İçindekiler
- 1 Kıdem tazminatı nedir ?
- 2 Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? 2019 kıdem tazminatı hesaplama
- 3 Kıdem tazminatı hesaplama detaylı örneği
- 4 Kıdem tazminatı tavanı geçip geçmediğimizin hesabı
- 5 Askerlik nedeniyle işten ayrılmak
- 6 Kadın işçinin evlenmesi nedeniyle işten ayrılması
- 7 15 yıl 3600 gün kuralına istinaden işten ayrılma
- 8 2– Belirli süreli iş sözleşmesine tabi çalışan işçilerin iş sözleşmesi son bulması halinde kıdem tazminatına hak kazanabilir mi
- 9 3- İşçinin ölümü halinde kıdem tazminatını mirasçılar alabilir mi?
- 10 4- İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
- 11 5- İşçinin askerliği yapma şekli kıdem tazminatı almasını etkiler mi?
- 12 6- İşyerinde ki greve katılan işçinin çıkarılması sonucu işçi kıdem tazminatı alabilir
- 13 7- Kıdem tazminatı zaman aşımına tabi midir ?
- 14 8- İşçinin ölüm biçimi kıdem tazminatı almayı etkiler mi ?
- 15 9- Kıdem tazminatı hesabına dahil edilecek ek ödemeler nelerdir ?
- 16 a-Para ile ölçülen menfaat olması
- 17 b-Sosyal yardım amacıyla bağlanmış olması
- 18 c-Devamlı olarak sağlanmış olması
- 19 d-Biifiil olarak sağlanmış olması
- 20 10- Raporlu yada ücretsiz izinli olan işçinin kıdem tazminatı hesabında bu süreler dikkate alınır mı ?
- 21 11- Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçirilen süre kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır mı ?
- 22 12-Kısmi süreli çalışmada kıdem süresi nasıl hesaplanır ?
- 23 13-Çıraklıkta geçen süreler kıdem tazminatında dikkate alınacak mıdır ?
- 24 14- Askerlikte geçen süre kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacak mıdır ?
- 25 15- Kıdem tazminatı ne zaman ödenmelidir ?
- 26 16 Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi ?
- 27 17- Kıdem tazminatı çek veya senetle ödenebilir mi ?
- 28 Bunu paylaş:
- 29 Bunu beğen:
Bu makalemizde kıdem tazminatıyla ilgili en çok sorulan sorular olan
Kıdem tazminatı nedir? Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? 2019 kıdem tazminatı hesaplama ? Kıdem tazminatı alma şartları nelerdir? Bedelli askerlikte kıdem tazminatı, Kıdem tazminatını mirasçılar alabilir mi? İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi? İşçinin askerliği yapma şekli kıdem tazminatı almasını etkiler mi? Kıdem tazminatı zaman aşımına tabi midir? İşçinin ölüm biçimi kıdem tazminatı almayı etkiler mi ? Kısmi süreli çalışmada kıdem süresi nasıl hesaplanır? Kıdem tazminatı hesabına dahil edilecek ek ödemeler nelerdir ? Raporlu yada ücretsiz izinli olan işçinin kıdem tazminatı hesabında bu süreler dikkate alınır mı ? Kıdem tazminatı çek veya senetle ödenebilir mi ? gibi bir çok sorunun cevabını vermeye çalışacağız.
Kıdem tazminatı nedir ?
Öncelikle kıdem tazminatı nedir kısaca açıklayalım, iş kanununa tabi asgari bir çalışma süresini dolduran (1 yıl) işçinin, iş sözleşmesini kanunda sayılan hallerden biriyle son bulması halinde, kendisine ya da mirasçılarına ödenen, miktarı işçinin en son aldığı ücret ve çalışma süresine göre saptanan paradır. Diyebiliriz
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır? 2019 kıdem tazminatı hesaplama
Kıdem tazminatı hesaplaması son aldığı ücret üzerinden yapılır. Asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanmış devamlılığı olan para ile ölçülebilen her türlü hak ve menfaatler dahil edilmesi gerekir. Yani kıdem tazminatı giydirilmiş ücret üzerinden hesap edilir.
Kıdem tazminatı hesaplama detaylı örneği
Örnek: Evli bir çocuklu olan işçi Ahmet işyerine 01.04.2017 tarihinde girmiş ve 08.01.2019 tarihinde emeklilik nedeniyle iş sözleşmesini son bulmuştur. İşçinin aylık ücreti 2558,40-TL dir. Haftada 6 gün çalışan işçiye her yıl mart ve temmuz aylarında birer aylık brüt ücret tutarında ikramiye, her yıl ocak ayında bir aylık brüt ücret tutarında yakacak yardımı, her yıl bir aylık brüt ücreti tutarında giyecek yardımı, her ay 20 tl çocuk yardımı, çalışılan her gün için 10-TL değerinde yemek yardımı ve her gün için 5-TL yol yardımı verilmektedir. İşçi 2018 yılında 90 gün süren bir greve katılmıştır.
Kıdem tazminatı hesaplamasında ilk olarak işçinin işe giriş ve işten çıkış tarihleri arasındaki geçen süre tespit edilmelidir.
Örneğimize göre kıdem süresi: 1 yıl 9 ay 10 gün dür.
Kıdem tazminatı hesabında yıllar 365 gün aylar ise 30 gün olarak hesaplanması gerekir.
Buna göre (1*365)+(9*30)+10)=645 gün kıdem tazminat günü olarak hesaplarız. Ancak grevde geçen 90 gün kıdem süresinden sayılmadığı için toplam süreden grev süresini düşeceğiz. 645-90= 555 gün kıdem süremizdir.
Süreyi bulduğumuza göre şimdi günlük ücreti bulalım
Günlük kıdem ücretimizi bulurken aylık verilen ek ücretlerin günlüğünü bulmak için 30’a yıllık verilen tutarların günlüğünü bulmak için 365 güne bölmemiz gerekir
|Ücret aylık : 2558,40/30=85,28|
|2 aylık İkramiye yıllık: 2558,4+2558,4= 5116,80/365=14,01|
|Yakacak yardımı yıllık : 2558,4/365= 7,00|
|Çocuk yardımı aylık: 20/30=0,66|
|Giyecek yardımı yıllık:2558,40/365=7,00|
|Yemek yardımı günlük: 10,00|
|Yol yardımı günlük: 5,00|
|Toplam günlük ücreti: 85,28 + 14,01 + 7,00 + 0,66 + 7,00 + 10,00 + 5,00 = 128,95|
Yani kıdem hesabında dikkate alacağımız günlük ücret 128,95-TL dir.
Kıdem tazminatı hesaplarken her yıl yayınlanan kıdem tazminatı tavanını geçip geçmediğimizin tespiti yapılmalıdır.
2019 yılına iş sözleşmesi son bulduğu için 2019 yılı kıdem tazminatı tavanı olan 6.017,60-TL dikkate almamız gerekecektir.
Kıdem tazminatı tavanı geçip geçmediğimizin hesabı
128,95 x 30 =3868,50 bu durumda kıdem tazminatı üst sınırını geçmediğimiz için hesaplamamızı bir yıllık kıdem tazminatı tutarımız olan 3.868,50 TL üzerinden yapacağız.
Not: Eğer aylık giydirilmiş ücretimiz 6017,60 tl üzerinde olsaydı kıdem tazminatı tavanı üzerinden hesaplama yapamayacağımız için kıdem hesabımızda aylık brüt ücreti kıdem tazminatı tavanı olan 6017,60 olarak baz alacaktık.
30 x 128,95 =3.686,50 bir yıllık kıdem tazminatı tutarımızdır.
1 yıllık kıdem tazminatı tutarımız 3868,50 ise bir günlük tutarı bulmak için 3868,50/365 = 10,59
1 Günlük kıdem tazminatı tutarımız 10,59 denk geliyorsa ve bizim 555 gün kıdem günümüz var ise o halde kıdem tazminatımız 555 x 10,59 = 5877,45 olur
Bu tutar brüt kıdem tazminatımızdır. Kıdem tazminatı hesabında gelir vergisi kesintisi yapılmaz ancak 0,00759 oranında damga vergisi kesintisi olur.
5877,45 * 0,00759 =44,60 damga vergimizdir
Net ödenecek kıdem tazminatı tutarımız= 5877,45 – 44,60 = 5.832,85-TL dir.
1- Kıdem tazminatı alma şartları nelerdir?
Kıdem tazminatı verilme şartları nelerdir, aşağıda maddeler halinde yer almaktadır. Ancak aşağıda yer alan şartlar oluşmuş olsa da işçinin 1 yıllık çalışma süresi dolmadıysa kıdem tazminatına hak kazanamayacaktır.
- İşverenin haklı bir neden göstermeden işçiyi işten çıkarması.
- İşçinin ölümü
- İşçinin emeklilik nedeniyle işten ayrılması
- İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranması.
- İşverenin işçiye kötü muamele yapması.
- İşverenin veya işyerinde çalışan diğer kişilerin kadın işçiye tacizde bulunması.
- İşyerinde işçiye mobbing uygulanması yani baskı kurulması, yıldırılması.
- İşveren tarafında işçiye onuru kırıcı hakaret varan ifadeler kullanması.
- İşçinin ücretinin sözleşmede yer alan sürelerde ödenmemesi bunun çok sık tekrar etmesi.
- Ücretin eksik ödenmesi.
- İşverenin iş sözleşmesine aykırı davranması.
gibi bir çok sebep sayılabilir yani en genel ifadeyle paragrafın başında da yazdığımız gibi işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı her türlü tutumunu işçi gerekçe göstererek işten ayrılabilir ve kıdem tazminatına hak kazanır.
- İşçinin sağlık nedenleriyle işten ayrılması
- İşçinin o işyerinde çalışamayacağına ilişkin sağlık raporu alması
- işyerinde çalışanlarda yada işverende bulaşıcı hastalık olması.
- O işyerinde çalışmak, çalışanın sağlığı açısından tehlike oluşturuyorsa.
Askerlik nedeniyle işten ayrılmak
İşçinin askere gitmek için işyerinden ayrılması ve işverene askere sevk belgesini vermesi kıdem tazminatı alması için yeterlidir.
Kadın işçinin evlenmesi nedeniyle işten ayrılması
Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde işyerinden ayrılması kıdem tazminatı almak için geçerli bir nedendir. Ancak burada süre çok önemli evlilik tarihinden itibaren bir yıl içerisinde çıkması gerekmektedir aksi halde bir yıl geçtikten sonra evlilik nedeniyle işten çıkarsa kıdem tazminatı hakkını kaybeder.
15 yıl 3600 gün kuralına istinaden işten ayrılma
08.09.1999 yılında önce sigorta girişi olan kişilerin 15 yıl sigortalılık süresini doldurmaları ve 3600 gün pirim ödemesini gerçekleştirmeleri durumunda SGK dan alacakları yazıyı işverene vererek işten ayrılıp kıdem tazminatı hak edeceklerdir.
2– Belirli süreli iş sözleşmesine tabi çalışan işçilerin iş sözleşmesi son bulması halinde kıdem tazminatına hak kazanabilir mi
İş kanununda kıdem tazminatı hak etmek açısından belirli veya belirsiz süreli iş sözleşmesi ayrımı yapılmamıştır. Yargıtay kararlarına göre iş sözleşmesi kıdem tazminatına hak kazanılacak şekilde sonlandırılmışsa o sözleşmenin süresinin bir önemi yoktur. Sürenin önemi ancak şu şekilde önemlidir, sözleşme süresi bitmesi halinde son bulmuşsa ve ikinci bir belirli süreli iş sözleşmesi yapılmayacaksa işçi işten hangi tarihte çıkarılacağını bildiği ve bilerek çalıştığı için kıdem tazminatı alamayacaktır.
Ancak eğer işveren iyi niyet kurallarına aykırı davranıp devamlı suretle kıdem tazminatı ödememek için belirli süreli iş sözleşmesiyle işçi çalıştırıyorsa bu durumda zincirleme iş sözleşmesi kavramı ortaya çıkacak ve işçi kıdem tazminatına hak kazanacaktır.
3- İşçinin ölümü halinde kıdem tazminatını mirasçılar alabilir mi?
İş kanununda yer alan ifadeye göre işçinin ölümü halinde yalnızca kanuni mirasçılara tazminat ödenecektir, kıdem tazminatı atanmış mirasçılara ödenmemektedir.
4- İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
İstifa eden işçiler yukarıda sayılan evlilik, askerlik, emeklilik, zorlayıcı, sağlık gibi sebepleri öne sürerek istifa etmeleri halinde kıdem tazminatına hak kazanırlar ancak bunların dışında bir nedenle istifa etmeleri halinde kıdem tazminatını hak edemezler.
5- İşçinin askerliği yapma şekli kıdem tazminatı almasını etkiler mi?
Anayasal bir zorunluluk olarak vatandaşlık görevi olan askerlik hizmetini yapmaya gidecek olan işçinin bu hizmeti yedek subay, kısa veya uzun dönem olarak yapacak olması ya da bedelli olarak askere gitmesi bu zorunluluğu değiştirmemektedir bu nedenle işçi hangi statüde askere giderse gitsin işten ayrılması durumunda kıdem tazminatı almaya hak kazanacaktır.
6- İşyerinde ki greve katılan işçinin çıkarılması sonucu işçi kıdem tazminatı alabilir
Sendikalar ve toplu iş sözleşmesi kanununa göre kanun dışı grev yapılması ve işçinin bu greve katılması tazminatsız olarak işten çıkarılması için geçerli bir nedendir, ancak işçinin kanuni olarak hak tanınmış bir greve katılması sonucu işten çıkarılması kıdem tazminatı almaya hak kazandırır.
7- Kıdem tazminatı zaman aşımına tabi midir ?
İş kanununda kıdem tazminatının zaman aşımı ile ilgili herhangi bir hüküm yer almamaktadır ancak borçlar kanununun 146. Maddesi uyarınca kıdem tazminatı talep hakkı 10 yıllık zaman aşımına tabidir. Zaman aşımının başlangıç tarihi iş sözleşmesinin son bulduğu tarihtir bu tarihten itibaren 10 yıl geçtikten sonra kıdem tazminatı alacağı, zaman aşımını kesen bir neden olmadıkça dava edilemez.
8- İşçinin ölüm biçimi kıdem tazminatı almayı etkiler mi ?
İşçinin ölümünün gerçekleşme şekli kıdem tazminatı alma hakkını değiştirmemektedir. İşçi işyerinde çalışma halinde ölmesi durumunda da mirasçıları kıdem tazminatına hak kazanacaktır, işyeri dışında iş ile ilgili olmayan herhangi bir nedenden dolayı ölmesi durumunda da kıdem tazminatına hak kazanacaktır. Hatta öğretiye göre işçinin intiharı durumunda dahi mirasçılarına kıdem tazminatı ödenmesi gerekmektedir. Ancak Yargıtay aldığı bazı kararlarda işçinin kusurlu davranışı ile kendi ölümüne neden olması bu davranışı aynı zamanda işveren açısından sözleşmeyi derhal feshetme olanağı tanıyorsa, işçinin kıdem tazminatını hak edemez.
9- Kıdem tazminatı hesabına dahil edilecek ek ödemeler nelerdir ?
Kıdem tazminatı hesabına dahil edilecek ödemeler, bir fiil işçiye ödenen ek ödemeler olmalıdır. Arızi olarak yapılan ödemeler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmayacaktır.
Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacak ek ödemelere örnek olarak; ikramiyeler, devamlı ödenen primler, kasa tazminatı, erzak yardımı, giyecek içecek yardımı, aile yardımı, yakacak yardımı diye sıralayabiliriz.
Arızi ödemelere örnek vermek gerekirse; hafta tatili ücreti, genel tatil ücreti(bu ödemeler zaten aylık ücretin içerisinde hesaplandığı için tekrardan kıdem hesabında dikkate alınmaz) teşvik primi, özendirme ikramiyesi, bayram harçlığı gibi sıralayabiliriz.
Yargıtay kıdem tazminatında hesaba katılacak ek ödemeleri tespit ederken dört temel kriteri dikkate almaktadır bunlar;
a-Para ile ölçülen menfaat olması
b-Sosyal yardım amacıyla bağlanmış olması
c-Devamlı olarak sağlanmış olması
d-Biifiil olarak sağlanmış olması
Yukarıda sayılanların gerçekleşmesi durumunda alınan ek ödeme kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacaktır.
10- Raporlu yada ücretsiz izinli olan işçinin kıdem tazminatı hesabında bu süreler dikkate alınır mı ?
Kıdem tazminatına hak kazanılan bir yıllık süre fiilen çalışılan süre olarak değerlendirilmemektedir önemli olan işçinin giriş ve çıkış tarihleri arasında ki bir yıllık süredir. Bir yıllık sürenin içerisinde işçinin izinli, raporlu günleri olabilir ve bunlar kıdem süresinin hesabında dikkate alınması gerekir. Ancak yargıtayın görüşüne göre raporlu yada izinli olarak geçirilen sürenin makul sınırlar içerisinde olmaması halinde kıdem tazminatı hesabında bu süreler dikkate alınmamalıdır.
Bu makul sürenin ne olduğuna örnek verecek olursak; 2 yıllık kıdemi olan bir işçinin 8 aylık raporu olması durumun da kıdeme dahil edilecek süre şu şekilde hesaplanacaktır, işçinin kıdemine göre bulunan bildirim süresinin iki katı dikkate alınacaktır. 2 yıl kıdemi olan işçinin bildirim süresi 6 hafta olmaktadır bunun iki katı 12 hafta eder yani 8 aylık raporda hesaba katacağımız süre 12 haftalık süre olması gerekmektedir.
11- Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçirilen süre kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır mı ?
Aynı işverene ait farklı işyerlerinde çalışması bulunan işçinin her bir yerde geçirdiği sürelerin toplamı kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacaktır. Farklı işverene ait olan işyerlerinde ki çalışmaların birleştirilmeyecek ve kıdem hesabına dahil edilmeyecektir.
12-Kısmi süreli çalışmada kıdem süresi nasıl hesaplanır ?
Yargıtaya göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan bir işçinin kıdem tazminatı hesabına esas kıdem süresinin belirlenmesinde, iş sözleşmesinin başlangıcı ile sona ermesi arasında ki çalışılan ve çalışılmayan gün ayrımı yapılmaksızın tüm süreler göz önüne alınmalıdır.
13-Çıraklıkta geçen süreler kıdem tazminatında dikkate alınacak mıdır ?
Uzun vadeli sigorta primi yatırılan ancak çıraklık statüsünde çalışan işçinin bu süreleri kıdem tazminatında dikkate alınabilirken, uzun vadeli sigorta primi yatırılmadan sadece kısa vadeli sigorta primi yatırılarak çıraklıkta geçirilen süreler kıdem hesabında dikkate alınmayacaktır.
14- Askerlikte geçen süre kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacak mıdır ?
Yargıtaya göre işyerinde çalışırken kıdem tazminatını almadan askere gitmiş ve askerlik dönüşü aynı işyerinde çalışmaya başlamış bir işçinin arada geçirdiği o askerlik süresini sosyal güvenlik kurumuna borçlanılması halinde askerde geçirdiği süreler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması gerekmektedir.
15- Kıdem tazminatı ne zaman ödenmelidir ?
Kıdem tazminatı işçinin kanundan doğan ve parayla ölçülebilir bir menfaati olduğundan, iş sözleşmesi sonra erer ermez hemen ödenmelidir. Aksi taktirde işçi kıdem tazminatı için faiz hesaplanmasını isteyebilir.
16 Kıdem tazminatı taksitle ödenebilir mi ?
Bu olay tamamen işçi ve işveren arasında ki anlaşmaya bağlıdır şayet işveren işçinin kıdem tazminatını hemen ödemez ise ve işçi bunu dava konusu yaparsa ödemenin doğduğu andan ödeme yapılacak ana kadar geçen sürede mevduata uygulanan en yüksek faiz oranıyla işçinin kıdem tazminatı ödenmesi gerekir.
17- Kıdem tazminatı çek veya senetle ödenebilir mi ?
Kıdem tazminatı ödeme zamanı iş sözleşmesinin sonra erdiği andır. Ancak işçi ve işverenin karşılıklı anlaşması sonucu ileri tarihli çek veya senet ile kıdem tazminatı ödenebilmektedir. Yargıtayda bir çok kararında ödemenin çek veya senetle yapılabileceğini kabul etmiştir.
Aykut Okan YAŞA
Mali müşavir