

BAŞBAKANLIK, kamu personeli için bir genelge yayınlayarak, Fener Rum Patrikhanesi ve Patrik hakkında ökümenik sıfatının kullanıldığı hiçbir toplantıya katılmamalarını istedi.
Bunun çok açık anlamı şudur: Türkiye Cumhuriyeti Devleti, Fener Rum Patrikhanesinin ökümenik olduğunu kabul etmiyor.
Peki nedir bu kabul edilmeyen ökümeniklik? Grekçe oikoumene sözcüğünden gelen ökümenik (oecumenique) sözcüğünün üç anlamı vardır: 1. Evrensel; 2. Bütün kiliseleri içine alan; 3. Evrensel yargılama yetkisi.
* * *
Daha kolay anlaşılması için bir örnek vereceğim: Romada bulunan Papalık ökümenik bir makamdır ve Katolik Papanın ökümenik olduğu Türkiye tarafından da kabul edilmiştir.
Bir kilisenin ökümenik olmasının ilk koşulu, öteki kiliseler tarafından ve aynı mezhebin kiliseleri tarafından öyle kabul edilmesidir. Romadaki Papanın bu sıfatı kabul ediliyor; ama İstanbul Patriğinin bu sıfatı kullanması kabul edilmiyor. Ancak, Fener Rum Patrikhanesinin Pirumus Inter Pares (Eşitler Arasında Birinci) sıfatı Ortodoks kiliseleri arasında tartışılmamaktadır; ama bunun ökümeniklik ile hiçbir ilişkisi yoktur.
* * *
Hıristiyanlık tarihinde yedi genel konsül (Din Bilginleri Kurulu) toplantısı ve kararları çok önemlidir.
- Birinci İznik Konsülü: 325 yılında toplanan bu konsül, kiliseyi yapılandırmıştır. Buna göre üç ökümenik kilise kabul edilmiştir: Roma, İskenderiye ve Antakya... Bu üç kilise dışında hiçbir kilise ökümenik sıfatına sahip değildir.
- İkinci Konsül (Konstantinopolis, 381): Kilise hiyerarşisi içinde Romanın önceliği kabul edildi. İkinci sıra İskenderiyenin elinden alınıp başkent olduğu için Konstantinopolise verildi.
- MS 395 yılında Romanın ikiye bölünmesi ve Konstantinopolisin Doğu Romanın başkenti olması dolayısıyla Konstantinopolis Piskoposluğu öne çıkartıldı. Örneğin, 451 yılında Kadıköyde toplanan Dördüncü Konsülde, papalık delegelerinin bulunmadığı altıncı oturumda Konstantinopolisin ikinciliği onaylandı.
- 1054 yılında Ortodoks Kilisesi, Romadan tamamen ayrıldı. Ama Bizans döneminde Patrikhanenin ökümenik sıfatı, öteki kiliseler tarafından onaylanmadı.
- Osmanlı Devleti, Ortodoks uyruklarını Fener Rum Kilisesinin çatısı altında toplayıp millet olarak kabul etti; Fatih Sultan Mehmed, Patrike vezir statüsü ve millet başı unvanı verdi. Osmanlı, temel politikası gereği, Romaya karşı Patrikhaneyi desteklemiştir.
* * *
24. Piskopos zamanında İznikte toplanan konsülün, Konstantinopolis Piskoposluğunu patrikliğe dönüştürdüğü biliniyor. Ancak, bunun ökümenliği kapsayıp kapsamadığını Katolik Romaya, Atina ve Kudüs kiliselerinden başka ökümenik Antakya Süryani ve ökümenik İskenderiye kiliselerine, Habeş, Bulgar, Sırp, Rus, Ermeni ve Nasturi kiliselerine sormak gerekiyor. Büyük bir olasılıkla yanıtları dinsel açıdan olumsuz olacaktır.
Başka bir deyişle, aralarında ABD de olmak üzere herhangi bir dünyevi iktidarın, İstanbul Patrikhanesine ökümenik sıfatı verme hakkı yoktur. İsteyen öteki kiliselere sorsun!..