Bilgisayar, kullanıcıdan aldığı verilerle aritmetik ve mantıksal ve işlemleri yapabilen ve yaptığı işlemlerin sonucunu saklayabilen. Sakladığı bilgilere istenildiğinde ulaşılabilen elektronik bir makinedir. Bu işlemleri yaparken veriler girilir, işlenir, depolanabilir ve çıkışı alınabilir. Bilgisayar işlem yaparken hızlıdır, yorulmaz, sıkılmaz. Bilgisayar programlanabilir. Bilgisayar kendi başına bir iş yapmaz.
Giriş: Kullanıcı tarafından ya da bilgisayar tarafından sağlanan verilerdir. Bu veriler, sayılar, harfler, sözcükler ve komutlardır. Veriler giriş birimleri tarafından toplanır.
İşlem: Gereken verilere göre, programın yetenekleri ölçüsünde yapılan işlemler.
Bellek: Verilerin saklandığı yerdir. Giriş yapılan veriler, işlenen veriler bellekte saklanır.
Çıkış: Bilgisayar tarafından üretilen rapor, belgeler. İşlenmiş sonuçların yazılı olarak ekrandan veya diğer çıkış birimlerinden çıkarılmasıdır.
Bir bilgisayar sistemi donanım ve yazılım sistemlerinden oluşur:
Bilgisayar donanımı (hardware): Bilgisayarların fiziksel kısımlarına donanım denilmektedir. Elle tutulabilirler. Ekran, klavye, Sabit disk (harddisk), fare, yazıcı, bellek, mikroişlemci, tarayıcı gibi bileşenler donanımdır.
Bilgisayar yazılımı (software): Donanımı kullanmak için gerekli programlardır. Bilgisayarın nasıl çalışacağını söylerler. Elle tutulmazlar. Belirli bir işlemi yapmak üzere bilgisayarda çalışırlar.
Bilgisayar yazılımı iki ana bölüme ayrılır: Sistem programları ve paket programlar. Sistem programları, işletim sistemi ve diğer destek programlarıdır. Örneğin Windows işletim sistemi bir sistem yazılımıdır. Paket programlara örnek olarak ise bir ticari programı gösterebiliriz. Paket programlar faturanın kesilmesini gibi kullanıcı için bir işlemin yapılmasını sağlar.
II. BİLGİSAYARIN TARİHİ
Bilgisayarlar, bir program temelinde işlemleri yerine getiren elektronik aygıtlardır. Bilgisayarın tarihi insan oğlunun aritmetik ve matematik alanındaki çalışmalara paralel olarak gelişmiştir.
İnsan oğlunun kullandığı ilk hesaplama aracı olan abaküs, bilgisayarın (computer) atası sayılır. Daha sonra bu alanda yapılmış çok sayıda mekanik aygıt bilgisayarın bugünkü haline gelmesine neden olmuştur.
Ardından 1945 yılında ENIAC adı verilen ilk elektronik bilgisayar Amerika'da bir Üniversite de geliştirilmiştir. ENIAC, 30 ton ağarlığında, 20,000 vakum tüpünden oluşan dev bir makineydi.
ENIAC dahil bütün bilgisayar aygıtlarının amacı verileri işlemekti. Veri işlemek (data processing): verileri (input) almak ve üzerinde değişik işlemleri yapmak. Ardından da çıktı (output) olarak ekranda ya da kağıt üzerinde sonucu vermekti.
Ancak zaman içinde daha küçük bilgisayarlar geliştirildi. 1980 yılında IBM firması, Microsoft MS-DOS ile çalışan IBM PC bilgisayarını piyasaya sürdü. Bu adımın ardından bilgisayar donanımı ve yazılım artık büyük bir endüstri haline gelerek bugünlere geldi.
III. BİLGİSAYARIN FONKSİYONLARI
Bir bilgisayar verileri işler ve çıktı (bilgi) olarak elde etmemizi sağlar. Bilgisayarların temel fonksiyonları şöyle özetlenebilir: girdi, işlem, depolama, çıktı, kontrol vb işlemler.
Girdiler bilgisayara kullanıcı tarafından girilen verilerdir. Bilgisayarlar klavye, fare, tarayıcı gibi birimlerden alınan girişleri kabul ederler. İşlemci (processor) tarafından işlenen bu veriler daha sonra ekran, yazıcı gibi çıktı aygıtlarıyla kullanıcıya iletilir.
Bir bilgisayarın temel fonksiyonlarını yerine getirmede kullanılan temel birimlerine bir bakalım:
Ana işlem birimi: Bu birimde bütün işlemler denetlenir. Aritmetik işlemler, bellek yönetimi bu birim tarafından yerine getirilir.
Aritmetik/Mantık birimi: Toplama, çıkarma gibi aritmetik işlemler ve mantık işlemlerinin yapılmasını sağlar.
Ana Bellek: Verilerin, komutların ve ara sonuçların saklandığı alan.
Kontrol birimi: Diğer bileşenleri uyumlu hale getirir.
Giriş/Çıkış birimi: Veri girişini ve işlenen bilgilerin kullanıcıya gösterilmesini sağlayan işlemleri yönetir.
IV. GÖZDEN GEÇİRME
1. Bilgisayar nedir?
2. Donanım ve yazılım nedir? Temel görevleri nelerdir?
3. Abaküs ile bugünkü bilgisayarlar arasında ne tür bir benzerlik vardır?
4. Bilgisayarların temel fonksiyonları nedir?
ELEKTRONİK İLETİŞİM
Ders sonunda yapabilecekleriniz:
-Bilgisayar içindeki iletişimi açıklamak.
-Bilgisayar veri yolunu (bus) açıklamak.
I. BİLGİSAYAR İÇİNDEKİ İLETİŞİM
Dijital elektronik verilerin iki durumlu bir sistemle temsil eder. Bu iki durum bir ve sıfır olarak bilinir. 1 ve 0. Bu sayılara bit denir.
A. BİNARY LANGUAGE (İKİLİ DİL)
İkili dil, bit ve sekiz bitin oluşturduğu baytlardan oluşan bir dildir. Bilgisayar içinde verilerin temsili için ikili dil kullanılır. Dilin ana bileşenleri bit ve bayttır.
Bit, bir ya da sıfırı (1, 0 ya da açık/kapalı) olarak belirtilir.
Bayt (byte) ise sekiz bitten oluşan bir bit kümesidir. Bayt bir karakteri ifade etmek için kullanılır. Örneğin F karakterini temsil etmek için 11010100 gibi bir baytı ya da sekiz biti kullansak, bilgisayar içinde F karakterini sayısal olarak temsil edebilecek bir sisteme sahip olmaz mıyız?
İşte böylece bitler, baytlar ortaya çıkmıştır. Ardından sistem daha fazla bilgiye gereksinim duyduğu için diğer ölçüler de geliştirilmiştir.
Tablo: Bilgisayar değerleri.
Depolama Birimi Değeri
Bit 1/0
Bayt 8 bit
Word (sözcük) 16 bit
Kilobayt (KB) 1024 Bayt
Megabayt (MB) 1,048,576 Bayt
Gigabayt (GB) 1,073,741,824 Bayt
B. İKİLİ DEĞERLERİN ONLU KARŞILI
10010001 ikili bir sayının karşılı onlu sistemde kaçtır? Bunu hesaplamak için aşağıdaki tabloyu kullanmakta yarar var:
İkili sayı 1 0 0 1 0 0 0 1
Konum 7 6 5 4 3 2 1 0
Mutlak Değer 2 2 2 2 2 2 2 2
Tam Karşılığı 128 64 32 16 8 4 2 1
Onlu Karşılığı 128 0 0 16 0 0 0 1
Toplam: 145
C. ASCII KOD
Bilgisayar içinde karakterleri bir bayt olarak temsil etmek için standart olarak kullanılan sisteme ASCII (American Standard Code for Information Interchange) kodlama sistemi denir. Böylece Örneğin F karakterini temsil etmek için 11010100 gibi bir baytı ya da sekiz biti kullanmak standart hale gelmiştir.
Örnek ASCII değerleri:
1 = 00110000
2= 00110001
...
A=01000001
B=01000010
...
II. BİLGİSAYAR VERİ YOLU (BUS)
Sistem kaynaklarının iyi kullanılabilmesi için bilgisayar içinde bileşenler arasında iletişim gerekir. İşte bu anlamda, bilgisayarın veriyi taşıdığı kanallara veri yolu (bus) denir. Bilgisayar içinde değişik türde veri yolları kullanılır. Veri yolları 8-bit, 16-bit, 32-bit ve 64 bit gibi kapasitelere sahiptir.
External bus olarak adlandırabileceğimiz veri yolları bilgisayar içindeki birimler arasındaki veri taşımasını sağlar. Bunun dışında çeşitli aygıtları bilgisayar içindeki bileşenlere bağlamak için kullanılan bir genişleme veri yolları (expansion buses) vardır.
NOT: Bus konusunda daha geniş bilgi için A+ kursunun diğer bölümlerine bakınız.
III. SORULAR
1. What is a bus? (Bus nedir?)
Yanıt: Bus is a group of electrical conductors or wires that connects the elements each other.
2. What is a bit and byte? (Bit ve bayt nedir?)
Yanıt: Bit is a smallest unit of information that is recognized by a computer. Byte is a group of eight bits and used to represent one character.
3. What is the purpose of ASCII coding system? (ASCII kodlama sisteminin amacı nedir?)
Yanıt: ASCII was developed as the basis for computer communication. Basic ASCII consisted of 128 binary codes that represents the alphabet.
BİLGİSAYAR TEKNOLOJİSİ
Ders sonunda yapabilecekleriniz:
-Bilgisayar içindeki işlemleri açıklamak.
-Bir bilgisayarın bileşenlerini açıklamak.
I. BİLGİSAYARIN TEMEL İŞLEMLERİ
Bilgisayar, kullanıcıdan aldığı verilerle aritmetik ve mantıksal ve işlemleri yapabilen ve yaptığı işlemlerin sonucunu saklayabilen. Sakladığı bilgilere istenildiğinde ulaşılabilen elektronik bir makinedir.
Temel İşlemler:
Giriş (Input): Kullanıcı tarafından ya da bilgisayar tarafından sağlanan verilerdir. Bu veriler, sayılar, harfler, sözcükler, ses sinyalleri ve komutlardır. Veriler giriş birimleri tarafından toplanır.
İşlem (Processing): Gereken verilere göre, programın yetenekleri ölçüsünde yapılan işlemler.
Çıkış (Output): Bilgisayar tarafından üretilen rapor, belgeler. İşlenmiş sonuçların yazılı olarak ekrandan veya diğer çıkış birimlerinden çıkarılmasıdır.
II. BİLGİSAYARIN BİLEŞENLERİ
Bilgisayar içindeki işlemleri belli bileşenler (components) yerine getirir.
A. GİRİŞ BİRİMLERİ (INPUT DEVİCES)
Bilgisayarlara veri girmekte kullanılan araçlardır. Klavye, fare, disket, hard disk (sabit disk), joystick, tarayıcı (scanner), mikrofon, ekran (dokunmatik), CD, barkod okuyucu vb.
NOT: Bu dokümanlar Faruk Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi için www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
B. İŞLEM BİRİMLERİ (PROCESSİNG UNİTS)
Bilgisayardaki ana işlem birimi CPU ya da işlemci (microprocessor) olarak adlandırılan ana işlem birimidir. Sonraki bölümde CPU geniş olarak yer almaktadır.
CPU dışında şu işlem birimleri vardır:
İşlem Birimi İşlevi
motherboard Bir şase üzerinde bütün bileşenleri birleştirir.
Chip Set Bir dizi yonga (chip) ya da entegre devre (integrated circuit). Chip Set işlemci ve diğer yongaları içeren önemli bir grup bileşendir.
Data bus ve Address bus CPU ile diğer bileşenler arasında veri alışverişini sağlayan bileşenler.
Expansion Slot (Genişleme Yuvaları) Ek aygıtların (çevre birimlerinin) bilgisayara bağlanmasını sağlar.
Clock (saat) İşlemcinin hızını düzenler.
Memory (Bellek) İşlenecek bilgileri geçici olarak saklar.
C. ÇIKIŞ BİRİMLERİ (OUTPUT DEVİCES)
Bilgisayarda elde ettiğimiz dosyaların çıkışlarını görmek için kullanılan birimlerdir. Ekran, yazıcı, vb.
II. ÇEVRE BİRİMLERİ
Çevre birimleri (peripheral units, additional components, external devices) bilgisayar veri girişinde ve çıkışında kullanılırlar.
Bunun dışında bazı aygıtlar hem giriş hem de çıkış için kullanılırlar. Bu aygıtlara I/O (input-output) aygıtları denilir.
A. GİRİŞ BİRİMLERİ
Klavye (keyboard):
Üzerinde harfler, sayılar, işaretler ve bazı işlevleri bulunan tuşlar vardır.
Q Klavye ve F Klavye (Türkçe) olmak üzere iki şekilde sınıflandırılabilir.
Klavye üzerinde harfler, numaralar ve diğer özel tuşlar vardır.
Joystick:
Genellikle oyun oynamak için kullanılır. Üzerinde bulunan tuşlarla çalıştırılarak bilgisayara komut verilmesi sağlanır.
Fare (mouse):
Ekranda gözüken imleç (işaret) yardımıyla komut girişi yapmaya yarar. Farenin çevre birimi olarak kullanılmasıyla işaretleme, tıklama (click) ve sürükleme (drag) yapılarak işlemler yaptırılır.
Temel fare işlemleri:
İşaretleme: Fare işaretiyle bir şeyin üzerine gelmek.
Tıklama: Farenin sol tuşuna bir kez basmak.
Çift Tıklama: Farenin sol tuşuna kısa aralıklarla iki kez tıklanmasıdır.
Sürükleme: Farenin sol tuşunu basılı tutarak imlecin yerinin değiştirilmesidir.
Sağ Tık: Farenin sağ tuşuna bir kez basmak
Tarayıcı (Scanner):
Resim, grafik ve önceden yazılmış yazıları bilgisayar ortamına aktarmakta kullanılır.
CD-ROM sürücü (Compact Disk-Read Only Memory ):
Veri depolamak ve okumak için kullanılan aygıt. CD-ROM'lar büyük kapasiteleri ve geniş kullanımıyla CD kullanımı çok yaygındır. Programları yüklemek, verileri saklamak ve müzik çalmak için yaygın olarak kullanılır.
B. ÇIKIŞ BİRİMLERİ
Disket sürücü (disk driver, floppy driver):
Hem giriş hem de çıkış birimidir. Disket denilen manyetik ortama veri yazılabilen ve üzerindeki verileri okuyabilen bir birimdir. Bir yüksek yoğunluklu (HD-High Density) disket 1.44 MB bilgi saklar.
Ekran-Monitör:
Hem giriş hem de çıkış birimi olarak kullanılır. Giriş ve çıkış birimlerinden gelen verilerin sonuçlarının ekranda gözükmesini sağlar.
Ekranların boyutu, 14 inç, 15 inç, 17 inç, 20 ve 21 'dir. Genellikle ucuz olduğu için 14 inçlik ekranlar kullanılmaktadır.
Sabit (Hard) Disk Sürücü:
Sabit disk sürücü, bilgisayarın bilgi depolamak için kullandığı en temel birimdir. Sabit disk kapalı kutu içinde bilgisayarın içinde bulunmaktadır. Sabit disk sürücü, verileri bir dizi dönen manyetik diskler üzerinde saklarlar.
Sabit diskler bilgisayarın ana kartına IDE (Integrated Drive Electronics), SCSI (Small Computer System Interface- skazi diye okunur) ya da EIDE (Enhanced IDE, geliştirilmiş IDE) diye adlandırılan arabirimlerle bağlanırlar.
Yazıcı (printer):
Sistemdeki verileri kağıt üzerine yazdırmaya yarar. Değişik özelliklerde yazıcılar vardır. Bu ayrım kullanılan teknoloji, hız vb. kriterlere göre yapılır.
Mürekkep püskürtmeli yazıcı(ink jet): Dakikada 1-8 sayfa basabilir. Kartuş takılarak kullanılır. Lazer yazıcılar (laser) daha hızlı ve daha gelişmiş çıktı verebilirler.
C. DİĞER BİRİMLER
Klasik giriş ve çıkış birimlerinin yanı sıra günümüz teknolojisi, modemler, cep telefonları, gibi çok sayıda iletişim ve multi medya aygıtının bilgisayarlara bağlanmasına neden olmuştur.
Modem:
Telefon hatları aracılığıyla uzak yerlerde bulunan bilgisayarlar arasında iletişim sağlayan çevre birimidir. Modemler bilgisayar ve telefon sinyallerini birbirine çevirir. Telefonların kullandığı analog sinyalleri bilgisayarların kullandığı dijital sinyallere çevirir. Aynı şekilde tersini de yapar. Fax olarak da kullanılan modemler belli bir hıza sahiptir. 56 Kbps gibi.
III. SORULAR
1. What is the purpose of input devices?
Yanıt: Input devices are used to put information into the machine.
2. What is I/O device?
Yanıt: Some devices handle both input and output. These devices are called I/O devices. For example hard disk drives, modems, etc.
CPU
Ders sonunda yapabilecekleriniz:
-Mikro İşlemcileri tanımak.
-Yükseltme (upgrade) işlemini açıklamak.
I. CENTRAL PROCESSİON UNİT
Tek bir yonga üzerinde bir entegre devredir. Aritmetik, mantık ve kontrol işlemlerini yerine getirir. Central Processing Unit (CPU) ana işlem birimi ya da yalnızca işlemci (processor ya da microprocessor) olarak adlandırılır. Bilgisayarın çalışmasını düzenleyen ve programlardaki komutları birer birer işleyen birimdir. İşlem hızına, kapasitesine ve diğer özelliklerine göre çeşitli modelleri vardır:
Ana işlem birimi, Aritmetik ve Mantık Birimi ile Kontrol Biriminden oluşur.
Aritmetik ve Mantık Birimi (Arithmetic & Logic Unit -ALU) : Dört işlem, verilerin karşılaştırılması, karşılaştırmanın sonucuna göre yeni işlemlerin seçilmesi ve kararların verilmesi bu birimin görevidir.
Kontrol Ünitesi ( Control Unit -CU) : Işlem akışını düzenler, komutları yorumlar ve bu komutların yerine getirilmesini sağlar.
Bölümde CPU'ların bileşenlerini açıklayacağız:
A. CLOCK (ZAMANLAYICI BİRİM)
Bilgisayarın işlemlerinde zamanlama önemlidir. Zamanlama sayesinde bilgisayar içindeki elektronik aygıtlar uyumlu çalışırlar ve iç komutları uygun sırada yerine getirirler. İşte bu zamanlama clock (saat) ile sağlanır.
Bilgisayarları satın alırken adı geçen 450 Mhz gibi hızlar saatin hızıdır. Diğer bir deyişle saatin saniyedeki işlem sayısını ifade eder. Böylece 450 Mhz hızındaki bilgisayar saniyede 44 milyon hesaplama yapmaktadır.
Saat hızı, işlemciyi üreten firma tarafından (Intel gibi) belirlenmektedir.
B. İŞLEMCİ NASIL ÇALIŞIR
Örneğin bir Pentium işlemci milyonlarca anahtara ve veri yoluna sahiptir. 3 + 3 = 6 işleminin bir işlemci tarafından yapılması bizim yaptığımız kadar basit olmayabilir. Bu işlemin adım adım yapılması, verilerin birer birer saklanması ve ilgili birimlere verilip alınarak işlemler yürütülür.
Toplama işlemi, işlemci (mikroişlemci) içindeki ALU içinde yerine getirilir. Toplama işleminin komutu ADD'dir. Buradan ALU içinde belli komutların yerine getirildiğini söyleyebiliriz.
C. BİR MİKROİŞLEMCİNİN ÖZELLİKLERİ
Bir işlemcinin alt temel birimi vardır:
Birim İşlevi
speed (hız) MHz olarak saat dönüş sayısı.
Transistor sayısı Çok devre (switch) daha fazla güç anlamına gelir.
Register Saklama alanları. Geniş registerlara sahip olmak komutları bir seferde işletilmesini sağlar.
External data bus (dış veri yolu) Bilgisayar içindeki bütün aygıtlar arasında iletişim sağlar.
Address bus (adres veri yolu) Adres veri yolunun genişliği işlemci tarafından adreslenebilecek bellek miktarını belirler.
Internal cache (iç ön bellek) İşlemci içindeki yüksek hızlı saklama alanı. Bu bellek sayesinde işlemci değişik hızlı aygıtlarla olan iletişimini dengeler.
D. PENTİUM
En yaygın PC işlemcisi üreten firma Intel'dir. Eski oldukları için Intel tarafından üretilen 8086, 8088, 80286, 80386, 80486 işlemcilere burada değinmeyeceğiz. Ancak Pentium işlemciler hakkında temel bilgilere değinceğiz.
80286 işlemciler sanal bellek (virtual memory) desteğine olanak tanımıştır. Bunun dışında real mode ve protected mode olmak üzere iki modu ortaya çıkamıştır. Protected mode olarak adlandırılan bu çalışma şekli işletim sistemlerinin farklı bellek adreslerinde birbirinden bağımsız olarak çok sayıda uygulamayı çalıştırmalarına olanak tanımıştır.
Intel 80386 işlemciler ise iki tür olarak geliştirilmiştir. SX ve DX işlemciler. DX işlemcileri SX'lere göre hız, adres ve veri yolu boyutu olarak daha büyük değerlere sahiptir.
80486 ise özellikle işlemciye sistemi kapatmak gibi değişik işlerin yüklendiği bir işlemci olmuştur. Bunun dışında özellikle hız olarak çok gelişmiştir.
80486'nın ardından Intel, 80586 işlemcisini çıkarmayı uygun görmemiştir. Çünkü sayılar marka sayılmamaktadır. Bu nedenle 1993 yılında Pentium adıyla yeni bir işlemci çıkarılmıştır.
Pentium (Series I) Özellikleri:
• Hız: 200 Mhz.
• 32-bit adres yolu.
• 32-bit veri yazmaçları (register)
• 64-bit veri yolları.
• Dual pipeline.
• 8 KB cache bellek.
Bu arada Pentium'a rakip işlemciler de kendisini göstermiştir:
• AMD AmSx86
• Cyrix 6x86
• IBM 6c86
Pentium işlemciler değişik türlere ayrılmıştır:
• Pentium Pro: Profesyoneller için daha fazla ön bellek vb. özellikler.
• Pentium MMX: Multimedia komutları.
• Pentium II, Pentium III, Pentium IV yaygın kullanılanlar.
NOT: Bu arada işlemci testleri için yazılan özel programlar, Pentium IV'ün Pentium III'den birçok testte iki kat daha hızlı olduğunu göstermiştir.
II. UPGRADİNG (YÜKSELTMEK)
Bir ana kart üzerindeki işlemcinin yerine gelişmişinin takılmasıyla bilgisayarın işlemci yükseltmesi yapılabilir. Ancak uyumlu olması ve yeni işlemci yongasının mevcut yere takılabilmesi gibi durumlar karşımıza gelir.
Değişik işlemci soketleri vardır:
• LIF (Low-insertion force)
• ZIF (Zero-insertion force)
• SIF (Single-insertion force)
PC ana kartlarında yaygın olarak ZIF soketleri kullanılır.
III. SORULAR
1. What is Clock Cycle? (Saat dönüşü nedir?)
Yanıt: A clock cycle is the timing mechanizm for all activities in a computer.
2. What are the advantages of a Pentium processor according to a 486.
Yanıt: Speed, 32-bir address bus, 64-bir data path, dual pipeline, etc.
3. What is the function of the address bus?
Yanıt: Make CPU access the address bus. Address bus determines maximum amount of memory that can be used by the CPU.
BİLGİSAYARIN GÜÇ BİRİMİ
Ders sonunda yapabilecekleriniz:
-Güç birimini tanımak.
I. POWER SUPPLY
Bir Power Supply (güç birimi) birimi bilgisayara elektriğin girmesini sağlar. AC akımı çevirerek 3.3 ya da 5 voltluk doğru akım (DC) elde eder.
PC'ler için Power supply birimlerinin değişik biçimleri ve boyutları vardır. Boyutlar önemlidir, çünkü bilgisayarların değişik boyutta kasaları vardır. Örneğin ATX kasalar için ATX power supply birimlerinin olması gibi.
Sistemin elektriğinin açılması ve kapatılmasında BIOS ve İşletim sistemi de kullanılır. İşletim sistemi kapandığında BIOS aracılığıyla sistemin elektriğini kesebilir.
A. POWER SUPPLY KONNEKTÖRLERİ
Güç birimlerinin ana karta (motherboard) bağlanması için değişik konnektörler (connectors) kullanılır.
AT kasalarda ana kart üzerindeki iki yuvaya P8 ve P9 dişi konnektörleri takılır.
ATX kasalarda ise tek bir 20 kabloyu konnektör kullanılır.
B. ÇEVRE BİRİMLERLE BAĞLANTI KONNEKTÖRLERİ
Çevre birimlere güç aktarmak için molex konnektör kullanılır. Sabit diskler, CD-ROM, vb. birimlerde bu konnektörler kullanılır. Ayrıca mini konnektör ise disket sürücü gibi birimler için kullanılır.
Molex konnektörler 5 volt sağlar ve sabit diskler için kullanılır.
Mini konnektörler ise 3.3 volt sağlar ve disket sürücüler için kullanılır.
II. SORULAR
1. What are the two type of power-supply connectors to motherboard?
Yanıt: For AT style case, P8 and P9. For ATX cases single connector.
BELLEK
Ders sonunda yapabilecekleriniz:
-Bellek tanımlarını yapmak.
-RAM ve ROM belleklerini açıklamak.
I. BELLEK
Bilgisayar verileri işlerken ve uygulamaları çalıştırırken bellek (memory) bu bölümde bellekler hakkında bilgi sahibi olacağız.
İki tür bellek vardır. nonvolatile (sabit) ve volatile (uçucu). Nonvolatile belleklerdeki bilgiler elektrik kesildiğinde de içindeki bilgileri tutarlar. Volatile bellekler içi ise elektrik kesildiğinde içindeki bilgiler yok olur.
II. SORULAR
1. Describe the difference between ROM and RAM?
Yanıt: ROM is read-only memory and can not be changed. It is generally produced by the vendor firms and includes control programs.
RAM is a memory and it is used primarily for computer operations. RAM memory is lost if the power is turned off.
2. What is DRAM ?
Yanıt: DRAM (Dynamic Random Access Memory) is a volatile memory that works only when the computer has power.
3. What is the difference between SIPPa and SIMMs?
Yanıt: A SIPP (Single Inline Pin Package) is a chip for DRAM chips mounted on it. SIMM (Single Inline Memory Modules) are new generation of memory chips. SIMM chips have no pins.
DİSK SÜRÜCÜLER
Ders sonunda yapabilecekleriniz:
-Disket sürücüleri tanımak.
-Sabit disk sürücüleri tanımak.
-Disk bölümlerinin dosya türünün seçilmesi.
I. FLOPPY DİSK SÜRÜCÜLERİ
Floppy disks (disketler) özellikle küçük bilgi ve program depolamak için kullanılan ortamlardır. Yaygın olarak 3.5 inch boyutlarında ve 1.44 MB kapasiteli olanlar kullanılır.
Disket sürücüleri ana karta bir dış veri yolu (external data bus) ile bağlanır.
NOT: Disketler üzerindeki verileri korumak bakımından yetersiz ve kapasite olarak da yetersiz olduklarından günümüzde artık CD'lere göre popüleritesini kaybetmiştir.
II. SABİT DİSK SÜRÜCÜLERİ
Sabit disk sürücüleri (hard disk drives) geniş kapasiteli depolama birimleridir. Günümüzde bir PC için 10 GB- 30 GB kapasiteli bir sabit diske sahip olmak olağandır.
Sabit disklerin temel terimleri:
-Head (kafa)
-Cylinder (silindir)
-Track(iz)
Okuma yazma kafaları verilerin okunmasında kullanılan mekanizmanın bir parçasıdır. Silindir ve iz ise disk üzerindeki alanları tanımlayan bilgidir. Bir disk üzerinde yüzlerce iz bulunur. Her disk üzerindeki iz kümelerine ise silindir denir. Çok sayıda diski üst üste düşünürseniz iz ve silindir kavramını daha iyi anlarsınız.
A. ANA BELLEK (RAM - RANDOM ACCESS MEMORY- RASTGELE ERİŞİMLİ BELLEK)
Programların ve verilerin kullanıldıkları zaman geçici olarak depolandıkları yerdir. CPU'da işlemler yapılırken ana bellekte saklanan veriler kullanılır ve işlenen veriler (bilgi) RAM bellekte tutulur. Elektrik kesildiğinde ana bellekteki veriler kaybolur. Birimi megabayt (MB)'dır. PC'lerde yaygın olarak 32, 64, 128, 256 MB gibi bellek büyüklükleri kullanılmaktadır.
Veri Birimi BYTE'dır. Bir Byte 8 Bittir.
1 Bit 0 ya da 1'den (kapalı devre=0, açık devre=1) oluşur.
1 BYTE 1 karakter'dir.
1024 BYTE = 1 KiloByte'dır. (KiloByte = KB)
1024 KB = 1 MegaByte'dır. (MegaByte = MB)
1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB)
1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte = TB)
"Random Access Memory" terimi belleğin istenilen bölgesine bilgi depolanabilmesi anlamına gelir.
RAM bir uçucu bellek türüdür. İki tür RAM bellek vardır. DRAM ve SDRAM.
B. ROM
ROM (Read Only Memory) ise salt okunur bellek olarak bilinir. Genel olarak bilgisayar firmaları tarafından özel bir içeriğe sahip olan bu bellekler özel programları içerirler ve bunlar bilgisayarın açılışıyla yüklenerek belli kontrol işlemlerinin yapılmasını sağlar.
ROM uçucu olmayan bellek türlerindendir. ROM üzerindeki bilgileri okunabilir, ancak üzerinde bir değişiklik yapılamaz. Bu bilgiler makineyi kapatma veya elektrik kesintisinden etkilenmezler ve silinmezler.
Değişik ROM bellek türleri vardır:
PROM : Programlanabilen ROM bellektir.
EPROM : Hem silinebilen hem de programlanabilen ROM bellektir.
C. BELLEK YONGALARI
Değişik tür bellek yongaları vardır: SIPP, SIMM (Single Inline Memory Modules).
SIMM bellek birimleri 30 pin ve 72 pin olmak üzere değişik türde yapılara sahiptir.
2. What are the two type of power-supply connectors to peripheral devices?
Yanıt: Molex connector for hard disk drives and mini connector for disket drives.
III. Sabit Disk Türleri
Değişik sabit disk teknolojileri vardır:
-IDE/EIDE
-ESDI
-SCSI
ESDI (Enhenced Small Device Interface) yüksek maliyetlidir.
IDE (Integrated Drive Electronics) sürücüleri yaygın olarak kullanılır.
SCSI (Small Computer System Interface) ise sağlamlığıyla bilinen sabit disk arabirimleridir. SCSI yüksek performansıyla diğer disk arabirimlerine göre daha pahalıdır.
A. DİSK BÖLÜMLERİ (PARTİTİON)
Disk üzerinde bir alanın işletim sistemi tarafından kullanılabilmesi için sabit disk üzerinde bir partition (disk bölümü) yaratmak gerekir. Örneğin yeni bir bilgisayara Windows 2000 kuruluşu yapılacaksa yorsa Unpartitioned space üzerinde istenilen büyüklükte bir ya da daha çok partition yaratılır. Partition büyüklüğü KB olarak belirtilir. Yani 4 GB için 4000 yazmak gerekir.
İstenilen partition yaratıldıktan sonra FAT ya da NTFS gibi bir dosya sistemiyle formatlanır.
B. PARTİTİON SEÇMEK
Daha önce belirttiğimiz gibi disk üzerinde bir alanın işletim sistemi tarafından kullanılabilmesi için sabit disk üzerinde bir partition (disk bölümü) yaratmak gerekir.
İşletim sistemlerinin kurulumunda (install) yapılan ilk düzenlemelerden birisi de sabit diskin düzenlenmesidir. Bu aşamada disk üzerinde partition (disk bölümü- boş disk üzerinde, formatlamadan önce yaratılan bir alan) yaratılabilir. Aynı şekilde mevcut partitionlar görülebilir, silinebilir ya da büyüklükleri yeniden (silerek) değiştirilebilir.
Not: Yeni bilgisayar kuruluşlarında kuruluş cd-rom sürücüsünden başlatılır ve disk üzerindeki bölümleme Windows 2000/NT kuruluşu sırasında yapılabilir. Bununla birlikte bir açılış disketi ile açılan bilgisayar FDISK programı kullanılarak ta disk bölümleme işlemi yapılabilir. Genellikle Windows 98, Windows 95 ortamında bu işlemler böyle yapılmaktaydı.
Windows 2000 mevcut bir partition’a (disk bölümü) ya da kuruluş sırasında yaratacağınız bir partition’a kurulabilir. Bu durumda Windows 2000, NTFS, FAT ve FAT32 olarak bilinen dosya sistemlerini destekler. Diğer bir deyişle bu dosya sistemleriyle yaratılmış partitionlara kurulabilir ya da bu dosya sistemleriyle formatlanmış partitionlar yaratılabilir.
NOT: Bu dokümanlar Faruk Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi için www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
NTFS
Windows 2000 için geliştirilmiş bir dosya sistemi. Gelişmiş özelliklere sahip olan NTFS dosya sistemi kurtarma, geniş disk alanını destekleme, uzun dosya adlarını destekleme gibi özelliklere sahiptir.
NTFS dosya sisteminin özellikleri şunlardır:
-Domain’ler. Active Directory’nin parçası olan domainler güvenlik ayarlamalarının dahakolay yapılmasını sağlar. Bu nedenle Domain Controller olan bilgisayarlar NTFS dosya sistemine gereksinim duyarlar.
-File encryption (dosya şifreleme). Daha fazla güvenlik için dosyaların şifrelenmesi.
-Dosya ve kullanıcı bazında güvenlik düzenleme.
-Disk aktivitelerinin loglanması ve elektriklerin kesilmesi durumunda bilgilere erişim.
-Disk kotaları. Her kullanıcı için sınırlı disk alanı kullanımı.
-Büyük alanlara verilen destek. Daha büyük disklerin NTFS ile formatlanması performansı düşürmez.
FAT
MS-DOS ile birlikte kullanıma başlayan eski bir dosya sistemi. Kısıtlı bir disk alanının tek bir partition olarak kullanılmasına izin verir (sadece 2 GB).
FAT32
FAT dosya sistemine göre daha küçük cluster size kullanan FAT32 dosya sistemi daha etkin (performanslı) kullanıma sahiptir.
Not: Windows 2000, Windows 95 ya da Windows 98’in desteklemiş olduğu maksimum 32 GB disk partition’ununda daha fazlasını destekler. Eğer kuruluş sırasında 2GB’tan daha fazla olan bir alanı FAT ile formatlamaya kalkarsanız Windows 2000 onu FAT32 dosya sistemi ile formatlar.
NTFS, FAT ve FAT32 Dosya Sistemleri Arasında Seçim
Windows 2000 kurarken NTFS, FAT ve FAT32 dosya sistemlerinden birisini kullanabilirsiniz. Önerilen dosya sistemi NTFS’tir.
NTFS dosya sistemi FAT ve FAT32 dosya sistemine göre daha güçlüdür. Windows 2000 yeni versiyon bir NTFS dosya sistemine sahiptir. Yeni NTFS dosya sistemi Active Directory gibi birçok yeni özelliklere sahiptir.
Windows 2000 kuruluşunda NTFS, FAT ve FAT32 dosya sistemlerini seçebileceğiniz gibi eski mevcut dosya sistemine dokunmadan (intact) da kurabilirsiniz. Ancak yeni dosya sistemine geçecekseniz tercihiniz NTFS olarak yapmanızda yarar var. Bu işlem için mevcut partition’u NFTS dosya sistem ile formatlamanız gerekir.
Bir FAT ya da FAT32 partition’u NTFS ile formatlamak mevcut bilgilerin silinmesi anlamına gelir. Ancak fragmantasyon (bölünme) ve performans çevirmeye göre daha iyi olur. Çevirmek (convert) işlemi mevcut bilgileri bozmadan dosya sistemini değiştirme anlamına gelir. Çevirme işlemi kuruluşun ardından Convert.exe programı ile yapılır. Bu durumda eski bilgilere bir şey olmaz.
FAT ya da FAT32 dosya sistemini kullanabileceğiniz tek durum dual-boot olarak bilinen bilgisayarda birden çok işletim sisteminin bulunmasıdır.
MODEMLER
Ders sonunda yapabilecekleriniz:
-Modemleri tanıtmak.
I. MODEM
Modem aygıtları bilgisayarın telefon hatları aracılığıyla iletişim kurmasını sağlarlar. Modem adı, Modulator ve Demodülator adlarından gelir. Modem iletişiminde şu temel terimler kullanılır:
Terim Açıklama
Baud rate Modemin hızı.
bps bits per second (saniyedeki bit) olmak üzere modemin hızı.
A. SAYISAL İLETİŞİM
Telefon aracılığıyla bilgisayarlar arasında bilgi alışverişi yapmak çok adımlı bir işlemdir. İlk adımda veriler paralel formdan seri forma çevrilir. Ardından sayısal veri paketlere bölünür.
Asynchronous iletişimde iki aygıt birbirine bağlanmadan iletişi yapılır. Synchronous iletişimde ise gönderilen veri kümelerinin zamanlaması tam olarak yapılır.
PC-to-PC iletişimde modemler Kermit, Xmodem, Ymodem ve Zmodem gibi protokolleri kullanırlar.
II. UZAKTAN ERİŞİM
Modemlerin diğer bir kullanım alanı da dial-up bağlantılarla Internet'e bağlanmaktır.
Dial-up bağlantılar, kendi modemleri ve telefon bağlantıları aracılığıyla bir RAS server'a bağlanırlar. Bu bağlantının olabilmesi için, şüphesiz RAS server üzerinde gerekli düzenlemelerin yapılması gereklidir.
Uzaktan erişim (remote access), LAN networklerine göre değişik protokoller tarafından desteklenir.
PPP (Point-to-Point Protocol): TCP/IP, IPX, NetBEUI, AppleTalk gibi çok sayıda protokolü destekleyen bir protokoldür. Windows NT PPP sadece TCP/IP, IPX ve NetBEUI protokollerini destekler.
PPTP (Point-to-Point Tuneling Protocol): Internet üzerinden erişimi sağlayan protokoldür. PPTP teknolojisi çok prokollü sanal bir network’ü yaratır. RAS Server’larına modem’ler aracılığıyla ulaşılır. PPTP ise RAS server’lara Internet üzerinden erişimi sağlar.
PPTP protokolü PPP paketlerinin TCP/IP networkleri üzerinden yönlendirilmesini sağlar. PPTP, TCP/IP, IPX ve NetBUEI protokollerini destekler. Ancak uzak (erişilecek) network bir TCP/IP network’ü olmalıdır.
---------------------
..Kellemi almaya gelecek adamın kulağına ezanı ancak ben okurum..