- Yaptırımlar ve tahkime elverişlilik - 11 Kasım 2022
- İtalya ve Türkiye Arasında Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunmasına İlişkin Anlaşma - 13 Eylül 2022
- Gıyabi tahkim yargılaması - 1 Ekim 2021
Hem tarihsel açıdan hem de fiili uygulamalarının bir kısmında, tahkim iki taraflı bir uyuşmazlık çözüm mekanizmasıdır: başka bir deyişle, bir davacı ve bir davalı olmak üzere iki taraf arasındaki uyuşmazlıklarla ilgilidir.
Yukarıdaki ikili yapı dikkate alındığında, İtalyan Medeni Usul Kanunu’nun 810. Maddesinde yer alan hakem heyetinin atanmasına ilişkin varsayılan kuralın, her bir tarafın bir hakem atamasını ve başkanın taraflarca atanan hakemler tarafından müştereken atanmasını öngörmesi tesadüf değildir.
Bununla birlikte, tahkim yoluna (özellikle uluslararası tahkime) sunulan uyuşmazlıklar, ilgili ilişkinin ikiden fazla tarafı olması veya tahkim anlaşmasının imzalanmasından sonra tarafların sayıca artması nedeniyle daha karmaşık bir yapıya sahip olabilir: örneğin, iki veya daha fazla halefin veya mirasçının tek bir tarafın yerine geçmesi durumunda veraset veya miras durumunda.
Çok taraflı tahkime ilişkin kurallar İtalyan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 816. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Bu hüküm, tarafların çok taraflı uyuşmazlıklarını tahkime götürme niyetlerini korumayı amaçlayan ve konuyla ilgili olarak akademisyenler ve içtihat hukuku tarafından ortaya konan ilkeleri kısmen yasalaştıran 2006 reformu ile getirilmiştir.
Birkaç kelimeyle, söz konusu hüküm çok taraflı tahkim yargılamasına şu şartlarla izin vermektedir: (i) tüm hakemler üçüncü bir tarafça atanır; veya (ii) tüm hakemler tüm taraflarca müştereken atanır; veya (iii) bir taraf bir veya daha fazla hakem atadıktan sonra, diğer taraflar da aynı sayıda hakem atar (veya atama için üçüncü bir tarafı görevlendirir). Aksi takdirde, yargılama davalı sayısı kadar davaya bölünür. Bununla birlikte, zorunlu dava arkadaşlığı (“litisconsorzio necessario”) durumunda, yani kanun tüm tarafların aynı davada yer almasını gerektiriyorsa (örneğin, çok taraflı bir sözleşmenin feshi veya çok taraflı bir sözleşmenin hükümsüz olduğuna ilişkin bir talep durumunda) davalar bölünemez. Sonuç olarak, bu durumda yargı yetkisi Devlet Mahkemelerine ait olacaktır.
Yukarıda bahsi geçen hüküm, doğru şekilde yorumlanması konusunda bazı şüpheleri beraberinde getirmektedir. Buna ek olarak, bu hükmün uygulanmasına ilişkin çok az emsal karar bulunmaktadır. Bu nedenle, konuyla ilgili iki yeni karar yorumlanmayı hak etmektedir. Bu kararlar, bir hakem heyeti (15 Ocak 2021 tarihli karar, İtalyanca metne buradan ulaşabilirsiniz) ve Milano Temyiz Mahkemesi (Milano Temyiz Mahkemesi, 29 Ocak 2021 tarihli karar, No. 286, İtalyanca metne buradan ulaşabilirsiniz) tarafından neredeyse aynı anda verilmiştir.
Sonuncu ile başlamakta fayda bulunmaktadır:
Temyiz Mahkemesi, bir hakem kararının iptal edilmesini amaçlayan davayı görmüştür
Tahkim yargılaması, bazı davacılar tarafından birkaç davalıya karşı başlatılmıştır. Davacılar bir hakem atamış, davalılardan ikisi sırayla başka bir hakem atamış, üçüncü davalılar ise bir hakem daha atamıştır. Davacılar ile hakem atayan iki davalı arasındaki yargılamada başkan nihayet İlk Derece Mahkemesi Başkanı tarafından atanmıştır. Bu aşamada, bir hakem daha atayan davalı davaya katılmış ve diğer hususların yanı sıra, hakem heyetinin uygun şekilde atanmadığını ve kanunun öngördüğü zorunlu katılma nedeniyle yargılamanın devam edemeyeceğini belirtmiştir.
Davacılar, İtalyan Medeni Kanunu’nun 1337 ve 1440. maddeleri uyarınca (özetle, bir sözleşme ve/veya müzakeresi ile bağlantılı belirli bir haksız sorumluluk türünü belirleyen) tazminat talep ediyorlardı. Davalılar ise, davacılar tarafından talep edilen sorumlulukla bağlantılı sözleşmeden önce akdedilen başka bir sözleşmenin hükümsüz ve geçersiz olduğunu ileri sürerek karşı dava açmışlardır. İkinci sözleşme (davalıların iddia ettiği sorumluluğun doğduğu sözleşme) sadece bir tahkim şartı içerirken, ilk sözleşmede herhangi bir tahkim şartı bulunmamaktaydı.
Hakem Heyeti, davacıların İtalyan Medeni Kanunu’nun 1337 ve 1440. maddeleri uyarınca açtıkları davanın zorunlu dava arkadaşlığına yol açmadığına ve Devlet Mahkemelerinin yargı yetkisine tabi bir konuya ilişkin karşı davanın tahkim yargılamasının devam edemeyeceği sonucunu doğurmadığına karar vermiştir. Bu bulguların bir sonucu olarak, Hakem Heyeti ön itirazları reddetmiş ve davanın esasını incelemiştir.
Davalılar davayı kaybetmiş ve Temyiz Mahkemesi’nden kararın iptalini talep etmiştir. Temyiz Mahkemesi bu talebi reddetmiştir.
Mahkeme bir yandan, İtalyan Medeni Kanunu’nun 1337 ve 1440. maddeleri kapsamındaki taleplerde zorunlu dava arkadaşlığı bulunmadığını teyit etmiştir.
Öte yandan, Mahkeme, davalıların karşı davasıyla ilgili olarak, sadece bu davanın açılmış olmasının tahkim yargılamasının devam edemeyeceği anlamına gelmediğini belirtmiştir. Gerçekten de, söz konusu karşı dava, geçersiz ve hükümsüz olduğu iddia edilen anlaşmanın tüm taraflarının zorunlu olarak davaya katılması sonucunu doğursa da, Hakem Heyeti (davada olduğu gibi) davacıların talebi ile ilgili olarak res judicata etkisine sahip bir karar ve davalıların karşı davası ile ilgili olarak res judicata etkisine sahip olmayan arızi bir karar (“decisione incidentale”) verebilir, zira İtalyan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 819. Maddesi bu şekilde hareket edilmesine açıkça izin vermektedir.
Temyiz Mahkemesi tarafından verilen karar, mevcut davada, hem İtalyan Medeni Kanunu’nun 1337 ve 1440. maddeleri ile İtalyan Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 816. ve 819. maddelerinin uygulanmasına ilişkin olarak salt hukuki açıdan hem de olası sonuçları açısından Hakem Heyeti tarafından verilen karar gibi doğru görünmektedir. Nitekim bu karar, esasa ilişkin bir kararın verilmesini engellemek amacıyla, sadece usuli bir itiraz yaratmak amacıyla, zorunlu dava arkadaşlığı anlamına gelmeyen bir iddiaya karşı, buna neden olan bir karşı dava açarak savunma yapmaktan ibaret olan filibustering taktiklerini caydırmaktadır. Bununla birlikte, özellikle zorunlu dava arkadaşlığı içermeyen talep ile zorunlu dava arkadaşlığı içeren karşı talep arasında daha sıkı bir bağlantı içeren davalar bakımından, bu konuda ve İtalyan Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 819. maddesinin uygulanması konusunda daha fazla ayrıntıya ihtiyaç duyulabilir.
Yukarıda bahsedilen karar da ilginç ve doğrusu tipik olmayan bir karardır.
Bu davada, davacı, asıl sözleşme ortağının mirasçıları olan iki davalıya karşı tahkim davası açmış (durum daha karmaşıktı, ancak karmaşıklığı konuyla ilgili değildir) ve özünde verilen taahhütlerin yerine getirilmediğini iddia etmiştir.
Davalılardan yalnızca biri hakem tayin etmiş ve davacı, İlk Derece Mahkemesi Başkanından diğer davalının yerine bir hakem tayin etmesini talep etmiştir. Başkan, ilk davalı tarafından atanmış olan aynı kişiyi atamıştır.
Davalılar, tahkim yargılamasının devam edemeyeceğini, zira davacı tarafından ileri sürülen talebin zorunlu dava arkadaşlığı içerdiğini ileri sürerek itiraz etmişlerdir.
Buna karşın, Hakem Heyeti, davacının talebinin zorunlu dava arkadaşlığı gerektirmediğini dikkate alarak, İtalyan Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 816. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca yargılamanın bölünmesi gerektiğine karar vermiştir.
Başka bir deyişle, bu karar, bir Hakem Heyeti tarafından davaya katılmanın niteliği (zorunlu olsun ya da olmasın) ve tahkim yargılamasının bölünmesi konusunda verilen nadir kararlardan biridir – İtalyan akademisyenler uygun olmasına rağmen bunun mümkün olduğundan bile şüphe etmişlerdir.
Ancak, görünüşe göre, Hakem Heyeti tarafından bir konu dikkatle incelenmemiştir: her iki davalı da – biri kendi seçimi ile diğeri ise Mahkeme Başkanının kararının bir sonucu olarak – aynı hakemi atamıştır. Sonuç olarak, bu davanın İtalyan Kanunu’nun 816. Maddesinde belirtilen koşulları yerine getirdiği söylenebilir. İtalyan Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun 816. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tek bir tahkim yargılaması yürütülmesi için gerekli koşulları karşıladığı söylenebilir. Hakem Heyeti tarafından benimsenen ihtiyatlı yaklaşım açıkça takdire şayandır; yine de, belirtmek gerekir ki bu konuda daha fazla ayrıntıya girilmesi uygun ve özellikle ilgi çekici olurdu.