30.2: Tür Oluşumu
Türleşme, bir veya bazen birden çok orijinal türden bir veya daha fazla yeni türün oluşumu olarak tanımlanır. Ortaya çıkan türler, ana türden farklıdır ve ana tür ile üremenin önündeki engeller tipik olarak var olacaktır. Coğrafi izolasyon içeren ve içermeyen iki ana mekanizma vardır; sırasıyla allopatrik ve sempatik türleşme.
Allopatrik Türleşme
Allopatrik türleşmede, aynı türün iki populasyonu arasındaki gen akışı, bir sıradağlar veya habitat parçalanması gibi coğrafi bir engelle engellenir. Bu olay, vikaryans olarak bilinir. Örneğin, kuraklık, büyük bir göldeki su seviyesi düşmesine neden olarak, iki veya daha fazla küçük su kaynağı oluşturarak, içinde yaşayanların birbirinden kopuk olmasına neden olabilir.
İzole olduktan sonra, bu populasyonlardaki bireyler iklim, kaynak kullanılabilirliği veya avlanma gibi farklı dış baskılarla karşılaşabilir. Doğal seçilimdeki bu farklılıklar, genetik sürüklenme ve birçok nesil boyunca mutasyonla birleştiğinde, sonunda iki populasyonun ayrı türler haline gelmesiyle sonuçlanır. Bu olay, çoğu allopatri nedeniyle evrimleşmiş olan çok çeşitli türler sergileyen Afrika çiklit balıklarını içeren göllerde gözlenmiştir.
Dağılım aynı zamanda allopatrik türleşmeyi de üretebilir. Örneğin, asalak deniz anemon türü Edwardsiella lineata, Kuzey Amerika'nın doğu kıyısında yaşar. İsveç ve Norveç kıyılarının okyanuslarında yaşayan, yakından ilişkili bir kardeş türü olan E. carnea'ya sahiptir. E. lineata’nın dağılması-muhtemelen larva aşamasında taraklılarda parazit olarak taşınan- İskandinav kıyılarında yeni bir populasyonun oluşmasına yol açmış olabilir. Bu yeni ve genetik olarak izole edilmiş populasyon daha sonra zamanla ayrıldı ve şimdi E. carnea olarak bilinen ayrı bir tür haline geldi.
Simpatrik Türleşme
Türleşme coğrafi engeller olmadan da gerçekleşebilir. Örneğin, yaşam alanlarının şekli nedeniyle coğrafi izolasyonun imkansız olduğu İzlanda'daki bazı krater göllerinde simpatrik evrimleşen çok sayıda yeni balık türü bulunmaktadır. Bununla birlikte, simpatrik türleşmeye ulaşmak tartışmasız daha zordur. Simpatrik türleşmede, üye türler hala birbirleriyle temas halindedir ve potansiyel olarak melezleşir ve gen alışverişi yaparlar. Kromozom rekombinasyonu, muhtemelen en azından ayrılmanın başlangıcında sık sık meydana gelecektir ve yeni türlerin oluşumu için gerekli olan birlikte uyarlanmış gen gruplarını parçalayacaktır. Allopatrik türleşmeden daha az yaygın olmasına rağmen, simpatrik türleşmede genetik farklılaşma ve türleşme örnekleri vardır. Değişiklikler, genetik bilgi alışverişinin önünde engeller oluşturan habitat farklılaşması, cinsel seçilim ve poliploitlik gibi faktörlerden kaynaklanmaktadır.
Simpatrik türleşme, bir türün alt kümeleri aynı coğrafi alandaki farklı habitatlardan veya kaynaklardan yararlanmak için evrimleştiğinde ortaya çıkabilir. Örneğin, Galapagos'taki Santa Cruz Adası'nda bulunan orta yer ispinozu Geospiza fortis, alt türleri gaga boyutuna göre genetik sapma belirtileri göstermektedir. Bu türdeki gaga morfolojisi, tüketmede uzmanlaştıkları tohumların boyutuna ve sertliğine bağlı olarak küçük ve büyük iki farklı boyut halini almaktadır (bir habitat farklılaşması örneği). Ancak, doğal seçilim sayesinde, orta gaga büyüklüklerine sahip kuşlar, daha düşük oranlarda hayatta kaldıkları için seçilememiştir.
Bitkilerde nispeten yaygın olan bir mekanizma olan poliploitlik yoluyla yeni türler de oluşturulabilir. Genellikle bu, hücre bölünmesi sırasında fazladan kromozom kümelerine neden olan rastgele mutasyonlardan kaynaklanır. Bu şekilde üretilen poliploid melezler muhtemelen diploid ebeveyn soyları ile çiftleşemeyecek ve bunun yerine kendi kendine tozlaşma yoluyla veya diğer poliploid hibritlerle çiftleşme yoluyla verimli yavrular üretecektir. Bu nedenle, bu tür poliploid türleşmesi, tek bir nesilde yeni bitki türleri oluşturabilir. Analizler, çiçekli bitki türlerinin %47 ila %100'ünün evrimsel tarihlerinin bir noktasında bir poliploidi olayına kadar izlenebileceğini göstermektedir.