İsrail hükümeti, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun ülke çapında protestoları tetikleyen, ülkeyi bölen ve güçlü ordu ile etkili iş dünyasını sarsan daha geniş bir planın parçası olan ülkenin hukuk sistemini elden geçirme planındaki ilk büyük yasayı onayladı.
Plan, ülkedeki Yüksek Mahkemeyi zayıflatmayı ve parlamentoya daha fazla yetki devretmeyi amaçlıyor. Taraftarlar, İsrail’in seçilmemiş yargıçlarının çok fazla yetkiye sahip olduğunu söylüyor. Ancak muhalifler, yargıçların önemli bir gözetim rolü oynadığını ve planın İsrail’i otokratik bir yönetime doğru iteceğini söylüyor.
Gergin atmosfere rağmen, Netanyahu’nun müttefikleri revizyonda ilerlediklerini söylüyorlar.
Revizyonun önümüzdeki aylarda İsrail’i nasıl etkileyebileceğine bir bakalım:
ÜLKE NEDEN BU KADAR BÖLÜNMÜŞ?
Yolsuzluk suçlamasıyla yargılanan Netanyahu, uzun süredir kutuplaştırıcı bir lider. Hükümeti, dört yıldan kısa bir süre içinde ülkenin beşinci seçimini az farkla kazandıktan sonra Aralık ayında göreve başladı. Tüm bu seçimler, Netanyahu’nun yönetmeye uygunluğuna odaklandı.
Bu bölünmeler, dini, sınıfsal ve etnik hatların ötesine uzanan revizyon hakkındaki tartışmalara yansıdı.
Hükümet karşıtı protestocular büyük ölçüde İsrail’in şehirli orta sınıfından geliyor ve doktorları, akademisyenleri, askeri yetkilileri ve iş liderlerini içeriyor. Netanyahu’nun destekçileri daha fakir, daha dindar olma eğilimindedir ve Batı Şeria yerleşimlerinde ve kenar mahallelerde yaşayanları içerir. Çoğu Mizrahi veya Orta Doğu kökenli işçi sınıfı Yahudileri kendilerini Aşkenaz veya Avrupalı seçkinler tarafından marjinalize edilmiş olarak görüyorlar.
Pazartesi günü yasayı geçiren Knesset oylamasının ardından Netanyahu, birlik ve diyalog çağrısında bulundu. Ancak muhalifleri bu teklifi samimiyetsiz bularak reddetti ve protestoları sürdürme sözü verdi.
Times of Israel haber sitesinin kurucu editörü David Horovitz, “Ertesi sabah, iç savaş hatları çizilmiş bir İsrail’e, kendisiyle potansiyel olarak savaş halinde olan bir İsrail’e ve kesinlikle halkın çoğuyla, belki de çoğuyla savaş halinde olan bir hükümete çıkıyoruz” diye yazmıştı.
Revizyona öncülük eden İsrailli milletvekili Simcha Rothman, muhalefetin “sorumlu” olmasını ve müzakerelere geri dönmesini umduğunu söyledi. Ama işinin bitmediğini açıkça belirtti.
Parlamenter koalisyona atıfta bulunarak, “Çoğunluğa sahibiz” dedi. “İsrail halkının çoğunluğu reformu hâlâ destekliyor.”
ASKERİN HAZIR DURUMU ETKİLENECEK Mİ?
Binlerce yedek asker, birinci yasanın kabul edilmesinden bu yana görev için rapor vermeyi durdurmakla tehdit etti. Ordu, büyük ölçüde bu gönüllü yedeklere, özellikle hava kuvvetleri pilotlarına, istihbarat görevlilerine ve diğer özel birimlerin üyelerine bağlıdır.
Mevcut ve eski askeri yetkililer, yedek kuvvetlerin tehditlerini yerine getirmeleri halinde ordunun ulusal bir acil durumda işlev görme yeteneğinin tehlikeye girebileceği konusunda uyarıda bulundu.
Genelkurmay Başkanı Korgeneral Herzi Halevi, “Güçlü ve birleşik bir savunma gücümüz olmazsa, İsrail’in en iyileri IDF’de hizmet etmezse, bölgede bir ülke olarak var olamayız” uyarısında bulundu.
BU İSRAİL’İN ABD İLE İLİŞKİLERİNİ NASIL ETKİLİYOR?
Netanyahu, geniş bir siyasi mutabakat olmaksızın yeni yasayı zorlayarak, ülkenin en yakın müttefiki olan ve İsrail’e yıllık yaklaşık 4 milyar dolarlık askeri yardım ve uluslararası forumlarda diplomatik destek sağlayan ABD’ye meydan okudu.
Başkan Joe Biden, oylamadan önce ender bir uyarıda bulunarak İsrail hükümetini oturumu ertelemeye ve muhalefetle bir uzlaşmaya varmaya çağırdı. Beyaz Saray, Pazartesi günkü oylama sonucunu “talihsiz” olarak nitelendirdi.
Analistler, çekişmeli planın her iki ülkenin de rutin olarak ortak çıkarlar ve değerler olarak tanımladığı şeyleri baltalayabileceğini söylüyor.
New York’taki eski bir İsrail başkonsolosu olan Alon Pinkas, Netanyahu’nun Amerika’nın endişelerini hiçe saymasının İsrail liderinin ABD başkanıyla olan sorunlu ilişkisine daha fazla zarar vereceğini söyledi.
Kimse Netanyahu’nun sözüne inanmayacak” dedi.
Oylama aynı zamanda muhafazakar İsrail hükümeti ile ağırlıklı olarak liberal Amerikan Yahudi cemaati arasında büyüyen bir uçurumu derinleştirebilir. İki büyük grup, Amerikan Yahudi Komitesi ve Kuzey Amerika Yahudi Federasyonları, Pazartesi günkü oylamayla ilgili derin “hayal kırıklığını” dile getirdiler.
BU FİLİSTİNLİLER İÇİN NE ANLAMA GELİYOR?
Filistinliler, İsrail’i karıştıran kargaşayı ikiyüzlülük olarak gördükleri şeyin kanıtı olarak görüyorlar ve İsrail’in Batı Şeria’da 56 yıldır devam eden işgalinin uzun zaman önce İsrail demokrasisini baltaladığını söylüyorlar.
Bir savunuculuk grubu olan Filistin Kamu Diplomasisi Enstitüsü’nün yönetici direktörü Inès Abdel Razek, “Filistinliler bunu bir çelişki olarak görüyorlar, İsraillilerin doğası gereği bütün bir halkı özgürlük ve demokrasiden alıkoyan kurumlar aracılığıyla özgürlük ve demokrasi için savaşıyorlar” dedi.
Ancak bazı politikacılar ve analistler, yargı değişikliklerinin potansiyel sonuçlarının Batı Şeria’ya halkın düşündüğünden daha derinden etkileneceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Kıdemli bir Filistinli aktivist olan Mustafa Barghouti, “Bu bizim için tehlikeli bir gelişme” dedi.
PROTESTOLAR DEVAM EDECEK Mİ?
Plana karşı yedi ay süren kitlesel gösterilerin ardından, tabandaki protesto hareketi durma planları olmadığını söylüyor. Pazartesi günkü oylama, İsrail genelinde şiddetli protestolar ve protestocularla polis arasında benzeri görülmemiş çatışmalarla karşılandı.
Kudüs’teki bir düşünce kuruluşu olan İsrail Demokrasi Enstitüsü başkanı Yohanan Plesner, “özellikle hükümet bunun sadece birinci aşama olduğunu açıkça belirttiği için protestolar hiçbir yere gitmiyor” dedi.
Protesto hareketinin sözcüsü Josh Drill, vergi ödememek gibi yeni önlemler alınması çağrısında bulundu. Ayrıca ABD ve Amerikan Yahudi cemaatini İsrail hükümetine mali desteği yeniden gözden geçirmeye ve bunun yerine hareketle uyumlu savunuculuk gruplarına bağışta bulunmaya çağırdı.
“ABD yönetimi perişan olduklarına veya endişeli olduklarına dair kaç açıklama yapabilir? Hadi ama, bu aslında bir şey yapmıyor” dedi.
BU İSRAİL EKONOMİSİNİ RİSKE ATACAK MI?
Pazartesi günkü oylama İsrail para birimini ve borsasını tepetaklak etti ve Moody’s kredi derecelendirme kuruluşundan ekonomi için “olumsuz sonuçlar” uyarısı aldı.
Netanyahu, olumsuz tepkileri “anlık bir tepki” olarak nitelendirerek, “Ortalık dağıldığında İsrail ekonomisinin çok güçlü olduğu ortaya çıkacak” diye ısrar etti.
Ancak birçok uzman, zayıf bir yargının yolsuzluğa kapı açabileceği ve iş ortamına zarar verebileceği korkusuyla potansiyel olarak yabancı yatırımcıların caydırılması nedeniyle ekonomiye verilen zararın uzun süreli olabileceğine inanıyor.
Tehdit, İsrail ekonomisinin önemli bir parçası olan İsrail’in yüksek teknoloji sektöründe özellikle şiddetli. Salı günü, önde gelen İsrail gazeteleri ön sayfalarını siyahla kapladı – bu, yüksek teknoloji şirketlerinin bir ittifakı tarafından ödenen uğursuz bir görüntü.
Reklamda “İsrail demokrasisi için kara bir gün” yazıyordu.
İsrail İbrani Üniversitesi’nde ekonomist olan Yannay Spitzer, planın açıklanmasından bu yana İsrail hisse senedi fiyatlarının küresel endekslerin gerisinde kaldığını söyledi. Bu eğilim, “sıradan piyasa gelişmeleri ile açıklanamaz” dedi.
Spitzer, “İsrail iç çekişmelerle ekonomik olarak geri kalmış bir ülke olmaya doğru gidiyor” tahmininde bulundu.
Kaynak : https://abcnews.go.com/International/wireStory/israels-government-passed-part-legal-overhaul-laws-ripples-101647867