Salisilat Nedir, Nelerde Var? Salisilat İntoleransı Belirtileri
Gıda intoleransları, tanı koymanın zor olabileceği yaygın problemlerdir.
Salisilata karşı hassasiyet anlamına gelen salisilat hassasiyeti ya da salisilat intoleransı, gluten intoleransı veya laktoz intoleransı kadar yaygın bir durum değildir ancak bazı insanlar için gerçekten büyük bir sorun teşkil eder.
Salisilatlar; gıdalar, ilaçlar ve diğer ürünlerde bulunan ve tolere edemeyen kişilerde olumsuz reaksiyonlara neden olabilen bileşiklerdir. Bu bileşiklere karşı duyarlılık, belirlenmesi zor olan, çok çeşitli semptomlara neden olabilir.
“Salisilat intoleransı nedir”, “salisilat intoleransı neden olur” ve “salisilat intoleransının belirtileri nelerdir” gibi bu konuda merak edilen soruların cevapları yazıda açıklanmaktadır.
Salisilatlar Nedir?
Salisilatlar, salisilik asitten türeyen kimyasal gruplardır. Doğal olarak belirli yiyeceklerde bulunurlar ve ayrıca aspirin, diş macunu ve gıda koruyucuları gibi ürünlerde sentetik olarak üretilirler.
Hem doğal hem de sentetik formlar bazı insanlarda istenmeyen reaksiyonlara neden olabilir. Bitkiler böcekler ve mantarlar, hastalık gibi zararlı unsurlara karşı savunma için doğal formunda salisilat üretir.
Bu form, meyveler, sebzeler, kahve, çay, fındık, baharat ve bal gibi geniş bir gıda yelpazesinde bulunur. Bu arada, sentetik form genellikle bir gıda koruyucusu olarak kullanılır ve aspirin ve Pepto-Bismol gibi ilaçlarda bulunur.
Gıdalarla karşılaştırıldığında, aspirin gibi ilaçlar yüksek miktarlarda salisilat içerir, bu nedenle salisilat intoleransı çoğunlukla ilaçlara karşı olur.
Örneğin, salisilatların besinlerle alınması genellikle günde 10-200 mg’dır. Nispeten, tek bir aspirin dozu türüne bağlı olarak 325-650 mg salisilat içerebilir.
Salisilat İntoleransı Neden Olur?
Aşırı miktarda salisilat tüketmek, bazı insanlarda istenmeyen reaksiyonlara neden olabilir.
Salisilatlara duyarlı olan kişiler, bir gıdayı tükettiklerinde veya bu kimyasaldan az miktarda içeren bir ürün kullandıklarında yan etkiler yaşayabilir. Bu insanların salisilatı düzgün metabolize etme ve vücutlarından atma yeteneği düşüktür.
Salisilata duyarlılığın, astım, romatizmal artrit ve inflamatuar bağırsak hastalığı gibi çeşitli koşullarla bağlantılı inflamatuar mediatörlerin aşırı üretimine bağlı lökotrienlerden kaynaklandığı düşünülmektedir.
Bu aşırı üretim, lökotrienlerin üretimini düzenleyen bir enzim olan siklooksijenazın inhibisyonundan kaynaklanır. Lökotrienlerin vücutta birikmesi salisilat intoleransı ile ilgili semptomlara neden olur.
Salisilat intoleransı olanların yüzdesi bilinmemekle birlikte, astım olan erişkinlerde daha sık görülür. Aslında, astımlı yetişkinlerin % 2-22’sinin bu bileşiklere duyarlı olduğu tahmin edilmektedir.
Gıda alerjileri ve inflamatuar bağırsak hastalığı olanların da duyarlılık olasılığı daha yüksektir.
Salisilat İntoleransının Belirtileri
Salisilat duyarlılığı, alerjileri ve hastalıkları taklit eden çeşitli belirtilere neden olabilir. Görülen bazı belirtiler bununla alakası olmayan başka alerjilerin de belirtisi olabileceğinden salisilat intoleransı için teşhis koymak zor olabilmektedir.
En yaygın salisilat intoleransı semptomları solunum yollarında görülür. Bununla birlikte, cilt ve bağırsak sistemi de etkilenebilir. Belirtileri ise şöyledir:
– Burun tıkanıklığı
– Sinüs enfeksiyonu ve inflamasyon
– Burun ve sinüs polipleri
– Astım
– İshal
– Gaz
– Karın ağrısı
– Bağırsak iltihabı (kolit)
– Cilt döküntüleri
– Doku şişmesi
Bununla birlikte, semptomların kişiden kişiye değişebileceğini unutmayın.
Bir reaksiyonu tetikleyen salisilatların miktarı, kişinin onları parçalama kabiliyetine bağlı olarak farklılık gösterebilir.
Bu nedenle, bazıları bu kimyasala az miktarda maruz kaldıktan sonra bile semptomlar yaşayabilir, bazıları ise daha büyük miktarlarına tolerans gösterebilir.
Salisilat Hangi Yiyeceklerde Bulunur?
Bir dizi yiyecek salisilat içerir. Meyveler, sebzeler ve baharatlarda en yüksek miktarda bulunurken diğer bazı gıdalarda da bulunur.
Bir gıdanın salisilat seviyesi, büyüme koşulları, hazırlanma ve olgunluk seviyesi de dahil olmak üzere çeşitli faktörlere bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Örneğin, kuru meyveler, işlenme sırasında suyunun alınması nedeniyle çiğ meyvelere göre daha yüksek miktarda salisilat içerir. Salisilat bakımından en yüksek yiyecekler şunlardır:
Meyveler
Üzüm, kayısı, böğürtlen, yaban mersini, kiraz, kızılcık, ananas, erik, portakal, mandalina, çilek ve guava.
Sebzeler
Brokoli, salatalık, bamya, hindiba, turp, su teresı, patlıcan, kabak, tatlı patates, ıspanak, enginar ve fasulye.
Baharat
Köri, anason, kereviz, dereotu, zencefil, tarçın, karanfil, hardal, kimyon, kekik, tarhun, zerdeçal ve biberiye.
Diğer kaynaklar
Çay, şarap, sirke, sos, nane, badem, su kestanesi, bal, meyan kökü, reçel, sakız, turşu, zeytin, gıda renklendiricileri, aloe vera, tuzlu aromalı cips, kraker ve meyve aromaları.
Gıdalar dışında birtakım gıda dışı ürünlerde de salisilat bulunabilir:
– Nane aromalı diş macunu
– Parfüm
– Şampuanlar ve klimalar
– Gargara
– Losyonlar
– İlaçlar
Ayrıca, salisilatlar deri yoluyla emilebilir, bu nedenle intoleransı olanlar losyonların, temizleyicilerin ve parfümlerin içerdiği maddelerin farkında olmalıdır.
En güçlü kaynak aspirin ve diğer ibuprofen de dahil olmak üzere non-steroid antiinflamatuar ilaçlardır (NSAID’ler).
Salisilat İntoleransı Teşhis ve Tedavisi
Aspirin gibi salisilat içeren ilaçlara karşı duyarlılık saptanmış olsa da, gıdalarda salisilat intoleransını araştıran araştırma eksikliği bulunmaktadır.
Şu anda, bunu teşhis etmek için herhangi bir laboratuvar testi bulunmamaktadır. Ancak bir alerjiyi ekarte etmek için bazı testler yapılabilir.
Salisilat içeren aspirin ve diğer ilaçlara karşı duyarlılığı bilinen kişiler, bu ilaçlardan kaçınmalıdır. Ancak salisilat bakımından yüksek aspirine ve diğer ilaçlara karşı duyarlılık, salisilattan zengin gıdalardan kaçınılması gerektiği anlamına gelmez.
Bunun nedeni, aspirin gibi ilaçların gıdalara kıyasla çok daha fazla miktarda salisilat içeriyor olması ve duyarlılığın genellikle doza bağımlı olmasıdır.
Bununla birlikte, salisilatlara karşı aşırı duyarlı kişiler, bunları içeren gıdaları tüketmeyi bırakırlarla, fayda göreceklerdir.
Ayrıntılı tıbbi geçmişin belirlenmesi için bir gıda günlüğü tutmak faydalı olacaktır.
Duyarlılıktan şüphelenilirse, genellikle salisilat bakımından zengin gıdaları hariç tutan bir eliminasyon diyeti tercih edilen tedavi seçeneği olacaktır.
Salisilatlardan Uzak Durmak Gerekiyor mu?
Onlara karşı bir duyarlılığınız olduğundan şüphelenmediğiniz sürece salisilatlardan kaçınmanız için bir sebep yoktur.
Düşük salisilatlı bir diyet kısıtlayıcı olabilir. Dahası, bu bileşikler açısından zengin gıdaları gereksiz yere kesmek sağlığa da zararlı olabilir.
Salisilatlar anti-inflamatuardır. Yüksek oranda anti-inflamatuar gıdaların kolorektal kanser gibi inflamatuar hastalık riskini azalttığı kanıtlanmıştır.
Ayrıca, bu bileşiği içerisinde yüksek oranda barındıran meyveler, sebzeler ve baharatlar sağlık için faydalıdır ve sağlıklı kalmaya yardımcı olan birçok vitamin, mineral ve güçlü bitki bileşiklerini içerir.
Bununla birlikte, salisilat bakımından zengin gıdaları tükettikten sonra semptomlar yaşayan insanlar, salisilat içeren yiyeceklerden uzak kalmalıdır.
Bir duyarlılık genellikle doza bağlı olduğundan ve bu gıdalar çok sayıda gıdayı içerdiğinden, yalnızca en yüksek miktarda içeren gıdaları kısıtlamak en iyisidir.
Salisilat üzerine yapılan araştırmaların çok sınırlı olduğunu ve bu nedenle de uzun vadeli etkilerinin bilinmediğini belirtmek gerekir.
Bir çalışmada, salisilatı elimine eden bir diyet uygulanan 74 çocukta besin yetersizliği yaşandı.
Bu nedenle salisilat sınırlı bir eliminasyon diyeti tıbbi bir profesyonel tarafından izlenmeli ve denetlenmelidir.
Sonuç olarak;
Salisilatlar pek çok gıdanın doğal bir bileşenidir ve pek çok ilaçta ve diğer gıda dışı maddelerde bulunur. Çoğu insan bu bileşikleri tolere edebilirken, bazıları bunlara karşı aşırı derecede hassastır.
Salisilata duyarlı olan kişiler, salisilat içeren gıdalar, ilaçlar ve ürünlerden kaçınması gerekebilir.
Salisilat intoletansı hakkında keşfedilecek çok şey var ve salisilat bakımından sınırlı diyetin uzun vadeli etkileri bilinmiyor.
Salisilatlar sayısız yiyecek ve üründe bulunur, bu nedenle kaçınılması zor olur. Geniş semptom aralığı nedeniyle, salisilat intoleransı için tanı koymak genellikle zordur ve tedavi seçenekleri şu anda sınırlıdır.
Salisilatlara duyarlı olabileceğinizi düşünüyorsanız, doğru teşhis ve tedavi seçenekleri için doktora başvurun.