

SEHV, TİLÂVET VE ŞÜKÜR SECDELERİ
Sehv, yanılma
secdesi
Namaz kılan, namazda farz olan bir şeyi, bilerek
veya unutarak terk ederse, namazı bozulur. Eğer bir vâcibi, unutarak terk ederse,
namazı bozulmaz. Fakat sehv secdesi yapması lâzım olur. Eğer kasten terk ederse,
namazı bozulmaz. Fakat noksan olur. Secde-i sehv vâcib olmaz. Yeniden kılması vâcib
olur. Kılmazsa günahkâr olur. Eğer bir sünneti kasten terk ederse, günah olur. Fakat
namazı bozulmaz. Unutarak terk ederse secde-i sehv gerekmez.
Namazda birkaç kere secde-i sehv îcâb etse bir
kere yapmak yetişir. İmâmın yanılması, kendisine uyanların da secde-i sehv
yapmalarını gerektirir. İmâma uyan yanılırsa, kendisi imâmdan ayrı secde-i sehv
yapmaz.
Secde-i sehvi yapmak için, tehıyyat okunup, bir
tarafa selâm verildikten sonra, iki secde yapıp oturulur ve (Tehıyyât), (Salli
ve bârik), (Rabbenâ) duâları okunarak namaz tamamlanır. İki tarafa
selâm verdikten sonra veya hiç selâm vermeden de secde-i sehv yapılabilir.
Namazda oniki şeyin değişmesi, az ve çok
yapılması secde-i sehve sebep olur:
1- Oturması lâzım gelen yerde kalkmak.
2- Kalkması gereken yerde oturmak.
3- Sesli okuması îcâbeden yerde, yavaş
okumak.
4- Yavaş okuması gereken yerde, sesli
okumak.
5- Duâ okunacak yerde, Kurân-ı
kerîmden okumak.
6- Kurân-ı kerîmden okunacak yerde duâ
okumak. Meselâ, Fâtiha sûresi yerine Ettehıyyâtü duâsını okumak gibi. Burada
Fâtiha terk edilmiş oluyor.
7- Namazı tamamlamadan selâm vermek.
8- İlk iki rekatte, Fâtihadan sonra
zamm-ı sûre okumamak.
9- Bayram namazı tekbîrlerini terk etmek.
10- Vitr namazında kunut duâsını terk
etmek.
Tilâvet secdesi
Kurân-ı kerîmde ondört yerde, secde âyeti
vardır. Bunlardan birini okuyanın veya işitenin, mânâsını anlamasa da, bir secde
yapması vâcibdir. Secde âyetlerini yazan, heceleyen secde yapmaz.
Dağlardan, çöllerden ve başka yerlerden aksedip,
geri gelen sadâyı işitenlerin ve kuştan işitenlerin secde etmesi vâcib olmaz. İnsan
sesi olması lâzımdır. Radyodan işitilen sesin, insan sesi olmayıp, hâfızın sesine
benzeyen, cansız âlet sesidir. Bunun için radyodan ve teypten okunan secde âyetlerini
işitenin tilâvet secdesi yapması vâcib olmaz.
Tilâvet secdesi yapmak için abdestli olarak,
kıbleye karşı ayakta durup, elleri kulaklara kaldırmadan Allahü ekber
diyerek secdeye yatılır. Üç kere Sübhâne rabbiyel alâ denir. Sonra
Allahü ekber deyip secdeden kalkınca secde-i tilâvet tamam olur. Önce niyet
etmek lâzımdır. Niyetsiz kabûl olmaz.
Şükür secdesi
Tilâvet secdesi gibidir. Kendisine nimet gelen
veya bir dertten kurtulan kimsenin, Allahü teâlâ için (secde-i şükür) yapması
müstehabdır. Secdede önce (Elhamdülillah) der. Sonra secde tesbihini okur.
Namazdan sonra secde yapmak mekruhtur.
NAMAZIN SÜNNETLERİ
Namazın sünnetlerinden bazıları şunlardır:
1- Namazda elleri kulağa kaldırmak.
2- El ayasını kıbleye çevirmek.
3- Tekbîr aldıktan sonra, el bağlamak.
4- Sağ eli, sol elinin üzerine koymak.
5- Erkeğin ellerini göbeğinden aşağıya
koyması, kadının göğsüne koyması.
6- Tekbîrden sonra (Sübhâneke) okumak.
7- İmâmın ve yalnız kılanın (Eûzü)
okuması.
8- Besmele okumak.
9- Rükûda üç kere (Sübhâne
rabbiyel-azîm) demek.
10- Secdede üç kere (Sübhâne
rabbiyel-alâ) demek.
11- Son oturuşta (Salevât)
duâlarını okumak.
12- Selâm verirken iki yanına bakmak.
13- İmâmın, Cuma ve bayram
namazlarından başka, her namazda birinci rekatte ikinci rekatte okuyacağının
iki misli uzun okuması.
14- Rükûdan kalkarken imâmın ve
yalnız kılanın (Semiallahü limen hamideh) demesi.
15- Rükûdan kalkınca (Rabbenâ
lekel-hamd) demek.
16- Secdede ayak parmaklarını bükerek
uçlarını kıbleye çevirmek.
17- Elleri ve dizleri yere koymak.
18- Topukları, kıyamda birbirinden dört
parmak eni kadar uzak, rükûda, kavmede ve secdede bitişik tutmak.
19- Fâtihadan sonra âmîn demek.
NAMAZIN MÜSTEHABLARI
Namazın müstehablarından bazıları şunlardır:
1- Namaz kılarken secde yerine bakmak.
2- Rükûa gittiği zaman, ayaklarına
bakmak.
3- Secdede burnunu koyduğu yere bakmak.
4- Tehıyyâta oturunca, dizlerinin üstüne
bakmak.
5- Fâtihadan sonra okunacak âyet miktarı,
sabah ve öğle namazlarında uzun, akşam namazlarında kısa olmak.
6- İmâma uyan kimse, tekbîri gizli olarak
almak.
7- Rükûda parmaklarını açıp, dizi
üzerine koymak.
8- Başını, boyun ile birlikte rükûda,
düz tutmak.
9- Secdeye varırken önce sağ, sonra sol
dizlerini yere koymak.
10- Secdeyi, iki eli arasında yapmak.
11- Secdeye, burnundan sonra alnını koymak.
12- Namaz esnasında esnerse, eli arkası ile
ağzını kapamak.
13- Erkeklerin, secdede dirseklerini
kaldırıp, yüksek tutmak. Kadınlar kollarını yere sererler.
14- Erkeklerin, secdede kollarını ve
ayaklarını karnından ayrı tutmak.
15- Rükû ve secdede üçer kere tesbîh
edecek kadar durmak.
16- Secdelerden (Allahü Ekber) diyerek
başını kaldırmak.
17- Secdeden başını kaldırdıktan sonra,
ellerini yerden kaldırmak.
18- Ellerini kaldırdıktan sonra, dizlerini
kaldırmak.
19- Secdeden başını kaldırıp, oturduktan
sonra, sağ ayağını dikip, sol ayağı üzerinde oturmak. (Erkeklere mahsûstur).
20- Sağ ayağını dikip, parmakların ucunu
kıbleye döndürmek. (Bu erkeklere mahsûstur).
21- Tehıyyâtta ellerini uylukları üzerine
koyup, parmaklarını kıbleye karşı düz tutmak, bükmemek ve hiç birini oynatmamak.
22- Sağına, soluna selâm verirken
başını çevirmek.
23- Selâm verirken, omuz başlarına bakmak.
NÂFİLE NAMAZLAR
Nâfile namaz kılarken dikkat edilecek husûslar
vardır:
1- Bir kimse, evinden çıkarken veya evine
girince, kerâhat vakti değilse iki rek'at namaz kılmalıdır! Buna "Tehıyyet-ül-menzil"
namazı denir. Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki:
(Evinden çıkarken 2 rek'at namaz kılan,
dışarıdan gelecek her çeşit belâ ve kötülükten, evine girince iki rek'at namaz
kılan da, dahildeki kötülüklerden korunmuş olur.)
2- Abdest alan sübha ya'nî abdeste şükür
namazı kılmalıdır! Peygamber efendimiz, Hz. Bilal'e, Cennetteki derecesinin
yüksekliğinin sebebinin ne olduğunu sorunca, o da, (Bilmiyorum. Fakat her abdest
aldıktan sonra, iki rek'at namaz kılarım) der. Peygamber efendimiz de, bu namaz
sebebiyle o dereceye kavuştuğunu anlar.
3- Bir kimse sabah işine giderken, uzun veya
kısa yolculuğa çıkarken Tehıyyet-ül-menzil namazını kılarken, yeni abdest
aldığı için abdeste şükür namazına da niyet ederse, iki namazın sevâbına da
kavuşmuş, ya'nî bir taşla iki kuş vurmuş olur.
4- Güneş doğduktan bir saat kadar veya
daha sonra evinden çıkarken kuşluk namazı kılmalıdır! Hadîs-i şerîfte
buyuruldu ki:
(Devamlı olarak iki rek'at kuşluk namazı
kılanın günâhları, deniz köpüğü kadar da olsa, affedilir.)
Şu hâlde sübhâ, Tehıyyet-ül-menzil ve kuşluk
namazı'na niyet edilerek iki rek'at namaz kılınırsa her üç namazın sevâbına da
kavuşulur.
5- Üzerinde kazâ namazı olan kimse,
yukarıda bildirilen Tehıyyet-ül-menzil, sübha, kuşluk namazı gibi nâfile namazları
kılarsa, kabûl olmaz. Çünkü hadîs-i şerîfte buyuruldu ki:
(Allahü teâlâ, kazâya kalmış namaz borcu
olanın nâfile namazını kabûl etmez.)
Kazâ namazı olan kimse, kazâ namazına ve
yukarıda bildirilen nâfile namazlara da niyet ederse, hem kazâsını öder, hem de
nâfile namazların sevâbına kavuşur.
CEMÂAT
İLE NAMAZ
Namazda, en az iki kişiden birinin imâm olması
ile cemâat meydana gelir. Beş vakit namazın farzlarını cemâatle kılmak, erkeklere
sünnettir. Cuma ve bayram namazları için cemâat farzdır. Cemâat ile kılınan
namazlara daha çok sevâb verildiği hadîs-i şerîflerde bildirilmektedir.
Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem buyurdu ki: (Cemâatle kılınan
namaza, yalnız kılınan namazdan yirmiyedi kat fazla sevâb verilir.) Yine buyurdu
ki: (İyi bir abdest alıp, mescidlerden birine cemâat ile namaz kılmak için
gidenin, Allahü teâlâ, her adımına bir sevâb yazar ve her adımında amel
defterinden bir günâhı siler ve Cennette onu bir derece yükseltir).
Cemâat ile kılınan namaz, müslümanlar arasında
birliği beraberliği sağlar. Sevgi ve bağlılığı arttırır. Cemâat toplanıp
birbirleriyle sohbet ederler. Dert ve sıkıntıları olanlar, hastalar bu sayede kolayca
ortaya çıkar. Cemâat, müslümanların tek kalb, tek vücut gibi olduklarının en
güzel nümûnesidir.
Hasta, felçli, bir ayağı kesik olanın,
yürüyemiyen ihtiyarların ve amânın cemâate gitmesi şart değildir.
Cemâat ile kılınan namazda kendisine uyulan
kimseye İmâm denir. İmâmlığın ve buna uyup cemâat olmanın şartları
vardır.
İmâmlığın
şartları
İmâm olmak için altı şart lâzımdır. Bu
şartlardan biri bulunmadığı bilinen imâmın arkasında kılınan namaz kabûl olmaz.
1- Müslüman olmak. Ebû Bekr Sıddîk ve
Ömer Fârûkun radıyallahü anhümâ halîfe olduğuna inanmayan, mirâca,
kabir azâbına inanmayan imâm olamaz.
2- Bülûğ yaşında olmak.
3- Akıllı olmak. Sarhoş ve bunak imâm
olamaz.
4- Erkek olmak. Kadın, erkeklere imâm
olamaz.
5- Hiç olmazsa, Fâtiha-yı şerîfe ile,
bir âyeti doğru okuyabilmek. Bir âyeti ezberlememiş olan ve ezberlese de, tecvîd ile
okuyamıyan, nağme yapan kimse imâm olamaz.
6- Özürsüz olmak. Özrü olan, özrü
olmayanlara imâm olamaz.
İmâmın, kırâati güzel, Kurân-ı kerîm
tecvîd ile okuması lâzımdır, tegannî ile değil. Namazın şartlarına ehemmiyet
vermeyen imâmların arkasında namaz kılınmaz. (Sâlih ve fâcir arkasında namaz
kılınız) hadîs-i şerîfi, câmi imâmları için değil, Cuma kıldıran
emîrler, vâliler içindir.
İmâmlığa en lâyık kimse, sünneti [yanî
din bilgilerini] en iyi bilen kimsedir. Bunda eşit olanlar olursa, Kurân-ı kerîmi
en iyi okuyan imâm olur. Bu da eşitse, takvâsı ziyâde olan. Yine eşitlik olursa,
yaşı ilerlemiş olan tercih edilir.
Açıktan günah işliyenin amâ ve zinâ
çocuğunun imâmeti, mekrûhdur.
İmâm cemâate usanç verecek ve onları sıkacak
şekilde namazı uzatmaz.
Kadınların yalnız başlarına cemâat ile
kılmaları mekrûhdur.
Tek şahıs ile kılacak olan imâm, onu sağ
tarafında durdurur. İki kişiye imâm olacaksa, önlerine geçer. Erkeklerin kadına,
çocuğa uymaları câiz değildir.
İmâmın arkasında erkekler saf bağlar, sonra
çocuklar ve onların arkasında da kadınlar saf bağlar.
İmâm kadınlara da imâmete niyet etmişse, aynı
namazda bulunan bir kadın, bir erkekle aynı hizâda namaza durursa, erkeğin namazı
bozulur. Eğer imâm bu kadına imâmeti niyet etmemişse, yanında durduğu erkeğe zarar
olmaz. Ancak kadının namazı câiz olmaz. Ayakta namaz kılanın, otururken kılana
uyması câizdir. Mukîm olan seferî imâma uyabilir. Farz kılan, nâfile kılana
uyamaz. Nâfile kılan, farz kılana uyabilir. İmâma uyup namaz kıldıktan sonra,
imâmın abdestsiz olduğunu bilen kimse namazını iâde eder.
Regâib, Berât ve Kadir gibi nafile namazları
cemâat ile kılmak mekrûhdur.
Cemâat istese de, imâmın farz kıldırırken
kırâati ve tesbîhleri sünnetten fazla okuması tahrîmen mekrûhdur.
İmâma rükûda yetişemiyen o rekati imâmla
kılmış olmaz. İmâm rükûda iken gelen, niyet eder ve ayakta tekbîr getirip,
namaza girer. Hemen rükûa eğilip, imâma uyar. Rükûa eğilmeden, imâm
rükûdan kalkarsa rükûa yetişmemiş olur.
İmâmdan önce rükûa eğilmek, secdeye gitmek
veya önce kalkmak tahrîmen mekrûhdur. Farz namazları kılınca, safları bozmak
müstehabdır.
Bir mümin beş vakit namazını, hergün cemâat
ile kılsa, bütün Peygamberlere aleyhimüsselâm yetişmiş gibi sevâba nâil
olur.
Cemâat ile kılınan namazın bu kadar fazîleti,
imâmın namazı kabûl olduğu takdirdedir.
Bir kimse, cemâati özürsüz terk etse, o şahıs
Cennet kokusu duyamaz. Cemâati özürsüz terk edenler, dört kitabda melun diye
vasıflandırılmışlardır.
Beş vakit namazı cemâat ile kılmağa gayret
etmelidir. Kıyamet günü Allahü teâlâ hazretleri yedi kat yerleri, yedi kat gökleri,
Arşı, Kürsîyi ve bütün mahlûkatı terazinin bir tarafına koysa, şartları
gözetilerek cemâat ile kılınan bir vakit namazın sevâbını diğer tarafa koysa,
cemâat ile kılınan namazın sevâbı daha ağır gelir.
İmâma uymanın
şartları
İmâma uymanın doğru
olabilmesi için, on şart vardır:
1- Namaza dururken, tekbîri söylemeden
önce, imâma uymağa niyet etmektir. Uydum hâzır olan imâma diyerek
kalbinden geçirmek lâzımdır.
2- İmâmın, kadınlara imâm olmağa niyet
etmesi lâzımdır. Erkeklere imâm olmağa niyet etmesi lâzım değildir. Fakat niyet
ederse, kendisi cemâatin sevâbına da kavuşur.
3- Cemâatın topuğu, imâmın topuğunun
gerisinde olmalıdır.
4- İmâm ile cemâat aynı farz namazı
kılması lâzımdır.
5- İmâm ile cemâat arasında kadın safı
bulunmaması lâzımdır.
6- İmâm ile cemâat arasında kayık
geçecek kadar nehir ve araba geçecek kadar yol bulunmaması lâzımdır.
7- İmâm veya cemâatden birini görmeğe
veya sesini duymağa elverişli penceresi olmayan duvar arada bulunmamalıdır.
8- Başka mezhebdeki imâma uyan cemâatin
namazlarının sahîh olması için iki rivâyet vardır: Birinci kavle göre, cemâatin
kendi mezheblerine göre namazı bozan bir şeyin, imâmda bulunduğunu bilmemesi
lâzımdır. İkinci kavle göre, kendi mezhebine göre namazı sahîh olan imâma, başka
mezhebde olanlar da uyabilir.
Cemâat bir kişi ise, imâmın sağ yanında
hizâsında durur. Solunda durması mekrûhdur. Arkasında durması da mekrûh olur.
Ayağının topuğu, imâmın topuğundan ileri olmazsa, namazı sahîh olur. İki veya
daha çok kişi ise imâmın arkasında durur.
İmâmla birlikte kılarken ayakta iken imâm
içinden okusa da, yüksek sesle okusa da, cemâat bir şey okumaz. Yalnız, birinci
rekatde (Sübhâneke) okur. İmâm, yüksek sesle Fâtihayı bitirince, cemâat
yavaşça (âmîn) der. Bunu yüksek sesle söylememelidir. Rükûdan kalkarken,
imâm (Semiallahü limen hamideh) deyince, cemâat yalnız (Rabbenâ lekel
hamd) der. Sonra eğilirken (Allahü ekber) diyerek, imâmla birlikte cemâat
de secdeye yatar. Rükûda, secdelerde ve otururken yalnız kılar gibi cemâat de
okur.
Vitir namazı, Ramazanda cemâatle kılınır.
Başka zamanlarda yalnız kılınır.
Beş şeyi imâm yapmazsa,
cemâat de yapmaz:
1- İmâm kunût okumazsa cemâat da okumaz.
2- İmâm bayram namazlarındaki tekbîrleri
yapmazsa, cemâat de yapmaz.
3- İmâm, dört rekâtlı namazın ikinci
rekatinde oturmazsa, cemâat de oturmaz.
4- İmâm secde âyeti okuyup, secde etmezse
cemâat de etmez.
5- İmâm secde-i sehv etmezse cemâat de
etmez.
Dört şeyi imâm yaparsa, cemâat yapmaz:
1- İmâm ikiden çok secde yaparsa, cemâat
yapmaz.
2- İmâm bayram tekbîrini, bir rekatde
üçden çok yaparsa, cemâat yapmaz.
3- İmâm cenâze namazında, dörtten çok
tekbîr yaparsa cemâat yapmaz.
4- İmâm beşinci rekate kalkarsa,
cemâat kalkmaz, imâmı bekler, beraber selâm verirler.
On şeyi imâm yapmazsa,
cemâat yapar:
1- İftitâh tekbîrinde el kaldırmak.
2- Sübhâneke okumak.
3- Rükûa eğilirken, tekbîr getirmek.
4- Rükûda tesbih okumak.
5- Secdelere yatıp, kalkarken tekbîr
söylemek.
6- Secdelerde tesbih okumak.
7- Semiallahü demezse, rabbenâ
lekel-hamd demek.
8- Ettehıyyâtüyü sonuna kadar okumak.
9- Namaz sonunda selâm vermek.
10- Kurban bayramında, yirmiüç farzdan
sonra selâm verir vermez, tekbîr okumaktır. Bu yirmiüç tekbîre, teşrik tekbîrleri
denir.
Mesbûkun namazı
Mesbûk, yanî imâma birinci rekatte
yetişemiyen bir kimse, imâm iki tarafa da selâm verdikten sonra, ayağa kalkarak
yetişemediği rekatleri tamamlar.
Kıraetleri birinci, sonra ikinci, sonra
üçüncü rekat kılıyormuş gibi okur. Oturmağı ise dördüncü, üçüncü ve
ikinci rekat sırası ile, yanî sondan başlamış olarak yapar. Meselâ;
yatsının son rekatine yetişen kimse, imâm selâm verdikten sonra kalkıp, birinci
ve ikinci rekatte Fâtiha ve sûra okur. Birinci rekatte oturur. İkincide oturmaz.
İFTİTÂH
TEKBİRİNİN FAZÎLETLERİ
Bir kimse, iftitâh tekbîrini imâm ile berâber
alırsa, sonbahar günlerinde, ağaçların yaprakları, rüzgâr estikçe ne şekilde
dökülürse, o kişinin günâhları da öylece dökülür.
Birgün, Resûlullah sallallahü aleyhi ve
sellem namaz kılarken, bir kimse sabâh namazında, iftitâh tekbîrine yetişemedi.
Bir köle âzâd etti. Ondan sonra gelip Resûlullaha sallallahü aleyhi ve sellem
sordu: Yâ Resûlallah! Ben bugün, iftitâh tekbîrine yetişemedim. Bir köle âzâd
ettim. Acabâ iftitâh tekbîrinin sevâbına nâil olabildim mi? Resûlullah
sallallahü aleyhi ve sellem, Ebû Bekr-i Sıddıka radıyallahü anh, (Sen
ne dersin, bu iftitâh tekbîrinin hakkında?) diye sordu. Ebû Bekr-i Sıddîk
radıyallahü anh buyurdu ki, (Yâ Resûlallah! Kırk deveye mâlik olsam,
kırkının da yükü cevâhir olsa, cümlesini fakirlere tasadduk etsem, yine imâm ile
beraber alınan iftitâh tekbîrinin sevâbına nâil olamam).
Ondan sonra, Resûlullah sallallahü aleyhi ve
sellem, (Yâ Ömer! Sen ne dersin, bu iftitâh tekbîrinin hakkında?) dedikte,
Hazret-i Ömer radıyallahü anh, (Yâ Resûlallah! Mekke ve Medîne arası dolu
devem olsa ve bunların yükleri cevâhir olsa, cümlesini fakirlere tasadduk etsem, yine
imâm ile berâber alınan iftitâh tekbîrinin sevâbına nâil olamam) dedi.
Ondan sonra, Resûlullah sallallahü aleyhi ve
sellem, (Yâ Osman sen ne dersin, bu iftitâh tekbîri hakkında?) dedikte,
Hazret-i Osman zin-nûreyn radıyallahü anh (Yâ Resûlallah! Gece iki rekat
namaz kılsam, her birinde, Kurân-ı azîm-üş-şânı hatm eylesem, yine imâm ile
berâber alınan iftitâh tekbîrinin sevâbına nâil olamam) dedi.
Ondan sonra, Resûlullah sallallahü aleyhi ve
sellem hazretleri, (Yâ Alî! Sen ne dersin, bu iftitâh tekbîri hakkında?)
dedikte, Hazret-i Alî kerremallahü vecheh: (Yâ Resûlallah! batı ile doğu
arası küffar ile dolu olsa, Rabbim bana kuvvet verse, cümlesini kırıp öldürsem,
yine imâm ile alınan iftitâh tekbîrinin sevâbına nâil olamam) dedi.
Ondan sonra, Resûlullah sallallahü aleyhi ve
sellem hazretleri: (Ey benim ümmet ve Eshâbım! Yedi kat yerler ve yedi kat
gökler kâğıt olsa ve deryalar mürekkep olsa ve bütün ağaçlar kalem olsa ve
bütün melekler kâtip olsalar ve kıyâmete kadar yazsalar, yine imâm ile alınan
iftitâh tekbîrinin sevâbını yazamazlar) diye buyurdu.
SARAYA YAPILAN MESCİD
İmâm-ı azam Ebû Hanîfenin talebesi İmâm-ı
Ebû Yûsüf rahmetullahi aleyh, Hârun Reşîd zamanında kâdı idi. Birgün
Hârun Reşîdin yanında iken, bir kimse diğerinden davacı oldu. Hârun Reşîdin
vezîri de, ben şahidim dedi. İmâm-ı Ebû Yûsüf, vezîrin şâhitliğini kabul
etmedi. Halîfe, niçin vezîrin şâhitliğini kabul etmiyorsun, dedi. İmâm, bir gün
ona iş buyurmuştunuz. O da size, ben sizin kulunuz, kölenizim demişti. Eğer doğru
söylediyse, kölenin şâhitliği makbul değildir. Yalan söylediyse, yalancının
şâhitliği de dinlenmez buyurdu. Halîfe, ben şahitlik edersem, kabul eder misin? dedi.
Hayır, etmem buyurdu. Niçin? dedi. Sen namazı cemâat ile kılmıyorsun, buyurdu. Ben
müslümanların işleri ile meşgulüm dedi. İmâm, Hâlıka tâatın olduğu yerde,
mahlûka itâat edilmez buyurdu. Halîfe, doğru söylüyorsun dedi ve sarayında mescid
yapılmasını emretti. Müezzin ve imâm tâyin edildi ve ondan sonra namazı hep cemâat
ile kıldı.
NAMAZDAN SONRA DUÂ
Namazdan sonra üç defa Estagfirullah
dedikten sonra, Ayet-el Kürsi okunur, tesbih çekilir ve duâ edilir. Meselâ şöyle
duâda bulunulabilir:
Elhamdülillahi Rabbilâlemîn. Essalâtü
vesselâmü alâ resûlinâ Muhammedin ve Âlihî ve Sahbihî ecmaîn. Yâ Rabbî!
Kıldığım namazı kabûl eyle! Âhir ve âkıbetimi hayr eyle. Son nefesimde Kelime-i
tevhîd söylememi nasîb eyle. Ölmüşlerimi afv ve magfiret eyle. Allahümmagfir verham
ve ente hayrürrâhimîn. Teveffenî müslimen ve elhıknî bissâlihîn.
Allahümmagfir-lî ve li-vâlideyye ve li-üstâziyye ve lilmüminîne vel müminât
yevme yekûmül hisâb. Yâ Rabbî! Beni şeytân şerrinden ve düşman şerrinden ve
nefs-i emmârem şerrinden muhâfaza eyle! Evimize iyilikler, halâl ve hayrlı rızklar
ihsân eyle! Ehl-i islâma selâmet ihsân eyle! Adây-ı müslimîni kahr ve
perîşân eyle! Kâfirlerle cihâd etmekde olan müslümanlara imdâd-i ilâhiyyen ile
imdâd eyle! Allahümme inneke afüvvün kerîmün tuhibbülafve fafü annî. Yâ
Rabbî! Hastalarımıza şifâ, dertli olanlarımıza devâ ihsân eyle! Allâhümme innî
eselükessıhhate vel-âfiyete vel-emânete ve hüs-nelhulkı verrıdâe bilkaderi
bi-rahmetike yâ erhamerrâhimîn. Anama, babama ve evlâdlarıma ve akrâba ve ahbâbıma
ve bütün din kardeşlerime hayrlı ömürler ve hüsn-i hulk, akl-ı selîm ve sıhhat
ve âfiyet, rüşdü hidâyet ve istikâmet ihsân eyle yâ Rabbî! Âmîn.
Velhamdü-lillâhi rabbilâlemîn. Allahümme salli ala..., Allahümme bârik alâ...,
Allahümme Rabbenâ âtinâ... Velhamdü lillâhi Rabbilâlemîn. Estagfirullah,
estagfirullah, estagfirullah, estagfirullahelazîm elkerîm ellezî lâ-ilâhe illâ
huv el-hayyel-kayyûme ve etûbü ileyh.
Duânın makbûl olması
için, şartlar
1- Müslüman olmak.
2- Ehl-i sünnet itikâdında olmak. Bunun
için, dört mezhebden birini taklîd etmek lâzımdır.
3- Farzları yapmak. Kazâya kalmış
namazları, geceleri de ve sünnetler yerine de kazâ ederek, bir ân önce ödemelidir.
Farz namazı kazâya kalan kimsenin, sünnet ve
nâfile namazları ve duâları kabûl olmaz. Yanî, sahîh olsa da sevâb verilmez.
Şeytân, müslümanları aldatmak için, farzları ehemmiyyetsiz gösterip, sünnet ve
nâfileleri yapmağa sevk eder. Namazı vaktin geldiğini bilerek ve evvel vaktinde
kılmalıdır.
4- Harâmdan sakınmalıdır. Halâl yiyenin
duâsı makbûldür.
5- Evliyâ-yı kirâmdan birini vesîle
ederek, duâ etmelidir.
Hindistân âlimlerinden Muhammed bin Ahmed Zâhid, (Tergîb-üs-salât)
kitâbının elli-dördüncü faslında, fârisî olarak diyor ki, (hadîs-i şerîfde (Duânın
kabûl olması için, iki şey lâzımdır: Birincisi, duâyı ihlâs ile yapmalıdır.
İkincisi, yidiği ve giydiği halâldan olmalıdır. Müminin odasında, harâmdan bir
iplik varsa, bu odada yapdığı duâsı, hiç kabûl olmaz) buyuruldu.) İhlâs,
Allahü teâlâdan başka, hiçbirşey düşünmeyip, yalnız Allahü teâlâdan
istemekdir. Bunun için, Ehl-i sünnet âlimlerinin bildirdikleri gibi îmân etmek ve
şerîate uymak, bilhâssa üzerinde kul hakkı bulunmamak ve beş vakt namazı kılmak
lâzımdır.
Tecdîd-i îmân duâsı
Yâ Rabbî! Hîn-i bülûgumdan bu âna gelinceye
kadar, islâm düşmanlarına ve bidat ehline aldanarak, edindiğim yanlış, bozuk
itikâdlarıma ve bidat, fısk olan söylediklerime, dinlediklerime, gördüklerime
ve işlediklerime nâdim oldum, pişmân oldum, bir dahâ böyle yanlış inanmamağa ve
yapmamağa azm, cezm ve kasd eyledim. Peygamberlerin evveli Âdem aleyhisselâm ve âhiri
bizim sevgili Peygamberimiz Muhammed aleyhisselâmdır. Bu iki Peygambere ve ikisi
arasında gelmiş geçmiş Peygamberlerin cümlesine îmân etdim. Hepsi hakdır,
sâdıkdır. Bildirdikleri doğrudur. Âmentü billah ve bi-mâ câe min indillah, alâ
murâdillah, ve âmentü bi-Resûlillah ve bi-mâ câe min indi Resûlillah alâ murâd-i
Resûlillah, âmentü billâhi ve Melâiketihi ve kütübihi ve Rüsülihi
velyevmil-âhiri ve bilkaderi hayrihi ve şerrihi minallâhi teâlâ vel-basü
badelmevti hakkun eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühu
ve resûlüh.
YOLCULUKTA NAMAZ
Hanefî mezhebinde olan bir kimse, giriş çıkış
günleri hariç onbeş günden az kalmak niyeti ile yüzdört kilometre ve daha uzak bir
yere giderse misafir olur.
Seferî veya misafir olmak demek, yolcu olmak
demektir. Misafir, dört rekatli farz namazları iki rekat kılar. İmâma uyarsa,
yine dört rekat kılar. Misafir imâm olursa, ikinci rekatın sonunda selâm verir.
Sonra cemâat namazlarını tamamlamak için ikişer rekat daha kılarlar.
Seferî olan bir kimse, mest üzerine üç gün,
üç gece mesh edebilir. Orucunu bozabilir. Yolcu rahat ise orucunu bozmaması daha
iyidir. Kurban kesmesi vâcib olmaz. Cuma namazı da seferî olana farz değildir.
Namaz vaktinin sonunda sefere çıkan kimse bu
namazı kılmamış ise, iki rekat kılar. Fakat vaktin sonunda vatanına gelen, bu
vaktin namazını kılmamış ise dört rekat kılar.
Nâfile namazları ayakta kılmağa gücü yeterken,
oturarak kılmak, her zaman ve her yerde câizdir. Oturarak kılarken, rükû için
bedeni ile eğilir. Secde için, başını yere kor. Lâkin, özrü yok iken nâfileleri
oturarak kılana, ayakta kılanın yarısı kadar sevâb verilir. Beş vakit namazın
sünnetleri ve terâvih namazı da, nâfile namazıdır. Yolda, yanî şehir, köy
hâricinde, nâfile namazları hayvan üzerinde kılmak câizdir. Kıbleye dönmek ve
rükû ve secde yapmak lâzım değildir. Îmâ ile kılar. Yanî, rükû için,
bedeni ile biraz eğilir. Secde için, bundan dahâ çok eğilir. Hayvan üzerinde fazla
necâset bulunması, namaza mâni değildir. Yerde nâfile kılarken yorulanın, bastona,
insana, dıvara dayanıp kılması, câiz olur. Kendi yürürken namaz kılmak sahîh
değildir.
Farz ve vâcib namazları, şehir hâricinde, ancak
özür olunca, hayvan üstünde kılabilir. Özür, inince arkadaşlarının gidip yalnız
kalması, canı, malı, hayvanı için, hırsız korkusu olması, yerin çamur olması,
hayvana binmekten âciz olmak gibi şeylerdir. Mümkün ise, hayvanı kıbleye karşı
durdurup kılar. Mümkün değil ise, hareket cihetlerinde kılar. Hayvan üzerindeki
mahmel denilen sandık gibi şeylerin içinde kılmak da, böyledir. Hayvan durdurulup,
mahmelin altına direk konursa, (Serîr), yanî masa, kanape gibi olup, yerde
kılmak demektir. Kıbleye karşı ayakta kılması lâzım olur.
Gemide namaz kılmak, Cafer Tayyâr hazretleri
Habeşistana giderken, Resûlullahın sallallahü aleyhi ve sellem ona öğretdiği
gibi, şöyledir: Hareket eden gemide, özrü olmadan farz ve vâcib de kılınır. Gemide
cemâat ile kılınabilir. Hareket eden gemide de, îmâ ile kılmak câiz olmayıp,
rükû ve secde yapar. Kıbleye dönmesi de lâzımdır. Namaza başlarken kıbleye
karşı durur. Gemi döndükçe, kendisi kıbleye döner.
Deniz ortasında demirlemiş gemi, çok sallanıyor
ise, giden gemi gibidir. Az sallanıyorsa, sâhilde duran gemi gibidir. Sâhilde duran
gemide farzlar oturarak kılınmaz. Sâhile çıkmak mümkün ise, ayakta kılmak da
sahîh olmayıp, karaya çıkıp kılmak lâzımdır. Malı, canı veyâ geminin hareket
etmek tehlikesi varsa, gemide ayakta kılması câiz olur.
İki tekerlekli olup da, hayvana bağlanmadan yerde
düz duramıyan arabada, dururken de, giderken de, namaz kılmak, hayvan üzerinde kılmak
gibidir. Dört tekerlekli araba, dururken serîr, masa gibidir. Hareket ederken ise,
hayvan için yukarıda yazılı özürlerle, içinde farz kılınabilir ve arabayı
durdurup kıbleye karşı kılar. Durduramazsa, giden gemideki gibi kılar). Hareket
esnâsında kıbleye dönemiyen, Şâfiî veya Malikî mezheblerindene birini taklîd
ederek, iki namazı beraber kılar. Buna da imkân olmazsa, kıbleye dönmesi sâkıt
olur. Sandalyada, koltukta oturarak, îmâ ile namaz kılmak, hiçkimseye câiz değildir.
Otobüste, tayyârede namaz kılmak, arabada kılmak gibidir.
Farzları ve vâcibleri, yolculukta zaruret
olmadıkça hayvan üzerinde kılmamalıdır. Vasıtaları durdurup, kıbleye karşı ve
ayakta kılmalıdır. Bunun için vasıtaya binmeden gerekli tedbirleri önceden
almalıdır.
Otobüste, trende, dalgalı denizde kıbleye
dönemiyenlerin namazda göğsü kıbleden ayrılırsa namaz bozulur. Farz namazları
kılınmış olmaz. Vasıtayı durdurup kıbleye dönemiyenler, yolda oldukları
müddetçe Şâfiî veya Malikî mezheblerinden birini taklîd ederek, öğle ve
ikindiyi ve akşam ile yatsıyı, cemedebilir. Yanî seferde iken bu iki namazı
birbiri arkasına kılar. Çünkü bu iki mezhebde yolculukta, ikindiyi öğle namazı
vaktinde ve yatsıyı akşam namazı vaktinde takdîm ederek kılmak, veyahut öğleyi
ikindi vaktine ve akşamı, yatsı namazı vaktine tehîr ederek, iki namazı bir arada
kılmak câizdir. Bunun için, Hanefî mezhebinde olan yolda kıbleye dönemiyecek ise,
yola çıktıktan sonra, gündüz bir yerde durduğu zaman, öğle vaktinde öğleyi
kılınca hemen ikindiyi de kılmalı, gece durulduğu zaman, yatsı vaktinde akşamı ve
sonra yatsıyı bir arada kılmalı ve bu dört namaza niyet ederken ((Maliki veya
Şafiî mezhebini taklîd ederek edâ ediyorum) diye niyet etmeli, yanî kalbinden
geçirmelidir. Yola çıkmadan veya yolculuk bittikten sonra, iki vaktin namazı birlikte
kılınmaz.
Vatan çeşitleri
İnsanın mukîm olduğu, yerleştiği yere Vatan
denir. 3 çeşit vatan vardır: 1- Vatan-ı aslî, 2- Vatan-ı ikâmet, 3-
Vatan-ı süknâ.
Vatan-ı aslî: İnsanın doğup büyüdüğü, daha sonra evlendiği
yerdir. Bundan sonra da hep kalmak niyetiyle yerleştiği yerdir. Burayı da değiştirip
temelli kalmak üzere başka yere göçebilir. O zaman göçtüğü yer vatan-ı aslî
olur. Vatan-ı aslîye giden kimse seferî olmaz.
Çocuğun Vatanı
Bâlig bir çocuğun ana babasının bulunduğu yer,
doğduğu yer bile olsa, buradan ayrılıp başka yerde, çıkmamak üzere niyet edip
yerleşse veya evlense, orası vatan-ı aslîsi olur. Ana babasının yanına gidince,
yerleşmeye niyet etmedikçe, burası, çocuğun vatan-ı aslîsi olmaz. Onun vatan-ı
aslîsi, evlendiği veya son yerleştiği yerdir.
Bir köyde ikâmet eden bir kadın, şehirdeki
doğum evine giderek çocuğu olsa, çocuğun vatan-ı aslîsi, annesinin ikâmet ettiği
köydür. Çünkü orada büyüyecektir. Birkaç gün kaldığı yerde, ya'nî vatan-ı
süknâda doğmuş sayılmaz.
Vatan-ı ikâmet: Giriş-çıkış günlerinden başka 15 gün veya daha
çok devamlı kalıp, sonra çıkmaya niyet edilen yere vatan-ı ikâmet [geçici vatan]
denir. Bir kimse, tahsil veya vazîfe için bir yerde yıllarca kalmaya ve sonra buradan
çıkmaya niyet ederse, burası vatan-ı ikâmet olur. Temelli yerleşseydi, burası
vatan-ı aslî olurdu
Bir yerde bu miktâr kalmaya niyet ederken, bu
müddet içinde, başka yere gidip kalmaya ve yine buraya dönmeye de niyet edilirse,
burası geçici vatan olmaz. Geceleri burada, gündüzleri başka yerde kalmaya niyet
ederse, burası vatan-ı ikâmet olur.
Vatan-ı süknâ: İnsanın uğradığı yer olup, 15 günden az kalmak için
niyet edilen, yâhut bugün yarın çıkarım diyerek uzun müddet oturulan yerdir.
Misâfir, vatan-ı süknâda farzları hep iki rek'at kılar.
Vatan-ı aslî başka bir vatan-ı aslî ile
bozulur. Vatan-ı ikâmette veya vatan-ı süknâda bulunmak, vatan-ı aslînin
bozulmasına sebep olmaz. Sefere çıkmak da, vatan-ı aslîyi bozmaz. Meselâ bir kimse,
evlenip veya temelli kalmak üzere bir yere yerleşmedikçe, doğup büyüdüğü yer
vatan-ı aslî olmaktan çıkmaz. Evlenirse, eski vatan-ı aslîsi bozulur. Evlendiği yer
vatan-ı aslî olur. Başka bir yerde temelli kalmak üzere yerleşirse, bu sefer
evlendiği yer vatan-ı aslî olmaktan çıkar. Temelli yerleştiği yerden ayrılıp
başka bir yere temelli yerleşirse, önceki yerleştiği yer vatan-ı aslî olmaktan
çıkar. Meselâ:
Bir kimse, Haymana'da doğsa, vatan-ı aslîsi
Haymana olur. Bu kişi, Samsun'da evlense, Haymana vatan-ı aslî olmaktan çıkar ve
vatan-ı aslîsi Samsun olur. Daha sonra Fatih'te temelli yerleşmeye karar verirse, o
zaman vatan-ı aslîsi Fatih olur. Samsun vatan-ı aslî olmaktan çıkar. Vatan-ı
aslîde bir saat de kalınsa namazlar kısaltılmaz.
Vatan-ı ikâmet üç şeyle bozulur:
1- Başka bir vatan-ı ikâmete gidince,
sefer niyeti ile çıkmamış olsa ve aralarındaki uzaklık üç günlük yoldan az olsa
bile, önceki vatan-ı ikâmet bozulur.
2- Vatan-ı aslîye gidince de bozulur. Bir
kimse, vatan-ı aslîsi olan Nevşehir'den Konya'ya bir ay kalmak niyetiyle gitse, sonra,
Karaman'a gidip evlense ve oraya yerleşse, Karaman vatan-ı aslî olur. Konya vatan-ı
ikâmet, Nevşehir de vatan-ı aslî olmaktan çıkar.
3- Sefere niyet ederek çıkmaktır. Ya'nî
vatan-ı ikâmetten 3 günlük yola gitmeye niyet ederek ayrılınca, burası vatan-ı
ikâmet olmaktan çıkar. Daha az yola niyet ile gidip gelseydi, vatan-ı ikâmeti
bozulmazdı.
KAZÂ NAMAZLARI
Namaz, beden ile yapılan bir ibâdet olduğundan,
başkası yerine kılınamaz. Herkesin kendisinin kılması lâzımdır. Namazları
vaktinde kılmaya Edâ denir. Herhangi bir zamanda tekrar kılmaya İâde
denir. Meselâ mekruh olarak kılınan namazın vakti çıkmadan, buna imkân olmazsa,
her zaman iâdesi vâcibdir. Farz ve vâcib olan namazı, vakti geçtikten sonra kılmağa
Kazâ etmek denir.
Bir günlük beş vakit farzı ve vitr namazını
kılarken ve kazâ ederken, tertip sâhibi olmak farzdır. Yanî, namaz kılarken,
sıralarını gözetmek lâzımdır. Beşten fazla kazâsı olmayana Tertip
sâhibi denir. Cuma farzını, o günün öğle namazı sırasında kılmak
lâzımdır. Sabah namazına uyanamayan, hutbe okunurken bile hatırlarsa, hemen bunu
kazâ etmelidir. Bir namazı kılmadıkça ondan sonraki beş namazı kılmak câiz olmaz.
Hadîs-i şerîfte, (Bir namazı uykuda geçiren veyâ unutan kimse, sonraki namazı
cemâat ile kılarken hatırlarsa, imâmla namazı bitirip, sonra önceki namazını kazâ
etsin! Bundan sonra, imâmla kıldığını tekrar kılsın!) buyuruldu.
Farzı, kazâ etmek farzdır. Vâcibi kazâ etmek
vâcibtir. Sünneti kazâ etmek, emrolunmadı. Hanefî mezhebinin âlimleri sözbirliği
ile bildiriyorlar ki; (Sünnet namazlarının yalnız vaktinde kılınmaları emrolundu.
Vaktinde kılınmayan sünnet namazlar, insanın üzerinde borç kalmaz. Bunun için,
vaktinden sonra kazâ edilmeleri emr olunmadı. Sabâhın sünneti, vâcibe yakın
olduğundan, o gün öğleden önce farzı ile kazâ edilir. Sabah sünneti öğleden
sonra, başka sünnetler ise, hiçbir zaman kazâ edilmez. Kazâ olursa, sünnet sevâbı
hâsıl olmaz. Nâfile kılınmış olur.
Farz namazları bilerek ve özürsüz olarak
terketmek büyük günâhtır. Vaktinde kılınmayan böyle namazları kazâ etmek
lâzımdır. Farz ve vâcib olan bir namazı bile bile kazâya bırakabilmek için, iki
özür vardır: Biri, düşman karşısında olmaktır. İkincisi, seferde olan, yanî,
üç günlük yol gitmeye niyeti olmasa bile, yolda bulunan kimsenin hırsızdan,
yırtıcı hayvandan, selden, fırtınadan korkmasıdır. Bunlar oturarak ve herhangi bir
tarafa dönerek veyâ hayvan üzerinde îmâ ile de kılamadığı zaman, kazâya
bırakabilir. Bu iki sebeple farzları kazâya bırakmak, uyku ve unutmak sebebi ile
kaçırmak günâh olmaz. Boğulmak üzere olanı ve benzerlerini kurtarmak için namazı
vaktinden sonra kılmak da sahihtir. Doktorun, ebenin bu özürlerden biri sebebiyle,
namazlarını kazaya bırakmalarına, dînimiz izin vermiştir. Fakat, özür bitince,
hemen kazâ kılması farz olur. Ancak, harâm olan üç vakitten başka, boş
vakitlerinde kılmak şartı ile çoluk çocuğunun rızkını kazanmak, zaruri
ihtiyaçlarını temin etmek için çalışacak kadar kazâ kılmayı geciktirebilir.
Nitekim sevgili Peygamberimiz, Hendek muhârebesinin
şiddetinden kılamadıkları dört namazı hemen o gece, Eshâb-ı kirâm
radıyallahü anhüm yaralı ve çok yorgun oldukları halde, cemâat ile kıldı.
Sevgili Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem buyurdu ki; (İki farz namazı
bir araya getirmek büyük günâhlardandır). Yanî, bir namazı vaktinde
kılmayıp, vaktinden sonra kılmak en büyük günâhtır. Bir hadîs-i şerîfte
buyuruldu ki, (Bir namazı vakti çıktıktan sonra kılan kimseyi, Allahü teâlâ
seksen hukbe Cehennemde bırakacaktır.) Bu hukbe, seksen âhıret yıldır.
Âhıretin bir günü, dünyânın bin yılı kadardır. Bir vakit namazı, vaktinden
sonra kılmanın cezâsı bu olursa, hiç kılmayanın cezâsını düşünmelidir.
Namaz dînin direğidir. Namazı terkeden, dînini
yıkmış olur. Kıyâmet günü, îmândan sonra ilk sûal namazdan olacaktır. Allahü
teâlâ buyuracak ki, (Ey kulum! Namaz hesâbının altından kalkarsan kurtuluş
senindir. Öteki hesapları kolaylaştırırım). Ankebût sûresi, kırkbeşinci
âyetinde, meâlen (Kusursuz kılınan bir namaz, insanı pis, çirkin işleri
işlemekten korur) buyurulmaktadır. Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem
buyurdu ki, (İnsanın Rabbine en yakın olduğu zaman namaz kıldığı zamandır).
Bir müslümanın herhangi bir namazı vaktinde
kılmaması iki türlü olur:
1- Özür ile kılmamasıdır.
2- Namazı vazife bildiği, önem verdiği
halde tenbellikle terk etmesidir.
Farz namazı özrü olmadan, vakti geçtikten sonra
kılmak, yanî kazaya bırakmak harâmdır. Namazı, özürsüz olarak vaktinden sonra
kılmak, büyük günâhtır. Bu günâh, kazâ edince afv olmuyor. Kazâ edince, yalnız
namazı kılmamak günâhı afv olur. Bir kimse namazları kazâ etmedikçe, yalnız tevbe
ile afv olmaz. Kazâ ettikten sonra tevbe ederse, afv olması ümit edilir. Tevbe ederken
kılmadığı namazları kazâ etmesi lâzımdır. Kazâ etmeye gücü varken, kazâ
etmezse, ayrıca büyük bir günâh işlemiş olur. Bu büyük günâh, her namaz
kılacak kadar boş zaman geçince, bir misli artmaktadır. Çünkü namazı, boş
zamanlarda hemen kazâ etmek de farzdır.
Sünnetler Yerine Kaza
Kılınır mı
Abdülkâdir-i Geylânî hazretleri (Fütûh-ul
gayb) kitâbında diyor ki: Müminin en önce farzları yapması lâzımdır.
Farzlar bittikten sonra, sünnetleri yapar. Ondan sonra nâfilelerle meşgul olur. Farz
borcu varken, sünnet ile meşgul olmak ahmaklıktır. Farz borcu olanın sünnetleri
kabûl olmaz. Alî ibni Ebî Tâlib radıyallahü anh bildiriyor. Resûlullah
sallallahü aleyhi ve sellem buyurdu ki: (Farz kılmayıp, kazası olan kimse,
kazasını kılmadan nâfile kılarsa, boş yere zahmet çekmiş olur. Bu kimse,
kazâsını ödemedikçe, Allahü teâlâ, onun nâfile namazlarını kabûl etmez). Abdülkâdir-i
Geylânînin yazdığı bu hadîs-i şerîfi şerheden Hanefî mezhebi âlimlerinden
Abdülhak-ı Dehlevî hazretleri buyuruyor ki: (Bu haber, farz borcu olanların
sünnetlerinin ve nâfilelerinin kabul olmıyacağını göstermektedir. Sünnetlerin,
farzları tamamlayacağını biliyoruz. Bunun mânâsı farzlar yapılırken, bunların
kemâllerine sebeb olan birşey kaçırılırsa, sünnetler, kılınan farzın kemâl
bulmasına sebeb olur. Farz borcu olanın kabûl edilmeyen sünnetleri bir işe yaramaz).
Kudüs kâdısı Muhammed Sâdık Efendi, fâite
namazların kazâ edilmesini anlatırken, şöyle bildirmektedir: Büyük âlim İbni
Nüceym hazretlerine soruldu ki, (Bir kimsenin kazâya kalmış namazları olsa, sabah,
öğle, ikindi, akşam ve yatsının sünnetlerini bu namazların kazâlarına niyet
ederek kılsa, bu kimse sünnetleri terk etmiş olur mu?). Cevâbında: (Sünnetleri terk
etmiş olmaz. Çünkü beş vakit namazın sünnetlerini kılmaktan maksat, o vakit
içinde, farzdan başka bir namaz daha kılmak demektir. Şeytan hiç namaz kıldırmamak
ister. Farzdan başka bir namaz daha kılarak, şeytana inat edilmiş, rezil edilmiş
olur. Sünnet yerine kaza kılmakta, sünnet de yerine getirilmiş olur. Kaza borcu
olanların, her namaz vakti, o vaktin farzından başka namaz kılarak, sünneti yerine
getirmek için, kaza kılması lâzımdır. Çünkü çok kimse, kazâ kılmayıp,
sünnetleri kılıyor. Bunlar Cehenneme gidecektir. Halbuki, sünnetlerin yerine kaza
kılan, Cehennemden kurtulur) buyurdu.
Kazâ Namazları Nasıl
Kılınır
Kazâ namazlarını bir an önce kılarak, ayrıca
tevbe de ederek, büyük cezâdan kurtulmalıdır. Bunun için, sünnetleri de kazâ
niyetiyle kılmak lâzımdır. Tenbellikle namaz kılmayanlar, senelerce kazâ borcu
olanlar, namaza başladıkları zaman, sünneti kılarken, o vaktin ilk kazâya kalmış
namazını kazâ etmeği niyet ederek kılmalıdır. Bunların, sünnetleri kazâ namazı
için niyet ederek kılması, dört mezhebde de lâzımdır. Hanefî mezhebinde namazı
özürsüz kazâya bırakmak ekber-i kebâirdir. Bu çok büyük günâh, her namaz
kılacak kadar boş zaman geçince bir misli artmaktadır. Çünki, namazı, boş
zamanlarda hemen kazâ etmek de farzdır. Hesâba, sayıya sığmayan bu müthiş
günâhdan ve azâbdan kurtulmak için, öğle namazının ilk dört rekât sünnetini
kılarken, ilk kazâya kalmış öğlenin farzını niyet ederek kazâ kılmalıdır.
Öğlenin son sünnetini kılarken, ilk kazâya kalmış sabahın farzını niyet ederek,
kazâ kılmalıdır. İkindinin sünnetini kılarken, ikindi farzını niyet ederek kazâ
kılmalıdır. Akşamın sünnetini kılarken, üç rekât akşam farzını niyet ederek
kazâ kılmalıdır. Yatsının ilk sünnetini kılarken, yatsı farzını ve son
sünnetini kılarken de, ilk kazâya kalmış vitri niyet ederek üç rekât olarak kazâ
kılmalıdır. Böylece her gün, bir günlük kazâ ödenir. Terâvih namazlarını
kılarken de, kazâ niyet ederek, kazâ kılmalıdır. Kaç senelik kazâ namazı varsa,
buna, o kadar sene devam etmelidir. Kazâlar bitince, yine sünnetleri, kılmağa
başlamalıdır. Vakti varsa, ayrıca her fırsatta kazâ kılıp, bir an önce kazâ
borçlarını bitirmelidir. Kılınmıyan kazâların, günâhı, her gün geçtikçe bir
misli artmaktadır.
EZÂN VE İKÂMET
Ezân, herkese bildirmek demektir. Beş vakit namaz
ve kaza namazları için ve Cuma namazında hatibin karşısında, erkeklerin ezân
okuması, sünnet-i müekkededir. Kadınların ezân ve ikâmet okuması mekrûhdur.
Ezân, başkasına vakti bildirmek için, yüksekte okunur. Ezân okunurken, iki eli
kaldırıp, birer parmağını iki kulağın deliğine koymak müstehabdır. İkâmet
okumak, ezândan daha efdaldir. Ezân ve ikâmet, kıbleye karşı okunur. Okunurken
konuşulmaz, selâma cevab verilmez.
Ezân ve ikâmet hangi
hâllerde okunur
1- Kırda, bostanda yalnız veya cemâat ile
kazâ kılarken, erkeklerin ezânı ve ikâmeti yüksek sesle okumaları sünnettir.
Ezânı işiten insanlar, cinnîler, taşlar, kıyâmet günü şâhit olacaktır. Birkaç
kazâ namazını bir arada kılan, önce ezân ve ikâmet okur. Sonraki kazâları
kılarken, hepsine sâdece ikâmet okur. Sonraki kazâlarda ezân okumasa da olur.
2- Evinde yalnız veya cemâatle vakit
namazı kılan, ezân ve ikâmet okumaz. Çünkü câmide okunan ezân ve ikâmet evlerde
de okunmuş sayılır. Fakat okumaları efdâldir. Mahalle câmiinde ve cemâati belli
kimseler olan her câmide, vakit namazı, cemâatle kılındıktan sonra, o câmide
yalnız kılan kimse, ezân ve ikâmet okumaz. Yollarda bulunan veya imâmı ve müezzini
bulunmayan ve cemâati belli kimseler olmayan câmilerde, her gelen cemâatle tekrâr
vakit namazı kılar. Her cemâat için ezân ve ikâmet okunur. Böyle câmide yalnız
kılan da ezân ve ikâmeti kendi işiteceği kadar sesle okur.
3- Misafir olanlar, kendi aralarındaki
cemâatle de, yalnız kılarken de ezân ve ikâmet okur. Yalnız kılanın yanında,
arkadaşları varsa ezânı terk edebilir. Seferî olan kimse bir evde yalnız kılarken
de, ezân ve ikâmet okur. Çünki, câmide okunan, onun namazı için sayılmaz.
Seferî olanlardan bazısı, evde ezân okursa, sonra kılanlar okumaz.
Akıllı çocuğun, amânın, veled-i zinânın,
ezân okumasını bilen câhil köylünün ezân okuması kerâhetsiz câizdir. Cünüp
kimsenin ezân ve ikâmet okuması ve abdestsiz ezân okumak ve kadının, fâsıkın,
sarhoşun, akılsız çocuğun ezân okuması ve oturarak ezân okumak tahrimen
mekrûhdur. Bunların ezânları tekrar okunur. Ezânın sahih olması için müezzin,
müslüman ve akıllı olmalıdır.
Fâsık kimsenin, ezânı sahîh olmaması,
ibâdetlerde bunun sözü kabûl edilmediği içindir. Fâsıkın ezânı ile vaktin
geldiğine inanılmaz. Bunun ezânı ile veya verdiği bir işaret ile oruc bozulmaz.
Ezâna tazîm ve hürmet edenler ve onu,
harflerini, kelimelerini değiştirmeden, bozmadan, teganni etmeden, minâreye çıkıp,
sünnete uygun okuyanlar, yüksek derecelere vâsıl olacaklardır.
Fakat ezân sünnete uygun okunmuyorsa, meselâ
bazı kelimeleri değiştirilmiş, terceme edilmişse ve bazı yerinde tegannî
ederek okunuyorsa veya ezân sesi, hoparlör denilen âletten geliyorsa, (Çünki
hoparlörden çıkan ses, imâm veya müezzinin sesi değildir. Bunların sesi elektrik ve
mıknatıs haline dönüyor. Bu elektrik ve mıknâtısın hasıl ettiği ses duyulur)
bunu işiten, hiçbir parçasını tekrar etmez.
Ezân Duâları
Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem
buyurdu ki:
(Ezân okunurken şu duâyı okuyun:
Ve ene eşhedü en lâ ilâhe illallahü
vahdehû lâ şerîkeleh ve eşhedü enne Muhammeden abdühü ve resûlüh ve radîtü
billâhi rabben ve bil-İslâmi dînen ve bi Muhammedin sallallahü aleyhi ve selleme
resûlen nebiyyâ).
Yine bir hadîs-i şerîflerinde buyurdular ki, Ey
benim ümmetim. Ezân bitince şu duâyı da okuyunuz.
(Allahümme rabbe hâ zihid-dâvetit-tâmmeti
ves-salâtil-kâimeti âti Muhammedenil-vesîlete vel fadîlete ved-dereceter-refîate
vebashü mekâmen mahmûdenil-lezî veadtehü inneke lâ tuhlifül-mîâd).
Ezân Kelimelerinin
Mânâları
ALLAHÜ EKBER: Allahü teâlâ, büyüktür. Ona birşey lâzım
değildir. Kullarının ibâdetlerine de muhtaç olmaktan büyüktür. İbâdetlerin, Ona
hiçbir fâidesi yoktur. Bu mühim mânâyı zihinlerde iyi yerleştirmek için, bu
kelime, dört kere söylenir.
EŞHEDÜ EN-LÂ İLÂHE
İLLÂLLAH: Kibriyâsı, büyüklüğü ile
kimsenin ibâdetine muhtaç olmadığı halde, ibâdet olunmağa, Ondan başka kimsenin
hakkı olmadığına şehâdet eder, elbette inanırım. Hiçbir şey Ona benzemez.
EŞHEDÜ ENNE MUHAMMEDEN
RESÛLULLAH: Muhammed aleyhi ve alâ
âlihissalâtü vesselâmın, Onun gönderdiği Peygamberi olduğuna, Onun istediği
ibâdetlerin yolunu bildiricisi olduğuna ve Allahü teâlâya ancak Onun bildirdiği,
gösterdiği ibâdetlerin yaraşır olduğuna şehâdet eder, inanırım.
HAYYE ALES-SALÂH, HAYYE
ALEL-FELÂH: Müminleri felâha,
seâdete, kurtuluşa sebep olan namaza çağıran iki kelimedir.
ALLAHÜ EKBER: Ona lâyık bir ibâdeti kimse yapamaz. Herhangi bir
kimsenin ibâdetinin Ona lâyık, yakışır olmasından çok büyüktür, çok uzaktır.
Namazın şerefinin büyüklüğü Onu herkese,
haber vermek için seçilmiş olan bu kelimelerin büyüklüğünden anlaşılmalıdır.
ISKAT
VE DEVİR
Nefsine ve şeytana uyarak namazlarını
kılmamış, oruçlarını tutmamış, ömrünün sonuna doğru pişman olup oruçlarını
tutmaya, namaz kılmaya ve borçlarını kazâ etmeye başlıyan kimsenin, kazâ
edemediği oruç ve namazlarının iskâtının yapılması için vasıyyet etmesi
câizdir. Hadîs-i şerîfte (Bir kimse, başkası yerine oruç tutamaz ve namaz
kılamaz. Ama onun orucu ve namazı için fakir doyurur) buyuruldu.
Oruç, namaz, zekât borcundan başka, kul hakları,
ödenecek borçlar, emânet, hırsızlık, döğmek, söğmek, alay, iftirâ, gıybet gibi
hakların da iskâtı yapılır.
İskat ve Devir Nasıl
Yapılır
Devir yapmak için, veli, bir aylık veyâ bir
senelik iskât için lâzım olan altın liralık veya beşibiryerde veyâ bilezik,
yüzük veya gümüş geçer para ödünç alır. Meyyit erkek ise, yaşından oniki sene,
kadın ise dokuz sene düşerek, kaç sene borcu olduğunu hesâblar
Bir altın lira [yedi gram ve yirmi santigram olup]
yüzyirmi lira olduğu zaman, bir senelik namaz iskâtı için ellibeş veya ihtiyatlı
olarak altmış altın lâzım olur. Meyyitin velisi beş altın ödünç alsa ve
dünyaya düşkün olmayan, dinini bilen ve seven birkaç meselâ dört fakir bulsa:
[Bunların fıtra veremiyecek, yanî sadaka alacak fakir olmaları şarttır. Fakir
olmazlar ise, iskât kabûl olmaz]. Meyyitin velîsi, yanî vasıyyet etdiği kimse
veya vârislerinden biri veya bunlardan birinin vekil ettiği kimse, (Merhum..........
efendinin iskâtı salâtı için, bedel olarak, bu beş altını sana verdim) diyerek,
beş altını birinci fakire sadaka niyet ederek verir. Sonra fakir, (Aldım kabûl ettim.
Sana hediyye ediyorum) diyerek bunu vârise veyâ vârisin vekîline hediyye eder ve
vâris teslim alır. Sonra, yine buna veya ikinci fakire verir ve hediyye olarak ondan
geri teslîm alır. Böylece, aynı fakîre dört kere veya dört fakîre birer kere verip
ve almakla bir devr olur. Bir devirde, yirmi altınlık namaz keffâreti iskât edilmiş
olur. Meyyit erkek ve altmış yaşında ise, kırksekiz senelik namaz için 48x60=2880
altın vermek lâzım olur. Bunun için de, 2880:20=144 kere devr yapar. Altın adedi on
ise, 72 devr; Altın yirmi ise, 36 devr yapar. Fakir adedi on ve altın adedi de on ise 48
senelik namaz keffâretinin iskâtı için, yirmidokuz devir yapar. Çünkü:
Namaz kılmadığı yıllar x bir yıllık altın
sayısı=fakir sayısı x devir eden altın sayısı x devir sayısıdır. Misâlimizde
yaklaşık olarak: 48x60=4x5x144=4x10x72=4x20x36=10x10x29
Görülüyor ki, namaz iskâtında, devir
sayısını bulmak için, bir yıllık altın sayısı ile meyyitin namaz borcu yılı
çarpılır. Ayrıca, devir olunan altın sayısı ile, fakir sayısı da çarpılır.
Birinci çarpım, ikinci çarpıma bölünür. Bölüm, devir sayısı olur.
Buğdayın ve altının kâğıt lira değerleri her zaman yaklaşık olarak aynı oranda
değişmektedir. Yanî altın değeri ile buğdayın değeri her zaman birlikte
azalmakta veya artmaktadır. Bu bakımdan, iskât için, bir yıllık buğday mikdarı
değişmediği gibi, bir yıllık altın sayısı da yanî yukarıda bulduğumuz
altmış altın da hemen hemen aynı olmaktadır. Bunun için, iskât hesâbında, her
zaman ihtiyatlı olarak:
Bir aylık namaz iskâtı beş altındır. Bir
aylık ramazan orucu iskâtı bir altındır, kabûl edilmektedir. Devr edilecek
altın mikdarı ve devir sayısı buradan bulunur.
Namaz iskâtı bittikten sonra, tutulmıyan, kazâ
edilmeleri lâzım olan orucların iskâtı için, beş altın dört fakire üç kere devr
eder. Çünki, bir senelik yanî, otuz günlük oruc keffâret iskâtı, elliikibuçuk
kilo buğday veya 5,25 gram altın, yanî 0,73 adet altın lira olmakdadır.
Görülüyor ki Hanefîde, bir altın bir senelik oruc keffâretini iskât eder ve
kırksekiz sene için kırksekiz altın vermek lâzım olur. Beş altın ile, dört fakire
bir devir yapınca, yirmi altın verilmiş oluyor. Kazâ edilmeleri lâzım olan
orucların iskâtı yapıldıktan sonra, zekâtı için, sonra kurban için birkaç devr
yapılır.
Vasıyyet edilmeyen zekât iskâtı yapılması
lâzım değildir. Vârisin, zekât iskâtı için de, kendiliğinden devir
yapabileceğine fetvâ verilmişdir.
Devir yaparken velî, altınları fakirlere her
verişde, namaz veya oruc iskâtı diye niyet etmelidir. Fakir de, geriye verirken,
hediyye ediyorum demeli ve velî teslim aldım demelidir. Velî, iskât yapamıyacak halde
ise, meyyitin iskâtlarını yapmak için birini vekîl eder, iskâtları, devri bir
vekîl yapar.
İmâm-ı Birgivînin (Vasıyyetnâme) kitâbında
ve bunun Kâdizâde Ahmed efendi şerhinde diyor ki, fakirlerin nisâba mâlik olmaması
şartdır. Meyyitin akrabâsından olsa, câizdir. Fakire verirken, (Falancanın şu
kadar namazının iskâtı için, şunu sana verdim) demesi lâzımdır. Fakir de, (Kabûl
etdim) demelidir ve altınları alınca, kendinin olduğunu bilmesi lâzımdır.
Bilmezse önceden öğretmelidir. Bu fakir de lutf edip kendi isteği ile (Falancanın
namazının iskâtı için, bedel olarak şunu sana verdim) diyerek, başka fakire
verir. O fakir de, eline alıp, (Kabûl etdim) demelidir. Alınca kendi mülkü
olduğunu bilmelidir. Emânet hediyye gibi alırsa, devir kabûl olmaz. Bu ikinci fakir
de, (Aldım, kabûl etdim) dedikten sonra, (ol vech ile sana verdim) diyerek
üçüncü fakire verir. Böylece namaz, oruc, zekât, kurban, sadaka-i fıtr, adak ve kul
hakları, hayvan hakları için devir yapmalıdır. Fâsid ve bâtıl alış-veriş de,
kul hakları içindedir. Yemin ve oruc keffâretleri için devir yapmak câiz değildir.
Ondan sonra, altınlar hangi fakirde kalırsa
lutfedip, arzûsu ve rızâsı ile, veliye hediyye eder. Veli alıp, kabûl ettim der.
Eğer hediyye etmezse, kendi malıdır, zor ile alınmaz. Veli bir mikdar altını veyâ
kâğıt para veyâ meyyitin eşyasından bu fakirlere verip, bu sadaka sevâbını da
meyyitin rûhuna hediyye eder. Borcu olan fakir, devir yapmağa katılmamalıdır.
Çünkü, eline geçen altınlar ile borcunu ödemesi farzdır. Bu farzı yapmayıp,
altınları meyyitin keffâreti için yanındaki fakîre vermesi câiz olmaz. Devir kabûl
olur ise de, kendisi hiç sevâb kazanmaz. Hattâ günâha girer.
Meyyitin iskâtını definden önce yapmalıdır.
Definden sonra da câizdir. Meyyit için namaz, oruc, zekât, kurban keffâretlerinin
iskâtında, bir fakire nisabdan fazla verilebilir. Hattâ, altınların hepsi, bir fakire
verilebilir.
NAMAZIN
ÜSTÜNLÜKLERİ
İmâm-ı Rabbânî rahmetullahi aleyh (Mektûbât)
kitâbının birinci cild, ikiyüzaltmışbirinci mektûbunda buyuruyor ki:
Şurası muhakkak olarak bilinmelidir ki, namaz,
İslâmın beş şartından ikincisidir. Bütün ibâdetleri kendisinde toplamıştır.
İslâmın beşte bir parçası ise de, bu toplayıcılığından dolayı, yalnız
başına müslümânlık demek olmuştur. İnsanı, Allahü teâlânın sevgisine
kavuşturacak işlerin birincisi olmuştur. Âlemlerin Efendisi ve Peygamberlerin
aleyhi ve aleyhimüssalevâtü vesselâm en üstünü olana mirâc gecesi,
Cennette nasîb olan rüyet şerefi dünyaya indikten sonra, dünyanın hâline uygun
olarak, kendisine yalnız namazda müyesser olmuştur. Bunun içindir ki: (Namaz
müminlerin mirâcıdır) buyurulmuştur. Bir hadîs-i şerîfte, (İnsanın
Allahü teâlâya en yakın olması namazdadır) buyurulmuştur. Onun yolunda, tam
izinde giden büyüklere o rüyet devletinden, bu dünyada büyük pay, yalnız namazda
olmaktadır. Evet, bu dünyada Allahü teâlâyı görmek mümkün değildir. Dünya buna
elverişli değildir. Fakat, ona tâbi olan büyüklere, namaz kılarken rüyetten
birşeyler nasîb olmaktadır. Namaz kılmağı emir buyurmasaydı, maksadın, gayenin
güzel yüzünden perdeyi kim kaldırırdı? Aşıklar maşûku nasıl bulurdu? Namaz,
üzüntülü rûhlara lezzet vericidir. Namaz, hastaların, rahat vericisidir. Rûhun
gıdâsı namazdır. Kalbin şifâsı namazdır. (Ey Bilâl, beni ferahlandır!)
diye ezan okumasını emr eden hadîs-i şerîf, bunu göstermekte, (Namaz, kalbimin
neşesi, gözümün bebeğidir) hadîs-i şerîfi, bu arzûyu işâret etmektedir.
Namazın hakikatını anlamış olan bir kâmil, namaza durunca, sanki bu dünyadan
çıkıp âhiret hayatına girer ve âhirete mahsûs olan nimetlerden bir şeylere
kavuşur. Bu nimet, yalnız bu ümmete mahsûstur. Peygamberlerine tâbi olmak
sâyesinde buna kavuşurlar. Çünkü bunların Peygamberi sallallahü aleyhi ve
sellem, Mirâc gecesi dünyadan çıkıp, âhirete gitti. Cennete girdi ve rüyet
saâdeti, nimeti ile şereflendi. Yâ Rabbî! Sen o büyük Peygambere sallallahü
aleyhi ve sellem bizim tarafımızdan Onun büyüklüğüne yakışan iyilikleri ihsân
eyle! Bütün Peygamberlere de, alâ nebiyyîna ve aleyhimüssalevâtü
vetteslîmât hayırlar, iyilikler ver ki, onlar insanları seni tanımağa ve rızâna
kavuşmağa çağırmış ve beğendiğin yolu göstermişlerdir.
Namazların hepsinde hâsıl olan lezzetten, nefse
bir pay yoktur. İnsan bu tadı duyarken, nefsi inlemekte, feryât etmektedir. Yâ Rabbî!
Bu ne büyük rütbedir! Bizim gibi, rûhları hasta olanların bu sözleri duyması da
büyük nimet, hakîkî seâdettir.
İyi biliniz ki, dünyâda namazın rütbesi,
derecesi, âhirette Allahü teâlâyı görmenin yüksekliği gibidir. Dünyâda insanın
Allahü teâlâya en yakın bulunduğu zaman, namaz kıldığı zamandır. Âhirette en
yakın olduğu da, rüyet, yanî Allahü teâlâyı gördüğü zamandır.
Dünyadaki bütün ibâdetler insanı namaz kılabilecek bir hâle getirmek içindir.
Asıl maksat, namaz kılmaktır. Seâdet-i ebediyyeye ve sonsuz nimetlere kavuşmak
ancak namaz kılmakla elde edilir.
Namaz, bütün ibâdetlerden ve orucdan
kıymetlidir. Namaz vardır ki, kırık kalbleri zevkle doldurur. Namaz vardır
ki, günâhları yok eder. İnsanı kötülükden korur. Hadîs-i şerîfde, (Namaz,
kalbimin neşesi ve sevinç kaynağıdır) buyuruldu. Namaz, üzüntülü
ruhlara lezzet verir. Namaz, rûhun gıdasıdır. Namaz, kalbin
şifâsıdır.
Namaz şartlarına uygun kılırsa kötülüklerden
uzak tutar. Kurân-ı kerîmde, Ankebût sûresi, kırkbeşinci âyetinde meâlen, (Kusursuz
kılınan bir namaz, insanı pis, çirkin işleri işlemekten korur) buyurulmaktadır.
Namaza dururken, Allahü Ekber demek,
(Allahü teâlânın, hiçbir mahlûkun ibâdetine muhtâc olmadığını, her bakımdan
hiçbir şeye ihtiyâcı olmadığını, insanların namazlarının, ona faydası
olmıyacağını) bildirmektedir. Namaz içindeki tekbîrler ise, (Allahü teâlâya
karşı yakışır bir ibâdet yapmağa, liyakat ve gücümüz olmadığını) gösterir.
Rükûdaki tesbîhlerde de bu mana bulunduğu için, rükûdan sonra, tekbîr emr
olunmadı. Halbuki secde tesbîhlerinden sonra emr olundu. Çünkü secde tevâzu ve
aşağılığın en ziyâdesi ve zillet ve küçüklüğün son derecesi olduğundan, bunu
yapınca, hakkıyla, tam ibâdet etmiş sanılır. Bu düşünceden korunmak için,
secdelerde yatıp kalkarken, tekbîr söylemek sünnet olduğu gibi, secde tesbîhlerinde alâ
demek emr olundu. Namaz müminin mîracı olduğu için, namazın sonunda Peygamber
Efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem mirâc gecesinde söylemekle
şereflendiği kelimeleri, yanî Ettehıyyâtüyü okumak emr olundu. O halde
namaz kılan bir kimse, namazı kendine mirâc yapmalı. Allahü teâlâya
yakınlığının nihâyetini namazda aramalıdır.
Peygamberimiz aleyhi ve alâ âlihissalâtü
vesselâm buyurdu ki, (İnsanın, Rabbine en yakın olduğu zaman namaz kıldığı
zamandır). Namaz kılan bir kimse, Rabbi ile konuşmakta, Ona yalvarmakta ve Onun
büyüklüğünü ve Ondan başka herşeyin, hiç olduğunu görmektedir. Bunun için,
namazda korku, dehşet, ürkmek hâsıl olacağından, teselli ve rahat bulması için,
namazın sonunda, iki defa selâm vermesi emr buyuruldu.
Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem bir
hadîs-i şerîfte, (Farz namazdan sonra 33 tesbîh, 33 tahmîd, 33 tekbîr ve bir de
tehlîl) emir etmiştir. Bunun sebebi, namazdaki kusûrlar tesbîh ile örtülür.
Lâyık olan, tam ibâdet yapılamadığı bildirilir. Tahmîd ile, namaz
kılmakla şereflenmenin, Onun yardımı ve erişdirmesi ile olduğu bilinerek, bu büyük
nimete şükür edilir, hamd edilir. Tekbîr ederek de, Ondan başka
ibâdete lâyık kimse olmadığı bildirilir.
Namaz, şartlarına ve edeblerine uygun olarak
kılınıp ve yapılan kusûrlar da böylece örtülüp, namazı nasîb ettiğine de
şükür edip, ibâdete başka hiç kimsenin hakkı olmadığı, kalbinden temiz ve hâlis
olarak, kelime-i tevhîd ile, bildirilince, bu namaz kabûl olunabilir. Bu kimse, namaz
kılanlardan ve kurtuluculardan olur. Yâ Rabbî! Peygamberlerinin en üstünü hürmeti
için aleyhi ve alâ âlihimüssalevâtü vetteslîmât bizleri namaz kılan ve
kurtulan, mesûd kullarından eyle! Âmîn.
Namazın hikmetleri
Müslüman, namazı Allahü teâlânın emri olduğu
için kılar. Rabbimizin emrlerinde birçok hikmet, fayda vardır. Yasaklarında da
birçok zararların olduğu muhakkaktır. Bu fayda ve zararların bir kısmı bugün tıp
mütehassıslarınca tesbit edilmiş durumdadır. İslâmiyyetin sağlığa verdiği
önemi, hiçbir din ve düşünce vermemiştir. Dînimiz, ibâdetlerin en üstünü olan
namazı, ömrümüzün sonuna kadar kılmayı emr etmiştir. Namaz kılan, sağlık için
olan faydalarına da elbette kavuşur. Namazın sağlık yönünden sağladığı
faydalardan bazıları şunlardır:
1- Namazda yapılan hareketler yavaş
olduğundan kalbi yormaz ve günün muhtelif saatlerinde olduğu için insanı devamlı
dinç tutar.
2- Günde başını seksen defa yere koyan
bir kimsenin beynine ritmik olarak fazla kan ulaşır. Bu yüzden beyin hücreleri iyice
beslendiğinden hâfıza ve şahsiyet bozukluklarına, namaz kılanlarda çok daha az
rastlanır. Bu insanlar daha sağlıklı bir ömür geçirirler. Bugün tıpta demans
senil denilen bunama hastalığına uğramazlar.
3- Namaz kılanların gözleri, muntazam
olarak eğilip-doğrulmakdan ötürü daha kuvvetli kan deveranına mâlik olur. Bu
sebeple göz içi tansiyonunda artma olmaz ve gözün ön kısmındaki sıvının devamlı
değişmesi temin edilmiş olur. Gözü katarakt veya karasu hastalığından
korur.
4- Namaz kılmakdaki izometrik hareketler,
midedeki gıdaların iyi karışmasına, safranın kolay akmasına ve dolayısıyla safra
kesesinde birikinti yapmamasına, pankreastaki enzimlerin kolay boşalmasına yardımcı
olacağı gibi, kabızlığın giderilmesinde de rolü büyüktür. Böbreğin ve idrar
yollarının iyice çalkalanmasından, böbrekte taş teşekkülünün önlenmesine ve
mesanenin boşalmasına da yardımcı olmaktadır.
5- Beş vakit kılınan namazdaki ritmik
hareketler, günlük hayatta çalıştırılamıyan adale ve eklemleri çalıştırarak,
artroz ve kireçlenme gibi eklem hastalıklarını ve adale tutulmalarını önler.
6- Vücut sağlığı için temizlik muhakkak
lâzımdır. Abdest ve gusül, hem maddi, hem de manevî bir temizliktir. İşte namaz,
temizliğin tâ kendisidir. Zirâ hem bedenî, hem de rûhî temizlik olmadan namaz olmaz.
Abdest ve gusül bedenî temizliği sağlar. İbâdet görevini yerine getiren bir kimse,
rûhen dinlenmiş, temizlenmiş olur.
7- Koruyucu hekimlikte, muayyen zamanlarda
yapılan beden hareketleri çok mühimdir. Namaz vakitleri, kan dolaşımını tazelemek
ve teneffüsü canlandırmak için en uygun vakitlerdir.
8- Uykuyu tanzim eden önemli unsur
namazdır. Hattâ vücûtta biriken statik (durgun) elektriklenme, secde yapmakla
topraklama yapılmış olur. Böylece vücut tekrar zindeliğe kavuşur.
Namazın bu faydalarına kavuşmak için, namazı
vaktinde kılmakla birlikte, temizliğe, çok yimemeğe ve yinilen gıdaların temiz,
helâl olmasına da dikkat edilmesi de lâzımdır.
Namazın önemi
Âdem aleyhisselâmdan beri, her dinde bir vakit
namaz var idi. Yâni her ümmet mutlaka namaz kılardı. Kimisi sabah, kimisi öğle,
kimisi akşam, kimisi yatsı namazı kılardı. Hepsinin kıldığı, bir araya toplanarak
bize farz edildi.
Namaz kılmak, îmânın şartı değil ise de,
namazın farz olduğuna inanmak, îmânın şartıdır. Mükellef olan yâni âkıl ve
bâlig olan her müslümanın, hergün beş vakit namaz kılması "Farz-ı
ayn"dır. Farz olduğu, Kur'ân-ı kerîmde ve hadîs-i şerîflerde, açıkça
bildirilmiştir.
Yedi yaşındaki çocuğa, namaz kılmasını
emretmek, on yaşında kılmaz ise, zorla kıldırmak lazımdır. Resûlullah efendimiz,
Eshâbına:
- Birinin evi önünde nehir olsa, hergün beş
kere bu nehirde yıkansa, üzerinde kir kalır mı? diye sordu. Eshâbı:
- Hayır, yâ Resûlallah! dediler.
Bunun üzerine Peygamber efendimiz:
- İşte, beş vakit namazı kılanların da,
böyle küçük günâhları affolunur, buyurdu.
Namazla ilgili diğer hadîs-i şerîflerden
birkaçı da şöyle:
(Namaz dinin direği, her hayrın anahtarıdır.)
(Kıyâmette kulun ilk sorguya çekileceği
ibâdet namazdır. Namaz düzgün ise, diğer ameller kabûl edilir. Namaz düzgün
değilse, hiçbir amel kabûl edilmez.)
Ebû Bekr-i Sıddîk hazretleri buyurdu ki:
"Beş namaz vakitleri gelince, melekler der ki;
Ey Âdemoğulları, kalkınız! İnsanları yakmak için hâzırlanmış olan ateşi namaz
kılarak söndürünüz."
Tembellikle namaz kılmayıp fakat, her namaz
vaktinde namaz kılmadığı için üzülen, kâfir olmaz, ancak büyük günâh işlemiş
olur. Hadîs imâmları, söz birliği ile bildiriyor ki, "Bir namazı vaktinde amden
kılmıyan, yâni namaz vakti geçerken, namaz kılmadığı için üzülmeyen, kâfir
olur veya ölürken îmânsız gider." Yâ namazı, hâtırına bile getirmiyenler,
namazı vazîfe tanımıyanlar ne olur? Büyüklerden biri şeytana dedi ki:
- Senin gibi mel'ûn olmak istiyen, ne yapmalıdır?
İblîs sevinip:
- Benim gibi olmak istiyen, namaza ehemmiyyet vermez
ve doğru, yalan, herşeye yemîn eder, yâni çok yemîn eder! dedi. O kimse de:
- Şeytan gibi mel'un olmak istemiyen hiçbir
namazını bırakmamalı ve herşeye yemîn de etmemelidir, dedi.
Din büyüklerimiz buyurmuşlar ki:
Beş şeyi yapmıyan, beş şeyden mahrûm olur:
1- Malının zekâtını vermeyen, malının
hayrını görmez.
2- Uşrunu vermeyenin, tarlasında, kazancında
bereket kalmaz.
3- Sadaka vermeyenin, vücudunda sıhhat kalmaz.
4- Duâ etmeyen, arzûsuna kavuşamaz.
5- Namaz vakti gelince, kılmak istemeyen, son
nefeste kelime-i şehâdet getiremez.
Görülüyor ki, farz namazı kılmamak, îmânsız
gitmeğe sebep olmaktadır. Namaza devam, kalbin nûrlanmasına ve saadet-i ebediyyeye
yâni sonsuz saadete kavuşmaya vesîledir. Peygamberimiz (Namaz nûrdur.) buyurdu.
Yâni, dünyada kalbi parlatır. Âhırette sırâtı aydınlatır.
Namaz, kötülüklerden
uzaklaştırır
Namaz kılmak, Allahü teâlânın büyüklüğünü
düşünerek, O'nun karşısında kendi küçüklüğünü anlamaktır. Bunu anlayan
kimse, hep iyilik yapar. Hiç kötülük yapamaz. Şartlarına uygun olarak kılınan
namaz insanı kötülüklerden uzaklaştırır. Nefsine uyanın namazı sahîh olsa da, bu
meyveleri veremez. Hergün beş kere, Rabbinin huzûrunda olduğuna niyet eden kimsenin
kalbi ihlâs ile dolar.
Namazda yapılması emrolunan her hareket, kalbe ve
bedene faydalar sağlamaktadır. Câmilerde cemâ'at ile namaz kılmak, müslümanların
kalblerini birbirlerine bağlar. Birbirlerinin kardeşleri olduklarını anlarlar.
İbâdetlerin hepsini kendinde toplayan ve insanı
Allahü teâlâya en çok yaklaştıran yararlı şey, namazdır. Peygamberimiz, (Namaz
dînin direğidir. Namaz kılan kimse, dînini kuvvetlendirir. Namaz kılmayan, elbette
dînini yıkar.) buyurdu.
Namazı doğru olarak kılmakla şereflenen bir
kimse, çirkin, kötü şeyler yapmaktan korunmuş olur.
Ankebût sûresinin kırkbeşinci âyetinde meâlen,
(Doğru kılınan namaz, insanı fahşâdan ve münkerden her hâlükârda
uzaklaştırır.) buyuruldu.
İnsanı kötülüklerden uzaklaştırmayan bir
namaz, doğru namaz değildir. Görünüşte namazdır. Bununla beraber, doğrusunu
yapıncaya kadar, bildiği kadarını yapmayı elden bırakmamalıdır.
Büyüklerimiz, (Birşeyin hepsi yapılamazsa,
azını da elden kaçırmamalıdır.) buyurdu.
Sonsuz ihsân sâhibi olan Rabbimiz, görünüşü
hakîkat olarak kabûl edebilir.
Böyle bozuk namaz kılacağına, hiç kılma
dememelidir. Bu sözü din düşmanları çıkarmıştır. Böyle bozuk kılacağına
doğru kıl demelidir. Bu inceliği iyi anlamalıdır.
Namazları cemâ'at ile ve huşû' ve hudû' ile
kılmalıdır. Çünkü, insanı dünyada ve âhırette felâketlerden, sıkıntılardan
kurtaracak ancak namazdır. Mü'minûn sûresinin başındaki âyet-i kerîmede meâlen, (Mü'minler
her hâlükârda kurtulacaktır. Onlar, namazlarını huşû' ile kılanlardır.) buyuruldu.
Gençlerin ibâdet etmeleri, namaz kılmaları daha
kıymetlidir. Çünkü, nefislerinin kötü isteklerini kırmakta ve ibâdet etmek
istememesine karşı gelmektedirler.
Kur'ân-ı kerîmin birçok yerinde namaz kılmak
emredilmektedir. Ba'zı sinsi din düşmanlarının, câhil müslümanlara, "Sana
namazı bağışladım. Artık kılma!" yahud "Allahın ve Peygamberin
emrettiği namaz, herkesin yaptığı, yatıp kalkmak ve belli şeyleri okumak değildir.
Allahın ismini zikretmek ve O'nun büyüklüğünü düşünmek demektir."
demelerine aldanmamalıdır.
Namaz kılmak ölünceye kadar her müslümana
farz-ı ayndır. Bu şekilde inanmıyan dinden çıkmış olur. Namaz, ibâdetlerin en
kıymetlisidir. Namaz, İslâm dîninin direklerinden en önemlisidir. Allahü teâlâ,
kullarının yalnız kendisine ibâdet etmeleri için, namazı farz etti. Nisâ sûresinin
yüzüçüncü âyet-i kerimesinde meâlen; namazın mü'minler üzerine, vakitleri
belirli bir farz olduğu bildirilmektedir.
Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki:
(Namaz, dînin direğidir. Namaz kılan dînini
yapmış olur. Namaz kılmıyan dînini yıkmış olur.)
Seher vakti kılınan
namaz
Namaz kişinin sığınağı, sıkıntıda
olanların, en büyük yardımcısıdır. Çok önceleri, Horasan ilinin çok âdil, iyi
kalbli bir vâlisi vardı. Adı, Abdullah bin Tahir. Bu vâlinin jandarmaları
birgün bir kaç hırsız yakalamış, vâliye bildirmişlerdi... Getirilirken
hırsızlardan birisi kaçtı. Hâdisenin olduğu sırada Hiratlı bir demirci de
Nişabur'a gitmişti. Bir zaman sonra evine dönerken, yolu Horasan'dan geçiyordu. Kaçan
hırsız olduğunu zannederek, yakaladılar bunu. Diğer hırsızlarla vâlinin huzûruna
çıkardılar. Vâli:
- Hepsini hapsedin! dedi.
Bu suçu olmayan demirci, hapishanede, seher vakti
abdest alıp, iki rek'at namaz kıldı. Ellerini uzatıp:
"Yâ Rabbî! Bir suçum olmadığını ancak
sen biliyorsun. Beni bu zindandan ancak sen kurtarırsın!" diye duâ etti.
Bu mazlûm demirci böyle yalvarırken, vâli evinde
uyuyordu. Uyurken dört kuvvetli kimsenin gelip, tahtını ters çevirecekleri zaman
uyandı uykudan. Bu rü'yâdan çok korktu. Hemen kalkıp, abdest aldı. Namaz kıldı iki
rek'at. Tevbe istiğfar edip, tekrar uyudu. Tekrar o dört kimsenin tahtını yıkmak
üzere olduğunu gördü ve uyandı. Kendisinde bir mazlûmun âhı olduğunu anladı.
Hırsızlar hatırına geldi. Acaba içlerinde suçsuz olanlar mı vardı?
Vâli hemen hapishane müdürünü çağırtıp
sordu:
- Acaba bu gece hapishanede suçsuz birisi
kalmış mı?
- Bunu bilemem efendim. Yalnız biri namaz
kılıyor, çok duâ ediyor. Gözyaşları döküyor.
- Hemen o adamı buraya getir!
Demirciyi vâlinin huzûruna getirdiler. Vâli
hâlini sorup, durumu anladı. Ve dedi ki:
- Sizden özür diliyorum. Hakkını helâl et ve
şu bin gümüş hediyemi kabûl et. Ayrıca herhangi bir arzun olunca bana gel!
- Ben hakkımı helâl ettim... Verdiğiniz
hediyeyi de kabûl ettim. Fakat, işimi dileğimi senden istemeğe gelemem.
- Niçin gelemezsiniz?
- Çünkü benim gibi bir fakir için senin gibi
bir sultanın tahtını birkaç defa tersine çeviren sahibimi bırakıp da, dileklerimi
başkasına söylemek kulluğa yakışır mı hiç? Namazlardan sonra ettiğim duâlarla
beni nice sıkıntılardan kurtardı. Nice muradıma kavuşturdu. Nasıl olur da
başkasına sığınırım?
Tabiî ki, namazın insanı sıkıntıdan
kurtarması için şartlarına uygun ve Cenâb-ı Hakka tam bir tevekkül içinde
kılınması şarttır. Allaha tam bir teslimiyet şeklinde kılınmalıdır. Gerçekten,
insan sıkıntıya düştüğünde hemen abdest almalı, namaz kılmalı, Kur'ân-ı
kerîm okumalıdır. Tecrübeyle sabittir ki, böyle yapanların çok kere,
sıkıntılarının hafiflediği görülmüştür. Fakat, kılınan namazın şartlarına
uygun olması lâzımdır. Şartlarına tam uyulmadan kılınan namaz, insanı namaz
kılma borcundan kurtarır ise de, vadedilen büyük sevaplara kavuşturmaz. Peygamber
aleyhisselâm bir gün:
- En büyük hırsız, namazından çalan
kimsedir, buyurdu.
- Yâ Resûlallah! Bir kimse kendi namazından
nasıl çalar? diye sordular eshâbdan. O zaman buyurdu ki:
- Namazın rükü'unu ve secdelerini tamam
yapmamakla. Rükü'da ve secdelerde, belini yerine yerleştirip biraz durmayan kimsenin
namazını Allahü teâlâ kabûl etmez.
Namaz kılmayanın hâli
Namaz kılmamanın cezâsı çok büyüktür.
Hadîs-i şerîfte, (Bir namazı, özürsüz olarak vaktinden sonra kılan, seksen
hukbe Cehennemde yanacaktır) buyuruldu. Bir hukbe seksen senedir. Her senesi
üçyüzaltmış gündür. Her günü, seksen dünya senesidir.
Kazâya kalan namazı kılacak kadar vakitlerin
herbiri geçtikçe, bu bir namazın günâhı kat kat artar. Ya birkaç namaz olursa,
cezâsı çok çetin olur. Her ne pahasına olursa olsun, kılmadığımız veya
kılamadığımız namazlarımızı bir ân önce, kazâ etmek ve affı için tevbe etmek,
çok yalvarmak lâzımdır. Namaz kılmayanın, Allahü teâlânın büyüklüğü
karşısında titremesi, erimesi lâzımdır.
Hadîs-i şerîfte buyuruldu ki:
(Namazı özürsüz kılmayan kimseye, Allahü
teâlâ onbeş sıkıntı verir. Bunlardan altısı dünyada, üçü ölüm zamanında,
üçü kabirde, üçü kabirden kalkarkendir. Dünyada olan altı azap:
1- Namaz kılmayanın ömründe bereket olmaz.
2- Allahü teâlânın sevdiği kimselerin
güzelliği, sevimliliği kendine kalmaz.
3- Hiçbir iyiliğine sevap verilmez.
4- Duâları kabûl olmaz.
5- Onu kimse sevmez.
6- Müslümanların birbirlerine yaptıkları iyi
duâlarının buna fâidesi olmaz.
Ölürken çekeceği azaplar:
1- Zelîl, kötü, çirkin can verir.
2- Aç olarak ölür.
3- Çok su içse de, susuzluk acısı ile ölür.
Mezarda çekeceği acılar:
1- Kabir onu sıkar. Kemikleri birbirine geçer.
2- Kabri Cehennem ateşi ile doldurulur. Gece,
gündüz onu yakar. Cehennem ateşi dünya ateşine benzemez.
3- Allahü teâlâ, kabrine çok büyük yılan
gönderir. Dünya yılanlarına benzemez. Hergün, her namaz vaktinde onu sokar. Bir an
bırakmaz.
Kıyâmette çekeceği azaplar:
1- Cehenneme sürükleyen azap melekleri
yanından ayrılmaz.
2- Allahü teâlâ, onu kızgın olarak
karşılar.
3- Hesâbı çok çetin olup, Cehenneme
atılır.)
Namaz kılmayanın ömründe, bereket olmaz.
Ömründe, hayır ve menfaat görmez. Ömrü çeşitli hastalıklarla, sıkıntılarla
geçer. Ma'nevî huzûru olmaz. Sahip olduğu dünyalıklar onu rûhî sıkıntıdan
kurtaramaz.
Namaz kılmamakla işlediği bu büyük günâhı
anlayan, bunun şuuruna geç de olsa eren kimsenin derhal tevbe edip, namazlarını kazâ
etmesi lâzımdır.
Cenâb-ı Hak kullarına karşı çok merhametlidir.
Günâhları affetmeyi çok sever. Tekrar tekrar, kâfirlerin ve müslümanların dünyada
iken yapacakları tevbeleri kabûl edeceğini bildirmiştir.
Namaz kılmayanların tevbelerinin kabûl olması
için de namazlarını kazâ etmeleri, kazâ etmeye kesinlikle niyet edip, kazâ kılmaya
başlamaları lâzımdır. Bunun gibi, insanların haklarına tecâvüz etmiş olanların
da, önce bu hakları ödemeleri lâzımdır. Kul hakkı çok önemlidir.
Namazları da cemâ'atle kılmalıdır. Cemâ'atten
birinin namazı kabûl olursa, onun hürmetine diğerlerinin de namazı kabûl olur.
Ayrıca, kimin Cenâb-ı Hakkın sevgili kulu olduğu bilinmez. Cemâ'atin içinde,
Allahü teâlânın sevgili bir kulu varsa, onun yüzü suyu hürmetine diğerlerinin
namazları kabûl olur.
Namaz kötülüklerden
korur
Namaz insanları, çirkin, kötü ve yasak olan
şeylerden men eder, korur. Namazını dosdoğru edâ eden mü'minlerin felâh
bulacakları âyet-i kerîmede bildirilmiştir.
Evliyânın büyüklerinden Fudayl bin Iyâd hazretleri,
önceleri Merv ve Ebyurd şehirleri arasında eşkıyâlık yapardı. Sahranın tenha bir
yerinde çadırını kurar, eşkıyâ reisi olduğu için kendisi içerde otururdu.
Arkadaşları yoldan geçen kervanları soyarlar,
ele geçirdikleri malların hepsini getirip, Fudayl bin Iyâd'a teslim ederlerdi. O da
getirilen malları arkadaşlarına taksim ederdi.
Hayret edilecek bir husustur ki, eşkıyâlık
yaptığı hâlde, namaza çok önem verirdi. Kendisi namazını hiç terk etmediği gibi,
namaz kılmıyan hizmetçilerini de yanından kovardı.
Bir gün büyük bir kervan geldi. Fudayl bin
Iyâd'ın arkadaşları kervanı farkedince yolunu kesmek üzere hazırlanmağa
başladılar.
Kervan içinde bulunan zengin birisi, eşkıyâları
farketti ve "Altınlarımı öyle bir yere saklıyayım ki, eşkıyâlar
eşyalarımızı alırsa hiç olmazsa geriye bunlar kalsın" düşüncesiyle
kervandan ayrılıp uygun bir yer aramaya başladı.
Bir çadır gördü, hemen oraya koştu. Orada,
birisinin, hem de ta'dil-i erkân üzere, şartlarına uygun olarak, çok düzgün bir
şekilde namaz kıldığını gördü... Sevindi, kendi kendine: "Namaz
kıldığına göre güvenilir biridir. Altınları buna gönül rahatlığı ile emânet
bırakabilirim" diye söyledi. Selâm vermesini bekledi. Sonra:
- Bir miktar altınım var, size emânet etmek
istiyorum, dedi.
Fudayl bin Iyâd, çadırın bir köşesini işâret
edip:
- Oraya bırak! diye cevap verdi.
Gelen kimse altınları bırakıp kervanın yanına
dönünce, eşkıyâların, kervandaki eşyâları alıp götürdüklerini gördü. Biraz
sonra kervan hareket edecekti. Hareketten önce koşup emânet bıraktığı altınları
almak için çadıra vardı. Baktı ki, biraz önce kervanı soyan eşkıyâlar kervandan
aldıkları malları, altınları, emânet olarak bıraktığı kimsenin önüne
koymuşlar. O da bunları taksim ediyor. Adam şaşırdı:
- Demek altınları eşkıyâların reisine
vermişim, deyip üzüntü ile geri dönmek istedi. Bu arada Fudayl seslendi:
- Niçin gelmiştin, niçin dönüp gidiyorsun?
- Emânet bıraktığım altınları almak için
gelmiştim. Fakat, yanlış iş yapmışım...
- Altınlarını, bıraktığın yerden al, biz
emânete hıyânet etmeyiz.
Adam şaşkınlık ve sevinç içinde, altınları
koyduğu yerden alıp kervana koştu. Fudayl'ın adamları:
- Biz hiç para bulamadık, sen ise bunları geri
veriyorsun, dediler.
Fudayl bin Iyâd dedi ki:
- O bana hüsn-i zan etti. Altınları emânet
etti. Ben o kimsenin, benim hakkımdaki iyi niyetini doğru çıkardım. Ola ki, Allahü
teâlâ da benim kendisi hakkındaki hüsn-i zannımı doğru çıkarır.
Altınlarını emânet olarak bıraktığı kimse,
çadırdan uzaklaşırken, Ankebût sûresinin "Elbette namaz insanı, çirkin ve
dinin yasak ettiği şeylerden alıkoyar" meâlindeki âyet-i kerîmesini
hatırladı. Sonra, Fudayl bin Iyâd'a, hidâyete kavuşması için hayır duâ etti.
Az zaman sonra da, Fudayl bin Iyâd'a tevbe etmek
nasip oldu. Adamları ile beraber tevbe etti. Aldığı malları fazlasıyla sahiplerine
geri verdi. Herkes ile helâllaştı. Samimi tevbesi onu, Allahın sevgili kulları
arasına soktu. Daha sonra birçok kerâmetleri görüldü.
----------------------------------------------------------------------------------------