Sjögren sendromu hastalığı nedir?
Sjögren sendromu, ezokrin bezlerinin işlev bozukluğuna yol açan enflamasyonel bir otoimmün hastalıktır. Sjögren sendromu yıllardır araştırılmasına rağmen, kesin tedavisi bulunmamıştır. Sjögren sendromu, ağız kuruluğu ve göz kuruluğuna neden olan lakrimal ve tükürük bezlerini etkileyen, vaskülit stopeniler ve nörolojik semptomlar gibi birçok branşı ilgilendiren otoimmün enflamatuar bir hastalık olarak tanımlanabilir.
Sjögren sendromu, 20 yaşın altında nadir görülebileceği gibi, her yaş grubunda ve her ırkta görülebilen ve 40-45 yaş üzeri kadınlarda daha sık görülen bir hastalıktır. Sjögren sendromlu hastaların geneli kadındır. Sjögren sendromunun genetik geçişli olma özelliği vardır. Sjögren sendromunun nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik faktörler, viral enfeksiyonlar ve hormonal etkenler gibi faktörlerin sjögren sendromuna etken olduğuna dair bilgiler mevcuttur.
Sjögren sendromu tipleri
Sjögren sendromu iki ana grupta değerlendirilir. Birincisi primer sjögren sendromu, ikincisi ise sekonder sjögren sendromudur.
Primer (birincil) sjögren sendromu : Kendi kendine meydana gelir ve başka bir hastalık ile ilişkisi yoktur.
Sekonder (ikincil) sjögren sendromu : Romatoid artrit, lupus eritematozus, polimiyozid gibi iltihaplı romatizmal hastalıkların bazı tipleri ile birlikte oluşur.
Sjögren sendromu hangi organlara zarar verir?
Sjögren sendromunda lenfosit olarak bilinen bir beyaz kan hücresi göz yaşı ve tükürük bezleri gibi bezleri ve vajina bezlerini etkileyerek kuruluğa yol açar. Lenfositler bu bezlerin işlevini bozarak salgı üretmelerine engel olurlar. Sjögren sendromu vücutta başka yapıları da etkiler ve akciğerler, böbrekler, karaciğer, sinir sistemi, tiroid bezleri, eklemler ve beyinde iltihaplanmalara neden olur.
Sjögren sendromu belirtileri
Sjögren sendromunun belirtileri kişiye ve tuttuğu bölgeye göre değişiklik gösterir ve bu nedenle farklı şikayetler ortaya çıkar.
- Sjögren sendromu ve ağız problemleri belirtileri : Ağızda normal olarak tükürük vardır ve yutmaya ve çiğnemeye yardımcıdır. Sjögren sendromu olan hastalarda normalde daha az tükürük üretimi vardır ve bu durum yutmayı, çiğnemeyi ve konuşmayı zorlaştırır. Bu durum nedeni ile tat alma duyusu da bozulur.
- Sjögren sendromu ve göz problemleri belirtileri : Gözler hep kuru ve içinde kum varmış gibi hissedilir. Gözlerde yanma kızarıklık, uyurken aşırı çapaklanma, güneşe karşı aşırı hassasiyet gibi şikayetler görülür. Gözde ya da gözlerde en az 3 ay devam eden göz kuruluğu, kum varmış hissi ve çapaklanma oluyor ise sjögren sendromunu düşündürebilir. Sjögren sendromu tedavi edilmez ise gözlerde ülsere ve görme kaybına yol açabilir.
- Sjögren sendromu ve tükürük bezleri problemleri : 3 adet büyük tükürük bezi tükürük üretir. Bu tükürük bezleri kulakların önünde, yanak altında ve ağzın arkasında bulunur. Bu bezler şişmiş şekilde hissedilebilir. Bu durum kabakulak ile karışabilir. Bu bezler şiştiğinde ateş yükselmesi görülebilir.
- Sjögren sendromu ve diş problemleri : Dişlerin daha fazla çürümesi ağız kuruluğuna bağlı gelişebilir. Tükürük bakterilere karşı koruyucu enzimler içerir ve bu maddeler ağız içerisini bakterilerden korur. Tükürüğün azalması sonucu bu maddeler de azalır ve dişler daha fazla çürür.
- Sjögren sendromu ve ağız içi yaraları belirtileri : Ağız kuruluğu şikayeti olan insanlarda genellikle ağız içerisinde yanma, kızarıklık oluşabilir. Bunun nedeni ağız içerisinde oluşan küçük mantarlar olabilir.
- Sjögren sendromu ve boğaz problemleri belirtileri : Boğazda kuruluk ve gıcık yapan his oluşur.
- Sjögren sendromu ve burun problemleri belirtileri : Burunda tıkanıklık, burunda kuruluk hissi, koku hissinde azalma ve burun kanamalarına neden olabilir.
- Sjögren sendromu ve akciğer problemleri belirtileri : Kuru öksürük, ses kısıklığı, zatürre, bronşit gibi problemler ortaya çıkabilir.
- Sjögren sendromu ve vajina problemleri belirtileri : Vajina kuruluğu olacağı için vajinada ağrı, yanma ve cinsel ilişki sırasında ağrı ve kuruluk hissine neden olur.
- Sjögren sendromu ve yorgunluk belirtileri : Yorgunluk sjögren sendromunun en sık görülen şikayetlerinden biridir. Yorgunluk hastalığın kendisinden dolayı ortaya çıkabildiği gibi, kronik hastalığın getirdiği stresten dolayıda görülebilir.
- Sjögren sendromu ve görülen diğer belirtiler : Görülebilen diğer şikayetler eklem ağrıları, kulak problemleri, kas zayıflığı, cilt kuruluğu, kabızlık, sinirlerin iltihaplanması nedeni ile uyuşma, karıncalanma hisleri ve lenf bezlerinin şişmesi gibi şikayetler de görülebilen şikayetlerdir. Bütün bu şikayetler nedeni ile hastalık doktor takibi gerektirir.
Sjögren sendromu teşhisi
Sjögren sendromunun teşhisinde hastalığın geçmişine, hastanın şikayetlerine, fizik muayene ve bazı testlere bakılarak teşhis konulmaya çalışılır. Doktor muayenede hastaya, hastalığı ve şikayetleri hakkında sorular sorar. Muayene sırasında gözler, tükürük bezleri, ağız içi, lenf bezleri, kas hassasiyeti, eklemlerin iltihabı kontrol edilir. Fizik muayeneden sonra tutulan organa göre uygun tetkikler istenir.
Sjögren sendromu teşhisinde göz için yapılan testler: Schirmer testi ve rose bengal testi gibi testler göz kuruluğu için yapılan testlerdir.
Sjögren sendromu teşhisinde tükürük bezleri için yapılan testler : Tükürük bezlerinden alınan örneklerin laboratuvar incelemeleri yapılır ve deneyimli bir uzman tarafından değerlendirilir. Parotis silografisi ve parotis sintigrafisi, tükürük bezi biyopsisi gibi teşhis yöntemleri de kullanılır.
Bunların dışında akciğer grafisi, kan ve idrar testleri, dudak biyopsisi, EEG testi gibi tetkikler de istenir. Sjögren sendromu, romatoid artrit, fibromiyalji sendromu, lupus eritematozus, kronik yorgunluk sendromu ve multipl skleroz ile birlikte de görülebilir ya da bu hastalıklar ile karışabilir. Göz kuruluğu, ağız kuruluğu, vajina kuruluğu gibi kuruluklar ilaç kullanımına (antidepresanlar ve hipertansifler gibi) bağlı da meydana gelebilir.
Sjögren sendromunda tanıyı koymak, testleri yürütmek, semptomları ortaya çıkarabilmek ve hastalığın kontrolünü sağlayabilmek amacı ile en önemli sorumluluk romotoloji uzmanlarına düşmektedir. Sjögren sendromu teşhisini doğrulayacak tek bir test yoktur.
Sjögren sendromu tedavisi
Sjögren sendromu için kesin bir tedavi yöntemi bulunmamaktadır. Tedavi hastanın şikayetleri doğrultusunda şikayetlere yönelik yapılır ve hastanın daha rahat ve kaliteli yaşaması sağlanmaya çalışılır. Her hastanın şikayetleri aynı olmadığı için tedavi planı doktor tarafından hastanın ihtiyaçlarına göre bireysel olarak planlanmalıdır. Bu hastalıkta düzenli doktor kontrolü ve düzenli diş kontrolleri mutlaka yapılmalıdır.
Göz kuruluğu için yapay göz yaşı ve göz damlaları verilir. Ağız kuruluğu için düzenli ve bol sıvı alımı, şekersiz sakız çiğneme, düzenli diş fırçalama gibi yöntemler uygulanır. Cilt kuruluğu olan hastalar doktorun önerdiği nemlendirici kremleri kullanabilir. Ayrıca evde ve iş yerlerinde buhar makineleri bulunulan ortamın nemi için önemlidir.
Eklem ağrıları, şişlikler, katılık, kas ağrıları olan hastalara enflamasyonu önlemek için içeriğinde steroid olmayan antiromatizmal ilaç tedavileri verilir. Daha ağır hastalara kotizonlu ilaç tedavisi verilebilir. Fakat mutlaka doktor kontrolü altında olması gereklidir. Eğer hastada eşlik eden başka bir romatizmal hastalık (romatoid artrit, lupus eritematozus ve benzeri) bunların tedavisi de yapılmalıdır.
Sjögren sendromlu hastalar nelere dikkat etmeli?
Sjögren sendromu hastalığı olan hastaların egzersiz yapmaları, yüzmeleri, yürümeleri eklemlerin rahatlaması ve elastikiyetini kaybetmemesi için çok önemlidir. Egzersizler eklem hareketlerini rahatlattığı için tedavi programında yer almalıdır. Hastalar hastalığı hakkında bilgilendirilmeli ve hastaların stresleri azaltılmalıdır.
Sjögren sendromlu kadın hastaların kanında yüksek bulunan ”antikor” seviyesi nedeni ile bebeklerin kalp rahatsızlığı ile doğmasına neden olabilir. Bu nedenle hamile kalmak isteyen ya da hamileliği başlamış kadınlar doktorlarına danışmalıdır. Sjögren sendromu ölümcül bir hastalık değildir. Fakat ağız kuruluğu ve göz kuruluğu tedaviye rağmen sürebilir. Bu nedenle yapay nemlendirici kullanımı ve diş kontrolleri ihmal edilmemelidir.
Romatolojik hastalıklar ile ilgili benzer sağlık yazıları
- Sarkoidoz hastalığı nedenleri, belirtileri ve tedavisi
- Lupus eritematozus hastalığı nedenleri, belirtileri ve tedavisi
- Skleroderma hastalığı nedenleri, belirtileri ve tedavisi
- Ankilozan spondilit nedenleri, belirtileri ve tedavisi
- Multipl skleroz nedenleri, belirtileri ve tedavisi
- Behçet hastalığı nedir
- Akdeniz ateşi hastalığı nedir