Afrika, 15. yüzyılda sömürgeciliğe mahkûm edilerek insanlığın kayboluşunun bir kanıtı haline geldi. Köle ticareti ile başlayan bu mahkûmiyet 1. Dünya Savaşı sonundan itibaren bağımsızlık direnişleriyle kırılmaya başladı. Asıl bağımsızlık dönemini 2.Dünya Savaşı’ndan sonra yaşayan kıta, uluslararası toplumda sömürgeciliğe karşı seslerin yükselmesi ve BM’nin sömürge toplumlarını bağımsızlığa kavuşturmak için birtakım kararlar alması Afrika’da özgürlük uyanışını hızlandırdı. Kendisini Batı ya da başka bir kutba dahil etmeyen Bağlantısızlar Hareketi’nin 1955’te düzenlediği Bandung Konferansı’nda sömürgelerin bağımsızlıkları açıkça dile getirildi. Ülkeler için bu tarihten sonra başlayan daha yapıcı bir bağımsızlaşma süreci 1990’da son buldu. Ancak bugün kıta ülkelerine baktığımızda birçoğunun kendi içinde bölündüğü görülüyor. Guardian gazetesinin Afrika kıtası üzerindeki ayrılıkçı hareketleri irdeleyen çalışmasına göre ayrılıkçı grupların sayısı azımsanmayacak kadar çok.
BATI SAHRA (FAS): Eski İspanyol sömürgesi olan Batı Sahra, 1975’te Fas topraklarına katıldı. Batı Sahra’nın özgür bir ülke olduğuna inanan sürgündeki Polisario Hareketi, 1991’de BM’nin barış gücü aracılığına kadar Fas güçlerine karşı gerilla mücadelesi verdi. Ancak bölgenin statüsüyle ilgili nihai bir anlaşma sağlanamadı. Bu süreç Afrika’da en uzun süren toprak anlaşmazlığı olarak tarihte yerini aldı.
CASAMANCE (SENEGAL): Casamance Demokratik Güçler Hareketi olarak 1982’de ortaya çıkan grup ülkenin güneyindeki Casamance vilayetinde güçlü olmayan bir direnişle bağımsızlık mücadelesi veriyor.
AZAVAD (MALİ): Ülkenin kuzeyinde merkezi hükümete karşı mücadele veren Tuareg (Tevarik) grubu Ulusal Azavad Kurtuluş Hareketi, nisanda ülkedeki darbe kargaşasında kuzeydeki kasabaları ele geçirerek bağımsızlık ilan etti. Daha sonra grup, inisiyatifin Kaide ile bağlantılı İslamcı güçlere geçmesi üzerine ayrılıkçı hedeflerinden vazgeçtiğini açıkladı. Artık grup sadece siyasi, kültürel ve ekonomik bağımsızlık istiyor.
BARTOSELAND (ZAMBİA): Lozi halkının krallığı Bartoseland, hükümetin 1964 anlaşmasını yok saydığını öne sürerek bağımsızlık istiyor. Britanya sömürge yönetimi altında bir hamilik olan krallık, 1964’te özgürlüğüne kavuşan Zambia’nın bir parçası oldu. Bölge, batı yönetimi olarak biliniyor. Merkezi hükümet ise bu bölünmeyi ‘vatan hainliği’ olarak niteliyor.
LUNDA TCHOKWE KRALLIĞI (ANGOLA): Lunda Tchokwe Krallığı, bağımsızlığını ilan etmiş olsa da tanınmıyor. Devletin Facebook’ta bir sayfası var.
DEMOKRATİK KONGO CUMHURİYETİ
1. KATANGA (DEMOKRATİK KONGO): DKC Lubumbaşi’de Aralık 2011’de doğan Katanga Özgürlük Gücü Birliği, Güney Katanga vilayeti için özgürlük çağrısı yapıyor.
2. KİVU (DEMOKRATİK KONGO): DKC’deki Kivu bölgesinde Kongolu Yurtsever Direnişi (PARECO) adlı ayrılıkçı hareketi bulunuyor. Örgütün bazı liderleri bölgedeki başka ayrılıkçı gruplara katıldı. Karışıklık sonucu ayrılıkçı ideolojisi azaldı.
3. KONGO KRALLIĞI (DEMOKRATİK KONGO): Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde birkaç farklı ayrılıkçı grup var. Batı Bas-Kongo merkezli Bundu dia Kongo, Kongo Krallığı’nın yeniden kurulması için kampanya yürütüyor.
NİJERYA (BOKO HARAM): Radikal İslamcı Boko Haram örgütü 2003’te aktif bir direniş haline gelerek Müslümanların yoğunlukta yaşadığı kuzeyde etkili olmaya başladı. Nijerya’ya karşı şeriat yasalarının kabul edilmesini isteyen örgüt, Hıristiyanların kuzeyden tamamen çıkarılmasını istiyor.
CABİNDA (ANGOLA): Cabinda Bölgesi Kurtuluş Cephesi ayrılıkçıları petrol zengini vilayette bağımsızlık istiyor. 2006’da imzalanan ateşkes grubun silahlı kanadının Paris’teki başkanınca reddedildi. Örgüt 2010’da Cabinda’da Togo futbol takımının otobüsüne saldırı sonrası manşetlerden düşmedi.
BAKASSİ YARIMADASI (KAMERUN / NİJERYA): Nijerya, bölgeyi 2006’da uluslararası mahkeme kararıyla Kamerun’a bıraktı. Nüfusun yüzde 90’ı Nijeryalı. Bölgede mücadele veren ayrılıkçı Bakassi Hareketi 2006’da kuruldu.
MOMBASSA CUMHURİYETİ (KENYA): Mombassa Cumhuriyeti Konseyi, Kenya’nın ana limanının içinde bulunduğu Mombassa çevresindeki kıyı şeridine sahip olmak istiyor. Konsey, merkezi hükümeti, fakirleştirilmiş ve her sene çok sayıda turisti ağırlayan bu bölgeyi yok saymakla suçluyor.
KABİLİYE (CEZAYİR): Paris temelli Kabiliye Özerkliği Hareketi ülkenin kuzeyindeki dağlık Kabiliye bölgesinde bağımsızlık için mücadele veriyor. Oldukça küçük olan bu hareket, kendilerine ‘Imazighen’ ya da ‘Özgür Erkekler’ diyen Berberilerin yıllarca verdiği özerlik mücadelesine göre Kabiliye’de sınırlı bir desteğe sahip.
BİNGAZİ (LİBYA): Geçen yıl halk ayaklanmasıyla iktidarın devrildiği ülkenin doğusundaki Bingazi ve çevresindekiler Trablus’taki hükümet tarafından yok sayıldıkları gerekçesiyle özerklik istiyor. Ayrılıkçılar buradan hareketle kendi özerk konseyini kurdu.
SUDAN
1. DOĞU SUDAN (SUDAN): On yıllık düşük bir direniş olan Doğu Cephe Hareketi, daha çok siyasi güç ve petrol kârından daha geniş bir pay talep ediyor. Ayrılıkçılar 2006’da hükümetle bir barış anlaşması yapmasına rağmen öfke tekrar yükselmeye başladı.
2. DARFUR (SUDAN): Birden çok isyancı grup, merkezi Hartum hükümetini düşürmeye çalışıyor. Örgütler, hükümeti, bölgeyi yok saymak ve yerel insanları öldürmeye çalışmakla suçluyor.
3. GÜNEY KORDOFAN-MAVİ NİL (SUDAN): Ayrılıkçılar, Hartum hükümetine karşı savaşıyor. Hartum, Güney Sudan’ı direnişçilerin arkasında durmakla suçluyor. Cuba hükümeti ise suçlamayı reddediyor. Güney ve Kuzey Sudan arasında binlerce kişi iç savaş sırasında Hartum’a karşı savaş verdi. 2005’te yapılan barış anlaşması altında, Güney Kordofon ve Mavi Nil, Hartum ile istişare sağlayacağını düşündü ancak bu tam olarak gerçekleşmedi.
ETİYOPYA
1. OROMİA (ETİYOPYA): Oromo Özgürlük Cephesi, 1993’ten beri ülkenin güneyinde özerklik savaşı veriyor. Ülkenin en büyük etnik grubu Oromolar olmasına rağmen modern zamanlarda iktidarda söz sahibi değil.
2. OGADEN (ETİYOPYA): Yasadışı Ogaden Özgürlük Cephesi ayrılıkçı fikrin canlandığı 1984’te Ogaden bölgesinde oluştu. Bölge ise Somali sınırında bulunuyor ve Somalililer tarafından iskân edilmiş durumda.
SOMALİ
1. SOMALİLAND (SOMALİ): Somaliland 1991’de Somali’den ayrılarak bağımsızlığını ilan etti ancak uluslararası alanda tanınmadı. Bölgenin kendi içinde kuzeydeki Sool, Sannag ve Cayn bölgeleri merkezli olan Khaatuma adlı ayrılıkçı bir grup bulunuyor. Bu sene militanlar ve hükümet birlikleri arasında çatışmalar çıktı.
2. PUTLAND (SOMALİ): Yarı özerk olan bölge daha çok güç istiyor. Burada Şebab’ın varlığının yanı sıra başka bir militan grup da mevcut.
3. JUBALAND (SOMALİ): Somali’de Jubaland adlı bir yarı özerk bölge oluşturulması için görüşmeler gerçekleşti. Kenya, geçen ekimde ülkeye istilanın başlangıcında konuyla ilgilendi. Çünkü Şebab ve diğer silahlı gruplardan kendini korunmak için bir tampon bölge istiyordu, ancak bu istek ikinci plana atıldı.
ZANZİBAR (TANZANYA): Yarı özerk laik hükümet tarafından yönetilen bölgede ‘Uyanış’ (Uamsho) adlı ayrılıkçı grup tam bağımsızlığı savunuyor.
MATABELELAND (ZİMBABVE): 2010’da kurulan Mthwakizi Özgürlük Cephesi, Matabeleland vilayetini istiyor. Örgüt, Matabeleland’ın 1923’te Mashonaland Britanya hamiliği ortaya çıkana kadar bir krallık olarak var olduğunu belirtiyor. Matabeleland, güvenlik güçleri tarafından 20 binden fazla kişinin öldürüldüğü 1980’lerdeki Gukurahundi Soykırımı’nın en büyük kurbanlarından biri. Bu topraklarda Devlet Başkanı Robert Mugabe’ye karşı beslenen kalıcı bir düşmanlık hâkim. Ayrıca bölge başkent Harere tarafından da yok sayıldığını belirtiyor.