Barbara McClintock
- Meslek : Bilim İnsanı
- Doğum : 1902
- Ölüm : 1992
Amerikalı genetikçi ve botanist Barbara McClintock, mısır üzerinde yaptığı on yıllar süren çalışmaların sonucunda genlerin ve kalıtımın temel özelliklerini ortaya çıkarttı. Çığır açan çalışmaları sayesinde 1983 yılında fizyoloji-tıp dalında Nobel aldı. Connecticut eyaletindeki Hartford’da dünyaya gelen McClintock, annesinin itirazlarına rağmen 1919 yılında Cornell’e gitti. Annesi kolej eğitiminin kızlara uygun olmadığını düşünüyordu. McClintock’un döneminde lisans öğrencileri için sadece bir genetik dersi açılıyordu. Neyse ki bir profesör onun potansiyelini keşfetti ve konuyla ilgili daha ileri düzeyde bir seminer dersine kayıt yaptırmasına izin verdi. 1927 yılında doktorasını tamamladı.
McClintock, Cornell’den ayrıldıktan sonra Missouri Üniversitesi’nde ve Kliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde dersler vermeye başladı. 1941 yılında Long Island’daki Cold Spring Harbor Laboratuvarı’nda çalışmaya başladı. Hayatının kalan kısmını burada geçirdi. McClintock’a Nobel kazandıran en önemli başarısı 1940’lı yılların sonunda genetik aktarımın keşfi oldu. Mısırı inceleyerek genetik özelliklerin nesiller arasında eski Mendel modelindeki gibi tamamen tahmin edilebilir bir biçimde aktarılmadığını buldu. Daha sonra DNA olarak adlandırılacak olan genetik materyal iplikçilerinin hücrenin içinde hareket ederek farklı renk ve özelliklerin ortaya çıkmasına neden olduğu kuramı geliştirdi. Genetik bilimin erkek egemen dünyasında McClintock bir köşe taşıydı. Genetic Society’nin ilk kadın başkanı oldu. MacArthur ödülünü kazanan ilk kadınlardan biriydi. Ulusal Bilimler Akademisi’ne seçilen üçüncü kadındı. Doksan yaşında Long Island’da öldü.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Abdullah Ahıskavi
Dini ilimler, tarih, astronomi, coğrafya ve tıp alanlarında eserler vermiş olan Osmanlı alimlerinden Abdullah Ahıskavi, doğduğu köyde daha çocuk yaşta devrin ilim adamlarından olan babası ile birlikte Şam’a gitmiştir. Salihiyye’de ilk öğrenimine başlamış ardından tekrar köyüne Ahıska’ya dönmüştür. Babasının hayatını kaybetmesi üzerine ilim yolculuğuna kendisini yetiştirecek hocaların yanına giderek başlamış ve ilk olarak Kars’ta tefsir usulü ile hadis eğitimi almıştır. İcazet aldığı hocası ona Ziyaeddin lakabını takmıştır. Erzurum ve Diyarbekir gibi şehirleri gezerek devrin önemli alimleri ile tanışmış ve onlardan tefsir, aruz, hesap ve hendese ile usul-i irtifa gibi dersler almıştır.
-
Neil Armstrong
Apollo 11 uzay aracının kumandanı olarak Ay yüzeyine ayak basan ilk kişi olarak tarihe geçen Neil Armstrong, Ohio Eyaleti’ndeki Wapakoneta’da dünyaya geldi. Küçük yaşta havacılıkla ilgilenmeye başlayan Armstrong, 16 yaşında uçuş brövesini aldı ve ertesi yıl Purdue Üniversitesi Uçak Mühendisliği bölümüne girdi. 1950 yılında Kore Savaşı nedeniyle yarım kalan eğitimini 1955’te tamamladı. 1971-1979 yılları arası Cincinnati Üniversitesi Mühendislik Fakültesi’ne profesör olarak atanan Armstrong, deneme pilotu ve astronot olarak gösterdiği başarılarla birçok ödüz kazandı. ABD’deki havacılık ve uzay çalışmalarıyla ilgili birçok kuruluşunda onur üyesidir. Armstrong, geçirdiği bir hastalıktan ötürü 82 yaşındayken vefat etti.
-
Ahmed Yesevî
Orta Asya’da yaşayan Türklerin dini ve tasavvufi hayatına önemli ölçüde tesir eden ve “Pir-i Türkistan” adıyla anılan mutasavvıf şair Ahmed Yesevi Batı Türkistan’daki Çimkent şehrindeki Sayram kasabasında dünyaya geldi. Ancak bazı kaynaklarda Yesi’de doğduğu da söylenmektedir. Eğitimine Yesi’de başlayan Ahmed Yesevi, küçük yaşta olmasına rağmen kendisinden beklenmeyecek şekilde gösterdiği başarılar çevresinin dikkatini çekti. Arslan Baba’ya intisap eden, onun terbiye ve irşadı ile yetişen Yesevi kısa zamanda mertebeler aştı ve şanı etrafa yayıldı Arslan Baba’nın vefatından bir müddet sonra zamanın önemli İslam merkezlerinden biri olan Buhara’ya gitti. Bu şehirde devrin önde gelen âlim ve mutasavvıflarından Şeyh Yûsuf el-Hemedânî’ye intisap ederek onun irşad ve terbiyesi altına girdi. Yûsuf el-Hemedânî’nin vefat etmesinden sonra koltuğu el değiştirerek 1160 yılında Ahmed Yesevi’ye geçti. Ahmed Yesevî altmış üç yaşına geldiğinde geleneğe uyarak tekkesinin avlusunda müritlerine bir çilehane hazırlattı, vefatına kadar burada ibadetle meşgul oldu. Ölümün ardından mezarı üzerine yapılan türbe Timur tarafından görkemli bir biçimde onarılıp genişletildi.
-
Salgurlular
Âdil, dindar ve hayırsever bir hükümdar olan Atabeg Sungur Selçuklular’ın Salgurlular’ın reisi olan, atabegi Muzafferüddin Sungur b. Mevdûd’un kardeşini suçsuz yere öldürmesi üzerine isyan etti. Melikşah’ı yenilgiye uğratıp Şîraz’ı ele geçirerek Salgurlular veya Fars Atabegleri adıyla bilinen hânedanın temellerini attı. Sungur, kendi ülkesiyle yetinmesine ve komşularının topraklarına göz dikmemesine rağmen zaman zaman Irak Selçuklu Devleti’ndeki taht mücadelelerine müdahale etmek zorunda kaldı. Sungur’un ölümünün ardından yerine kardeşi Muzafferüddin Zengî geçti. Onun ölümünün ardından hânedanın başına beş oğlundan Tekle geçti. Amcasının oğlu Tuğrul, Tekle’ye karşı taht mücadelesine giriştiyse de başarılı olamadı ve Atabeg Tekle, Tuğrul’u esir alarak öldürttü. Tekle’nin vefatının ardından Sa‘d b. Zengî dönemi başladı. Salgurlular için parlak bir dönem oldu. Bu dönemde Kirman’da Salgurlu hâkimiyetinin temelleri atıldı. Salgurlu tahtına geçen Ebû Bekir yaklaşan Moğol tehlikesi karşısında tedbir aldı. Moğollara karşı sorumluluklarını yerine getiren ve dostane münasebetlerini sürdüren Ebû Bekir daha sonra Kays adasına bir ordu sevk ederek burayı ele geçirdi ve Basra körfezi hâkimiyetini Arabistan sahillerine kadar genişletti.
-
Öşür
Teorik olarak Müslümanlardan alınan ve mülk topraklarının mahsullerinin zekâtını ifade eden öşür, Osmanlı uygulamasında özellikle Ebüssuûd Efendi’den sonra harâc-ı mukāseme vergisinin veya toprak kirasının alt dilimi şeklinde görülmüştür. Sözlükte “onda bir” anlamına gelen uşr kelimesinin Türkçeleşmiş şekli olan öşür fıkıhta toprak ürünlerinden tahsil edilen zekâtı ifade eder. Osmanlı toprak sisteminde hububat üretimi yapılan yerler genellikle mîrî arazi statüsünde olup timarlara bölünmüş durumdadır. Osmanlı toprak sisteminin teorik çerçevesini oluşturan Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi bunun esasını İslâm fetih hukukuna dayandırdı. Buna göre haraç, fetih yoluyla ele geçirilen topraklardan % 50’ye kadar alınabileceği bildirilen vergiydi. Osmanlı tatbikatında bunun çift akçesi, basma akçesi, kulluk akçesi, zemin resmi, Rumeli’nin birçok yerinde ispençe resmi, boyunduruk hakkı, ağalık hakkı adlı vergileri kapsadığı kabul edildi. Toprağını işleyen ve üretiminin sahibi olan köylü toprak kirasını veya vergisini öşür adı altında sipahiye öder.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun