1939 seçimleri 26 Mart tarihinde gerçekleştirilmiştir.
"Milli Şef" dönemi olarak adlandırılan İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanı olduğu 1939 seçimlerinde, yine çift dereceli seçim sistemi uygulanmış. Ancak aday listelerinin tamamı "Milli Şef" Cumhurbaşkanı İsmet İnönü tarafından belirlenmiştir.
Seçimlere tek siyasi parti olarak CHP'nin katıldığını da belirtelim.
Dil devrimi kuralları uyarınca, Cumhuriyet Halk Fırkası'nın ismi değiştirilmiş, Cumhuriyet Halk Partisi ismi ile 1939 seçimlerine katılmıştır.
1939 yılına kadar Osmanlı'nın bıraktığı borçları ödeyen Türkiye Cumhuriyeti, II. Dünya Savaşı gerçeği ile yüz yüze gelmiş, önce Akdeniz'i, sonra Avrupa'yı, en sonunda da bütün dünyayı saran savaş ortamı, ikinci bir savaşa katılmanın herşeyi tekrar felç edeceğini bilen ülkenin yöneticilerinin zamanında yaptıkları manevralarla, Türkiye savaşın dışında kalabilmiştir. II. Dünya Savaşının yarattığı muazzam yıkım elbette Türkiye'yi de önemli şekilde etkilemiş. VI. Yasama Meclisi bu zor koşullarla mücadele eden bir nitelik taşımıştır.
VI. Yasama Meclisi'nde Bolu Milletvekili olarak 8 parlamenter görev yapmıştır. Bunlardan Zihni Ülgen, Emin Yerlikaya, Cemil Özçağlar ve Lütfi Gören Bolulu olup, diğer milletvekili ise Adana, Çanakkale, Pirlepe ve Girit doğumludurlar.
1943-1946 Genel Seçimleri çok partili siyasal yaşama geçilmeden önceki son seçim olma özelliğini taşır. Aday listeleri 1927 CHP tüzüğü uyarınca "Milli Şef" İsmet İnönü tarafından belirlenmiş ve ilan edilmiştir. Ancak 1939 seçimlerinden sonra iktidarın denetimini sağlamak ve çok partili yaşama geçmenin hazırlığını yapmak amacı ile CHP grubu "Müstakil grup" adında Cumhuriyet Halk Partili olmayan bazı adayların parlamentoya girişini sağlamıştır. 194346 yasama döneminde Bolu Milletvekili Hıfzırahman Raşit Öymen "Müstakil Grup" üyesi olarak görev yapmıştır.
Çok partili siyasi yaşamdan bir önceki olan 1943-46 VII.Yasama döneminde, Bolu'dan 7 milletvekili seçilmiştir. Bunlardan Bolu kökenli olarak Zihni Ülgen ve Cemil Özçağlar göze çarpmaktadır.
***
1946 SEÇİMLERİ
Tek dereceli ilk seçimler 21 Temmuz 1946 günü yapıldı.
Cumhuriyet Halk Partisi 396,
Demokrat Parti 65,
Bağımsızlar 7 / 465 milletvekili
Milletvekilliği kazandılar.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk çok partili genel seçimi olan bu seçim, açık oy ve gizli tasnif ve çoğunluk sistemine göre gerçekleştirildi.
Açık oy / gizli tasnif yöntemi elbette seçim sonuçlarına gölge düşürdü.
Seçim sonuçlarının yüzdelere göre dağılımında ise Cumhuriyet Halk Partisi %85, Demokrat Parti %13, Bağımsızlarda ise %2 neticeler alındı.
Çok partili yaşama geçişin sonuçları Toprak Reformu olarak adlandırılan yasa tasarısının meclise getirilmeye çalışılması noktasında ve bu tasarının 20 Mayıs 1945 yılında mecliste görüşülmeye açılması ile birlikte tartışmalar yoğunlaştı...
Özellikle tasarının 17.maddesi tartışma yarattı...
17.madde, 50 dönüme kadar arazinin dahi kamulaştırılabileceğini öngörüyordu...
Tasarının tümüne karşı çıkmak mümkün olmadığı için sadece 17.maddeyi Adnan Menderes ve arkadaşları engellemeye çalıştılar. Adnan Menderes'i Refik Koraltan, Emin Sazak, Celal Bayar, Fuat Köprülü, Hikmet Bayar ve Recep Peker takip etti...
Arkadan Türk siyasal yaşamına "Dörtlü takrir" diye geçen önerge, İzmir Milletvekili Celal Bayar, İçel Milletvekili Refik Karaltan, Kars Milletvekili Fuat Köprülü ve Aydın Milletvekili Adnan Menderes imzasıyla CHP Meclis Grubu Başkanlığı'na sunuldu.
Kapalı oturumda takrircilerin oyu dışında grup tarafından takrir reddedildi.
Tarihler 26 Haziran 1946'yı gösterdiğinde, Birleşmiş Milletler Anayasası, Türkiye'nin de bulunduğu oturumda oylanarak kabul edildi...
Dünyada II. Cihan Harbi'nden sonra demokrasi ve barış rüzgarlarının esmesi, Türkiye'de de hissedilmekteydi...
Dörtlü takrir grubunun sözcüsü durumunda olan Adnan Menderes de meclisteki konuşmalarında, ferdi hak ve hürriyetlere sıkça değiniyordu.
İstanbul basını çok partili yaşamdan bahsediyor, Cumhurbaşkanı İnönü de konuşmalarında çok partili yaşamı işaret ediyordu...
CHP içinde tartışmalar sürerken, 18.07.1945 tarihinde İstanbullu bir grup sanayicinin bir araya gelerek oluşturduğu Nuri Demirbağ'ın Başkanlığını yaptığı Milli Kalkınma Partisi'nin kuruluşuna izin veriliyordu...
MKP çok uzun ömürlü olmadı.
Çünkü sadece Başkanlığını yapan Nuri Demirbağ'ın ekonomik ve siyasal gücüne dayanıyordu.
1958 yılında MKP kapandı...
Artık çok partili siyasi yaşam resmen başlamıştı...
Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Tanin Gazetesi'ne verdiği demeçte de, "Bir demokraside en az iki parti olmazsa, murakabe vazifesi ifa edilemez" diyerek, konunun önünü açıyordu...
Ardından CHP içinde iyiden iyiye belirginleşen muhalefet hareketi, Celal Bayar'ın milletvekilliğinden istifa etmesine, Adnan Menderes ve Fuat Köprülü'nün ise partiden ihraç edilmesine, müteakip olarak aynı akıbete Refik Karaltan'ın da uğramasına sebebiyet veriyordu.
Bu grup ileride Demokrat Parti'nin kurucuları olarak anılacaktı.
CHP Grubu'na "Dörtlü taktiri" veren grup, 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti'yi kurdular. Tek dereceli ve çoğunluk sistemi esasına göre tespit edilen Seçim Kanunu ile 1946 seçimlerine gidildi.
Fakat açık oy /gizli tasnifle yapılan seçim sonuçları hiçbir zaman demokratik olarak telakki edilmedi.
Türkiye'nin çok partili yasama geçiş sürecinde yapılan ilk seçimler, ülke demokratik yaşamına olumlu hiçbir katkısı olmadı.
Bolu'dan VIII. Yasama Döneminde (1946-1950) 8 milletvekili seçildi.
Artık çok partili siyasal yaşamın önü açılmıştı ve Türkiye'yi 1950 seçimlerinde çok farklı bir tablo bekleyecekti.
***
1954 SEÇİMLERİ DEMOKRAT PARTİ'NİN ZAFERİ İLE SONUÇLANDI
2 Mayıs 1954 tarihinde yapılan genel seçimlerde liste usulü çoğunluk sistemi uygulandı. Yaklaşık 9 milyon seçmenin oy kullandığı seçimlerde TBMM'de 541 sandalye aşağıdaki şekilde oluştu.
Uygulanan seçim sistemi halk iradesinin parlamentoya yansımasını önlemiştir.
Çok partili siyasi yaşama geçilmesine rağmen demokratik bir seçim kanununun olmaması, ülkede demokrasinin bütün kurum ve kuralları ile oluşmasını engellemiştir.
Demokrat Parti ezici çoğunlukla kazandığı seçimlerden sonra garip uygulamalara imza atmıştır. Cumhuriyetçi Millet Partisi'nin Kırşehir'de büyük başarı kazanması üzerine Kırşehir İli ilçe yapılarak komşu il Nevşehir'e bağlanmış, Malatya'nın CHP'ye oy vermesi üzerine Malatya şehri, Adıyaman ve Malatya olarak ikiye bölünmüştür. Seçim sisteminin adaletsizliği toplumun bütün kesimlerini etkilemiş, 1954-1957 yasama dönemi ülke açısından başarılı geçmemiştir. 2 Mayıs 1954 seçimlerinde Bolu ilinde ülkedeki tabloya benzer bir tablo oluşmuştur.
BOLU 1954 MİLLETVEKİLLİ GENEL SEÇİMİ SONUÇLARI:
Toplam seçmen 147.361
Toplam kullanılan oy 128.088
Toplam geçerli oy 123.204
Katılım oranı %86.92
Milletvekili sayısı 8
Oyların partilere göre dağılımı ve milletvekili sayıları;
PARTİ ADI OY ORANI TOPLAM OY
DEMOKRAT PARTİ % 69.66 85.819 Oy
CHP % 25.48 31.390 Oy
MİLLET PARTİSİ % 4.47 5.511 Oy
BAĞIMSIZ % 0.39 484 Oy
Bu tabloya ve uygulanan tek listeli çoğunluk sistemine göre Demokrat Parti 8 milletvekili kazanmıştır.
İşte 10. Yasama Dönemi Bolu Milletvekilleri