Muhammed İkbal
- Meslek : Hindistanlı Müslüman düşünür, şair
- Doğum : 8 Kasım 1877 - Siyalkut
- Ölüm : 21 Nisan 1938
- Ebeveynler : Nur Muhammed, İmam Bibi
- Çocukları : Cavid İkbal
- Başlıca Eserleri : Himalaya, Öksüzün Feryadı, Kandil ve Kelebek, Terane-i Hindi, Peyam-ı Meşrık
İlk ve orta öğrenimini Siyalkut’ta gören Muhammet, 1895 yılında Lahor’da Hükümet Koleji’nde felsefe ve hukuk ağırlıklı dersler aldı. Yetişme çağında şahsı üzerinde iki kişinin kalıcı tesirler bıraktığı bilinmektedir. Bu hocalarından Arnold, yeteneğini fark ederek 1905 yılında Cambridge Üniversitesi’ne gitmesini sağlamıştır. Cambridge’de dönemin meşhur Hegelci filozofu Mc Taggart ve psikolog James Ward ile tanışan İkbal, özellikle Mc Taggart’ın yönetiminde felsefe çalışmaları yaptı. 1907 yılında Cambridge’deki öğrenimini tamamladıktan sonra Münih’e gitti ve orada Fritz Hommel’in yönetiminde tamamladığı The Development of Metaphysics in Persia adlı çalışmasıyla felsefe doktoru oldu. Ardından Lahor’a dönen İkbal, iki yıl kadar Şarkiyat ve Hükümet kolejlerinde İngilizce ve felsefe dersleri okuttu. Bağımsız Pakistan Devleti’nin kuruluşu yönünde ilk ciddi adım, İkbal’in bu toplantının açılış konuşmasında ortaya koyduğu düşüncelerle atıldı. 1931 yılında yapılan II. Milletlerarası İslam Konferansı’nda Dünya İslam Kongresi’nin başkan yardımcılığına getirildi. Muhammet İkbal, 1934 yılında gırtlak kanserine yakalandı ve sesini kaybetti, daha sonra gözleri de iyice zayıfladı, maddi problemler yaşamaya başladı. Buna rağmen gerek halkının gerekse İslam aleminin meseleleri ve geleceğiyle ilgisini devam ettirdi.
1937 yılında ülkesindeki Müslüman halkın en büyük lideri olarak gördüğü Muhammed Ali Cinnah’a, Hindistan Müslümanlarının bağımsızlığı ve güvenliği hususundaki görüşlerini içeren bir mektup yazdı. Vatansever bir ruh taşıyan şiirleri Müslümanlar kadar diğer Hintliler arasında da büyük ilgi gördü. Avrupa’dan ülkesine dönmesinin ardından yazdığı eserlerde giderek artan bir yoğunlukta dini ve felsefi konulara girdiği görülür. Onun şiirinin bir tek temel hedefi vardır: Müslümanlara, gerek fert gerekse ümmet olarak kendi kişiliklerini geliştirip güçlerini yeniden kazanmalarını öğretmek. Düşünür sürekli olarak değişen, oluşan ve büyüyen bir alem anlayışını savunur. Tabiat statik değil bir olaylar sistemidir. Alemin yapısında asıl olan, klasik felsefenin cevheri değil modern fiziğin ön planda tuttuğu olaydır. İkbal’in alem anlayışı düşünce tarihine bir çeşit “ruhani çoğulculuk” (spiritual pluralism) olarak geçmiştir. Farabi ve İbn Sina geleneğini devam ettiren İkbal, İslam toplum yapısının nübüvvet şuurunun siyasi hayata intikaliyle vücut bulduğunu belirtir. Türk milletinin yakın tarihteki sıkıntılarıyla da ilgilenen İkbal, bu ilgisini daha 1911 yılında Trablusgarp Savaşı şehitleri için yazdığı şiiriyle ortaya koymuştur. Muhammed İkbal, son dönem İslam düşünürleri arasında hakkında en çok inceleme, araştırma ve yayın yapılanların başında gelir.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Aydın, S.Mehmet, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2000, cilt 22, sayfa: 17-23
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Çandarlı Ailesi
Orhangazi devrinden başlayarak Osmanlı hanedanı ile birlikte büyüyen ve devletin gelişmesinde rol oynayan Çandarlı ailesi, devletin çeşitli mercilerinde hizmette bulunmakla birlikte padişahlar üzerinde de etkin rol oynadı. Osmanlı Devleti’ne beş veziriazam kazandıran, devletin çeşitli kurumlarında iyi seviyede memurluk görevi yürüten bu aile olumlu ve olumsuz yönleriyle Osmanlı siyasetine direkt etki etmeyi başardı. Çeşitli kaynaklarda Cenderf, Cenderl, Çandarlu ve Cendereli gibi ifadelerle yer alsa da yaygın kazanmış olan okunuşu Çandarlı’dır. Ailenin nasıl ve nereden çıktığına dair çok net bilgiler mevcut olmamakla birlikte, ilk Osmanlı müelliflerinden Ahmedi’nin Kara Halil Hayreddin Paşa’yı "Cenderi" olarak belirtmesi, ailenin Karaman vilayetinin Sivrihisaz kazasına bağlı Çendere köyünden çıktığı ihtimalini ortaya koymakadır. Mevcut soyağacına göre bu ailenin mensupları çeşitli kollar halinde zamanımıza kadar gelmiş, son devirlerde içlerinden bazıları mutasarrıf olarak görev yapmış, bir kısmı ise İznik civarında ayanlık görevinde bulunmuştur.
-
Kırkpınar
Kırpınar güreşlerinin yapıldığı yerdir. Tarihi Orhan Bey zamanına kadar giden Kırkpınar güreşleri, rivayete göre Şehzade Süleyman Paşa ile Rumeli’ye geçen kırk gazi yiğidin o civarda güreşmesiyle başladı. Osmanlı döneminde saray dışında güreş müsabakaları daha çok panayırlarda, bayram ve düğün şenliklerinde yapılır, son zamanlarda ise genellikle bir hayır kurumu yararına bu işi meslek edinmiş organizatörler tarafından düzenlenirdi. Halen her yıl temmuz ayının ilk yarısında Edirne’nin Sarayiçi mevkiinde aynı adla düzenlenen güreşler eski geleneği devam ettirmektedir. Kırkpınar güreşlerinin en önemli özelliği, “Kırkpınar ağası” denilen bir organizatör tarafından düzenlenmesiydi. Güreşlerin yapıldığı son gün meydancılardan biri tarafından kucakta seyircilerin önünde dolaştırılan kuzuya en yüksek fiyatı veren kişi ertesi yılın Kırkpınar ağası olur. Ağa mart başından itibaren güreşçilere, konuklara ve seyircilere çağrılarda bulunur. İlk iki gün genellikle küçük boyların pehlivanları, son gün ise büyük orta, baş altı ve başpehlivanlar güreşirler.
-
Nutuk
Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet Halk Fırkası umumi reisi sıfatıyla fırkanın ikinci büyük kongresinin cereyan ettiği 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında toplam 36 saat 31 dakika süreyle okuduğu, daha sonra kitap haline getirilen büyük nutku Cumhuriyet tarihinin önemli kaynaklarının başında yer alır. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkıştan itibaren 1926 yılı ortalarına kadar gelen zaman dilimini ihtiva eden nutkun büyük bölümü Ankara’da hazırlanmış, son kısmı ve tamamının okunarak düzeltilmesi Mustafa Kemal Paşa’nın 1927 Temmuz ayı başlarında geldiği İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. Atatürk Nutuk’u yazmasındaki esas amacı kendi ifadesiyle; “senelerden beri devam eden ef‘al ve icraatımızın millete hesabını vermek” şeklinde açıklamaktadır. Atatürk’ün bilhassa İstiklâl Harbi sırasında yaşananları bir bütün halinde millete aktarmak isteğini, bunu gelecek nesillere ve Cumhuriyet tarihine karşı yerine getirilmesi gereken bir vazife olarak gördüğünü daha Cumhuriyet’in ilânının ertesinde dile getirdiği bilinmektedir.
-
Babür İmparatorluğu
Hânedanın kurucusu ve ilk hükümdarı Çağatay Türkleri’nden Bâbür’dür. Bâbür Şah 1526’da Lûdî Sultanlığı’nı ortadan kaldırdı ve Bâbürlü hânedanını kurdu. Bâbür’ün sağlık durumu bozulmaya başladıktan sonra Oğlu Hümâyun Agra’da tahta çıktı. Hümâyun 1556’da kaza sonucu yaralandı ve öldü. Hümâyun’un oğlu Ekber Şah, atalığı Bayram Han’ın yardımıyla on dört yaşında iken Celâleddin unvanı ile tahta oturdu. Gerekli tedbirler alınarak iç huzur sağlandı. Osmanlılar, Safevîler ve Özbekler’le iyi münasebetler kurdu. Hindistan-Türk tarihinde büyük akisler bırakan Celâleddin Ekber’in 1605’te vefatından sonra büyük oğlunun muhalefetine rağmen Nûreddin unvanı ile tahta çıkan Cihangir, Bâbürlüler’in Ekber’den sonraki en güçlü şahsiyetidir. Afganlılar’ın Bengal’deki tehlikeli ayaklanmasını bastırdı. Onun saltanatı sırasında Portekiz, Hollanda, Fransa ve İngiltere Hindistan’a karşı sömürge politikalarını geliştirdiler. Bâbürlüler’in son güçlü hükümdarı Nâsırüddin Muhammed’dir. Rûşen-ahter lakabını taşıyan Nâsırüddin Muhammed otuz yıla yakın saltanat sürdü. Afganistan’da ve İran’da Afşarlılar’ı güçlendiren ve onlara parlak bir devir yaşatan Türkmen reisi Nâdir Şah, Bâbürlüler’le anlaşmazlığa düştü. Nâdir Şah Kâbil’i ve Delhi’yi işgal edip ülkeyi yağmaladı. Hindistan’ın bütün zenginlikleri İran’a taşındı. Nâsırüddin Muhammed, Nâdir Şah’ın Hindistan’dan ayrılmasından sonra içte emniyeti sağlamaya çalıştı. Nâsırüddin Muhammed, oğlunun Afganlılar tarafından öldürülmesinden kısa bir süre sonra vefat etti. Bâbürlüler bundan sonra hızlı bir çöküş içine girdiler. Ülke Maratalar’ın, Pindârîler’in ve hepsinden önemlisi ateşli silâhlarla donatılmış İngilizler’in istilâsına uğradı. Bâbürlüler büyük kayıplara uğrayarak hızla eridiler.
-
Robert Nozick
Ateşli bir serbest piyasa taraftarı ve hükümet karşıtı olan Robert Nozick 20. yüzyılın son döneminin en etkili siyaset felsefecilerinden biridir. Özellikle muhafazakarlar ve liberaller üzerinde etkili oldu. Nozick onlar için sosyal politikalarına, sendikalarına ve yüksel vergilere getirdiği eleştirilerle son derece saygın bir kişilikti. Göçmen bir ailenin çocuğu olarak Brooklyn’de dünyaya gelen Nozick, başlarda kendini bir sosyalist olarak tanımlıyordu. Columbia Üniversitesi’ndeki “Demokrat Toplum” isimli radikal öğrenci grubuna yardımcı oluyordu. Mezun olduktan sonra Princeton’a gitti. 1963 yılında burada doktorasını tamamladı. Bu arada giderek sağa kayıyordu. Otuz yaşında Harvard’da profesör oldu. 1974 yılında en bilinen eserleri “Anarşi, Devlet ve Ütopya” yayınlandı. Kitap Harvard’dan çalışma arkadaşı John Rawls’ın üç yıl önce yayınlanan “Adalet Teorisi” isimli kitabına cevap olarak kaleme aldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun