Kişiler herhangi bir tahmin durumunda konu ile…
Kişiler herhangi bir tahmin durumunda konu ile alakalı referans nokta oluşturur ve tahminlerini bu referans noktanın aşağı ve yukarısına göre belirlemektelerdir. Kahneman ve Tversky beklentiler teorisinde referans noktanın değişimi bağlamında bu durumu deneyler ile kanıtlamışlardır.
Referans noktayı çıpa alarak, ayarlamalar yapılır. Fakat bu yapılan ayarlamalar yeterli değildir. Bu yüzden tahmin edilen değer, ilk değere bağlıdır. Kişiler referans noktaya göre tahminlerinde olayların birleşme ihtimalini aşırı tahmin ederken, olayların ayrılma ihtimalini yetersiz tahmin etmektelerdir.
Birçok durumda insanlar başlangıç değerini referans alarak nihai cevaba ulaşmak için ayarlamalar yaparak tahminde bulunmuşlardır. Fakat yapılan ayarlamalar tipik olarak yetersiz kalmıştır.
Tversky ve Kahneman 1974 yılında yaptıkları çalışmada, lise öğrencilerinden oluşturulan iki grupdan birinci gruba, 8 x 7 x 6 x 5 x 4 x 3 x 2 x 1 şeklinde belirtilen çarpma işlemini 5 saniye içinde tahmin etmelerini istemişlerdir. Verilen cevapların ortalaması 2,250 olmuştur.
İkinci gruba ise 1 x 2 x 3 x 4 x 5 x 6 x 7 x 8 şeklinde belirtilen çarpma işlemini 5 saniye içinde tahmin etmelerini istemişlerdir. Verilen cevapların ortalaması 512 olmuştur. Çarpma işleminin doğru sonucu 40,320’dir.
Artan ve azalan seri şeklindeki çarpma işleminde denekler zaman kısıtlamasından dolayı soldan sağa hesaplamaya başlayarak tahminde bulunmuşturlar. Artan seride çarpma işleminin ilk serileri daha düşük değer hesaplanıp tahminde bulunulmuştur bu yüzden ortalama düşük çıkmıştır.
Azalan seride ise ilk birkaç çarpma işleminin sonucu yüksek olduğundan dolayı denekler daha yüksek bir ortalama tahmininde bulunmuşlardır.