Ayna Dokunma Sinestezisi Nedir? Başka Birine Dokunulduğunda Size Dokunulmuş Gibi Hissetmeniz Mümkün mü?
Türev Nedir?
Bu türev bir içeriktir. Yani bu yazının omurgası, Healthline isimli kaynaktan çevrilerek dilimize uyarlanmıştır; ancak "çeviri" içeriklerimizden farklı olarak, bu içerikte orijinal metin birebir korunmamıştır. Anlatım ve konu akışı gibi detaylar Evrim Ağacı yazar(lar)ı ve/veya editörler tarafından güncellenmiş, değiştirilmiş ve/veya geliştirilmiştir. Yazar, kaynaktan alınan metin omurgası üzerine kendi örneklerini, bilgilerini, detaylarını eklemiş; içeriği ve anlatımı zenginleştirmiş ve/veya çeşitlendirmiş olabilir. Bu ek kısımlarla ilgili kaynaklar da, yazının sonunda gösterilmiştir. Metnin omurgasını oluşturan kaynağı, orijinal dilinde okumak için lütfen yukarıdaki bağlantıya tıklayınız. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.
Ayna dokunma sinestezisi, bir kişinin başka birisine dokunulduğunu gördüğünde kendisine dokunulmuş gibi hissetmesine sebep olan bir durumdur. Buradaki "ayna" terimi, başka birisine dokunulduğunda hislerin o kişideki yansımasını ifade eder. Yani birisine sol taraftan dokunuluyorsa, kişinin ona sağ taraftan dokunuluyormuş gibi hissetmesi anlamına gelir.
Delaware Üniversitesine, göre toplumun %2'si sinesteziye sahip. Bu durum hakkındaki mevcut araştırmaları öğrenmek ve sinesteziye sahip olup olmadığınızı anlamanın birkaç yolu için, okumaya devam edin.
Ayna Dokunma Sinestezisi Gerçek Mi?
Delaware Üniversitesinde yapılan bir çalışmada, 2000'den fazla öğrenciye, avuç içi aşağı veya yukarı bakan ellerin bulunduğu videolar ve daha sonra videoda dokunulmuş eller gösterildi. Videoyu izleyen kişilere, vücudunun herhangi bir yerinde dokunma hissi olup olmadığı soruldu. Yaklaşık olarak 45 kişinin ellerinde bir dokunuş hissettiği rapor edildi.
Doktorlar, ayna dokunma sinestezisini deneyimleyen bu insanları "sinestet" olarak tanımlıyor. Bu bir hastalık veya anomali değil, bir "varyasyon" ("çeşitlilik") olarak tanımlanıyor. Cognitive Neuroscience dergisinde yayımlanan bir makaleye göre araştırmacılar, bu durumu beyindeki duyusal bilginin diğer insanlardakinden farklı işlenmesine sebep olan yapısal farklılıklarla ilişkilendiriyorlar.[1]Salinas, şöyle diyor:
Ayna dokunma sinestezisi bir hastalık değildir. Belki nörolojik veya algısal bir özellik olarak tanımlamak en doğrusu olacaktır.
Bu, kulağa bir süperkahraman özelliği gibi gelse de, çok olumsuz tarafları da olabiliyor. Örneğin Salinas, hasta bakarken bazen zorlanabildiğini şöyle anlatıyor:[5]
Bir keresinde kendi kendine zarar verecek düzeyde tikleri olan bir hastam vardı. Dudaklarının içini kanatacak kadar ısırır, dişlerini aşındıracak düzeyde gıcıdrdatırdı. Onu tedavi ederken bunları yapışını her izlediğimde, kendi yanaklarım ve dudaklarımın acıyla inlediğini hissederdim.
Bu kişiler, Game of Thrones gibi şiddet içerikli dizi ve filmleri izlerlerken, filmlerdeki karakterlerin acısını neredeyse birebir deneyimleyebiliyorlar. San Francisco'da bir masaj terapisti olan sinestet C. C. Hart, şöyle diyor:[7]
Bu filmlerde insanların birbirine işkence etmesi, birbirlerini kalıcı olarak yaralaması ve hatta öldürmesi, benim hiperventilasyona [E.N. aşırı hızlı nefes alıp verme modu] girmeme neden oluyor. Karakterlerin vücutlarında açılan yaraların olduğu yerlerde acı hissediyorum. Örneğin acıya dayalı komedi dizilerini de [E.N. örneğin Jackass] izleyemiyorum. Bunlar bana komik gelmiyor, canımı acıtıyorlar.
Ama bu, her zaman kötü bir özellik değil. Örneğin Hart, birbirine sarılan insanlar gördüğünde, kendisine sarılmışlar gibi hissettiğini söylüyor. Benzer şekilde, müşterilerine masaj yaparken kendisine masaj yapılıyormuş gibi hissederek gevşeyebiliyor. Daha da ilginci, ayna dokunma sinestezisi olanlar, porno veya seks içerikli filmler izlerken, adeta kendileri seks yapıyormuş gibi hislere kapılabiliyorlar.
Bu konuyla ilgili sürdürülen birçok araştırma mevcut. Dokunma ve hissetme arasında dönüşümü sağlayan birçok farklı yolak (biyolojik anlamıyla, hücrede meydana gelen kimyasal tepkimeler dizisi) bulunur. Şu günlerde araştırmacılar, ayna dokunma sinestezisinin duyu sisteminin aşırı aktivitesinin sonucu olabileceğini düşünüyorlar.
Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.
Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.
Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.
Ayna Dokunma Sinestezisinin Empati ile İlişkisi
Ayna dokunma sinestezisi etrafında yürütülen birçok araştırma, bu duruma sahip olan insanların empati yeteneğinin olmayanlara göre daha fazla olduğu görüşüne odaklanıyor. Hatta bu, doğrudan doğruya ayna dokunma sinestezisinin bir açıklaması da olabilir: Nature Neuroscience dergisinde yayınlanan bir çalışmaya göre, bu özelliğe sahip kişilerde bir çeşit hiperaktif empati mekanizması görülüyor olabilir.[6] Bunun bir açıklaması, bu kişilerde ayna nöronların daha fazla sayıda veya daha aktif olması olabilir.
Cognitive Neuropsychology dergisinde yayımlanan bir çalışmada; ayna dokunma sinestezisine sahip olan insanların, insan yüzü içeren bir fotoğraf gördükleri zaman o kişinin duygularını ayırt etme konusunda, bu duruma sahip olmayanlara göre daha iyi oldukları tespit edildi.[2]
Araştırmacılar aynı zamanda, bu duruma sahip olan insanların sosyal ve bilişsel farkındalık duyumlarında diğerlerine kıyasla artış olduğunu düşünüyorlar. Bir diğer deyişle, bu kişilerin beyinlerindeki "benlik" ve "diğerleri" gibi duyuların temsili büyük oranda aynı olabilir. Bu da onları, kusursuza yakın empatlar (empati yeteneği güçlü kişiler) haline getiriyor olabilir.
PLOS One dergisinde yapılan bir çalışmada, empati seviyesinin artmasıyla ayna dokunma sinestezisi arasında bir ilişki bulunamadı.[3] Çalışmanın yazarları, katılımcıları 3 gruba böldüler ve katılımcıların kendilerinin raporladığı empati seviyelerini ölçtüler. Çalışma ayrıca, ayna dokunma sinestezisine sahip olduğunu bildirenlerin bir kısmının otizm spektrumunda da bulunduğunu gösterdi.
Bu sonuçlar, yapılan benzer araştırmalarınkinden farklıydı bu yüzden hangi çıkarımların doğru olduğunu bilmek biraz zor.
Belirtiler ve Semptomlar
Ayna dokunma sinestezisi bir tür sinestezidir. Başka bir tipi ise, kişinin ses duymak gibi belirli hislere karşılık olarak renkleri görmesidir. Mesela şarkıcı Stevie Wonder ve Billy Joel, müziği bir ses gibi deneyimlediklerini belirttiler.
Frontiers in Human Neuroscience dergisindeki bir makaleye göre, araştırmacılar ayna dokunma sinestezisini 2 ana alt türde tanımladılar.[4]
İlki olan "ayna", başka birisinin vücuduna dokunulduğunda kendi vücudunun zıt tarafına dokunulmuş hissini deneyimleme olarak tanımlanır. Diğeri ise kişinin kendi vücudunun aynı tarafına dokunulduğunu deneyimlemesi olan "anatomik" alt tipidir.
Ayna tipi daha yaygın olarak görülür ve çoğu insan bu deneyimi çocukluğundan beri yaşadığını söyler. Bu tipte görülen bazı semptomlar şunlardır:
- birisinin vücudunda acı hissettiği bölgenin zıttında acı hissetmek,
- birisine dokunulduğunda kendisine dokunuluyormuş gibi hissetmek,
- birisine dokunulduğunda kaşınma, sızlama, acı veya baskı gibi şeyler hissetmek,
- hafif bir dokunuştan şiddetli bir ağrıya kadar varabilecek hisler.
Ayna Dokunma Sinestezisi Teşhis Edilebilir mi?
Doktorlar henüz bu durumu teşhis edebilecek özel bir test belirleyemedi. Çoğu insan semptomlarını kendileri rapor ediyor.
Ayna dokunma sinestezisi; psikiyatristlerin depresyon, anksiyete (mantıklı bir nedene dayanmayan kaygı ve endişe bozukluğu), dikkat eksikliği, hiperaktivite (genellikle çocuklarda görülen aşırı hareketliliğe sebep olan dürtüsel bir bozukluk) ve diğer rahatsızlıkları teşhisinde kullanılan Teşhis ve İstatistik El Kitabı (İng: "DSM-V: Diagnostic and Statistical Manual") adlı kitabın 5. baskısında şu anda yer almıyor. Bu nedenle durumu teşhis edebilecek belirli bir kriter yok.
Araştırmacılar, bu durumun tutarlı bir şekilde teşhis edilebilmesi için testler ve araçlar geliştirerek doktorlara yardımcı olmaya çalışıyorlar. Bir yöntem, insanlara başka birine dokunulan videolar göstererek onların tepkisini ölçmeyi içeriyordu. Ancak bu da yeterince gelişmiş bir test değil.
Bu durumun, muhtemelen cinsiyetten bağımsız bir özellik olduğunu vurgulamakta da fayda var. Salinas, şöyle anlatıyor:
Erkekler ve kadınlar arasında ayna dokunma sinestezisi eşit olarak dağılmıştır. Ancak kadınlarda bu daha sık görülüyormuş gibi algılanabilir; bunun nedeninin, gerçekten bu tür bir fazlalık olması değil, kadınların bu tür duygusal durumları raporlamak konusunda daha açık olması ve bu yöndeki deneyimlerini erkeklere göre daha kolay paylaşması olduğunu düşünüyorum.
Ayrıca işin içinde genetik ve gelişimsel faktörler de var: Eğer ailenizde bir sinestet varsa, ailenin bir başka üyesinin de sinestet olma ihtimali artıyor. Örneğin otizmli bireylerde de bu tür sinestezik durumlara daha sık rastlanıyor.
“Zamanımıza layık olmak, eleştirel ve yaratıcı bir tutum içinde ona tesir etmek önemlidir. Umutsuzluk bir proje değildir ama olumlama öyledir. Temellendirilmiş, hesap verebilir ve aktif bir ‘biz’ oluşturarak işe başlamamız gerekir. İçinde bulunduğumuz insan sonrası zamanlarda, teknolojinin aracılık ettiği sosyal ilişkiler içinde, ekonomik küreselleşmenin olumsuz etkileri ve hızla bozulan bir çevrede, ‘hakikat sonrası’ politik liderlerin paranoyak ve ırkçı retoriğine karşı, olumlayıcı etik ve politik pratikleri inşa etmek için birlikte nasıl emek verebiliriz? Yaratıcı direnişle nasıl toplumsal olarak sürdürülebilir umut ufukları üretebiliriz? Beşeri bilimlerdeki akademisyenler mevcut durumda insan sonrası zorluklara cevap olacak şekilde bilgi alanlarını nasıl yeniden şekillendiriyor? Nihilizme direnmek, tüketici bireycilikten kaçınmak ve yabancı düşmanlığına karşı bağışıklık kazanmak için hangi araç gereçleri kullanabiliriz? Tüm bunların yanıtı ittifaklar, çapraz bağlantılar ve başımızı derde sokan konularda güç de olsa konuşarak ‘bizi; bir halkı’ oluşturma praksisinde yatıyor. Bu bakımdan içinde bulunduğumuz insan sonrası zamanlar, geniş ölçekli insandışı bileşeniyle birlikte, bütünüyle pek insanca.”
Otuz yılı aşkın süredir beşeri bilimler alanında çalışmalar yapan Rosi Braidotti, pek çok açmaz ve çelişki barındıran insan sonrası dönemde ortaya çıkan yeni öznellik türleri, bilgi üretim pratikleri ve akademik çalışma alanlarını inceleyerek ileriye yönelik olumlayıcı bir yol haritası çiziyor. Bütün canlı yaşamı, ekolojiyi ve teknolojiyi bir süreklilik olarak gören; duygulanıma, ilişkiselliğe ve çapraz üretkenliğe odaklanan, farklılıklardan beslenen, olumlayıcı etiği kendine rehber edinen, materyalist ve eleştirel, neşeli, tutkulu ve yaratıcı bir insan sonrası yaklaşım öneriyor. İnsan Sonrası Bilgi Dördüncü Endüstri Devrimi ile Altıncı Yok Oluş’un kesişiminde yaşadığımız insan sonrası dönemde beşeri bilimlerin dönüştürücü potansiyelini gerçekleştirmeye yönelik bir çağrı niteliğinde.
Bilgiler ve Uyarılar:
- Bu ürün sipariş alındıktan 1-3 gün içinde postalanacaktır.
- Lütfen sipariş vermeden önce iade ve ürün değişikliği ile ilgili bilgilendirmemizi okuyunuz.
- Bu kampanya, Kolektif Kitap tarafından Evrim Ağacı okurlarına sunulan fırsatlardan birisidir.
Ayna Dokunma Sinestezisiyle Başa Çıkmanın Yolları
Birisine dokunulması hissini yakından deneyimlemek zor bir durum olabilir. Bazı kişiler, insanlarla daha iyi ilişkiler kurabileceklerini düşündüğünden bu durumu faydalı olarak görebilir. Bazıları ise gördükleri ve hissettikleri şeyler sonucunda acı gibi güçlü ve olumsuz hisleri deneyimlemeyi kötü bulabilir.
Kimileri hislerini daha iyi işleyebilmek için tedavi yönteminden faydalanabilir. Kendinizle dokunulan kişi arasında bir bariyer hayal etmek sıklıkla kullanılan bir yöntemdir.
Ayna dokunma sinestezisine sahip bazı insanlar ayrıca anksiyete ve depresyon gibi durumlardan ötürü uyarılan duygularını yönlendirme yardımcı olan reçetelenmiş ilaçlar kullanmayı yararlı bulabilir.
Ne Zaman Doktora Görünmeliyiz?
Dokunma hisleri korkusundan dolayı sosyal olmak ve hatta televizyon izlemek gibi günlük aktiviteleri geçiştiriyorsanız doktorunuza görünebilirsiniz.
Ayna dokunma sinestezisi bilinen bir durum olmasına rağmen araştırmalar hala en iyi tedaviyi keşfedebilmek için çalışıyorlar. Doktorunuza duyusal işleme bozukluğu alanında özelleşen bir terapist tanıyıp tanımadığını sorabilirsiniz.
Sonuç
Sonuç olarak ayna dokunma sinestezisi, kişinin başka birisine dokunulduğunu gördüğünde bedeninin zıt veya aynı tarafında bir dokunma hissetmesine yol açar.
Henüz spesifik bir teşhis kriteri olmasa da doktorlar bu durumu bir duyusal işleme bozukluğu olarak ele alıp tedavi edebiliyorlar. Bu da sinesteziye sahip kişilerin acı verici veya hoş olmayan korkuları ve endişeleriyle baş etmelerine yardımcı olabiliyor.
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.
İlginizi Çekebilecek Sorular
- Evrim geçirmek için illa uzun yıllar mı gerekli yoksa 1 yıl ya da 1 ay gibi kısa süreler evrim geçirmek için yeterli midir?
- Matematik yapamıyorum günde 5 6 saat çalışıyorum fakat gene olmuyor ne yapmam gerek?
- Sinirbilim alanında okuduğunuz hangi çalışma/gelişme sizi en çok etkiledi?
- 5
- 2
- 2
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- J. Ward, et al. (2015). Explaining Mirror-Touch Synesthesia. Cognitive Neuroscience, sf: 118-133. doi: 10.1080/17588928.2015.1042444. | Arşiv Bağlantısı
- J. Ward, et al. (2018). The Relationship Between Mirror-Touch Synaesthesia And Empathy: New Evidence And A New Screening Tool. Cognitive Neuropsychology, sf: 314-332. doi: 10.1080/02643294.2018.1457017. | Arşiv Bağlantısı
- S. Baron-Cohen, et al. (2016). Mirror-Touch Synaesthesia Is Not Associated With Heightened Empathy, And Can Occur With Autism. PloS one, sf: e0160543. doi: 10.1371/journal.pone.0160543. | Arşiv Bağlantısı
- M. J. Banissy, et al. (2013). Mechanisms Of Self-Other Representations And Vicarious Experiences Of Touch In Mirror-Touch Synesthesia. Frontiers in Human Neuroscience. doi: 10.3389/fnhum.2013.00112. | Arşiv Bağlantısı
- N. Arnold. 'I Literally Feel Your Pain': What Life's Like With Mirror-Touch Synesthesia. (01 Eylül 2017). Alındığı Tarih: 29 Kasım 2020. Alındığı Yer: BBC Three | Arşiv Bağlantısı
- M. J. Banissy, et al. (2007). Mirror-Touch Synesthesia Is Linked With Empathy. Nature Neuroscience, sf: 815-816. doi: 10.1038/nn1926. | Arşiv Bağlantısı
- L. Haidrani. The Mirror-Touch Synesthetes Who Can Literally Feel Your Pain. (09 Ekim 2017). Alındığı Tarih: 29 Kasım 2020. Alındığı Yer: Vice | Arşiv Bağlantısı
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 22/10/2021 13:50:26 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/9604
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.