Abartılı üreme organlarını ortaya çıkaran yaşlı kadınları tasvir ettiği görünen “Sheela-na-Gigler”, amatör tarihçileri ve akademisyenleri uzun süredir etkilemekte
İrlanda’nın genelinde, yüzlerce yıllık kafa karıştıran görüntüleriyle çürümeye yüz tutmuş taştan heykeller bulacaksınız. Sheela-na-Gig olarak da bilinen oymalar, vulvalarını açacak şekilde ellerini cinsel organlarının üzerinde tutan yaşlı kadınları tasvir etmektedir. Kimse bu heykellerin ne ifade ettiğini net olarak bilmese de, etkileşimli haritalar sayesinde İrlanda’nın gizemli Sheela-na-Gig heykellerini bulmak çok daha kolay.
Diana Settle’ın Hyperallergic sitesinde belirttiği üzere, Ulusal Anıt Hizmetleri (National Monument Service) ile iş birliği içinde olan İrlanda Miras Kurulu, (Heritage Council of Ireland) haritayı geçtiğimiz nisanda yayımladı. Bu alanla ilgili gönüllüler ve bağımsız akademisyenlerden elde edilen bilgileri kullanan harita, İrlanda’nın her bir Sheela-na-Gig heykelinin bulunduğu noktayı işaret etmekte. Günümüzde yüzden fazla bilinen heykel var. Haritadaki her nokta Sheela-na-Gig’in bir betimlemesini ve bazen bir fotoğrafını içermekte.
Miras Kurulu başkanı Michael Starrett BBC’ye, haritanın amacının Sheela-na-Gigler hakkında “modern ve fazlasıyla aydınlanmış bir tartışma” yaratmak olduğunu söylüyor.
“Sheela-na-Gig’lerimiz daha azını hak etmiyor.” diye ekliyor üzerine.
İrlanda dünyada en fazla Sheela-na-Gig sayısına sahip olmakla övünürken, heykeller aynı zamanda İngiltere, Fransa ve İspanya’da da mevcut. Birleşik Krallık oymaları hakkında bilgi toplayan Sheela-na-Gig Projesi isimli internet sitesine göre, çoğu heykel kiliselerde yer alıyor. Fakat aynı zamanda orta çağ şatoları, kaleleri ve kuyularının taşları arasında dahi izlerine rastlanmakta.
Biçim açısından bakıldığında, Sheela-na-Gigler inanılmaz derecede çeşitliler. İçlerinden büyük çoğunluğu kel ve genellikle de yaşlılığı temsil etme amaçlı olduğu düşünülen çıkıntılı göğüs kafesleriyle betimlenmekte. Ama Sheela-na-Gigler’in bazıları tombulken diğerleri de garip bir şekilde incecik. Bazıları, kendilerini görmeye gelenleri minik bir sırıtış ile karşılarken; diğerleri ise dudakları çirkin bir somurtma ifadesi ile tasvir edilmiş. İngiltere’deki bir Sheela-na-Gig tıpkı E.T’ye benziyor misal, tabii bütün o ilk görüşte göze çarpan vajina olayı hariç. (ki bu, bütün Sheela-na-Gigler arasında yaygın bir poz)
Barbara Freitag’ın Sheela-na-Gigler: Bir Muammayı Gün Yüzüne Çıkarma’da yazdığı üzere, 160 yıl önce ilk defa akademisyenlerin dikkatini çeken bu heykeller, daha önceden müstehcen oldukları gerekçesiyle kulak ardı edilmişlerdi. Rahipler ve rutin olarak kiliseye giden insanlar, heykelleri duvarlardan sökmüş ve görünürden uzaklaştırmışlar. Zing Tsjeng’in Broadly’de yazdığına göre kiliselerin mezarlıklarında, kuyu ve akarsuların diplerinde gömülü Sheela-na-Gigler bulunmuş.
Ancak son zamanlarda, akademisyenler ve amatör tarihçiler Sheela-na-Gigler tarafından büyülenmiş gibiler ki bu hayranlık şüphesiz bir şekilde heykellerin gizemli doğasından gelmekte. Kimse Sheela-na-Giglerin nereden geldiğini, ne zaman ve neden yaratıldıklarını tam olarak söyleyemiyor.
Genel bağlamda bakıldığında, Tsjeng’e göre heykeller 12. ve 14. yüz yıllardan kalma fakat bazıları bundan çok daha eski bile olabilir. Elbette ki kesin olarak söylemesi imkansız çünkü taşların yaşı karbon çözümlemesi yöntemiyle tam olarak saptanamaz. Heykellerin taşıdıkları gizemi bir adım daha öteye taşıyarak eklenebilir ki, Freitag’ın işaret ettiği üzere “Sheela-na-Gig” ismi, herhangi bir şekilde net olarak tanımlanabilen kelimelerle bir araya gelmemiş.
Yine de heykellerin kökenleri hakkında birbiriyle mücadele eden sayısız teori bulunmakta. En yaygın olanı ise Sheela-na-Giglerin, 12. yüz yılda Anglo-Norman İstilası ile İrlanda’ya gelen Romanesk mimari üzerine modellenmiş olduğunu ileriye sürüyor. Ama diğer tarihçiler bu düşünce biçimini reddediyor. Freitag’ın kitabında bahsettiğine göre, göze çarpan cinsel organlarıyla birlikte Sheela-na-Gigler, aslen “yöresel ilahlar alanından gelip doğum, ölüm ve yeniden hayata gelme gibi hayat bahşeden güçlerle ilişkilidir.”
Benzer bir teori de bu yıl, County Cork Üniversitesi’nden bir halk bilimcinin, Aziz Patrick’in Sheelah isimli bir kadınla evli olduğuna dair kanıtlar bulduğunu iddia etmesi üzerine ortaya çıktı. Bazı uzmanlara göre Sheela-na-Gigler, bu antik kadın figüründen yola çıkılarak yapılmış ve çocuk doğumları ya da cinsel birlikteliklere yardım amaçlı kullanılmış olabilir. Yine de diğerleri, Sheela-na-Giglerin bir nevi iyi şans simgesi ya da kötülüklerden koruyan bir tılsım olduklarına inanmakta.
Sheela-na-Gigler’in geçtiğimiz yüz yıllarda neden ve nasıl kullanıldığını asla öğrenemeyebiliriz. Ama eğer bu garip heykellere merak duyuyorsanız, İrlanda Miras Konseyi’nin etkileşimli haritalarına bir göz atın ve bu gizemli oymaların kökenleri hakkında kendi teorilerinizi şekillendirin.
Yazar: Brigit Katz
Çevirmen: Berna Ece Gündüz
Kaynak: Smithsonian