mesele ayşe'nin yaşına indirilerek zaten inananlarınca yerle bir edilmeye çalışılan islam dinine karşı bir saldırıya dönüşmüş durumda. özel'de hz. ayşe'nin yaşı mevzusuna da değinecek olmakla birlikte tarihi serüveni içinde pagan, hristiyan, islam ve diğer dini topluluklar içerisinde farklı dönemlerde bu tartışmalı konuya insanlık nasıl yaklaşmış bunu göstermeye çalışacağım.
malesef belirtmem gerekiyor: akp'li değilim.
evlilikte alt yaş sınırı meselesi kültüre ve tarihe göre çeşitlilik gösteriyor. toplumların bu meseleye yaklaşımları ise sanayi toplumuna geçiş sürelerine ve eğitimin gelişmesi ve yaygınlaştırılmasına bağlı olarak benzerlik gösteriyor. yani mesele gelişmişlik ve eğitim sorunu. benzer tartışmalardan bütün toplumlar geçmişlerdir.
ilk çağlardan itibaren hemen hemen bütün toplumlarda evlilikte alt sınır "ergenlik" olarak belirlenmişti. bundan daha önce çocuklarını evlendirenler kınanmıştır.
antik roma'da kızlarda evlilik alt sınırı 12 idi. (bkz. danilo ceccarelli morolli (2012-12-07). a brief outline of roman law. gangemi editore spa. p. 53. ısbn 978-88-492-7509-4. ) 12 - 24 yaşına kadar kızın ve babanın rızasının olması şartı bulunuyordu. 24 yaşından sonra baba rızasına gerek yoktu.
orta çağın derebeylik sistemlerinde bazı bölgelerde derebeylerin izni de evlilik için gerekli görülüyordu.
hukuk tarihinde kayda geçen ilk evlilik ingiltere'de 1275 yılında yapılmıştır ve ülkemizde de çokça eleştirilen "tecavüzcüyle evlendirilme vakasıdır. hukuki kayıtta geçen metin kızın "evlilik çağında bir bakire" olduğu ve tecavüze uğradığı şeklindedir. kızın yaşı 12'dir.(bkz. stephen robertson, university of sydney, australia. "children and youth in history | age of consent laws" )
avrupa'da orta çağ boyunca, 7, hatta 3 ve 5 yaşlarında çocukların da ailelerince evlendirilebildikleri nadir de olsa vuku bulmuştur. ( bkz. "encyclopedia of children and childhood in history and society" ) bu durum, toplumların birbirlerine ne kadar benzer süreçlerden, benzer yanlışlardan geçtiğinin önemli bir göstergesidir.
16. yy'dan itibaren çok küçük yaşlarda çocukların evlendirilmesine kötü gözle bakılmış, yine de yasal olarak 21 yaşından küçük bütün evlatlarda aile iznine bağlı olarak evlendirilmelerine izin verilmiştir. yine ingiltere ve galler'de marriage act 1753 ile bu durum yasaya bağlanmıştır. bu dönemde yaygın olan ve teşvik edilen evlendirme yaşı 16,17 ve 18'dir.
amerikan kolonilerinde de benzer bir yaklaşım vardı, mary hathaway isimli 9 yaşındaki bir kızın william williams isimli gençle evlendirilmesinden döneme ait tarih kitaplarında bahsedilmektedir. ingiliz sir edward coke boyu posu yerinde olan 12 yaşından küçük bir kızın evlendirilmesinde bir sakınca olmadığını belirtmiştir. ( bkz. "encyclopedia of children and childhood in history and society" )
fransız ihtilaline kadar fransa'da da evlilik alt sınırı kızlarda 12, erkeklerde 14'tür. ihtilalden sonra kızların alt yaşı 13'e erkeklerinki de 15'e çıkartılmıştır. 1804'te yayınlanan napolyon kanunlarında kızların yaşı 15 erkeklerinki de 18'e çıkartılmıştır.wikipedia - marriageable age
1800'lü yıllarda dramatik bir aşkı konu edinen pride and prejedice isimli eserinde 15 yaşında evlenen kızından bahseden anneyi "kızım evlendi hem de 15'inde" şeklinde konuşturur ve bunun kızının beğenildiği ve istenildiği gibi anlaşıldığına yorar.
özetle, çocuk istismarına sebebiyet verme gibi haklı bir endişeyi akla getiren evlilik alt yaşı meselesi, toplumun gerekliliklerine, kültürüne göre değişkenlik göstermiştir. dünyanın her tarafının "köy gibi"! olduğu 17. yy'a kadar çocuklar erken yaşlarından itibaren hayatın içinde, sorumlulukları olan, ev, tarla, iş hayatında bulunan bir konumda olduğundan ve eğitim gereksinimleri bugünkü gibi olmayan şartlarda yaşadıkları için evliliğin gerektirdiği psikolojik gereksinimlere daha erken yaşlarda sahip olabiliyordu herhalde. öyle olmalı zira bütün toplumlarda çocuklarını ergenliklerinden sonra 1-2 yıl içerisinde evlendirmek gibi gelenek oluşmuştu.
çocuklarımızın şimdiki dünyaya hazır hale gelebilmeleri için uzun eğitim dönemlerinden ve sosyal yaşantılardan geçmelerinin gerekliliğinden bahsetmeye gerek yok.
ama bugüne ait tamamen zamana ve şartlara bağlı oluşmuş mevcut durumla asırlar öncesinde yapılmış fiilleri yargılamanın da alemi yok. bu yargılamalarda bulunan insanlar orta çağda yaşamış olsalardı 13-16 yaşlarında arasında çoktan evlendirilmiş olacaklardı.
hz. ayşe ile ilgili duruma gelince,
tarihi kayıtlarda kesin olan şeylere bakalım :
hz ayşe peygamberimizle nişanlanmadan önce cübeyr ibn mut'im ile nişanlanmış ve daha sonra bu nişanı bozmuştur.
cahiliye şiirlerinde bazı arap kabilelerin kızlarını ergenliklerine kadar gömebildiklerinden kızların yaşının ergenlikten itibaren sayıldığı net bir şekilde ifade edilmiştir. o halde 9 yaş ergenlikten itibaren 9 yaşı ifade etmektedir.
hz. aişe'nin ablası esma'dan 10 yaş küçük olduğu kesindir. hicret sırasında, esma r.a. abdullah b. zübeyr r.a. e hamiledir. 27 yaşında olduğunu belirttiğine göre esma r.a.nın 595 yılında doğduğu kesinlik kazanıyor.(nevevi,tehzib’ül-esma 2/597,hakim, müstedrek 3/635)
bir diğer durumda rivayetin geçtiği hadis kaynağı buharidir. en sahih hadis kaynağı olarak ifade edilir. bu kaynaktaki bir hadisin doğruluğu müslümanlarca kesin gibidir. islama ve islam peygamberine saldırıda yine bu kaynak esas alındığına göre yine bu eserde geçen peygamberin mucizelerini de bu saldıranlar kabul ediyor olmalıdır. mantık bunu gerektirir.
hz peygamberin evliliklerine ve evlilik sayısına islam düşmanlığı ile eleştiri getirildiği aşikardır.
25 yaşında iken 40 yaşında bir hanımla evlenen, çocuklarının annesi vefat etmeden, yaşadığı toplumda normal olmasına rağmen 53 yaşına kadar ikinci bir evlilik yapmayan, eşi vefat ettikten sonra yine yaşlı sayılabilecek 50 yaşlarında bir hanımla evlenip çocuklarının bakımının devamını isteyen sonraki evliliklerini de 56-60 yaşları arasında yapan bir insan ne kadar şehvetine düşkün olarak ifade edilebilir. yaptığı evliliklere bakıldığında da ya aileler arasındaki husumetin giderilmesi için ( ebu süfyan'ın kızı ile evlenmesi ), ya bir kabilenin islama girmesinin peygamberin akrabaları olmasıyla kolaylaşması, ya sahabenin yahudilere karşı olan kin ve nefretlerinin önüne geçilmesidir. 55 yaşına kadar imkanı olmasına rağmen bu tarz evlilikler yapmayan bir kişiyi şehvet düşkünü olarak kabul etmek ayıptır.