Meningokok menenjiti nedir?
Meningokok menenjiti, bakteri ile oluşan menenjitlerin en sık görülenlerinden biridir. Meningokok hastalığı sağlıklı olan insanlarda bile aniden uyarı vermeden ortaya çıkabilir. Meningokoksemi bildirilmesi zorunlu bir hastalıktır.
Meningokok menenjiti nasıl bulaşır?
Pek çok vaka çocuk ve genç erişkinden oluşur. Yatılı okullardaki çocuklar gibi birbiriyle yakın teması olan insan gruplarında hava yolu damlacığı ile bulaşır. Herkes meningokok hastalığına yakalanabilir. Ancak belirli risk gruplarında meningokok hastalığına yakalanma riski biraz daha yüksektir.
Bunlar;
- Bir yaşından küçük bebekler
- 16-23 yaş arasındaki ergenler ve genç erişkinler
- Bağışıklık sistemini etkileyen bazı hastalıkları olanlar veya ilaç kullananlar
- N. meningititis izolatlarıyla rutin çalışma yapan mikrobiyologlar
- Toplumda salgın olması nedeniyle risk altında olan insanlar.
Meningokok menenjiti belirtileri
Meningokok menenjitli çocuk ya da erişkin kendini çok hasta hisseder. Bazı belirtileri önemli olmasına rağmen, hastalığın birçok belirtisi vardır. Birçok hastada bu belirtilerin birkaçı görülebilir veya çok nadir olarak tüm belirtiler görülebilir. Meningokok belirtileri hastanın yaşına göre de bazı farklılıklar gösterebilir.
Bebeklerde ve küçük çocuklarda meningokok menenjiti belirtileri:
- Ateş
- Yemeğe karşı ilgisizlik
- Huzursuzluk, sinirlilik
- Aşırı yorgunluk veya güçsüzlük
- Kucağa alındığında huzursuz olma
- Kusma ve/veya ishal
- Işığa karşı hassasiyet
- Uyuşukluk
- Kas kasılmaları veya kas seğirmesi
- Toplu iğne başı büyüklüğünde kırmızı-mor renkli döküntüler (meningokok döküntüsü) veya morluklar. Bunlar gibi belirtiler, meningokok menenjitli bebeklerde veya çocuklarda görülebilen belirtiler olarak sayılabilir.
Not: Küçük çocuklar belirtilerden şikayet edemezler veya bunu gösteremezler. Bu nedenle ateş, ciltte solgunluk veya lekeler, uyuşukluk (boş bakma), hareketsizlik, uyanamama, beslenmede yetersizlik veya beslenmek istememe, kusma, ishal, döküntü gibi belirtiler önemsenmelidir.
Daha büyük çocuklarda ve yetişkinlerde meningokok menenjiti belirtileri:
- Baş ağrısı
- Işığa karşı hassasiyet (fazla ışıktan rahatsız olma)
- Kusma ve/veya ishal
- Ense sertliği/ağrısı
- Sırt ağrısı
- Eklem ve kas ağrıları
- Genel kırıklık
- İştahsızlık
- Uyuşukluk, bilinç bulanıklığı
- Kırmızı-mor renkli toplu iğne başı büyüklüğünde döküntü veya morluklar. Bunlar gibi belirtiler, meningokok menenjitli büyük çocuklarda ve yetişkinlerde görülebilen belirtiler arasında sayılabilir.
Meningokok menenjiti tedavisi
Meningokok menenjitinden şüphelenilen hastanın hemen hastaneye yatırılarak antibiyotik tedavisine başlanır. Erken tedavi ölümü ve kalabilecek hasarların ortaya çıkmasını önlemektedir.
Meningokok döküntüsü nedir?
Meningokok menejiti ve meningokok septisemisi olanların hemen hemen yarısında görülen döküntüdür. Küçük lekeler halinde başlayıp, birleşerek çürük görüntüsü verirler. Meningokok enfeksiyonu ile oluşan döküntü baskı uygulandığında solmaz.
Meningokoksemi nedir?
Meningokoksemi: Meningokoksemi, Nisseria meningitidis’in neden olduğu ateş, peteşi, purpura ve hemodinamik instabiliteyle seyir gösteren bakteriyemi ve sepsis sendromudur. Nadir bir hastalık olmakla birlikte çok ağır seyredebilmesi ve ağırlıklı olarak çocukları etkilemesi nedeniyle büyük önem taşımaktadır. Günümüzde onca teknolojik gelişmeye rağmen hastaların % 10’u kaybedilmekte ve %10-20’sinde de işitme kaybı, ekstremite amputasyonu gibi ciddi kalıcı sakatlıklar oluşabilmektedir.
Meningokoksemi belirtileri: Meningokal hastalığı klinik göstergeleri genellikle değişkendir. Ateş, baş ağrısı, ense sertliği, bulantı, kusma, kas kasılmaları, kas seğirmeleri gibi belirtiler bulunabilir. Meningokoksemi hastalığa özgü olmayan grip benzeri bulgularla aniden ortaya çıkabilir. Döküntü biraz daha geç ortaya çıkar ve başlangıçta karakteristik değildir. Çoğunlukla pek çok enfeksiyon kaynaklı hastalıkta görülebilen döküntü şeklinde olabilir. Klasik purpurik döküntü peteşi gibi başlayabilir, ancak sıklıkla eritematöz maküler döküntünün ilerlemesiyle meydana gelir. Meningokoksemide purpura tromboemboliye benzeyebilir. Hastalığa bağlı olarak ekstremitelerde nekroz ve kangrene yol açacak şekilde pıhtı oluşabilir.
Meningokoksemi tedavisi: Meningokokal hastalıkta tek gerçek tedavi antibiyotik tedavisidir. Hastaya hastaneye yatırılarak hem hastalığın tedavisi, hem destek tedavisi hem de gerekli incelemeler yapılır. Menigokal hastalığın destek tedavisinde tüm sepsis olgularında olduğu gibi öncelikle hastanın havayolu, solunumu ve dolaşımı değerlendirilerek bu yaşamsal bulguları güven altına alınır. Destek tedavisi; oksijenizasyonun düzenlenmesi, kardiyovasküler destek, asit baz ve metabolik bozuklukların düzeltilmesi, hematolojik destek tedavileri, renal destek tedavileri, nütrisyonel destek, yeni tedavi yöntemleri gibi tedavileri içerir.
Meningokok menenjiti komplikasyonları
Meningokok menenjiti hemen tedavi edilmezse hayatı tehdit eden meningokoksemiye ilerler. Bu nedenle hastalığın zamanında teşhis ve tedavisi son derece önemlidir. Buna rağmen hastalık tedavi edildiğinde bile her 100 hastadan %10-15’i kaybedilebilir. Hayatta kalan her 100 kişiden yaklaşık %10-20 sinde de işitme kaybı, beyin hasarı, böbrek hasarı, uzuv kayıpları, sinir sistemi sorunları, cilt greftlerinden kaynaklanan ciddi yara izleri gibi birçok komplikasyona neden olabilir.
Meningokok menenjit ve alınması gereken önlemler
Meningokok menenjit tanısı alan kişinin ve muhtemel temas öyküsü olan ev halkı, okul ya da yuva arkadaşlarının da yakın takip altına alınması gerekir. Temas öyküsü ve ateş şikayeti olan aile bireyleri ve diğer çocuklar detaylı tıbbi muayeneden geçirilir ve gereken durumlarda bunların da tedavisi başlanır.
Enfekte hasta ile yakın teması olan kişilere kemoprofilaksi uygulanması sadece bir kişide olan hastalığın yayılmasının önlenmesi açısından birincil kontrol yöntemini oluşturur. Kemoprofilaksinin, hastayla yakın temasta bulunanlara (ev halkı, okul ya da yuva arkadaşları ve hastanın ağız salgılarıyla doğrudan temas edenler [öpüşme, hastaya suni teneffüs, endotrakeal entübasyon yapanlar gibi] yakın temaslar söz konusuysa) en kısa zamanda (ideali birinci olgunun tanı almasından 24 saat içinde) başlanması önerilir. Kemoprofilaksi 14 günden sonra yapıldığında bir etkinliği kalmamaktadır.
Meningokok aşısı nedir ve aşı hastalıktan korur mu?
Polisakkarit meningokok aşıları uzun yıllardan beri birçok ülkede uygulanmaktadır. Son zamanlarda, konjüge menigokok aşıları da gelişmiş ülkelerde kullanılma girmiştir. Konjüge meningokok C aşısı ile önce İngiltere’de sonra bazı Avrupa ülkelerinde kitlesel aşılama yapılmış ve meningokok C menenjiti görülme sıklığında önemli düşüş sağlandığı bildirilmiştir. ABD’de tetravalan konjüge meningokok aşısı 2005’de lisans almış ve aşı şemasına girmiştir.
Polisakkarit aşılar:
Nisseria meningitidis’in kapsüler polisakkarididir.
- İki yaş altında yeterli bağışıklık yanıtı oluşturmazlar.
- Bağışıklık belleği oluşturmazlar.
- Koruma süresi kısadır (5 yaşından küçük çocuklarda 1-3 yıl, adolesanlarda ve erişkinlerde 3-5 yıl sürer).
- Pekiştirme etkisi yoktur.
- Taşıyıcılığı önlemezler.
- Toplumsal bağışıklık sağlamazlar.
- Liyofilizedirler, deri altına uygulanırlar.
- Farklı bir anatomik bölgeden uygulanmak üzere diğer aşılar ile eş zamanlı olarak uygulanabilir.
- Polisakkarid aşıların istenmeyen etkileri azdır (sık görülen istenmeyen etkileri arasında bölgesel ağrı, irritasyon, baş ağrısı ve yorgunluk, adolesanların %2-5’inde ateş sayılabilir).
Konjüge aşılar:
Kapsüler polisakkarit yüksek immünojenitesi olan bir proteine bağlıdır. Taşıyıcı protein; difteri, tetanoz toksoidi, difteri çapraz reaktif meteryali (CRM 197).
- Tüm yaş gruplarına immünojenik ve güvenli olduğu bilinmektedir.
- Antikor niteliği polisakkarit aşıya göre daha yüksektir.
- Nazofaringeal taşıyıcılığı azaltır.
- Sıvı tek dozluk ampüllerde, kas içine uygulanır.
- Toplumsal bağışıklık sağlar (toplumsal bağışıklık için taşıyıcılık oranlarının düşürülmesi gerekir, taşıyıcılığın azalması için de aşılama oranlarının yüksek olması gerekmektedir).
Ergenlerde uygulandığında istenmeyen etkileri polisakkarit aşıdan fazla değildir. İstenmeyen etkiler arasında guillian Barre sendromu bildirilmiştir.
Meningokok aşı takvimi nedir?
- Ergenlerde meningokok enfeksiyonları için riskli yaşlar 15-25 yaş grubu olarak kabul edilir.
- Aşıya karşı oluşan antikor düzeylerinin 5 yıl koruyucu kaldığı gösterilmiştir.
- Bu gerekçelerle aşılama 11-12 yaşlarda bir doz, 16. yaşta pekiştirme dozu verilmesi önerilmektedir.
- 15-16 yaşlarda tek doz aşının koruyucu olabileceğini gösteren çalışmalar da vardır, ancak iki doz aşılamada oluşan antikor düzeyleri daha yüksektir.
- İlk aşılama 16. yaştan sonra pekiştirme gerekmez.
- 21 yaştan büyüklere rutin uygulama gerekmez.
- Konjuge meningokok aşısının ergenlikte uygulanan Tdap ya da HPV aşılarıyla birlikte ayrı yerlerden uygulandığında yeterince immünojenik olduğu gösterilmiştir.