Erken yaz meningoensefaliti (FSME), keneler tarafından bulaşan virüsle ilişkili bulaşıcı bir hastalıktır. Bu, beynin ve meninkslerin iltihaplanmasına yol açabilir. Riskli bölgelerdeki insanlar aşılanmalıdır.
Bir bakışta
- Erken yaz meningoensefaliti (FSME), keneler tarafından bulaşan virüsle ilişkili bir hastalıktır.
- Almanya'da her yıl 400 ila 500 kişi enfekte olur.
- Hafif FSME semptomları, ateş, baş ağrısı, mide bulantısı gibi grip belirtilerine benzer.
- Etkilenenlerin sadece yaklaşık üçte birinde beyin bölgesinde iltihaplanma gelişir.
- Riskli bölgelerde yaşayan veya buralarda sık sık kalan kişiler aşılanmalıdır.
Not: Bu yazıdaki bilgiler bir doktor muayenesinin yerini tutamaz ve kişinin kendi kendine teşhis yapabilmesi veya tedavi etmesi için kullanılmamalıdır.
Erken yaz meningoensefaliti (FSME) nedir?
Erken yaz meningoensefaliti, bir virüsün neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Orman fareleri virüsün ana taşıyıcılarıdır, aynı zamanda diğer memeliler de taşıyıcı olabilir. Bu hayvanları ısıran keneler, onlardan FSME patojenini alabilir. Bir kişi virüs taşıyan bir kene tarafından ısırılırsa, virüsler kan dolaşımına girebilir ve FSME'yi tetikleyebilir. Ancak her kene ısırığı için durum böyle değildir.
Nadir durumlarda enfekte çiğ süt tüketimi de FSME hastalığının nedenidir. Ancak uzun ömürlü süt (pastörize süt) hiçbir tehlike oluşturmaz.
"Erken yaz meningoensefaliti" terimi, sadece yaz başında kene ısırıklarının tetiklediği bir menenjit ve ensefalit olduğu izlenimini verir. Bu doğru değil. Her şeyden önce, keneler yılın herhangi bir zamanında FSME virüsünü bulaştırabilir. Almanya'da hastalık riski sonbaharda en yüksek, ilkbaharda en düşük seviyededir. İkincisi, merkezi sinir sistemi (MSS) iltihabı, FSME ile enfekte olanların sadece üçte birinde gelişir.
FSME’de hangi semptomlar görülür?
Enfeksiyon ile semptomların ortaya çıkması (kuluçka dönemi) arasında ortalama 10 gün geçer; olası zaman aralığı 5 ila 28 gündür. Hasta insanlar bulaştırıcı değildir.
FSME semptomları tipik olarak iki aşamada ortaya çıkar:
Aşama 1: Hafif seyir
İlk semptomlar genel yorgunluk ve baş ağrısı, ateş ve vücut ağrıları gibi grip benzeri belirtilerdir. Karın ağrısı ve kusma da mümkündür. Bu semptomlar genellikle birkaç gün sonra azalır. Yetişkinlerin yaklaşık yüzde 70'inde hastalık sadece bu formu alır.
2. Aşama: Ağır seyir
Enfekte yetişkinlerin yaklaşık yüzde 30'unda ateş tekrar yükselir ve geçici iyileşmeden sonra meninkslerde, beyinde ve/veya omurilikte iltihaplanma meydana gelir.
Beyin zarı iltihaplanması (menenjit), hastalığın ikinci evresinde hastaların yaklaşık yarısında ortaya çıkar. Hastanın genel durumu genellikle ciddidir, şiddetli baş ağrısı ve yüksek ateşi vardır. Çocuklar duyarsızlaşabilir, komaya girebilir veya nöbet geçirebilir.
Hastaların yaklaşık yüzde 40'ında beyin de etkilenir (meningoensefalit). FSME ile enfekte olanların yaklaşık yüzde 10'unda sadece meninksler ve beyin değil, aynı zamanda omurilik de (meningoensefalomiyelit) iltihaplanır.
Merkezi sinir sisteminin (MSS) birden fazla organı etkilendiğinde, hareketleri koordine etmekte güçlük çekerler. Ayrıca kol ve bacaklarda uyuşukluk, yönelim bozukluğu ve felce yol açabilir. Yüz felci, işitme, yutma ve konuşma bozuklukları ile kraniyal sinirlerde hasar ortaya çıkabilir.
FSME’nin nedenleri nelerdir?
FSME virüsleri insanlara keneler (tür: adi ağaç kenesi) yoluyla bulaşır. Bulaşma, kene ısırmasından sonraki ilk saatler içinde gerçekleşir.
Önemli bilgi: Her kene ısırığı bir FSME enfeksiyonuna yol açmaz. Çünkü riskli bölgelerde bile kenelerin sadece yüzde 0,1 ila 5'i FSME virüsünün taşıyıcısıdır.
Keneler, 30 ila 60 santimetre yükseklikteki ağaççıklar, çimenler ve çalılarda yaşar. Ağaçlardan düşmezler. Dağlarda, deniz seviyesinden yaklaşık 1500 metre yüksekliğe kadar bulunabilirler. Yaklaşık 6 ila 8 santigrat derecedeki yüksek nemde aktif hale gelirler.
FSME’nin özellikleri nelerdir?
Aşağıdaki videodan, FSME enfeksiyonunun riskli alanlarını, bulaşma yollarını ve semptomlarını öğrenebilirsiniz.
Bu ve başka videolar YouTube kanalında da mevcutturŞimdi izleyin
Bu sitede yayınlanan veri koruma bildirimleri geçerlidir.
FSME için hangi risk faktörleri bilinmektedir?
Sadece FSME virüsünü barındıran bir bölgede keneler tarafından enfekte edilebilirsiniz. Ancak her kene ısırığı FSME virüsünü bulaştırmaz: Bavyera gibi yüksek riskli bir bölgede, yaklaşık her 10 keneden birinde virüs vardır. Ayrıca, enfekte olan her kişide ağır semptomlar görülmez. Bu sadece her üç vakadan biri için geçerlidir. Erkeklerin kadınlardan yaklaşık iki kat daha sık hastalandığı da bilinmektedir.
FSME enfeksiyonu nasıl önlenebilir?
Hastaların çoğunda FSME, hastalığın ilk evresinden sonra iyileşir. Bununla birlikte, bazı enfekte kişilerde, hastalığın ikinci bir aşaması, semptomlar olmadan yaklaşık bir hafta sonra başlar.
Bu ikinci aşama, meninkslerin (menenjit), beynin (ensefalit) ve daha nadiren omuriliğin (miyelit) iltihaplanması ile karakterize edilir. Enflamasyonlar tek tek veya kombinasyon halinde ortaya çıkabilir.
Meninkslerin enflamasyonu genellikle sorunsuz iyileşir. Ek beyin iltihabı olan her beş hastadan biri tedavi edilebilir. Meninksler, beyin ve omurilik etkilenmişse, iyileşme şansı en düşüktür. Hastalık daha sonra ölüme bile yol açabilir.
Ciddi derecede hasta olan hastaların üçte birinde sinir sisteminde kalıcı hasar oluşur.
Çocukların ağır hastalıktan kurtulma şansı yetişkinlerden daha iyidir. 60 yaş üstü yetişkinler ve bağışıklık sistemi bozuk olan kişilerde ağır seyir riski daha yüksektir.
FSME enfeksiyonları hangi bölgelerde görülür ve hastalığın görülme sıklığı nedir?
Genel olarak, FSME nadir görülen bir hastalıktır: 2019'da 441 enfeksiyon bildirilmiştir. Almanya'daki vakaların neredeyse yüzde 90'ı Bavyera ve Baden-Württemberg'de ortaya çıkar.
Aşağıdaki bölgeler riskli alanlar olarak kabul edilir:
- Bavyera
- Baden-Württemberg
- Thüringen
- Güney Hessen
- Rheinland-Pfalz, Saarland, Saksonya ve Aşağı Saksonya'daki bazı idari bölgeler
Almanya’daki FSME açısından riskli bölgeler ile ilgili bilgileri Robert Koch Enstitüsü'nün internet sitesinde bulabilirsiniz.
FSME nasıl teşhis edilir?
Doktor önce aşağıdakileri soracaktır:
- Kişi bir FSME risk bölgesinde bulundu mu?
- Bir kene tarafından ısırılıp ısırılmadığını hatırlayabiliyor mu?
- Kişi çiğ süt ürünleri içti mi veya yedi mi?
- Baş ağrısı ve ateşle birlikte grip benzeri semptomlar oldu mu?
FSME enfeksiyonu, IgM ve IgG antikorları için bir kan veya sinir sıvısı laboratuvar testi ile tespit edilebilir. Bazı durumlarda beynin manyetik rezonans görüntülemesi (MRI) de yapılır.
Erken yaz meningoensefaliti (FSME) nasıl tedavi edilir?
Nedensel bir tedavi yoktur, yani doğrudan virüsü hedef alan hiçbir ilaç yoktur. Doktorlar, semptomları hafifletmek ve vücudun hastalıkla savaşmasına yardımcı olmak için yalnızca hastalığın semptomlarını tedavi edebilir.
FSME için tedavi seçenekleri şunları içerir:
- Yatak istirahati
- Ağrı kesici ilaçlar
- Ateş düşürücü ilaç, ancak mümkünse 39 santigrat derece sıcaklıkta
Kortizon içeren ilaçlar vücudun bağışıklık sistemini kötüleştirebileceğinden kullanılmamalıdır.
Önemli bilgi: Olumsuz durumlarda 24 saat içinde ciddi solunum ve ekstremite felçleri (bacaklar, kollar) gelişebileceğinden, şüpheli her FSME vakası hastaneye yatırılmalı ve klinik olarak izlenmelidir.
Kendinizi FSME'den nasıl koruyabilirsiniz?
Daha önce FSME hastalığına sahip olan kişiler ömür boyu bağışıklık kazanır: Yani artık hastalığa yakalanmazlar.
FSME’de hastalığın şiddetli seyri nadir de olsa felç semptomları gibi ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle, özellikle riskli bölgelerdeki insanlar için etkili FSME önleme çok önemlidir.
FSME enfeksiyonunu önlemek için 2 etkili önlem vardır:
- FSME'ye karşı aşı
- Kene ısırıklarından aktif biçimde kaçınma
Koruyucu aşı
Robert Koch Enstitüsü'ndeki Sistematik Aşı Kurulu (STIKO), FSME riski olan bölgelerde yaşayan veya bu bölgeleri sık olarak ziyaret eden insanların koruyucu aşı olmasını tavsiye etmektedir. Tavsiye özellikle (iş için) sık sık orman veya çayırlarda dolaşan insanlar için geçerlidir. Almanya dışındaki riskli bölgeler için de seyahat aşısı vardır.
- FSME virüsüne karşı temel bağışıklama 3 aşıdan oluşur, ardından aşılanan kişiler en az 3 yıl korunur.
- Güçlendirici aşılar, yaşa bağlı olarak her 3 ila 5 yılda bir gereklidir. Tam temel bağışıklık sağlama ve destekleyici aşılamadan sonra, aşılananların yüzde 99'u FSME'ye karşı tamamen korunur.
- Çocuklar bir yaşından sonra aşılanabilir.
- Riskli bölgelerde, genellikle FSME aşısının masraflarını sağlık sigortası karşılar. Orman işçileri gibi belirli meslek grupları için işveren onlara ödeme yapar.
Aşı kas içine şırınga şeklinde verilir. Genellikle iyi tolere edilir. Enjeksiyon bölgesinde 100 kişiden 10'u geçici ağrı, kızarıklık ve şişlik yaşayabilir. Grip benzeri semptomlar da mümkündür.
FSME'ye karşı aşılama, multipl sklerozlu hastalarda nüksetme oranını artırmaz.
FSME aşısı ile ilgili sıkça sorulan soruların cevaplarını Robert Koch Enstitüsü (RKI) internet sitesinde bulabilirsiniz.
Aşı nasıl işe yarar?
Aşağıdaki videodan, aşının nasıl işe yaradığını öğrenebilirsiniz.
Bu ve başka videolar YouTube kanalında da mevcutturŞimdi izleyin
Bu sitede yayınlanan veri koruma bildirimleri geçerlidir.
Kene ısırıklarından kaçınma
Genel koruyucu önlemler aşağıdakileri içerir:
- Vücudunuzu iyi kapatan giysiler giyin
- Çalılardan kaçının
- Vücudunuza böcek kovucu ilaç sürün
- Vücutta kene olup olmadığını kontrol edin ve varsa hızla çıkarın
Kene ısırıklarına karşı korunma konusunda ayrıntılı pratik bilgiler Bundeszentrale für gesundheitliche Aufklärung (BZgA) (Federal Sağlık Bilgi Merkezi) tarafından sağlanmaktadır.
Hangi önlemler rehabilitasyonun bir parçasıdır?
FSME ile ciddi şekilde hasta olan kişiler için tedaviden sonra tıbbi rehabilitasyon (rehabilitasyon) gerekebilir. Fizyoterapistler veya konuşma terapistleri gibi uzmanlar, FSME'nin sonuçlarını azaltmada veya tamamen üstesinden gelmede hastaları destekler.
Bir kene nasıl düzgün bir şekilde vücuttan ayırılır?
Bir kene ısırığı, kenenin aslında lyme hastalığı bakterisi veya FSME virüsü gibi bir patojeni insanlara ilettiği anlamına gelmez. Çünkü bunun için kenenin öncelikle patojeni kendi içinde taşıması ve tükürüğü ile insan kan dolaşımına salması gerekir.
Enfekte bir kene delinme bölgesinde ne kadar uzun süre kalırsa, patojenin bulaşma olasılığı o kadar artar. Bu nedenle, bir kene ısırığı ne kadar erken fark edilir ve kene çıkarılırsa o kadar iyidir.
Bir keneyi çıkarırken, kenenin mümkün olduğunca az parçasının yarada kalması için sakin ve sistematik bir şekilde ilerlemelisiniz:
- Keneleri çıkarmak için asla yağ veya yapıştırıcı kullanmayın.
- Eczaneden bir cımbız, kene kancası veya kene kartı alın.
- Keneyi vücudundan değil, başından ve ağız kısmından tutmaya çalışın.
- Bu sırada keneyi sıkmaktan kaçının.
- Keneyi düz ve nispeten yavaş bir şekilde delinme bölgesinden dışarı çekin.
- Ardından delinme bölgesini iyice dezenfekte edin.
- Deutsche Gesellschaft für Neurologie. Frühsommer-Meningoenzephalitis (FSME). S1-Leitlinie. AWMF-Registernummer 030 – 035. 01.2020. Aufgerufen am 26.06.2020.
- Gesundheitsinformation.de – eine Website des Instituts für Qualität und Wirtschaftlichkeit im Gesundheitswesen (IQWiG). Frühsommer-Meningoenzephalitis (FSME). Aufgerufen am 22.06.2020.
- Robert Koch-Institut (RKI). Antworten auf häufig gestellte Fragen zur FSME-Impfung. Aufgerufen am 22.06.2020.
- Robert Koch-Institut (RKI). Antworten auf häufig gestellte Fragen zu Zecken, Zeckenstich, Infektion. Aufgerufen am 22.06.2020.
- Robert Koch-Institut (RKI). RKI-Ratgeber: Frühsommer-Meningoenzephalitis (FSME). Aufgerufen am 22.06.2020.
- Robert Koch-Institut (RKI). FSME: Risikogebiete in Deutschland. Epidemiologisches Bulletin 8/2020. Aufgerufen am 22.06.2020.
Deutsche Gesellschaft für Neurologie e.V. (Alman Nöroloji Derneği) tarafından kontrol edilmiştir. Tarih: