Aldığı ve çıkardığı sıvı takibi yapmaktaki amaç 24 saatte hastanın aldığı ve çıkardığı sıvıları doğru ölçerek etkin sıvı dengesini sağlamak, böylece olası komplikasyonları önlemektir.
AÇT yapılması gereken durumlar
- Hastada ödem ya da yüksek ateş varlığı, sıvı kısıtlaması olması, diüretik ya da intravenöz tedavi alması
- Hastanın idrar çıkışı azalmış ve oral alımı zayıflamış ise
- Diyare, kusma, yanık, gastrointestinal drenaj gibi elektrolit kaybı yüksek olabilen durumlarda
- Dren ya da stomadan çıkan sıvı 24 satte 1000 ml’den daha fazla ise
- İdrar çıkışı diüretik verilmemesine karşın saatte 2 ml/kg ‘den fazla ise
Aşağıdaki durumlardan birinin varlığında AÇT yapılmalıdır:
- Böbrek yetmezliği
- Konjestif kalp yetmezliği
- Diüretik kullanılması durumunda
- Yüksek ateş olması halinde
- Karaciğer hastalıkları
- Beslenme bozuklukları
- Yoğun sıvı tedavisi alan hastalarda
- Kemoterapi ya da böbreğe toksik etkisi olan ilaç kullanan hastalarda
- Kusma ve diyaresi olan hastalarda
- Cerrahi operasyon geçiren hastalarda
AÇT öncesi aşağıda belirtilen durumlara ilişkin kapsamlı bir tanılama yapılmalıdır:
- Hastanın sıvı kaybını artırabilen kusma ve/veya diyare, yüksek ateş, büyük yanıklar, endokrin dengesizlikler, gastrik drenaj, göğüs tüpü drenajı ya da cerrahi yara drenajı, ciddi travmalar, vb durumlar,
- Bilinç bozukluğu, yutma bozukluğu, laksatif, diüretik, steroid ve hipnotikler gibi sıvı dengesini etkileyebilecek ilaçların kullanımı durumunda,
- Hipotansiyon, konstipasyon, bradikardi, deri turgorunda azalma vb gibi dehidratasyona ilişkin belirti ve bulgular ile ödem, hipertansiyon, taşikardi vb gibi sıvı yüklenmesine ilişkin belirti ve bulgular belirlenmelidir.
- Yalnızca idrar çıkışı göz önüne alınmamalı, beraberinde aşağıdaki fizyolojik ve klinik belirtiler de göz önünde bulundurulmalıdır.
- Dudaklarda kuruluk ya da çatlama
- Ağız kuruluğu
- Göz kuruluğu
- Kuru, elastikiyetini kaybetmiş deri
- Ani yorgunluk
- İştahsızlık
- Nemli, soğuk el ve ayaklar
- Keskin kokulu ve koyu renkli idrar
- Laboratuar bulguları (hemetokrit değeri, idrar dansitesi) izlenmelidir.
- Günlük/haftalık kilo takibi yapılmalıdır. Kilo ölçümü her zaman aynı saatte mümkünse sabah tuvalete gittikten sonra ve aç karnına yapılmalıdır.
- Yatağa bağlı olmayan hastalarda aldığı ve çıkardığı tüm sıvıların ölçülmesi ve kaydedilmesi gerektiği hatırlatılmalıdır.
- Hissedilemeyen/hesap edilemeyen sıvı kayıpları göz önünde bulundurularak hastanın alacağı sıvı miktarı hesaplanırken bir önceki çıkardığı sıvı miktarına 500 ml eklenir.
AÇT işlem basamakları
- Eller yıkanır ve hastanın kimlik doğrulaması yapılır.
- İşlem hakkında bilgilendirme yapılır ve işlemin önemi anlatılır. Aldığı sıvıların ölçümünde kolaylık sağlaması açısından oral alımlarda aynı bardağı kullanması üzerinde durulur.
Kullanımı sık ölçeklerin ml olarak değerleri:
-Bir bardak sıvı: 200 ml
-Bir bardak süt: 200 ml
-Bir bardak yoğurt: 200 ml
-Bir kase çorba: 150 ml
-Bir yemek kaşığı: 15 ml
- Hastanın aldığı tüm sıvılar ölçülerek kaydedilir.
- Hastanın çıkardığı tüm sıvılar ölçülerek kaydedilir.
- Fark edilmeyen sıvı kayıpları göz önüne alınarak aldığı çıkardığı sıvı miktarı değerlendirilir.
Görünmeyen kayıplar;
Akciğerler 350 ml
Deri 350 ml
Ter 100 ml
- Genellikle 8 saatte bir ara toplam alınarak 8-24 saat sonunda genel toplam alınır ve balans hesaplanır (balans=aldığı-çıkardığı).
Sıvı dengesi
Dengede: Aldığı çıkardığında 200- 400 ml fazla
Pozitif denge: Aldığı > çıkardığı (böbrek yetmezliği durumlarında)
Negatif denge: Çıkardığı > aldığı (diüretik kullanımında)