ALT – Alanin Aminotransferaz veya Serum Glutamik Piruvik Transaminaz – SGPT; kandaki bazı enzimler ile yaygın olarak karaciğer tarafından üretilen bir enzimdir. Çeşitli hastalıkların veya güncel sağlık durumunun araştırılmasında kullanılan ALT; genellikle klinikte karaciğer sağlığı için kan testinin bir parçası olarak ölçülmektedir.
Karaciğerde hasarlı olup olmadığının araştırılmasında kullanılan en yaygın testlerden olan Alanin Aminotransferaz adlı karaciğer enzimidir. Karaciğerin yanı sıra herhangi bir hastalık, ağır ilaç kullanımı veya yaralanma sonrası kanda ALT miktarına bakılarak anlaşılabilmektedir. Sağlıklı bireylerde karaciğer dokusu içerisinde bulunan alanin aminotransferaz; kan dolaşımına salınması durumunda karaciğer hücrelerinin yıkıma uğradığının bir göstergesi olarak görülmektedir.
Besinlerle vücuda alınarak karaciğere ulaşan besin ögelerinin enerjiye çevrilmesinde görev yapan alanin aminotransferaz; normal şartlarda karaciğer hücrelerinin içerisinde yer alan, kan dolaşımında ise ölü karaciğer hücreleri kaynaklı olarak az miktarda bulunmaktadır.
İçindekiler
ALT Nedir?
Alanin Aminotransferaz veya ALT, bir enzim türü olarak karaciğerde ve az miktarda diğer organlarda bulunan çeşitli hastalıkların veya güncel sağlık durumunun araştırılmasında kan testinin bir parçası olarak ölçülmektedir.
ALT Testi Nasıl Ölçülür?
Alanin Aminotransferaz miktarının ölçülebilmesi için genellikle AST – Aspartat Aminotransferaz ile birlikte yapılan kan örneği analizi kullanılmaktadır. Sıklıkla ALT değerlerini test etmek için ALP – Alkalen Fosfataz, Total Protein ve Bilirübin gibi diğer testlerin sonuçları ile karşılaştırılmaktadır.
ALT – Alanin Aminotransferaz testi için önce sağlık teknisyeni tarafından kanın bir örneği alınarak yapılmaktadır. Çoğunlukla dirseğin iç tarafı veya elin arkasında bulunan bir damardan kan alınmaktadır. Bunlara ek olarak, parmaktan ve yeni doğanlar için topuk çubuğu ile topuktan kan çekilebilmektedir. Ayrıca kan tahlilinden önce uzun süre ayakta durma veya işlem sırasında bağlanan turnikenin uzun süre kolda kalması halinde yanlış sonuç alınması ihtimali bulunmaktadır.
Ölçümler geleneksel biüre reaktifi, kjeldahl, boya bağlama, refraktometri gibi diğer kimyasal yöntemlerin kullanıldığı laboratuvar testleri; bunun dışında gelişmiş tıbbi teknoloji ile birlikte otomatik analizörlerde gerçekleştirilmektedir. Tıbbi laboratuvarlara bağlı olarak testler genellikle 12 saat içinde sonuçlanmaktadır.
Sadece kan alımı gerektiren bir işlem olan ALT kan testi için önceden hazırlık yapılması gerekmemektedir. Ancak doktor tarafından ALT ve diğer karaciğer fonksiyon testlerinin yanında kan şekeri ve hemogram gibi farklı testler istenmesi durumunda aç karın ile daha sağlıklı işlem yapılmaktadır.
ALT Testi İstenmesi
AST – Aspartat Aminotransferaz, LDH – Laktat Dehidrogenaz gibi diğer karaciğer fonksiyon testi belirteçleri ile birlikte karaciğer hastalıklarından şüphelenildiği durumlarda yapılan ALT testi; ayrıca rutin sağlık taramaları sırasında hekimler tarafından istenen testler arasında yer almaktadır.
Karaciğer hasarı ve hastalıklara bağlı olarak; karın – mide bölgesi şişliği ve ağrı hissiyatı, mide bulantısı – kusma, hızlı kilo kaybı, yorgunluk hissi, cilt yüzeyi kaşıntıları, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı ve sarılığa bağlı gözler ile cilt yüzeyinin sararma durumu ALT testinin yapılmasındaki nedenler arasında yer almaktadır.
Bunlara ek olarak, alkol kullanım alışkanlığı karaciğer hasar riskinin yüksek olması nedeniyle ALT testleri uygulanmaktadır. Ayrıca ailede karaciğer hastalığı öyküsü, hepatit virüsüne bağlı enfeksiyon geçmişi ve ilaçlara bağlı karaciğerde hasar ihtimali olan kişilerde düzenli olarak ALT ve diğer karaciğer enzimlerinin kandaki seviyeleri kontrol edilmektedir.
ALT Düşüklüğü ve Yüksekliği Nedenleri?
Sağlıklı bireylerde kandaki ALT seviyesi kadınlarda 7-35 U/L, erkeklerde 10-40 U/L aralığında olması gerekmektedir. ALT düzeyinin değer aralığı altında bulunması genellikle tıbbi açıdan anlam ve tehlikesi bulunmamaktadır. Ancak rutin bir kan testinin sonucunda; ALT seviyesi değerlerin üzerinde tespit edilmesi durumunda nedenine yönelik olarak daha ileri tanı testleri uygulanmaktadır. ALT yükseliği, karaciğer yıkımı ve dolayısıyla neden olabilecek en yaygın sorunlar; karaciğer yağlanması, alkol kullanımı, obezite, diyabet, kalp yetmezliği, safra kanalı sorunları ile siroz, hepatit A, B ve C enfeksiyonları, kolesterol ilaçları ile ağır ilaçlar veya bilinçsiz ilaç kullanımı risk faktörleri arasında gösterilmektedir. Bunlara ek olarak, ailesinde karaciğer hastalığı öyküsü bulunan bireyler; karaciğer hastalıklarına yakalanma riski diğer bireylere oranla daha yüksek olarak gösterilmektedir. Dolayısıyla riskli bireylerde bu nedenle düzenli olarak karaciğer fonksiyon testlerini yaptırmaya özen göstermesi önerilmektedir. Bununla birlikte karaciğer hastalıklarından korunabilmek için tüm bireyler hepatit aşılarını zamanında yaptırması uygun görülmektedir.
Alanin Aminotransferaz yüksekliği; genellikle karaciğer enfeksiyonu – yağlanması – kistleri – kanserleri, siroz ve hepatit ile buna benzer hastalıkları işaret etmektedir. Yüksek olarak tespit edilen ALT seviye durumları; karaciğer radyolojik görüntüleme teknikleri ile fiziksel muayene ve daha ileri düzey kan testleri uygulanmaktadır.
Tanı ve Tedavi
ALT yüksekliği durumunda hastalığın tanısı konulduktan sonra karaciğerdeki hasar oluşumunun önlenebilmesi için tedavi sürecine girilmektedir. Karaciğerde enfeksiyon tespit edilmesi durumunda genelikle antibiyotik ve antiviral ilaç tedavileri uygulanmaktadır. Karaciğerde tümör tespiti durumunda önce tümörün boyutu göz önünde tutularak hekimin önerdiği biyopsi alınarak tümörün kanserleşme eğiliminde olup olmadığı araştırılmaktadır.
Patolojik inceleme ile tümörün kötü huylu olduğu tespit edilmesi durumunda; çevre doku ve organlara yayılım gösterip göstermediği araştırılmaktadır. Gerekli durumlarda onkolojik tedavi ile gerek görülmesi halinde çeşitli cerrahi operasyon teknikleriyle tümör çıkartılmaktadır.
ALT seviyesinin düşürülmesinde bir diğer faktör de dengeli beslenme alışkanlığının oluşturulmasıdır. Ayrıca bireylerin ilaç kullanımı konusunda ilaçların metabolize edilmesi, karaciğerin zarar görmemesi için ALT ve diğer enzimleri yüksek olan hastalar, hekim kontrolünde karaciğere zarar vermeyecek ilaçlar reçetelenmektedir. Karaciğer sağlığının korunması ve iyileştirilmesinde, düzenli egzersiz etkili olan bir diğer faktör olarak gösterilmektedir.
Karaciğer hastalığına sahip bireylerin yanı sıra 6 ayda bir gerçekleştirilen rutin ALT ve diğer karaciğer fonksiyon testleri için sağlık kuruluşlarına başvurulması durumunda muayene ile birlikte gerekli tetkikler yapılmaktadır. Böylelikle, erken dönemde tedavi süreci başlatılarak ileride karşılaşabilecek daha ciddi sağlık sorunlarının önüne geçebilmektedir.