Pankreatit neden olur? Akut pankreatit yaşayan çoğu hastada bu durumun nedeni sıklıkla safra taşı ya da alkol tüketimi ile yakından bağlantılıdır. Diğer yandan, tam olarak nedeni belirlemek her zaman mümkün olmayabilmektedir. (1)
Akut Pankreatit Nedenleri
Akut pankreatit nedenleri şöyle açıklanabilmektedir:
- Safra Taşı
Safra taşı, safra kesesinde oluşan sert taş parçasıdır. Safra kesesinden çıkıp pankreasın açılmasını engellerse, akut pankreatit gelişimine yol açabilmektedir.
Safra taşı nedeniyle oluşan tıkanıklık durumunda, pankreas tarafından üretilen bazı enzimlerin dengesini bozabilmektedir. Bu enzimler normalde bağırsaklardaki gıdaların sindirilmesine yardım etmek için kullanılmaktadır. Tıkanıklık olduğunda ise bu enzimler pankreasta sindirilmeye başlanmaktadır.
Bu süreç safra taşı olan her hastanın pankreatit geliştireceği anlamına gelmemektedir. Safra taşı bulunan çoğu kişide pankreatit gözlemlenmemektedir. (2)
- Alkol Tüketimi
Alkolün neden pankreatit gelişimine yol açtığı tam olarak bilinememektedir. Diğer yandan, enzimlerin sindirimine başlamasına neden olan pankreasın normal işleyişine müdahale etmesinin bir sonucu olarak ortaya çıktığı düşünülmektedir.
Sürecin tam açıklaması olmasa da, alkol kullanımı ile akut pankreatit arasında kesin bir ilişki bulunmaktadır. Düzenli olarak alkol tüketen kişilerin akut pankreatit gelişme olasılığının alkol kullanmayan insanlara göre dört kat daha yüksek olduğu ortaya konmuştur.
Kısa süreli de olsa aşırı alkol tüketiminin akut pankreatit geliştirme riskini artırdığı düşünülmektedir. (3)
- Diğer Nedenler
Akut pankreatit gelişimine daha az sıklıkla neden olan faktörler şunlardır:
- Bazı ilaçlar (örneğin steroidler ve bazı diüretikler)
- Yüksek düzeyde trigliserit (bir yağ türü)
- Kanda yüksek düzeyde kalsiyum olması
- Ameliyat veya karnın yaralanması
- Sigara içmek
- Enfeksiyonlar
Bazı insanların diğerlerine göre ciddi akut pankreatit geliştirme riskinin neden daha yüksek olduğu tam olarak bilinmese de, belirli genetik mutasyona sahip olan kişilerin daha ciddi saldırılar yaşadığı tespit edilmiştir. (4)
Kronik Pankreatit Nedenleri
Kronik pankreatit vakalarının çoğunda bu durumun nedeni uzun yıllar aşırı alkol kullanımından kaynaklanmaktadır. Ağır alkol tüketimi pankreas iltihaplanmasının devam etmesine ve kalıcı hasarın oluşmasına neden olabilmektedir.
Bazı kalıtsal koşullar ve genetik mutasyonlar, kronik pankreatit gelişimine neden olabilmektedir. Örnek vermek gerekirse, kistik fibroz sahibi olan kişilerin, kronik pankreatit ile bağlantılı bir genetik mutasyona sahip olduğu düşünülmektedir.
Kronik pankreatit gelişimine yol açan diğer nedenler şunlardır:
- Sigara içmek
- Pankreasın yaralanması
- Bağışıklık sistemi sorunları (otoimmün pankreatit)
- Pankreasın tıkanmış ya da daralmış olması
Bazı durumlarda kronik pankreatit nedeni tespit edilememektedir. (5)
Pankreatit Nedir?
</diV
Pankreatit pankreasın iltihaplanması durumudur. Pankreas, üst karın bölgesinde, midenin hemen arkasında bulunan uzun ve düz bir bezdir. Pankreasın görevi vücudun kan şekerini işleme sistemini düzenleyen, sindirim ve hormonlara yardımcı olan enzimler üretmektir.
Pankreatit ani bir şekilde ortaya çıktığında ve belirtileri günlerce sürdükten sonra geçtiğinde bu durum akut pankreatit olarak adlandırılmaktadır. Diğer yandan, uzun yıllar boyunca devam eden, belirtileri belirli süreler boyunca yaşanan, gittikten sonra bile nüksetme ihtimali bulunan hastalığın bu seyrine ise kronik pankreatit denmektedir.
Hafif pankreatit sahibi olan hastalarda, belirtiler tedavi olmadan bile kendiliğinden ortadan kaybolabilmektedir, ancak daha ciddi vakalarda, pankreatit hayatı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilmektedir. (6)
Pankreatit Belirtileri
Pankreatit nasıl anlaşılır? Akut pankreatit başlangıcının en sık yaşanan belirtisi sırta da yayılabilen üst karın ağrısıdır. Akut pankreatit ile karakterize edilen bu ağrı çoğu zaman beklenmedik bir zamanda ve aniden başlamaktadır. Pankreatit ağrısı çeken hastalarda bu ağrı şiddetlendiğinde, çoğu zaman iğneleyici ya da bıçaklayıcı ağrı olarak tanımlanmaktadır. Beraberinde karın bölgesinde bir şişlik de meydana gelebilmektedir.
Kronik pankreatit belirtileri ise şunları içermektedir:
- Ağrı
- Kilo verme veya diyare yol açan gıda besin eksikliği
- Diyabet
- Mide bulantısı
- Kusma
- Ateş
- Artan kalp atış hızı
Kronik pankreatit ağrısı genellikle sabittir ve sırttan yayılma eğilimi göstermektedir. Kilo kaybı, pankreasın sağlıklı sindirim için gerekli olan enzimleri salgılayamaması sonucu oluşmaktadır. Diğer yandan, pankreastaki insülin üreten hücrelerin hasar görmesi sonucu hastada diyabet de gelişebilmektedir. (7)
Pankreatit Tedavisi
Pankreatit nasıl geçer? Pankreatit tedavisi şunları içerebilmektedir:
- Hastanede tedavi: Akut pankreatit hastanede tedavi edilmektedir.
- Hastanede yoğun bakım: Şiddetli akut pankreatit vakalarının tedavisinde kullanılmaktadır.
- Serum tedavisi: Pankreastaki iltihap iyileştirilene kadar hastanın ihtiyaç duyduğu besinler bu yöntemle verilebilmektedir.
- Ağrı kesiciler: Dayanılmaz pankreas ağrısını yatıştırmak için uygun ağrı kesiciler verilebilmektedir.
- Endoskopi: Doktorun pankreasın durumunu görmek ve uygun tedavi uygulamak için kullanabileceği bir yöntemdir. Safra taşları doğrudan görülebilmekte ve çıkarılabilmektedir.
- Pankreas ameliyatı: Safra taşı mevcutsa, safra kesesini almak ileri atakların önlenmesine yardımcı olacaktır. Nadir durumlarda, pankreasın hasar görmüş veya ölü bölgelerini çıkarmak için de ameliyat gerekebilir.
- Yaşam tarzı değişikliği: Pankreatit gelişimini tetikleyen nedenlerden biri olan alkol tüketimini durdurmak en doğru yöntem olacaktır. (8)
Pankreatit İçin Hangi Doktora Gidilir?
Pankreatit teşhisi ve tedavisi için iç hastalıkları (dâhiliye) ya da gastroenteroloji (sindirim sistemi organları hastalıkları uzmanlığı) bölümüne başvurulmaktadır. (9)