Askeri lise açma ihtiyacı, Mekteb-i Harbiye Nazırı olan Emin Paşa’nın Mekteb-i Harbiye öğrencilerinin bilgilerini yeterli görmemesi ve Mekteb-i Harbiye’ye öğrenci yetiştirecek bir lisenin kurulmasını istemesi üzerine ortaya çıkmıştır.
Bu talep Sultan Abdülmecid tarafından da uygun görülünce, Babıali’de sekiz kişilik bir meclis kurulmuş ve askeri okullarla ilgili şu kararlar alınmıştır:
- İstanbul, Bursa, Manastır ve Edirne’de harbiye okulu açılacak.
- Öğretim askeri ve mesleki dersler üzerinden yapılacak.
- Harp okullarına öğrenci hazırlamak için Anadolu ve Rumeli ordu merkezlerinde öğrenim süreleri beş yıl olan askeri idadiler açılacak.
- Harp okullarına alınacak öğrenciler Arapça ve Farsça
- İdadi öğrencisi olanlardan iki-üç sene içinde Arapça ve Farsçayı öğrenerek sınavı verenler harp okullarına alınabilecek.
- Arapçayı ve Farsçayı hariçten öğrenenler ve yaşları 16 ile 17 arasında olanlar sınava girmek şartıyla harp okullarına
- Avrupa ülkelerinde olduğu gibi kurmay yetiştirmek üzere iki senelik Harp Akademisi kurulacak.
1845 yılında, Mekteb-i Harbiye öğrencileri bir ay süren bir sınavdan geçirilerek üç ayrı gruba ayrılmıştır:
- Çok iyi derece alan 104 öğrenci Mekteb-i Harbiye (harp okulu) öğrencisi
- Orta derece alan 204 öğrenci Mekteb-i İdadi (askeri lise) öğrencisi
- Zayıf derece alan öğrenciler de İhtiyat Sınıfları öğrencisi
Dönemin askeri lisesi olan idadinin öğrenim süresi dört yıla indirilmiştir. İstanbul’da açılması düşünülen Mekteb-i Fünûn-ı İdadî, bugünkü Kuleli Askeri Lisesi’nin temelini oluşturmaktadır ve 21 Eylül 1845 Pazar günü gerçekleşen ayrılma tarihi de Kuleli Askeri Lisesi’nin kuruluş tarihi olarak kabul edilmektedir.
Askeri lisede ilk sene okutulan dersler; Askeri Eğitim, Eğitim Talimatı, Askeri Kanun, Dinî Bilgiler, Tuhbe ve Nuhbe, Savaşın Faziletleri, İlm-i Rakım (yazı ilimi), Hendese (geometri), Rik’a (el yazısı) ve İnşa Bilgisi’dir. Okulun kadrosunda yer alan çalışanlar ise; bir kâtip, altı Arapça muallimi, bir hendese (geometri) muallimi, bir Farsça muallimi, bir başhekim, bir cerrah, bir eczacı, bir yazıcı, bir imam olarak kayıtlarda geçmektedir.
1850’de öğrenci alma zamanı Recep, Şaban ve Ramazan ayları olarak belirlenirken, kayıt ve kabul için de şu esaslar konmuştur:
- İsmi geçen üç ay dışında öğrenci alınamaz.
- İdadilere 12 yaşından küçük, 17 yaşından büyük olanlar alınamaz.
- Rüşdiyeyi bitirmiş veya kendini yetiştirerek idadiye girecek seviyeye gelmiş olanlar sınava tabi tutulur ve hangi sınıfın derecesinde ise o sınıfa alınırlar.
- Alınacak öğrencilerin zeki, kabiliyetli ve mütenasıbü’l-endam olmasına dikkat
- Öğrenci hangi sınıfa girecekse, mutlaka sınavla alınır. Sınavsız alınanlar tembel, sairlerine de su-i misal olurlar.
- Öğrenciler, doktorun ve sınav yapan öğretmenin gizlice vereceği not ve tavsiyeye göre alınırlar.
Fakat ne yazık ki, 1851’de vezirlerden Mahmud Paşa, Ethem Fethi Paşa, Besim Paşa ve Celal Paşa ile Sadrazam yardımcısı Kazım Paşa’nın çocukları okula sınavsız alınmıştır.
Askeri idadiler, 1864 yılında Galatasaray Kışlası’nda birleştirilmiştir.
Kaynak: https://insamer.com – Türkiye’deki Askeri Okulların Tarihi (Derleme Şule Sağlam Ridha)