Hipofiz bezi ön lop, ara lop ve arka lop olarak üç kısımdan meydana gelir. Ön lop epitel hücrelerden, arka lop ise sinir hücrelerinden oluşur. Her iki lop da hipotalamusa bağlıdır.
Hipofiz, ara beynin ön tarafında, nohut büyüklüğünde bir bezdir. Hipofiz bezi salgıladığı birçok hormonla birçok metabolizma olayını düzenler. Bazı endokrin bezlerin faaliyetleri de hipofiz tarafından düzenlenir. Hipofiz bezi ön, ara ve arka lob olmak üzere üç kısımdan oluşur.
Hipofizin hormon salgılaması hipotalamus tarafından kontrol edilir. Hipotalamus, RF (releasing faktör) denilen kimyasal maddeleri, kan yoluyla hipofize göndererek hormon salgılanmasını sağlar.
Hipofiz Ön Lobundan Salgılanan Hormonlar
ACH – ACTH (Adrenokortikotropik hormon)
- Hedef organı adrenal korteks (böbrek üstü bezinin kabuk bölgesi) tir.
- Bu hormon böbrek üstü bezinden kortizol ve aldosteron gibi hormonların salgılanmasını sağlar.
- Böbrek üstü bezinin kabuk (korteks) kısmını (adrenal korteksi) uyararak, buradan steroit hormonların salgılanmasını sağlar.
TSH (Tiroit Uyarıcı Hormon)
- Tiroid bezini uyaran hormondur.
- Tiroid bezi bu hormonun etkisiyle tiroksin hormonu salgılar.
- Tiroit bezini uyararak tiroit hormonlarının sentezini ve salgılanmasını sağlar.
Folikül Uyarıcı Hormon (FSH)
- Eşeysel bezlerin çalışmasını düzenler.
- Dişi ve erkeklerde üreme hücrelerinin oluşmasını sağlar.
- Yumurtalık ve testisleri uyararak çalışmasını düzenler.
- Dişide yumurta oluşumunu ve östrojen salgılanmasını, erkekte sperm üretimini ve testosteron salgılanmasını sağlar.
Luteinleştirici Hormon (LH)
- Dişide yumurtanın yumurta kanalına atılmasını sağlar.
- LH hormonu ayrıca korpus luteumdan progesteron salgılanmasını sağlar.
- Dişide yumurtanın ovaryumdan atılmasını sağlar.
- Korpus luteum (sarı cisim) dan östrojen ve progesteron salgılanmasını sağlar.
- Erkekte testosteron üretilmesini sağlar.
Luteotropik hormon (prolaktin) (LS – LTH)
- Dişilerde süt bezlerinin gelişmesini ve annelik duyusunun oluşmasını sağlar.
- Doğumdan sonra süt salgılanmasını uyarır.
- Sadece dişide bulunur.
- Annelik iç güdüsünün oluşmasını ve süt üretimini uyarır.
Somatotropik Hormon – STH (Büyüme Hormonu)
- Bu hormon bütün hücrelerde etkili olsa da esas olarak büyüme ve bölünme gücüne sahip hücrelerde etkilidir.
- Bu hormonun etkisiyle yağlı şişmanlama durdurulur.
- Hücrelere amino asit girişi hızlandırılır ve protein sentezinin hızlanması sağlanır.
Büyüme döneminde fazla salgılanırsa dev yapılılığa, az salgılanırsa cüceliğe neden olur. Büyüme döneminden sonra fazla salgılanması akromegali denilen bozukluğa neden olur. Büyüme döneminden sonra, vücudun birçok kısmı, büyüme özelliğini kaybettiğinden, bu hormon sadece büyüme özelliğini kaybetmeyen vücut kısımlarına etki eder. Sonuçta el, ayak ve yüz kemiklerinde oransız büyümeler ortaya çıkar.
Hipofizin Ara Lobundan Salgılanan Hormon
MSH (Melanosit uyarıcı hormon)
- Deri renginin oluşmasında etkilidir.
- Melanin pigmenti içeren melanositlerin çalışmasını etkiler.
- İnsandaki görevi kesin olarak bilinmemektedir.
- Derideki melanosit denilen ve içlerinde melanin pigmenti bulunan hücreleri uyarır.
- Deriye koyu renk veren melanin pigmentlerinin dağılmasını etkiler.
Hipofiz Arka Lobundan Salgılanan Hormonlar
Antidiüretik hormon (ADH = vazopressin)
- Bu hormonun esas görevi böbreklerde geri emilim yüzeylerine etkide bulunarak suyun geri emilimini sağlamaktır. Böylece böbrekten fazla su atılmasını engeller.
- İnce atardamarlardaki düz kasların kasılmasını uyararak kan basıncını yükseltir.
- Böbrek hücrelerini etkileyerek suyun geri emilmesini artırarak, vücudun su dengesini sağlar.
Antidiüretik hormonun yetersizliğ inde böbreklerden aşırı derecede su kaybı olur. Hasta, idrarını yoğunlaştıramadığından normalden çok fazla seyreltik idrar çıkartır. Bu durum hastanın çok susamasına neden olur. Bu hastalığa diabetes insipidus (şekersiz diyabet) adı verilir.
Bu hormon yetersiz olursa organizmadan aşırı su atılır. Günlük idrar miktarı artar. Hasta, aşırı derecede susuzluk duyar ve sürekli su içer. Bu hastalığa diabetes insipidus (şekersiz şeker hastalığı) denir. ADH vücuttaki suyun miktarına göre artırılıp, azaltılır.
Oksitosin Hormonu
- Dişilerde doğum anında rahim kaslarının kasılmasını sağlar.
- Bu sayede doğumun yapılmasını kolaylaştırır.
- Ayrıca süt bezlerinde toplanan sütün oluşum ve salınmasında etkilidir.
- Bunun için süt bezlerinin ve bu bezlere bağlı kanal hücrelerinin kasılmasını sağlar.
- Düz kasların, özellikle doğum esnasında rahim kaslarının kasılmasını, doğumdan sonra da, emme sırasında sütün memeden akmasını sağlar.