Makat kanseri belirtileri, nedenleri ve tedavisi
Makat kanseri, sindirim sisteminin sonundaki bölgede yani anüste olur. Anal kanser olarak da adlandırılır. Makat kanseri, kolorektal yani kalın bağırsak kanserinden farklıdır ve çok daha nadir görülür. Bu yazımızda makat kanseri belirtileri, nedenleri, nasıl teşhis edildiği, tedavi ve korunma yollarını bulabilirsiniz.
Makat kanseri nadir kanserlerdendir, ancak yeni vakaların sayısı özellikle batı toplumlarında artmaktadır. Makat kanserine yakalanma ihtimali artıran çeşitli risk faktörleri olmakla beraber %79’unun sebebi insan papilloma virüsüdür (HPV). Çoğunluğu 60 yaş sonrasında görülür. Kadınlarda erkeklere göre daha fazla görülür.
Makat kanseri belirtileri nelerdir?
En sık görülen makat kanseri belirtileri şöyle sıralanabilir:
• Makattan kanama. Dışkıda ya da tuvalet kağıdında farkedilebilir.
• Anal bölgede ağrı, acı.
• Anüs etrafında kabarcıklar.
• Anüsten jelimsi dokuda akıntı.
• Kaşıntı.
• Bağırsak hareketlerinde değişiklik; ishal gibi.
• Şişkinlik.
• Kadınlar bel ağrısı ya da vajinaya bir tümör baskısıyla ağrı yaşayabilir.
• Kadınlar vajinal kuruluk yaşayabilir.
Makat kanseri risk faktörleri nelerdir?
Makat kanseri ile bağlantılı birçok risk faktörü sayılabilir; başlıcaları şunlardır:
• İnsan papilloma virüsü (HPV): Bazı HPV türleri anal kanser ile yakından ilişkilidir. Anal kanseri olan insanların yaklaşık % 79'unda HPV 16 veya 18, % 8'inde diğer HPV türleri görülür.
• Çok eşlilik: Birden fazla cinsel partner anal kanser ve HPV'ye yakalanma riskini arttırır.
• Anal ilişki: Erkek ve kadınlarda anal ilişki anal kanser geliştirme riskini artırır. HIV pozitif olan ve eşcinsel erkeklerde, genel topluma kıyasla anal kanser geliştirme riski 90 kat fazladır.
• Diğer kanserler: Vajinal veya serviks (rahim ağzı) kanseri olan kadınların ve penis kanserli erkeklerin anal kanser geliştirme riski yüksektir. Bu aynı zamanda HPV enfeksiyonuyla da bağlantılıdır.
• Yaş: Makat kanseri riski – çoğu kanser gibi – ileri yaşlarda artar.
• Zayıflamış bağışıklık sistemi: HIV veya AIDS hastası olan kişiler ve transplantasyondan (organ nakli) sonra bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar artmış risk altındadır.
• Sigara kullanımı: Sigara içenler, anal ve diğer kanserler için sigara içmeyenlere göre çok daha fazla risk taşırlar.
• Kronik bölgesel inflamasyon: Makat bölgesinin benign (iyi huylu) oluşumları – örneğin hemoroid veya fistül – oluşturdukları inflamasyon nedeniyle makat kanseri riskini artırabilir.
Aşağıda, anal bölgede görülebilen rahatsızlıklar resmedilmiştir
Makat kanseri türleri nelerdir?
Diğer tüm kanser türleri gibi makat kanseri, sağlıklı hücreleri kanser hücrelerine dönüştüren genetik değişikliklerden kaynaklanır. Bu kanser hücreleri, büyümelerini kontrol altında tutma yeteneklerini kaybederler ve tümör oluşumuna yol açarlar.
Makat kanserinin farklı türleri şunlardır:
• Skuamöz / yassı hücreli karsinom: makat kanserinin en yaygın olanıdır. Bu kanser, anal kanalın çoğunluğunun yanı sıra, anüs alt bölgesini kaplayan yassı hücrelerle başlar.
• Kloakogenik karsinom: Skuamöz hücreli karsinomun alt tipi olan bu kanser, anüsün kloak olarak adlandırılan bölgesini etkiler. Tüm makat kanserlerinin yaklaşık % 25'inden sorumludur.
• Adenokarsinom: Bu tür, anüsün üst kısmını oluşturan hücreler veya anal astar altında bulunan mukus üreten bezlerde başlar.
• Bazal hücreli karsinom: Makat kanserlerinin küçük bir kısmını, bir çeşit cilt kanseri olan bazal hücre karsinoması oluşturur. Bu kanser, anüsün çevresindeki deride bulunabilir.
• Melanom: Bu başka bir cilt kanseri türüdür. Ciltte veya anal astarda (mukozal melanoma) bulunan melanin pigmenti üreten hücrelerden başlar.
Makat kanseri nasıl teşhis edilir?
Makat kanserini teşhis etmek için aşağıdaki uygulamalar kullanılabilir:
• Fizik muayene: Bir doktor önce bir fizik muayene yapar; bu da bir hastanın sağlık geçmişi ve geçmiş hastalıkları hakkında daha fazla bilgi edinmeye yardımcı olabilir.
• Dijital rektal (parmakla makattan) muayene: Parmakla makat muayenesi, rektumun alt bölgesinde herhangi bir yumru veya anormal büyümenin tespit edilmesine olanak tanır.
• Anoskopi: Anoskopi, anal kanalı ve rektumun incelenmesi için bir anoskop (ışıklı bir tüp) kullanan bir prosedürdür.
• Endo-anal veya endo-rektal ultrason: Anal kanal ve rektumun ultrason (USG) ile incelenmesidir. USG’nin yüksek enerjili ses dalgaları, bu bölgenin derin dokularının ve komşu organların görüntelenmesini sağlar.
• Biyopsi: Biyopsi, tümöral dokudan örnek alınmasıdır. Bu numuneler daha sonra mikroskop altında kanser işaretlerini araştırmak için incelenir.
Bir hastanın makat kanseri olduğunu teyit ettikten sonra, kanser evresini ve vücudun diğer bölgelerine yayılıp yayılmadığını (metastatik hale gelip gelmediğini) belirlemek için ileri tıbbi görüntülemeler yapılır (örneğin, manyetik rezonans ve PET-Tomografi gibi).
Makat kanseri evreleri
• 1. Evre: Tümörün çapı 2 cm veya daha az.
• 2. Evre: Tümörün çapı 2 cm’den büyük.
• Evre 3A: Herhangi bir boyuttaki makat kanseri vajina, üretra (idrar kanalı) veya mesane de dahil olmak üzere yakındaki organlara yayılmış; ve rektum yakınındaki lenf düğümlerine de yayılmıştır.
• Evre 3B: Herhangi bir boyuttaki makat kanseri, komşu organlara ve lenf düğümlerine yayılmış veya pelvisteki (kasık) lenf nodlarına yayılmıştır.
• 4. Evre: Makat kanseri akciğerler, karaciğer veya beyin gibi uzak bölgelere yayılmıştır (metastaz).
Makat kanseri nasıl tedavi edilir?
Makat kanser tedavisi, tümörün türü, büyüklüğü, yerleşim yeri, kanserin yayılma derecesi ve hastanın genel sağlık durumu gibi çeşitli faktörlere göre planlanır. Cerrahi, kemoterapi ve radyasyon tedavisi ana seçeneklerdendir.
Radyoterapi ve kemoterapi kombinasyonu
Çok erken evreler dışında ameliyat çoğunlukla tercih edilmez ve radyoterapi eşzamanlı kemoterapi, makat kanserinin standart tedavisi olarak kabul edilir. Makat kanseri tedavisi için sisplatin, 5FU, kapesitabin ve mitomisin, radyoterapi ile kombine edilen kemoterapi ilaçlarıdır. En sık olarak sisplatin+5FU+radyoterapi kombinasyonu kullanılır.
Makat kanseri ameliyatı
Kanserin evresine bağlı olarak farklı cerrahi işlemler yapılabilir.
• Erken evrelerde, tümör küçük olduğunda ve anüs dışında metastaz yapmadığında, lokal eksizyon ile tümör cerrah ile çıkarılabilir. Bu işlem sırasında, tümör, etrafında bir miktar sağlıklı doku ile birlikte çıkarılır. Anüsü çevreleyen, barsak hareketlerini ve dışkılamayı kontrol eden anal sfinkter kasları bu işlemle hasar görmez. Bu nedenle, hastalar bu cerrahi prosedürü takiben bağırsak hareketlerini kontrol etme kabiliyetine sahiptirler.
• İleri evre makat kanseri veya diğer tedavi seçeneklerine cevap vermeyen hastalar için abdominoperineal rezeksiyon denilen bir prosedür uygulanır. Cerrah, anüs, rektum ve kolonun bir bölümünü çıkarır. Kolonun geri kalan kısmı bir açıklık veya kolostomi oluşturmak için karın cildine ağızlaştırılır. Kolostomi, sindirim atıklarının kolondan doğrudan vücudun dışındaki tek kullanımlık bir torbaya geçmesini sağlar.
Makat kanserinden korunma
Makat kanseri nadir görülür, ancak bazı alışkanlık ve önlemler bu kanserin riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Bunlar arasında şunlar bulunur:
• Aşı ile HPV'ye yakalanma olasılığını azaltmak
• Cinsel ilişki sırasında kondom ile korunmak
• Tek eşlilik
• Anal ilişkiden kaçınmak
• Sigara içmemek
İnsan papilloma virüsünün (HPV), makat kanserinin en yaygın nedeni olduğunu tekrar hatırlatalım. HPV cinsel yollarla bulaşır ve genital siğillerin oluşumuyla sonuçlanır. Makat bölgesinde HPV enfeksiyonu, genellikle anal cinsel ilişki nedeniyle oluşur. Cinsel yönden aktif olan bireyler, HPV edinme riskini daha yüksektir. Bununla birlikte, HPV'li bireylerin sadece az bir kısmında, makat kanseri geliştirir.
Çoğunlukla anal kanser vakaları erken veya bölgesel olarak ilerlemiş evrede teşhis edilebilmektedir. Bununla birlikte, anal kanala doğru ilerlemeye başlarsa, tedavisi zorlu olabilir. Rahim ağzı kanseri, anal siğil, HPV ve HIV pozitif olan kişilerin düzenli aralıklarla anal kanser taraması yaptırması önerilir.
1. What are the key statistics about anal cancer?
cancer.org - 2017
2. Salmo, E., &Haboubi, N.
An update on anal cancer diagnosis and treatment.
Pol PrzeglChir, 2011.
3. Simpson, J. A., &Scholefield, J. H.
Diagnosis and management of anal intraepithelial neoplasia and anal cancer.
BMJ, 2011.
4. Stanley, M. A., Winder, D. M., Sterling, J. C., & Goon, P. K.
HPV infection, anal intra-epithelial neoplasia (AIN) and anal cancer: current issues.
BMC Cancer, 2012.