Akne, beyaz uçlar, siyah noktalar, sivilceler, kist ve nodüller ile sonuçlanan, kronik, iltihaplı bir deri hastalığıdır. Tehlikeli değildir, ancak cilt üzerinde izler bırakabilir. İnsan cildi, cilt altındaki yağ bezlerine bağlanan gözeneklere sahiptir. Foliküller bezleri gözeneklere bağlarlar. Foliküller, sıvı üreten ve salan küçük keselerdir.
Bu bezler sebum adı verilen yağlı bir sıvı üretir. Sebum ise ölü cilt hücrelerini foliküllerden cildin yüzeyine taşır. Küçük bir kıl folikül yoluyla cildin dışına doğru büyür. Akne, bu foliküller bloke olduğunda (tıkandığında) büyür ve yağ cildin altında birikir. Yüz, sırt, göğüs, omuzlar ve boyun bölgesi akneye en meyilli olan bölgelerdir.
Cilt hücreleri, sebum ve kıllar bir arada tutunabilir. Bu durumda bakterilerle enfekte olur ve şişme sonuçlarına neden olur. Şişlik oluşmaya başlayınca akne gelişmeye başlar. Propionibacterium acnes (P. acnes) ciltte yaşayan ve aknelerin enfeksiyonuna katkıda bulunan bakterilerin adıdır. Araştırmalar akne şiddetinin ve sıklığının bu bakterilerin durumuna bağlı olduğunu ileri sürmektedir. (1)
Akne Belirtileri
Akne nasıl anlaşılır? Akne başlangıcı neredeyse vücudunuzun herhangi bir yerinde bulunabilir. Genellikle yüz, sırt, boyun, göğüs ve omuzlarında gelişme eğilimi göstermektedir.
Akneniz varsa, tipik olarak beyaz veya siyah görünümlü akneleri fark edeceksiniz. Siyah noktalar cildinizin yüzeyinde açıktır ve oksijenin etkisi nedeniyle siyah bir görünüm kazanırlar. Beyaz noktalar ise cildinizin yüzeyinin hemen altında toplanır ve beyaz bir görünüm kazanır.
Aknenin görülen en yaygın lezyonları siyah noktalar ve beyaz uçlardır. İnflamatuvar lezyonların cildinizde yara izine neden olma olasılığı daha yüksektir.
- Papüller küçük kırmızıdır. Bunlar iltihaplı veya enfekte olmuş kıl foliküllerinin neden olduğu şişliklerdir.
- Püstüller, uçları sızlayan küçük kırmızı sivilcelerdir.
- Nodüller cilt yüzeyinin altında bulunan katı, genellikle ağrılı topaklardır.
- Kistler, cildinizin altında bulunan, irin içeren ve genellikle ağrılı olan büyük topaklardır. (2)
Akne Nedenleri
Akne neden olur? Akne, cilt yüzeyindeki küçük gözenekler tıkandığında ortaya çıkmaktadır. Her gözenek bir folikül açar. Bir folikül bir kıl ve bir yağ bezi içerir. Bez tarafından salınan yağ, eski cilt hücrelerinin çıkarılmasına yardımcı olur ve cildinizi yumuşak tutar. Bezler çok fazla yağ ürettiğinde, gözenekler tıkanabilir. Kir, bakteri ve hücreler biriktirir.
Akne özellikle gençlerde yaygındır, ancak herkes akne problemi yaşayabilir. Akneyi tetikleyebilir bazı faktörler ise şunlardır:
- Genetik faktörler
- Cildi yağlandıran hormonal değişiklikler (ergenlik, menstrüel dönemler, gebelik, doğum kontrol hapları veya stres ile ilişkili olabilir)
- Yağlı kozmetik ürünleri ve saç ürünleri kullanma
- Bazı ilaçlar (steroidler, testosteron, östrojen ve fenitoin gibi)
- Çok terleme ve neme maruz kalma
Araştırmalar, çikolata, fındık ve yağlı gıdaların akneyi tetiklediğini de göstermektedir. Bununla birlikte, rafine şekerler veya süt ürünleri açısından yüksek olan diyetler, bazı insanlarda aknenin nedeni olabilmektedir. (3)
Akne Tedavisi
Akne nasıl geçer? Akne tedavisi, aknenin hafif, orta veya şiddetli bir akne olup olmadığına bağlı olarak değişmektedir. Bazen doktorunuz, en iyi sonuçları elde etmek ve ilaç dirençli bakterilerin gelişmesini önlemek için birkaç tedavi yöntemini birleştirebilir.
Tedavi, göğüs veya sırt gibi bölgelerde bulunan aknelere veya bazen cildin tüm alanlarına topikal olarak uygulayabileceğiniz losyonları veya jelleri içerebilmektedir. Ayrıca ağız yoluyla ilaçlar (oral ilaçlar) da alabilirsin. (4)
Akne Ameliyatı
Sıklıkla kullanılan akne ameliyatı kitle eksizyonu olarak bilinmektedir. Bu işlemde inatçı aknelerin içindeki irin temizlenmektedir. Diğer tedaviler arasında ise lazer tedavileri ve kimyasal peelingler bulunmaktadır. (5)
Akne için hangi doktora gidilir?
Dermatoloji, cilt hastalıkları ve tedavisiyle ilgilenen tıp dalıdır. Bu nedenle, akne teşhisi ve tedavisi için bir dermatolog yani cilt hastalıkları uzmanına başvurabilirsiniz. (6)
Akneye Ne İyi Gelir?
Akne Bitkisel Tedavisi
Karbonat: Karbonat cilt üzerinde nazik bir eksfoliye edici olarak çalışır. Böylece, gözenekleri açar ve ölü cildi temizler. Aynı zamanda cildin pH dengesini düzenlemeye de yardımcı olur. Hafif antiinflamatuar ve antiseptik özelliklere sahiptir. Tüm bu özellikler karbonatı akne temizliği için mükemmel bir çare haline getirmektedir.
Yulaf: Yulaf ezmesi akne problemini azaltmada oldukça faydalıdır, çünkü cildinizin gözeneklerini temizler ve fazla yağ emer. Artı olarak, peeling özelliği görerek cildi pul pul döker. (7)
Kil: Kil cildinizi aşırı kurutmadan fazla yağı emer. Böylece gözenekleri açarak yağlı ve akneye eğilimli cilde yardımcı olur.
Limon: Asidik özelliği akne tedavisinde çok yararlı olabilir. Limon, gözeneklerde biriken kirleri temizleyecek ve sebumu sertleştirir. Cilt için günlük olarak kullanabilirsiniz, ancak cildi çok kurutursa iki veya üç günde bir kullanın. (8)
Çay ağacı yağı: Akne için diğer popüler olan tedavi yöntemlerinden biri de çay ağacı yağıdır. Bu yağ bir antiseptik gibi davranır ve gözenekleri dezenfekte eder. Buna ek olarak, akneye neden olan bakterileri öldürmeye de yardımcı olur. (9)
Portakal kabuğu: Portakalda bulunan asidik özellik ve yüksek C vitamini, onu akne için mükemmel bir çare haline getirir. Portakal suyunun yanı sıra kabuğunu da kullanabilirsiniz, ancak kabuk daha etkili olabilir.
Aloe vera: Aloe vera bitkisinin yatıştırıcı ve antiinflamatuar özellikleri akne tedavisinde çok derece etkilidir. Aloe vera jeli, akne kaynaklı yaraların iyileşmesine de yardımcı olabilmektedir. (10)
Elma sirkesi: Elma sirkesi birçok çeşit bakteri ve virüsle mücadele edebilme yeteneğine sahiptir. Aknelere neden olan P. acnes bakterisini öldürmede de son derece etkili olabilmektedir. (11)
Domates: Domates antioksidan özellikleri ile bilinir ve C Vitamini, A ve K bakımından da zengindir. Tüm bu özellikler aknelerden kurtulmanıza yardımcı olur.
Bal: Bal, antibakteriyel ve antiinflamatuar ajan olarak bilinir ve akne için en iyi evde tedavi yöntemlerinden biridir. Enfekte bakterileri öldürür ve akneleri önler.
Sarımsak: Sarımsak çinko, kükürt, allisin ve kalsiyumdan oluşur ve bu nedenle cildi temizlemek için bir antifungal ve antibiyotik olarak çalışmaktadır. Bu nedenle, akneler için mükemmeldir. (12)
Akne Evde Tedavi Yöntemleri
Buz: Buz, kızarıklık, şişlik ve aknelerin iltihaplanmasını hızla bir şekilde azaltabilmektedir. Etkilenen bölgedeki kan dolaşımının iyileştirilmesine, cilt gözeneklerinin sıkılaştırılmasına, deride biriken kir ve yağın giderilmesine yardımcı olur. Buz küplerini veya ezilmiş buzu kullanabilirsiniz.
- Buzu bir parça beze sarın ve etkilenen cilt bölgesinde birkaç saniye tutun.
- Birkaç dakika bekleyin ve işlemi tekrarlayın. (13)
Diş macunu: Dişlerini temizlemek için her sabah kullandığınız diş macunu akneleri de hızla bir şekilde tedavi etmek için kullanılabilir. Buz tedavisini uyguladıktan sonra kullanılabilecek en iyi yöntemdir. Beyaz diş macunu kullanmalısınız; jel diş macunu kullanmaktan kaçının.
- Yatmadan önce etkilenen cilt bölgesi üzerine beyaz diş macunu uygulayın.
- Sabah yüzünüzü su ile yıkayın.
İsterseniz, bu işlemi gündüz de tekrarlayabilirsiniz. Sadece diş macununun akne üzerinde en az yarım saat kalmasını sağlayın. (14)
Buhar: Cilt akne ve sivilcelere eğilimli ise buhar banyoları oldukça yardımcı olabilmektedir. Buhar gözeneklerinizi açar ve cildinizin nefes almasını sağlar. Böylece, enfeksiyona veya inflamasyona neden olabilecek yağlara, kirlere ve gözeneklere tutulan bakterilerin atılmasına yardımcı olur.
- Büyük bir kabı sıcak su ile doldurun ve buharın yüzünüzle birkaç dakika temas etmesine izin verin.
- Yüzünüzü ılık su ile durulayın ve kuruttuktan sonra yağsız bir nemlendirici uygulayın. (15)