Türk Devletleri'nde Hükümdarlık Alametleri Neler?
Türk Devletleri'nde sultanların bir takım hükümdarlık alametleri vardır. İşte Türk İslam Devletleri'nde hükümdarlık alametleri olarak kullanılan semboller.
Hükümdarlık alametleri, tarih boyunca devlet liderlerinin meşruiyetini ve otoritesini belirlemek için kullanılan sembolik işaretlerdir. Manevi ve maddi olmak üzere iki ana kategoride toplanan bu alametler, hükümdarın statüsünü ve hükümranlığını ilan etmektedir. Bu içeriğimizde, hükümdarlık alametlerini detaylı bir şekilde inceleyecek ve tarihin izlerindeki ihtişamın sembolleri keşfedeceğiz. Hazırsanız başlayalım...
Manevi Hükümdarlık Alametleri
1. Hutbe
Hükümdarlık alametlerinin en önemlilerinden biri olan hutbe, cuma ve bayram namazlarında hükümdar adına okunan dini öğüttür. Hutbelerde, hükümdarın ismi ve lakabı önce gelerek, tabi olduğu hükümdarın adını ve lakabını zikretmek önemli bir gelenektir. Bu uygulama, tabi olan hükümdarın sadakatini ve itaatini göstermektedir.
2. Unvan/Lakap/Künye
Hükümdarların taşıdığı unvanlar, lakaplar ve künyeler, onların statülerini ve güçlerini yansıtan önemli sembollerdir. Sultanlara verilen unvan ve lakaplar, diğer askeri ve sivil yetkililere verilen unvanlardan ayrılır. Bu unvanlar genellikle halife tarafından verilir ve hükümdarın otoritesini vurgular. Ayrıca, künyeler de hükümdarların babalarının isimlerini taşıyarak soy bağlarını ve aidiyetlerini gösterir.
Maddi Hükümdarlık Alametleri
1. Sikke
Hükümdarların hükümranlıklarını ilan etmek için kullandıkları sembollerden biri de sikke olarak bilinir. Tahta çıkan hükümdarlar, üzerinde isimlerinin, unvanlarının ve lakaplarının yer aldığı paraları darp ettirirler. Tabi olan hükümdarlar ve melikler de kendi adlarından önce halifenin, ardından tabi oldukları hükümdarın adını ve lakabını yazarak sikkeleri darp ederlerdi. Bu uygulama, hükümdarın hakimiyetini ve hükümdarlık ilanını temsil etmektedir. Selçuklular döneminde, sikkelere genellikle Oğuz hakimiyetinin sembolü olan ok ve yay motifleri işlenirdi.
2. Tevki
Tevki, resmi yazışmalarda mühür yerine kullanılan bir semboldür. Selçuklu Hükümdarları, İslam geleneğine uyarak tevkilerini dua cümlelerinden oluştururlardı. Tevkiler, hükümdarın ismi, lakabı ve dua cümlesi şeklindeydi. Bu sembol, hükümdarın yetkisini ve otoritesini yansıtmaktaydı.
3. Tuğra
Oğuz Hakanlarından Selçuklu Sultanlarına, oradan da Osmanlı Padişahlarına kadar kullanılan tuğra, işaret ve yazılı bir alamettir. Tuğra, hükümdarın adını, ünvanlarını ve dua cümlesini içeren bir yazıdır. Tuğrul Bey'den itibaren kullanılmaya başlanan tuğralar, hükümdarın hükümranlığını ve hükümdarlık zincirini temsil eder. Örneğin, Selçuklu Sultanı Sultan Sencer'in tuğrası altta ok ve yay sembolü, üstte ise "Bismillah Tevekkeltu Alallah" dua cümlesi ile birlikte yazılıdır.
4. Tıraz
Tıraz, Selçuklular'dan Abbasiler'e geçen bir semboldür. Değerli kumaşlardan yapılan ve üzerinde sultanın adı, unvanı ve lakaplarının işlendiği bir giysi olarak bilinir. Tırazlar, özellikle hükümdarlar tarafından kendisine tabi olan hükümdarlara hediye olarak verilir ve önemli bir hükümet armağanıdır.
5. Hilat
Hilat, hükümdarın isimlerinin ve unvanlarının yazılı olduğu tıraz elbiseleridir. Bu elbiseler, hükümdarlar tarafından kendisine tabi olan hükümdarlara hediye edildiğinde "hilat" olarak adlandırılır. Hilatları tamamlayan aksesuarlar da hediye edilir ve bu aksesuarlar, kılıç, kemer, ok, yüzük gibi semboller olabilir.
6. Çetr
Çetr, bir mızrak üzerinde havada küçük bir kubbe şeklinde açılan saltanat şemsiyesidir. Çetr, değerli kumaşlardan yapılmış ve sırma ya da altın işlemeli olabilirdi. Çetr üzerinde hükümdarın unvan ve alameti yer alırdı. Çetr, sultanın konumunu ve durumunu gösteren bir sembol olarak kullanılırdı. Hükümdarın atının biraz gerisinde bulunan çetirci tarafından taşınırdı. Çetr'in varlığı, savaş sırasında sultanın konumunu ve otoritesini ifade ederdi. Askerler, çetr'i yerinde göremediklerinde bozgun olduğunu düşünürlerdi.
7. Gaşiye
Gaşiye, hükümdarın örtüsü anlamına gelir. Değerli kumaşlardan yapılan gaşiye, hükümdarın adı ve lakabının işlendiği bir örtüdür. Törenlerde, gaşiye sultanın atının önünde yaya olarak taşınırdı. Bu hareket, saygısızlık gösterebilecek tabi olan hükümdarlara karşı bir gurur kırma göstergesi olarak kullanılırdı.
8. Nevbet
Nevbet, bir bando mızıka takımını ifade eder. Sultanın kapısının önünde beş vakit nevbet çalınırdı. Eyaletlere gönderilen melikler ve tabi olan hükümdarlar ise günde üç vakit nevbet çalardı. Beş vakit nevbet çalındığında ise isyan anlamına gelirdi. Nevbet takımında davul, borazan, ney gibi çalgı aletleri bulunurdu.
9. Otağ (Saltanat Çadırı)
Otağ, hükümdarın ikamet ettiği çadır olarak bilinir ve saray kadar önemli bir semboldür. Otağ, hükümdarın hükümranlığının simgesi olan çadırdır. Çadırın kurulması, sefere çıkma anlamını taşır ve ordu bu çadırın etrafında toplanırdı. Aynı zamanda çadırın kurulduğu yer, seferin yapılacağı yönü gösterirdi.
Tabilik Alametleri
- Hutbelerde tabi olduğu hükümdarın adını zikretmek.
- Kapısında 3 vakit nevbet çaldırmak (5 vakit çaldırırsa bu hareket isyan sayılırdı.)
- Tabi olduğu hükümdarın adını paralarda belirtmek.
- Tabi olduğu hükümdara vergi vermek.
- Tabi olduğu devlete gerektiğinde asker yardımında bulunmak.
|Selçuklu Devletinde Hükümdarlık|
Hükümdarlık alametleri nedir?
Hükümdarlık alametleri, tarihte hükümdarların meşruiyetini ve otoritesini göstermek için kullandıkları sembolik işaretlerdir.
Sikke neden hükümdarlık alametleri arasında önemlidir?
Sikke, hükümdarın hükümdarlık ilanını simgeler. Hükümdarın adı, unvanı ve lakabının yazılı olduğu paralardır.
Tıraz ve hilat arasındaki fark nedir?
Tıraz, hükümdarın adı ve unvanının yazılı olduğu bir giysi iken, hilat, hükümdarların kendisine tabi olduğu hükümdarlara hediye olarak verdiği özel tırazlardır.
Otağ nedir ve neden önemlidir?
Otağ, hükümdarın ikamet ettiği çadır anlamına gelir. Hükümdarın hükümranlığının sembolüdür ve çadırın kurulması, sefere çıkma anlamını taşır. Aynı zamanda ordu, çadırın etrafında toplanarak hükümdarın liderliği altında bir araya gelirdi.