Basketbol her biri 5 kişiden oluşan 2 basketbol takımı arasında oynanır. Basketbolda belirlenen sürenin sonunda daha fazla sayı yapmış olan takım, maçın galibi olur. Oyun, hakemler, masa görevlileri ve varsa, teknik komiser tarafından kontrol edilir. Takım oyunu olan basketbolda, yüksekliği 3,05 metre olan bir çemberden topun geçirilmesi gerekir. Dünya çapında popülaritesi olan bu spor, dünyada ilk kez James Naismith tarafından 1891 senesinde oynanmaya başlamıştır.
Basketbol Sahasında Var Olan Kurallar : Basketbol oyunu eğlenerek oynanan oldukça zevkli bir o kadar da kurallara bağlı ve yorucu bir oyundur. Basketbol oynarken uyulması gereken kurallar liste halinde yazımızın devamında bulunmaktadır.
Basketbol Sahası ile İlgili Kurallar;
- Basketbol maçı yapılacak olan sahanın kuralar gereğinde belirlenen sınır çizgilerine sahip olması gerekir. Ayrıca engellerden uzak, sert yüzeyi bulunan düz bir zeminde olması önemlidir.
- Sahadaki serbest atış dairesi ile orta saha dairesi çizginin içinden ölçüldüğünde 1,80 metre çapında olmalıdır.
- Sahada bulunan potanın çember kısmının merkezdeki iz düşümünden 1,25 metre çapında çizilmiş bir yarım daire alanı olması gerekir.
- Sahada bulunan 3 sayı çizgisi potanın çember kısmının iz düşümünden 6,75 metre çapında çizilere yarım dairedir.
- Sahada bulunan serbest atış çizgisinden dip çizgiye kadar çizilecek olan çizgi 5,80 metre boyunda ve 2,45 metre eninde olmalıdır.
- Sahadaki serbest atış çizgisi tam olarak dip çizgisinden 5,80 metre uzakta olmalıdır.
Basketbol Takımları;
- Bir takım takım kaptanı dâhil 12 oyuncudan, antrenörden, antröner yardımcısından, tercümandan, fizyoterapistten, istatistikçiden, menajerden, doktordan oluşmalıdır.
- Basketbol maçında her daim 5 tane oyuncunun yer alması gerekir, yedek basketbol oyuncuları ile yapılacak olan alakalı yapılacak olan değişikliklerin tamamı kurallar çerçevesinde yapılır.
- Oyuncu değişiklikleri oyuncu değişikliği ile hakemin çağırmasında, oyun durduğunda ve maçın devre arasında yapılmaktadır.
- Basketbol maçında oynayan oyuncular formasında 4 den 15 kadar olan numaraları kullanabilir.
- Basketbol maçında elde, bilekte, bacakta, dirsekte herhangi bir takı ve aksesuar kullanamaz ve tırnaklarından basketbol kurallarına göre kesilmiş olması gerekir.
Basketbol Antrenörü
- Basketbol maçı esnasında herhangi bir zamanda sadece birisi olmak üzere, oyun sırasında basketbol antrenörü ya da Basketbol antrenörü yardımcısının basketbol oyun kuralları çerçevesinde ayakta durmasına izin verilir. Basketbol antrenörleri kendi takım sırası bölgesi içinde kalarak, oyun sırasında basketbol oyuncularına sözlü direktif verebilirler. Basketbol antrenör yardımcısı hakemlerle konuşmamalıdır.
- Basketbol oyun kuralları çerçevesinde basketbol antrenörleri ve basketbol antrenör yardımcısı, basketbol maçı sırasında, sadece top ölü olduğunda ve oyun saati durduğunda, istatistiksel bilgi almak için, basketbol hakem masasına gidebilirler.
- Serbest atışı atacak basketbol oyuncusu kurallarla belirlenmemişse, basketbol takımının serbest atışı atacak basketbol oyuncusunu antrenör belirleyecektir.Takım Kaptanı
- Basketbol takımı kaptanı saha içinde takımı temsil eder. Sadece oyunun durduğu anlarda basketbol oyun kuralları çerçevesinde uygun tavır ve davranış içinde hakemlerle iletişime geçebilir.
- Bbasketbol kuralları çerçevesinde kaptan oyun sahasından çıkarken, antrenör oyun sahasında kaptanlık görevini üstlenecek oyuncunun numarasını bir hakeme bildirmelidir.
- Basketbol maçında, eğer basketbol antrenörü yoksa ya da eğer devam edemezse ve maç kağıdına ismi yazılmış basketbol antrenörü yardımcısı bulunmazsa (ya da o da devam edemezse) kaptan antrenör olarak görev yapacaktır.
Sakatlık
- Bir basketbol maçında basketbol oyuncusunun sakatlık geçirmesi durumunda, basketbol oyuncusunu korumak veya acil müdahele etmek için hakem hemen maçı durdurabilir. Ancak bunun dışında aciliyet gerektirmeyen sakatlık durumalrında, oyunun yavaşlaması ya da devam eden bir atağın durması anında hakem oyunu durdurabilir..
Oyun Süresi, Beraberlik ve Uzatma Periyotları
- Basketbol oyun kurallarına göre basketbolda maç ( birinci periyot ) hava atışında hakem topu attıktan sonra başlar. Diğer tüm periyotlar, top oyuna sokacak oyuncunun kullanımına verildiğinde başlar.
- Basketbol oyun kuralları çerçevesinde basketbol maçı 10 dakikalık 4 peryottan ve ilk iki peryotu ifade eden birinci devre ile son iki peryotu ifade eden ikinci devreden oluşur. Basketbolda birinci ve üçüncü peryottan sonra 2 dakikalık aralar verilir. Birinci devreden sonra ise 15 dakikalık bir devre arası verilir. Eğer ikinci devrenin sonunda basketbol maçında skorda eşitlik varsa, 5 dakikalık uzatma periyodu oynanır. Uzatma peryodu sonunda iki basketbol takımının skorunda eşitlik bozulmazsa basketbol oyun kuralları çerçevesinde ikinci 5 dakikalık uzatma peryodu oynanır. Bu durum iki basketbol takımı arasıonda eşitlik bozulana kadar devam eder.
- Herhangi bir periyodun basketbol maçının süresinin sona erdiğini belirten düdük sesi ile birlikte ya da hemen o anın öncesinde faul kararı verilmişse, basketbol oyun kuralları doğrultusunda olası serbest atış(lar) oyun süresinin bitiminden sonra kullandırılır.
- Eğer basketbol takımlardan biri oyun sahasında 5 oyuncu ile oynamaya hazır değilse, oyun başlayamaz.
- Ev sahibi basketbol takımı maça başlarken hakem masasının solundaki potayı alır ve basketbol sahasının o bölümündeki takım sırasına oturur.
- Basketbol oyun kuralları doğrultusunda ikinci devre başlamadan önce basketbol takımlar korudukları potaları değiştirirler. Sonrasında uzatma peryotları oynanacak olsa da artık pota değişimi yapılmaz.
Basketbol Topunun Canlı Olması
Hakem basketbol topunu havaya attığında, oyunun başlaması için top basketbol oyuncusunun kullanımına verildiğinde ve serbest atış için oyuncuya verildiğinde basketbol topu canlıdır. Diğer taraftan bir ara, bitiş ya da oyunu durdurma düdüğü ya da faul düdüğü çaldığında basketbol topu o esnada havadaysa ya da faul, devam eden bir atış hareketine karşın çalındıysa faul esnasında atış yapıldığında basketbol topu ölü sayılmaz. (Basketbol oyun kurallarına göre oyun düdük yada saniye uyarısı ile durduğunda, ara verildiğinde, serbest atıştan sonra top çemberden uzaklaştığında veya sayı olduktan sonra başka serbest atış varsa basketbol topu ölü sayılır.)
Hakemin ve oyuncunun yeri
- Basketbol oyun kuralları doğrultusunda, oyuncunun ayakları yerden kesildiğinde oyuncunun yeri ayaklarının son bastığı yer kabul edilir. Top hakeme çarptığında, top hakemin bastığı yere çarpmış sayılır.
Basketbolda Hava Atışı
- Basketbol oyun kurallarına göre, hakem tarafından iki rakip basketbol oyuncusunun arasından basketbol topunun havaya fırlatılması ve basketbol topunun çıkabileceği en yüksek seviyeye çıktıktan sonra bu iki oyuncunun basketbol topuna dokunma haklarının olduğu atıştır. Topa çıkan oyuncular, basketbol topuna ilk kez değdikten sonra basketbol topu yere düşmeden yada bir başka oyuncuya değmeden tekrar basketbol topuna dokunamaz.
Basketbolda hava atışı durumları şunlardır:
- Basketbol oyun kuralları doğrultusunda tutulmuş top kararı verilirse.
- Basketbol oyun kuralları çerçevesinde basketbol topu dış çizgilerin dışına çıktığında ve hakemler kimin basketbol topuna son temas ettiği konusunda kararsızlarsa ya da anlaşamazlarsa.
- Basketbol oyun kuralları doğrultusunda çemberden girmeyen son ya da tek serbest atış sırasında çift serbest atış ihlali olursa.
- Basketbol oyun kuralları çerçevesinde serbest atışlar hariç, basketbol topu çemberle arkalık arasına sıkışırsa
- Basketbol topu hiçbir takımın kontrolünde değilken ve hiçbir takımın topu kontrol hakkı yokken top ölürse.
- Basketbol oyun kuralları çerçevesinde her iki basketbol takımına verilen eşit cezaların birbirini götürmesi sonucu uygulanacak faul cezası kalmamışsa ve verilen ilk faul veya ihlal kararından önce basketbol topu hiçbir takımın kontrolünde değilse ya da hiçbir basketbol takımının kontrol hakkı yoksa.
- İlk periyot hariç, diğer periyotların başlaması için hava atışı yapılır.
Basketbolda Topla Oynama
- Basketbol oyun kuralları doğrultusunda oyun sırasında, top sadece ile oynanabilir ve basketbol kuralları çerçevesinde herhangi bir yöne pas verilebilir, atılabilir, tiplenebilir, yuvarlanabilir ve dripling yapılabilir.
- Bir oyuncu topu tutarak koşamaz, bilerek ayağıyla ya da bacağının herhangi bir kısmıyla topa vuramaz. İtemeden olan çarpmalar kural ihlali sayılmaz.
- Basketbol oyuncusunun basketbol topunu yumruklaması basketbol oyun kurallarınca kural ihlalidir.
- Şut: basketbol oyun kuralları gereğince basketbol topunun oyuncu tarafından rakibin çemberinden geçirmek için atılmasıdır.
- Tipleme: basketbol oyun kurallarınca topun el yada eller ile rakibin çemberine doğru yönlendirilmesidir. Basketbolda tipleme atış olarak kabul edilir.
- Smaç: basketbol oyun kurallarına göre topun bir ya da iki elle rakibin çemberinin içine, sokulmasıdır. Basketbolda smaç atış olarak kabul edilir.
- Atış: Basketbol oyuncusunun, topu elinden çıkarmadan, devamlılık gösteren hareketiyle birlikte, rakibin potasında şut, tipleme ya da smaçla sayı yapmaya yönelik teşebbüsü olduğunda başlar. Basketbol topu oyuncunun ellerini terk ettiğinde ve havadaki oyuncunun iki ayağı ile yere temas ettiğinde atış hali biter. Basket atma girişimindeki oyuncunun kolları elleri sayı yapmasının engellenmesi amacıyla rakibi tarafından tutulabilir. Oyuncunun atış halinde kabul edilmesi için, topun oyuncunun ellerini terk etmesi şart değildir.
Basketbolda Sayı
- Top çembere üstten girdiğinde ve çemberin içinde kaldığında ya da çemberden geçtiğinde saydır.
- Basketbol topunun bir kısmı çemberin içinde ve çember seviyesinin altında olduğunda, top çemberin içinde kabul edilir ve sayıdır.
- Basketbolda serbest atıştan gerçekleştirilen her başarılı atış 1 sayı.
- Basketbolda 2 sayılık bölgeden gerçekleştirilen her başarılı atış 2 sayı.
- Basketbolda 3 sayılık bölgeden gerçekleştirilen her başarılı atış 3 sayı.
- Bir serbest atışta, top çembere temas ettikten sonra ve sepete girmeden önce, rakip basketbol oyuncusu tarafından topa temas edilince basketbol kuralları gereğince 2 sayı.
- Bir oyuncu istemeden kendi potasına sayı yaparsa, basketbol kuralları gereğince 2 sayı verilir ve rakip basketbol takımının kaptanı yapmış gibi kaydedilir.
- Bir oyuncu bilerek ve isteyerek kendi savunduğu potaya sayı yaparsa, bu bir basketbol kuralı ihlaldir ve sayı geçerli sayılmaz.
- Bir oyuncu topun tamamının çembere alttan yukarı doğru girmesine neden olursa, bu bir basketbol kuralı ihlaldir.