Antifosfolipid Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?
Antifosfolipid sendromu tekrarlayan kan pıhtıları (trombozlar) ile karakterize nadir görülen otoimmün bir bozukluktur. Kan pıhtıları vücudun herhangi bir kan damarında oluşabilir. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Antifosfolipid sendromu nedir?
Antifosfolipid sendromu, bağışıklık sisteminiz yanlışlıkla kanınızın pıhtılaşma olasılığını artıran antikorlar oluşturduğunda ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır.
Pıhtılaşma, kanda, kişinin kendi dokularına karşı oluşturulan anti-fosfolipid otoantikorlar (yaygın olarak aPL olarak adlandırılır) adı verilen proteinlerin varlığından kaynaklanır. Bu otoantikorlar normal pıhtılaşma sürecini etkiler ve artan pıhtı oluşumuna veya tromboza (bir pıhtı nedeniyle kan akışının durması) yol açar.
Bu pıhtılaşmanın neden olduğu hasar, pıhtı bölgesine bağlı olarak değişebilir. Örneğin, kalpteki tekrarlanan küçük pıhtılar, kalp kapaklarının kalınlaşmasına veya hasar görmesine neden olabilir, bu da pıhtıları kana salma riski (arteriyel emboli olarak adlandırılır) demektir.
Otoantikorlar (aPL), bilinen herhangi bir kardiyak risk faktörü olmayan gençlerde kalp krizi ile de ilişkili olabilir. Kalbin arterlerindeki kan pıhtıları kalp krizlerine neden olabilirken, beynin arterlerindeki kan pıhtıları felç ile sonuçlanabilir. Otoantikorlardan oluşan kan pıhtıları dolaşımın herhangi bir yerinde oluşabilir ve vücuttaki herhangi bir organı etkileyebilir.
Damarlarda oluşan pıhtılar en sık alt bacaklarda görülür. Bacak damarlarındaki kan pıhtıları kırılabilir, akciğere gidebilir ve pulmoner emboli adı verilen çok ciddi bir duruma neden olabilir. Pulmoner emboli, akciğere kan akışını engeller ve kandaki oksijen miktarını azaltır.
Birkaç durumda, tekrarlanan trombotik olaylar kısa sürede meydana gelebilir ve bu da birkaç organın ilerleyen hasarına yol açar. Bu akut ve hayatı tehdit eden bir durumdur. Antifosfolipid sendromu olan hastalar, düşük trombosit sayısı, cildin benekli morumsu renk değişikliği ve cilt ülseri gibi diğer problemlerden muzdarip olabilir.
Hamile kadınlar için antifosfoliod otoantikorlar erken ve geç düşük riski ve gebelik zehirlenmesine yol açabilir. Otoantikorların plasentanın kan damarlarındaki pıhtılardan sorumlu olduğu ve fetal büyüme geriliğine neden olduğu düşünülmektedir. Otoantikorlar ayrıca plasenta dokularına doğrudan saldırabilir, büyümelerini ve gelişmelerini engelleyebilir.
Antidosfolipid sendromu neden olur?
Hastaların neden anti-fosfolipid otoantikorlar (aPL) geliştirdiği tam olarak anlaşılamamıştır. Bu otoantikorların üretimi, genetik bir arka plana sahip olabilir ve ortaya çıkan ve onu hastalığa daha duyarlı hale getiren bir enfeksiyon gibi çevresel bir faktör tarafından tetiklenir.
Antidosfolipid otoantikorlar kan dolaşımında uzun süre bulunabilir, ancak trombotik olaylar sadece nadiren ortaya çıkar. Otoantikorlar kan pıhtılaşması riskini arttırır, ancak tromboz genellikle uzun süreli hareketsizlik, cerrahi veya hamilelik gibi pıhtılaşmayı tetikleyen diğer durumlar mevcut olduğunda ortaya çıkar.
Tromboz için ek risk faktörleri hipertansiyon, obezite, sigara içme, ateroskleroz (arterlerin sertleşmesi), östrojen kullanımı (doğum kontrol hapları) ve ilişkili sistemik bir otoimmün hastalık olan lupus hastalığıdır.
Antifosfolipid sendromu belirtileri nelerdir?
Antifosfolipid sendromunun belirtileri şunları içerebilir:
- Bacaklarda kan pıhtıları: Bu durum genellikle derin ven trombozu olarak bilinir. Belirtileri ağrı, şişme ve kızarıklığı içerir. Bu pıhtılar ciğerlerinize de gidebilir.
- Tekrarlayan düşükler veya ölü doğumlar: Gebeliğin diğer komplikasyonları arasında tehlikeli derecede yüksek gebelik zehirlenmesi ve erken doğum bulunur.
- İnme: Antifosfolipid sendromu olan, ancak kardiyovasküler hastalıklar için bilinen bir risk faktörü olmayan genç bir kişide de inme meydana gelebilir.
- Geçici iskemik atak: Bir inmeye benzer şekilde, geçici iskemik atak genellikle sadece birkaç dakika sürer ve kalıcı hasara neden olmaz.
- Döküntü: Bazı insanlar desen benzeri şekillerde kırmızı döküntü geliştirir.
Daha az yaygın belirtiler şunları içerir:
- Nörolojik semptomlar: Migren dahil kronik baş ağrıları olabilir. Bir kan pıhtısı beyninizin bölümlerine kan akışını engellediğinde demans ve nöbetler de mümkündür.
- Kalp-damar hastalığı: Antifosfolipid sendromu kalp kapakçıklarına zarar verebilir.
- Kanama: Bazı insanlar pıhtılaşma için gerekli kan hücrelerinde bir azalmaya sahiptir. Bu, özellikle burnunuzdan ve diş etlerinizden kanama ataklarına neden olabilir.
Ne zaman doktora görünmeli?
Burnunuzdan veya diş etlerinizden açıklanamayan kanamanız varsa doktorunuza danışmalısınız. Alışılmadık derecede ağır bir adet dönemi, parlak kırmızı veya kahve telvesi gibi görünen kusma, siyah, katran veya parlak kırmızı dışkı veya açıklanamayan karın ağrısı durumlarında vakit kaybetmemelisiniz.
Aşağıdakilerin belirtileriniz varsa acil yardım istemelisiniz:
- İnme: Beyninizdeki bir pıhtı, yüzünüzde, kolunuzda veya bacağınızda ani uyuşma, halsizlik veya felce neden olabilir. Konuşma, görme bozuklukları ve şiddetli baş ağrısını anlamada zorluk çekebilirsiniz.
- Pulmoner emboli: Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ve kanlı öksürük yaşayabilirsiniz.
- Derin ven trombozu: Bunun semptomları arasında bacak veya kolda şişme, kızarıklık veya ağrı bulunur.
Antidosfolipid sendromu nasıl teşhis edilir?
Bilinen sağlık koşullarında açıklanmayan kan pıhtıları veya düşük yaşadıysanız, doktorunuz anormal pıhtılaşmayı ve fosfolipidlere karşı antikor varlığını kontrol etmek için kan testleri planlayabilir.
Antifosfolipid sendromu tanısını doğrulamak için, antikorlar kanınızda en az iki kez, 12 hafta veya daha fazla aralıklarla yapılan testlerde görünmelidir.
Antifosfolipid antikorlarınız olabilir ve asla herhangi bir belirti veya semptom geliştirmeyebilirsiniz. Antifosfolipid sendromu tanısı sadece bu antikorlar sağlık sorunlarına neden olduğunda yapılır.
Antifosfolipid sendromu nasıl tedavi edilir?
Kan pıhtılarınız varsa, standart ilk tedavi kan inceltici ilaçların bir kombinasyonunu içerir. En yaygın olanları heparin ve warfarindir. Heparin hızlı etkilidir ve enjeksiyonlarla verilir. Warfarin hap şeklinde gelir ve etkili olması birkaç gün sürer. Aspirin aynı zamanda bir kan incelticidir.
Kan incelticileri alırken, kanama riskiniz artar. Doktorunuz, kanınızın bir kesik kanamasını veya cilt altındaki kanamayı durduracak kadar pıhtılaşabildiğinden emin olmak için dozajınızı kan testleri ile izleyecektir.
Unutmayın, hangi ilacı ne şekilde alacağınıza doktorunuz karar verecektir.
Yaşam tarzı ve ev ilaçları
Antifosfolipid sendromu için tedavi planınıza bağlı olarak, sağlığınızı korumak için atabileceğiniz ek adımlar vardır. Kan inceltici ilaçlar kullanıyorsanız, kendinize zarar vermemek ve kanamayı önlemek için ekstra özen göstermelisiniz.
- Morarmaya, yaralanmaya veya düşmenize neden olabilecek temas sporlarından veya diğer etkinliklerden kaçının.
- Yumuşak bir diş fırçası ve diş ipi kullanın.
- Elektrikli bir tıraş bıçağı ile tıraş olun.
- Bıçak, makas ve diğer keskin aletleri kullanırken çok dikkatli olun.
Gıda ve diyet takviyeleri
Bazı yiyecekler ve ilaçlar, kan incelticilerinizin çalışma şeklini etkileyebilir. Aşağıdakiler hakkında doktorunuza danışın:
- Güvenli diyet seçenekleri: K vitamini warfarinin etkinliğini azaltabilir, ancak diğer kan incelticileri azaltamaz. Avokado, brokoli, Brüksel lahanası, lahana, yapraklı yeşillik ve garbanzo fasulyesi gibi büyük miktarda K vitamini açısından zengin gıdalar yemekten kaçınmanız gerekebilir. Kızılcık suyu ve alkol, warfarin’in kan inceltici etkisini artırabilir. Bu içecekleri sınırlandırmanız veya önlemeniz gerekip gerekmediğini doktorunuza sorun.
- Güvenli ilaçlar ve diyet takviyeleri: Bazı ilaçlar, vitaminler ve bitkisel ürünler warfarin ile tehlikeli etkileşime girebilir. Bunlar tezgah üstü ağrı kesiciler, soğuk algınlığı ilaçları, mide ilaçları veya multivitaminlerin yanı sıra sarımsak, ginkgo ve yeşil çay ürünlerini içerir.
Kaynak ve ileri okuma:
- https://rarediseases.org/rare-diseases/antiphospholipid-syndrome/
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/antiphospholipid-syndrome/symptoms-causes/syc-20355831
- https://www.rheumatology.org/I-Am-A/Patient-Caregiver/Diseases-Conditions/Antiphospholipid-Syndrome
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: