wikiHow bir “wiki”dir. Bu, makalelerimizin çoğunun birden fazla yazar tarafından ortaklaşa yazıldığı anlamına gelir. Bu makaleyi oluşturmak için, zaman içinde makaleyi düzenlemek ve iyileştirmek üzere bazıları isimsiz, 25 kişi çalıştı.
Bu makalede atıfta bulunulan 12 referans vardır ve bu referanslara sayfanın sonunda ulaşılabilir.
Otizmli kişiler duyusal girdilerden veya güçlü duygulardan dolayı gerilebilirler. Bu durum söz konusu olduğunda sakinleşmek için genelde birinin güzellikle onları sakin bir yere götürmelerine ihtiyaç duyarlar. Sıkıntı yaşayan otizmli bireylere yardım edebilmenin yollarından bazılarını bu makalede bulabilirsin.
Adımlar
Yöntem 1 / 3:
İlk Adımları Atmak
-
1Kendini sakinleştirmek için bir süre bekle. Sakin bir tutum sergileyebilirsen otizmli bireyin de sakinleşmesine yardımcı olursun.[1] X Kaynağı araştır
- Sabırlı ve anlayışlı bir tutum içinde ol. İçinden çıkılmaz bir durumdayken başkalarının sana göstermesini beklediğin kibarlığı ona göster.
- Otizmli birine üzgün olduğu için asla bağırma, onu azarlama ya da cezalandırma. Onlar bunu bilerek yapmazlar ve kaba davranma işleri ancak daha kötü bir hâle sokar. Kendini kontrol edemiyorsan durumu daha kötü hâle sokmaktansa hiçbir şey yapmaman daha iyidir.
-
2Otizmli bireyin konuşabildiği durumlarda ona sorununun ne olduğunu sor. Bazen çok gerilmiş olabilirler ve sessiz kalmaya ihtiyaçları olabilir. Bazen (kötü not almak ya da arkadaşlarla tartışmak gibi) hayatlarındaki bir konuyla ilgili zor deneyimler yaşıyor olabilirler.
- Aşırı duyusal yüklenmeler olduğunda normalde konuşabilen insanlar konuşma yeteneklerini kaybedebilirler. Bu aşırı uyarılmadan dolayı oluşur ve suskunluk dönemiyle düzelir. Eğer kişi konuşma yeteneğini kaybetmişse ona sadece el işaretleriyle cevaplayabileceği evet/hayır soruları sor.
-
3Onu sessiz bir yere al. Bunu yapamıyorsan odada bulunan diğer kişilerin dışarı çıkmalarını sağla. Onlara mevcut durumda beklenmedik bir sesin ve hareketin otizmli kişiye zor anlar yaşatacağını ve otizmli bireyin daha sonra kendileriyle zaman geçirmekten mutlu olacağını söyle.[2] X Kaynağı araştır
-
4Onunla kalmanı isteyip istemediğini sor. Bazen otizmli bireyler kendisine eşlik etmesi ve sakinleşmesine yardımcı olması için karşılarındaki kişilerin yanlarında kalmalarını isteyebilirler. Bazen de bir süre yalnız kalmak isteyebilirler. Her iki şekilde de bu durumu kişisel algılama.
- Otizmli kişi o anda konuşamıyorsa baş parmağını aşağı yukarı çevirerek sorulara cevap vermesini sağla ya da ona "Kalmamı mı, yoksa gitmemi mi istersin?" diye sor. Sonra yeri ve kapıyı gösterip senin nerede olmanı istediğini göstermesini iste.
- Yalnız kalmak isteyen kişi küçük bir çocuksa odanın bir ucunda oturup (telefonunla oynamak ya da kitap okumak gibi) ses çıkarmayan şeyler yaparak odada hâlâ bir yetişkinin bulunmasını sağlayabilirsin.[3] X Kaynağı araştır
-
5Zor işlerde otizmli kişilere yardım et. Otizmli bireyler sıkıntıya girdiklerinde sağlıklı düşünemezler ve kendilerini rahatsız eden bir kazağı çıkarmak ya da su almak gibi basit işleri yaparken sorun yaşayabilirler. Onlara kişisel alanlarını ihlâl etmeden yardım et.
- Otizmli birey üzerinde bulunan ve onu rahatsız eden kıyafetini çekiştiriyorsa bu kıyafeti çıkarmak için ona yardım etmeyi teklif et.[4] X Kaynağı araştır (Sakın ondan izin almadan kıyafeti çıkarmaya kalkma çünkü bu onu korkutabilir ve üzebilir.)
- Musluktan su içmeye çalışıyorsa ona bir bardak götür.
-
6Etrafa saldırıyor, ellerini kollarını savuruyor veya bir şeyler fırlatıyorsa güvende olmasını sağla. Tehlikeli ve kırılabilir nesneleri ortadan kaldır. Kafasının altına bir yastık veya katladığın bir ceketi koyarak kafasını korumaya al veya güvenliyse kafasını kucağına koymasını sağla.
- Etrafa bir şeyler fırlatıyorsa bunun sebebi bir şeyler fırlatmanın onu rahatlatması olabilir. Ona (yastık gibi) fırlatmasında sakınca olmayan şeyler vermeyi dene. Fırlatmasına izin ver ve fırlattığı şeyi tekrar fırlatması için ona geri ver. Bu, onu sakinleştirebilir.
- Ona yaklaşmayı güvenli bulmuyorsan yaklaşma. Sakinleşip yoruluncaya kadar devam etmesine izin ver.
-
7Ne yapacağını bilmiyorsan yardım al. Ebeveynler, öğretmenler ve bakıcılar nasıl yardım edileceğini biliyor olabilir. Bu kişiler otizmli bireyin özel ihtiyaçları hakkında bilgi verebilirler.
Reklam
- Polisler genellikle otizmli bireylerin yaşadığı krizler konusunda eğitimli değillerdir ve durumu daha kötü hâle getirebilir veya otizmli yakınını üzebilirler. Bunun yerine, otizmli bireyin tanıdığı ve güvendiği birini çağır.
Yöntem 2 / 3:
Duyusal Sakinleşme Teknikleri Kullanmak
-
1Bunalmış bir otizmli bireye yardım edebilmek için duyusal girdileri azalt. Otizmli bireyler genellikle duyusal girdiler konusunda sorun yaşar. Otizmli bireyler diğer insanlara göre etrafı daha yoğun duyarlar, hissederler ve görürler. Onlar için her şey daha yüksek tonda gibidir.
- Otizmli birey aksini söylemediği sürece televizyon ve radyo gibi dikkat dağıtan cihazları kapat.
- Işığı kısmayı dene.
- İstiyorsa küçük bir yerde saklanmasına izin ver. Örneğin, bir gardıroba saklanmak istiyorsa ya da telefonuyla beraber kendini bir dolaba kapatmak istiyorsa bunu yapmasına izin ver. (Sadece kendi başına bulunduğu yerden çıkabileceğinden emin ol.)
-
2Sadece onun için sorun olmayacaksa ona dokun. Onu tut, omzunu sıvazla ve sevgini göster. Hafifçe dokunmak yerine daha sıkı tutarak dokun çünkü bu onun için daha güven vericidir. Bu, onun rahatlamasına yardımcı olabilir. Eğer kendisine dokunulmasını istemediğini söylüyor ya da belli ediyorsa bunu kişisel alma; bunu istememesi sadece o anda kendisiyle temas edilmesiyle başa çıkamadığı içindir.[5] X Kaynağı araştır
- Kollarını iki yana açarak onu kucaklamayı teklif edebilir ve sana gelip gelmediğini görebilirsin.
- Sen onu kucakladığında kendini sıkıp seni iterse kucaklamaktan vazgeç. Belki de o anda sarılmanın oluşturduğu duyusal girdiye hazır olmayabilir veya belki de kıyafetlerinin dokusu onun için rahatsız edici olabilir.[6] X Kaynağı araştır
-
3Kendisine dokunulmasını isteyen otizmli bireye masaj yapmayı dene. Birçok otizmli birey, masaj terapisinin faydasını görmektedir. Onu rahat bir pozisyonda tut, şakaklarını nazikçe sık, omuzlarına masaj yap, sırtını ya da ayaklarını ovala. Bunları nazik, sakin ve dikkatli bir şekilde yap.[7] X Kaynağı araştır
- Otizmli birey omzunu göstererek ya da yanaklarını sıkarak seni nereye dokunmanı istediği konusunda yönlendirebilir.
-
4Stim davranışları ihtiyaç duyduğu kadar güvenli bir şekilde yapmasına izin ver. Stim davranışlar (kendi kendini uyarma davranışları), otistik bireylerin sakinleşme mekanizması olan tekrarlayan davranışlardır. Stim davranışlara örnek olarak el çırpma, parmak şıklatma ve ileri geri sallanma gösterilebilir. Stim davranışlar duygusal stres anlarında gerekli olan kendi kendini rahatlatma mekanizmasıdır.
- Kendisine zarar veriyorsa onu (kafasına vurmak yerine kanepenin yastıklarına vurması gibi) daha güvenli bir şey yapmaya yönlendirmeye çalış.
- Ne yapıyorsa yapsın onu tutmaya çalışma.[8] X Güvenliir Kaynak Child Mind Institute Kaynağa git Otizmli birini isteği dışında tutmak özellikle de bu kişi "kaç ya da kavga et" modundayken tehlikelidir. Otizmli birey senden kurtulmaya çalışırken ikiniz de ciddi bir şekilde zarar görebilirsiniz.
-
5Ona nazik bir şekilde dokunmayı teklif et. Oturuyorsa arkasına geç ve onun göğsünün üzerinde kollarını birleştir. Başını yana çevir ve yanağını kafasına koy. Onu sıkıca sardıktan sonra ne kadar daha sıkı/gevşek sarmanı istediğini sor. Buna derin basınç terapisi denir ve bu terapinin otizmli bireyin rahatlayıp daha iyi hissetmesine yardımcı olması beklenir.[9] X Kaynağı araştırReklam
Yöntem 3 / 3:
Sözlü Teknikleri Kullanma
-
1Onu rahatlama egzersizine almanı isteyip istemediğini sor. Eğer stresinin nedeni duygusal gibi görünüyorsa (duyusal değilse) rahatlama egzersizi bu konu hakkında konuşabilecek kadar sakinleşmesine yardımcı olabilir. Rahatlama egzersizine evet derse bunlardan birini yaparak ona yardım etmeyi dene:
- Duyusal odaklama: Ondan etrafında gördüğü 5 şeyi, dokunabildiği 4 şeyi, duyabildiği 3 şeyi, koklayabildiği (ya da koklamaktan hoşlandığı) 2 şeyi ve kendisiyle ilgili bir iyi şeyi söylemesini iste. Bunları parmaklarınla say.
- Kutu nefes tekniği: Dörde kadar sayarak aldığı nefesi dörde kadar sayıp tutmasını, nefesini dörde kadar sayarak verip yine dörde kadar sayarak dinlenmesini sağla ve bunu tekrarlat.
-
2Onu rahatsız eden konu hakkında konuşmak isterse onu dinle ve hislerini onayla. Bazen insanların sadece içlerini boşaltmaya ve birilerinin onları dinlemelerine ihtiyacı olur. Onu rahatsız eden şey hakkında konuşmak istiyorsa konuşmasına izin ver. Bu durumda söyleyebileceğin şeylerden bazıları şöyledir:
- "Eğer konuşmak istersen ben seni dinlemek için buradayım."
- "Acele etmene gerek yok. Hiçbir yere gitmiyorum."
- "Başına bunun gelmesine üzüldüm."
- "Bu çok zor bir durum gibi geldi bana."
- "Elbette üzgünsün. Gerçekten zor bir durumdasın. Bu konuda strese girmen son derece doğal."
-
3Ağlamasına izin ver. Bazen insanlar "bir temiz ağlayıp" duygularını dışarı atmaya ihtiyaç duyarlar.
- "Ağlaman gayet normal." ya da "Ne kadar istiyorsan ağla. Ben buradayım." gibi şeyler söylemeyi dene.
-
4İhtiyaç olursa onu rahatlatmayı teklif et. Onu rahatlatacak bir nesne getirebilirsin, en sevdiği müziği çalmayı, şefkat göstermeyi teklif edebilirsin veya onun sakinleşmesine yardımcı olacağını bildiğin şey neyse onu yapabilirsin.
Reklam
- Onu sakinleştirecek en iyi şeyin ne olduğu duruma göre değişir. Bu yüzden eğer sana sarılmaktansa sevdiği müziği dinlemeyi ya da ileri geri sallanmayı tercih ederse bunu kişisel algılama. Otizmli bireyler mevcut durumda neye ihtiyacı olduğunu bilir.
İpuçları
- O konuşamıyor olsa bile sen otizmli bireyle konuşabilirsin. Onunla sakin bir tonda konuş ve ona güven ver. Bu, onun sakinleşmesine yardımcı olabilir.[10] X Kaynağı araştır
- Ona sözlü olarak güven vererek yardımcı olabilirsin, ama eğer bu işe yaramazsa konuşmayı bırak ve sessizce otur.[11] X Kaynağı araştır
- Bir şeyler teklif etmekten ve talimat vermekten kaçın çünkü genellikle çok fazla uyarıcı olması stresi ortaya çıkarır. Bu yüzden (mümkünse) sessiz bir odada olmak gayet etkili olabilir.[12] X Kaynağı araştır
- Bazı çocuklar üzgün olduklarında kucakta taşınmak veya sallanmak ister.
- Otizmli kişi daha sonra yeterince sakinleşirse ona sinirlenmesini tetikleyen şeylerin ne olduğunu sor. Tetikleyicileri öğrendikten sonra çevreyi ona göre düzenle.
Uyarılar
- Sinir krizi yaşayan kişiyi azarlama. Bu kişi toplum içinde sinir krizi geçirmenin kabul edilebilir bir şey olmadığını büyük ihtimalle biliyor olsa da sinir krizi genellikle biriken stresin patlama noktasıdır ve kontrol edilemez.
- Sinir krizleri asla ilgi çekme taktiği değildir. Bunlara asla basit birer öfke nöbeti muamelesi yapılmamalıdır. Sinir krizlerini kontrol etmek zordur ve genellikle otistik bireyin mahcup olmasına ve vicdan azabı duymasına sebep olur.
- Güvenli ve tanıdık bir çevrede değilseniz otizmli kişiyi asla tek başına bırakma.
- Ona asla vurma.
- Ona asla bağırma. Karşındaki kişinin otizmli olduğunu ve bu yüzden rahatsızlığını belli etmesinin tek yolunun bu olabileceğini unutma.
References
- ↑ https://www.autism.org.uk/about/behaviour/meltdowns.aspx
- ↑ https://www.autism.org.uk/about/behaviour/meltdowns.aspx
- ↑ https://www.autism.org.uk/about/behaviour/meltdowns.aspx
- ↑ https://www.autismparentingmagazine.com/tame-tantrums-manage-meltdowns/
- ↑ https://www.autismparentingmagazine.com/tame-tantrums-manage-meltdowns/
- ↑ https://autismawarenesscentre.com/does-my-child-have-sensory-processing-disorder/
- ↑ https://www.autismparentingmagazine.com/how-autism-qi-gong-massage-helped-my-daughter/
- ↑ https://childmind.org/article/autism-and-stimming/
- ↑ https://www.appliedbehavioranalysisedu.org/what-is-deep-pressure-stimulation/
- ↑ https://www.autism.org.uk/about/behaviour/meltdowns.aspx
- ↑ https://www.autism.org.uk/about/behaviour/meltdowns.aspx
- ↑ https://www.autism.org.uk/about/behaviour/meltdowns.aspx