Uyurgezerliğe nelerin sebep olduğunu keşfetmek, onu yenme yolundaki ilk adımdır.
Uyurgezerliğe neler sebep olur, ve kimler bundan daha çok muzdarip olur? Genelde bu durumla günlük hayatta bir mizah içeriği olarak karşılaşıyor olsak da, uyurgezerlikle yaşamak zorunda olan veya bu durumdan muzdarip olan biriyle birlikte yaşamak zorunda kalan insanlar için hiç de gülünecek bir mesele değil. 2015 yılında JAMA Pediatrics dergisinin yayınladığı bir araştırma, iki ila on üç yaş aralığındaki çocukların %29’unun bir takım uyurgezerlik ataklarıyla karşılaşabileceğini ve on ila on üç yaşları arasında da bu olayların oldukça sıklaşabileceğini ortaya koymuştur. Fakat Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi’nin yaptığı bir araştırmanın, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki yetişkinlerin %3,6’sının -yada sekiz milyondan fazla insanın- düzenli olarak bu sıra dışı olayla karşı karşıya kaldığını tahmin etmesiyle birlikte, bu durumun yetişkinlerde de yaygın olduğu görülmüştür.
Danışman nörolog ve uyku doktoru Dr. Angus Nisbet Live Science ile yaptığı bir röportajda “Uyurgezerliğe sebep olan şey anksiyete ve stresten, doğrudan uyku hijyeni ve genetiğe kadar her şeyden kaynaklı olabilir ve genellikle çocuklarda daha yaygın olsa da, yetişkinlikte oldukça ciddi bir probleme dönüşebilir.” dedi.
UYURGEZERLİK NEDİR?
Sleep Foundation’a göre, uyurgezerlik, veya tıptaki adıyla “somnambulizm”, derin uyku sırasında gerçekleşen ve çoğunlukla hala uykudayken yürüme veya bir takım diğer davranışların sergilenmesiyle sonuçlanan bir davranış bozukluğudur.
Gece terörü, diş gıcırdatma ve altını ıslatmanın yanı sıra, uyurgezerlik de “parasomnias” adı verilen bir grup uyku bozukluklarından biridir ve genellikle uykunun derin aşamasında veya “yavaş dalga” uykusu olarak da adlandırılan, gecenin ilk üçte birinde meydana gelen bir aşamada gerçekleşir.
Bir uyurgezerlik atağı yaşandığında, uyuyan kişi yataktan çıkıp odanın veya evin içinde gezmeye başlamadan önce, gözlerini açıp şaşkın bir ruh hali içerisinde görünebilir. Uyanıkken sahip oldukları tam bir bilinçten yoksun olsalar da, pencereleri açmaktan yemek yemeye, giyinmeye ve odanın düzenini değiştirmeye kadar, gün boyunca rutin olarak gerçekleştirdikleri türden davranışlarla meşgul olabilirler. Hatta alışılmadık yerlerde bile idrara çıkabilirler. Dr. Nisbet, “Aslında uyurgezerlik, derin uykudan tamamlanmamış bir uyanma halidir. Beynin bir kısmı, örneğin motor becerilerini etkinleştiren bazı kısımlar gibi, uyanıktır fakat diğer kısmı hala derin uykudadır.” dedi.
Çoğunlukla, yaşanan bu ataklar nadiren birkaç dakikadan daha fazla sürer. Ancak 2018’de Current Biology dergisi ciddi uyurgezerlik vakalarının birkaç saatten daha fazla sürdüğünü bildirdi.
UYURGEZERLİĞE NE SEBEP OLUYOR?
Çoğu durumda, uyurgezerler genetik olarak acı çekmeye diğer insanlara oranla daha meyillidirler. Sleep Foundation, ebeveynlerinde herhangi bir uyurgezerlik olayına rastlanmayan çocukların yaklaşık %22’sinin uyurgezer olabileceğine dair bir tahminde bulundu. Fakat bu oran, bir ebeveynin bu durumu tecrübe etmesi durumunda %47’ye kadar çıkarken, her iki ebeveynin de bunu yaşadığı takdirde %61 ve bundan daha da yüksek bir orana ulaştığı görüldü.
Uyurgezerlik en çok çocukluk döneminde yaygın olarak rastlanırken, ergenlik çağında bu durum zamanla seyrekleşir. Eğer bir yetişkinseniz ve hala uyurgezerliğe eğiliminiz varsa, özellikle uyku yoksunluğu ve stres/anksiyeteden muzdaripseniz, uyurgezerlik ataklarının gerçekleşme olasılığının ve sıklığının arttığına şahit olabilirsiniz. Kafa veya beyin yaralanmalarının etkileriyle birlikte, bazı ilaçlar, alkol tüketimi, veya yatmadan önce mesanenin dolu olması uyurgezerliğin meydana gelme ihtimalini artırır. Bir süreliğine otelde kalmak gibi uyku ortamının değişmesi bile uyurgezerlik atağına yol açabilir. İngiltere’deki London Bridge Hastanesi’ndeki London Bridge Uyku Merkezi Klinik Fizyologlarından Samantha Briscoe, Live Science ile gerçekleştirdiği bir görüşmede “Gece boyu telefonunuza yağan bildirimler gibi, uykunuzu bölen herhangi bir şey bir uyurgezerlik atağını tetikleyebilir.” dedi.
Ayrıca, bir takım psikolojik sorunları olan insanlar da uyurgezerliğe daha eğilimlidir. Dr. Nisbet bu konuyla alakalı “Psikiyatrik rahatsızlıkları veya travma sonrası stres bozukluğu yaşayan hastaların gece boyunca sıklıkla kabuslar gördüğünü ve bunun da çoğunlukla uyurgezerliğe yol açtığını” söyledi.
UYURGEZERLİK TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?
Uyurgezerlik konusunda endişeleriniz varsa, ilk fırsatta doktorunuza danışmalısınız. Diğer uyku bozuklukları veya panik atak olasılığını bile ortadan kaldırmak için sizi fiziksel bir muayeneye tabi tutabilir. Eğer başka birisiyle birlikte yaşıyorsanız, onu sizin uyku davranışlarınızla alakalı bilgilenmesi için doktorunuzla görüşmesini teklif edebilirsiniz, ve aile geçmişinizde uyurgezerlik vakasına rastlanmışsa, bundan da bahsetmeyi unutmadığınızdan emin olun. Uzmanların uykunuz sırasında kanınızdaki oksijen seviyesinden, kalp atış hızınıza, göz hareketlerinizden beyin dalgalarınıza kadar her şeyi kaydettiği ve gözlemlediği bir gece çalışması veya polisomnografi de, hangi tedaviye ihtiyacınız olabileceğini belirlemede yardımcı olabilir.
Dr. Angus Nisbet’in de açıkladığı gibi, uyku hijyeninizi iyileştirmeniz de oldukça önemlidir. “Yatmadan önceki son bir saat sakin bir ruh hali içinde olmanız gerekir.” dedi. “Bu nedenle de, elektronik cihazların yaydığı mavi ışıktan ve diğer uykunuzu kaçıracak şeylerden kaçınmaya çalışın. Bu, uykuya dalmanızı kolaylaştıracağı gibi; kaliteli bir uyku çekmenizi de sağlar.”
Uyurgezer bir bireyin davranışları yalnızca kendisinin ve ailesinin hayatını zorlaştırmakla kalmıyor, ayrıca bu durum tehlikeli bir hal de almaya başlıyorsa, tedavi zorunlu hale gelir. Örneğin 2010 yılının Haziran ayında, The New York Times görünüşe göre gece kendini asan ve New York’taki evinde ölü bulunan Tobias Wong adındaki genç bir tasarımcı hakkında bir haber yayınladı. Wong’un geçmişinde ciddi uyurgezerlik vakaları oldukça büyük bir yer kaplıyordu ve partneri bu tür bir olay sırasında kendi canına kıydığına ikna olmuştu.
Uyurgezerliği tedavi etmek için kullanılan yaygın bir teknik, uyurgezerin uyurgezerliğe başlamadan 15 dakika önce uyandırılmasıdır. Daha sonra tekrar uykuya dalmalarına izin verilmeden önce 5 dakika daha uyanık tutulurlar. Bu işlem uyku düzeni nihayet bozulana kadar birkaç gece daha tekrarlanır. Ayrıca hipnoz da son zamanlarda git gide popüler olan bir yöntemdir.
Peki uyurgezer biriyle karşılaşırsanız, siz ne yapmalısınız? İnanılanın aksine, bir uyurgezeri uyandırmak tehlikeli değildir, özellikle uyandıklarında şaşkın olacakları ve tamamen kendilerine gelmeleri dakikalar alacağından dolayı. Bununla beraber, böyle bir durumla karşılaşmanız durumunda yapabileceğiniz en iyi şey, sakin bir ses tonuyla basit komutlar vererek onları yavaşça yatağa doğru götürmek olacaktır. Bu, en azından onlarla iletişim kurmaya çalışmaktan çok daha kolay olacaktır.
Kaynak: What causes sleepwalking?