Karaciğer Kanseri: Belirtileri, Teşhisi ve Tedavisi
Karaciğer, vücudun en büyük iç organıdır. Gıda sindiriminde önemli bir rol oynar. Kimse karaciğer organı olmadan yaşayamaz. Karaciğerin fonksiyonları şunları içerir:
- Bağırsaklardan kanı toplama ve filtreleme
- Bağırsaklar tarafından emilen besinlerin işlenme ve depolanma ihtiyacı
- Bazı besinleri enerjiye dönüştürme ya da doku tamiri ve inşası için gerekli maddeler haline getirme
- Vücudun kan pıhtılaşma faktörlerinin bazılarını üretme
- Toksinlerin vücuttan çıkarılması
- Vücutta uygun şeker seviyesini korumaya yardımcı olma
Karaciğer Kanseri Hakkında Bilgiler
Bu kanser türü, vücudun başka bir yerinde başlayan kanserin karaciğere yayılması ile birlikte daha yaygın görülür. Bu durum karaciğer kanseri olarak değil, başka bir organda başlayan kanserin metastatik halidir. Örneğin; beyin, pankreas, kolon, mide, meme, akciğer ya da diğer kanserler karaciğere yayıldıklarında kanser başladığı organa göre adlandırılır. Bu yazımızda, sadece karaciğerde başlayan kanser hakkında bilgiler sunacağız. Buna, primer karaciğer kanseri de denir.
Yetişkin Primer Karaciğer Kanseri Türleri
Yetişkin birincil karaciğer kanserinin tipleri vardır. Bunlar kanserin geliştiği hücrenin tipine göre adlandırılırlar.
- Hepatosellüler karsinom (HCC): Hepatosellüler karsinomun farklı büyüme eğilimleri olabilir. Bazıları dokunaç benzeri yayılmayla karaciğer yoluyla büyür. Bu modeli özellikle ABD’de en yaygın görülendir. Bazıları tek bir tümör olarak başlar ve hastalık geliştikçe karaciğerin diğer kısımlarına yayılır. Diğerleri karaciğerin birkaç farklı yerinde nodül olarak gelişir. Bazen, modeli açık değildir. Yetişkin primer karaciğer kanserlerinin yaklaşık %80’i, hepatosellüler karsinom olmaktadır.
- Kolanjiokarsinom: Safra kanalı kanseri olarak da adlandırılır. Kolanjiokarsinom, karaciğerin safra kanalı hücrelerinde gelişir. Safra kanalı, karaciğerden ince bağırsağa uzanan ince bir tüptür. Safra kanalı, birçok küçük tüpün bir araya gelmesiyle karaciğer içinde başlar. Yetişkin primer karaciğer kanserlerinin yaklaşık %10 ila %20’si kolanjiokarsinom olmaktadır.
- Anjiosarkom: Karaciğerdeki kan damarlarında başlar ve çok hızlı bir şekilde büyümektedir. Yetişkin primer karaciğer kanserlerinin yaklaşık %1’i anjiosarkom olmaktadır.
Bu yazımızın geri kalanında, yetişkin primer karaciğer kanserinin en yaygın türü olan hepatosellüler karsinom (HCC) hakkında bilgiler vereceğiz.
Karaciğer Kanseri Belirtileri ve Bulgular
Hepatosellüler karsinom (HCC) hastası olan kişilerde özellikle tümör erken teşhis edildiğinde, hiçbir belirti olmayabilir. Semptom ve bulgular meydana geldiğinde ise, aşağıdaki belirtiler gözlemlenebilir:
- Ağrı; özellikle karın bölgesinin sağ üst kısmında, sağ kürek kemiği yakınında veya sırtta ağrı olması.
- Açıklanamayan kilo kaybı.
- Vücudun sağ tarafında kaburgaların altında sert bir yumru tümör işareti olabilir.
- Halsizlik veya yorgunluk
Hepatosellüler karsinom tanısı konduğunda, bazı hastalarda zaten siroz ya da diğer tıbbi durumlar söz konusu olabilir. Hepatosellüler karsinom hastalarının yaşadığı bazı belirtiler tümörden daha ziyade siroz nedeniyle ortaya çıkabilir. Bu belirtiler; karın şişkinliği (sıvı birikimi) ve sıvı birikimini kontrol etmek için daha fazla diüretiklere ihtiyaç duyulması içerebilir. Hepatik ensefalopati (zihin karışıklığı) ve yemek borusu veya mide kanaması ya da herhangi bir semptomun kötüleşmesi kanser belirtisi olabilir.
Eğer sizler de vücudunuzdaki herhangi bir değişiklikten şüpheleniyorsanız, mutlaka doktorunuzla konuşunuz. Doktorunuz, diğer sorulara ek olarak bu belirtileri ne kadar süredir ve ne sıklıkta yaşadığını soracaktır. Tüm bu sorulara verilen yanıtlar, tanı konulmasına ve sorunun nedenini öğrenmeye yardımcı olmaktadır.
Karaciğer Kanseri Tanısı
Doktorlar, karaciğer kanseri teşhisi için birçok test kullanırlar. Ayrıca, kanserin vücudun başka bir yerine yayılıp yayılmadığını veya nerede başladığını öğrenmek için de çeşitli tanı testleri kullanabilirler. Örneğin; metastatik karaciğer kanseri tanısı için görüntüleme testlerine başvurulabilir. Aynı zamanda, doktorlar hangi tedavinin daha etkili olacağını öğrenmek için de testler yapabilirler. Birçok kanser türü için, kanserin kesin tanısını koymanın en emin yolu biyopsi yapılmasıdır. Eğer hastaya biyopsi yapılması mümkün değilse, doktorunuz diğer tanı testlerini önerebilir. Hepatosellüler karsinom, genellikle biyopsi yapılmadan teşhis edilir.
Tanı testi seçerken, doktorunuz aşağıdaki faktörleri dikkate alabilir:
- Şüphelenilen kanser türü
- Hastadaki belirtiler ve bulgular
- Hastanın yaşı ve tıbbi durumu
- Daha önce yapılan tıbbi testlerin sonuçları
Aşağıdaki tanı testleri, hepatosellüler karsinom teşhisinde kullanılabilmektedir.
- Fiziksel Muayene: Eğer bir kişide yetişkin primer karaciğer kanseri türü olan hepatosellüler karsinomdan şüpheleniliyorsa; doktor tarafından karaciğer, dalak ve diğer yakın organlarda yumru, şişme veya diğer değişikliklerin olup olmadığı kontrol edilir. Ayrıca, doktorunuz karında anormal sıvı birikimi, sarılık belirtileri olan gözlerin akında ve ciltte sararma olup olmadığını gözlemleyebilir.
- Kan tahlilleri: Fizik muayene ile aynı anda doktorunuz büyük olasılıkla AFP denilen bir maddeyi aramak için kan testi isteyebilir. Örneğin; ABD’de hepatosellüler karsinom olan kişilerin %50 ila %70’inin kanında yüksek seviyede AFP bulunur. Hastanın Hepatit B veya Hepatit C olup olmadığını öğrenmek için de kan tahlili isteyebilir. Diğer kan testleri, karaciğerin ne kadar iyi çalıştığını gösterebilir.
- Ultrason
- Bilgisayarlı tomografi (BT): Tümörün boyutunu ölçmek için kullanılabilir.
- Manyetik rezonans görüntüleme
- Laparoskopi
- Biyopsi: Biyopsi türü, kanserin konumuna bağlı olacaktır. Biyopsi öncesi doktorunuz normal kan pıhtılaşması kontrolü için kan testi isteyecektir. Bu işlemle kanama riski azaltılır. Bazen, doktor tarafından laparoskopi ve biyopsi birlikte yapılarak, eğer siroz olup olmadığı öğrenilir ve en iyi tedavi seçeneğini belirlemeye yardımcı olur.
- Tümörün moleküler testi: Doktorunuz tümöre özgü spesifik genler, proteinler ve diğer faktörleri belirlemek için önerebilir. Bu testlerin sonuçları hedefe yönelik tedavi belirlenmesine yardımcı olacaktır.
Karaciğer Kanseri Tedavi Seçenekleri
Yazımızın bu bölümünde, standart hepatosellüler karsinom tedavilerinden bahsedeceğiz. Tedavi seçenekleri ve önerileri çeşitli faktörlere bağlıdır:
- Kanserin karaciğeri ne kadar etkilediği
- Kanserin ne kadar yayıldığı
- Hastanın tercihleri ve genel sağlığı
- Karaciğerin geri kalan arındırılmış kısmına zararı
Tümör erken bir evrede teşhis edilirse ve hastanın karaciğeri iyi çalışıyorsa, tedavi seçeneği belirlenirken kanseri ortadan kaldırmak amaçlanır. Karaciğer kanserinin ileri evresinde olan ve karaciğer fonksiyonları iyi çalışmayan hastalarda ise, hasta ve doktorun tüm tedavi önerileri hakkında detaylı konuşması gerekir. Bu noktada, karaciğer kanseri tedavisinin amaçları olarak belirtilerin hafifletilerek hastanın yaşam kalitesini artırmak ve kanserin büyümesini yavaşlatmak hedef olabilir.
Hepatosellüler karsinomu kaldırmak için hastalığa yönelik tedavide aşağıda yer alan tedavi seçeneklerine başvurulabilir. Genellikle tümör erken evrede tespit edildiyse, bu tedaviler tavsiye edilir. Tümör 5 santimetreden büyükse, çoğu durumda doktorlar bu tedavileri kullanmayabilir.
a) Ameliyat
Cerrahi operasyon, tümörün ve çevresindeki bazı sağlıklı dokunun kaldırılmasını içerir. Özellikle tümörü 5 santimetreden küçük olan hastalarda en başarılı hastalığa yönelik tedavi olması muhtemeldir. Tümör karaciğer dışına yayılmışsa ve hastanın ciddi hastalıkları varsa, ameliyat tedavi seçeneği olmayabilir. Hepatosellüler karsinom ameliyatla tedavisinde, aşağıdaki iki farklı ameliyat seçeneğinden biri kullanılabilir:
- Hepatektomi: Karaciğerin bir kısmının kaldırılması cerrahi operasyonu “hepatektomi” olarak adlandırılır. Ancak, kanser karaciğerin bir kısmındaysa ve karaciğer iyi çalışıyorsa, bu operasyona başvurulur. Karaciğerin geri kalanı tüm fonksiyonları devralır. Karaciğer bir kaç hafta içinde normal boyutuna gelişebilir. Ancak hastada siroz gelişmişse, tümör küçük olsa dahi hepatektomi mümkün olmayabilir.
- Karaciğer nakli: Karaciğer transplantasyonu, bazı durumlarda gerekli olabilir. Bu prosedür sadece kanser karaciğerin dışına yayılmamışsa mümkündür. Tümör boyutu ve diğer kriterler gözden geçirilir.
b) Termal Ablasyon
Radyofrekans ablasyon (RFA) ve mikrodalga terapisi, ısı ile kanser hücrelerinin yok edilmesi amaçlanan tedavi seçenekleridir. Bunlar laparoskopi ile deri yoluyla verilebilir ya da cerrahi işlem sırasında sedasyon ile uygulanabilir.
c) Perkütan Etanol Enjeksiyonu
Doğrudan karaciğer tümörünü yok etmek için kullanılan bir yöntemdir. Yan etkileri arasında ağrı ve ateş vardır. Genel olarak, 3 santimetreden küçük karaciğer tümörü olan hastalarda güvenli ve etkili olabilir. Ancak, bu tedavi seçeneği yaygın olarak kullanılmamaktadır.
d) Radyoterapi
- Stereotaktik Radyoterapi: Genelde 5 santimetre ve daha küçük karaciğer tümörleri için kullanılır. Etkinliği hakkında araştırmalar hala devam etmektedir.
- Radyoembolizasyon: Kemoembolizasyon benzeri bir tedavi yöntemidir.
Karaciğer Kanseri: Risk Faktörleri
Aşağıda yer alan risk faktörleri, hepatosellüler karsinom gelişme riskini arttırabilir. ABD’de başlıca riskler; non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı ve karaciğer sirozudur.
Viral hepatit: Hepatit virüsleri, karaciğeri enfekte eden virüslerdir. İki yaygın tipi; Hepatit B ve Hepatit C hastalığıdır. Viral hepatitler, bu kanser türü için en büyük risk faktörleridir. Hepatit C, Hepatit B’den daha yaygındır. Çünkü bu hastalığı önleyen bir aşı yoktur. Viral hepatitli bir kişinin kanı veya vücut sıvıları ile temas yoluyla bu hastalık bulaşabilir. Yaralanma, iğne paylaşımı ya da cinsel temas yoluyla bulaşabilir. Eğer Hepatit B virüsü annede varsa, doğmamış bebeğe de geçebilir. Ancak, aşı ile bu durum önlenebilir.
Siroz: Karaciğer hücreleri hasar gördüğünde ve skar doku tarafından değiştiğinde siroz gelişir. Siroz hastalığının başlıca nedenlerinden biri, aşırı alkol kullanımıdır. Diğer nedenleri ise; viral hepatitler (Hepatit B ve Hepatit C), hemokromatozis olarak adlandırılan karaciğerde çok fazla demir olması ve kronik akciğer hastalıklarının bazı nadir türleri olabilir. Aşırı alkol kullanımı ve hepatit virüsü enfeksiyonu; siroz ve hepatosellüler karsinom riskini artırır.
Ayrıca Bakınız: Alkol Kullanımı ve Kanser Riski
Obezite, nonalkolik yağlı karaciğer ve diyabet: Obezite; karaciğerin yağlanması ile nonalkolik yağlı karaciğer hasalığına yol açar. Geçtiğimiz 10 yıl içerisinde, nonalkolik yağlı karaciğer ve diyabet arasındaki ilişkiyle ilgili bazı düşünceler ortaya çıkmıştır.
Yaş: Özellikle ABD’de birincil karaciğer kanseri en sık 60 yaşın üzerinde insanlarda görülmektedir.
Cinsiyet: Kadınlara kıyasla, erkeklerde bu kanser türünün gelişme olasılığı daha yüksektir.
Çevresel faktörler: Kimyasallara maruz kalma, karaciğer kanseri riskini artırabilir.
Yukarıda yer alan risk faktörlerine sahip her bireyde karaciğer kanseri riski vardır, anlamına gelmez.
Karaciğer Kanseri: İstatistikler
Karaciğer kanseri ve diğer kanser türleri için yaşam süresi ve sağ kalım oranları çeşitli faktörlere bağlıdır. Bu yıl Amerika’da tahminen 39.230 yetişkine (28410 erkek ve 10820 kadın) karaciğer kanseri tanısı konulacaktır. Bu hastalıktan yıl içerisinde 27.170 ölüm (18.280 erkek ve 8,890 kadın) olacağı tahmin edilmektedir.
Karaciğer kanseri, en sık görülen 10 kanser türünden biridir ve erkeklerde kansere bağlı ölüm oranları en yüksek 5.kanser türüdür. Aynı zamanda kadınlar arasında kansere bağlı ölüm oranı en yüksek 8.kanser türüdür. Afrika ve Doğu Asya ülkelerinde daha çok yaygındır. Bazı ülkelerde en sık görülen kanser türüdür.
Karaciğer kanseri olan kişiler için 1 yıllık sağ kalım oranı %44’dir. 5 yıllık sağ kalım oranı %17’dir. Erken evrede tespit edilen hastaların da %43’ünde, 5 yıllık sağ kalım oranı %31’dir. Karaciğer kanseri çevre dokulara veya organlara veya bölgesel lenf düğümlerine yayılmışsa, 5 yıllık sağ kalım oranı %11’dir. Eğer kanser vücudun başka bir kısmına yayılmışsa, 5 yıllık sağ kalım oranı %3’tür. Ancak kanser, daha ileri bir aşamada olsa dahi, karaciğer kanseri olan birçok kişide tanı öncesi yaşam kalitesini kazanmaya yardımcı tedaviler mevcuttur.
Yukarıda yer alan istatistikler, Her yıl ABD’de karaciğer kanseri tanısı konulan binlerce hastadan gelmektedir. Bu tahminler her yıl değişiklik gösterebilir.
Önerilen Makaleler: