“Kırık Cam Teorisi” ABD’li suç psikologu Philip Zimbardo’nun 1969’da yaptığı bir çalışmadan yola çıkılarak geliştirilmiştir. Zimbardo, suç oranının yüksek olduğu, fakir Bronx ve daha yüksek yaşam standardına sahip Palo Alto bölgelerine birer 1959 model otomobil bıraktı. Araçların plakası yoktu, kaputları aralıktı. Sonuçta Bronx’taki otomobil üç gün içinde baştan aşağıya yağmalandı. Diğerine ise bir hafta boyunca kimse dokunmadı.
Ardından Zimbardo ve iki öğrencisi ’sağ kalan’ otomobilin yanına gidip çekiçle kelebek camını kırdı. Daha ilk darbe indirilmişti ki çevredeki zengin ve beyazlar da olaya dâhil oldu. Birkaç dakika sonra otomobil kullanılmaz hale gelmişti. “Demek ki” diyordu Zimbardo, “ilk camın kırılmasına ya da çevreyi kirleten ilk duvar yazısına izin vermemek gerek. Aksi halde kötü gidişatı engelleyemeyiz.”
Şimdi bu teoriyi istediğimiz alana, kulvara uygulaya biliriz. Gelin ben bunu çok genel olarak ülkemizdeki kötü bir örneğe uygulayayım. Yani şimdi ben bu teoriyi çok basit olarak emniyet şeridinden gidenlere uygulayabilirim dimi? Eğer polis emniyet şeridinden gidene adam akıllı bi ceza verse yada her seferinde disiplinli davransa, şöförlerde bir otoritenin olduğunu hissetse bir daha gitmezler emniyet şeridinden. Bu konuyu Amerika’dan bir örnekle desteklemek gerekirse;
ABD tarihinin en güçlü kasırgası olacağı açıklanınca yüzbinlerce New Orleanslı, çağrılar üzerine kentlerini, kasabalarını boşaltıp tehlikenin ulaşamayacağı bölgelere doğru kaçmaya başladı.
Tüm yollar araç doluydu, konvoylar kilometrelerce uzayıp gidiyor, adım adım ilerliyordu. İşte bu olağünüstü koşullarda bile, kimse “emniyet şeridine” girmiyor, “ambulanslara, itfaiyeye, diğer geçiş üstünlüğü olan araçlara gerekli olur” diye bu yolu kullanmıyor, ülkemizde olduğu gibi “uyanıklık” yapmıyordu.
Peki sizce niye kimse emniyet şeridine girmiyordu? Çok yüksek eğitimli, kültürlü, anlayışlı vatandaşlar olduğu için mi? Bence hayır bunun tek nedeni; eğer emniyet şeridine girerlerse devletin yani trafik polisinin çok ağır bir ceza ile hemen tepelerine bineceği bildikleri için. Ve tabi ki devlette biliyor ki eğer bir tane bile arabanın girmesine izin verirsem bu işin sonu gelmez ve kimseyi engelleyemem.
Aslında yazının başında ki teoriyi emniyet şeridine indirgemek çok basit bir örnek oldu belki de ama bu teoriyi her yerde düşünebilir ve uygulayabiliriz, ülkemizin içinde ki terör olayını da bu çerçevede düşünebiliriz mesela.
Bir önceki yazımız olan Ortaklık başlıklı makalemizde or, ortak olmak ve ortak olunması için dikkat edilmesi noktalar hakkında bilgiler verilmektedir.