Günümüz kutuplaşma, sahte haber ve sosyal medya dünyasında bile bazı inançlar evrensel ve bugünün politikasının merkezi konumunda. Ancak hiçbiri, zengin dünyada eşitsizliğin arttığı fikrinden daha etkili değil. İnsanlar gazetelerde bunu okuyor, politikacılardan duyuyor ve günlük yaşamlarında hissediyor. Bu inanç, bencil metropol elitlerinin fırsat merdivenlerini sıradan insanlardan uzaklaştırdığını söyleyen popülistleri motive ediyor. Zenginliği yeniden dağıtmak için daha radikal yollar öneren sol’un imdadına yetişiyor. Ve bu durum, birçoğu daha yüksek bir sosyal amaç peşinde olduğunu iddia eden işadamları arasında, herkesin başarısız olduğunu bildiği bir kapitalizm modeline abone olduklarının görüldüğü için alarm oluşturuyor.
Birçok yönden başarısızlık bir gerçek. Fırsatlar sınırlı. Amerika’daki üniversite eğitiminin maliyeti, birçok ailenin ulaşamayacağı kadar hızla yükseldi. Zengin dünyada, kiralar ve konut fiyatları arttıkça, en fazla işi içeren başarılı şehirlerde yaşamın zorlaşması göze çarpmakta. Bu arada, eski sanayilerden uzaklaşmak, belli şehirlerde ve kasabalarda yoksulluğu yoğunlaştırarak, görülebilir derecede yoksunluk bölgeleri yarattı. Bazı kanunlarla sağlık ve yaşam beklentilerindeki eşitsizlikler daha da artmakta.
Yine de, yükselen eşitsizlik fikri, neredeyse evrensel olarak tutulan bir inanç haline geldiğinden, pek detaylı incelenmemekte. Bu bir hata, çünkü mabedin dayandığı dört ampirik sütun – konut veya coğrafya ile değil, gelir ve zenginlik ile alakalı- düşündüğünüz kadar sağlam değil. Bu haftaki brifingimizde açıkladığımız gibi, bu dört sütun yeni araştırmalarla sarsılıyor.
Öncelikle, 2011’de “Occupy Wall Street” hareketinin ardından geçen son on yılda, en çok kazanan %1’in herkesten kopuk olduğu iddiasını düşünün. Amerika dışında bunu kanıtlamak her zaman zordu. İngiltere’de vergiler ve devlet transferleri için ayarlamalar yapıldıktan sonra ilk% 1’lik gelirin payı 1990’ların ortalarından daha yüksek değil. Ve Amerika’da bile, resmi veriler aynı önlemin 2000 yılına kadar arttığını ve o zamandan beri düz bir eğilim etrafında dalgalı olduğunu gösteriyor. Amerika’nın, son yıllarda, Medicaid, devlet tarafından finanse edilen sağlık sigortası gibi, 2014 yılında yoksullar için eşitsizliği azaltan çeşitli politikalar koyduğu kolayca unutulmaktadır.
Şimdi, bazı ekonomistler sayıları yeniden düşürdüler ve Amerika’daki ilk% 1’in gelir payının 1960’tan bu yana çok az değişmiş olabileceği sonucuna vardılar. Daha önceki araştırmacıların eşitsizlik tahminleri veren vergi iadesi verilerini yanlış değerlendirdiklerini iddia ettiler. Önceki sonuçlar aynı zamanda yoksullar arasında düşen evlilik oranlarını da hesaba katmamış olabilir, bu da gelirleri daha fazla haneye bölüyor, fakat daha fazla insana değil. Ayrıca, önceden düşünülenden daha büyük miktarda şirket karları, orta-sınıfa akıyor olabilir, çünkü şirketlerin emeklilik fonlarında hisseleri var. 1960 yılında emeklilik beyanları Amerikan hisselerinin sadece % 4’üne sahipti; 2015 yılında ise bu oran % 50 idi.
İkinci titremekte olan sütun ise, hanehalkı gelirlerinin ve ücretlerinin uzun vadede durgunlaştığı iddiası. 1979-2014’de Amerika’da enflasyona göre düzeltilmiş medyan gelir artışına ilişkin tahminler % 8’lik düşüşler ve % 51’lik artışlar arasında seyrederken, partizanlar kendilerine uyan bir rakamı seçme eğiliminde görünüyorlar. En büyük değişim, enflasyonu nasıl tedavi ettiğiniz, devlet transferleri ve bir hane halkının tanımındaki farklılıkları yansıtır, ancak en düşük rakamlara inanmak zor. Gelirin azaldığını savunuyorsanız, ayrıca cep telefonlarından ve video yayınlarından kolesterol düşürücü statinlere kadar kırk yıllık mal ve hizmetlerde yenilikçiliğin, orta gelirlilerin yaşamını iyileştirmediğini iddia etmek zorundasınız. Bu sadece güvenilir değil.
Üçüncüsü, sermayenin gaddar şirketler (işçileri sömüren, fabrikaları yabancı ülkelere taşıyan, ve onları otomatize eden) üzerinden işçilere karşı zafer kazandığı fikri. Sermayenin zenginlerde birikmesi, Thomas Piketty’nin “Capital in the Twenty First Century” adlı kitabının merkezi bir teziydi. Bay Piketty’nin tüm teorileri ekonomistler arasında popüler değil, ancak zengin dünyanın gayri safı hasılasının yatırımcılara düşen payının yükseldiğine inanılıyor. Hisse senedi fiyatlarının yükselişinden on yıl sonra, bu fikir halkta da yankı uyandırıyor.
Bununla birlikte, son araştırmalar, emekçinin servetindeki düşüşün, çoğu zengin ülkede, zenginlerden ziyade ev sahiplerinin aşırı kazançlarıyla açıklandığını gösteriyor. Ev sahiplerinin ve serbest çalışanların kazançlarını (sermaye ve emek gelirleri arasında bölünmeleri zor olan gelirleri) çıkardığımızda, işçiye düşen payın azalmadığını görüyoruz. 2000’den beri Amerika bu konuda bir istisna. Fakat bu, kapitalizmdeki temel bir kusuru değil, bazı kanunlardaki başarısızlığı yansıtıyor. “Amerikan tekelciliğe karşı (antitrust) düzenleyicileri” ve mahkemeleri affedilmez derecede gevşek kaldı ve bazı endüstrilerin çok güçlü olmalarına izin verdi. Bu ise, bazı firmaların müşterilerini kazıklamalarını ve anormal derecede yüksek karlar elde etmelerini sağladı.
Son sütun, servet eşitsizliklerinin – insanların sahip olduğu varlıklar ve borçları arasındaki fark- yükselmesi. Yine, bu durumu Avrupa’da kanıtlamak her zaman Amerika’dan daha zor olmuştur. Ayrıntılı veri içeren az sayıdaki yerlerden biri olan Danimarka’da, ilk% 1’in servet payı otuz yıldır yükselmedi. Buna karşılık, çok az kişi en zengin Amerikalıların öne çıktığını inkar ediyor. Fakat burada bile, servetin tahmin edilmesi son derece zor.
Demokrat başkan adayı Elizabeth Warren’ın kampanyası, Amerikalıların en zengin % 0.1’ine sahip olan servet payının, 1978’de % 7’den 2012’de % 22’ye yükseldiğini tahmin ediyor. Ancak makul bir yakın tarihli tahmin, artışın bunun sadece yarısı kadar büyük olduğunu gösteriyor. (Bilenler için fark, yatırımcıların servetini, vergi memuruna verdikleri sermaye gelirinden artırma faktörüne dayanır.) Bu yanlışlık, servet vergisi almak isteyen, Warren ve Bernie Sanders da dahil olmak üzere politikacılar için bir sorun, çünkü beklediklerinden daha az gelir elde edebilirler.
Şüpheli iddiaların eşitsizlik konusunda yapılması gerçeği, ekonomik adaletsizlikle mücadelenin aciliyetini azaltmaz. Ancak, politikaların dayandığı varsayımların doğru olması gerekir. Britanya İşçi Partisi gibi, gelirin ve servetin radikal olarak yeniden dağıtılmasını destekleyenler, eşitsizliklerin düşündükleri kadar yüksek olduğundan emin olmalılar – özellikle kendi politikaları, risk almayı ve yatırımı caydırmak gibi maliyetler getirdiğinde. Bir tahmine göre, Bayan Warren’ın servet vergisi on yıl sonra Amerikan ekonomisini % 2 küçültecek.
Bu tartışmalar çözülene kadar, politika yapıcılar için daha sağlam bir zemine sadık kalmak daha iyi olacaktır. Zengin dünyanın konut pazarları, genç çalışan açlığı çekmekte; cazip işler sunan yerlerde daha fazla binaya ihtiyaç duyulmakta. Amerikan ekonomisinin rekabetini canlandırmak için tekel karşıtı uygulamalarında bir devrime ihtiyaç var. Ve eşitsizlik eğilimlerinden bağımsız olarak, doktorlar, avukatlar ve bankacılar da dahil olmak üzere çok sayıda yüksek gelirli çalışan, gereksiz düzenleme ve lisanslama yoluyla rekabetten korunmakta.
Bu gündem, hükümetlerin kurumsal lobileri ele geçirmesini ve işe el atmasını gerektiriyor. Bu hareket eşitsizliği azaltıp büyümeyi destekleyebilir. Ve bu durumun faydaları, gelir ve servet hakkında yanlış olduğu ortaya çıkabilecek birtakım inanışlara bağlı değil.