Halk inanışlarında, ölümü önceden haber veren alametler arasında, hayvanlarla ilgili olanlar büyük bir yer kaplamaktadır. Hayvanların insanlarda bulunmayan bazı yetenekleri, sezgi güçleri, fiziksel özellikleri, uğurlu ya da uğursuz sayılmaları, bu tür inançların oluşmasında ve evrensel bir çizgiye erişmesinde büyük bir rol oynamıştır. Hayvanların ötüşleri, ulumaları, kişnemeleri, böğürmeleri, belli hareketleri, uçuş yönleri, alışılmışın dışındaki davranışları; yaklaşan bir ölümün ön belirtisi ve işareti olarak yorumlanmaktadır. Öyle ki, bu tür belirtileri gören ya da duyan kimse gizli bir korkuya kapılarak tedirgin olmakta, geleceğine inandığı felâketi uzaklaştırmak ya da önlemek için bir takım yollara bile
başvurmaktadır.
Bu gibi hayvanlar içerisinde, ölümün habercisi olarak kabul edilenler şunlardır:
- Evcil hayvanlar: Köpek, kedi, at, koyun, keçi, inek, öküz.
- Yabanıl hayvanlar: Tavşan, tilki, kurt, çakal, yarasa, yılan.
- Kümes hayvanları: Horoz, tavuk, kaz.
- Yabanıl kuşlar: Baykuş, karga, leylek.
Köpeklerin Ölüm Habercisi Davranışları
Evcil, sadık ve sezi yeteneği çok gelişmiş olan köpek, bu özelliklerinden dolayı halk inançlarında ölümü haber veren bir hayvan olarak kabul edilmektedir. Köpek, sadece ulumasıyla değil, uluma biçimi, uluma zamanı, uluduğu yer ve yönle de ölümü haber vermektedir.
Uluma biçimiyle:
- Uzun uzun ulursa.
- Acı acı ulursa.
- Sürekli ulursa.
- Sık sık ulursa.
Uluma zamanıyla:
- Sabaha karşı ulursa.
- Geceleyin ulursa.
Uluduğu yer ve yönle:
- Bir eve yakın ulursa.
- Yüzünü belli bir eve çevirip ulursa.
- Mahalle arasında ulursa.
- Kapı önünde ulursa.
- Ağzını gökyüzüne çevirerek ulursa.
Bulgarlar köpek ulumasının hastalığı ya da ölümü işaret ettiğini söylerler. Aynı inanışa Slavlar arasında da sık rastlanır.
Polonyalıların inanışına göre, eğer bir köpek ulur ya da toprağı eşerse eve ölüm geliyor demektir.
Doğu Prusya’da, içinde hasta bulunan bir eve karşı uzun uzun uluyan köpek, o kimsenin öleceğini bildiriyor diye yorumlanır. Eğer bir köpek yavrusu başını bir evin kapısına dayayarak sık sık yatarssa, o yıl evden bir kişi ölecektir.
Bu durum karşısında, baş vurulan korunma yolları şunlardır:
Uluyan köpek:
- Kovalanır
- Taşlanır
- Önüne ekmek doğranır
- “Başını ye!” denir
Köpeğin, ölümü ve başka felâketleri önceden haber verici özelliği
hakkında temelde birbiriyle tutarlı ancak anlatımda çeşitlemeler gösteren halkın kendi yorum ve anlatılarından seçilen iki örnek ise şu şekilde:
“Köpek uluduğu zaman Azraili görür, ev sahibine haber vermek istermiş. O gece ya da sabahı ölüm olayı mutlaka gerçekleşirmiş (Merzifon)
“Tortum vadisindeki bir köyde yaşayan yaşlı bir kadın, dişi bir köpeğin, yavrularını alarak dağa çıktığını görmüş. Kadın, durumu köylülere anlatarak, onların da dağa çıkmalarını öğütlemiş; yoksa köyün başına bir felaket geleceğini söylemiş. Ancak köylüler kadının söylediklerine kulak asmamışlar. Çok geçmeden; dağda oluşan bir heyelan sonucu, içinden dere akan vadinin önünü kapanmış. Bunun sonucu olarak dere taşmış ve köyü sular altında bırakmış. Bu faciadan yaşlı kadından başka kimse ağ kurtulamamış. (Hopa)