Halley Kuyruklu Yıldızı
Kuyrukluyıldızlar, uygarlığın başından günümüze kadar gizemli cisimler olarak görülmüştür. Halley Kuyrukluyıldızı, bunların en önemlisi olarak bilinmektedir. Halley, güneş sisteminin en uzak yerinden gelip, güneşe doğru daralan, buzlu uykusundan uyanıp arkasından parlak bir görüntü bırakarak parlak bir gövde ve ışıklı bir kuyruktan oluşan birçok kuyruklu yıldızdan bir tanesidir. 76 yılda bir yörüngesini tamamlayarak, insan gözüyle dünyadan görülebilen tek kuyruklu yıldızdır. Halley Kuyrukluyıldızını çoğumuz ömrümüzde bir kez görebiliyoruz. İki kez görebilen insan sayısı çok azdır. Halley, eski Çinli gökbilimciler tarafından birçok defa kaydedilmiştir.
Çinli gökbilimciler, MÖ 240 tarihinden itibaren, Halley’in her görünüşünü kayıtlara geçirmiştir. Bu parlak yıldızın kendini göstermesi, geçmişte atalarımızı korkutmuş ve felaket habercisi olarak algılanmıştır. Halley’in keşfinden sonra kuyruklu yıldızlar daha sistematik bir şekilde, görüntülenmeye başlamıştır. 19. Yüzyılın ortalarından itibaren, gökbilimciler kuyrukluyıldızların gizemini yavaş yavaş çözmeye başladılar. İlk kez, 1950’de Fred Whipple tarafından ortaya sunulan bir teoriye göre, kaya, buz ve toz kütlelerinden oluşlar ve çapları 30 km olabileceğini söylemiştir.
Halley Kuyruklu Yıldızının Geçişleri
Birçoğu, amatör gökbilimciler tarafından olmak üzere, her yıl onlarca kuyrukluyıldız gözlemi yapılmaktadır. Bu kuyrukluyıldızların hemen hemen hepsi, keşfedilmiş olan kuyruklu yıldızların rutin yörüngesini tamamlaması sırasındaki dönüşü olarak bilinmektedir. Halley Kuyrukluyıldızı M.Ö. ki çağlarda ilk kez, Çinli gökbilimciler tarafından, kayıtlara geçirildiği bilinmektedir. Aynı zamanda, bir Babil tabletinde de söz edildiği söylemektedir. 1066 yılındaki, Hastings Savaşı sırasında da görülmüş ve Bayeux Duvar Halısına bu görüntü resmedilmiştir. 1301 yılındaki gözlemi sırasında ise Padova’daki Arena Şapeli’ duvarındaki Giotto’nun duvar resminde görülmüştür. 1682 yılında Edmond Halley Kuyrukluyıldızının yörüngesini hesaplayıp, geçiş periyodunun 76 yılda bir olduğunu keşfetmiştir.
1758 yılındaki geçişi ise Samuel Scoot tarafından resmedilmiştir. 1835’de ise Alman gökbilimci Friedrich Bassel tarafından çizilmiştir. İlk fotoğraflandığı tarih ise 1910 yılıdır. 1985-1986 kışında Halley’in geçişini bekleyen gökbilimciler bir uzay aracı ekibi ile hazırlanmıştı. Halley Kuyrukluyıldızının çekirdeğinin görüntüsünü, televizyon kameraları 3200 kilometre uzaklıktan çekti. Fakat kameralar, kuyruklu yıldızın en parlak yerine bakması için programlandığı için, görünen parlak gazlara odaklanmış oldu. Bu sebeple sağlıklı bir görüntü elde edilemedi. Artık insanoğlu, Halley Kuyrukluyıldızının bir sonraki hesaplanan geçiş tarihi olan, 2061 yılını beklemek zorunda kaldı.
Edmond Halley
İngiliz gökbilimci ve bilim insanı, Edmond Halley 1682’de kendi soyadını taşıyan Halley kuyrukluyıldızının yörüngesini hesaplamıştır. Bu hesaplamalar sonucunda daha önceki tarihlerde geçişleri başkaları tarafından kaydedilen kuyrukluyıldızın aynı kuyrukluyıldız olduğunu ispatlamıştır. Yörüngesini tamamlayıp bu geçişlerinin 76 yılda bir gerçekleştiği anlaşılmış oldu. Aynı zamanda bunun sonucunda da İsaac Newton’un kütleçekimi kuramını da kesinleştirdi. İşte Edmond Halley’in sözleri: Pek çok şey beni, 1531 yılında Apian’ın gördüğü kuyrukluyıldızın, 1607 yılında Kepler’in ve Longomontanus’un tanımıyla ve benim de 1682 yılında dönüşünü gördüğüm kuyrukluyıldızla aynı olduğu sonucuna götürüyor. Bunların aslında aynı kuyrukluyıldız olduğu, 1456 yılında Dünya ile Güneş arasından ters yönde geçen bir kuyrukluyıldızın görülmüş olması gerçeği ile doğrulanıyor.
Her ne kadar bu kuyrukluyıldız gökbilimsel anlamda gözlenmedi ise periyodu ve yörüngesi 1531,1607 ve 1682 yıllarında görülen kuyrukluyıldızlarla aynı olduğu görülmektedir. Bu nedenle bu kuyrukluyıldızın 1758 yılında yeniden görüleceğini tahmin ediyorum. Eğer bu tahmin doğru çıkarsa, diğer kuyruklu yıldızların geri döneceğinden kuşkulanmamız için bir sebep kalmaz demiştir.
Kuyrukluyıldızların Oluşumu ve Hareketleri
Son yüzyıllarda gökbilimciler, kuyrukluyıldızların sırrını çözmeye başlamışlardır. Aslında yıldız değillerdir. Kuyrukluyıldızlar, Güneş ve gezegenleri oluşturan ilkel maddeler, gaz ve toz bulutlarından oluşur. Son gezegenin yörüngesinin de ötesindeki bir bulutun içindeki milyarlarca kuyrukluyıldız, Güneşin çevresinde dönmektedir. Son gezegen genelde Plüton’dur fakat, yörüngesi çok basık bir elips olduğu için, her 248 yılda bir Neptün’ün yörüngesinden daha yakına gelmektedir. Bu sebeple 1979 ile 1999 yılları arasında en uzak gezegen Neptün’dü. Kuyrukluyıldız bulutları, Dünya ya Plüton’dan 1000 kat, Güneşten ise 50 bin kat uzaktır. Dolayısıyla Güneşin kuyrukluyıldız bulutu üzerindeki, kütleçekimsel etkisi zayıflamaktadır.
Kuyrukluyıldızlar zaman zaman yakınlarından geçen yıldızların kütle çekimsel etkisi altına girer. Rastlantısal bir kütle çekimi rüzgarı, bu kuyrukluyıldızlardan birinin yörüngesini Güneş’e doğru saptırır. Kuyrukluyıldız Güneş sisteminin derinliklerinden Güneşin yakınlarına doğru uzanan son derece basık bir yörüngeye oturur. Güneşe yaklaştıkça üzerindeki buzlar eriyerek buharlaşır. Gövdesinden ayrılan gaz ve toz parçacıkları, Güneşe ters yönde iki ayrı kuyruk oluşturur. Düz olan kuyruk sıcak gaz moleküllerinden, daha eğri olan kuyruk ise toz parçacıklarından oluşur. Bir kuyruklu yıldızın boyu milyarlarca kilometre olabilir. Kuyrukluyıldızların Güneşe her yaklaştıklarında kademe kademe küçülmeleri, belki de birkaç milyon yıl sonra, çekirdeklerinde kayadan başka bir şey kalmayacağı için yanımızdan geçtiklerinde haberimiz bile olmayacağı anlamına gelir.
Kaynakça;
- Yıldızların Altında, Evrenimiz için Bir Kılavuz, Michael Rowan – Robinson
- Web Araştırmaları