Tekrarlayan zorlanma yaralanması (RSI), esas olarak işteki kötü duruş nedeniyle ortaya çıkan, üst ekstremitelerde görülen yaygın bir bozukluktur. Aşırı kullanım veya tekrarlayan hareket nedeniyle ortaya çıkan sinirlerde, tendonlarda ve kaslarda yaygın olarak ağrı oluşturur. Ayrıca tekrarlayan zorlanma yaralanması, Kümülatif Travma Bozukluğu (CTD) olarak da bilinir.
RSI Türleri
Yerelleştirilmiş ve dağınık koşullar olarak iki ana RSI türü vardır. Lokalize durumlarda, semptomlar vücudun belirli bir bölümünde meydana geldiğinden tespit daha kolaydır. Dağınık koşullar, tam yaralanma bölgesi tespit edilemediğinden teşhis edilmesi zordur. Yerelleştirilmiş RSI koşulları vardır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Bursit, deri ile kemik veya tendon ve kemik arasındaki yumuşak doku veya sıvı kesesinin iltihabı
• Karpal tünel sendromu, bilekten geçen sinirler üzerindeki baskı
• Epikondilit veya tenisçi dirseği
• Tendinit
• Tenosinovit, tendonların veya tendon kılıflarının iltihabı
• Gerginlik boyun veya omuz
• Tetik parmağı vb.
Ayrıca ilgili yaygın kaslar el, dirsekler, omuzlar, önkollar, sırt, boyun, dizler vs.dir.
Tekrarlayan Zorlanma Yaralanmasının (RSI) Nedenleri
Tekrarlayan zorlanma yaralanması (RSI) en yaygın olarak bilekler, önkollar, omuzlar, dirsekler, sırt veya boyun gibi vücudun üst kısmındaki kaslar, tendonlar ve yumuşak dokulardaki aşırı kullanım ve zorlanma ile ilgilidir. RSI’nin nedeni, kaslar ve eklemler üzerindeki zorlanma nedeniyle ortaya çıkan tekrarlayan mikroskobik travmada yatmaktadır. Mikroskobik seviyede tekrarlanan bu travma, tendonların iltihaplanmasına, tenosinovite veya tendonların, kasları ve tendonları örten sinovyal manşon veya kılıfın iltihaplanmasına yol açar.
RSI’ya Yol Açan Faktörler
Kasların ve tendonların derinliklerinde RSI’ye yol açan yaygın faktörler vardır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Aşırı zorlanma ve esnemeye bağlı olarak kas ve bağ, tendon ve kasların yorgunluğu
• Gerginlik, kan akışının azalmasına ve sinirlerin zarar görmesine neden olabilir ve buna iskemi denir
• İskemi nedeniyle adenozin trifosfat (ATP) veren enerji tükenmesi
• Çalışma koşullarına ilişkin psikososyal faktörler
RSI Riskini Artıran Faaliyetler
RSI riskini artırabilecek faaliyetler vardır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Tekrarlar
• Aynı aktiviteyi dinlenmeden uzun bir süre yapmak
• Ağır nesneleri kaldırmak gibi kuvvetle çalışmak
• Dinlenmeden uzun süre kötü, garip bir duruş veya pozisyonu korumak
Ayrıca soğuk iklimlerde titreyen ve stresli aletlerle çalışmak da RSI riskini artırır. RSI, bükme, çekiçleme, vurma, sıkma, itme, çekme, kaldırma veya uzanma gibi basınçla ilgili hareketlerle kötüleşme eğilimindedir. Diğer faktörler çok hızlı veya aşırı iş yükü, uzun saatler ve arada dinlenme eksikliğinden kaynaklanır.
RSI Ne Zaman Ortaya Çıkar?
Genellikle etkilenen kişiler, durumlarının tam olarak ne zaman başladığını tam olarak belirleyemezler. Bu, RSI’yi bir kaza nedeniyle bir kas veya tendonun akut veya ani bir yaralanmasından farklı kılar. Enflamasyon, bilek ve parmaklar düzleştirildiğinde veya büküldüğünde ağrıyan, ancak genellikle nötr bir pozisyonda olduklarında değil, tendonların etrafındaki astarı etkiler.
RSI ile İlişkili İşler
Genellikle RSI ile ilişkili işler vardır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Ağır bilgisayar çalışanları
• Daktilo
• Katipler ve veri girişi uzmanı
• Montaj hattının çalışanları
• Ultrasonograflar
• Cerrahlar
• Hemşireler
• Diş hekimleri
• Terziler
• Aşçılar
• Temizleyiciler
• Sürücüler
• Marangozlar
• Yol bakım personeli
• Ağır makineli işçiler
• Binicilik sporcuları
• Yüzücüler
• Golfçüler
• Dövüş sanatçıları
• Müzisyenler (enstrüman çalarlar) vb.
RSI Riskinin Sınıflandırılması
Bu nedenle RSI riski, garip veya statik duruş, kuvvet, hareketlerin tekrarı ve titreşim olarak sınıflandırılabilir. Bu sınıflandırmalar aşağıdaki gibidir:
Garip veya statik duruş
Garip bir duruş, vücut nötr konumundan farklı bir pozisyonda kaldığında ortaya çıkar. Bu pozisyonlar aşağıdaki gibidir:
• Bükme
• Omuz seviyesinin üstüne ulaşmak
• Eğimli
• Vücudun arkasına ulaşmak
• Bileğin geriye ve yana doğru bükülmesi vb.
Bununla birlikte vücut nötr pozisyondayken, en az miktarda enerji kullanımı ile maksimum iş verimliliği vardır. Statik duruş, uzun süre aynı pozisyonda nötr veya garip olmayı ifade eder. Aynı kas setinin sürekli kullanılması, yorgunluk geliştirmesine neden olur. Örnekler, sürekli ayakta durmak veya kötü yerleştirilmiş bir bilgisayar monitörünü görmek için boynu bükmektir. Kasların uzun süreli statik fazı, kaslara ve RSI’ye kan akışının etkilenmesine neden olur.
Güç
Tüm işler güç gerektirir, ancak, aktiviteyi gerçekleştirmek için gereken kuvvet kasları, eklemleri, tendonları vb. aşırı yüklerse, dokularda RSI’ye yol açan aşırı zorlanma olabilir. Bunun nedeni, bir kolun erişiminden daha fazlasına ulaşılması, ağır nesnelerin kullanılması, yanlış veya sıkı kavrama ve basınç noktalarına yol açan küçük bir alana uygulanan yüksek miktarda kuvvet olabilir. Tekrarlayan hareketler gibi aşırı güç, kasların hareketler arasında tamamen iyileşmesi için zaman tanımaz.
Hareketlerin Tekrarı
Bunlar aynı eklemleri ve kas gruplarını defalarca kullandıklarında tehlikelidir. Bu, iki hareket arasında dinlenemeyen kas yorgunluğuna yol açar ve sonunda, aynı eylemleri gerçekleştirmek daha fazla çaba gerektirir.
Titreşim
RSI’dan sorumlu titreşimler iki ana tiptedir: el ve kol titreşimleri veya tüm vücut titreşimleri. El ve kol titreşimi, matkaplar, krikolar, havalı tabancalar, zincirli testereler vb. gibi güçle çalışan el aletlerini kullanan kişileri etkiler. Toplam vücut titreşimi ise, ağır ekipman operatörleri, ağır araç sürücüleri vb. arasında görülür. Bu tür titreşim yaralanması genellikle bel ağrısına katkıda bulunur.
Tekrarlayan Zorlanma Yaralanmasının (RSI) Semptomları
Tekrarlayan zorlanma yaralanmasının (RSI) semptomları genellikle yavaş yavaş gelişir. Çoğu kişi, etkilenen kaslarda ağrı, şişme ve sertlik semptomları geliştirdiklerinde kesin bir durumu tam olarak belirleyemez. Bu, RSI’nin bir özelliğidir ve bir kaza nedeniyle meydana gelen akut ani yaralanmalardan ayırır.
RSI Semptomlarında Varyasyon
RSI semptomları kişiden kişiye değişir, yaralanma tipine ve zorlanma süresine bağlıdır. Örneğin, aşırı güç veya titreşim yaralanmalarından muzdarip olanlar, garip, statik bir duruş veya tekrarlayan hareketler nedeniyle RSI’lılara kıyasla farklı semptom setlerinden şikayet edebilirler. RSI süresine bağlı olarak semptomlar hafiften şiddetliye de değişebilir.
RSI’nin Yaygın Semptomları
Yaygın semptomlar vardır ve bunlar aşağıdaki gibidir:
• Etkilenen eklem kaslarında ağrı veya hassasiyet, daha ileri aşamalarda ağrı, hastayı uykudan uyandırabilir.
• Eklemlerin veya etkilenen kasların ve tendonların sertliği
• Zonklayan ağrı
• Şiddetli RSI vakalarında sıkışabilen veya bükülebilen sinirlere zarar, kan gitmemesine bağlı uyuşma ve karıncalanma. Yanma veya soğukluk hissi de olabilir.
• Etkilenen kasların zayıflığı, örneğin, el etkilendiğinde, zayıf bir tutuş olabilir ve bu, sakarlık ve düşen nesneler olarak da ortaya çıkabilir.
• Kramplar genellikle RSI’da görülür ve genellikle üst ekstremiteleri etkileyebilir.
• Hastalar genellikle belirli bir pozisyon veya aktivite gibi ağırlaştırıcı bir faktörü bildiriler. Ayrıca, RSI’nin ilk aşamalarında semptomları hafifleten belirli bir pozisyon veya dinlenme süresi ile ilgili olabilir. Hasta aynı zamanda aynı kaslar veya tendonlar kullanılırken ağrıya neden olan bir hobi veya boş zamanla ilgili aktiviteden de söz edebilir.
• Bir tendonun tıklama, patlama veya sürtünmesi ile ilişkili olabilir
• Daha ileri vakalarda, etkilenen bölgede sıcak bir cilt vardır ve bazen iltihaplı kasların üzerinde kızarıklık görülebilir.
RSI’nın Erken Semptomları
Semptomların ilk aşaması birkaç hafta sürebilir ve genellikle hastanın, belirli bir tekrarlayan eylem üzerinde çalışırken semptomları fark etmesi ile başlar. Kaslar veya etkilenen tendonlar dinlendiğinde semptomlar azalır. Buna hafif aşama veya aşama 1 denir. Aşırı kullanım tehdidinde yaralanma denir.
RSI İleri Semptomları
Bu ilk aşama için bakımsız bırakılırsa, aşama 2 veya orta derecede RSI adı verilen daha uzun süreli ağrılara neden olacak şekilde kötüleşir. Etkilenen bölgede kas veya eklem sertliği ile birlikte şişlik, kızarıklık, sıcaklık olabilir. Bu birkaç ay sürer, geceleri devam eden ve uykuyu bozabilen tekrarlayan ağrılar vardır.
RSI’nin Şiddetli Semptomları
Daha sonraki aşamalarda RSI sabitleşir ve geri döndürülemez hale gelir, bu şiddetli RSI veya 3. evredir. Uyku sırasında bile ağrı, halsizlik ve yorgunluk olabilir. Hasta evde veya işte hafif görevleri bile yerine getiremeyebilir. Bu geri döndürülemez olduğu için buna yerleşik aşırı kullanım yaralanması denir. Erken teşhis ve tedavinin yanı sıra daha fazla yaralanmanın önlenmesi, bu nedenle uzun vadeli komplikasyonları ve zayıflığı önlemeye yardımcı olabilir.
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu