Semptomlar doğumdan sonraki ilk 10 gün içinde kendiliğinden ortaya çıkar ve üç ile beş gün arasında zirve yapma eğilimindedir. Semptomlar rahatsız edici olsa da, genellikle 24 ile 72 saat içinde azalır. Yaygın semptomlar arasında kaygı, depresyon, sinirlilik, kafa karışıklığı, ağlama nöbetleri, uyku ve iştah bozuklukları ve bebeğe karşı hissizlik bulunur.
Doğum sonrası depresyon, doğumdan sonraki ilk yıl içinde herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir – genellikle doğumdan sonraki dört hafta içinde, bazen de birkaç ay sonra. Semptomlar en az iki hafta boyunca mevcut olmalı ve annenin fonksiyonlarını etkilemelidir. Birçok hasta semptomların başlangıcından altı ay sonra şikayet etmeye başlar.
Bir kadını doğum sonrası depresyona yatkın hale getiren olaylar şunlardır:
- Önceki doğum sonrası depresyonu, tekrarlama riskini yüzde 70’e kadar artırabilir
- Hamilelikle ilgisi olmayan depresyon, yani önceden yaşanan depresyon varsa, riski yüzde 30 artırabilir
- Şiddetli adet öncesi sendromu (PMS)
- Stresli evlilik, aile, mesleki veya finansal koşullar
- İstenmeyen hamilelik veya hamilelikle ilgili kararsızlık
Doğum sonrası depresyon için bildirilen semptomlar şunları içerir:
- Günün çoğunda ve neredeyse her gün depresif ruh hali
- Daha önce zevkli olarak kabul edilen faaliyetlere ilgi kaybı
- Umutsuzluk
- İntihar ve/veya bebek öldürme düşünceleri
- Bebeğe zarar verme korkusu
- Bebek için endişe eksikliği veya aşırı endişe
- Suçluluk, yetersizlik ve değersizlik duyguları
- Zayıf odak ve bozulmuş hafıza
- Tuhaf düşünceler
- Halüsinasyonlar
- Kabuslar
- Panik ataklar
- Ajitasyon veya uyuşukluk
Doğum sonrası psikoz, her 1000 doğumda bir ile iki oranında görülür. Semptomlar genellikle doğumdan sonraki ilk dört hafta içinde ortaya çıkar, ancak doğumdan sonraki 90 güne kadar herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir. Hızlı ve şiddetli bir başlangıç ile karakterizedir. Bu bozukluğu olan kadınlar sanrılar ve halüsinasyonlardan muzdariptir – bazen bebeği öldürmek için komut alan halüsinasyonları vardır. İntihar veya bebeği öldürme riski altındadırlar.
Biyolojik, psikososyal ve kültürel faktörler durumu etkilerken, doğum sonrası depresyonun kesin nedenleri bilinmemektedir.
Hormon seviyeleri hamilelik, doğum ve doğum sonrası dönem boyunca önemli ölçüde değişir. Araştırmacılar hormon seviyelerindeki ani değişimler ile doğum sonrası depresyon arasındaki olası ilişkiyi inceliyorlar.
Tiroid bezinin doğum sonrası düzensizliği bir rol oynayabilir. Tiroid bezi birkaç hormonu düzenler ve doğumdan sonra üretim dramatik bir şekilde düşer ve aylar içinde normal işleyişine döner. Tiroid değişiklikleri, yeni annelerin yaygın olarak yaşadığı yorgunluk hissine katkıda bulunabilir.
Sosyal ve psikolojik faktörler de doğum sonrası bozukluğun başlamasına katkıda bulunabilir.
Yeni anneler, yeni rollerinde yüksek düzeyde desteğe ihtiyaç duyarlar ve uzun süreli doğum sonrası depresyon, sosyal destek eksikliğiyle bağlantılıdır. Yeni annelerin yalnızca duygusal desteğe değil, ev işleri ve çocuk bakımı dahil olmak üzere ev desteğine de ihtiyaçları vardır.
Uykusuzluk ve yorgunluk doğumdan sonra sık görülen şikayetlerdir. Doğum yapmak bir kadının gücünü zorlar ve iyileşmesi birkaç hafta sürebilir. Sezaryen doğum büyük bir ameliyattır ve daha fazla iyileşme süresi gerektirir. Yeni anneler, günün her saatinde bir bebeğe bakmak için harcanan enerjinin yanı sıra diğer sorumluluklarla da birleştiğinde, neredeyse her zaman yetersiz dinlenme yaşarlar. Ortaya çıkan yorgunluk, bir kadının savunmasızlığını artırabilir ve depresyon için ek bir risk olarak hizmet edebilir.
Annenin değişen rolü yetersizlik duygularını besleyebilir.
Bir kadının hamileliğine karşı tutumu, peripartum veya doğum sonrası depresyon riskini etkileyebilir. Bir kadının, özellikle planlanmamış olduğunda, hamilelik hakkında şüphe duyması yaygındır. Hamilelik konusunda kararsız olan kadınlar arasında daha yüksek bir depresyon insidansı bildirilmiştir. Kendi annesini erken kaybetmek veya zayıf bir anne-kız ilişkisi, bir kadının yeni bebeğinden emin olmamasına neden olabilir. Çocuğa bakmanın acıya, hayal kırıklığına veya kayba yol açacağından korkabilir.
Hamilelik sırasında kilo alımı, emzirme sorunları gibi durumlar benlik saygısını da etkileyebilir ve depresyon riskini artırabilir. .
Bebeklerini sezaryen ile doğuran kadınların, spontan vajinal doğum yapan kadınlara göre daha depresif hissetmeleri ve benlik saygısı daha düşük olması muhtemeldir.
Prematüre bebeği olan anneler genellikle depresyona girer. Erken doğum, rutinde beklenmedik değişikliklere neden olur ve ek bir stres kaynağıdır.
Doğum kusuru olan bir bebek, ebeveynler için uyumu daha da zorlaştırır.
Annenin hastanede geçirdiği sürenin uzunluğu duygusal iyiliği ile ilişkili olabilir. Erken taburcu olmanın depresyon geliştirme riskini artırdığına dair kanıtlar vardır.
İlk çocuğun doğumu, yeni anneler için özellikle stresli bir olaydır ve depresyonla ikinci veya üçüncü çocuğun doğumundan daha büyük bir ilişkiye sahip görünmektedir.
Kültürler arası çalışmalar, doğum sonrası depresyon (psikoz değil) insidansının batılı olmayan kültürlerde çok daha düşük olduğunu göstermektedir. Bu kültürler, yeni anneye batı toplumunda büyük ölçüde bulunmayan bir düzeyde duygusal ve fiziksel destek sağlıyor gibi görünüyor. Daha geleneksel kültürlerde, anneliğin taleplerinin daha fazla tanınması vardır. Böylece yeni anne, yaşadığı rahatsızlığın geçeceğine ve bu duygularla tek başına yüzleşmek zorunda kalmayacağına dair güvence alır.
Doğum sonrası depresyon, diğer depresyon türleri gibi tedavi edilir. Depresyon için en yaygın tedaviler psikoterapi ve bir destek grubuna katılım, antidepresan ilaçlar veya bu tedavilerin bir kombinasyonudur.
Depresyonu tedavi etmek için en sık kullanılan ilaçlar, seçici serotonin geri alım inhibitörleri veya SSRI’lardır.
Diğer ilaçlarda olduğu gibi, antidepresanlar anne sütüne geçebilir. Emziren kadınlar en uygun tedaviyi belirlemek için doktorlarıyla konuşmalıdır.
Bazı kısa süreli (10 ile 20 hafta) terapiler de dahil olmak üzere birçok psikoterapi türü depresif bireylere yardımcı olabilir. Konuşma terapileri, bazen seanslar arasında ev ödevleri ile birlikte terapistle sözlü alışveriş yaparak hastaların sorunlarını anlamalarına ve çözmelerine yardımcı olabilir. Davranışçı terapistler, hastaların kendi eylemleriyle nasıl daha fazla tatmin ve ödül elde edeceklerini ve depresyonlarına katkıda bulunan veya depresyonlarından kaynaklanan davranış kalıplarını nasıl unutacaklarını öğrenmelerine yardımcı olur. Ek olarak, terapi, bir kişinin semptomlarını neyin tetiklediğini ve sıkıntılarıyla en iyi nasıl başa çıkacağını anlamasına yardımcı olabilir.
Referanslar
National Institute of Mental Health
US Department of Health and Human Services
National Mental Health Association
National Women’s Health Information Center
Office of Women’s Health, US Department of Health and Human Services
Seguin, L., Potvin, L., St‐Denis, M., & Loiselle, J. (1999). Depressive symptoms in the late postpartum among low socioeconomic status women. Birth, 26(3), 157-163.