Brezilyalı fotoğrafçı Sebastião Salgado’nun yaşam hikâyesini, fotoğraflarını çekmek için yaptığı uzun yolculukları ve fotoğraflarının arkaplanlarını anlatan belgesel Toprağın Tuzu (The Salt of the Earth), bu yılki film festivalinin en güzel gösterimleri arasında yerini aldı. Uzun yıllara yayılan fotoğraf projeleri için yüzden fazla ülkeyi gezen Salgado, genellikle siyah-beyaz olarak çektiği fotoğraflarını çeşitli kitaplarda topladı. Toprağın Tuzu’nda da bu fotoğraflar, çekilme hikâyeleriyle birlikte gösteriliyor. Belgeselde ayrıca Salgado’nun ailesiyle ilgili ayrıntılara da yer veriliyor.
71 yaşındaki fotoğrafçı, üniversite eğitimini ekonomi üzerine almış olmasına rağmen daha sonra mesleğini bırakıp profesyonel anlamda fotoğrafçılık yapmaya başladı. Altmışlı yılların sonundaki muhalif hareketlere katılması nedeniyle Brezilya’dan ayrılmak zorunda kaldı ve bu, onun Dünya’nın değişik yerlerine yolculuk edip fotoğraflarla Dünya’yı belgelemesine yol açtı.
İlk projesi ‘Diğer Amerikalar’ (Other Americas), Brezilya’ya olan özlemini onun çevresindeki ülkelere yaptığı yolculuklarla gidermek ve Latin Amerika’nın derinliklerini belgelemek amacıyla ortaya çıktı. Bu süreçte Ekvador, Peru, Bolivya, Guatemala ve Meksika’yı gezerek bu bölgelerdeki yerel halkın gündelik yaşamlarını, kültürlerini ve kıyıda kalmış bilinmeyen yönlerini fotoğrafları aracılığıyla ortaya serdi. Bu fotoğraflar, Orta ve Güney Amerika’da şimdiye kadar çekilmiş en güçlü görseller arasında yer aldı.
Seksenli yılların ortalarında Kuzey Afrika’nın Sahel bölgesine giderek oluşturduğu ‘Sahel: Yolun Sonu’ (Sahel: The End of the Road) projesinde, burada yaşanan kıtlığı ve acıları fotoğraflayarak dünyaya duyurdu. Çad, Etiyopya, Mali ve Sudan’da Sınır Tanımayan Doktorlar örgütüyle birlikte gezen Salgado, açlığın, ölümlerin ve göçlerin doğrudan görüntülerini insanlığın belleğine kaydetti. Bu bölgede yaşanan kıtlığın doğal nedenlerden değil, ekonomik çıkar çatışmalarından kaynaklandığını da ortaya serdi.
‘İşçiler’ (Workers) projesinde ise Dünya’nın değişik bölgelerindeki işçilerin yaşamlarını ve iş koşullarını etkileyici fotoğraflarla gözler önüne getirdi. İlkel çalışma koşullarından endüstriyel işçilere kadar tüm emek sınıfının aktivitelerini toplu halde gösterdi. Tarım, yiyecek, madencilik, endüstri, petrol ve inşaat alanlarındaki emeği fotoğraflayarak modern toplumun çekirdeğindeki insan rolünün görsel olarak anlaşılmasına yardımcı oldu. Bunun yanı sıra, Brezilya’daki topraksız işçiler hareketinin daha fazla tanınmasına önayak oldu.
Toplu insan hareketlerinin fotoğraflandığı ‘Göçler’ (Migrations) projesi ise savaşların ve doğal felaketlerin yol açtığı kitlesel acılara odaklandı. Yeniden Sahel bölgesine giderek toplu göçlerin yarattığı acıları tekrar hatırlattı. Ayrıca Ruanda’daki Hutu-Tutsi iç savaşının milyonları yerinden ettiği günlerde trajik hikâyelere yerinde tanık oldu. Bunun dışında eski Yugoslavya iç savaşındaki katliamları ve yer değiştirmeleri Bosna ve çevresine giderek fotoğrafladı. Bu yolculukları, Salgado’nun insanlığa olan inancını yitirmesine ve fotoğraf yolculuklarını sona erdirme kararı almasına neden oldu.
Ancak daha sonra, gezegeninin güzel ve el değmemiş yönlerini göstererek hâlâ bir umut olabileceğini anlatmaya çalıştığı ‘Yaratılış’ (Genesis) projesi ortaya çıktı. Bu amaçla doğayı, hayvanları ve modern toplumun etkilerinden uzakta yaşayan insanları fotoğrafladı. Galapagos adalarına giderek doğal yaşamın saf halini fotoğraflarıyla yansıttı. Batı Papua, Amazon ve kutuplardaki yerel insan topluluklarının gündelik yaşamlarının izlerini sürdü. Ayrıca Afrika’daki gri sırtlı gorillerin sosyal yaşamlarının içine daldı. Bu yolculuklarını ‘gezegene olan aşk mektubum’ olarak adlandırdı.
Fotoğrafları, bir bütün olarak insanın doğayla bütünleşik olduğunun yeniden hatırlanmasını amaçlayan eserler olarak ortaya çıktı. Ne de olsa insanlar ‘Toprağın Tuzu’dur.