ilk kez ortaokulda babalar ve oğulları okurken tanıştığım kavramdı. çok gizemli gelmişti o zamanlar. şimdiyse benim için hayata karşı edinilmiş için farklı bakış açılarından biri. arada düşüyorum içine. içine girince çıkılması gereken bir yer olduğunu düşünüyorum, uzun süre içeride kalmak bana zarar verecekmiş gibi geliyor, çıkış kapısı arıyorum. şu aralar dışındayım. dışarısı daha iyi bence. veya onun gibi bir şeyler.
Nihilizm, Latince "nihil" yani "hiçbir şey"den türemiş isimle adlandırılan felsefe veya felsefi görüştür. İnsanlık içinde nesnel olarak gerçek kabul edilen yaşamın genel yönlerine yönelik olumsuzlamayı ifade eder. Farklı nihilist görüşlerde insan değerlerinin temelsiz olduğu, yaşamın anlamsız olduğu, bilginin imkansız olduğu veya bazı varlıkların var olmadığı savunulur.
Nihilizm üzerine okumalar yapıldığında bu kavramın birçok çeşitli farklı felsefeye uygulanan bir etiket olarak veya nominalızm, şüphecelik, felsefi kötümserlik ve hristiyanlığın kendiliğinden kaynaklanan tarihsel bir kavram olarak çıkabileceği görülebilir.
Nihilizm fikrinin veya nihilizm kavramının çağıdaş bir şekilde anlaşılması büyük ölçüde Nietzsche'nin iki temel kavramı doğuran "nihilizm krizi"nden kaynaklanmaktadır:
1. Daha yüksek değerlerin yok edilmesi.
2. Yaşamın onaylanmasına muhalefet.
Gelgelelim daha önceki nihilizm biçimleri sosyal, ahlaki, politik ve estetik düşüncelerin belirli hegemonyalarını redderek de karşımıza çıkabilmektedirler.
Nihilizme dair genel bir giriş yaptığımıza göre, tarihsel olarak nihilist sayılan görüşlere ve nihilizm tarihindeki önemli filozoflara geçebiliriz.
A. Budizm ve Buda
Nihilizm kavramı, Theraveda ve Mahayana Tiripitaka'da kayda geçtiği izere Buda tarafından tartışılmıştır. (M. Ö 563 - M. Ö. 483). Bu kaynaklarda nihilis görüşe ve nihilizme "natthikavada" ve " micchaditthi" olarak atıfta bulunulmuştur. Buda hayattayken, bazıları onun tarafından ahlaki olarak nihilist görülen birçok farklı münzevi mezhebin görüşleri kaynaklarda yer almaktadır.
Apannaka Sutta'daki nihiliz doktrinine göre Buda, ahlaki nihilistleri şu görüşlere sahip olarak tanımlar:
1. Vermek hiçbir faydalı sonuç getirmez.
2. İyi ve kötü eylemlerin sonuçları yoktur.
3. Ölümden sonra hiçbir varlık bu dünyaya veya başka bir dünyaya yeniden doğmaz.
4. Dünyada hiç kimse varlıkların bu dünyaya veya başka bir dünyaya yeniden doğduğunu doğrudan bilgi yoluyla kanıtlayamaz.
B. Friedrich Heinrich Jacobi
Nihiliz terim olarak ilk defa bu terimi rayonalize etmek için ve özellikle Spinoza'nın determinizmini ve Aufklarung'unu kullanan Jacobi tarafından bir "reductio ad absurdum" yani saçma olana indirgemek için kullanılmıştı. Ve bu sebeple nihilizmden kaçınarak bir tür inanç ve vahye dönüş ile yer değiştirilmesi gerektiğini savunur Jacobi.
C. Soren Kierkegaard
Kierkegaard, tesviye yani seviyelendirme olarak isimlendirdiği erken bir nihilizm biçimini öne sürmüştür. Kierkegaard, seviyelendirmeyi yani tesviyeyi bireyin benzersizliğinin ortadan kalktığı ve varoluşunda anlamlı olarak hiçbir şeyin onaylanamayacağı noktaya kadar bireyliğini bastırma süreci olarak gördü:
"Maksimüm seviyeye çıkmak, kişinin kendi kalp atışını duyabildiği ölümün durgunluğu gibidir. İçine hiçbir şeyin giremeyeceği, içinde her şeyin güçsüz düştüğü ölüm gibi bir dinginlik... Bir kişi bir isyana liderlik edebilir, ancak bu kişi, seviyelendirme sürecini yönetemeyecektir çünkü bu durumu onu bir lider yaparak yok eder. Her birey kendi küçük çemberindeki bu seviyelendirmeye katılabilir, ancak bu soyut bir süreçtir ve seviyelendirme bireyselliği fetheden soyutlamadır." (Şimdiki Zaman - Soren Kierkegaard)
Bu durumu Jungian çerçevede incelersek, kişinin personasıyla bütünleşmesine benzetebiliriz. Maskesinin altında kaybolmuştur.
D. Rus Nihilizmi
Nihilizm Rusya'da 1860-1917 dönemlerinde hem yeni doğan bir görüş hem de belirli devrimci eğilimlerle örtüşen bir hareket idi. İlk kez Turgenyev'in "babalar ve oğullar"ıyla popüler olmuştu.
Rus nihilizmi metafiziği, duygusallığı ve estetiği reddederken; katı determinizm, ateizm, materyalizm, pozitivizm ve rasyonel egoizm teorilerini birleştirerek mevcut değer ve ideallerin çözümlenmesine odaklanmıştır. Nikolay Chernyshevsky ve Dmitry Pisarev bu düşünce okulunun önde gelen filozoflarındandı.
E. Friedrich Nietzsche
Nihilizm denildiğinde akla ilk gelen filozoftur belki de Nietzsche. Ancak Nietzsche kendini bir nihilist olarak saymaz. Ona göre, nihilizmi sonuna kadar yaşayıp aşmıştır. Nihilizm onun için aşılması gereken bir şeydir, nihilizm köle ahlakıdır. Nasıl aşılır, Nietzsche'ye kulak verelim: "Bizler doğadaki tüm ahlakı reddetmiyoruz, ahlakın evrensel olduğu iddiasını reddediyoruz ve bir ahlak kuralını reddederken veya kabul ederken, onun hayatı geliştirici mi yoksa engelleyici mi olduğuna bakıyoruz."