Leonard Cohen’in Ekim 2016’da yayınlanan son albümünün adı “You Want It Darker”. ABD başkanlık seçimlerinden bir gün önce, 7 Kasım’da öldü ve o zamandan beri, işler gerçekten çok karanlıklaştı.
Cohen teselli verecek biri değildi. Bir şarkı yazarı ve icracı olarak onun yeteneği, daha çok, insan durumunun bulmacalarına alaycı, açık yürekli bir bakış açısı sunarak, kasvetin ortasında yorum ve arkadaşlık sağlamaktı. “Hallelujah: Leonard Cohen, a Journey, a Song” buna göre, belki de Cohen’in kendisi dışında herhangi bir şey hakkında daha iyi hissetmenizi sağlamak için tasarlanmış bir film değil. Ama yine de bu cömert belgesel, hem sıkı hem de sıradan hayranlar için ve hatta Cohen’in en ünlü şarkısını onun yazdığının farkında olmadan sevenler için bile bir aydınlatma kaynağı olacak.
Bu, tabii ki düğünlerde ve cenazelerde, şarkı yarışması yapılan realite televizyon programlarında ve sayılamayacak kadar çok filmde duyabileceğiniz “Hallelujah”. Yönetmenler Daniel Geller ve Dayna Goldfine, şarkıcının arşiv görüntüleri ve bir haham ve bir Kanada hükümet yetkilisi de dahil olmak üzere muhtelif arkadaşlar ve hayranlarla röportajlarla dolu ihtiyatlı bir biyografisini şarkının hikayesi etrafında sarıyor.
Oldukça hikaye. “Hallelujah”ın tamamlanması yedi yıl kadar sürdü – Cohen’in kendi tahminleri değişiyordu. Cohen’i iyi tanıyan ve onunla sık sık röportaj yapan bir müzik gazetecisi olan Larry Sloman, herkesin bildiğinden başlayarak 180 kadar ayet olabileceğini tahmin ediyor. Şimdiye kadar hepimiz David’in çaldığı gizli akoru duyduk ve bu Rab’bi memnun etti.
Ancak “Hallelujah”, 1983 yılında kaydedilen ve geleceğin klasiği “Dance Me to the End of Love”ı da içeren “Various Positions” albümünü yayınlamayı reddeden Columbia Records yöneticilerini memnun etmedi. LP’nin yapımcılığını üstlenen ve 70’lerin başından beri Cohen’le birlikte çalışan John Lissauer, profesyonel beklentilerine verilen zarar göz önüne alındığında, plak şirketinin kararını dehşetle ve şaşırtıcı derecede iyi bir mizahla hatırlıyor. (“Çeşitli Pozisyonlar” sonunda küçük bir Amerikan etiketinde yayınlandı.)
O zamanlar, Cohen neredeyse 20 yıldır kayıt yapıyordu, ancak aynı zamanda müzikal geç olgunlaşan bir şeydi. Kendini Kanada edebiyat sahnesinde bir şair ve figür olarak kurarak şarkı yazarlığına döndüğünde 30 yaşındaydı. Yapımcılar, Montreal’in Westmount bölgesinde ayrıcalıklı bir şekilde yetiştirilmesine, Yahudi ve Zen Budist dini öğretilerine olan ilgisine ve bir Casanova olarak ününe dikkat çekerek, onun erken yaşamını ve kariyerini çiziyorlar. (Beşinci stüdyo albümünün adı “Death of a Ladies’ Man”dir.)
Kişisel konular çoğunlukla arka planda kalır. 70’lerin ortalarındaki partneri Suzanne Elrod’dan kısaca bahsediliyor – “Suzanne” şarkısının ilham kaynağının o olmadığını hatırladık – ve çocuklarına bir göz atılmış ama isimleri verilmemiş. Cohen’in Yunanistan’ın Hydra adasında birlikte yaşadığı fotoğrafçı Dominique Issermann, birlikte geçirdikleri zamanı sevgiyle anıyor. Ancak “Hallelujah”, Cohen’in özel hayatıyla, esas olarak çalışmaları için temalar önerdiği ölçüde ilgileniyor.
Bunlar -manevi, cinsel, varoluşsal, duygusal- ayrılabilirdi ama o, bu deneyim kategorilerinin karmaşıklığının izini sürmekte uzmanlaştı. Sloman, kimliği belirsiz bir eleştirmene atıfta bulunarak, Cohen’in en çok “kutsallık ve azgınlıkla” ilgilendiğini söylüyor.
“Hallelujah”, onun dini coşku ve cinsel özlemin büyük marşıdır. Bazı versiyonlar kutsalı vurgularken, diğerleri başka bir şairin “utanç kaybındaki ruhun bedeli” dediği şey üzerinde durur. “Aşktan öğrendiğim tek şey/Seni geride bırakan birine nasıl ateş edilir”: Bazı şarkıcılar bu repliği (ve bir mutfak sandalyesine bağlı olmakla ilgili olanı) atlarlar, ama aşkınlık sinizme galip gelse bile, kutsal arzu ve dünyevi hayal kırıklığı arasındaki gerilim devam ediyor.
Alan Light’ın “The Holy or the Broken” adlı kitabına borçlu olan belgeselin şarkının kaderi hakkındaki açıklaması, pop-kültür hafızasının mekaniği ve metafiziği üzerine büyüleyici bir çalışma. Cohen’e hayran olan Bob Dylan, 80’lerin sonlarında bazı set listelerine “Hallelujah”ı ekledi. John Cale’in 1991 tarihli bir haraç albümü için kaydettiği kapak, şarkıya daha geniş bir ilgi gösterdi.
“Cale’den Buckley’e ve Shrek’e” Sloman’ın özetidir. Jeff Buckley’nin tüm gücüyle yorumu, 90’ların ana akımına “Hallelujah”ı enjekte etti. DreamWorks’ün gişe rekorları kıran, sevilmeyen yeşil bir ogreyi konu alan animasyon filmi “Shrek”, Cale’in kasvetli versiyonunu yeniden tasarladı. Milyonlarca kopya satan film müziği albümünde, Rufus Wainwright’ın melodramatik Buckley modunda daha fazla bir tane daha vardı. Bent kapakları açıktı.
“Böyle gider: dördüncüsü, beşincisi.” Yüzüncü kez, sihrin kaybolacağını düşünebilirsiniz, ancak “Hallelujah”, en azından bazı yücelikleriyle bozulmadan banalleşmesini sürdüren nadir şarkılardan biridir.
Cohen zaferini görmek için yaşadı ve belgeselin son üçte biri, daha sonraki konserlerinden cömert klipler de dahil olmak üzere geri dönüşüne ayrıldı. Baştan sona canlı, karmaşık bir varlıktır – esprili, melankolik, iyi giyimli ve tatlı dilli. Sonunda, bilgeliği, minnettarlığı ve anlaşılmazlığı her zaman en büyük konusu olan bir tür tatmin yayar.
Hallelujah: Leonard Cohen, Bir Yolculuk, Bir Şarkı
PG-13 Puanı: Seni bir mutfak sandalyesine bağladı. Çalışma süresi: 1 saat 55 dakika. Sinemalarda.