İslâmiyet insanlığı ve insanlığın geleceğini bir takım reformlar ve devrimler yoluyla şekillendirmiş, güzel ahlâkı, iyilik yapmayı ve adaleti yaygınlaştırmayı esas almıştır. Bu uğurda, belli bir ekonomik üretim biçiminin ürünü olan ve bir takım siyasal, sosyolojik sonuçlar doğurmuş köleliği de kaldırmıştır. Son zamanlarda özellikle de sosyal medyada ''İslam, köleliği kaldırmamıştır.'' şeklinde sözler sarf edenlere sıklıkla rastlar oldum. Peki bu doğru mu, gerçek nedir? Bu hususa madde madde Allah'ın kelâmıyla yanıt vermek isterim.
Birazdan ifade edeceğim ayetlerle Kuran köleliği kaldırmıştır. Fakat toplumdaki mevcut köleler için de hem onlara nasıl davranılması gerektiğini hem de azat edilmelerini emretmiştir.
Kuran köleliği kaldırmıştır. Nasıl mı?
Sevgili arkadaşlar, kölelik düzeni gökten zembille inmedi değil mi? Bunun iki önemli kaynağı vardı. Bunlar:
1- Savaş ganimeti ya da çeşitli şekillerle esir edilenler
2- Tepecilere/kodamanlara faizle borçlananlar(Borcu olanların ya kendisi ya eşleri ya da kızları köle ediliyordu)
Peki Kuran ne yaptı?
- Muhammed sûresinin 4. ayetinde savaş esirlerinin karşılıksız ya da bir karşılık yoluyla azat edilmesi gerektiğini ifade etti. Bu sayede en önemli köle kaynağı kurutulmuş oldu. Artık savaş esirleri köle yapılamazdı. Bu Kuranî emirdir.
Peki bu Kurani emrin, Hz. Muhammed'in (S.A.V) hayatında bir örnekliği var mı? Elbette var. Pek çok alime göre İslam savaş hukukunun temellerinin atıldığı Bedir Savaşında Hz. Muhammed esir edilen müşrik askerlerini, okuma - yazma öğretmeleri karşılığında azat etmiştir. Dolayısıyla hem Kuran'da hem de Hz. Muhammed'in hayatında en önemli köle kaynağının kurutulduğunu görüyoruz.
Diğer önemli köle kaynağı borçlarından dolayı kendisi, eşi ya da evlatları köle edilenler idi. Peki Kuran ne yaptı?
- Tepeciliği ve faizi yasakladı. Hatta tepeciliği ve faizi sürdürenlerin ''Allah'a ve elçisine savaş açmış gibi'' olduğunu Bakara sûresinin 279. ayetinde ifade etti. Tepeciliğe karşı kesin bir ayetle yetinmeyip ihtiyaçtan fazla malın infâkını(2/219), zekâtı, paylaşmayı ve dayanışmayı emrederek sosyoekonomik düzeltmelere gitti. (Bu sosyoekonomik düzeltmelerle ilgili detaylı bilgi için 2/219, 36/47, 51/19,16/71, 59/7-9, 107/1-7 gibi ayetlere göz atılabilir.)
İşte yukarıda anlattığım şekilde Kuran, iki önemli köle kaynağını kurutarak köle edinme yollarını kapattı. Hal böyleyken İslâm için nasıl köleliği kaldırmadı denilebilir? Yukarıda da ifade ettiğim gibi köle, gökten zembille inmiyor. Bunun bir kaynağı vardı ve Kuran o kaynağı kurutmuştur.
Peki mevcut köleler için Kuran ne önermiştir?
''Bilir misin nedir zor olan?
- Bir köleyi özgürlüğüne kavuşturmak
- Zor zamanda paylaşmak
- Öksüzlerin başını okşamak
- Düşmüşün elinden tutmak'' (Beled Suresi 12 ile 16. ayetler arası)
Görüldüğü üzere Beled suresinde köle azat edilmesini övmüş, Nisa suresinin 92. ve Maide suresinin 89. ayetlerinde de bazı günahların kefareti olarak köle azat edilmesini emretmiştir.
Peki Müslüman olmayanlar ve onların köleleri ne olacak?
Kuran, buna da çözüm bulmuştur. Tevbe suresi ile zekattan, köleler için pay ayrılmıştır. Nasıl yani? Köleler, para karşılığı sahiplerinden kendilerini azat edebiliyorlardı. İşte Kuran bu köleler için de zekattan pay ayırarak onların da özgürleşmesini sağlamıştır. Bu sayede Kuran hem köle edinme kaynaklarını kurutmuştur hem de toplumda mevcut kölelerin azat edilmesini emretmiştir.
Allah'ın selamı, rahmeti ve mağfireti üzerinize olsun.