Mors Alfabesi, tüm harflerin, rakamların ve noktalama işaretlerinin elektrik sinyali kullanılarak Farklı nokta ve çizgi grupları şeklinde ifade edilmesini sağlayan bir iletişim sistemidir. Telgraf haberleşmesi için tasarlanan sistem daha sonraları çeşitli ışık kaynaklarını ya da vuruş seslerini kullanarak gerçekleştirilen haberleşme yöntemleri için de kullanılmıştı. Örneğin denizdeki gemiler yanlarında bulunan gaz lambalarını, fenerleri açıp kapatarak, nokta ve çizgilerle ifade edilen Mors Kodu karakterlerini kullanıyorlardı. Ordu birlikleri ise kendi aralarında sessiz bir şekilde haberleşmek için el işaretleri, vuruşlar yapma ya da göz işaretleri yoluyla mors kodlarını kullanmışlardı. 1830’lardan sonra kullanılmaya başlayan Mors Alfabesi, bir asırdan uzun bir süre boyunca çok önemli vazifeleri yerine getiren bir sistem olmuştur.
Mors Alfabesinin Tarihçesi
Mors Alfabesi adını kendisini tasarlayan Samuel Morse’dan almıştır. Harfleri karşı tarafa iletmek için elektrik sinyallerini kullanmayı düşünen Samuel Morse, bu fikri 1832 yılında telgraf ile ilgilenmeye başladıktan sonra hayata geçirmişti. Asistanı Alfred Veil ile çalışmalarını sürdüren Samuel Morse, orijinal mors kodunu kısa ve uzun sinyallerin oluşturdukları farklı kombinasyonların bir sayıya karşılık gelmesini sağlayacak şekilde tasarlamıştı. Bu sistemde her sayı da bir harfe karşılık gelmekteydi.
İlk tasarlanan mors kodunun kullanımı zordu. Asistanı Alfred Veil’in önerdiği ve bu sisteme dayanan diğer bir sistemin daha basit bir şekilde kullanılabildiğine ikna olan Samuel Morse, kısa ve uzun sinyallerin yanı sıra duraksamaların da bulunduğu bu sistemin daha kolay ve kullanışlı bir sistem olduğunu kabul etti. İşte daha sonra ve günümüzde Amerikan Mors Kodu olarak anılan sistem bu sistemdir. Uygulamada her ikisi de mors kodu olarak adlandırılan Amerikan Mors Kodu ve araları görmezden gelerek kısa ve uzun sinyallere göre çalışan Uluslararası Mors Alfabesi vardır. Amerikan Mors Alfabesi genellikle telgraf haberleşmesinde kullanılırken, Uluslararası Mors Kodu farklı alanlarda da kullanılmıştır.
1832 yılında başlayan çalışmalar 1835 yılında tamamlanmıştı. Samuel Morse tarafından icat edilen ve Asistanı Alfred Veil’in yardımlarıyla geliştirilen Mors Alfabesi, 1837 yılında kullanılmaya başladı. Morse Kodu için patent başvurusu ise 1840 senesinde yapılmıştı. İlk elektrikli telgraf hattı 1843 yılında Washington, D.C. ile Baltimore, Maryland arasında kuruldu. 60 kilometre uzunluğunda olan bu hat, 24 Mayıs 1844 tarihinde İncil’den bir cümleyi karşı tarafa iletme amacıyla kullanıldı. Sonrasında ise başkanlık seçimiyle ilgili haberler bu hat kullanılarak iletildi.
Bu gelişme uluslararası alanda da büyük ilgi topladı. Alman Friedrich Clemens Gerke tarafından 1848 yılında geliştirilen Modern Uluslararası Mors Kodu, ilk kez Almanya’daki Hamburg ile Cuxhaven şehirleri arasında kullanıldı. 1865 yılına kadar yapılan bir takım ufak değişikliklerle kullanılan bu sistem, aynı yıl Paris’te toplanan Uluslararası Telgraf Konferansı’nda Uluslararası Mors Kodu olarak benimsendi ve kabul edildi. Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) tarafından kabul edilmiş olan ve günümüzde de yürürlükte olan mors kodu budur.
Mors Alfabesi (Kodu) Nasıl Kullanılır?
Mors Alfabesinde yer alan her bir karakter yani harfler, rakamlar ve noktalama işaretleri, kısa ve uzun sinyaller (nokta ve çizgi) şeklinde ifade edilir. Sadece nokta ve çizgilerin kombinasyonundan oluşmasına rağmen, noktalama işaretlerinde 6 basamaklı ifadeler halini alan mors kodu bu şekilde 26=64 farklı karakteri karşılayabilen bir sistemdir. Örneğin tek bir kısa sinyal yani tek nokta (.) E harfini, bir kısa ve bir uzun sinyal yani bir nokta ve bir çizgi (.-) A harfini, iki uzun sinyal yani iki çizgi (–) M harfini ifade eder. Arada kullanılan sessizlikler ise harflerin aralarındaki (kısa sessizlik), kelimelerin aralarındaki (orta uzunluktaki sessizlik), cümlelerin aralarındaki (uzun sessizlik) boşlukları anlatmaktadır. Elektrik sinyallerini gönderen ve alan elektro mıknatıslı telgraf cihazları, teller vasıtasıyla taşınan elektrik akımını gönderme ve alma amacıyla kullanılıyordu. Daha sonraki dönemlerde kullanılmaya başlayan yarı otomatik ve tam otomatik cihazlar ise iletişim hızının artmasını sağlamıştı.
Mors kodları, özellikle icat edildiği tarihten sonraki 100-150 yıl boyunca uzun mesafeler arasındaki iletişimi sağlama amacıyla kullanıldı. Telgraf şirketlerinin mesajların uzunluğundan şikâyet etmeleri üzerine benimsenen ve 5 koddan oluşan kısaltmalar ise iletişimi daha kolay hale getirdi. Örneğin AYYLU şeklinde kodlanan mesaj şu anlama geliyordu: Mesaj düzgün anlaşılamadı, tekrar gönderin.
Işık kaynaklarını açıp kapatarak verilen sinyaller de karakterlerin mors kodundaki karşılıklarını gösterecek biçimde verilir. Özellikle 19.yüzyılda denizcilikte yararlanılan bu sistem deniz kazalarının önlenmesi gibi çok önemli konularda büyük yararlar sağlamıştı.
Kullanım açısından aynı şekilde yararlanılan mors kodları radyo sinyalleri şeklinde yayınlanarak da iletişimi sağlamıştır. Diğer radyo bazlı iletişim cihazlarından çok daha basit olan bir düzenekle, düşük bant genişliğinde kullanma avantajıyla, düşük frekanslı ve yüksek cızırtılı ortamlarda bile kullanılabilmektedir. Geçmişte özellikle savaş ortamlarında faydalanılan bu sistem, 2003 yılında Dünya Radyo İletişimcileri Konferansı’nda alınan kararla Uluslararası Mors Alfabesini bilme zorunluluğu kaldırılana kadar tüm radyo iletişimcileri tarafından bilinen ve kullanılan bir sistemdi. Amatör radyocular da telgraf şirketlerinin izledikleri yolu takip ederek sık kullandıkları mesajları kısaltmışlardı. Q kodları olarak bilinen bu kısaltmalar, radyo frekansı üzerinden yapılan haberleşmelerde hala kullanılmaktadır.
Yeterli tecrübeye sahip olan bir Mors operatörünün dakikada okuyabildiği kelime sayısı 40’ın üzerine çıkmaktadır. Yazılı mesajlaşmadan daha hızlı olduğu görülen Mors Alfabesi ile haberleşme yöntemi günümüzdeki bazı cep telefonu şirketlerinin de dikkatini çekmiştir. Bu cep telefonu şirketleri Mors Alfabesi ile uyumlu olan cep telefonu modelleri üretmektedirler.
Sonuç olarak 1800’lü yıllarda iletişimde büyük devrim yaratan Mors Alfabesi, farklı yöntemlerden faydalanan değişik gruplar tarafından günümüzde de kullanılmaya devam eden bir iletişim sistemidir. Günümüzde 19.yüzyılda olduğu kadar yaygın biçimde kullanılmasa da, önemini korumaya devam ettiği söylenebilir.