Ukrayna’da Hemşinli olmak üzerine…
Adnan Genç, serbest gazeteci
Kazakistan göçmeni sevgili Meliha Civelek’ten de yardım aldım. Bir Ege kasabasında yaşayan Kazak Hemşinlilerinden Civelek, dayı oğlunun bilgisine başvurdu. Ukrayna’da onlarca yıldır yaşayan ve bugünlerde serbest ticaret işiyle uğraşan Ayvar Abbasoğlu (40); on yıllardır atalarının yerleştiği bu yeni topraklardan, yaptıkları işlerden, hayata tutunma çabalarından ve Hemşinlilik aidiyetinden söz etti. Türkçe konuşabilen ama yazamayan Alvar, Rusça bir metin yolladı. Burada bölge Hemşinlilerinin çektiklerinin tarihi bilgisini de aktaran Abbasoğlu'nu, Ukrayna'da yaşayan Türkiyeli bir kızın çevirisiyle dinleyelim…
1878'de Rusya'da Hemşinliler ve Eski Sovyetler Birliği düzenlemesinde, San Stefan Barış Antlaşması'na göre topraklarında on iki Hemshil köyünün bulunduğu, Batum bölgesi Rus İmparatorluğu'nun bir parçası oldu. 25-26 Kasım 1944'te Khemshiller Rumlar, Kürtler ve Ahıska Türkleri ile birlikte Acara'dan, "güvenilmez bir nüfus" olarak Kırgızistan ve Kazakistan'a sürüldü. Bunların çoğu, Kazakistan'ın Çimkent ve Jambul bölgelerinde küçük bir kısım olmak üzere, Güney Kırgızistan'da (çoğunlukla Oş ve Celalabad bölgelerinde) küçük gruplar halinde yerleştirildi. 1956'da idari gözetimden serbest bırakıldılar ancak sınır dışı edildikleri yerlere dönmelerine izin verilmedi.
1982-1984'te 22 Khemshil ailesi Kırgızistan'dan Abşeron bölgesine ve yaklaşık aynı zamanda ilk Türk ve Kürt aileleriyle birlikte Krasnodar bölgesi, Beloreçensky bölgesi Pshehskaya köyüne taşındı. Orta Asya'daki etnik çatışmalar, Kırgızistan'dan yaklaşık 200 Hemshil ailesinin Krasnodar Bölgesi'ne kaçmasına neden oldu. 1980'lerin sonlarında, Kazakistan Hemşinlileri SSCB hükümetine, Ermenistan'a taşınmalarına izin vermelerini isteyen bir dilekçe gönderdi. Ancak talepleri, Müslümanların Ermenistan'a yeniden yerleştirilmesinin Hristiyan nüfusla çatışmaya neden olabileceğinden korktuğu için Moskova tarafından reddedildi. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra, Hemşinlilerin çoğu görece bir barış içinde yaşadı ancak Abhazya Hemşinlileri kendilerini Abhazlar tarafında Gürcü-Abhaz savaşının içinde buldular. Krasnodar bölgesinde, Ahıska Türkleri gibi Hemşin sakinlerine kayıt yaptırılmadı veya Rusya pasaportu verilmedi. 2000 yılından bu yana, Kazakistan ve Kırgızistan'dan Krasnodar bölgesine (esas olarak Apsheronsk) taşınan birkaç yüz Hemşinli Müslüman, yerel makamlarca resmi olarak tanınmaya çalıştı ancak reddedildi. Hemşin örgütleri, Hemşinli Müslümanlara yasal statü verilmesi konusunda Rus federal makamlarından yardım istediler, Erivan'daki Rus büyükelçisine yazdıkları mektuplarla meslektaşlarını savunmak için temyizde bulundular.
Hemşinli Hristiyanlar arasında kültürlerine ve tarihlerine ilgi artıyor. 2006 yılında Krasnodar'da Hemşin dilinde ilk müzik albümü "Karavan" grubunun seslendirdiği türkülerle yayınlandı. Bilim, Bilgi ve Kültür Merkezi bölgede yaşayan Hemşin halkının kültürel mirasını restore etmek için çalışmalara başladı. "Hemşin" gazetesi Suhum'da yayınlandı. Rusya Federasyonu'ndaki Hemşinlilerin sayısı 1,5 bin kişidir. Çoğu, yoğun olarak Krasnodar'da (1000 kişi) yaşıyor, Apsheronskiy ve Belorechenskiy, ayrıca Rostov'un Kamenskiy ve Voronej'in Gribanovskiy bölgesindeler.
Hemşililer yazı dizisinin önceki bölümleri:
1. Bölüm
2. Bölüm
3. Bölüm