Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF)
Cumhuriyet döneminde siyasal parti (1930).
Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal (Atatürk) ekonomik ve toplumsal sorunların Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF) hükümetinin meclisteki denetimsizliğinden kaynaklandığını ve bir muhalefet partisinin hükümeti uyarabileceğim düşünüyordu. Ayrıca, yeni bir parti gerçekte var olan, ama siyasal baskılar nedeniyle kendini ortaya koyamayan toplumsal muhalefetin gücünü de gösterecekti. Ali Fethi Bey (Okyar) Paris büyükelçiliğinden dönüşünde, Mustafa Kemalin önerisi ve onayıyla SCFyi kurdu (12 Ağustos 1930). Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasından (1924) sonra Cumhuriyet döneminin ikinci muhalif siyasal partisi olarak kurulan SCFnin, çoğu milletvekili olan öteki kurucu ve genel yönetim kurulu üyeleri şunlardı:
- Nuri Bey (Conker),
- Senih Bey (Hızıroğlu),
- Tahsin Bey (Üzer),
- Mehmet Emin Bey (Yurdakul),
- Nakiyettin Bey (Yücekök),
- İbrahim Bey (Dalkılıç),
- Refik İsmail Bey (Kakmacı),
- Süreyya Paşa (İlmen),
- Ali Haydar Bey (Yuluğ)
- Ahmed Bey (Ağaoğlu).
SCF kısa sürede geniş bir destek kazanarak CHF yönetimini kaygılandırdı. Öte yandan, Fethi Beyin CHFnin otoriter yönetimine ve ekonomi politikalarına yönelik eleştirileri de iktidar partisinin SCFnin gelişmesinden duyduğu hoşnutsuzluğu artırdı.
SCFnin liberal özellikler taşıyan ekonomik yaklaşımı karşısında, Başbakan İsmet Paşa 30 Ağustos 1930da Sivasta yaptığı konuşmada, ilk kez CHFnin ılımlı devletçi bir parti olduğunu açıkladı. Böylece iki parti arasındaki ekonomi politikasına ilişkin farklılık, liberal ve devletçi sıfatlarıyla belirtilmeye başladı. SCF ekonomide devlet müdahalelerinin en az düzeyde olmasını ve yalnızca özel girişimcilerin yetersiz kalacağı alanlarda gündeme gelmesini savunurken, CHF hızlı kalkınma ve sanayileşmenin ancak devletin ekonomik yaşama doğrudan ve yoğun müdahalesiyle gerçekleştirilebileceğini öne sürüyordu. Fethi Beyin Eylül 1930daki İzmir gezisinde çıkan olayların ardından, hükümet SCFnin çalışmalarını engellemeye başladı. Ekim 1930'da ülke çapında yapılan belediye seçimlerine SCF de katıldı ve umulanın üstünde bir başan kazandı.
Bu arada, Samsunda belediye başkanlığını da elde etti. Ama SCFnin iktidara ancak cumhurbaşkanıyla çatışarak gelebileceğini kavrayan Fethi Bey, bunun çok ağır sonuçlar yaratacağı inancıyla, 17 Kasım 1930da Dahiliye Vekâletine başvurarak SCFnin feshedildiğini açıkladı. SCFnin feshedilmesinden sonra, aralarında Nuri Bey, Tahsin Bey, Mehmet Emin ve Nakiyettin Bey gibi etkin kişilerin de bulunduğu partili milletvekillerinin bir bölümü yeniden CHFye döndü.