B12 vitamini, vücudun düzgün bir şekilde işlemesini sağlayan en önemli besin maddelerinden biridir. İnsan vücudu B12 vitaminini kendi başına üretemez. Bu nedenle bu vitamin sadece beslenme yoluyla alınabilir. B12 vitamini, DNA ve kırmızı kan hücresi üretiminde hayati bir önem taşır ve bir yandan da sinir sistemini destekler.
B12 eksikliğinin belirtileri, kırmızı kan hücrelerinin azalması nedeniyle ortaya çıkar. Vücudun, tüm organlara yeterli oksijeni ulaştırabilmesi için bu kan hücrelerine ihtiyacı vardır. Böylece tüm organlar sağlıklı bir biçimde çalışır.
B12 vitamini eksikliği, diğer eksikliklerle benzer belirtiler gösterir. Bundan dolayı insanlar bunun farkına varamayabilirler. Tüm belirtilerin genel olarak farkında olabilmek, tedavi olmayı ve doktora danışmayı kolaylaştıracaktır.
1. Solgun Cilt
B12 eksikliği olan kişiler genellikle solgun görünürler veya tenlerinde ve gözlerinin beyaz kısımlarında hafifçe sarıya çalan bir ton mevcuttur. Bunun sebebi, B12 eksikliği dolayısıyla vücudun yeteri kadar kırmızı kan hücresi üretememesidir (1).
B12 vitamini, kırmızı kan hücrelerinin üretilmesi için ihtiyaç duyulan DNA’nın inşasında kilit bir role sahiptir. Bu vitamin olmadan, hücre inşaları yarım kalır ve hücreler bölünemez. Bu da, megaloblastik anemi adı verilen bir kansızlığa neden olur (2).
Bu anemi türü, kırmızı kan hücrelerini zayıflatır. Bu sebeple vücut bu hücreleri daha hızlı parçalar. Kırmızı kan hücreleri karaciğerde parçalandığında bilirubin adında bir madde salgılanır. Bilirubin, kahverengiye çalan ve cilde, tuhaf sarımsı rengi veren maddedir (3, 4).
Ayrıca, megaloblastik anemide üretilen kan hücreleri kırılgan oldukları kadar büyüktürler. Bu hücreler, boyutları dolayısıyla kemik iliğinden geçemezler ve vücuttaki kan dolaşımına düzgün bir şekilde katılamazlar. Sonuç olarak, vücutta yeterli miktarda kırmızı kan hücresi dolaşmadığından dolayı cilt, olduğundan daha solgun görünür.
2. Güçsüzlük ve Yorgunluk
Güçsüzlük ve yorgunluk, B12 eksikliğinin yaygın belirtilerindendir. Vücudun tamamına oksijen taşıyan kırmızı kan hücreleri, B12 eksikliği nedeniyle üretilemediği için bu durum meydana gelir.
Bunun bir sonucu olarak, vücut hücrelerine yeterli oksijen taşınamaz ve kişi kendini güçsüz ve yorgun hisseder.
Yaşlılarda bu tip kansızlık, pernisyöz anemi adı verilen oto-immün bir hastalık olarak kendini gösterir.
Pernisyöz anemisi olan kişiler, intrinsik faktör adı verilen önemli bir proteini yeteri kadar üretemezler.
İntrinsik faktör, B12 eksikliğini önlemede önemli bir rol oynar. Bu protein türü, bağırsaklardaki B12 vitamini ile bağ oluşturmakta ve vücudun B12 vitaminini almasını sağlamaktadır (5).
3. Karıncalanma ve Uyuşma
Uzun süren B12 eksikliğinin en ciddi etkisi sinir hasarıdır. Bu, genellikle zaman içinde oluşur. B12 vitamini, miyelin adı verilen yağlı bir maddenin metabolizma tarafından açığa çıkarılmasını sağlar. Miyelin, sinirleri çevreleyerek onları korur ve yalıtır (6).
Yeterli B12 vitamini olmadığında miyelin başka şekillerde üretilir ve sinir sistemi bu yüzden düzgün işleyemez.
Bu gerçekleştiğinde en yaygın belirti parestezi oluşumudur. Yani, ellerde ve ayaklarda iğnelenmeye benzer bir karıncalanma veya uyuşma yaşanmasıdır.
B12 eksikliğiyle bağdaştırılan nörolojik belirtiler genellikle kansızlıkla birlikte ortaya çıkar. Fakat bir araştırmada, insanların %28’inde, hiç kansızlık belirtisi göstermemelerine rağmen B12 eksikliğine bağlı nörolojik belirtiler görülmüştür (7).
Bununla birlikte, bu tip karıncalanma ve uyuşmaların birçok sebebi olabilir. Bu nedenle bu belirti tek başına B12 eksikliği belirtisi olarak sayılamaz.
4. Hareket Kabiliyetinde Azalma
Eğer tedavi edilmezse, B12 eksikliği nedeniyle sinir sisteminde oluşan hasar kişinin yürüme ve hareket etme şeklini değiştirebilir. Bu durum, denge ve koordinasyonu etkileyerek yere düşme riskini artırır.
Bu belirti genellikle yaşlılardaki tanısı konulmamış B12 eksikliğinde görülür. Çünkü 60 yaşını geçen insanlarda B12 eksikliği oluşma riski daha fazladır. Fakat bu yaş grubunda oluşabilecek eksiklikleri önlemek veya tedavi etmek hareket kabiliyetini artırabilir (8, 9, 10).
Bu belirti gençlerde görülüyorsa, bu durum B12 eksikliğinin çok şiddetli bir hale geldiğini gösterir. Hareket kabiliyetinin azalması, bazen kaslarda güçsüzlük ve reflekslerde azalma ile de kendini gösterebilir.
5. Dil İltihabı ve Ağız Ülseri
Bu belirti, kan hücreleri vasıtasıyla dile yeterli oksijen taşınamadığından dolayı görülür. Eğer dil iltihabınız varsa, dilinizin renginde ve şeklinde değişiklikler meydana gelir. Diliniz kırmızı ve şişkin bir hale gelebilir ve ağrı hissedebilirsiniz.
Bu iltihaplanma aynı zamanda dilin normalden daha pürüzsüz görünmesine neden olur. Çünkü dilin üstünde minik noktacıklar olarak bulunan tat alma tomurcukları yok olurlar. Can yakıcı olduğundan dolayı dil iltihabı yemek yeme ve konuşma alışkanlıklarını da değiştirebilir.
Buna ek olarak, B12 eksikliği olan bazı insanlar, ağız ülseri gibi başka oral belirtiler de yaşayabilirler. Ağız ülserinin belirtileri, dilde iğnelenme ve karıncalanma veya ağızda genel olarak yanma ve kaşıntıdır (13, 14).
6. Nefes Darlığı ve Baş Dönmesi
Eğer B12 eksikliği nedeniyle kansızlık yaşıyorsanız, özellikle de kendinizi çok yorduğunuz zamanlarda nefes darlığı hissedebilir ve baş dönmeleri yaşayabilirsiniz. Bunun nedeni, kırmızı kan hücrelerinin vücuda yeterli oksijeni dağıtamamasıdır.
Fakat bu belirtilerin başka birçok nedeni de olabilir. Daha önce yaşamadığınız şekilde nefesiniz daralıyorsa, bunun nedenini öğrenmek için öncelikle doktorunuza başvurmalısınız.
7. Görme Bozuklukları
B12 eksikliğinin belirtilerinden biri de bulanık görmek veya yeteri kadar iyi görememektir.
Bu belirti, tedavi edilmeyen B12 eksikliği nedeniyle zarar gören sinir hücrelerinin bu hasarı gözdeki görme sinirlerine taşımasıyla gerçekleşir (15).
Bu hasar, gözden beyne giden sinirsel sinyalleri sabote eder ve görme kabiliyetini düşürür. Bu durum optik nöropati olarak da bilinmektedir.
8. Ruh Halinde Dengesizlikler
B12 eksikliği olan insanlar, ruh hallerinin sık sık dengesizleştiğini söylerler. B12’nin vücutta düşük olması, depresyon ve demans gibi ruh haliyle veya beyinle ilgili bozukluklarla bağlantılıdır (18, 19).
Bu teoriye göre vücutta B12 azaldıkça homosistein yükselir. Bu durum da beyin dokusunda hasara neden olarak beyinden vücuda dağılan sinyalleri etkiler. Sonuç olarak da ruh halinde ani değişimlere neden olur.
Depresyon gibi ruh halinde yaşanan değişikliklerin ve demans gibi durumların birçok nedeni olabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Bu nedenle, bu durumlar oluştuğunda hemen B12 takviyesi uygulanmayabilir (26, 27).
Eğer B12 eksikliğiniz varsa, takviye kullanmak ruh halinizi düzeltebilir. Fakat B12 takviyeleri depresyon veya demans tedavisinde muadil ilaçlar olarak kullanılmamalıdır. Bu sebeple öncelikle doktora danışılmalıdır.
9. Yüksek Vücut Sıcaklığı
B12 eksikliğinin nadir fakat normal belirtilerinden biri de yüksek vücut sıcaklığıdır.
Bunun neden oluştuğu henüz net değildir. Fakat bazı doktorlar B12 takviyesi kullanımından sonra vücut sıcaklığının normale döndüğünü rapor etmiştir (28).
10. Mide Bulantısı, Kusma ve İshal
B12 eksikliği sindirim sistemini etkileyebilir.
Kırmızı kan hücrelerinin az olması, bağırsaklara yeterli oksijenin ulaşamadığı anlamına gelir. Yetersiz oksijen kişinin hem hasta hissetmesine hem de gerçekten hasta olmasına neden olabilir.
B12 Eksikliği Nasıl Giderilir?
B12 eksikliğini giderebilmek için B12 içeren gıdaları düzenli olarak tüketmeniz gerekir. Sıradan bir yetişkin günlük 2,4 mikrogram B12 vitaminine ihtiyaç duyar.
Kırmızı et, yumurta, süt ürünleri ve balık gibi besinlerden B12 vitamini karşılanabilir. Fakat hayvansal ürünler tüketmiyorsanız, tahıllar, bitkisel sütler, ekmek ve besin mayası gibi gıdaları da beslenmenize ekleyebilirsiniz.
Alternatif olarak B12 takviyesi de alabilirsiniz. Ancak bunu yapmadan önce doktorunuza danışmalısınız.