|03-06-2013, 03:37||#1 (permalink)|


Monarşi nedir?
Monarşi nedir?-Monarşi hakkında bilgi
Monarşi bir hükümdarın devlet başkanı olduğu bir yönetim biçimidir.Saltanatın bir başka adıdır. Bu hükümdar Türkçede kral imparator şah padişah prens emir gibi çeşitli adlar alabilir. Bir monarşiyi diğer yönetim biçimlerinden ayıran en önemli özellik devlet başkanının bu yetkiyi yaşamı boyunca elinde bulundurmasıdır.Hükümdar öldükten sonra onun soyundan biri gelir(oğlukardeşi gibi). Cumhuriyetlerde ise devlet başkanı seçimle işbaşına gelir. Monarşi sözcüğü dilimize Fransızca Monarchie kelimesinden gelir. Cezalandırma ve bağışlama yetkileri sadece hükümdarın elindedir. Otoritenin bir kralın veya bir imparatorun elinde olduğu yönetim türüdür.
Etimolojik anlamına bakılırsa monarşi bir kişinin yönettiği bir dev*let düzenidir. Gerçekte ise bu terim iktidarın aynı ailede soydan geçme yoluyla kalması biçiminde nitelendi*rilebilecek bir yönetim biçimini ta*nımlar.
Monarşi yüzyıllar boyu dünyada en yaygın yönetim biçimiydi. Bunlar çoğu zaman geleneksel tanı*ma en yakın tanrısal hakka dayanan monarşilerdi: prens iktidarı tek ba*şına elinde tutardı ve Tanrı'dan başka kimseye hesap vermek zorunda de*ğildi çünkü otoritesini ondan aldığına inanılıyordu. Aslında bu tip yönetim hiç bir zaman tam anlamıyla uygulanama*mıştır. Gerçekten en müstebit hükümdarlar bile uyruklarının bazıları*nı (zengin ve güçlü soylular etkili din adamları gibi) kollamak zorundaydı*lar; üstelik ulaşım ve haberleşme araçlarının yavaşlığı da onları uzak bölgelerdeki topraklarını başkaları eliyle yönetmeğe zorluyordu. Bunun*la birlikte otorite kralın ve*ya danışmanlarının elinde toplan*mıştı ve halk alınan kararlara karışamıyordu.
Birçok ülkede toplumsal ve siyasal gelişim özellikle XVIII. yy. sonların*da «meşrutî» adı verilen yeni bir tür monarşinin doğmasına yol açtı: o za*man hükümdarın yetkileri yazılı bir anayasa ile tanımlanmış ve sınırlan*mıştır. Bu monarşi genellikle «parlamenter»dir ve demokrasiye pek yakındır: kral devletin sim*gesi olarak kalır ancak yürütme yet*kisini bir hükümete bırakır. Hükü*met de halk tarafından seçilmiş bir millet meclisinin kararlarına uymak zorundadır. Sözgelimi Hollanda Danimarka İngiltere İsveç ve Belçika'da durum böyledir.
Feodal Monarşi
Feodal monarşi soydan gelme monarşiden (aile ya da klan önderi durumundaki kralın iktidarı elinde bulundurduğu aile ve devlet hizmetinin karıştığı ailenin gelirlerinin devletinkine denk düştüğü ve ailenin hizmetinde olanların kralın yönetimine doğrudan yardımda bulunduğu bir rejim) doğdu. Söz konusu soydan gelme monarşi rejimi Franklar dönemine (V-IX. yy.) raslar. Bununla birlikte Karolenjlerin ilk döneminde imparatorun otoritesi kendi topraklarının ötesine taşıyordu. Bu durum Charlemagneın 754te kutsanması ve 800de taç giyerek Roma imparatorlarının yerini alacak kişi olarak belirlenmesi sayesinde gerçekleşti. Roma İmparatorluğu nun gücünü yeniden canlandırmak için yapılan bu girişim büyük senyörlerin imparatora karşı çıkmaları sonucunda başarısızlıkla sonuçlandı. Bu çatışmadan feodal monarşi doğdu: Devletin topraklarının bölünmesi; geniş prensliklerin kurulması; kralın büyük senyörler tarafından seçilmesi. Söz konusu monarşi X. yydan XV.yya kadar Fransanın ayrıca Japonyanın Ming sülalesi döneminde Çinin ve XIII. yyda Rusyanın da yönetim biçimi oldu. Büyük senyörler krallığa ait hakları ve halk otoritesi olma haklarını etkin bir biçimde kullanıyorlardı: Adalet dağıtıp vergi topluyor para basıyor ve topraklarında yaşayan halkı gerçek anlamda temsil ediyorlardı. Kral en üstün kişi olmakla birlikte en azında XI. yyda söz konusu büyük senyörler arasında en güçlü olanı değildi. Kralın Reimsde kutsanması ona bir otorite ve yönetime karışan öbür kişilerin üstünde bir yer sağlıyordu ama vasalların onayını almadan iktidarını sürdüremiyordu. Bu nedenle kral köy ve kentlerde büyük senyörlerin koruyuculuğundan sıkıntı çekenlerin tümünü koruması altına aldı ve kendi gücünü sınırlandıran bütün güçlerle çatıştı.
XIV. ve XV. yylarda krallık yönetimi güçlendi ve feodal nitelikteki bu monarşi bir tür yönetim monarşisine dönüştü. Bu da yavaş yavaş mutlak monarşiye doğru evrim gösterdi.
Mutlak Monarşi
Daha önceleri Mısır ve Babil monarşileri için kullanılan mutlak monarşi deyimi daha çok Batı monarşileri özellikle XVI. -XVIII. yylar arasındaki Fransız ve İspanyol monarşileri için kullanıldı.
Mutlak kral (en iyi örneği Fransada Louis XIVtü) senyörler senyörüdür. Kralın senyörü olmayanlara senyör olma hakkı buradan kaynaklanıyordu. Reimsde kutsanan mutlak kral Tanrının iktidarını kullanıyordu ve yalnızca Tanrıya hesap verirdi. Bu durum ona belirli görevler yüklüyor ve özellikle Tanrı saygısı ve gerçek inancı savunma yükümlülüğü veriyordu. Hiçbir prens dinlerin çokluğunu hoşgörüyle karşılayamazdı. Bu nedenle Nantes Fermanı kabul edilmez nitelikteydi ve yürürlükten kaldırılması mutlakiyetçiliğin mantığı gereğiydi. Bununla birlikte kral uyrukları bağlılık yeminleri bakımından bağlı tutmak ve serbest bırakmak gibi papaların kendi kendilerine verdikleri hakkı kabul etmiyordu. Kral ile Papalık arasındaki çatışma 1682de yeniden alevlendi sonra yatıştı. Fransa kralıkendini Kutsal Roma-Germen imparatoruna bağlı olarak da görmüyordu. Kral yasama gücüne yargı gücüne (son yargılama yetkisi kralındı ve her uyruk ona başvurabilirdi) vergi toplama hakkına nişan ve rütbe verme hakkına (soyluluk unvanı verme subay atama hakkı) para basma barış ve savaşa karar verme hakkına sahipti.
Mutlakiyetin Sınırları
Bu mutlak monarşi gene de sınırsız değildi. Tahta geçmeye ilişkin kurallar gelenekle ve krallığın temel yasalarıyla belirlendiği için kral kendisinden sonra gelecek kişiyi seçemezdi. Kral naipliklerinin örgütlenmesi işini belirleyemezdi. Louis XIII ve Louis XIVün bu konuda aldıkları kararlar Parlamento tarafından bozuldu. Kral ülke toprağının bir bölümünü devredemezdi (bu kural François Ie kötü sonuçlar veren Madrid Anlaşmasını reddetme olanağı sağladı). Kral ayrıcalıkları ve her bölgenin geleneklerini dikkate almak zorundaydı. Krallık yasası öbür yasalara yalnızca eklenir ve onlara herzaman egemen olamazdı.
Krallık iktidarının sınırlarını iyi anlayabilmek için yasaların yazıya geçirilmelerinin ve özellikle uygulanmalarının güçlüklerini göz önünde tutmak gerekir. Unutkanlıklar kasıtlı ya da kasıtsız savsaklamaları da bunlara eklemek gerekir. Yeni devlet memurluklarının açılmasına gelince bunlar babadan oğula geçer hale geldi. Bu görevlerin sayısı kralın mali gereksinimlerine
bağlı olarak artıyordu. Yeni memurluklar açılması bazen planlar kuran bir görevliler topluluğunun kurulmasına yol açıyordu. Krallık iktidarının bir bölümünü elinde bulundurduğunun bilincinde olan bu topluluk güç anlarda bunu hissettirmesini bildi. Kral bastırdığı parayı kuşkusuz zorla kabul ettirebiliyordu ama uluslararası büyük tacirlerin verdikleri değere göre belirlenen paranın kurunu zorla kabul ettiremiyordu. XVI. yydan XVIII. yya kadar Fransa Krallığı sık sık para sıkıntısı içinde kaldı ve mali bunalım krallığın yıkılmasında etkili oldu. Kral mali alanda her istediğini yapamazdı. Louis XV döneminde olduğu gibi kral kendisine gerekli olan parayı ödünç olarak veren bankerlerle uyuşmak zorundaydı. Daha adaletli vergiler getirmek istediği zaman da ayrıcalıklı kişilerin direnişleriyle karşılaşıyordu. Kral tek başına yönetmiyordu. Krallığın yüksek dereceli görevlileri (baş mabeyinci amiral şansölye) kendisine yardım ederlerdi. Monarşinin gizine ve özüne çok yakından bağlı olan görevinden alınamayan ve kralın yokluğunda kurullara başkanlık eden şansölyeninki bir yana öbürlerinin görevleri daha çok onursal nitelikteydi. Kral kurulu ile birlikte yönetimi sağlıyordu. Simgesel de olsa her zaman kurulda hazır bulunurdu ve bu kurulun üyelerini (bunlar çoğunluktaydı) soylular sınıfından seçerdi. Bu kurul yapılacak işlere göre bölünürdü. Yüksel Kurul önemli kararları alan kuruldu ve üyeleri devlet bakanı unvanını taşırlardı. Resmi Yazışmalar Kurulu taşra ile olan yazışmaları yönetirdi. Maliye KuruluTicaret Kurulu (1730dan sonra) da vardı. Vicdan Kuruluna daha çok kralın günah çıkarıcısı olan papaz katılırdı. Özel Devlet Maliye Yönetim Kurulu öbür geri kalan işlere bakardı ve bu kurulun iki yüz kadar üyesi olabilirdi. Buna kendi alanlarında kararlar alan sürekli ya da süreksiz olarak çalışan kurullar ve dosyaları hazırlayan daireler eklenirdi.
Kraldört devlet sekreteri il de yönetimi sağlıyordu (Dışişleri Savaş ve Deniz Saray ve Protestanlık İşleri). Fouquetnin gözden düşme olayına kadar mali işler genel nazırı da vardı. Bu daha sonra mali işler genel denetimcisi oldu.
Taşra yönetimini valiler ve özellikle nazırlar yönetiyordu. Bunların güçlenmeleri Eski Rejimin sonuna kadar arttı. Yönetimin merkezileştirilmesi mutlak monarşinin istediği şeydi. Kral halkına da danışabilirdi. Bu danışmayı istediği gibi toplayıp dağıtabildiği état générauxlar ve aynı zamanda ileri gelen kişilerin oluşturduğu meclis aracılığıyla
yapıyordu. Krallığın zayıflık dönemlerinde çokça yapılan bu toplantılar 1614ten 1789a kadarki dönemde bir yana bırakıldı ama unutulmadı. Parlamentolar üst düzeydeki adalet ve tescil organlarıydılar. Uyarma hakkı (kral buyrultuları üzerine hukuk düzeni açısından uyarma hakkı) onlara verilmişti. Bu parlamentolar monarşinin zayıflıklar gösterdiği zamanlarda bu hakkı kullanmaktan geri kalmadılar. Kralın istediklerinde kendi ayrıcalıklarına yönelik bir şey bulduklarını sandıkları zaman bu hak onları XVIII. yyda sistemli olarak muhalefete itti. Kral onları da hesaba katmak zorundaydı. Kuşkusuz sınırsız olmayan bu monarşi gene de meşruti bir monarşi değildi. .
Meşruti Monarşi
Mutlak monarşiden farklı olan bu tür monarşide kral Tanrı tarafından değil ulus tarafından seçilir. Kral ile ulus arasındaki ilişkiler bir metinle Anayasayla belirlenmiştir (en azından Fransada böyleydi). Ulus seçimle oluşturulmuş bir ya da birçok meclis tarafından temsil edilir. Egemen olan ulusun seçtiği kral ulusun iradesine bağlıdır. Ama Anayasanın kendine verdiği ve Meclis ya da Meclisler karşısında elinde bulundurduğu bir yetkisi vardı. Meşruti monarşi İngiltere ve Fransada gerçekleşmiştir. Ortaçağa 1215 tarihli Magna Carta ya (Büyük Ferman) kadar uzanan İngiliz meşruti monarşisiCommon Law dan yani kazai içtihatları oluşturan ve belirli olaylar üzerindeki yargıç kararlarından meydana gelen bütünden doğmuştur. Demek ki yasa kral iradesine bağlı değildi doğrudan doğruya halkı temsil eden yargı gücünden doğuyordu. Doğal olarak kral krallığın ayrıcalıklarına sahipti. Özellikle XVI. yyda Tudorlar yönetiminde kral özel kurul ile iradesini kabul ettirmeye kalkıştı. Parlamentonun direnişi para ve sürekli ordu olmaması yüzünden başarısızlığa uğradı. Kral Fransada olduğu gibi doğrudan doğruya yerel yönetim alanlarına karışamıyordu. Buraların yönetimi mali işler açısından bağımsız olan Sherif lere sulh yargıçlarına ve bölgesel yöneticilere bırakılmıştı; Orta sınıf halkın içinden seçilen ve Common Law taraftarı olan bu yöneticiler kısa sürede kendi güçlerinin bilincine vardılar. Bu orta sınıf Lordlar ve Avam olmak üzere iki meclise ayrılmış. Parlamentoda kendini ortaya koydu. Lordlar kral tarafından atanırlardı ve görev babadan oğula geçerdi. Lordlar hiç kuşkusuz pek demokratik olmayan bir yolla seçilmiş milletvekillerinden oluşan ama gücünü ortaya koyan orta sınıfı çok iyi temsil eden Avam Kamarasına hemen karşı koydular. Kral Avam Kamarasının onayını almadan yeni vergi koyamazdı. Henry VIII Anglikan dinsel bölünme hareketi sırasında ve yerine geçecek kimsenin ortaya çıkardığı sorun karşısında Avam Kamarasına danıştı. Avam Kamarası XVIII. yyda çok önemli bir siyasal rol oynadı. Parlamento yasaların yavaş yavaş kaynağı oldu bakanları denetledi XVIII. yydan başlayarak belirli süreler içinde toplanmaya başladı. Torylerin (muhafazakârlar) ya da Whiglerin (liberaller) çoğunlukta olduğu Avam Kamarası Partisinden kabineyi oluşturma geleneği yerleşti. Kral XVIII. yydan sonra Avam Kamarasınca denetlenmeye başlandı. Kral hükümdarlık yapıyordu ama yönetmiyordu.
Fransada iki dönem meşruti monarşi yaşandı. Louis XVI 1789da mutlak monarşi iktidarını kaybettikten sonra 4 Ağustos gecesi Fransızların kralı oldu 1791e kadar yalnızca yasa adına hükümet etti. Ama kişiliğinin dokunulmaz olduğunun bildirilmesine karşın onun iktidarı kutsal niteliğini ve temel özelliklerini kaybetmişti. 1791 Anayasası ile kral yürütme gücünü kullanan bir ulusal temsilci haline geliyordu. Buna karşılık Meclis kralın vetosuyla yumuşatılmış da olsa yasama gücünü elinde tutuyordu. Kral tarafından atanan bakanları Meclis görevden alamazdı. Bu İngiliz monarşisi örnek alınarak meşruti monarşinin yasaya dayandırılması girişimiydi. Rejim bir yıldan daha az ömürlü oldu 1814te Restorasyon yönetimi de Sarfa (La Charte) dayalı meşruti bir monarşiydi. Ama bu Şart hükümdarın ihsan ettiği bir belgeydi ve ulusun iradesini dile getirmiyordu Bununla birlikte kral ihsan etmiş bile olsa bu belgeye titizlikle uymak zorundaydı. Bu belge 1789 yılının görüşlerine verilmiş bir ödün niteliği de taşıyordu. Bu görünüm 1830 Temmuz monarşisiyle daha belirgin hale geldi. Yasama yetkisi kral ve iki meclis arasında bölüşülmüştü. Bu iki meclisten biriyetkileri gittikçe azalan Yüksel Meclis öteki belirli bir vergi ödeyen yurttaşlara tanınan oy hakkıyla seçilen Temsilciler Meclisidir. Yürütme gücü hükümet tarafından temsil edilir. Bakanlar Meclis içinden seçilebilirdi ve bugerçekte bakanların Meclislerce denetlenmesi demekti. Sorumlu olmayan kral gene de Meclislerin görüşlerini dikkate almak zorundaydı. Böylece parlamento sistemine doğru adım adım gidiliyordu. Her tip monarşi devletin ve toplumun belirli bir gelişme düzeyine denk düşmüştür. Denebilir ki mutlakiyetçilik kralların savaş tasarıları için kaçınılmaz olan insan ve para kaynağını bulmak isteğinden doğmuştur. Meşruti monarşi ticaret burjuvazisi ile mali burjuvazinin yükselmesine bağlıdır. Günümüzde biçimleri büyük değişiklige uğramış da olsa meşruti monarşi bazı ülkelerde varlığını korumaktadır.
-Derleme-
|Seçenekler|
|Stil|
Monarşi nedir? konusu, Eğitim ve Öğretim / Tarih forumunda tartışılıyor.
|Konu||Konuyu Başlatan||Forum||Cevaplar||Son Mesaj|
|Meşruti Monarşi Hakkında Bilgi||elif||Kütüphanemiz||0||18-05-2013 11:51|
|Mutlak Monarşi Hakkında Bilgi||elif||Kütüphanemiz||0||18-05-2013 11:51|
|Feodal Monarşi Hakkında Bilgi||elif||Kütüphanemiz||0||18-05-2013 11:50|
|Mutlak monarşi yönetimi ne demektir?||ebush||Eğitim ve Öğretim||0||05-05-2013 02:27|
|Mutlak Monarşi Nedir?||Я||Soru Cevap||0||09-12-2012 06:10|