BÖLÜM 1Hapşırma Nasıl Gerçekleşir?
Genellikle hapşırma, tahriş edici maddeler burun kılları tarafından yakalanmayıp burun mukozasına temas ettiğinde meydana gelir. Tahriş, bir enfeksiyon veya alerjik reaksiyondan da oluşabilir. Nazal pasajdaki motor nöronlar trigeminal sinir yoluyla bir uyarı iletir. Beyin; diyafram, farenks, gırtlak, ağız ve yüz kaslarındaki bir refleks uyarıcı sayesinde yanıt verir. Ağızda, dilin arkası yükselirken yumuşak damak ve uvula baskı yapar. Hava sarsıntılı olarak akciğerlerden dışarı atılır, ancak ağız yoluna geçiş kısmen kapalı olduğundan, burun ve ağızdan hapşırma yoluyla çıkar.
Motor nörolarının beyine refleks sinyalleri iletmeyi bıraktığı REM dönemindenki kas atonisi yüzünden uyurken hapşırmazsınız. Ancak tahriş edici durum uykudan uyandırıp hapşırmanızı sağlayabilir. Bir hapşırma, kalbinizi geçici olarak durdurmaz veya bir atışı atlamasına neden olmaz. Kalp ritmini yavaşlatabilir ama etkisi çok azdır.
BÖLÜM 2Hapşırma Nedenleri
Tahriş edici maddelere veya parlak ışığa verilen reaksiyon hapşırmanın genel nedenlerindendir, ancak başka nedenler de vardır. Bazı insanlar soğuk havalarda hapşırır, bazıları ise kaşlarını aldırırken. Büyük bir yemekten sonra hapşırma eylemine ise snatiation denir. Snhotation, photic hapşırma (parlak ışıkta hapşırma) gibi, kalıtsal bir özelliktir. Hapşırma, cinsel uyarılmanın başlangıcında veya doruk noktasında da olabilir. Bilim insanları, cinsel hapşırmada; burundaki erektil dokuların stimülasyona tepki gösterdiğini, muhtemelen feromon alımını arttırdığını belirtir.
BÖLÜM 3Hapşırma ile Gözlerin İlişkisi
Genellikle hapşırdığınızda gözlerinizi açık tutamazsınız. Kranial sinirler hem gözleri hem de burnu beyne bağlar, bu nedenle hapşırmak için etki eden uyarıcı da göz kapaklarının kapanmasını tetikler. "Gözleriniz açık bir şekilde hapşırırsanız, yuvalarından fırlayabilirler" şeklindeki görüşler gerçeği yansıtmamakla birlikte hapşırma eyleminin şiddetli olması göz kaslarının açık tutulmasını oldukça zorlaştırır.
BÖLÜM 4Tekrar Eden Hapşırık
Üst üste iki kez veya daha fazla hapşırmak tamamen normaldir. Bunun nedeni, tahriş edici parçacıkları yerinden çıkarmaya çalışmaktır. Arka arkaya kaç kez hapşırdığı kişiden kişiye değişir, aynı zamanda hapşırma nedenine bağlıdır.
BÖLÜM 5Hayvanlarda Hapşırma
Hapşıran tek yaratıklar insanlar değildir. Kediler ve köpekler gibi diğer memeli canlılar da hapşırmaktadır. Bazı memeli olmayan omurgalılar, iguanalar ve tavuklar da hapşırır. Hapşırma insanlarda olduğu gibi hayvanlarda da aynı amaca hizmet ederken ayrıca iletişim için kullanılabilir. Örneğin, Afrika yaban köpekleri, sürüsüne, avlanacağı hedefe dair bilgi vermek için hapşırma eylemini kullanır.
BÖLÜM 6Hapşırığı Durdurmak
Arkansas Üniversitesi Tıp Bilimleri Üniversitesi'nde odyolog olan Allison Woodall'a göre, hapşırmayı durdurmak için burun ve ağızı sıkmak baş dönmesine neden olabilir ve dahası kulak zarını yırtarak işitme kaybına neden olabilir. Hapşırmayı tutarken içten gelen basınç östaki borusunu ve orta kulağı etkiler. Ayrıca diyaframa zarar verebilir, gözlerinizdeki kan damarlarını kırabilir ve hatta beyindeki kan damarlarını zayıflatabilir veya yırtabilir. Bu nedenle kişinin hapşırma anında eylemi engellemeye çalışmaması sağlığı için oldukça önemlidir.
BÖLÜM 7Hapşırmayı Önceden Engellemek
Hapşırma esnasında bu eyleme engel olmamalısınız, ancak gerçekleşmeden önce önlemler alabilirsiniz. Elbette, en kolay yol polen, evcil hayvan tüyleri, güneş ışığı, aşırı yeme, toz ve enfeksiyon gibi tetikleyicileri önlemektir. İyi temizlik, evdeki partikülleri azaltabilir. Vakum, ısıtıcı ve klima filtreleri de yardımcı olur.
Eğer durmadan hapşırık geliyorsa, şu tarz fiziksel önlemler alabilirsiniz:
- Hapşırma dürtüsü geçene kadar nazikçe burnunuzun köprüsünü sıkıştırın.
- Dilinizi ağzınızın çatısına bastırın.
- Nefesinizi tutun ve ona kadar sayın.
- Ciğerlerinizdeki havayı derin bir şekilde verin, böylece hapşırmayı tetiklemek mümkün olmayacaktır.
- Parlak ışıktan uzak durun (eğer fotik bir hapşırık ise).
Hapşırmayı durduramazsanız, bir mendil kullanmalı veya en azından diğer insanlardan uzaklaşmalısınız. Mayo Clinic'e göre, bir hapşırık, mukozayı, tahriş edici maddeleri ve enfeksiyöz ajanları, saatte 30 ila 40 mil hızda, saatte 100 km uzaklığa kadar fırlatır. Hapşırmadan kalan kalıntı 20 metreye kadar uzayabilir ve 100.000 mikrop içerebilir.
BÖLÜM 8Hapşırma ile İlgili Önemli Noktalar
- Hapşırma veya aksırma, havanın akciğerlerden ağız ve burun yoluyla dışarıya zorla atılmasıyla karakterize, istemsiz bir işlemdir.
- Hapşırmanın birincil nedeni, tahriş edici maddeleri burun mukozasından çıkarmaktır. Bununla birlikte hapşırma, ani parlak ışığa, aşırı yemeğe veya cinsel uyarılmaya da bir tepki olabilir.
- Bir hapşırığın boğulması tavsiye edilmez. İşitme duyunuza zarar verebilir, kulak iltihabına neden olabilir, gözler ve beyindeki kan damarlarını parçalayabilir.
- Hapşırırken gözlerinizi açık tutmak mümkündür. Bunu yaparsanız, gözlerinizi dışarı fırlatma riski yoktur.
- Hapşırma kalbinizi durdurmaz.