Çocuklarda Konuşma Gecikmesi Nasıl Anlaşılır? Konuşmaya Faydalı Neler Yapılır?
Çocuklarda konuşma yaşı, genellikle bireysel farklılıklara bağlı olarak değişebilir. Ancak çoğu çocuk, yaklaşık olarak 1 ila 2 yaşları arasında konuşmaya başlar. Konuşma becerileri, dil gelişimindeki dönüm noktalarıyla belirlenir. İşte çocuklardaki konuşma gelişiminin genel evreleri:
1. İletişim: Bebekler doğduklarında, ağlama, göz teması kurma ve yüz ifadeleri gibi nonverbal iletişim yollarını kullanarak ihtiyaçlarını ve duygularını ifade etmeye başlarlar.
Nonverbal iletişim, sözcükler veya dil kullanımı olmadan yapılan iletişim şekillerini ifade eder. İnsanlar, beden dili, jestler, mimikler, yüz ifadeleri, ses tonu, göz teması, dokunma ve fiziksel mesafe gibi çeşitli nonverbal iletişim araçlarını kullanarak duygularını, düşüncelerini, isteklerini ve iletişimsel niyetlerini ifade ederler. Nonverbal iletişim, sözel ifadelerin yanında iletişimin tamamlanması, vurgulanması veya anlaşılması için önemli bir rol oynar. Örneğin, birinin yüz ifadesi ve vücut dili, ne düşündüğünü veya hissettiğini anlamamıza yardımcı olabilir. Bir gülümseme, sevinç veya memnuniyet ifade ederken, bir kaş çatma veya kırgınlık ifade edebilir.
2. Öğrenme: 3-4 aylık bebekler, çevrelerindeki sesleri algılamaya ve taklit etmeye başlarlar. Bu dönemde bebekler, çeşitli sesler çıkararak dil kaslarını geliştirirler. Örneğin bebekler, mırıldanma sesleri çıkararak dil kaslarını güçlendirirler. Bu sesler genellikle "m" veya "b" gibi sessiz harflerle başlar. "mmm" veya "baba" gibi sesler duyulabilir. Dil ve dudak hareketleriyle birlikte çeşitli guruldamalar yapabilirler. Bu sesler, "gu-gu", "go-go" veya "ga-ga" gibi hece tekrarları olabilir. Bebekler, 3-4 aylık dönemde yüksek tonda cıvıltılar çıkarabilirler. Bu sesler genellikle neşeli ve keyifli bir ifadeyle birlikte gelir. Bebekler, çevrelerindeki komik veya ilginç durumlara tepki olarak kıkırdayabilirler. Bu kahkaha benzeri sesler, bebeklerin duygusal tepkilerini ifade etmelerinde kullanılır. Bu dönemde bebekler, dil ve ses becerilerini keşfediyor ve deney yapıyorlar. Sesleri taklit etme ve çeşitli sesleri deneme süreci, dil kaslarını güçlendirmelerine ve konuşma becerilerini ilerletmelerine yardımcı olur. Bebekler, aileleriyle etkileşim halinde oldukça, onların konuşmalarını dinleyerek ve taklit ederek dil gelişimlerini destekleyebilirsiniz.
3. Lisanın Anlaşılması: 6-12 aylık bebekler, basit kelimeleri ve ifadeleri anlamaya başlarlar. Örneğin, "anne" veya "baba" gibi tanıdık kelimeleri algılar ve bu kelimelerle ilişkilendirilen nesneleri veya kişileri gösterme eğilimi gösterirler.
4. Ses Taklit Etme: 9-12 aylık bebekler, çeşitli sesleri taklit etmeye başlarlar. Bu dönemde bebekler, "mama", "dada" gibi basit kelimeleri taklit edebilirler.
5. İlk Kelimeler: 12-18 aylık bebekler genellikle ilk kelimelerini söylemeye başlarlar. İlk kelimeler genellikle çevrelerindeki nesneleri veya insanları temsil eder. Örneğin, "top", "anne", "elma" gibi kelimeler söyleyebilirler.
6. Dilin Gelişimi: 18-24 aylık çocuklar, dil becerilerini hızla geliştirirler. Kelime dağarcıkları genişler ve daha karmaşık cümleler kurmaya başlarlar. Bu dönemde çocuklar, nesneleri tanımlayabilir, soru sorabilir ve isteklerini ifade edebilirler.
Her çocuk bireysel olarak gelişir ve konuşma becerileri arasında farklılıklar olabilir. Bazı çocuklar daha erken konuşmaya başlarken, diğerleri daha geç başlayabilir.
Peki Çocuklarda Konuşma Gecikmesi Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Çocuklarda konuşma gecikmesi, normal dil gelişim dönemlerinde beklenen dil becerilerini edinme sürecinde geride kalma durumunu ifade eder. Konuşma gecikmesi olan çocuklar, yaşlarına uygun dil ve iletişim becerilerini zamanında kazanamazlar. İşte çocukta konuşma gecikmesi olduğunu gösteren bazı belirtiler:
Geç Konuşma Başlangıcı: Çocuk, yaşıtlarına kıyasla konuşmaya başlama sürecinde belirgin bir gecikme gösterir. Örneğin, çocuk 12 ayını geçtikten sonra tek bir kelime söylememişse veya 18 ayını geçtikten sonra anlamlı sözcükler kullanmamışsa, konuşma gecikmesi olabilir.
Sınırlı Kelime Dağarcığı: Çocuğun kelime dağarcığı yaşına uygun seviyede değilse veya yeni kelimeleri öğrenme hızı diğer çocuklara göre daha yavaşsa, konuşma gecikmesi göstergesi olabilir. Örneğin, çocuk 2 yaşında olmasına rağmen sadece birkaç kelime kullanıyorsa veya kelime dağarcığı yaşına uygun seviyede değilse, dikkat edilmesi gereken bir durum olabilir.
Anlama Güçlüğü: Çocuk, basit talimatları anlama veya takip etme konusunda zorluk yaşıyorsa, konuşma gecikmesi belirtisi olabilir. Örneğin, çocuğa "oyuncakları masaya koy" denildiğinde talimatı anlamakta veya uygulamakta zorlanıyorsa, bu bir işaret olabilir.
Sesli ve Sözdizimsel Hatalar: Konuşma gecikmesi olan çocuklar, kelime ve cümle yapılarında hatalar yapabilirler. Sesleri yanlış telaffuz edebilir, kelimeleri tam olarak şekillendiremeyebilir veya dilbilgisi kurallarını doğru bir şekilde uygulayamayabilirler.
Sosyal ve İletişimsel Zorluklar: Konuşma gecikmesi olan çocuklar, sosyal etkileşimlerde veya iletişim kurma becerilerinde zorluklar yaşayabilirler. Göz teması kurmada zorlanabilir, işaret etme veya jestlerle iletişimde bulunamayabilir, dikkatini başkalarına yönlendiremeyebilir veya konuşmaları takip etmekte zorluk çekebilirler.
Çocuklarda Konuşma Gecikmesine Sebep Olabilecek Bazı Etmenler Şunlardır:
Gelişimsel Faktörler: Bazı çocuklarda konuşma gecikmesi, doğal bir gelişimsel süreç olarak ortaya çıkabilir. Her çocuğun dil ve konuşma becerilerini edinme hızı farklı olabilir ve bazı çocuklar dil gelişiminde daha yavaş ilerleyebilir.
İşitme Sorunları: İşitme kaybı veya işitme sorunları, çocuğun konuşma ve dil gelişimini olumsuz etkileyebilir. Çünkü çocuk, çevreden gelen sesleri doğru bir şekilde işleyemez, dil gelişimini takip etmede ve sesleri taklit etmede zorluk yaşar.
Motor Becerilerin Gecikmesi: Dil ve konuşma için gerekli olan ağız ve yüz kaslarının gelişiminde gecikme yaşayan çocuklar, sesleri ve kelimeleri doğru bir şekilde üretmede zorluk çekebilirler.
Dil ve İletişim Bozuklukları: Bazı çocuklar, özgül dil bozuklukları veya iletişim bozukluklarına sahip olabilir. Bu durumlar, çocuğun dil ve konuşma becerilerini etkileyerek konuşma gecikmesine yol açabilir.
Zihinsel Engeller: Zihinsel engellilik, bazı çocuklarda konuşma gecikmesine neden olabilir. Zihinsel engeli olan çocuklar, dil ve iletişim becerilerini geliştirme konusunda daha fazla zorluk yaşayabilirler.
Çevresel Faktörler: Çocuğun yaşadığı çevresel faktörler de konuşma gecikmesine etki edebilir. Örneğin, yetersiz dil uyarımı, sınırlı sosyal etkileşim fırsatları veya aile içinde iletişim eksikliği gibi faktörler, çocuğun dil gelişimini olumsuz yönde etkileyebilir.
Bu sebepler, çocuklarda konuşma gecikmesine yol açabilecek potansiyel faktörlerdir. Ancak, her çocuğun durumu farklıdır ve bireysel değerlendirme gerektirebilir.
Peki çocuğunuzda konuşma gecikmesi gözlemliyorsanız neler yapabilirsiniz?
a) Erken Müdahale: İlk olarak, çocuğunuzun dil ve konuşma becerilerindeki gecikmeyi ciddiye alın, ancak endişelenmeyin. Her çocuğun gelişimi farklı olabilir, ancak gecikme belirtileri varsa, erken müdahale önemlidir.
b) Gözlemleyin ve Kaydedin: Çocuğunuzun dil ve konuşma becerilerini dikkatlice gözlemleyin. Hangi sesleri kullanıyor, kelime dağarcığı nasıl gelişiyor, cümle yapısı nasıl oluşuyor gibi faktörleri takip edin. Ayrıca, sosyal etkileşimlerinde ve iletişim kurma becerilerindeki zorlukları da gözlemleyin.
c) İletişim Kurma ve Etkileşim Fırsatları Yaratın: Çocuğunuzla sık sık etkileşime geçin ve iletişim kurma fırsatları yaratın. Onunla konuşun, şarkı söyleyin, oyunlar oynayın ve hikaye anlatın. Bu şekilde dil ve iletişim becerilerini teşvik edebilirsiniz.
d) Sesleri ve Kelimeleri Taklit Edin: Çocuğunuzun sesleri ve kelimeleri taklit etmeniz, dil ve konuşma becerilerini geliştirmesine yardımcı olabilir. Örneğin, çocuğunuz bir ses çıkardığında veya bir kelime söylediğinde onu taklit edin ve teşvik edici bir şekilde yanıt verin.
e) Kitap Okuma Alışkanlığı Oluşturun: Çocuğunuzla düzenli olarak kitap okuyun. Kitaplar, kelime dağarcığını genişletme, dil bilgisi yapısını öğrenme ve hikaye anlama becerilerini geliştirme konusunda yardımcı olabilir. Kitap okurken çocuğunuzla etkileşime girin ve sorular sorun.
f) Uyumlu Ortamlar Sağlayın: Çocuğunuzun dil gelişimi için uyumlu ortamlar oluşturun. Az gürültülü, dikkat dağıtıcı olmayan ortamlarda iletişim kurmalarına olanak sağlayın. Aynı zamanda, konuşma becerilerini günlük yaşama entegre ederek, günlük rutinler ve etkinlikler sırasında dil kullanımını teşvik edin.
g) Profesyonel Yardım Alın: Eğer endişeleriniz devam eder ve çocuğunuzda konuşma gecikmesi durumunu gözlemlemeye devam ediyorsanız, en kısa zamanda bir terapistle görüşmeniz faydalı olacaktır. Bu konuda Kocaelide bulunan kliniğimizden yararlanabilirsiniz.
h) Uzman Tavsiyelerine Uyun: Terapistiniz, çocuğunuzun konuşma gecikmesini değerlendikten sonra size özel önerilerde bulunacaktır. Bu önerileri dikkate alın ve uygulamaya çalışın. Terapistin verdiği egzersizleri ve stratejileri günlük hayata entegre ederek çocuğunuzun dil ve konuşma becerilerini destekleyin.
i) Sabırlı ve Destekleyici Olun: Çocuğunuzun dil ve konuşma becerilerini geliştirmek zaman alabilir. Sabırlı ve destekleyici olun. Ona güven ve teşvik verin, çabalarını takdir edin ve iletişim becerilerini olumlu bir şekilde pekiştirmeye çalışın.
j) Aile Destek Gruplarına Katılın: Konuşma gecikmesiyle ilgili olarak aile destek gruplarına katılarak diğer ailelerle deneyimleri paylaşabilir ve destek alabilirsiniz. Bu gruplar, benzer durumlarla karşılaşan ailelerin bir araya geldiği platformlardır ve size moral ve pratik öneriler sunabilir.
Ekonomik Veya Başka Koşullar Sebebiyle Hemen Terapi Desteğine Başlayamayan Kişiler İçin Evde Yapabileceğiniz Pratik Öneriler
Şarkı Söyleme: Çocuğunuzla birlikte şarkılar söyleyin. Basit ve tekrarlanan şarkılar, çocuğunuzun dilbilgisini ve kelime dağarcığını geliştirmesine yardımcı olabilir. Şarkı söylemek aynı zamanda ritim ve vurgu gibi konuşma becerilerini de teşvik eder.
Hikaye Zamanı: Çocuğunuza hikaye kitapları okuyun veya hikayeler uydurun. Hikaye anlatma, çocuğun dil anlama, kelime dağarcığı genişletme ve hayal gücünü geliştirme becerilerini destekler.
İsimlendirme ve Tanımlama: Gündelik yaşamda çocuğunuza nesneleri veya objeleri adlandırmasını sağlayın. Örneğin, evde veya dışarıda gördüğünüz nesneleri göstererek onun adını söyleyin ve çocuğunuzdan da tekrar etmesini isteyin.
Oyun ve Drama: Çocuğunuzla oyun oynayarak ve drama aktivitelerine katılarak dil ve iletişim becerilerini geliştirebilirsiniz. Örneğin, evcilik oyunu oynayarak farklı rollerde iletişim kurmanızı sağlayabilir veya kuklalarla interaktif bir şekilde konuşma deneyimleri yaşayabilirsiniz.
Sözcük Kartları: Basit resimler içeren sözcük kartları kullanarak çocuğunuzun kelime dağarcığını geliştirebilirsiniz. Her resmi göstererek çocuğunuza kelimenin adını söylemesini ve ardından sizinle birlikte tekrar etmesini isteyebilirsiniz.
İletişimi Teşvik Eden Oyunlar: İletişimi teşvik eden oyunlar oynayarak çocuğunuzun iletişim becerilerini geliştirebilirsiniz. Örneğin, "Kim bu?" gibi sorularla çocuğunuzun nesneleri veya kişileri tanımlamasını isteyebilirsiniz.
Dil Oyunları: Dil oyunları, çocuğunuzun dilbilgisini ve kelime dağarcığını geliştirmek için eğlenceli bir yol olabilir. Örneğin, tekerlemeler, zıt kelimeler veya kategorilere göre kelime bulma gibi oyunlar oynayabilirsiniz.
İletişim Kurma Fırsatları: Çocuğunuzla etkileşime geçmek ve iletişim kurma fırsatları yaratmak önemlidir. Onunla konuşun, onu dinleyin ve cevaplar verin.
Bu önerileri uygulamak için öncesinde uzman terapist/pedagogdan yönergeler almanız doğru yaklaşım için en faydalı olandır. Konuşmak iletişimin en temel taşı olduğu için ihmal edilmemesi gereken mühim bir ihtiyaçtır. Umarım bu bilgiler size ışık olur. Minik çocuklarınızla güven içerisinde çalışacak bir terapi süreci için bana ulaşabilirsiniz.


Yazan


Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Çocuklarda Konuşma Gecikmesi Nasıl Anlaşılır? Konuşmaya Faydalı Neler Yapılır?" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Psk.Dnş.Büşra UYSAL'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Psk.Dnş.Büşra UYSAL'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.