Glomerülonefrit, glomeruli olarak bilinen böbreklerdeki minik kan damarlarının enflamasyonunu ifade eder.
Akut olabilir veya kronik olabilir. Yani başlangıç ani ve zaman içinde yavaş olabilir. Her iki tür de ölümcül olabilir.
Glomerüller böbrekler içindeki küçük filtrelerdir. Her böbrek milyonlarca glomeruli içerir.
Glomerüller hasar görürse, böbrek artık atıkları ve fazla sıvıları verimli bir şekilde filtreleyemez. Kan ve protein filtrelenemez ve idrarla atılır.
Birincil glomerülonefrit, eşlik eden bir koşul olmadan glomerülonefrit oluşumunu ifade ederken ikincil glomerülonefrit, diyabet, lupus, enfeksiyon veya ilaç kullanımı gibi başka bir hastalıktan kaynaklanır.
Glomerülonefrit belirtileri
Bir boğaz veya cilt enfeksiyonunun ardından akut glomerülonefrit aniden ortaya çıkabilir.
Belirtiler şunları içerir :
- uykudan kalkınca yüzündeki şişkinlik
- kahverengi veya kan izleri içeren idrar
- idrarda azalma
- akciğerlerde sıvı, öksürük ve nefes darlığı
- yüksek tansiyon
Kronik glomerülonefrit, sıklıkla belirgin semptomlar olmadan uzun bir süre boyunca gelişir. Ancak, tam böbrek yetmezliği ile sonuçlanabilir.
Glomerülonefritli bireyler aşağıdaki sorunları yaşayabilir:
- idrarda kan veya protein
- yüksek tansiyon
- su tutma nedeniyle şişmiş ayak bilekleri veya yüz
- gece boyunca sık sık idrara çıkma
- aşırı protein kaynaklı idrarda kabarcıklar veya köpük
Böbrek yetmezliği olan bir kişi iştahsızlık, bulantı ve kusma yaşayabilir. Gece boyunca meydana gelen kas krampları ile uyku düzenindeki bozulmalar nedeniyle kişi yorgun hissedebilirler. Cilt kuruluğu ve kaşıntı hissedebilir.
Durumu olan bazı insanlar, böbrek ağrısı nedeniyle, sırtın üst kısmında, kaburgaların arkasında şiddetli ağrı geçirir.
Ciddi glomerülonefrit hastaları 2 veya 3 gün idrara çıkamayabilir.
Glomerülonefrit nedenleri
Glomerül, küçük, top şeklinde bir yapıdır ve nefronun bir parçasıdır. Bir nefron bir glomerulus ve küçük bir sıvı toplayıcı tüp veya tübülden oluşur. Her ikisi de böbreğin anahtar yapılarıdır.
Kılcal kan damarları veya glomeruli, glomeruli'yi oluşturur. Bunlar atıkları kandan uzaklaştıran küçük filtrelerdir.
Her glomerulus, bir tübülün açıklığına bağlanır.
Filtrelenen kan, kan dolaşımına geri döner. Kandaki yabancı maddeleri içeren idrar mesaneye atılır.
İdrar böbrekten mesaneye, üreter adı verilen bir tüpten geçer ve ardından vücudu idrar yaparken bırakır.
Bu filtreler iltihaplandığı zaman, bireyde glomerülonefrit vardır.
Glomerülonefritin yol açtığı hasar böbreklerin kanı uygun şekilde filtreleme yeteneğini azaltır. Atık kan dolaşımında toplanır ve böbrekler sonunda başarısız olabilir.
Bu durum aynı zamanda kanda protein eksikliğine neden olur, çünkü kan dolaşımına girmek yerine idrardaki vücuttan atılır.
Sebep genellikle belirsizdir, ancak glomerülonefrit olasılığını etkileyebilecek bazı risk faktörleri vardır.
Streptokok sonrası glomerülonefrit, boğazın streptokokal enfeksiyonlarından veya nadir durumlarda, impetigo bir deri enfeksiyonundan kaynaklanabilir. Streptokok enfeksiyonu için geliştirilmiş tedaviler bunun daha az yaygın olmasını sağlar.
Tüberküloz (TB) ve sifiliz gibi bulaşıcı hastalıklar glomerülonefritise neden olabilir. Bu aynı zamanda kalp kapakçığı enfeksiyonu olan bakteriyel endokardit için de geçerlidir. HIV , hepatit B ve hepatit C gibi viral enfeksiyonlar da riski arttırır.
Akut glomerülonefrit, kronik veya uzun süreli glomerülonefrit şeklinde gelişebilir.
Genetik faktörler glomerülonefrit gelişmesinde rol oynayabilir, ancak glomerülonefrit hastalarının çok önemli bir bölümünde hastalığa sahip bir aile bireyi yoktur.
Hodgkin lenfoma, orak hücreli anemi ve sistemik hastalıklar ( özellikle diyabet hastaları) daha yüksek risk altındadır.
Glomerüllerin skarlaşması ayrıca glomerülonefritise yol açabilir.
Lupus ve diyabet gibi hastalıklar, glomerüloskleroz veya glomerüllerin sklerozu olarak da bilinen glomerüllerin yaralanmasına neden olabilir.
Skar materyali oluşturmak için büyüme faktörleri glomerüler hücreleri aktive ettiğinde skarlaşma meydana gelir.
Büyüme faktörleri glomerüler hücreler tarafından üretilebilir veya dolaşımdaki kanla taşınabilir. Bu idrarda proteine ve sonunda böbrek yetmezliğine yol açabilir.
Yüksek tansiyon böbreklere zarar verebilir ve böbreklerin normal çalışmasını bozabilir. Aynı zamanda, böbrekler, kan basıncının düzenlenmesinde önemli bir rol oynar. Glomerülonefrit, böbrek fonksiyonlarındaki hasar nedeniyle hipertansiyona neden olabilir.
Diyabetik nefropati ABD'de böbrek yetmezliğinin ana nedenidir.
Şeker hastalığı olan herkes nefropati geliştirebilir. Yüksek glikoz seviyelerinin, kanın böbrek içine daha hızlı bir şekilde akmasını sağladığı, filtreleme işlemine baskı uyguladığı ve kan basıncını yükselttiği düşünülmektedir. Glomerulus içerisindeki kılcal damarlar çöker ve glomerüllerden yara izi bırakabilir.
Diyabetli insanlar dengeli, besleyici bir diyet yiyerek glikoz alımlarını kontrol etmeli ve kan basıncını, örneğin ACE inhibitörleri gibi ilaçlar kullanarak, 90 milimetre civarı (mmHg) üzerinde 140'ın altında tutmalıdır. Bu, glomerülonefrit gibi böbrek komplikasyonlarının önlenmesine yardımcı olabilir.
Fokal segmental glomerüloskleroz (FSGS), bilinen bir neden olmadan, sistemik bir hastalık nedeniyle veya bağımsız bir hastalık olarak, böbreğin dağınık bölgelerinde iz bırakma anlamına gelir. Bazı vakalarda 5-20 yıl arasında böbrek yetmezliğine ilerleyebilir.
Birçok insanda semptom olmadığından, glomerülonefriti ortaya çıkarmak için rutin bir kontrol veya hipertansiyon veya yorgunluğa bağlı testler yapılabilir. Sebepler genellikle bilinmediğinden teşhis zor olabilir.
Testler, idrardaki kan veya proteini saptamak için bir idrar testi, kandaki antijenleri ve antikorları test etmeyi içerir.
Böbrek fonksiyon testleri, sodyum, klorür, potasyum ve üre gibi böbrekler tarafından salınan bazı maddelerin seviyelerini ve ayrıca kişinin normalden daha az idrar üretip üretmediğini gösteren kan ve idrar örneklerini incelemeyi içerir.
Bir böbrek biyopsisi böbrek dokusunun bir örneğini almak için küçük bir iğne kullanmayı içerir. Bu durumun ne kadar ciddi olduğunu gösterecektir.
Glomerülonefrit tedavisi
Tedavi, durumun akut veya kronik olmasına, altta yatan nedene ve semptomların ciddiyetine bağlıdır.
Bir strep enfeksiyonundan sonra glomerülonefrit genellikle tedavi olmadan temizlenir, ancak doktor enfeksiyona neden olan patojenleri öldürmek için antibiyotikler önerebilir.
Birey muhtemelen sıvı alımını azaltmak ve alkol veya yüksek düzeyde protein, tuz veya potasyum içeren içecekler veya yiyeceklerden kaçınmak zorunda kalacaktır.
Diüretikler, hipertansiyon gelişme ve böbrek fonksiyonunun bozulma riskinin azaltılmasına yardımcı olabilir. Kan basıncı ilaçları kan damarlarını gevşetir. Kortikosteroidler ve immün baskılayıcı ilaçlar inflamasyonu kontrol eder.
Akut glomerülonefrit vakalarında geçici diyaliz gerekebilir. Diyalizde, bir makine böbreğin vücuttan atık ürünleri süzme görevini yerine getirir. Diyaliz ayrıca hipertansiyonun kontrol altına alınmasına ve fazla sıvının çıkarılmasına yardımcı olur.
Otoimmün sorunları olan bir kişi, plazmayı kandan antikorlarla alan ve bunun yerine başka bir sıvı ya da bağışlanmış plazma ile değiştiren mekanik bir işlem olan plazmaferez yapabilir.
Bazı durumlarda böbrek nakli gerekebilir. Nakil yapılamayan insanlar için diyaliz tek seçenek olabilir.
Tedavi olmadan, böbrekler tamamen işlevsiz hale gelebilir. Atık ürünler hızla oluşur ve acil diyaliz gereklidir.
Böbrek fonksiyonu normal kapasitesinin yüzde 10'unun altına düştüğünde, bireye son dönem böbrek hastalığı teşhisi konulur ve hayatta kalmak için düzenli diyaliz veya böbrek nakli yapılması gerekir.
Çoğu glomerülonefrit formu önlenemez, ancak riski azaltmanın bazı yolları vardır:
- Boğaz ağrısına veya impetigoya neden olan strep enfeksiyonu için tıbbi yardım isteyin.
- Diyabet ve kan basıncını kontrol altında tutun.
- Prezervatif kullanarak güvenli seks yapın.
- Yasadışı intravenöz ilaç kullanımı ve iğne paylaşımından kaçının.
Bol miktarda egzersiz, kaliteli uyku ve çok yönlü bir diyet ile sağlıklı bir yaşam tarzı seçmek, glomerulonefrit riskini ve diğer enfeksiyon ve hipertansiyon riskini azaltabilir.