YAŞAMLA ÖLÜM, DEHAYLA ÇILGINLIK ARASINDA BİR YAZAR: DOSTOYEVSKİ ...(1)
( 136. ölüm yıldönümünde saygıyla...)
Stefan Zweig, Balzac -Dickens-Dostoyevski'yi anlattığı 'Üç Büyük Usta' kitabına 1919 yılında yazdığı önsözde, "roman yazarı" ile " romancı " arasındaki farkı anlatır. Zweig'a göre, romancı; "ansiklopedik bir deha, evrensel bir sanatçı ve eserin genişliğiyle içindeki figürlerin zenginliği göz önünde bulundurulduğunda, bir evren yaratan, kendi kişileriyle, kendi yerçekimi kanunlarıyla kendine ait bir dünya kuran ve yanına da kendine ait yıldızlı gökyüzü koyan kişidir."
Zweig'a göre romancılar; Balzac, Dickens ve Dostoyevski'dir. Stefan Zweig, "Biri Fransız, biri İngiliz, biri de Rus olan bu büyük şahsiyetlerin yanına aynı derecede büyük ve yüce bir Alman yazarı için de romancı kavramını kullanabilmeyi ve buraya ekleyebilmeyi çok isterdim. Ama ne bugünde ne de geçmişte benzer derecede birini bulamıyorum" diyecektir.
Balzac toplum dünyasını, Dickens aile dünyasını, Dostoyevski bireyin ve insanlığın dünyasını anlatır. Zweig, üç yazarı anlattığı satırları değerlendirirken, yeterlilik konusunda en çok Dostoyevski yazısından şüpheli olduğunu söyler ve devam eder: " Çünkü onun sonsuz boyutlarını tıpkı Goethe'de olduğu gibi en geniş formül bile yeterince kapsayamaz."
&&&
9 Şubat 1881'de 60 yaşında yaşamını yitiren Fyodor Mihayloviç Dostoyevski, Rus edebiyatının en büyük romancılarındandır. Kendi yaşamının sırlarını ortaya koymayan bir yazardır Dostoyevski; hayatının bir çok yılı, bütün bir çocukluğu karanlıktır.
Yüzü ilk bakışta bir köylününküne benzer der, Zweig ve Dostoyevski'nin yüzündeki derinlikleri betimler: " Kerpiç renkli, neredeyse kirli, çökük yanakları kırışmış, yıllarca çekilen acılardan yol yol olmuş, çatlaklarla dolu cildi kurumuş ve içine gömülmüş; yirmi yıl peşini bırakmayan o hastalık bir vampir gibi kanını ve rengini emip tüketmiştir. Slavlara özgü elmacık kemikleri dışarı fışkırıyor, buruk ağzı kırışmış çenesi dağınık, çalı gibi bir sakal tarafından istila edilmiş bir yüz..."
&&&
Dostoyevski'nin çocukluğu yoksulluk içinde geçmiştir. Babası askeri doktor, annesi köylüdür. Moskova'da kardeşiyle paylaştığı dar bir bölmede geçen, kendisinin söz etmediği yıllar...
Dostoyevski, günün birinde bu karanlık dehlizden delikanlı olarak çıkıp kitapların renkli ve tehlikeli dünyasına kaçar. Çok küçük bir para sıkıntısı yüzünden askere gider; gitmeden önce kendi dünyasına sığınmış bir yalnızken aynı yalnızlık orada da sürer. Bütün romanlarındaki kahramanlar gibi, bir köşede hayaller kurarak, düşünerek, düşünceler içinde yaşar.
24 yaşında ilk kitabı İnsancıklar yayınlanır. İlk kitap olmasına karşın usta işi bir kitap olarak değerlendirilir. Dostoyevski, ilk romanı İnsancıklar'ı ; Varvara Alekseyevna isimli genç bir kızla, Makar Alekseyeviç Devuşkin isimli orta yaşı geçmiş bir memurun karşılıklı mektuplaşmaları biçiminde kurgulamış(yazmış)tır. Kitabı okuyan ünlü Rus eleştirmen Belinski büyük bir şaşkınlığa uğrayarak tebrik edecektir genç Dostoyevski'yi...
Belinski'nin büyük övgüsüyle karşılaşan Dostoyevski'nin kısa zaman içerisinde gelen tanınmışlık aynı zamanda ayağa vurulan bir zincirin ilk halkası olmuştur. Dostoyevski , çalışmanın o ağır güllesini hayatı boyunca taşıyacaktır.
Beyaz Geceler onun özgür bir insan olarak , sadece yaratma sevinciyle yazdığı ilk ve aynı zamanda son romanı olacaktır. Çünkü o günden itibaren Dostoyevski için yazmak, kazanmak, iade etmek, ödemek anlamlarına gelecektir. Balzac'ın sürecine benzer biçimde her başladığı eser, ilk satırından itibaren avansla satın alınmış, yoksunluk ve zorunluluk nedeniyle kölece bir bedelle satılmış olacaktır.
( DEVAMI VAR)