Hindistan’da 2021 yılında diğer bakanlıklardan bağımsız bir Kooperatif Bakanlığı kurulduğunu biliyor musunuz? Ya da 5 Hint kooperatifinin dünyanın en büyük 300 kooperatifi (ciro/GSYH) sıralamasına girdiğini? Son 20-30 yılda özelleşmenin etkileri ülke ekonomisinde güçlü şekilde hissedilse de Hindistan’da kooperatifçilik belli alanlarda üstünlüğünü sürdürüyor.
2018 yılı verilerine göre Hindistan’da 854.355 kooperatifin 290,06 milyon (nüfusun %21,7’si) üyesi vardır ve doğrudan istihdamın %13,3’ünü kooperatifler sağlamaktadır. Serbest çalışanların %10,91’i kooperatif üyesidir. Kooperatiflerin %20’si kredi ve bankacılık sektöründedir. COVID-19 pandemisinden sonra hükümet, sağlık sektöründe kırsal sağlık altyapısı inşa etmek için kooperatifleri teşvik etmektedir.
Ülkedeki kooperatifler 17 ulusal kooperatif federasyonu, 390 eyalet kooperatif federasyonu, 2.705 bölgesel kooperatif federasyonu ve 1.435 çok eyaletli kooperatif birliği çatısı altında üst örgütlenmelerini gerçekleştirmiştir.
Ülke kırsalının %98’ini kapsayan kooperatifler, sürdürülebilir geçim kaynakları ve gelir yaratmaktadır. Tarım, mandıra, ormancılık, balıkçılık, kredi ve bankacılık, konut ve inşaat gibi çeşitli sektörlerdeki faaliyetleriyle çiftçiler, kadınlar, gençler, yoksullar olmak üzere toplumun geniş kesimlerine hizmet etmektedirler.
Hindistan’dan beş kooperatif, En Büyük 300 Kooperatif (ciro/GSYH) sıralamasına girmiştir (2020 Dünya Kooperatif İzlencesi): Gucerât Süt Pazarlama Federasyonu, Hint Çiftçileri Gübre Kooperatifi (IFFCO), Uralungal İş Sözleşmesi Kooperatifi, Krishak Bharati Kooperatifi ve Saraswat Kooperatif Bankası.
Tarihsel Süreç
Kooperatif geleneğinin geçmişi Britanya sömürgeciliği dönemine dayanmaktadır. O zamandan beri ülke, Güneydoğu Asya’daki diğer uluslar için kooperatifçiliğin bir örneği olmuştur. İmparatorluk yönetimi, 1890’ların başlarında Raiffeisen kooperatif bankacılık modelini kırsal bölgelerde uygulamaya başlamıştır. İlk kredi kooperatifi, yoksul çiftçileri tefecilerin tacizinden korumak için 1903’te kurulmuştur. Bu dönemde konulan düzenlemelerin bazıları günümüzde hâlâ geçerlidir.
1904-1946
Bu dönemde Hindistan kooperatifçiliği, özellikle tarım alanında, büyük bir ilerleme yaşadı. 1929’da kurulan Ulusal Hindistan Kooperatif Birliğinin tüm kooperatiflere liderlik etmesi planlanmakla birlikte, takip eden 10 yılda Büyük Bunalım kooperatif hareketine büyük bir darbe vurdu. Bu dönemde oluşan olumsuzlukları düzeltmek için çeşitli önlemler alındı. Hint Merkez Bankasının Tarımsal Kredi Birimi ve çok amaçlı kooperatif kavramı bu dönemde ortaya kondu. İkinci Dünya Savaşı sırasında kooperatifler halkın temel ihtiyaçlarını karşılamakta önemli bir rol oynadılar.
1947-2000
1947’deki bağımsızlık sonrası, karma ekonomi modeli ve Beş Yıllık Planlar, kooperatifleri ülkedeki demokratik ekonomik planlamanın başlıca kurumu olarak kabul etti. Bu kapsamda küçük çiftçilere ve küçük kooperatiflere destek verildi, kırsal kredi kooperatiflerinin örgütlenmesi ve konsolidasyonu gerçekleştirildi, kamu dağıtım sisteminde kooperatiflerin rolü genişletildi. Birinci Beş Yıllık Plandan (1951-1956) Sekizinci Beş Yıllık Plana (1962-1991) kadar kooperatiflere önem verilmiş olsa 1990’ların başında serbestleşme, özelleştirme ve küreselleşmenin benimsenmesi ile merkezi hükümet ekonomik büyüme için özel sektöre önem vermeye başladı. Sonuç olarak, Sekizinci Beş Yıllık planda (1992-1997) kooperatiflere verilen sübvansiyonlar kısıtlandı. Bu politika değişikliğinin en açık göstergesi Dokuzuncu Beş Yıllık planda kooperatiflerden hiç bahsedilmemesidir. Bununla birlikte, aynı dönemde kooperatif hareketi hükümetten bağımsızlaşma sürecine girmiştir. Bu on yılın ortasında, ilk kez Andhra Pradeş eyaletinde benimsenen Karşılıklı Yardımlaşma Örgütleri Yasası ile özerk kooperatiflerin kuruluşu teşvik edilmiştir.
2001-Günümüz
2002’de merkezi hükümet, ülke çapındaki kooperatifleri güçlendirmeyi ve popülerleştirmeyi amaçlayan yeni bir Ulusal Kooperatif Yasasını kabul etti. Yasa, piyasa güçlerine karşı alternatif bir kurumsal mekanizma olarak kooperatifleri teşvik etmeyi ve zayıfları korumayı amaçlıyordu. Politika, seçimlerin zamanında yapılması, denetleme ve üyelerin çıkarlarını koruma gibi hükümetin düzenleyici rolüne ilişkin hükümler içeriyordu. Bu süreçte kooperatiflerin siyaset dışı yapısı tanındı ve Karnataka ve Kerala gibi diğer bazı eyaletler de kendi Kooperatif Yasalarını çıkardılar.
Bunun yanı sıra, halen devam eden piyasa reformlarının bir parçası olarak, 2002’de Üretici Şirketler kavramı resmi olarak tanındı. Bu sayede çiftçiler kendi kooperatif girişimlerini başlatmaları için cesaretlendirildiler. Hindistan Ulusal Kooperatif Birliği’nin de desteğiyle Hint Anayasası’nın 97. Değişikliği (2011), kooperatif kurmayı vatandaşların temel bir hakkı olarak kabul etti. Eyalet hükümetlerini bağımsız kooperatiflerin önünü açan elverişli yasal ortam sağlamakla görevlendirdi.
2018 yılında kooperatif hareketindeki genç girişimcilerin önünü açan Yuva Sahkar Planı (gençlik kooperatif planı) uygulamaya kondu.
2020’de kooperatif bankaları resmi olarak Hindistan Merkez Bankasının gözetimi altına girdi. Amaç, kooperatif bankalarında şeffaflığı ve kaliteyi denetlemekti.
2021’de diğer bakanlıklardan bağımsız bir Kooperatif Bakanlığı kuruldu.
Kooperatiflerin Sektörel Dağılımı
Hindistan’da konut (%18,83) ve süt ürünleri (%17,79) sektörleri en fazla sayıda kooperatife sahiptir. Kooperatiflerin sektörel dağılımı Tablo 1’de sunulmuştur.
Tablo 1: Kooperatiflerin sektörlere dağılımı (2018)
|Sektör||Kooperatifçilik Sektöründeki Payı (%)|
|Konut||17,83|
|Süt ürünleri||17,79|
|Tarım kredi||11,47|
|Çalışan tasarruf kooperatifleri ve diğer kredi kooperatifleri||9,01|
|İşçi||5,50|
|Tarım birliği/tarımsal işleme||3,50|
|Tüketici||3,08|
|Balıkçılık/su ürünleri yetiştiriciliği||2,77|
|Kadın||2,52|
|Diğer*||26,54|
*Diğer: Endüstriyel, çok amaçlı, dokuma/tekstil/el sanatları, hayvancılık/kümes hayvanları, şeker, pazarlama sektörlerindeki kooperatifleri içerir.
Not: ICA-AP tarafından 13 Ağustos 2021’de yayımlanan ICA başlıklı dokümandan Barış Soysaraç tarafından kısaltılarak çevrilmiştir. Erişim