Gana ekonomisinin, birincil üretim ve dijital teknoloji ürünlerinin ihracatı temelinde olan çeşitli ve zengin kaynakları vardır. Bunun yanı sıra otomotiv ve gemi inşaatı ve ihracatı, çeşitli ve zengin hidrokarbon kaynakları ve endüstriyel mineraller Gana’ya Afrika’da kişi başına düşen en yüksek Gayri Safi Hâsılayı kazandırır. Gayri Safi Hâsılanın yeniden temellendirilmesi sayesinde, 2011 yılında Gana dünyada ekonomisi en hızlı gelişen ülke oldu.
2012 yılında Gana’nın yurt içi ekonomisi Gayri Safi Hâsılanın %50’sini oluşturup iş gücünün %28’ini istihdam eden hizmetler çevresinde toplanıyordu. Mineral ve petrolle ilişkili endüstrileşmenin yanı sıra, Gana’da endüstriyel gelişim temelde kalır, genelde plastikle ilişkilidir (sandalyeler, plastik poşetler, jiletler ve kalemler).
Gana 2007 yılında bir para birimi değişimine gitti, Cedi’den (¢) Gana Cedi’sine geçti (GH¢). Transfer oranı 1 Gana Cedi’sine karşılık 10.000 Cedi idi. Gana halkını bu değişimin içeriği ile ilgili olarak bilgilendirmek için büyük bir medya kampanyası gerçekleştirdi. Katma değer vergisi Gana’da bir tüketim vergisidir. 1998 başlayan vergi rejiminin tek oranı vardı ancak Eylül 2007’den itibaren çoklu oran rejimine geçildi. 1998 yılında vergi oranı %10’du ve 2000 yılında %12,5 olarak değiştirildi. En yüksek gelir vergisi ve kurumlar vergisi oranı %25. KDV’si bulunan diğer vergiler ulusal sağlık sigortası ve sermaye kazanımı vergileri. Genel vergi yükü miktarı Gana’non toplam yurt içi gelirinin %12.1’i oranında ve Gana’nın bütçesi Gayri Safi Hasılanın %39.82ine denk.
Üretim
Gana’nın endüstriyel temeli görece gelişmiştir. İthalat ikamesi endüstrileri elektronik üretimini içerir; Rlg İletişim dizüstü bilgisayarların, masa üstü bilgisayarların, cep telefonlarının montajını yapan, Batı Afrika’nın en büyük bilgi ve İletişim Teknolojileri (ICT) ve cep telefonu üretimine sahip ilk yerli Afrika şirketidir. Otomobil ve elektrikli arabaların üretimi; Gana otomotiv endüstrisi araba üretimine Ganalı otomotiv şirketi “Suame Endüstriyel Gelişim Kuruluşu” (SEGK) tarafından üretilen ilk kendi yapımı otomobille başladı, ilk yapılan prototipi güçlü bir spor kullanum aracı idi (SUV), ismi SMADI Turtle 1 koyuldu. Engebeli Afrika topraklarında kullanım için üretildi ve “Suame Fişek Endüstri Gelişim Kuruluşu” (SFEGK) sanatçıları tarafından tasarlandı, 2014 yılında Gana kırsal elektrik arabaları üretildi. Tekstil; 2012 yılı itibariyle bu sektördü dört büyük şirket bulunmaktaydı. Akosombo Tekstil Limited (ATL), Tex Style Gana Liited (GTP), Printex Gana ve Gana Tekstil Üretim Şirkeri (GTÜŞ). Ham petrol ve gaz rafinesi; Gana Ulusal Petrol Şirketi ve Gana Petrol Şirketi.
Telekomünikasyon
Gana’nın telekomünikasyon istatistikleri göstermektedir ki, 2013 yılı itibariyle kullanımda olan 26.336.000 cep telefonu hattı vardır. Gana kitle medyası Afrika’da en özgürlükçü olanların arasında, Dünya basın özgürlüğü sıralamasında Gana Afrika’da üçüncü, dünyada ise 30’uncu sırada yer almaktadır. Gana Anayasası’nın 12. Bölümü Gana basınının ve kitle medyasının özgürlüğünü garanti eder ve Bölüm 2 sansürü yasaklar. Gana basın özgürlüğü 1992 yılında iyileştirilmiştir. Gana’daki mobil telefon şirketleri arasındaki rekabet Gana telekomünikasyon endüstrisinin gelişiminin önemli bir parçasıdır, şirketler her 100 kişi için 80’den fazla cep telefonu ve sabit telefon kullanıcısına sahiptir. Gana Afrika’da Dünya Çapında Ağ’a (www) erişim sağlayan ilk üşkelerden biridir. 2010 yılında Gana’da 165 lisanslı internet hizmet sağlayıcısı bulunmaktaydı ve 29’u fiber optikle çalışıyordu. Yetkili şebeke VSAT operatörlerinin sayısı 176 idi, bunların 57 tanesi fonksiyoneldi ve 99 internet operatörü halka açıktı, özel veri ve paket değişimli şebeke operatörü sayısı 25 idi.
Özel Bankacılık
Gana’daki mali hizmetler geçtiğimiz yıllarda birçok reform gördü. 2007 yılındaki (Değişik) Bankacılık Yasası ile Gana nitelikli bankalara Genel Bankacılık lisansı vermeye başladı ve bu lisans ülkede deniz aşırı bankaları idare etmeye olanak sağlamaktadır. Barclays Bank (Gana) limited ülkede Genel Bankacılık lisansı alan ilk banka oldu. Bu nedenle yerleşik olmayan bireylerin ve yabancı şirketlerin Gana’da deniz aşırı hesap açmaları olanaklı hale geldi.
Enerji
Aralık 2012 itibariyle Gana enerjisinin %97’sini su gücünden almaktadır ve bunun bir kısmını da komşu ülkelere ihraç etmektedir, öte yandan Gana’nın hedefi güneş enerjisi üretimini artırmak ve 2016 yılı itibariyle enerjisinin %6’sını güneş enerjisinden karşılamaktır.
Güneş Enerjisi
2016 yılı itibariyle enerjisinin %6’sını güneş enerjisinden karşılayan ilk ülke olmak amacıyla Gana güneş yönünden zengin arazilerine hızla güneş tesisleri inşa etmeye başlamıştır. Gana’da bulunan ve Afrika’daki en büyük fotovoltaik (PV) ve en geniş güneş enerjisi tesisi olan Nzema projesi 100.000’den fazla eve elektirk sağlayacak. 155 megawattlık tesis Gana’nın elektrik üretim kapasitesini %6 oranında artıracak.
İnşaat işleri GH¢740 milyon (GB£248 milyon) tutarında olan ve dünyanın en büyük dördüncü güneş enerjisi tesisi olan bu tesis, yenilenebilir enerji şirketi olan ve büyük kısmı Stadium Grup üyelerince finanse edilen ve elde bulundurulan GB£2.5 sermayeye sahip büyük bir özel varlık ve geliştirme şirketi olan Blue Energy tarafından geliştirilmektedir. Proje müdür, Mere Power Nzema Ltd. Gana’dan Douglas Coleman’dır.
Rüzgâr Enerjisi
Gana’da Nkwanta, Accra Düzlükleri ve Kwahu ile Gambaga dağları gibi 4-6 Sınıf rüzgâr kaynakları ve yüksek rüzgar alanları vardır. Gana’nın mevcut rüzgâr kaynaklarından elektrik için kullanılabilecek en fazla enerji miktarının yıllık 500–600 GWh olacağı hesaplanmaktadır. Daha iyi anlaşılması için- 2011 yılında aynı enerji komisyonu ile Gana’daki en büyük hidroelektrik baraj olan Akosombo tek başına 6,495 GWh elektrik gücü üretti ve buna Gana’nın jeotermal enerji üretimini de eklersek, aynı yıl üretilen toplam enerji miktarı 11,200 GWh idi. Sonuç olarak, rüzgâr enerjisinin ülke enerji endüstrisine önemli katkı sağlama potansiyeli vardır, yerleşik kapasite açısından %10 kesinlikle kazanılabilir ve yalnızca rüzgârdan %5 kadar toplam elektrik üretim potansiyeli edinilebilir.
Bio-Enerji
Kırsal gelişimi teşvik etmek, iş yaratmak ve döviz kazanmak için Gana biyokütle ve biyo-enerji sektörlerine yatırım çekecek mekanizmalar devreye soktu. Gana’nın geniş ekilebilir ve alçak arazileri, alternatif taşıt yakıtlarının gelişmesinin Gana’ya gelecekteki enerji kaynaklarını güvenceye alma ve çeşitlendirmede yardımcı olacağı için, geniş bir katı ve sıvı biyo-yakıta dönüştürülebilcecek ekin ve bitkilerin yetiştirilmesi için potansiyel taşır. Biyo-enerji alt sektörüne yapılan başlıca yatırımlar ulaşım, depolama, dağıtım, satış, pazarlama ve ihracattır. Gana’nın biyo-enerji konusundaki hedefi, enerji sektörü politikasında da dile getirildiği üzere, biyo-enerjinin faydalarını sürdürülebilir bir temelde modernleştirmek ve incelemektir. Gelir sağlama ve kullanım açısından Gana’nın birincil enerji kaynağı biyokütledir, kullanılan iki ana biyo-yakıt etanol ve bio-dizeldir. Bu açıdan, Gana Enerji Bakanlığı 2010 yılında enerji sektörü stratejisi ve gelişim planını hazırlamıştır. Yenilenebilir enerji alt sektörü için kilit politika hedefi stratejisinin dikkat çeken bölümleri tedariki sürekli kılmak ve ormansızlaşmaya yol açmadan odun yakıtların verimli kullanımını sağlamaktır. Plan bio-yakıt hammaddesinin ekilmesi, bio-yağın çıkarılması ve bunun ikincil ürünleri oluşturacak şekilde rafine edilemsinde özel sektör yatırımlarını destekleyecek, böylelikle uygun mali indirimleri ve vergi indirimleri yaratacaktır. Gana Yenilenebilir Enerji Yasası özel sektör tarafından yenilenebilir enerji geliştirilmesi için gerekli mali teşvikleri ve Gana’da bio-yakıt ve odun-yakıt projelerinin kontrol ve yönetimi ile ilgili detayları bildirir. Gana Ulusal Petrol Dairesi (NPA) 2011 Yenilenebilir Enerji Yasasında önceden belirlenmiş petrol fiyatlandırma formülüne göre Gana’nın bio-yakıtlarını fiyatlandırmakla görevlendirilmiştir. İklim değişimi ve küresel ekonomik dalgalanmanın etkileri Ganalı poltiikacılar, endüstri ve geliştirme uzmanları arasında bio-yakıt alanında etkili ve sürdürülebilir çözümler üretmek için aciliyet hissini tetiklemiştir.
Enerji Tüketimi
Enerji üretimi, hızlı endüstrileşme ile Gana ulusal ekonomisini geliştirecek kilit unsurlardan biridir; Gana’nın ulusal elektrik enerjisi tüketimi 2009 yılında kişi başına 265 kilowatt idi.
Hidrokarbon ve Madencilik
Gana’nın rezervlerinde 5 milyar varil (790×10000000 m³) ile 7 milyar varil (1.1×10000000000 m³) arası petrolü vardır ve 3 milyar varile (480×10000000 m³) kadar ham petrol içeren geniş bir petrol tarlası 2007 yılında keşfedilmiştir. Petrol keşifleri devam etmekte ve petrol miktarları artmaktadır. Gana 15 Aralık 2010 itibariyle ham petrol üretmeye başlamıştır ve 2011’e kadar günlük 120,000 varil çıkarmış olup 2016 yılında günlük 3,5 milyon varile kadar üretimi artırması beklenmektedir. Gana gaz üretimi yapar ve oldukça geniş doğalgaz rezervleri vardır. Bunlar Gana’da iş yapan birçok çok uluslu şirket tarafından kullanılır.
21. Yüzyıl başlarından bu yana Gana’da madencilik Gana ekonomisi için önem kazandı, 2007 yılında %30 civarında bir büyüme yaşandı; başlıca maden ürünleri boksit, altın (Gana dünyadaki en büyük altın üreticilerinden biridir) ve fosfattır.
Turizm
Turizm Bakanlığımız, turizm desteği ve gelişimi üzerinde fazlasıyla durmaktadır. Turizm 2014 yılında Gayri Safi Hasılaya %3.9 katkı sağlamıştır, yaklaşık 750,000 turist çekmişti. Turist istikametleri arasında Gana’nın çok sayıdaki kaleleri, milli parkları, sahilleri, doğal güzellikleri, manzaraları ve Dünya Mirası binaları ve alanları bulunmaktadır.
2011 yılında Forbes dergisi Gananın dünyadaki onbirinci en dost canlısı ülke olduğunu yayınlamıştı. Bu çıkarım 2010 yılında turistlerin yatay incelemesinin yapıldığı bir çalışmaya dayandırılmıştı. Çalışmada bulunan bütün Afrika ülkeleri içinde Gana en üst sıradaydı.
Gana’ya giriş yapmak için, iş seyahatinde olan bazı girişimciler dışında, Gana Hükümetinin onayladığı bir vizeye sahip olmak gerekiyor.
Gana Vizyon 2020
Gana Vizyon 2020 ekonomik programı ile Gana özel yatırım, hızlı endüstrileşme, doğrudan yoksulluk karşıtı çalışmalarla fakirliği azaltarak hızlı ekonomik gelişme, bütün Gana vatandaşları için yüksek yaşam kalitesi olan amaçlarını başarmak niyetindedir. Bu planlar 1995 Gana hükümet raporu, Gana: Vizyon 2020’de pekiştirilmiştir. 300 kısmen vaya tamamen devletin sahip olduğu veya yönettiği kuruluştan üçte ikisinin Gana hükümeti tarafından alınması ile devlete ait girişimlerin ulusallaştırılması sürmektedir. Hükümetin yapısal adaptasyon programındaki diğer reformların içinde artan döviz oranı kontroleri, artan otarşi ve ithalat üzerinde artan kısıtlamlar vardır. Gana Vizyon 2020 politik istikrarı, başarılı ekonomik istikrarı öngörür ve Gana Vizyon 2020 politika gündeminin özel sektör büyümesi, sosyal hizmetlere artan harcamalar, altyapı, projeli endüstrileşme üzerinde uygulanması ile Gana’nın yüksek gelirli ekonomi duruma ve yeni endüstrileşmiş ülke konumuna erişme hedefleri Gana Vizyon 2020 uygulandıkça 2020 ve 2039 yılları arasında kolaylıkla başarılabilir.