasını önerin.
Bulunduğunuz ortamda pencereleri açık tutun. Bu mümkün değilse sık sık havalandırın.
Maskeyi iplerinden tutarak ağzınızı ve burnunuzu örtecek şekilde takın.
Kullanmadığınızda maskeyi boynunuzda veya başınızın üzerinde taşımayın.
Maskeyi çıkarırken iplerinden tutarak çıkarın. Kağıt mendil ve maskeleri kullandıktan sonra ağzı kapalı kutuya atın ve ellerinizi yıkayın.
Ateş ve öksürük şikayetiniz varsa, kötü hissettiğinizde evde kalın. Evdeki diğer bireylerden ve evcil hayvanlardan uzak durun ve bir sağlık kuruluşunu arayın.
Semptomları Olmayan Birisinden COVID-19 Bulaşabilir mi?
Bu kişiler solunum yollarında virüsü taşıyabilirler. Asemptomatik kişilerden riski düşük de olsa bulaş olabilir.
COVID-19’lu hastaların çoğu orta şiddette semptomlara sahiptir.
Olası Vakalar?
Ateş, öksürük, nefes darlığı, boğaz ağrısı, baş ağrısı, kas ağrıları, tat ve koku alma kaybı veya ishal belirti ve bulgularından en az birisinin bulunması
Klinik tablonun başka bir neden/hastalık ile açıklanamaması
Semptomların başlamasından önceki 14 gün içinde doğrulanmış COVID-19 vakası ile temas edilmesi
COVID-19 enfeksiyonluların tedavi edildiği birimlerde görevli sağlık personeli