Geçtiğimiz günlerde Avustralya'da bir konuşma yapan Barack Obama, on yılı aşkın bir süredir devam eden demokratik erozyonu nasıl tersine çevirebileceğine ve dünyayı sürdürülebilirlik ve barış yoluna nasıl yönlendirebileceğine dair fikrini açıkladı. Obama, "Dünya üzerindeki her ülkenin sadece iki yıllığına kadınlar tarafından yönetildiği bir deney yapabilseydik, dünyanın daha iyi bir yöne gideceğinden eminim" dedi.
Cinsiyet eşitliğinden çok uzak
Obama'yla konuşan Avustralya eski Dışişleri Bakanı Julie Bishop ise kadın liderlerin sadece altı aya ihtiyaç duyacağını söyledi. Ancak veriler, küresel liderlikte cinsiyet eşitliği gibi çok daha mütevazı bir hedefin bile hala uzak olduğunu gösteriyor. Birlemiş Milletler'in (BM) 193 üye ülkesinin üçte birinden daha azının kadın lideri oldu. Son yirmi yılda küresel siyasetin tepesindeki kadınların sayısında oransal olarak büyük bir artış görülmüş olsa da, gerçek sayılar inanılmaz derecede düşük kalıyor.
130 yıl daha ulaşılamayacak
2022'de 17 olan kadın lider sayısı şu anda sadece 12 BM üyesi ülkede bulunuyor. BM Kadın Birimi tarafından yapılan bir araştırmaya göre, bu gidişle en üst düzey güç pozisyonlarında toplumsal cinsiyet eşitliğine 130 yıl daha ulaşılamayacak. Son yıllarda dünya genelinde kadın liderlerin sayısındaki artış durakladı ve 2023'te bir dizi önde gelen kadın lider yerini erkeklere bırakmak üzere görevden ayrıldı.
Ocak ayında Jacinda Ardern Yeni Zelanda başbakanlığından istifa etti ve bu işi yapmak için artık yeterli gücünün kalmadığını söyledi. Moldova'da Natalia Gavrilita Şubat ayında Rus saldırganlığının neden olduğu bir dizi krizi gerekçe göstererek başbakanlıktan istifa etti.
BM üyesi bir ülkenin lideri olmadığı için yukarıdaki verilerde temsil edilmeyen Nicola Sturgeon, İskoçya'nın birinci bakanı olarak sekiz yılı aşkın bir süre görev yaptıktan sonra Şubat ayında zamanın doğru olduğunu söyleyerek görevi bıraktı. Ardından Pazar günü Sanna Marin Finlandiya'da çok çekişmeli geçen seçimleri kaybederek dünyanın en genç başbakanı unvanıyla yaptığı görevinden ayrıldı.
İktidar baskısı
Bu liderlerin hepsi çok farklı nedenlerle yüksek makamları terk etti ancak La Trobe Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler alanında öğretim görevlisi olan Dr. Federica Caso, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle dünya genelinde artan militarizasyonun dünyadaki tüm kadın liderler için belirsizlik anlamına gelebileceği konusunda uyarıyor. Caso, "Sanna Marin Finlandiya'nın NATO'ya girmesi için bastırdı ancak genel olarak seçmenler erkekleri savunma ve güvenlik konusunda daha güvenilir görme eğiliminde" dedi.
Pew Research'ün 2018 yılında yaptığı bir anket de bunu kısmen doğruluyor. Araştırmaya göre ABD seçmenlerinin çoğunluğu erkek ve kadın siyasi liderler arasında bir fark olmadığını söyledi. Bunun tek istisnası, kadınların daha etkili olduğu düşünülen eğitim ve sağlık hizmetleri ile erkeklerin daha iyi iş çıkardığı düşünülen ulusal güvenlik ve savunma gibi alanlardı.
Tehditler üç kat arttı
Caso ayrıca kadınların özellikle medya tarafından nasıl davranmaları gerektiğine dair basmakalıp fikirlerle de karşı karşıya kaldıklarını söyledi. Ardern, Yeni Zelanda siyasetinde eşi benzeri görülmemiş kişisel saldırılarla karşı karşıya kaldı. Polis, 2022 yılında başbakana yönelik tehditlerin üç yıl içinde neredeyse üç kat arttığını bildirdi. Ardern istifa duyurusunda, güvenliğine yönelik tehditlerin istifa kararının temelini oluşturmadığını ancak bir etkisi olduğunu belirtti.
Marin, özel yaşamı ve davranışları hakkında müdahaleci ve çoğu zaman cinsiyetçi bir incelemeye maruz kaldı. Belki de en belirgin olanı, arkadaşlarıyla içki içip dans ettiğini gösteren bir videonun ortaya çıkmasının ardından resmi bir soruşturmayla karşı karşıya kalmasıydı. Caso, medyada yer alan cinsiyetçi haberlerin, kadın liderlerin seçim kampanyaları için bağış toplama ve güvence altına alma becerileri üzerinde etkili olabileceğini aktardı. Caso, "Politikalarınızdan ziyade cinsiyetiniz nedeniyle sürekli sorgulandığınızda akıntıya karşı yüzmeye devam etmek zordur" ifadelerini kullandı.
Aile yükümlülükleri ve bakım sorumluluklarının yarattığı eşitsiz baskılar da kadın liderlerin görev sürelerinin Pew Research'e göre ortalama 2,1 yıl kadar daha kısa olmasının potansiyel bir nedeni olarak gösteriliyor. Caso, "Genelleme yapmak istemiyoruz ancak siyasetin zirvesinde bile bakım işlerinin yükü genellikle kadınlara düşüyor" dedi.
2021'de Avrupa Parlamentosu tarafından yapılan bir araştırma, cinsiyet eşitliğine sahip toplumların daha iyi sağlık, daha güçlü ekonomik büyüme ve daha yüksek güvenliğe sahip olduğunu gösteriyor. Belki de şaşırtıcı olmayan bir şekilde, kadın nüfus karar alma rollerinde temsil edildiklerinde çok daha iyi sonuçlar elde edebilmekte. Örneğin Norveç'te yapılan bir araştırma, belediye meclislerinde kadınların varlığı ile sunulan çocuk bakımı kapsamının düzeyi arasında doğrudan bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur.
Caso, kadınları tek bir gruba indirgememek gerektiği konusunda uyardı ve "Araştırmalar ayrıca kadınların daha fazla müzakere ve arabuluculuk yapma eğiliminde olduğunu, dolayısıyla masada zor pozisyonlar olduğunda daha diplomatik olma eğiliminde olduklarını gösteriyor" diye ekledi. Dünya genelinde kadın dışişleri bakanlarının sayısı aslında kadın liderlerin sayısından birkaç kat daha fazla olsa da, önemli engeller varlığını sürdürüyor. BM Kadın Birimi'nin verileri, kadınlara kabinede aile ve çocuk işleri ya da kadın ve toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili portföylerin verilmesinin, dışişleri, savunma ya da ekonomi pozisyonlarına kıyasla hala çok daha olası olduğunu gösteriyor. Bu da iktidara giden geleneksel yolun kadınlar için daha zor olduğu anlamına geliyor.
Sadece 13 ülkede cinsiyet eşitliği olan kabine var
Bazı ülkeler eşit temsilde ilerleme kaydetme umuduyla cinsiyet kotalarını yürürlüğe koymuştur. 2021 yılında BM tarafından yapılan bir araştırma, aday kotası uygulayan ülkelerde kadınların temsilinde artış olduğunu ortaya koydu. Ancak istatistikler hala çarpıcı: Sadece 13 ülke cinsiyet eşitliğine ulaşmış kabinelere sahip. Ulusal parlamentolardaki temsil daha da eşitsiz: 2023 itibariyle sadece altı ülkenin parlamentosunda yüzde 50 veya daha fazla kadın bulunuyor.
Obama'nın iki yıl boyunca dünyayı kadınların yönetmesi hayali şimdilik uzak bir ihtimal olarak kalsa da, pek çok uzman bunun fazla basit olduğu eleştirisinde bulunuyor. Caso, "İki yıl sonra kadınların homojen bir kategori olmadığını göreceksiniz. Bazı açılardan iyi, çünkü dünyayı alt üst edecek" dedi.