Son yıllarda, "neoliberalizm" kelimesinin çeşitli kullanımları üzerine koca bir literatür ortaya çıktı. Birçoğunun daha önce işaret ettiği gibi, büyük ölçüde doktriner solcular tarafından hem ılımlı solculara hem de serbest piyasa savunucularına karşı bir alay terimi olarak kullanılıyor.
Bu terimi aşağılayıcı bir şekilde kullananlar (ki bu hemen hemen herkes), dünyadaki tüm yoksulluk ve eşitsizlik için neoliberalizmi suçluyor. Çoğu zaman, neoliberal, uzmana bağlı olarak değişen derecelerde olsa da, basitçe "kapitalist" anlamına gelir. Örneğin, ekonomi yazarı Steven Pearlstein ile yeni bir röportajda, neoliberalizm görünüşe göre bir tür katı liberteryenizmdir ve "radikal bir serbest piyasa ideolojisinden" başka bir şey değildir.
Ancak neoliberalizm sadece birkaç eksantrik tarafından tutulmuyor. Neoliberaller, Donald Trump, Bill Clinton, Tony Blair, Theresa May, Rand Paul ve Emmanuel Macron dahil olmak üzere Bernie Sanders'ın sağındaki hemen hemen herkesi içerir.
Neoliberaliz ve Gururlu muyuz?
Uğursuz alt tonları göz önüne alındığında, çok az kişi bu terimi kendilerini tanımlamak için kullanır. Bununla birlikte, son aylarda özgürlüğü ve serbest piyasaları desteklediğini iddia eden örgütler ve yazarların kendilerini "neoliberal" olarak tanımlamaya başladığı talihsiz bir eğilim var.
Bu muhtemelen neoliberal terimini kullanan birçok kişinin piyasaların sert eleştirmenleri olması gerçeğinden kaynaklanmaktadır. Kapitalizmi sevmiyorlar ve daha azını görmek istiyorlar. Daha fazla sosyalizm ve daha fazla sosyal demokrasi görmek istiyorlar.
Bu göz önüne alındığında, bazıları, eğer bu insanlar neoliberalizmden nefret ediyorsa, bunun kötü bir şey olamayacağı sonucuna varıyor.
Bu nedenle, serbest piyasa Mercatus Center'ın bir çalışanı tarafından yazılan "Aslında 'Neoliberalizm' Müthiş" başlıklı buna benzer makaleler görüyoruz. Daha da ünlüsü, Adam Smith Enstitüsü tarafından yayınlanan ve yazar Sam Bowman'ın mülkiyet haklarından yana olan herkesi kendilerini "neoliberal" olarak tanımlamaya teşvik ettiği "Neoliberaller Olarak Coming Out" başlıklı bir makaleydi.
Bunu, Yeni Zelanda Vergi Mükellefleri Birliği'nden Jordan Williams'ın yazdığı gibi başka taklit makaleler izledi.
Bütün bunların özü şudur: "Özgürlüğü savunan ve çok yüksek vergi oranlarına karşı çıkan namuslu bir insan mısınız? Pekala dostum, sen neoliberalsin!"
Bu tutum üç nedenden dolayı.
Bir: "Neoliberalizm" Çok Belirsiz Bir Terim
Hem Hillary Clinton hem de Ron Paul, neoliberalizm eleştirmenleri tarafından neoliberaller olarak tanımlandı - Tony Blair ve Donald Trump gibi. Ancak ideolojik terminolojiniz tüm bu insanları aynı kategoriye dahil ediyorsa, terminolojiniz pek kullanışlı değil.
Evet, inatçı bir Leninistin zihninde, hem Clinton hem de Paul, kendini kapitalist emperyalizme adamış, çökmekte olan bir burjuvazinin üyeleri olarak görülecektir.
Benzer şekilde, ne Bill Clinton ne de Ron Paul Venezüella benzeri ekonomi politikalarını desteklemediği için, ikisi de "eşitlik" için aşırı sol savunucular tarafından neoliberal olmakla suçlanıyor.
Gerçekte, elbette, pek çok sözde neoliberal, politikanın ayrıntılarında o kadar tamamen farklıdır ki, onları aynı kategoride bir araya getirmek neredeyse yararsızdır. Neoliberalin tanımı "komünist değil"den biraz daha fazlasıysa, o zaman daha iyi bir terim için başka bir yere bakmamız gerekir.
İki: "Liberalizm" ("Neo" Olmadan Daha İyidir)
Amerikalılar ve daha az ölçüde, Kanadalılar - genellikle "liberal" teriminin anlamı konusunda kafaları karışsa da, dünyadaki eğitimli insanların çoğu hala hem terime hem de onun tanımladığı ideolojik harekete aşinadır.
Dünyanın çoğunda liberalizm her zaman Amerikan Devrimcileri, serbest ticaret, savaş karşıtı Manchester okulu ve Frédéric Bastiat gibi Fransız liberalleri ile ilişkilendirmeye devam ettiğimiz ideoloji olmuştur. Aynı zamanda Ludwig von Mises ve Carl Menger gibi Avusturyalı serbest piyasa ekonomistlerinin de ideolojisiydi.
Tarihçi Ralph Raico bu hareketi şu şekilde tanımlamıştır:
"Klasik liberalizm", özel mülkiyeti, engellenmemiş bir piyasa ekonomisini, hukukun üstünlüğünü, din ve basın özgürlüğünün anayasal güvencelerini ve serbest ticarete dayalı uluslararası barışı savunan ideolojiyi belirtmek için kullanılan terimdir. 1900'lere kadar bu ideoloji genellikle basitçe liberalizm olarak biliniyordu.''
Tanınabilir bir biçimde "liberteryanizm" diyebileceğimiz hareket, en azından 17. yüzyıl İngiltere'sinin Leveller'larına kadar uzanır. Bu hareket, daha sonra ABD Bağımsızlık Bildirgesi'nde ve Haklar Bildirgesi'nde ana hatlarıyla belirtilen birçok siyasi hakkın tanıtılmasında etkili oldu.
Aynı ideolojik gelenek, Fransa, İsviçre, İngiltere ve hatta Polonya'daki liberalleri de etkiledi. 19. yüzyılda Avrupa'yı kasıp kavuran serbest piyasa, serbest ticaret, serbest göç reformları, hızla liberalleşen Avrupa'nın bir ürünüydü.
Pek çok diğer ideolojik harekette olduğu gibi, elbette liberalizm de etkisi arttı ve azaldı. Ancak, kısmen denendiği her yere ekonomik refah getirmede çok başarılı olduğu için hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadı.
[İLGİLİ: "Yarı Önlemler Neden Piyasalar İçin Çalışıyor, Ama Sosyalizm İçin Değil?" Ryan McMaken tarafından]
Günümüzde pek çok kişi liberalizmi çeşitli muhafazakarlık türleri ile karıştırsa da, liberalizm, bireyleri ve sivil toplumu, hükümet tarafından yaratılan ve hükümet tarafından sürdürülen bir seçkinler sınıfına ihtiyaç duymadan gelişmeye muktedir olarak gördüğü için her zaman farklı olmuştur.
Liberaller, şekillendirilen, planlanan, yönlendirilen veya yukarıdan zorlanan toplumlara karşı çıkarlar. Başka bir deyişle, sayısız, merkezi olmayan hane, birey, işletme ve topluluk gruplarından oluşan kendiliğinden bir düzene inanırlar. Muhafazakarlık (çoğu otoriter ideoloji gibi), insanların doğal olarak kendilerini yönetme yeteneğinden yoksun olduğu ve bu nedenle politikacılardan "liderlik" talep ettiği görüşündeyken, liberaller insanların hayatlarını barış içinde yaşamak için yalnız bırakılabileceğine inanırlar. Bu görüşe göre, zorlamaya ihtiyaç duyanlar yalnızca şiddet içeren suçlulardır.
Üç: Neoliberalizm Genellikle Liberalizmin Zıttıdır
Ve yine de, neoliberalizm, liberalizmin reddettiği şeylerin çoğunu kucaklasa da, tuhaf bir şekilde, günümüz liberallerinin sırtına "neoliberal" sıfatı yükleniyor.
Ne de olsa bize Avrupa Birliği, Dünya Bankası ve Dünya Ticaret Örgütü gibi örgütlerin hepsinin "radikal serbest piyasa ideolojisi"nin -Pearstein'ın terimini kullanırsak- neoliberalizmin parçası olduğu söylendi.
Gerçekte, neoliberalizmle en yakından ilişkili olan bu kurumlar -Federal Rezerv gibi merkez bankalarını da içerir- serbest piyasa liberallerinin tasavvur ettiği laissez-faire dünyasıyla taban tabana zıttır.
Bu küresel "neoliberal" örgütlerin tümü ya vergi gelirlerine ya da hükümet tarafından verilen tekellere bağlıdır. Görevlerini yerine getirmek için çeşitli hükümet müdahalelerine, manipülasyonlarına ve zorlamalarına güvenirler.
Bu, liberallerin savunduğu her şeyin tam tersidir.
[İLGİLİ: Ryan McMaken tarafından "Neoliberallere Karşı Mises"]
Gerçekten de Ludwig von Mises, zamanında bu tür örgütlere, tam da liberal olmadıkları için karşı çıktı. David Gordon'un belirttiği gibi:
Mises'e göre, uluslararası örgütlenme planları yalnızca serbest piyasayı teşvik etme araçları olarak düşünülmüştü. Mises, günün devletçi ikliminde bu planların işe yaramayacağını anlayınca, büyük ölçüde onları terk etti. Örneğin Her Şeye Gücü Yeten Hükümet'te şöyle diyor: “Mevcut koşullar altında, dış ticaret planlaması için uluslararası bir organ, aşırı korumacılık fikirlerine bağlı hükümetlerin delegelerinden oluşan bir meclis olacaktır. Böyle bir otoritenin dış ticaretin teşvikine gerçek veya kalıcı herhangi bir katkıda bulunabilecek konumda olacağını varsaymak bir yanılsamadır.”
Mises ayrıca kariyerinin önemli bir bölümünü merkez bankalarına ve merkez bankacılığına karşı çıkmaya adadı.
Neoliberalizmi eleştirenlerin, neoliberalizmin radikal laissez-faire ideolojisi olduğunu ve Mises'in kendisinin bir neoliberal olduğunu - sıklıkla iddia edildiği gibi - iddia etmesi, gerçek laissez-faire ideolojisinin her zaman ne olduğunu görmezden gelir. Neoliberalizm, gerçekte, hükümet tarafından kontrol edilen tekellerin devlet destekli gündemleri diğer herkese dayattığı eski merkantilizmine bir geri dönüştür. Başka bir deyişle, neoliberalizm tam da liberalizmin her zaman yok etmeye çalıştığı şeydir.
Yazar - Ryan McMaken
Çevirmen - xxx
Bu yazı mises.org sitesinin ''We Don't Need Neoliberalism — We Already Have Liberalism'' adlı yazının çevirisidir.