Atatürk'ün takdirini kazanan Sovyet pilot
Fuad Safarov, Moskova
Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün ricası üzerine Moskova'dan gönderilen iki ünlü Sovyet pilotundan biri olan Mihail Romanov'un (1912-1944) trajik şekilde son bulan ilginç bir öyküsü var.
1930'lı yılların başlarında Atatürk, Türk pilotlarının eğitimi için Sovyetler'den yardım talebinde bulundu. Bunun üzerine Moskova'dan onay alan dönemin Sovyetler Birliği Ankara Büyükelçisi Lev Karahan, Türkiye'ye en iyi pilot eğitmenlerinin gönderilmesini organize etti ve bu iş birliği kapsamında Romanov'la (manşet fotoğrafında sağdan ikinci) Sergey Anohin Türkiye'ye gönderildi.
Konuyla ilgili olarak Rusya'nın İstanbul Başkonsolosluğu resmi sosyal medya sayfasında şu bilgiler veriliyor:
"Nisan 1935’te Mustafa Kemal Atatürk’ün ricası ile Türkiye’ye planör ve paraşüt sporunun uçuş öğretmenleri geldi. Sovyet tarafı Türkiye’ye 5 planör, U-2 uçağı ve ekipman hediye etti. Sovyet pilotları S. M. Anohin ve M. F. Romanov 3 ay içerisinde 200 planörcü yetiştirdi. İlk Türk kadın pilot Sabiha Gökçen de SSCB’de staj gördü. 1934 yılının Nisan-Mayıs aylarında SSCB’de bulunan Türk pilotları, birkaç uçak takımının içerisinde 1 Mayıs törenindeki gösterilere katıldılar. Türk paraşütçü Fatma, pilot Romanov ile evlendi. Daha sonra o, kocasıyla birlikte SSCB’ye gitti ve Moskova Radyosu’nun Türkçe Bölümü’nde görev yaptı."
Türk Hava Kuvvetleri emekli subayı, Türk havacılığı tarihi araştırmacısı Mustafa Kılıç da, Türk Hava Kurumu Başkanı Fuat Bulca’nın yönetimindeki 25 Mayıs 1935 tarihli Genel Merkez Kurulu raporundan bir bölümü şöyle paylaşıyor:
"… Türkkuşu’nun kurulmasında ödenemez yardımları dokunan Sovyet Büyükelçisi Karahan’ın kılavuzluğu ile komşu ülkeden Bay Sergei Anohin ve Bay Misha Romanov öğretmen olarak çağrılmış. Bu kıymetli unsurlar memleketimize gelirken Sovyet hükümetinin çok nezaketli bir hatır hoşluğu olarak Türkkuşu’na armağan etmiş olduğu 5 (beş) planörü de birlikte getirmiştir. (Bir başka kaynağa göre planörlere ilaveten 3 (üç) adet eğitim uçağı da gönderilmişti.)"
Kılıç, Atatürk’ün 3 Mayıs 1935 Türkkuşu açılış konuşmasının bir bölümünde, "… Bu ödevimizi başarmada, bizlerden değerli yardımlarını esirgemeyen, dostumuz Rus Sovyet Cumhuriyetine ve onun Sayın Büyükelçisi Bay Karahan’a önünüzde açıkça teşekkür etmekten kıvanç duyarım” dediğini aktarıyor. Atatürk aynı etkinlikte her iki Sovyet pilotunu takdir ederek şükranlarını sunuyor.
1938 yılında Türk eşi Fatma ile Sovyetler'e dönen Romanov, havacılık görevine devam ediyor. İkinci Dünya Savaşı sırasında Romanov ve ekip arkadaşlarına, Nazilerin bulunduğu bölgelerdeki orman alanlarında savaşan Sovyet gerillalarına malzeme taşıma görevi veriliyor. Bu, Sovyet gizli servisi NKVD'nin gizli misyonlarından biriydi.
Rus tarihi kaynaklara göre, savaşın ilk günlerinde bu misyon için görevlendirilen planör uçaklar kapasite bakımından yetersiz kalıyordu. Planörler gerillalara ulaşıyor ama dönemiyor, bu nedenle ele geçmemesi için yerinde yakılıyordu. Bunun üzerine dönemin Sovyet lideri Josef Stalin, Havacılık Endüstrisi Halk Komiseri A. Şahurin'e, "Planörün dönebilmesi için bir tür motor koymak mümkün mü" diye sordu.
Bunun üzerine geliştirilen iki motorlu planör uçuşun denemesi Anohin ve Romanov tarafından yapıldı.
Vladimir Kazakov'un 1988 yılında yazdığı "Savaşın Hava Bağlantıları" adlı kitabında Romanov'un yeni motorlu planörü tanıtması da anlatılıyor. Test uçuşunun ardından planör pilotları, "Mişa, (Mihail'in küçültülmüşü) yeni planör nasıl?" diye soruyunca Romanov kurnazca bir gülümsemeyle, "Saray!" diye cevap veriyor. Rusçada "saray" bir çeşit baraka anlamına geldiği için pilotlar bu yanıta anlam veremiyor ve şaşırıyor. Bunun Romanov, "Ben Türkçedeki sarayı kastettim yani bu planör düzen ve oynaklık açısından tam bir saray" diye açıklama yapmak zorunda kalıyor.
Bu başarılı denemelerin ardından Romanov, savaş yıllarında planörle gerillalara malzemeler taşımak misyonuna devam etti. Moskova yakınlarındaki Medvejye Ozera (Ayı Gölü) köyünde bir uçak poligonunda görevli olan ünlü pilot, burada deneme uçuşları yaptı. 1944 yılındaki bir deneme uçuşu sırasında 32 yaşında hayatını kaybetti. Sovyetler'in en önemi madalyalarından Kızıl Yıldız Nişanı ile ödüllendirildi. Eşi Fatma Romanova ise Türkiye'ye dönmek istemesine rağmen kendisine izin verilmedi. Bunun üzerine Moskova Radyosu'nun Türkçe Bölümü'nde spikerlik yapmaya başlayan Fatma Romanova, 2005 yılında hayatını kaybetti.