Biyolojik Yaşlanma Nedir?
Biyolojik yaşlanma; yaşlanmanın, vücuttaki çeşitli hücrelere ve dokulara kademeli olarak hasar biriktirirken gerçekleşmesidir. Fizyolojik veya fonksiyonel yaş olarak da bilinen biyolojik yaş, sadece doğduğunuz gün dışında bir dizi faktörü dikkate aldığı için kronolojik yaştan farklıdır.
BİYOLOJİK YAŞLANMA NEDİR?
Biyolojik yaşınız, genetiğinizin, birikmiş yaşam tarzı faktörlerinin ve demografi, diyet ve egzersiz alışkanlıkları gibi diğer belirleyicilerin bir kombinasyonunu yansıtır. Hayat, kronolojik yaş ve biyolojik yaşta 1:1'lik bir eşleşme görmemiz için hepimiz için yeterince öngörülebilir değil. Günler, aylar ve yıllar geçtikçe, hücrelerimiz kronolojik çağımızdan beklenenden daha hızlı ya da daha yavaş ilerliyor. Biyolojik yaşınızı öğrendikten sonra, genel sağlığınızı iyileştirebilecek yaşam tarzı değişikliklerine uyum sağlamayı seçebilirsiniz.
Biyolojik yaşı belirleyen faktörler üzerinde daha fazla çalışma yapılması gerekmesine rağmen, araştırmalar beslenme ile biyolojik yaşınız arasında açık bir bağlantı olduğunu göstermiştir. Sağlıklı beslenmeyi neyin oluşturduğunun aktif olarak farkında olmak ve yiyecek satın alırken beslenme etiketlerine danışmak biyolojik yaşınızı iyileştirmeye yardımcı olabilir.
BİYOLOJİK YAŞINIZ NEDİR? VE NEDEN ÖNEMLİ?
Henüz duymadıysanız, iki yaşınız var. Güneşin etrafında seyahat ettiğiniz süreyi veya kimliğinizdeki kronolojik yaşınızı takip eden sayıdır. Farkında olmayabileceğiniz diğeri ise, siz hayattayken hücrelerinizin nasıl değiştiği, biyolojik yaşınızı takip ediyor. Hücreleriniz, kaba bir şekilde, doğum gününüzü kutlamıyor. Sadece kronolojik yaşınıza biraz saygı duyarak, dokularınız, organlarınız ve kanınız, daha yaygın olarak biyolojik yaşınız olarak bilinen “fenotipik yaşınızı” yansıtır. Biyolojik yaş, çeşitli biyobelirteçlere dayalı olarak yaşınızın bir ölçümüdür. Yaşam tarzı ve diğer sağlık faktörlerine bağlı olarak değişebilen bir sayı.
Yale Tıp Fakültesi Patoloji yardımcı doçenti ve Elysium Biyoinformatik Danışmanı Morgan Levine, “Biyolojik yaşınızı bilmek, kümülatif yaşlanma hızınızı belirlemenin etkili bir yoludur” diyor. Kümülatif yaşlanma hızı, kronolojik yaşınıza göre biyolojik yaşınızdır. Yaşadığınız her yıl için vücudunuzun yaşlanma hızının bir ölçüsüdür.
BİYOLOJİK YAŞLANMAYI HIZLANDIRAN FAKTÖRLER
Gerçek sayı farklı biyolojik ve fizyolojik gelişim faktörlerine bağlıdır. Bunlardan bazıları şunlardır:
- Kronolojik Yaş
- Genetik (örneğin, vücudunuzun antioksidan savunmasının ne kadar hızlı devreye girdiği)
- Yaşam tarzı
- Beslenme
- Hastalıklar ve diğer durumlar
Tıp uzmanları, bu yönergeleri çeşitli matematiksel modellerle birlikte kullanarak vücudunuzun hangi yaşta olduğu gibi “davrandığını” anlayabiliyor. Kronolojik yaş bir faktör olsa da, kronolojik yaşınızla aynı biyolojik yaşa sahip olmayabilirsiniz.
Örneğin, 28 yaşında, egzersiz yapmayan, yalnızca yüksek yağlı yiyecekler yiyen ve son 10 yıldır günde beş paket sigara içen bir erkekseniz, biyolojik yaşınız büyük olasılıkla 28 yıldan fazla çıkacaktır.
BİYOLOJİK YAŞINIZI NASIL ANLAYABİLİRSİNİZ?
Biyolojik yaşınızı bilmek, sağlık profilinizin tamamını anlamada büyük bir adımdır. Ancak ikinci boyut da aynı derecede önemlidir: biyolojik yaşınızı takip etmek. Biyolojik yaş değişebileceğinden, zamanla değişiklikleri görmek, sağlığınız için neyin iyi neyin kötü olduğunu anlamak için hayati önem taşır.
Levine, "Farklı davranışlar, farklı biyolojik yaşları farklı bir şekilde etkileyecektir" diyor. “Sizin için neyin işe yaradığını bilmenin tek yolu, hayatınızda yaptığınız farklı şeylerin aslında sağlığınızı nasıl etkilediğini izleyen bir sonuç ölçümüne sahip olmaktır.”
Sağlıklı yaşamanın biyolojik yaşınızı iyileştireceğinin veya biyolojik yaşınızın değişme hızını değiştireceğinin tek bir faktörü ve garantisi yoktur. Bununla birlikte, genel sağlığı iyileştirmek ve böylece biyolojik yaşlanmayı yavaşlatma olasılığını artırmak için yapabileceğiniz birçok şey vardır: diyet, sağlıklı ilişkiler geliştirme, stres yönetimi, uyku ve egzersiz. Hedef, kronolojik olarak yaşlandıkça biyolojik yaşta sabit bir düşüş görmektir ve yaşlandıkça varyans artar. 16 yaşında, biyolojik yaşınızın kronolojik olması muhtemeldir. Ancak 60'ta daha geniş bir yayılma var.
Test tarafından aksi belirtilmedikçe, herhangi bir hastalığı veya durumu taramak, teşhis etmek, tedavi etmek, iyileştirmek veya önlemek veya herhangi bir hastalık veya durum riskini değerlendirmek için biyolojik test sonuçlarınıza güvenmemeniz gerektiğini unutmayın. Ayrıca, sağlık uzmanınız tarafından tavsiye edilmediği sürece, biyolojik yaş, yaşa bağlı herhangi bir kronolojik sağlık veya tıbbi tedaviyi belirlemek veya değiştirmek için kullanılmamalıdır.
Bilimsel ilerlemelerle, basit bir tükürük örneği biyolojik yaşınız için güvenilir bir biyobelirteç olabilir ve sağlığınızı belirlemeyi ve izlemeyi çok daha kolay hale getirir. Nerede durduğunuzu ve biyolojik yaşınızı etkileyebilecek alışkanlıkları bilmek, sağlıklı yaşamla birlikte genel sağlığınızı iyileştirmenin önemli bir bileşeni olabilir. İdeal olarak, kronolojik yaşınız gibi biyolojik yaşınız da kutlamaya değer bir sayı olacaktır.
SAĞLIKLI YAŞLANMAK İÇİN NELER YAPILMALI?
Biyolojik yaşınızı iyileştirmeye çalışmak için sayısız adım atabilirsiniz. 70 yaş üstü dahil her yaştan başlamak yardımcı olabilir.
İşte sağlıklı yaşlanmanın yollarından bazıları:
- Egzersiz yapın veya fiziksel aktivitede bulunun
- Herkes, özellikle yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kalp hastalığı veya artriti olanlar düzenli egzersiz yapmaktan yararlanabilir.
- Daha genç yetişkinler için egzersiz, kalbin her vuruşta pompalayabileceği kan miktarını (atım hacmi) artırır ve dinlenme kalp atış hızını düşürür.
- Egzersiz, yaşlı yetişkinlerin daha iyi kalp ve akciğer fonksiyonlarına sahip olmalarına yardımcı olur, bu da dayanıklılığı artırabilir ve yorgunluğu azaltabilir.
- Denge egzersizleri, yaşlı erişkinlerde önemli bir yaralanma nedeni olan düşme riskini azaltır.
- Güç egzersizleri, daha sonraki yaşamda osteoporoz riskini azaltan kas kütlesi oluşturmaya yardımcı olur.
- Dayanıklılık egzersizleri, solunum ve kalp atış hızınızın yükselmesine yardımcı olur, bu da düzenli olarak akciğer ve kalp sağlığını ve dayanıklılığını iyileştirmenin yanı sıra dolaşım sisteminize de fayda sağlar. Dayanıklılık egzersizlerine örnek olarak yüzme, yürüyüş ve bisiklet verilebilir.
- Germe, vücudunuzu gevşek tutar, bu da günlük işleri en az ağrı ve sızı ile yapmaya devam etmenizi sağlar.
- Sağlıklı bir kiloyu koruyun
- Armut biçimli gövdeler. Kalçalarınız ve uyluklarınız gibi dış kenarlarda yağ birikir. Bu sağlıklı bir vücut yağ dağılımının işaretidir.
- Elma şekilli gövdeler. Yağ, dış kenarlardan karın ve bele doğru kayar, bu da kalp hastalığı ve meme kanseri olasılığını artırabilir.
- Düşük glisemik indeks değeri olan daha fazla yiyecek yiyin
- Bu tür yiyeceklerdeki besinler, kemiklerinizi, kaslarınızı ve organlarınızı uzun süre güçlü tutmanıza yardımcı olur. Bu gıdaların örnekleri arasında meyveler, sebzeler, fasulye, az yağlı süt ürünleri ve yüksek lifli (tam tahıllı) ekmekler bulunur. Bunları diyetinize eklemeyi deneyin.
- Ek olarak, tükettiğiniz fast food, beyaz ekmek ve soda miktarını azaltın, çünkü bunlar kan şekerinde sağlıksız bir artışa neden olabilir.
- Yediğiniz besinlerdeki besin öğelerinin farkında olun
Fazla kilolu bireylerin yüksek tansiyon, kalp hastalığı, diyabet, belirli kanser türleri ve daha fazlası için daha yüksek riskleri vardır. Ancak, daha ince olmak, mutlaka daha sağlıklı olduğunuz anlamına gelmez. Artan kırılganlığın veya altta yatan başka bir durumun sonucu olabilir. Kiloya ek olarak, vücudunuzun yağları dağıtma şekli sağlıklı yaşlanma için çok önemlidir. Bu genellikle bel-kalça oranınız ve bel çevreniz tarafından belirlenir.
EPİGENOMUN BİYOLOJİK YAŞLA BAĞLANTISI
Genomunuz, bir hücrede çeşitli işlevleri yerine getiren proteinleri oluşturma talimatlarını içeren eksiksiz DNA'nızdır (deoksiribonükleik asit). Epigenomunuz, DNA'nıza bağlanabilen kimyasal bileşiklerden ve proteinlerden oluşur. DNA'ya ne yapacağını söylerler. Açıp kapatırlar, şu proteini ya da şunu yaparlar. Epigenetik bileşikler DNA'ya bağlandığında, genomu "işaretledikleri" söylenir. Bu işaretler DNA'nın sırasını değiştirmezler, ancak hücrelerin DNA'nın talimatlarını okuma şeklini değiştirirler. DNA metilasyonu bir tür işarettir ve genomun farklı bölümlerinde yaşlanma belirtisi olarak tanımlanabilir ve izlenebilir. Vücudunuzun yeni tırnak hücreleri oluşturması gerekiyorsa, tırnaklar için DNA'nızın bölümüne bakar ve yalnızca o kısmı okur ve yeni tırnak üretimine başlamak için belirli bir dizi bileşen kullanır. Genomunuz (malzemeler) her zaman aynı kalır, ancak epigenom (tarifler) bir ömür boyunca değişir. Burada biraz daha tuz, şurada bir tutam daha fazla zerdeçal. Değişirken, DNA metilasyonu yoluyla genomu işaretler. Biyolojik yaşı hesaplamak için Levine gibi bilim adamları bir hücre örneği alırlar ve genom boyunca belirli bölgelere bakarlar ve hücrelerin ne kadarının DNA metilasyonu ile işaretlendiğini görürler.
Levine, "Genomumuzun belirli bölgelerinde metilasyon yaşla birlikte çok hassas bir şekilde değişiyor" diyor. Bazı bölgelerde yaşla birlikte metilasyonda artış görülürken, diğer bölgelerde düşüş görülmektedir. Örneğin, bir numunedeki hücrelerin %60'ı genomun bir bölgesinde DNA metilasyonu gösteriyorsa, bilim adamları bu yüzdeyi belirli bir kronolojik veya biyolojik yaşla eşleştirebilir. Horvath'ın çalışması, kronolojik yaşı tahmin etmek için genomdaki 353 bölgeyi kullandı - verileri, kronolojik yaşla ilgili mevcut verilerle karşılaştırdı. Levine'in çalışması, biyolojik yaşı tahmin etmek için binlerce site kullanıyor ve verileri biyolojik yaşın biyobelirteç imzalarıyla karşılaştırıyor. Bazı siteler diğerlerinden daha doğrudur, bu nedenle kümülatif yaş, tüm sitelerin ağırlıklı ortalamasıdır.
Tek bir biyolojik yaş numarasının düzgünlüğüne ve kullanışlılığına rağmen, gerçekte, dokularınızın ve organlarınızın hepsinin kendi biyolojik yaşı vardır. Levine, “Bu sizin kişiselleştirilmiş mozaiğiniz” diyor. "Vücudunuzun işlev göstermesinin beklendiği yaşı yansıtan biyolojik yaşların bir kombinasyonudur." Bu aşamada, ortalama biyolojik yaş, çeşitli yaşlanma sonuçlarını tahmin etmek için en iyi biyobelirteçlerden biridir. Gelecekte hedef, vücudun farklı bölgelerinde biyolojik yaşla birlikte giderek daha spesifik hale gelmektir.
KRONOLOJİK YAŞLANMA VE BİYOLOJİK YAŞLANMA
Kaç yaşında olduğunuz sorulduğunda, muhtemelen doğduğunuzdan bu yana geçen yılların sayısına göre cevap veriyorsunuz. Bu senin kronolojik yaşın olurdu. Ama belki doktorunuz 21 yaşındaki bir çocuğun fiziksel kondisyonuna sahip olduğunuzu söylüyor. Bu, kaç yıl önce doğmuş olursanız olun, biyolojik yaşınız olarak kabul edilir. Kronolojik yaşınız her zaman belirlenmesi kolay bir sayı olacaktır, biyolojik yaşınız ise sürekli olarak değişebilen bir dizi değişkene bağlıdır. İkisi arasındaki fark şaşırtıcı olabilir ve kesinlikle daha fazla araştırmaya değer.
KRONOLOJİK YAŞLANMA NEDİR?
Kronolojik yaşınız, doğumunuzdan verilen tarihe kadar geçen süredir. Yıllar, aylar, günler vb. açısından sizin yaşınızdır. İnsanların yaşlarını tanımlamalarının birincil yolu budur. Aynı zamanda kronik hastalıklar, ölüm oranları ve işitme ve hafıza gibi bedensel işlevlerdeki bozulmalar için birincil risk faktörüdür.
Kronolojik yaşımız, doğumumuzdan bu yana geçen yılların sayısıdır. Biyolojik yaşımız, hücrelerimizin gerçekte kaç yaşında olduğunu ve dolayısıyla gerçek yaşımızı ifade eder. Kronolojik yaşınız geri döndürülemez ve yaşam alışkanlıklarınıza bağlı değildir. Buna karşılık biyolojik yaş, yaşam tarzınıza (diyet, egzersiz, uyku, tutum, stres vb.) bağlı olarak değişebilir. Genetiğinize ve yaşam alışkanlıklarınıza bağlı olarak biyolojik yaşınız kronolojik yaşınızdan daha yüksek veya daha düşük olacaktır. Biyolojik yaşı kronolojik yaşlarına göre daha genç olan kişilerin yaşa bağlı hastalık ve ölümlere yakalanma riski daha düşüktür. Ancak endişelenmeyin, iyi haber şu ki, biyolojik yaşınız, yaşam alışkanlıklarınızda çok az değişiklikle iyileştirilebiliyor (kolay olmadığını biliyoruz, ancak çabaya değer). Gerçek yaşınızın ne olduğunu öğrenmek için sabırsızlanıyor musunuz?
BİYOLOJİK YAŞIMI NASIL BİLEBİLİRİM?
Kan testi biyolojik yaşınızı belirleyebiliyor. Biyolojik yaşınız telomer uzunluğunuza göre belirlenebilir. Analizden sonra, verileri içeren bir sonuç raporu oluşturulur: biyolojik yaş, ortalama telomer uzunluğu, kritik derecede kısa telomerlerin yüzde 20'si ve medyan telomer uzunluğu. Son iki değişken, yaşlanma sürecinde nerede durduğumuzu anlamak için ortalama telomer uzunluğundan daha önemlidir. Bunun nedeni, kısa telomerlerin hücrelerin yaşlanmasının ve sonunda ölmesinin nedeni olmasıdır.
BİYOLOJİK YAŞIMI NASIL KONTROL EDEBİLİRİM?
Araştırmalar biyolojik yaşın genetik dışında başka faktörlerden de etkilendiğini göstermektedir. En belirleyici faktörler: diyet, egzersiz, stres ve uyku.
DİYET
Akdeniz diyeti lezzetli olmanın yanı sıra, Akdeniz diyeti takipçilerinin damar hastalıklarına yakalanma olasılığı %30 daha düşüktür. Ayrıca Akdeniz diyeti, telomer uzunluğu üzerinde doğrudan etkisi olan Omega-3 gibi yüksek antioksidan içeriği sayesinde oksidatif stresi ve iltihabı azaltır.
EGZERSİZ YAPMAK
Düzenli orta düzeyde egzersizin sağlığımız için faydalı olduğu yaygın olarak biliniyor.
Çalışmalar, özellikle yetişkinlerde telomerlerin kısalmasını önlemek için orta düzeyde egzersizin (haftada 3 kez 45 dakika) faydalı etkisini desteklemektedir. Ayrıca araştırmalar, yaşlanmayla mücadele etmek ve telomerleri korumak için en iyi seçenek olarak aerobik egzersizi işaret ediyor.
Hareket! Her gün spor salonunda 1 saatlik bir koşuya çıkmanız veya kendinizi tekrar eden bir rutine girmeniz gerektiğini söylemiyoruz. Günümüzde kendi başınıza veya grup halinde uygulayabileceğiniz birçok eğlenceli spor modeli ve fiziksel aktivite bulunmaktadır. İnternette arama yapın veya size en yakın spor kulübünden bilgi isteyin! Sağlıklı bir gelecek için bir yatırım olarak düşünün!
STRES
Stresin telomer kısalma süreci üzerindeki etki mekanizması belirsiz olsa da, gerçek şu ki stres telomer uzunluğunu oldukça olumsuz bir şekilde etkiler. Akut ve kronik stresin yanı sıra algılanan stres ve stres yönetimi, hücre ömrü ile bir müttefik değildir. Ayrıca, özellikle depresyonda olmak üzere, düzensiz duygusal tepkilerin neden olduğu psikolojik rahatsızlıkları olan kişiler, bu tür rahatsızlıkları olmayan kişilere kıyasla daha düşük telomer uzunluğu gösterirler.
AZ DÜŞÜN ÇOK YAŞA!
UYKU
Çeşitli araştırmalar, özellikle çocuklarda, kaliteli uyku eksikliğini hızlandırılmış telomer kısalmasıyla ilişkilendirmektedir. Yetişkinler için, uykusuzluk çeken 70 yaş üstü kişiler en kısa telomerleri gösterir.
Sonuç olarak; Sağlıklı yiyin, egzersiz yapın ve yeterince uyuyun.
HÜCRESEL YAŞLANMA NEDİR?
Hayflick limiti, normal bir insan hücresinin, daha fazla bölünememesinden önce, kabaca elli kez çoğalabileceğini ve bölünebileceğini ileri sürer (bu, 'replikatif yaşlanma' olarak bilinir). Bazı stresörler, bir hücrenin Hayflick sınırına ulaşmadan yaşlanabileceği anlamına gelir.
Hücresel yaşlanma, hücrelerin bölünmeyi durdurduğu ancak metabolik olarak aktif kaldığı bir olgudur. Bu, onların hala 'canlı' oldukları ve büyüdükleri, enerji ürettikleri ve atıkları üretip ortadan kaldırdıkları anlamına gelir. Yaşlanan bir hücre, bölünme yokluğunda büyümelerinden dolayı belirgin şekilde genişler.
Oksidatif stres, DNA hasarı ve mitokondriyal disfonksiyon gibi yaygın hücresel stresörler, hücreler çoğalma yeteneklerini kaybetmeden önce hücresel yaşlanmayı da tetikleyebilir. Yaşlanan hücreler metabolik olarak aktif kaldıkları için artık bölünemeseler de, yaşlanmayla ilişkili salgı fenotipinin ('SASP') bir parçası olarak çok sayıda proinflamatuar ve proteolitik (proteini parçalayan enzimler) faktör salgılarlar. diğer zarar verici mekanizmaların yanı sıra proinflamatuar sitokinlerin salgılanması. Bu SASP faktörlerinin, bağışıklık sistemi tarafından yaşlanan hücrelerin çıkarılmasını uyardığı düşünülmektedir.
Yaşlanmış hücrelerin yaşla birlikte biriktiği gösterilmiştir; doğuştan gelen ve adaptif bağışıklık tepkilerini engelleyen bir fenomen. Yaşlanan hücrelerin yükü arttıkça, SASP doku yapısını ve işlevini değiştirerek yerel mikro çevreyi değiştirebilir. Yaşlanan hücrelerin artan yükünün bağışıklık fonksiyonunu bozup bozmadığı veya yaşlanan bağışıklık sisteminin yaşlanan hücreleri uzaklaştıramamasının bunların birikmesini sağlayıp sağlamadığı hala anlaşılmamıştır.
İMMÜNO-YAŞLANMA NEDİR?
İmmünosensens genel olarak bağışıklık sistemindeki yaşa bağlı düşüşü tanımlar. B, T ve NK (Doğal Katil) hücreleri gibi bağışıklık sisteminin hücreleri, sağlam bir bağışıklık sistemi için çok önemlidir. B hücreleri antikorların üretilmesinden sorumludur, T hücreleri ise hücre bağışıklığı sağlar. NK hücreleri, vücudunuzun savunmasının ilk satırı olan doğuştan gelen bağışıklık sisteminin bir parçasıdır.
Bu hücrelerin sağlıklı yaşlı bireylerde yaşlandığı ve bunun da yaşa bağlı bağışıklık azalmasına katkıda bulunduğuna inanılmaktadır. Örneğin, yaşlanan B hücreleri, çoğalma, farklılaşma ve optimal bir antikor yanıtı oluşturma konusunda bozulmuş bir yeteneğe sahiptir. Yaşlanmış bağışıklık hücrelerinin, edindikleri benzersiz SASP sayesinde, yaşlı erişkinlerde gözlenen yaşa bağlı iltihaplanmaya - veya iltihaplanmaya katkıda bulunduğuna inanılmaktadır.
SENOLİTİKLER VE BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ
Gelişmiş bağışıklık ürünü Formatımızda bulunanlar gibi, senolitik adı verilen bir bileşik sınıfını kullanarak yaşlanan hücreleri vücuttan uzaklaştırma teknikleri, artan yaşlanan hücre yükü ile ilişkili koşulları hafifletmek ve sağlıklı hücresel yaşlanmayı desteklemek için uygulanabilir bir yaklaşım olarak ortaya çıkmaktadır. Senolitikler, komşu sağlıklı hücrelerin canlılığından ödün vermeden yaşlanan hücrelerin hayatta kalma yanlısı mekanizmalarını seçici olarak hedefler. Bu anlamda, çevrelerini olumsuz etkilemeden çok özel sorunlarla ilgilenmek üzere gönderilen özel harekat birimleri gibidirler.
Senolitikler, yaşlanan hücreleri hedefleyerek aslında vücutta hücresel düzeyde sağlıklı bir yaşlanma sürecini destekler, böylece vücuttaki doku ve organların düzgün işlevini destekler ve bağışıklık sistemini destekler.