Giriş
BM’in kuruluş amaçlarından biri “temel insan haklarına olan inancı yeniden teyit etmek” idi (BM Antlaşması). Bu, yoğun bir savaş ve ağır insan hakları ihlalleri dönemini takip etmekteydi. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, BM kurulduktan 3 yıl sonra 1948’de Genel Kurul tarafından kabul edildi.
Bildirgenin yasal bir bağlayıcılığı olmasa da medeni, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel haklara ilişkin prensipler ortaya koymaktadır. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, hala yürürlükte olan ve BM tarafından denetlenen uluslararası insan hakları sistemini yaratarak, diğer uluslararası antlaşmaların da temelini oluşturmuştur.
Bildirgenin yasal bir bağlayıcılığı olmasa da medeni, siyasi, ekonomik, sosyal ve kültürel haklara ilişkin prensipler ortaya koymaktadır. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, hala yürürlükte olan ve BM tarafından denetlenen uluslararası insan hakları sistemini yaratarak, diğer uluslararası antlaşmaların da temelini oluşturmuştur.
BM’nin, insan haklarını korumak ve geliştirmek için çalıştığı üç temel yol vardır. [2]
1) İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (İHYK), insan haklarını geliştirmek ve korumaktan sorumlu BM oluşumudur. Diğer BM kuruluşları ve BM sisteminin bazı bölümleriyle iş birliği içinde çalışır.
2) Uluslararası insan hakları antlaşmaları, bağımsız uzmanlardan veya Antlaşma Organlarından oluşan komiteler kurar. Bu uzmanlar, Devletlerin uygulamalarını izlemekten sorumludur.
3) Üye devletlerin hükümetler arası organları insan haklarını tartışır; bunların en başında İnsan Hakları Konseyi vardır. İnsan Hakları Konseyi, Özel Mekanizmalar olarak bilinen bağımsız uzmanlar tarafından desteklenmektedir. Konsey ayrıca, Evrensel Periyodik İnceleme adlı bir izleme mekanizmasından da sorumludur.
[2] Sivil Toplum Alanı ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sistemi – Sivil Toplum için Pratik Bir Rehber (s.5). İHYK.
1) İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (İHYK), insan haklarını geliştirmek ve korumaktan sorumlu BM oluşumudur. Diğer BM kuruluşları ve BM sisteminin bazı bölümleriyle iş birliği içinde çalışır.
2) Uluslararası insan hakları antlaşmaları, bağımsız uzmanlardan veya Antlaşma Organlarından oluşan komiteler kurar. Bu uzmanlar, Devletlerin uygulamalarını izlemekten sorumludur.
3) Üye devletlerin hükümetler arası organları insan haklarını tartışır; bunların en başında İnsan Hakları Konseyi vardır. İnsan Hakları Konseyi, Özel Mekanizmalar olarak bilinen bağımsız uzmanlar tarafından desteklenmektedir. Konsey ayrıca, Evrensel Periyodik İnceleme adlı bir izleme mekanizmasından da sorumludur.
[2] Sivil Toplum Alanı ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Sistemi – Sivil Toplum için Pratik Bir Rehber (s.5). İHYK.
Gençlik, BM insan hakları sisteminde sıklıkla unutulan bir gruptur. Gençlik haklarını geliştirmenin anahtar yolu, onları mevcut mekanizmalarla kaynaştırmaktır. Bu, özellikle gençlerin haklarını savunmak için var olan raporlama ve izleme araçlarını kullanmak demektir. İlk olarak, bu bölüm endişe yaratan konuları vurgulamak için uluslararası antlaşmaları ve uzman komitelerle nasıl etkileşim içinde bulunulacağını ele almaktadır. İkinci olarak, İnsan Hakları Konseyinin Özel Mekanizmaları ve Evrensel Periyodik İnceleme Mekanizması hakkında bilgiler sunmaktadır.
BM’nin Gençlik Çalışmaları1996 yılında BM Genel Kurulu, Dünya Gençlik Eylem Programı’nı (DGEP) kabul etmiştir. DGEP, 15 öncelikli eylem alanını ana hatlarıyla belirtir ve her iki yılda bir Genel Kurul, DGEP’in bir devamı olarak gençlerle ilgili bir kararı tartışır. DGEP bir savunuculuk aracı olarak kullanılabilirken, izleme ve uygulama önemli ölçüde eksiktir ve bağlayıcı olmayan doğası göz önüne alındığında, pratikte şimdiye kadar çok az etkisi olmuştur.
Genel Sekreter Gençlik Elçisi Ofisi, 2013 yılında BM’nin çalışmalarını gençlere daha da yaklaştırmanın yanı sıra özellikle gençlerle ilgili konuları vurgulamak, BM’nin gençlerin ihtiyaçlarına yanıtını geliştirmek ve onların ihtiyaç ve haklarının geliştirilmesi ve korunmasını savunmak amacıyla kurulmuştur. Ancak İnsan Hakları Konseyi’nin Özel Mekanizmalarının aksine, Elçi BM’nin insan hakları sisteminin bir parçasını oluşturmamaktadır. Buna ek olarak, Gençlik Gelişimine İlişkin Kurumlar Arası Ağ (IANYD), gençlikle ilgili BM kuruluşları arasında iş birliğini ve alışverişi güçlendirmek ve BM sisteminin gençlik gelişimi konusundaki çalışmalarının anlayışını ve görünürlüğünü artırmak için mevcuttur. Gençlerin liderlik ettiği kuruluşlar, gençlikle ilgili farklı tematik alanlarla ilgili alt çalışma gruplarında yer alarak IANYD’deki BM kuruluşları ile birlikte çalışabilirler.
Uluslararası Antlaşmalar ve Antlaşma Organlarıİnsan Hakları Evrensel Beyannamesi, Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICCPR) ve Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICESR) ile birlikte Uluslararası İnsan Hakları Bildirgesini oluşturur. Uluslararası İnsan Hakları Bildirgesi genel insan haklarını ortaya koyar ve belirli konulara odaklanan birkaç başka belgeyle de desteklenir. Toplamda dokuz temel uluslararası insan hakları antlaşması vardır. Bunların hepsine refakat eden bir uzman komitesi vardır, bazılarının ise- aşağıda gösterildiği gibi- ilave olarak isteğe bağlı protokolleri vardır.
Bir devlet bir antlaşmayı onayladığında yasal olarak hükümlerini uygulamak zorundadır. Protokoller isteğe bağlı olduğu için, Devletler, ilgili Antlaşmayı imzalamış olsalar bile bunları onaylamak zorunda değildir. Üye Devletler tarafından farklı antlaşmaların ve bunların isteğe bağlı protokollerinin onaylanma durumunu içeren etkileşimli bir harita burada mevcuttur. (Türkiye, 18 anlaşmadan 16 imzalayarak insan hakları anlaşmalarına taraf olma konusunda Almanya ile birlikte en iyi performansı gösteren ülkelerden biridir.)
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Antlaşması Sistemi
İsteğe bağlı protokol(ler), var ise Uzman Komitesi veya Antlaşma Organı ile birlikte tam liste; 01. Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (1965) Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi
02. Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (1966) İsteğe Bağlı Protokol (2008) Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi
03. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (1966) İsteğe Bağlı Protokoller (1966) (1989) İnsan Hakları Komitesi
04. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (1979) İsteğe Bağlı Protokol (1999) Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi
05. İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (1984) İşkenceye Karşı Komite İsteğe Bağlı Protokol (2002) İşkencenin Önlenmesi Alt Komitesi
06. Çocuk Hakları Sözleşmesi (1989) İsteğe Bağlı Protokoller (2000) (2011) Çocuk Hakları Komitesi
07. Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme (1990) Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunması Komitesi
08. Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (2006) İsteğe Bağlı Protokol (2006) Engelli Hakları Komitesi
09. Zorla Kayıp Edilmeye Karşı Herkesin Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme (2006) Zorla Kaybedilmeye Karşı Komite
Her antlaşma için bağımsız uzmanlar komitesi uygulamayı izler. Devletlerden bir başlangıç raporu ve ardından dört ila beş yıllık periyodik bir rapor alırlar ve sonrasında da sonuçlarını ve önerilerini tekrar sunarlar.
Devletleri incelemeden önce, tüm Antlaşma Organları hazırlık faaliyetlerini yürütür: bunlar, oturum öncesi çalışma gruplarını, sorunların ve soruların bir derlemesinin yanı sıra Raporlamadan Önceki Sorunların Listesini (LOIPR) içerebilir. Antlaşma Organları, incelemeden önce devletlere sorun ve soru listeleri hazırlar. Raporlamadan Önceki Durumların Listesi (LOIPR), Komitenin ilk olarak devlet raporunun yanıt verdiği konuların bir listesini hazırladığı, raporlama sürecini kolaylaştırırken aynı zamanda daha da odaklanmış hale getiren isteğe bağlı bir raporlama prosedürüdür.
Devletler, ulusal başlangıç raporlarını hazırlarken, Ulusal İnsan Hakları Kurumları ve sivil toplum kuruluşları gibi ilgili paydaşlara danışmalıdır, fakat yine de bu bir zorunluluk değildir.
Devlet, raporunu hazırladıktan sonra, sorunların ve soruların bir listesini hazırlamak amacıyla ana oturumlarından önce Antlaşma Organları tarafından oturum öncesi çalışma grupları organize edilebilir. Kamuya açık ve STK katılımına açık olan Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi (CESCR) dışında bu tür oturumlar özeldir.
Ön oturumun ardından, komite uzmanları ve devlet temsilcileri arasında Cenevre’de bir kamu diyaloğu düzenlenir. Komite daha sonra sonuç gözlemlerini açıklar. Sonuç gözlemleri, ilerlemeyi özetleyen ve devlete söz konusu antlaşmanın uygulanmasını iyileştirmesi için tavsiyelerde bulunan bir rapordur. Son olarak, devletin endişeleri gidermek için atılan adımları geri bildirmesi için bir tarih belirlenir. Sonuç gözlemleri yasal olarak bağlayıcı değildir; ancak, insan hakları yükümlülüklerinin uygulanmasında devletlere rehberlik ederler.
Genel olarak, Antlaşma Organları, aşağıda gösterilene benzer bir raporlama döngüsünü takip ederler.
RAPOR
Taraf devlet raporunu hazırlar ve sunar.
SORUNLAR LİSTESİ
Komite, taraf devlete sorunların listesini sunar.
(Sivil Toplum, Ulusal İnsan Hakları Kurumları ve BM sisteminden girdi alma fırsatı)
YAZILI CEVAPLAR
Taraf devlet, sorun listesine yazılı yanıtlar sunar.
DİYALOG
Komite oturumu sırasında komite ve taraf devlet delegasyonu arasında yapıcı diyalog.
(Sivil Toplum, Ulusal İnsan Hakları Kurumları ve BM sisteminden girdi alma fırsatı)
SONUÇ GÖZLEMLERİ
Komite, önerileri de dahil olmak üzere sonuç gözlemlerini raporda yayınlar.
İZLEME
Komitenin tavsiyelerinin uygulanmasını takip etme prosedürü.
(Sivil Toplum, Ulusal İnsan Hakları Kurumları ve BM sisteminden girdi alma fırsatı)
Kaynak: İnsan Hakları Sözleşme Organları – Haklarınızı Koruma, OHCHR. Buradan ulaşabilirsiniz.
Sivil toplum katılımı için aşağıda özetlenen birkaç fırsat vardır…
• İlgili antlaşmanın ulusal uygulamasına ilişkin kendi bulgularınıza ve görüşlerinize dayalı bir rapor hazırlayın. STK raporlarının kapsamlı olması gerekmez; komitenin Devlet incelemesinde kullanması gereken soru ve önerilerde bulunurken kısa ve öz olabilir ve birkaç önemli konuyu vurgulayabilirler.
• Antlaşma organı oturumuna katılın: STK’ların genellikle Antlaşma Organı oturumlarına katılmalarına izin verilir. Oturuma katılım, STK’ların komite üyelerini resmi veya gayri resmi anlarda bilgilendirilmelerine ve uzman komitelerin üyeleriyle etkileşime girmelerine olanak tanır. Bir dizi Antlaşma Organı oturumu ayrıca http://webtv.un.org/ adresinde web yayını da yapmaktadır.
• Antlaşma Organı oturumlarından önce veya sırasında gerçekleşen bilgilendirmelere katılın.
• Bir Antlaşma Organı’nın sonuç gözlemlerinin hükümet tarafından uygulanmasını izleyin.
• Sonuç gözlemlerindeki tavsiyelerin uygulanması için lobi faaliyetleri yürütün.
• Antlaşma Organına rapor vermenin yanı sıra tavsiyelerle ilgili bilgileri yaygınlaştırın ve kamulaştırın.
STK’ların Antlaşma Organlarının çalışmalarına katılma fırsatları ve yöntemleri bir Antlaşma Organı’ndan diğerine değişiklik gösterebileceğinden, farklı komitelerin ilgili kılavuzlarını kontrol etmeniz şiddetle tavsiye edilir.
Antlaşma Organı web sayfalarının her birine OHCHR web sitesi aracılığıyla ( buradan ) ulaşabilirsiniz.
Dokuz temel BM insan hakları antlaşması, STK katılımı olanaklarıyla birlikte aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Antlaşma Organı’nın ülke incelemelerinin bir takvimi burada mevcuttur.
Tablo 1: STK katılımı olanaklarıyla birlikte dokuz temel BM insan hakları antlaşması.
Antlaşma-1
Antlaşma-2
Antlaşma-3
Antlaşma-4
Antlaşma-5
Antlaşma-6
Antlaşma-7
Antlaşma-8
Antlaşma-9
Antlaşma-1
Antlaşma: Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICERD)
Antlaşma Organı: Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi (CERD)
Dönemsellik (başlangıç raporu): 1 yıl
Dönemsellik (periyodik raporlar): Her 2 yılda bir (ancak pratikte genellikle 4 yılda bir iki birleşik periyodik rapor olarak)
Bilgi göndermek için son tarihler: Ülke incelemeleri için: herhangi bir zamanda, ancak tercihen ilgili oturumdan 2 hafta önce
Antlaşma-2
Antlaşma-3
Antlaşma-4
Antlaşma-5
Antlaşma-6
Antlaşma-7
Antlaşma-8
Antlaşma-9
Tablo-1'de ki Antlaşmalara Yönelik Katılım Yöntemleri
• Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICERD),
• Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICESCR),
• Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (ICCPR),
• Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW),
• İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Küçültücü Muamele veya Cezaya Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (CAT),
• Çocuk Hakları Sözleşmesi (CRC),
• Tüm Göçmen İşçilerin ve Aile Fertlerinin Haklarının Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme (ICMW),
• Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme (CRPD),
• Zorla Kayıp Edilmeye Karşı Herkesin Korunmasına Dair Uluslararası Sözleşme
Devlet raporlarının hazırlanmasına ilişkin istişareler yoluyla hem sorun listesinin kabulüne hem de fiili incelemeye ilişkin STK raporlarının sunulması yoluyla
Antlaşma organı üyelerine ve sekreterliklere taslak tavsiyeler sağlayarak
Mağdurların şikâyette bulunmalarına yardımcı olarak; Mağdur adına şikâyette bulunarak
Genel tartışma günlerinde ilgili konuları gündeme getirerek; Taslak hazırlama süreci için bilgi ve yorum göndererek
Uygulamanın ilerleyişi ve izlemesi hakkında bilgi sağlayarak; antlaşma organının tavsiyelerinin devlet tarafından uygulanışının desteklenmesi ve izlenmesi
Bireysel insan hakları ihlallerini Antlaşma Organlarına bildirmek
Raporlar aracılığıyla uygulamanın izlenmesine ek olarak, çoğu Antlaşma Organı, devlet tarafından bireylerin insan haklarının ihlal edildiği iddialarını dikkate alabilir. Bir karara varılması yaklaşık 2-3 yıl sürer. Ancak söz konusu devletin, genellikle isteğe bağlı protokollerden biri aracılığıyla, bireysel iletişim sağlayan prosedürü kabul etmiş olması gerekir. Ayrıca, bir dizi koşul ve kabul edilebilirlik kriteri vardır. Kriterler farklı antlaşmalar arasında değişiklik gösterse de genellikle tüm etkili iç hukuk yollarının tüketilmesini gerektirir; bu, davanın önce ulusal mahkemelerden geçmesi ve daha ötesine müracaat etmenin mümkün olmadığı en yüksek seviyeye ulaşması gerektiği anlamına gelir. Ek olarak, şikâyet, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi gibi başka herhangi bir uluslararası veya bölgesel mekanizma tarafından incelenmeyi bekliyor olamaz. Kuruluşlar, şahıslar adına şikâyette bulunabilirler, ancak bireysel iletişimin yerel çözüm yollarının tüketilmesini gerektirdiği göz önüne alındığında, şikayetler bu aracın kapsamında değerlendirilmeyecektir. Daha fazla bilgi, OHCHR tarafından hazırlanan Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Antlaşmaları kapsamındaki Bireysel Şikâyet Prosedürleri 7 Numaralı İnsan Hakları Bilgi Formunda mevcuttur.
Antlaşma Organları, uygulamanın izlenmesine ek olarak, Sözleşmelerin nasıl yorumlanacağı ve uygulanacağı konusunda devletlere rehberlik sağlayan genel yorumlar veya tavsiyeler üretir. Örneğin; Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi’nin adil ve elverişli çalışma koşullarına ilişkin 23 numaralı Genel Yorum, gençlerin becerilerini yansıtmayan düşük ücretleri kabul etmeye zorlanmaması gerektiğini ve ücretsiz staj ve kısa süreli sözleşmelerin aşırı kullanımının adil ve elverişli çalışma koşullarına uygun olmadığını belirtir.
BM İnsan Hakları Antlaşmaları, ilgili uzman komiteleri ve STK’ların katılımının yolları hakkında daha fazla okuma için bazı yararlı kaynaklar aşağıda verilmiştir.
• İnsan Hakları Antlaşma Organları – Haklarınızı Koruma, OHCHR Kitapçığı • BM Antlaşma Organlarına İlişkin Basit Rehber, Uluslararası İnsan Hakları Servisi, 2015 • Dokuz Temel Antlaşmaya ek olarak, insan haklarıyla ilgili bir dizi başka evrensel belge de vardır. Daha fazla bilgi için İnsan Hakları Yüksek Komiserliği‘ne başvurun.
İnsan Hakları Konseyi, BM’nin insan haklarından sorumlu en yüksek organıdır. Özellikle sivil toplum tarafından konuyu gündeme getirme çabaları devam etse de Konsey bugüne kadar, gençlik hakları konusuna pek ilgi göstermemiştir. 22 Eylül 2016 tarihinde Konsey 33. Oturumu sırasında gençlik ve insan hakları üzerine bir panel düzenlemiştir.
İnsan Hakları Konseyi’nin Özel Mekanizmaları olarak bilinen bağımsız uzmanlar ve özel raportörler, belirli konulara veya ülkelere odaklanır ve Konsey’in çalışmalarını destekler. İnsan hakları uzmanları, ülke ziyaretlerine gitmek, tematik çalışmalar hazırlamak, uzman istişareleri organize etmek, devletlere teknik tavsiye vermek ve iddia edilen insan hakları ihlallerine ilişkin şikayetlerle ilgilenmek gibi çeşitli görevleri yerine getirirler. İddia edilen bir ihlali ele almak için bir Özel Mekanizma, ilgili devlete bir tebligat yayınlayacaktır. Ancak tavsiyeler yasal olarak bağlayıcı değildir. Gençliğe (gençlik haklarına) adanmış bir Özel Mekanizma yoktur. Bununla birlikte, Mekanizmalara iki şekilde dahil olmak mümkündür: bir ülke ziyareti öncesinde bilgi sağlayarak veya gençlerin haklarının ihlal edildiği durumlarda bir şikâyette bulunarak. Mevcut Özel Mekanizmalara ve bunların çalışmalarına genel bir bakış için Özel Mekanizmalar Görev Sahipleri Rehberi‘ne (Haziran 2016) veya bu bağlantıya başvurabilirsiniz. Sivil toplum kuruluşlarının yanı sıra bireyler de bir kişi veya grubu ilgilendiren şikâyetlerde bulunabilirler. Yerel hukuk yollarının (mahkemeler vb.) tüketilmesi gerekli değildir. Ayrıca, şikâyetin değerlendirilebilmesi için bir devletin belirli bir uluslararası insan hakları sözleşmesini onaylamış olması da gerekli değildir. İddialar ayrıca bir yasa, politika veya uygulamanın uluslararası insan hakları hukukuna ve standartlarına aykırı olduğu durumları da ele alabilir. Şikayetler, orada belirtilen kriterlere uygun olarak https://spsubmission.ohchr.org/ adresinden gönderilebilir.
BM İnsan Hakları Konseyi’nin Evrensel Periyodik İnceleme Mekanizması (EPİM) süreci, tüm BM Üye Devletleri tarafından tüm BM Üye Devletlerinin genel insan hakları durumunu gözden geçirmenin bir yoludur. Bu emsal değerlendirme süreci yoluyla, her devlet özel tavsiyeler ve izleme ile her dört buçuk yılda bir gözden geçirilir. Şu anda EPİM’de gençlik sorunları büyük ölçüde göz ardı ediliyor. Her devlet için insan hakları durumunu değerlendirmek, tavsiyeler geliştirmek ve nihai bir sonuç belgesi oluşturmak için kullanılan üç ana belge vardır. Bu belgeler:
1. İncelenmekte olan Devlet veya İncelenen Devlet (SuR) tarafından hazırlanan ulusal bir rapor;
2. İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) tarafından, çeşitli Antlaşma Organları ve BM Kuruluşları gibi BM sisteminden SuR hakkında toplanan bilgilere dayanarak hazırlanan BM bilgilerinin bir derlemesi;
3. Sivil toplum, Ulusal İnsan Hakları Kurumları ve diğer paydaşlardan alınan raporlara dayalı olarak OHCHR tarafından hazırlanan paydaş bilgilerinin bir özeti.
STK’ların EPİM sürecine katılmaları için pek çok fırsat vardır.
• Ülkenizin EPİM’inin zamanlamasını belirleyin. Ülkelerin sürecin hangi aşamasında olduğunu ve her ülkedeki STK başvurularının son tarihini görmek için: https://www.upr-info.org/en/review adresini ziyaret edin. Ülkeniz yakın zamanda incelendiyse, gençlerle ilgili herhangi bir tavsiye olup olmadığını belirlemek için sonuç belgesini gözden geçirin.
• Ulusal istişareye katılın. İncelenmekte olan devletin ulusal raporun hazırlanmasında istişarelere ev sahipliği yaptığı yerlerde, sivil toplum da katılabilir. Bilgi her zaman hemen bulunamadığından ve gençlik örgütlerinin istişarelere dahil edilmesi gerekmediğinden, EPİM’den sorumlu bakanlığı belirleyin ve iletişime geçin. Bu, örneğin ülkenizin Dışişleri Bakanlığı veya Adalet Bakanlığı olabilir.
• Önemli sorunları vurgulamak ve birkaç öneride bulunmak için bir rapor hazırlayın ve gönderin. [5] EPİM, tüm insan hakları konularını kapsadığından, gençlerin kendi haklarıyla ilgili endişelerini vurgulamak için eşsiz bir fırsat sunar. İnceleme, BM Antlaşması’na, İHEB’e, bir devletin taraf olduğu insan hakları belgelerine (örneğin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi veya Avrupa Sosyal Şartı dahil olabilir), devletler ve uygulanabilir uluslararası insani hukuk tarafından yapılan gönüllü taahhütlere ve yorumlara dayanır.
• Tavsiyelerinizin ileriye taşınması için Üye Devletlere karşı savunma yapın. Cenevre’deki BM Daimî Misyonuyla veya üye ülkenin ülkenizdeki büyükelçiliği veya konsolosluğuyla iletişime geçin. Bu, gözden geçirme öncesinde ve Cenevre’deki EPİM Info tarafından organize edilen oturum öncesi/esnasında, oturumdan yaklaşık bir ay önce veya Çalışma Grubu incelemesi sırasında yapılmalıdır.
• Hükümetinizin yapılan önerileri kabul etmesi için lobicilik faaliyetleri yürütün. EPİM Çalışma Grubu incelemesi sırasında yapılan tüm öneriler devlet tarafından kabul edilmemektedir. İncelemenin nihai raporu, birkaç ay sonra, İnsan Hakları Konseyi’nin bir sonraki oturumunda kabul edilir. Aradan geçen süre boyunca devlet, aldığı tavsiyeleri ayrıca değerlendirebilir.
• Kabul edilen tavsiyelerin uygulanması için savunuculuk faaliyetleri yürütün. İnceleme vasıtasıyla devletler, insan hakları durumlarını iyileştirmek için bir dizi tavsiyeyi kabul ederler. Rapor kabul edildikten sonra, STK’lar bunu savunuculuk, izleme ve tavsiyelerin takibi için bir araç olarak kullanabilirler.
[5] Bir rapor hazırlarken ve sunarken, paydaşlar için bilgi ve yönergelere uymak önemlidir.
Sivil toplumun EPİM’e katılımına ilişkin fırsatların daha ayrıntılı bir özeti aşağıda verilmiştir.
EPİM'e nasıl ve ne zaman katılabilirsiniz?
• İnsan haklarıyla (gençlik haklarıyla) ilgili belirtmek istediğiniz konuları dile getirmek ve bu konuların devlet raporuna dahil edilmesini sağlamak için devlet ile ulusal istişarelere katılın (incelemeden 1 yıl önce)
• OHCHR’ye STK tarafından yazılmış bir başvuru (önerilerilerinizi) gönderin (incelemeden 7-8 ay önce)
İpucu EPİM başvurusunun taslağını hazırlamak için STK araştırmalarını ve Komiteler için alternatif raporları kullanın. Bireysel bir EPİM gönderimi için maksimum 2.815 kelime ve ortak bir tane için 5.630 kelime.
• EPİM’e katılan devletler tarafından yapılacak önerilerinizin savunuculuğunu yapın. Cenevre’deki BM misyonlarını ve / veya ülkedeki büyükelçilikleri hedefleyin
• İnceleme sırasında, STK sorularınızın EPİM’e katılan devletler tarafından ileri düzey yazılı sorularla veya sözlü bir beyanla sorulması için savunuculuk yapın (İncelemeden 1 ila 3 ay önce)
İpucu İlgilendiğiniz konu hakkında daha önce tavsiyelerde bulunan devletleri belirlemek için www.upr-info.org adresinde bulunan veritabanını kontrol edin.
• Cenevre’deki EPİM interaktif diyaloğuna katılın, BM web yayınını canlı olarak veya oturumdan sonra izleyin
• Ülkedeki durumla ilgili bir yan etkinlik düzenleyin
• Yan etkinliklere katılın, diğer STK’larla iletişim kurun
• İnceleme hakkında ülkenizdeki ortaklarınıza rapor verin
İpucu Tüm önerileri içeren EPİM sonuç raporu, incelemeden sonraki 48 saat içinde hazırlanır. Bu rapor EPİM Çalışma Grubu tarafından kabul edildiğinde, devlet zaten tavsiyeleri kabul edebilir / not edebilir.
• EPİM sonuç raporu resmi olarak kabul edileceği HRC genel kurul toplantısından önce daha fazla tavsiyenin kabul edilmesi için devlete yönelik (ilgili devlet kurumlarına) lobi yapın
• HRC genel kurul toplantısından önce devlete, özellikle sonuç gözlemleri ile uyumlu olanlar olmak üzere not edilen tavsiyelere dair pozisyonunu değiştirmesi (önerileri kabul etmesi) için lobi yapın
İpucu Devletin, EPİM sırasında yapılan tüm tavsiyelere nihai cevabını vermek için 4. ve 5. adımlar arasında birkaç ayı vardır. Bu zamanı, devletin daha fazla tavsiyeyi kabul etmesi için lobi yaparak kullanın.
• Devletin incelemesine ilişkin sözlü bir beyan verin veya diğer STK’lar tarafından hazırlanan sözlü bir beyana katılın
• Ülkedeki durumla ilgili bir yan etkinlik düzenleyin
• Yan etkinliklere katılın ve EPİM ile ilgili diğer STK’larla iletişim kurun
• Basın toplantısı düzenleyin
• Kabul edilen tavsiyelerin uygulanmasını izlemek için bir strateji oluşturun
• Hükümete tavsiyelerin uygulanmasında yardım etmeyi önerin
• Uygulama aşaması için BM kuruluşları ve ulusal insan hakları kurumu ile temasa geçin
• Bir sonraki yazılı başvuruyu hazırlarken tavsiyelerin uygulanması hakkında bilgi verin
• Hükümet ve diğer ortaklarla diyalog kurun
Kaynak: Evrensel Periyodik İnceleme – STK’lar İçin Bilgiler. (Bilgi sayfası 1. UPR Info ve Child Rights Connect)
Kaynaklar & daha fazla bilgi
Avrupa Gençlik Forumu, gençlerle ilgili öne sürülecek belirli tavsiyelerin savunulması amacıyla üye kuruluşlarının EPİM sürecine dahil olmalarını destekleyebilir. UPR Info (www.upr-info.org), EPİM ile ilişki kurmak isteyen sivil toplum kuruluşlarına bilgi ve destek sağlayan bir STK’dır. EPİM’in nasıl çalıştığı ve sivil toplumun bununla en etkili şekilde nasıl etkileşimde bulunabileceği hakkında daha fazla bilgi için web sitelerine ve kaynaklarına göz atmak faydalı olacaktır. [6] İrlanda Sivil Özgürlükler Konseyi tarafından hazırlanan EPİM için Basit İngilizce Kılavuz veya EPİM Süreci ile ilgili bilgi sayfaları (İngilizce, Fransızca, İspanyolca) ve STK yazılı başvurusu (İngilizce, Fransızca, İspanyolca) iyi bir başlangıç noktasıdır.
[6] STK’lara yönelik belgeler için UPR web sitesine bakın.
Aşağıdakileri adımları atabilirsiniz:
1. Ülkeniz temel BM İnsan Hakları sözleşmelerinden hangilerini kabul etmiş, kontrol edin.
2. İlgilendiğiniz Antlaşma Organlarının her biri için bir sonraki raporlama son tarihi ne zaman (ayrıca bkz. Tablo 1).
3. Vurgulamak istediğiniz konularla ilgilenen veya ilişkili olan Bağımsız Uzmanlar veya Özel Raportörler olup olmadığını ve ülkenize bir ziyaret planlayıp planlamadıklarını kontrol edin.
4. Evrensel Periyodik İnceleme için STK raporu son teslim tarihini kontrol edin. Sonuç belgesinde ilgili önerileri belirlemek için ülkenin en son incelemesinin raporunu gözden geçirin. Eğer bir sonraki inceleme yakında yapılacaksa, bir rapor hazırlayın ve gönderin.
* Not: Uluslararası gençlik STK’ları bu tür çalışmalara katılmak için üyeleriyle birlikte de çalışabilir.