logic gate (mantıksal kapı) devrelerinden
(or, not or, and vesâir) birisidir, nand gate olarak da kısaltılır. bu kapılar, diğer mantık kapıları gibi transistör temelli elektronik aletlerde kullanılır. yapay sinir ağlarınds kullanılır. gerçek sinir hücresi ağları da belleği bu kapıların işlevlerine benzer hareketlerin olduğu yolaklarla sağlarlar. ancak tamamen aynı değildir, gerçek sinir ağlarında daha karmaşık durumlar da vardır ama birim işlevi olarak bazı şeyleri ihmal edersek benzerdir.
not and kapısı şöyledir:
bu kapının mantık kapılarından olduğunu söylemiştim. lisedeki mantık derslerini hatırlayın, "ve" bağlacını. bu kapıda şekildeki a ve b girdileri (input) ve bağlacı ile bir çıktı (output) verirler ve c'de bu çıktının tersi çıkar.
örneğin a ve b girdileri 1 olsun (ya bir ya da sıfır olabilir bunlar) ve bağlacında iki tane birin sonucu birdir. kapı nand kapısı olduğundan çıktımız girdilerin tersi olarak sıfır olacaktır. daha somut bir şekille gösterelim:
şekilde gördüğünüz üzere bir elektrik devresi var, a ve b anahtarları var. bu anahtarların açık olma durumu 0 olarak kodlanmış olsun, kapalı olma durumu da 1 olarak kodlanmış olsun. lambanın yanması 1, sönmesi 0 olur. eğer a ve b girdileri 0 verirse lamba yanar, not and, 0'ın not hâli 1, 1 de lambanın yanmasının kodu. iki anahtar da kapalı olursa yani 1 olursa, bu sefer ve bağlacında 1 sonucu vermenin koşulu sağlanır ve devre kısa devre yapar, not and'da 1 girerse 0 çıkar, ampul yanmaz. böyle ayarlanabilir bu kapılar. ampul ve anahtar yerine farklı elemanlar, farklı nitelikler yerleştirerek daha farklı aletlerde işlev gördürebiliriz. tabii ki bu ve diğer kapılardan oluşan çok daha karmaşık devreler gerekiyor ancak temel taşı bunlar.
gerçek nöron ağında bunun kullanımı nasıl olur? yüzleri tanıma özelliğimizi ele alalım. yüzleri, geometrik şekilleri ayırt edip bir örüntü kurarak algılarız. yüzünü algıladığımız kişinin yüzünü daha çok tecrübe edersek örüntümüz de kemâle o kadar yaklaşır ve diğer yüzlerden daha fazla ayırt ederiz artık onu. belli geometrik şekiller, göz yuvarlak, ağız eliptik, elmacık kemikleri oval vesair vardır yüzlerde. hafızamızda da bunların farklı örnekleri vardır. annemizi nasıl tanıyoruz örneğin? kaşları nasıl? hmm kaşları şöyle değil o zaman bu devre yanmaz, elenir. gözleri bu şekillerde değil, şu şekilde o zaman bu yolaktan geçiyoruz. böyle böyle, o yüzün kayıtlı olduğu nöronal ağa ulaşırız, bir nevi doğru yolu bulur hatırlarız onu. o kayıtlı olan yere ulaşırken de mantık kapılarına benzer işlevlerde nöron ağlarının yolaklarından gideriz. yolaklar belirli noktalarda kümelenirler, bu noktalar da hafızadır. bir resimle anlatayım:
bu resim pi sayısının basamaklarının, her rakamının bir renkle kodlanması ile oluşturulmuş. mesela yeşil renk 3 rakamı olsun. 3 ne kadar tekrar ederese o kadar belirgin bir yeşil alan veya kesişim noktası oluşur. hafızamız da böyle. yolakları bir noktada kesişirler. doğru yolaklardan geçerek o kayda ulaşılabilir. (hatta kaydın kendisi o yolaktan geçmektir.) ama bu anlattığım kadar yüzeysel değildir, çok karmaşık paralel yollar kullanır beynimiz, öyle 1 ve 0 diye indirgeyemeyeceğimiz yolları da vardır yapay sinir ağlarından farklı olarak ve de dinamiktir. yani beynimiz bir bilgisayar değildir. evrimsel süreçte karmaşık şekilde gelişmiştir. evrim karmaşıklığı seviyor. ama basitçe bakarsak anlattıklarıma benzerdir, en küçük yapılar ve işlevler.
(evet, uyku tutmadı.)