Ermenistan’dan devlet görevlilerinin yanı sıra, Diaspora kuruluşlarından akademisyen ve hukukçuların katılımıyla yapılan bir dizi toplantının sonunda ortaya çıkan deklarasyon, 29 Ocak günü, Ermenistan Devlet Başkanı Serj Sarkisyan’ın da katıldığı son komisyon toplantısında okundu. Komisyon üyeleri, Devlet Başkanı Sarkisyan, Tüm Ermeniler Gatoğigosu Karekin II ve Kilikya Gatoğigosu Aram I, toplantının ardından Erivan’daki Soykırım Anıtı’nı (Tsitsernakaberd) ziyaret etti. Deklarasyonun asıl metni, Ermeni Soykırımı Müze ve Enstitüsü’ne, birer kopya da Ermenistan Cumhuriyeti Ulusal Arşivi’ne ve Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterliği’ne verildi.
Agos gazetesinden Fatih Gökhan Diler’in haberine göre; 2015 deklarasyonunda ilk olarak, bu metnin, dünya genelindeki Ermenilerin iradesini ortaya koyduğu belirtiliyor.
Ermenistan Cumhuriyeti Ermeni Soykırımı 100. Yılı Etkinliklerinin Koordinasyonu Devlet Komisyonu öncülüğünde hazırlanan 2015 deklarasyonu metninde, 24 Mayıs 1915’te İtilaf Devletleri’nin ortak bildirisine gönderme yapılıyor. Komisyon, İtilaf Devletleri bildirisinde, Ermenilere karşı işlendiği iddia edilen suçun, “İnsanlığa ve medeniyete karşı suç” olarak tasvir edilirken, bundan Osmanlı yetkililerinin sorumlu görüldüğü ifade edildi. Deklarasyonda, iddia olunan soykırım suçundan kaynaklanan sorumlulukları belirlemek için 10 Ağustos 1920 Sevr Barış Antlaşması ve 22 Kasım 1920 ABD Başkanı Woodrow Wilson’ın Tahkim Kararı’nın rolüne ve önemine dikkat çekiliyor.
10 maddeden oluşan 2015 ortak deklarasyonunda özetle şu şekilde:
“Ermenistan Cumhuriyeti Ermeni Soykırımı 100. Yılı Etkinliklerinin Koordinasyonu Devlet Komisyonu, Diaspora’daki komiteleriyle beraber,
- Ermeni Soykırımı’na kurban giden 1,5 milyon masum insanı ve Soykırım’dan kurtularak yaşam ve onurları için mücadele edenleri anıyor.
- Ermenistan’ın ve Ermenilerin, soykırımların önlenmesi, soykırıma uğramış halkların haklarının iadesi ve tarihsel adaletin tesis edilmesi yönünde bağlılıklarını yineliyor.
- Ermeni Soykırımı’ndan kurtulanlara kucak açan ve insani yardımda bulunan kişi, kurum ve devletlere şükranlarını sunuyor.
- Ermeni Soykırımı’nı tanıma ve kınama cesaretini gösteren ve bugün de inkarcılığı önlemek için önlemler alan devletlere, dini kurumlara ve sivil toplum kuruluşlarına teşekkürlerini iletiyor.
- Tüm BM üyesi devletlere, uluslararası organizasyonlara, iyi niyetli insanlara, tarihsel adaletin tesis edilmesi için çağrıda bulunuyor.
- Türkiye Cumhuriyeti’nin, Ermeni karşıtı duruşunu, devletlerarası normalleşme sürecine koyduğu ön koşulları ve Ermenistan Cumhuriyeti’ne uygulanan engellemeyi kınıyor ve bunları, cezasız kalmaya devam eden Ermeni Soykırımı’nın sonuçları olarak değerlendiriyor.
- Türkiye Cumhuriyeti’ni, Osmanlı İmparatorluğu tarafından yapılan Ermeni Soykırımı’nı tanımaya ve kendi tarihiyle yüzleşmeye çağırıyor.
- Türkiye’nin, Ermeni Soykırımı’nı tanıması ve kınamasının, Ermeni ve Türk halkları arasında oluşabilecek yeni bir tarihsel uzlaşının başlangıç noktası olabileceğini umuyor.”