Okhranka
1878’de Opriçnina, İçişleri Bakanlığı güvenlik bölümü olan Okhranka’ya bağlandı. Rusça adı Ohranit’ten (korumak) geliyordu. Okhranka, 1917 devrimini gerçekleştiren ana kadronun % 80 oranında bir kısmını devrimden önce tespit etmiş ve tutuklamıştır. Fakat yer altı faaliyetlerinin önüne geçemediğinden dolayı devrime engel olamamıştır.
Başlıca görevi devrimcilere karşı Çar’ı korumak ve politik suçların soruşturulmasıydı. Okhrana sadece Rusya’da değil, aynı zamanda diğer ülkelerde de faaliyet göstermekteydi.
Örneğin; 1883’de Paris’e büro açmış, İngiltere’ye de ajanlar yerleştirmişti. Antony Blunt, Donald Maclean dönemin en önemli Sovyet ajanlarıydı ve İngiliz istihbarat servisleri MI5 ve MI6’da almış oldukları önemli görevler sayesinde Sovyetler Birliği’ne önemli askeri ve stratejik bilgileri sağlamışlardır.
* Okhrana kendi yanına çekmek istediği ya da kendisi için çalışmasını istediği kişilere “Düşünce değiştirme tekniği” uygulamaktaydı. Bu teknik, Okhrana şefi Zubatov tarafından geliştirilmişti. Üç aşamalıydı:
1.Durumun belirtilmesi, 2.Uydurma yargı, 3.Serbest bırakma
* Kişi ummadığı bir özgürlüğe kavuşmanın mutluluğu içinde, bir çeşit pişmanlık belgesiydi.
Okhranka Grubu (1905-Saint Petersburg)
ÇEKA (Cherezvichaynaya Komissia/Olağanüstü Yetkili Komisyon)
* 1917’de devrimciler Okhrana’yı lağvettiler, ancak onun iskeleti üzerine ÇEKA polis örgütü kuruldu. İlk şefi Felix Dzerjinski idi. Sovyet güvenliği gizli servisleri de zaman içerisinde Çeka’dan doğdu. Çeka’nın en önemli misyonu, koruduğu rejim değişmiş olsa da, rejim karşıtlarının tespit ve tasfiyesi olmuştur.
* Rejim karşıtları idam ediliyorlar ya da Doğu Sibirya’da bulunan çalışma kamplarına gönderiliyorlardı. 1918’de “Kızıl terör” emri çıkarılınca hiçbir bağımsız mahkemeden karar almadan, ÇEKA’ya, şüpheli gördüğü kimseleri mahkûm etmek ve öldürmek yetkisi verildi.
* Bu dönemde pek çok insan bir şey yaptıkları veya söyledikleri için değil, sadece sosyal köklerinden veya bir şey yapabilecekleri düşünüldüğünden dolayı cezalandırıldılar veya öldürüldüler.
* ÇEKA; Genel olarak halkı gözetim altında tutan “Politik Bölüm” ve silahlı kuvvetleri kontrol eden “Özel Bölüm” olarak 2 ana bölümden oluşmaktaydı.
* İlk bölümün altında 13 birim mevcuttu ve yapının ana iskeletini bu birimler oluşturmaktaydı. Bu birimlerin çoğu kendisinden sonra kurulacak olan NKVD’ye temel teşkil etmiştir. Bu birimler;
-Devrim karşıtlığı ile mücadele birimi
-Yabancılar birimi
-Karşı istihbarat birimi
-Uluslararası iletişim birimi
-Spekülasyonlar ile mücadele birimi
-Yetkinin kötüye kullanımı ile mücadele birimi
-Hapishaneler birimi
-Yabancı bölgeler birimi
-Teşkilatlanma birimi
-Demiryolları birimi
-Savaş birimi
-Din adamlarının zararlı çalışmalarını araştırma birimi (Gizli tutulmuştur)
-Kaçakçılık ile mücadele birimi
GPU (Devlet Politik Direktörlüğü)
Komünist iktidarın sağlamlaşması ve ÇEKA’nın faaliyetlerine yabancılar tarafından gelen eleştirilerin dozunun artması üzerine 6 Şubat 1922’de çıkarılan bir kararname ile ÇEKA lağvedildi ve yerine Devlet Politik Direktörlüğü GPU kuruldu.
GPU, İçişleri Halk Komiserleri NKVD’nin bir bölümü oldu. 1923’de GPU’nun adı OGPU (Birleşmiş Devlet Politik Direktörlüğü) olarak değiştirildi ve NKVD’den ayrıldı.
Bu değişiklikler aslında çok da önemli değildi. GPU, OGPU ve ÇEKA personelinin çoğunu bünyesine aldı ve 1926’da ölümüne kadar Dzerjinski mekanizmanın direktörü olmaya devam etti. Onun ölümünden sonra yerine Menjinski getirildi.
(Gelecek yazı: Rus Gizli Servisleri-4)