Taşkent'teki Tarihi Kolera Ayaklanması
Taşkent'te Rusya Çarlığı'na karşı yapılan ''Kolera İsyanı'', Türkistan'da gerçekleşen en büyük ayaklanmalardan biridir. Ayaklanmanın nedeni, Mayıs 1892'de Taşkent'te başlayan ve iki binden fazla insanın yaşamını yitirdiği kolera salgınına karşı iktidar tarafından alınan tedbirlerin yanı sıra siyasi baskılar idi.
Afganistan'da 1892 yılının baharın başlayan kolera salgını, Mayıs ayında Taşkent'e kadar gelir. Şehrin eski bölgesinde gün geçtikçe hastalıktan ölenlerin sayısı artmaya başladı. Taşkent'te askeri durum ilan edilerek, şehir sakinlerinin şehir dışına çıkması da yasaklandı. Şehir idaresi, Taşkent'teki 12 mezarlığı kapattı ve salgından dolayı ölenler için şehir dışında ayrı bir mezarlık açtı. Cenazelerin doktorların ön incelemesi olmadan hemen aynı gün defnedilmesi yasaklandı. Bu, müslüman din adamlarına göre ölenlerin aynı gün gömülmesi Şeriat hukukunun ihlali olduğu anlamına geliyordu.
Şehirde bu eylemlere duyulan hoşnutsuzluğun temelinde, suyun çarlık yetkililer tarafından zehirlendiğine dair çıkan dedikoduların yanı sıra, Rus doktorlar tarafından hastalığın kasıtlı olarak bulaştırılmaya başlandığı ve mezarlardan cesetlerin kazılmasıyla ilgili söylentilerin yayılmaya başlaması vardı.
Bu dedikodular ayaklanmanın nedenlerinden sadece birisiydi. 1892'deki ayaklanmanın ana nedenleri sömürgeci hükümet tarafından yerel nüfusa karşı uyguladığı siyasi ve sosyo-ekonomik baskılar; halkın geçim sıkıntıları, çiftçi ve mardikorların (gündelik işçiler) acımasız sömürülmesi; tüketim ürünlerinin fiyatlarının sürekli artması; vergilerin artması; şehir idaresi tarafından yetkinin kötüye kullanılması ve rüşvetin artması idi.
Tarihte "kolera isyanı" olarak bilinen ayaklanma, 24 Haziran 1892'de başladı. Başlangıçta, yerel halk, bürokratik yetkililerine ve tefecilerine, yetkilerini kötüye kullanımlarıyla bilinen kentin en önemli aksakalına karşı ayaklanmıştı. İsyancıların büyük bir kısmını mardikorlar ile esnaflar oluşturuyordu.
Bu olayın görgü tanıklarından biri yazısında, “Kalabalığın, Ruslara karşı bir isyan çıkarma veya herhangi bir şiddet uygulama arzusu yoktu. Sadece o zamanda devam eden baskıların durdurulmasını talep ediyorlardı. Şehrin büyüğü olan aksakal evde olmadığında kalabalık, şehrin Rus kısmına, şehir idaresinin başkanı Stepan Putintsev'in evine doğru yönelmişti. Şehir başkanından şehirdeki sıkıntılara karşı tedbir almasını talep edeceklerdi. 400 kişilik kalabalığın hiçbir silahı yoktu'' şeklinde bahsetmektedir.
İsyan, milliyetçi bir nitelikte değildi; hiçbir Rus kuruluşu, Rus dükkânı veya Rus kökenli hiç kimse zarar görmedi. Ancak şehir başkanı Albay Putintsev, şehir aksakalı Muhammed Yakub'u topluma vermek istemeyerek, durumu dramatik bir şekilde değiştirdi. Putintsev isyancılara karşı güç kullanılmasını emredince isyancılar öfkelendi ve hem Putinsev'e saldırdılar hem de aksakalın evini yaktılar.
Ayaklanmayı bastırmak için bir Kazak alayı ve bir askeri birlik çağırıldı. Göstericiler acımasız bir şekilde kurşunlanarak ayaklanma bastırıldı. Tutuklanan 60 civarındaki isyancının 7'si idam edildi, kalan kısmı ise sürgüne gönderildi.
Bu isyanın bastırılması, sömürgeci hükümetin kendi çıkarları söz konusu olduğunda, yerel halkın geleneklerini, dini düzenini ve ulusal değerlerini hiçe sayma pahasına kendini savunacağını gösterdi. Genel olarak, her adımda bölgenin gerçek hakiminin kim olduğunu göstermeye çalıştılar.
Bastırılan ''kolera ayaklanması'', sonradan Türkistan'ın Namangan, Fergana, Andican ve Oş eyaletlerinde gerçekleşen çiftçi ayaklanmalarının başlangıcı olmuştur.