Bağırsak Asalak Hastalığı
En sık raslanan asalaklar iğnekurdu, solucan, şerit ve giardiadır. İkinci Dünya savaşından bu yana sağlık koşullarının ve çocuk bakımının iyileşmesi, bağırsak asalaklarının neden oldukları hastalıkları büyük ölçüde azaltmıştır. Ayrıca, günümüzde tıp biliminin, hastaların çoğunluğunu en iyi koşullar altında ve hızla sağhğma kavuşturacak tedavi yöntemleri vardır.
İğnekurdu hastalığı: 5-10 mm uzunluğunda, beyaz renkli ve yuvarlak bir bağırsak kurdu olan iğnekurdunun dişisi, makat dolaylarında yumurtlar. Çocuk kaşmir, ellerini kirletir ve sağlık koşullarına uyulmazsa, yumurtaları yeniden yutar; kısır döngü de böylece sürüp gider.
En tipik belirti, makatta şiddetli kaşıntıdır. Bazen sindirim bozuklukları da önemli boyutlara ulaşır: Karın ağrıları; dışkıda yumuşaklık ya da doğrudan doğruya ishal; mide bulantısı; kusma ve iştahsızlık belirtileri veren ince ve kalın bağırsak iltihabı. Çabuk sinirlenme, haşarılık, yaramazlık, uykusuzluk biçiminde sinir bozukluklarına da sık rastlanır. Küçük kızlarda, iğnekurtları, dış üreme organı ve dölyolu iltihaplarına da yolaçabilir.
Teşhis, akşamları daha da artan makat kaşıntısına dayandırılır. Geceleyin makat üstüne yapışkan kağıt uygulanarak, ertesi gün yumurtalar mikroskop altında kolayca teşhis edilir. Asalak aynı ailedeki herkese kolay yayılabileceğinden, öteki bireyler de muayene edilmelidir.
Tedavi kolaydır: Bir ya da birkaç gün süreyle ağız yoluyla ilaç alınması (ilke olarak, 4 hafta aradan sonra ilaç tedavisi tekrarlanır). Sağlık kurallarına sıkıca uymak gerekir (tırnaklar kesilmeli ve fırçalanmalı, kapalı pijama giyilmeli, tedaviye başlanmadan önce giyilmiş çamaşırlar yıkanmalıdır). Bu önlemlere uyulursa, hastalık mutlaka iyileşir.
Solucan hastalığı:Solucan, 20-25 sm uzunlukta, pembe-beyaz, makarnaya benzer bir bağırsak kurdudur. İnce bağırsakta yaşar ve yumurtlar; yumurtaları barsak içinde embriyo veremediğinden, ancak dışkıyla dışarı atıldıktan 4-6 hafta sonra embriyolar oluşur. Dolayısıyle, kişinin, yavru solucanları iğnekurdu hastalığında olduğu gibi yeniden kendi bünyesine alması olanaksızdır. Kirlenmiş sularla ya da çiğ sebzelerle ağız yoluyla alman embriyolu yumurtalar mideye gelince, kurtçuklar yumurtadan çıkarak bağırsağa geçerler. Kurtçuk, barsak çeperini aşarak karaciğere gider, ordan toplardamarlar yoluyla akciğerlere, 8. güne doğru da soluk borusuna çıkar; sonra, yutak yoluyla yeniden sindirim sistemine iner. 60. günden sonra dışkıda yumurtalar görülmeye başlar. Belirtiler değişiktir: Gizli olabilir (sıkıntı, sinirlilik); kurt dışkıda bulunur. Oysa, kurtçuğun akciğerlere doğru ilerlemesi sırasında öksürük ve ağrılar vardır; röntgen belirtileri (akciğerde lekeler), kaşıntı ve kurdeşen de görülebilir. Kanda eyozinofil artışı, organizmada asalağa karşı bir alerji tepkisi oluştuğunu gösterir. Yetişkin solucan karın ağrısı, ishal ve sinir bozuklukları yapabilir. Ağza doğru yolalarak kusma sırasında ağızdan çıkarıldığı da olur. İki ay aradan sonra, dışkıda yeniden yumurta araştırması yapılır. Tedavi, bir hafta süreyle ağızdan ilaç kullanmaya dayanır.
Şerit hastalığı:4-10 m uzunlukta, yassı bir bağırsak kurdu olan şeritin en sık raslananı, insan bağırsağında da yaşayan sığır şeritidir. Etler içinde gelişmesini sürdüren şerit, bu etler az pişirilerek yenirse (az pişirilmiş ızgaralar, çiğ köfte) insana da geçer. Küçük olduğundan (kese birkaç milimetre çapındadır) farkına varılmaz ve şerit üç ay içinde sindirim kanalında gelişmesini tamamlar. Bu süre içinde genellikle hiç bir belirti olmamakla birlikte, yorgunluk, baş dönmesi, çarpıntı, şiddetli açlık, kurdeşen ve karın ağrısı gibi belli belirsiz rahatsızlıklar duyulabilir. Daha sonra, dışkıyla birlikte şeritin halkaları da çıkmaya başlayınca, durumun farkına varılır.
Müshille birlikte ya da tek başına alınan bir ilaçla tedavi edilebilir.
Giardia hastalığı: Giardialar, ince bağırsakta yerleşen mikroskopik asalaklardır. Kirli su ya da besin maddeleriyle insana geçerler. Hastalık, günde birkaç kez sıvı ya da hamursu kıvamda dışkı biçiminde süreğen ishalle ve makatta yanmayla yansır. Ender olarak giardia hastalığının süregenleşerek yıllarca sürdüğü ve kötü beslenmeye yolaçan emilim bozukluklarına neden olduğu görülmüştür.
Çoğunlukla, hastalık, belli belirsiz yakınmalarla hekime başvuran hastaların dışkılarının incelenmesiyle teşhis edilir. Günümüzde, ağızdan alınan ilaçlarla başarılı biçimde tedavi edilmektedir.
Amipli dizanteri Son yıllarda daha sık raslanmakta olan amipli dizanteri, ergenlik çağmdakilerde ve yetişkinlerde aynı belirtileri verir. Küçük çocuklarda da, daha ender olmakla birlikte, Taşlanmaktadır. Süreğen ishal ve barsak emilimı bozulduğu için iyi beslenememeyle yansır. Teşhis, sistemli incelemeler sonucunda dışkıda amibin bulunmasıyla konur.