Bilye Burgusu
Bilye burgusu deneyimizde merkezkaç kuvvetini yakından tanıyacağız. Merkezkaç kuvveti hayatımızın heryerinde ve hayatımızı çok kolaylaştırıyor.
Merkezkaç Kuvveti nedir?
Bir ipin ucuna taş bağlayıp, hızla çevirmeye başlayın; taş bir çember biçiminde dönecek ve ipi gergin tutacaktır. Sanki ip, taşı, dairesel yörüngesinde tutmak için çekiyor gibidir. İp koparsa yada siz ipi bırakırsanız , bu kez taş düz bir çizgi halinde ileri fırlayacaktır.
Bu biçimde merkezden kurtulup dışarı kaçmaya çalışan cisimlerin dışa doğru uyguladığı kuvvete merkezkaç kuvveti denir. Bu cisimleri dairesel bir yörüngede tutmak için gerekli olan içe doğru etkileyen kuvvete ise merkezcil kuvvet denir. Örneğin, bir pikap tablasının kenarına konan küçük bir cisim, tabla dönmeye başladığında herhangi bir merkezcil kuvvet bulunmadığı için savrulup gider; ama, su dolu bir kova, içindeki su dökülmeden başın üzerinden geçirilebilir.
Bir dönemeci hızla dönen bir otomobildeki yolcu, kendisini dönemecin dışına doğru çekiliyormuş gibi hisseder; otomobil kendisi de, kötü hava koşullarında aynı yöne savrulabilir; bunu önlemek için yollar, dönemeçlerde içe doğru eğimli yapılır. Bisikletçiler ve motorsikletçiler dönemeçleri dönerken, merkezkaç kuvvete karşı koymak için yana doğru yatarlar.
Bizi Dünyanın üzerinde, gezegenleri güneşin çevresindeki yörüngelerinde tutan kütleçekimi kuvveti, merkezcil kuvvettir.
Daha ağır parçacıklar üzerinde etki yapan merkezkaç kuvvet daha büyüktür. Santrifüj makineleri de bu ilkeye dayalı olarak çalışır. Kaymağın sütten ayrılmasında yada yağ üretiminde tortuların sıvıdan ayrılmasında santrifüj makinelerinden yararlanılır. Makine içindeki sıvıyı büyük bir hızla döndürür ve daha ağır olan parçacıklar dışa doğru savrulur. Aynı tür ayırma işlerinin yapılmasının gerektiği kimya ve tıp laboratuvarları, santrifüj makinelerin kullanıldığı başlıca yerlerdir.
Bilye Nedir?
Malzemeler
- Bilye
- Su bardağı
Nasıl yapılır?
Bilyeyi bardağın içine koy. Bardağı avucunun içine oturt, sımsıkı tut ve hızla çevir.
Bilye bardağın camında daireler çizerek, döne döne yükselecek.
Peki Neden?
Hızlı dönen her cisim merkezkaç kuvveti sebebiyle dışarı doğru hareket etme eğilimdedir. Merkezkaç kuvveti yerçekimi kuvvettini geçebildiği için bilye yukarı doğru hareket eder.