Erkek tipi saç dökülmesi, genetik yatkınlığa sahip kişilerde androjen hormonunun etkisi ile ortaya çıkan, sıklıkla ergenlik sonrası, hem erkeklerde hem de kadınlarda görülen ve kellikle sonuçlanan bir dökülme çeşididir. Erkeklerde alın köşeleri ve tepe bölgesinden geriye doğru çekilerek oluşan erkek tipi saç dökülmesi kadınlarda; alın saç çizgisinde geri çekilme olmadan, sadece tepe bölgesinde kısmı dökülme olarak meydana gelmektedir.
Erkeklerde daha çok gözlemlendiği için ‘erkek tipi saç dökülmesi’ olarak literatüre geçen bu dökülme çeşidi aynı zamanda erkek tipi androgenetik alopesi olarak da ifade edilmektedir. Görülme sıklığı ilerleyen yaş ile birlikte artsa da, başlangıç yaşı ve ilerleme oranı değişmektedir [1]. Temel olarak genetik ve hormonal nedenlerden kaynaklansa da kimi zaman yanlış beslenme, stres, sigara gibi faktörlerle de tetiklenebilmektedir. Erkek tipi saç dökülmesini tamamen engellemek ve durdurmak ise mümkün değildir, ancak uygulanan belli başlı tedavilerle ilerlemesi yavaşlatılabilir. Ayrıca yapılan araştırmalar erkek tipi saç dökülmesinin sadece kozmetik bir problem olmadığını, aynı zamanda kişinin öz saygınlığını etkileyen psikolojik boyutlu bir süreç olduğunu ifade etmektedir.
Erkek Tipi Saç Dökülmesi Nasıl Anlaşılır?
Erkek tipi saç dökülmesi belirgin olarak, saçların şakak bölgelerinden ve tepe bölgesinden dökülmeye başlamasıyla anlaşılmaktadır. Ailede kellik olması, erkek tipi saç dökülmesi ihtimalini kuvvetlendiren bir emaredir. Tanı için genellikle, mikroskop altında incelemeye dayanan çeşitli yöntemler kullanılsa da erkek tipi saç dökülmesi tanısı ve sınıflandırılması çoğunlukla laboratuvar ortamına gerek duyulmadan fiziki muayeneyle de konulabilmektedir [2-3]. Temel olarak erkek tipi saç dökülmesini yastığa düşen saç tellerinden veya banyo süzgecinde biriken saç yumağından anlamak da mümkündür. Saç dökülme seviyesini anlamanın en kolay yolu ise uzun yıllardır saç dökülmesi seviyesini belirlemede bir standart olarak kabul edilen Norwood Ölçeğidir.
Norwood ölçeğine göre erkek tipi saç dökülmesi evreleri 8’e ayrılmaktadır.
- Tip 1: Alnın her iki yanındaki bölgelerdeki saçlar biraz gerilemiştir. Genelllikle ergenliğin ilk yıllarında görülmektedir.
- Tip 2: Bu aşamada alın bölgesindeki saçlar biraz daha fazla geriye çekilmiştir. Hafif bir körfez görünü oluşmaktadır.
- Tip 3: Ön saç çizgisindeki körfez daha da derinleşmiştir.
- Tip 4: Saçın ön tarafı tamamen dökülmüş ve tepe bölgesinde açılmalar söz konusudur.
- Tip 5: Saçın ön ve tepe bölgesi birbirine yaklaşmışlardır, arada sadece köprü vardır.
- Tip 6: Tepe bölgesi iyice açılmıştır. Ön ve tepe bölgesi arasındaki köprü saç da incelmiştir.
- Tip 7: Ön ve tepe bölgesi artık birleşmiştir. Alın ve tepe bölgesinde boş bir görüntü vardır.
- Tip 8: Kellik ileri safhaya erişmiştir. Sadece ense bölgesinde saç kalmıştır [4].
Erkek Tipi Saç Dökülmesinin Nedenleri
Erkek tipi saç dökülmesi, androjen hormonu, genler ve yaşın bir araya gelmesiyle oluşur [5]. Bu faktörlerin bir araya gelmesiyle kıl kökleri giderek incelir ve geri dönüşümü olmayan bir dökülmenin yaşanmasına neden olur. Söz konusu nedenleri ise şu şekilde açıklamak mümkündür.
Genetik Yatkınlık
Erkek tipi saç dökülmesinin birinci nedeni olarak genler gösterilmektedir. Genetiği belirleyen hangi genin dökülmeye neden olduğuna dair kesin bir teori ortaya konulamasa da erkek tipi saç dökülmesi, daha çok aile geçmişinde kellik olan kişilerde görülmektedir. Genler, kişiye ailesinden geçen fiziksel özellikleri belirleyen bir durum olduğundan kellik de bir miras gibi gelecek nesillere aktarılan bir fiziksel özelliktir.
Androjen Hormunu
Erkek tipi saç dökülmesinde etkili olan bir diğer durum da testosteron hormonudur. Androjen sınıfına ait olan testosteron, ürettiği dihidrotestosteronu (DHT) nedeniyle saçlarda aşırı duyarlılık yaratır. Testosteron hormon grubuna dâhil olan DHT hormonu, saçların sağlıklı ve güçlü olmasını engelleyen bir hormondur ve aşırı derece salgılanması, saç köklerinin beslenmesini engellemektedir.
Kişinin erişkinliğe geçiş süreciyle devreye giren ve kıl kökleriyle etkileşime geçen adrojenlerle birlikte saç kökleri, değişime uğrayarak aşamalı olarak incelir, cansızlaşır ve bir süre sonra da saç üretimini tamamen sonlandırır [6]. Her kıl ciltte folikül adı verilen küçük delikler içerisinde gelişimini sürdürdüğünden, DHT’nin aşırı salgılanmasıyla folikül küçülür ve içinde beslenemeyen saç büyümez. Özellikle kişinin genetik yatkınlığı varsa bu hormonun etkisine daha fazla maruz kalmaktadır. Zaten genetik olarak kişinin bir yatkınlığı olduğu için saç kökleri adrojen hormonu karısında daha dayanıksızdır.
Yaş
Erkek tipi kellik ilk olarak ergenlik sonrası ortaya çıksa da yoğun olarak ileri yaşlarda görülür. Yaşlanma ile birlikte hem hücreler hem metobolizma hasar aldığından dokular da eskisi gibi canlı kalamıyor; onlar da yaş alıyor. Birçok organda olduğu gibi, canlı kıl folikülü de bu sürece dahil oluyor. Bu nedenle hormonların dışında yaş da genetik olarak dökülmeye yatkın kişileri etkileyebiliyor.
Erkek Tipi Saç Dökülmesinde Kullanılan Tedavi Yöntemleri
Erkek tipi saç dökülmesi tedavisi için hem medikal hem de cerrahi yöntemleri mevcuttur. Medikal yöntemler daha çok erkek tipi saç dökülmesi henüz başlarda iken, o da kaybettikleri saçları geri kazandırmaktan ziyade var olan saçların ileriye dönük dökülmesini geciktirme noktasında işe yaramaktadır. İleri safhada bir dökülme söz konusu ise medikal yöntemler yerine cerrahi yöntemler tercih edilebilmektedir. Kaybedilen saçların tekrar kazanılmasında medikal yöntemler yetersiz kaldığı için kellik yaşayan kişi sıklıkla cerrahi tedavi yöntemi olan saç ekimine başvurmaktadır.
Medikal Yöntemler
ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), erkek tipi kellik için iki tür etkin madde tedavisini onaylamıştır. Bu iki etkin maddenin yer aldığı ilaçlar, mevcut kıl köklerinin incelmesine fırsat vermeden müdahale edip, saçın kalınlığını yeniden kazandırmaktadır. Erkek tipi saç dökülmesi tedavisi için kullanılan ve kısmen medikal çözüm sağlayan bu iki etken madde 2’ye ayrılmaktadır.
Minoxidil
Normalde hipertansiyon ilaçları içinde bulunan bu etken madde, kılları büyüttüğü keşfedildiğinden beri saç dökülmesi problemlerinde de kullanılmaktadır. İçerisinde bulunan vazodilatör maddesinin damar genişletici etkisi vardır. Genişleyen damarlar sayesinde saç dipleri beslenmektedir. Topikal (dışarıdan sürülen) olarak uygulanan bu ilaç, DHT hormonu nedeniyle zayıflayan saç kıllarını kuvvetlendirerek, tüy haline gelmiş saçları gürleştirmektedir.
Prospektüsünde belirtildiği gibi kalıcı bir tedavi şekli olmamaktadır, sadece kullanıldığı süreç boyunca etkilidir. Bilinen en kuvvetli yan etkisi topikal uygulandığı için saç derisinde kaşıntıdır. Ayrıca tamamen dökülen saçlarda etkili olmadığını da belirtmek gerekir. Sadece androjen hormonu etkisiyle küçülmeye ve zayıflamaya başlamış kıl köklerinde etkilidir [7].
Finasterid
İlk (1992) olarak prostat büyümesini önleyici bir etken maddesi olarak kullanılmıştır. 1997’de FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) tarafından onaylanmasıyla, erkek tipi saç dökülmesi tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır. Bu madde ise DHT hormonunu kontrol ederek, kıl köklerindeki DHT etkisini azaltmaktır. Doğumda herhangi bir bozukluk geliştireceği için sadece erkeklerin kullanımı onaylanmıştır. Libido azalması, sperm azalması, meme büyümesi, orta kulak iltihabı, cilt kurulu ise bilinen yan etkilerinden bazılarıdır. Finasterid de Minoxidil gibi yalnızca sürekli kullanımda etkilidir. Tedavi bırakıldığında yine saçlar incelmeye başlamaktadır.
DHT oluşmasını engelleyen bu iki etken maddesiyle hedef medikal tedaviyle kellik sürecini uzatmaktır. Daha açıklayıcı olması sebebiyle bir örnek verilirse; 5-10 yıl içinde bir dökülme yerine, dökülmenin ilaçlarla 20-30 yıl ertelenmeye çalışılmasıdır. Ne var ki birçok yan etkiyi de beraberinde getirdiği gibi dökülmeyi de tamamen engelleyememektedir.
Dermakozmetik Yöntemler
Son yıllarda daha çok cilt ve vücut sorunlarıyla öne çıkan dermakozmetik çözümler, saç dökülmesi sorunlarında kullanılmaya başladı. Bakım ritüeli olarak karşımıza çıkan PRP ve Mezoterapi bugün saç problemleri karşısında bir çözüm sunmaktadır.
PRP (Platelet Rich Plasma)
PRP ilk olarak ortopedik ve diş cerrahisi uygulamalarında kullanılan bir yöntemdi. Son yıllarda özellikle dermakozmetik alanlarda tercih edilen PRP, saç köklerini kuvvetlendirme amacıyla da kullanılmaktadır.
PRP uygulamasında kişinin kendi kanının alınır, laboratuvar ortamında plazmalara ayrıştırılır ve kişiye tekrar enjekte edilir. İşlemin amacı kandaki trombositleri ayrıştırmaktır. Trombosit ise kanın pıhtılaşmasını sağlamaya yardımcı olur. Pıhtılaşan kan ise dokunun yenilenmesini sağlar. Dokunun yenilenmesiyle saç dökülmesine çözüm sunulacağı düşülen PRP, bugün sıklıkla saç problemlerinde kullanılır. Yaklaşık 30 dakika süren bu işlemde iğne kullanıldığından, ağrı eşiğine göre acı hissedilebilir. Ayrıca; PRP’nin saç dökülmesi problemleri karşısında etkin ve güvenli bir yöntem olduğu da tam olarak kanıtlanmamıştır [8].
Saç Mezoterapisi
Mezoterapi de saçtaki probleme göre belirlenen vitamin ve maddelerden oluşan karışımın enjeksiyon yardımıyla derinin ikinci katmanı dermise ulaştırmasıdır. Deriye enjekte edilen bu işlemle amaçlanan, bölgedeki kan akışının arttırmak ve saç köklerini beslenmektir. Böylece enjekte edilen vitaminler saçların daha gür ve sağlıklı görünmesini sağlayacaktır. Saç mezoterapisi tedavisi çeşitli saç dökülme tipleri için uygulansa da kıl köklerinin gelişimi açısından etkin bir yöntem olduğu veya herhangi bir yan etkisi olduğu konusunda yeterli bilgi yoktur [9]. Uzun dönem İçerisinde çeşitli vitaminler bulunduğu için saç dökülmelerine karşı faydalı olduğu düşünülmektedir.
Lazer Tedavisi
Saç dökülmesi sorunu yaşayan kişiler için sunulan uygulamalardan biri de lazer tedavisidir. Düşük dozda, lazer çanağı aracılığıyla saçlı deriye verilen ışınlar sayesinde, saçtaki hücrelerin protein sentezini hareketlendirerek zayıflanmış ve incelmiş saçları kuvvetlendirdiği iddia edilir. Kesinliği kanıtlanmış bir yöntem olma da bugün döküle problemleri karşısında sıklıkla uygulanmaktadır.
Cerrahi Yöntemler (Saç Ekimi)
Erkek tipi saç dökülmesi problemi karşısında bir çözüm de cerrahi tedavi yöntemi olan saç ekimidir. Şimdiye kadar uygulanan ilaç ve kozmetik ürünlerin etkinlikleri geçici olmaktan öteye gidemediğinden, bugün saç ekimi, yeniden saçlarına kavuşmak isteyen kişiler arasında sık tercih edilen bir yöntem olmaktadır.
Kıl köklerinin en yoğun ve güçlü olan bölgesinden alınıp, saçın olmadığı bölgeye transfer edilmesine dayanan saç ekimi FUE yöntemine başvurularak yapılmaktadır. Eskiden, ciddi komplikasyonlara neden olan FUT yöntemi kullanılırdı; ancak bugün bu yöntem yerini 2000’li yılların dan beri kullanılan FUE’ye bıraktı. Lokal anestezi yapılarak gerekleştirilen FUE yöntemiyle, hem doğal saç çizgisi oluşturulmasının önü açılmış hem de operasyon sonrası ağrı minimuma indirilmiştir.
Erkek Tipi Saç Dökülmesinin Psikolojiye Etkisi
Erkek tipi saç dökülmesi üzerine yapılan araştırmalar kelliğin insan yaşamı kalitesi üzerinde oldukça büyük bir etkisi olduğunu göstermiştir. ‘’Erkeklerde Androgenetik Alopesi’nin Psikolojik Etkileri’’ isimli çalışmaya göre, erkek tipi kellik yaşayan birçok erkek görüntüsünden hoşnut olmadığı için strese yaşayıp, depresyona giriyor. Kel olmayan erkeklerin yüzde 8‘i, hafif saç kaybı olan erkeklerin yüzde 50’si, orta veya şiddetli saç kaybı olanların ise yüzde 75’i kelliğin endişe verici olduğunu söylüyor. Çalışma ayrıca bekar erkeklerin saç kaybının daha çok sorun haline getirdiklerini de belirtiyor [10].
Erkek Tipi Kellik Hakkında Sık Sorular Sorular
1. Kimler risk altında?
Erkek tipi kellik genç yaşlarda başlayabilir; ancak yetişkin erkeklerde daha sık görülür. Genetik yatkınlık büyük rol oynadığından yakın akrabaları kel olan erkekler yüksek risk altındadır.
2. Erkek tipi saç dökülmesinde ilaçlar ne kadar etkilidir, kalıcı bir çözüm mü?
Erkek tipi saç dökülmesi tedavi için kullanılan ilaçlar ne yazık ki kalıcı bir çözüm sunamamaktadır. Kullanım süresi boyunca saç dökülmesi dursa da ilaçların bırakılmasıyla beraber dökülme kaldığı yerden devam etmektedir. Bu ilaçlar kalıtsal dökülme dışında hafif veya orta derecede saç dökülmesi yaşayan kişilerde etkili olabilmektedir.
3. Erkek tipi saç dökülmesi ne zaman başlar?
Erkek tipi saç dökülmesi ergenlik sonrası başlar ancak dökülmenin belirgin olarak fark edildiği yaş 25-30 arasıdır. Bazı kişilerde bu dökülme 40’lı yaşlara da denk gelebilmektedir. İlk olarak saçlarının zayıfladığını fark eden kişi, bir süre sonra saçlarında giderek seyrekleşme gözlemlemektedir.
4. Erkek tipi saç dökülmesi saç yaşında durur?
Saç dökülmesi ilerlemesinin tamamen ne zaman durduğuna yönelik kesin bir cevap vermek çok zor. İlerleme hızı gibi ne zaman duracağı da kişiye göre değişiklik göstermektedir. Kesin bilgi için doktor tarafından kontrol edilmiş ve saç analizinin yapılmış olması gerekmektedir. Özellikle ırsi olarak ailede kellik varsa, kişi saç köklerinin tamamen ölmesini beklemeden doktora görünmelidir.
Her saç dökülmesi erkek tipi saç dökülmesi olamayacağı için saçlarında belirgin bir dökülme gözlemleyen kişi doğru bir tedavinin yürütülebilmesi için konuyla ilgili olarak mutlaka bir doktora görünmelidir.
Kaynakça [1] İnci Mevlitoğlu – Seda Doğan, ''Erkek Tipi Saç Dökülmesinde Tedavi'', Türkiye Klinikleri J Dermatol, Sayı 6 (4), s: 23-24, 2013. [2] Ahu Yorulma, ''Androgenetik Alopesi'', Journal of Comtemporary Medicine, Sayı 6 (3), s: 252, 2016. [3] Neslihan Şendur – Göksun Karaman, ''Androgenetik Alopesi'', ADÜ Tıp Fakültesi Dergisi, Sayı 1 (3), s: 42, 2000. [4] Dr. Adem Köşlü – Dr. Tuğba Rezan Emekçi, ''Saç Dökülmelerine Yaklaşım'', Türkiye Klinikleri J Fam Med-Special, Sayı 1 (2), s: 56, 2010. [5] Nihal Altunışık, ‘’Androgenetik Alopesili İki Genç Erkek Hastada Trombositten Zengin Plazma Tedavisi’’, Türkiye Klinikleri J Dermatol, Sayı 27 (3), s: 150, 2017. [6] Dr. Didem Didar Balcı, ''Androgentik Alopesi'', Türkiye Klinikleri J Dermatol, Sayı 3 (4), s: 17, 2010. [7] Server Serdaroğlu – Öykü Maraşoğu, ''Androgenetik Alopesi'', J Cosm Dermatol, Sayı 3 (1), s: 71, 2010. [8] Ercan Çalışkan- Halis Bülent Taştan, ''Mezoterapi ve PRP Uygulaması Komplikasyonları ve Tedavisi'', J Cosm Dermotol-Special, Sayı 5 (3), s: 22, 2012. [9] Vedamurthy M. Mesotherapy'den aktaran Ercan Çalışkan- Halis Bülent Taştan, ''Mezoterapi ve PRP Uygulaması Komplikasyonları ve Tedavisi'', J Cosm Dermotol-Special, Sayı 5 (3) s: 20, 2012. [10] Neslihan Pendur ve Göksun Karaman, ‘’Androgenetik Alopesi’’, Adnan Menderes Tıp Fakültesi Dergisi, Sayı 1 (3), s: 46.