Profesyonel müzisyenlerin beyinleri, derin öğrenme ve performans işlevlerine uygundur. Bu beyin yapısı müzisyenleri distoni adı verilen bir hareket bozukluğu hastalığı riskiyle karşılaştırır.
Sinirbilimci Joaquin Farias, gençliğinde profesyonel bir müzisyen olarak eğitim aldı. Klavsen, flüt ve piyano çaIdı. 21 yaşındayken bir şeyler oldu ve parmaklarının kontrolünü yitiriyormuş gibi hissetmeye başladı.
“Sanki parmaklarımı suyun altında hareket ettiriyormuşum gibi hissediyordum.” diyor. Kasları donar ve artık enstrümanlarını doğru parmak dokunuşlarıyla çaIamazdı.
Farias, distoni rahatsızlığına yakalandı. Müzisyenin odak distonisi olarak da bilinen bozukluk, genellikle profesyonel bir müzisyenin kariyerinin sona ermesine neden olur. Farias’a tedavisinin mümkün olmadığı söylediler. Ama o bu olasılığı kabul etmek istemedi, tedavisini deneme yanılma yoluyla kendi kendine yönetti.
Sonunda hareketini kısıtlayan durumun üstesinden geldi. Başarısını hem entelektüel hem de yaratıcı arayışlarına borçludur. Nöropsikoloji eğitimine ve biyomekanik çalışmalarını müzik eğitiminden edindiği bilgilerle birleştirdi. Farias,“Müzisyenlerin beyin hakkında çok şey bildiklerini düşünüyorum, ancak onlar ne bildiklerinin farkında değiller.” diyor.
Kendini İyileştiren Müzisyen
Farias, “Sürecin kasla ilgili olmadığını beynimle bir ilgisi olduğunu erken anladım” diyor. Örneğin; müzisyenler sol eli çalıştırırsanız sağ elin geliştiğini ve yeni bir müzik parçasını yavaşça çaImanın onu akıcı bir şekilde öğrenmek için gerekli olduğunu bilir. (İyileşmesine yardımcı olmak için kullandığı her iki strateji.) Baskı, hız ve zamanlama üzerindeki kontrolü iyileştirmek için egzersizler geliştirdi.
Yerçekiminin etkisini azaltmak için bir havuzda hareket etmeyi denedi ve derinlik algısını keşfetmek için kil modelleme yaptı. Ayrıca, alışılmış tepkilere meydan okumak için gözleri bağlı ve farklı müzikal klavyeye geriye doğru dokunma hareketleri yaptı. Farias hemen iyileşmeyi fark etti ve iki yıl sonra, kaybettiği işlevini de tamamen geri kazandı.
Bu tekniklerden bazıları daha sonra diğerleri tarafından destek aldı. Örneğin; Japonya’daki Utsunomiya Üniversitesi’nden sinirbilimci Naotaka Sakai tarafından yapılan bir araştırma, distonili müzisyen hastanın bir parçayı çok yavaş uygulayarak normal veya normale yakın hareketlerini düzelttiğini gösterdi.
Spor hekimliği doktorası ile mezun olduktan sonra, Farias, diğer distoni hastalarının iyileşmesine yardımcı olmak için bir nöroplastisite eğitim programı geliştirdi. Onlara beyinlerini nasıl yeniden eğiteceklerini öğretmek için kendi stratejilerini gösterdi. Farias’ın hastalarının ifadelerine göre , bazıları birkaç dakika içinde kayıp işlevini yerine getiriyor. Diğerleri, haftalar, aylar veya bazı durumlarda yıllar içinde önemli iyileştirmelere yol açan evde uygulanan bir tedavi planı uyguluyor.
İşlev Bozukluğu, Tedavi ve Yeniden Öğrenme
San Francisco’daki California Üniversitesi’nden nörobilimci ve fizyoterapist Nancy Byl, Farias’ı hastaya duyarlı müdahaleler olarak tanımlıyor ve nöroplastik yeniden öğrenme stratejilerini nonetraktif oldukları ve yan etkisi olmadığı için önemli buluyor. Byl, disfonksiyonel hareketin öğrenilerek güçlendirilmesinin, müzisyenin fokal distonisinde, semptom üretmek için etkileşime geçen faktörlerin kombinasyonunda önemli bir temel faktör olduğuna inanmaktadır.
Bir müzik aleti çaImak, vücut p∂rçaIarının beyinde haritalanma şeklini değiştirir. Yetenekli el hareketlerinin tekrarlanarak uygulanması sırasında öğrenme için karmaşık duyusal ve motor talepleri oluşur.
Beyin bu talepleri karşılamak için kendini yeniden şekillendirir. Bu değişiklikler aynı zamanda profesyonel müzisyenlerin distoni yaşama riskini arttırır. Beyindeki el temsilleri genellikle iyi tanımlanmıştır. Müzik becerilerini geliştirmek ve sürdürmek için gerekenler gibi aşırı tekrarlayan hareketler, el haritalarının büyümesine ve elin farklı kısımlarının temsillerinin bozulmasına neden olur.
Nöroplastisit beynin kendini değiştirme konusundaki olağanüstü yeteneği “Kullan ya da kaybet” prensibini izler. Tekrar tekrar aktive edilen sinirsel ağlar güçlendirilir. Daha az kullanılanlar uykuda kalır. Disfonksiyonel hareketin tekrar tekrar pekiştirilmesi, anormal hareketin sinir yollarını güçlendirir.
Normal hareketi kontrol eden sinir yollarını zayıflatır. Bu nedenle distoni zamanla giderek kötüleşir. Müzisyenin fokal distonisi için nöropastik yeniden eğitim stratejisi, anormal harekete neden olan sinir yollarını atlayıp, normal hareketi kontrol edenleri güçlendiren sinir yollarını geliştirmek için çalışır. Terapistler bu stratejileri uygulamak için farklı araçlar kullanırlar.
Byl, neyin güçlendirildiğine bağlı olarak nöroplastik beyin değişikliklerinin iyi veya kötü olabileceğini açıklıyor. “Anormal hareketleri durdurmak zor bir mücadeledir.Hastalar, özellikle de müzisyenler, alıştırmaları ve performanslarını sonlandırma esnasında zorlanırlar. Geçici olarak iyileştirici stratejiler öğrenirler. “diyor.
Sakai ve meslektaşları;
Fokal distonili müzisyenlerin beyinlerindeki sinirsel aktivitenin farklı olduğunu keşfettiler. Alışılmış sinir yolları susturulduğunda uygun istemli hareketi sürdürme çabasında olduğunu gördüler. Farias, tüm dengeleme çabasının nedeninin distonik kaslarda ve ilişkili beyin bölgelerinde işlevsizlik olduğunu söylüyor. İyileşmeye yol açan beyin değişikliği, hastanın dengeleyici hareketlere hayır, uykuda olanlara evet dediği gün başlar.
Peki istemsiz şekillenen hareketi nasıl reddedersiniz? Bunun bir yolu hareketsizliktir. Müzisyenin distonisi, çaIınan enstrümana ve en sık kullanılan parmaklara bağlı olarak elin farklı kısımlarını etkiler. Kısıtlama terapisi, distonik olmayan parmakları hareketsiz hale getirerek ve distonik parmakla normal hareketleri uygulayarak normal hareketi teşvik eder.
Davranışsal sinirbilimci Edward Taub ve Birmingham’daki Alabama Üniversitesi’nden meslektaşları tarafından yapılan bir araştırma, distonili müzisyen hastaların bu tür bir terapiden sonra iyileştiğini gösterdi.
Bir dizi başka egzersizler ile işlevsiz hareketleri durdurur. Normal hareketin altında yatan sinir devrelerini güçlendirebiliriz. Byl ve meslektaşları; belirli görevleri uygulamanın, fiziksel fitnes ile ilgilenmenin ve duyu ile hareketi nasıl bütünleştireceğini yeniden öğrenmenin yararlı olduğunu gösterdi. Bunun nedeni kısmen öğrenmeye dayalı aktivitelerin ve fiziksel egzersizin, sinir sistemini yeniden şekillendirmeye yardımcı olan dopamin ve endorfinleri artırmasıdır.
Byl, zihinsel imgelemenin;
Bu tür bir eğitimin ilk aşamalarında normal hareketi geri kazanmak için çok önemli olduğunu söylüyor. “Davranışı normal olarak yerine getirme hafızasını kurtarmak esas adımdır. ” diyor. “‘Normal’ istemli motor kontrolünü hissetmenin ödülü, başarılı bir tekrar öğrenme adımı için çok önemlidir”. Spor psikoloğu Leslee Fisher ve Tennessee Üniversitesi’nden meslektaşları; normal hareketin yönlendirilmiş görüntüsünün distoni için etkili bir rehabilitasyon stratejisi olduğunu gösterdi.
Bir vücut parçasının normal hareketini hayal etmenin, o parçanın gerçek hareketinde yer alan ilgili beyin motor alanını etkinleştirdiği bilindiğinden, bu şaşırtıcı değildir. Mümkün olduğu kadar çok kaynak kullanın Farias’ın çalışması, farklı disiplinler arasındaki çapraz etkileşimin çarpıcı bir örneğidir.
Farklı alanlardan ilham almak, çeşitli etkilere açık fikirli olmanın karmaşık sorunlara yaratıcı çözümler üreteceğinin göstergesidir. “Aşırı uzmanlaşma sizin büyük resmi görmemenize neden olur.” diyor. “Karmaşık sorunları çözmek için olabildiğince çok kaynak kullanmaya çalışın. Hiç beklemediğiniz bir yerden fikir edinebilirsiniz. “
Zozan Tatar
Bunlar da ilginizi çekebilir
- Bilime Göre Nasıl Mutlu Olunur?
- Uğur Böceğinden Esinlenerek, Kompakt ve Hafif Bir Robotik Yapı Geliştirildi
- NASA Marstaki ilk depremin görüntülerini yayınladı