Aile Ekonomisinin gelişini sürecini ve aşamalarını açıklayabilmek
Aile ekonomisi alanına ilişkin çalışmalar, ev ekonomisi bilim dalı çatısı altında yapılmıştır. O nedenle burada ev ekonomisi bilim dalının gelişimi ele alınmaktadır. Ev ekonomisi ile ilgili en eski belgelerden biri Romalı ve Yunanlıların kadının ev ve aile ile ilgili durumlara yönelik eğitim almalarının gereğini belirten yazılardır. 16. yy. sonlarında 17. yy. başında yaşayan Fransız Kız Okulu Müdürü Rahip Fenelon kadının annelik sorumluluğu açısından çok güçlü olduğu görüşüyle, bu temel görev için kadınların eğitimle daha da geliştirilmesi gereğini savunmuştur.
O yıllarda dünya tarihinde ev ve aile ile ilgili konularda bazı istisnalar dışında ailelerde genelde kadının etkin olduğu bir yapılanma görülmüştür. Dünyanın çeşitli ülkelerinden gelen insanların oluşturduğu Amerikan topluluğunda da o insanların biçimlendirdiği bir yapı oluşmuştur. Evde faaliyetlerin yürütülmesinde kadın temel ve ağırlıklı bir yer edinmiştir.
18. yy.’ın ilk yıllarında bilim adamlarından Count Rumford (1753) Fizik alanındaki çalışmalarını evle ilgili problemlere yöneltmiştir. Ev Ekonomisi alanında bilimi mutfak problemlerine uygulayan ilk kişi olarak bilinmektedir. Bu bilimsel çalışma Ev Ekonomisinin ilk hareketidir.
1872 yılında Endüstriyel eğitimle beraber Ev Ekonomisine ilişkin dersler eve ve aileye yönelik bir yapıda ders programlarında yer almaya başlamıştır. 1875 yılında birçok eyalette programlara yiyecek hazırlama dersleri alınmıştır.
1899 yılında Lake Placid’de Ulusal Kongre toplanmış ve Ev Ekonomisi çalışmalarının geliştirilmesi ile ilgili kararlar alınmıştır.
1914 yılında Smith Lever hareketi Ev Ekonomisi çalışmalarını, üretimi kırsal kesim insanına götürmeyi amaçlamış, özellikle yüksekokula gitmemiş erişkinler için planlamıştır. O yıllarda Ev Ekonomisi öğretmeni yetiştirme hızlanmıştır. 1914 yılında Amerikan eyaletlerinin 3/4’ünde Ev Ekonomisi öğretmeni dersi orta öğretim programlarında yer almıştır.
1917’de Smith Hushes hareketi Tarım, Ev Ekonomisi, Ticaret ve Endüstri konuları bir bütünlük içinde ele alınmış ve konuya ilişkin öğretmen yetiştirme çalışmalarını başlatmış ve hükümet tarafından da desteklenmiştir.
1959 yılında ortaokul programlarında yeni ilkeler belirlenmiştir. Programın bütünü içinde önemli bir yer tutan Ev Ekonomisi derslerinin cinsiyet farkı gözetmeden bütün öğrencilere verilmesi kararlaştırılmıştır.
1963 yılında Ev Ekonomisi programları tüketici ve aile idaresi eğitimi açısından zenginleştirilmiştir.
1973 yılında 500’e yakın üniversitede 4 yıllık Ev Ekonomisi programları yer almıştır. Bunların % 37 si bağımsız fakültelerdir. % 63 ü ise üniversitelerin fakültelerine bağlı bölüm programlarıdır. Ayrıca yaklaşık 450 üniversitenin çeşitli fakültelerinde Genel Ev Ekonomisi dersleri verilmiştir. O yıllarda bazı üniversitelerin bir kolu olarak görev yapan Ev Ekonomisi Araştırma istasyonları piyasaya sunulan evle ilgili ticari, endüstriyel ve tarımsal her ürünü bilimsel olarak araştırmış, incelemiştir.
Ev Ekonomisi yayını örgütü gerekli bilgileri bu araştırma istasyonlarından alarak sonuçlan ailelere sistemli bir şekilde ulaştırmıştır. Belli standartlara uygun bulunan ürünlerin satışlarında belirgin artışlar olduğu görülmüştür. Bu araştırma istasyonları toplumun ihtiyaçları, ürünlerin daha fonksiyonel hale getirilmesi modeller vb. konularda üretici işletmeleri yönlendirerek endüstriyi önemli ölçüde etkilemiştir. İhraç edilmeyen üretim fazlası malların korunması ve yeni kullanım alanlarının bulunması üzerinde de araştırmalar yaparak ülke ekonomisine katkıda bulunmuşlardır.
Ev Ekonomisi Örgütü ise toplumu bilinçlendirmek amacı ile aileyi ilgilendiren bütün konularda dersler, konferanslar düzenlemiştir. Örgütün uzmanları, bilimsel araştırma istasyonlarından aldıkları sonuçları çevre şartlarına uyacak biçimde basitleştirerek Ev Ekonomistlerine kurslar, konferanslar düzenleyerek çalışmalara işlerlik kazandırmışlardır. Ev Ekonomisi Örgütü önerilerde bulunarak aile ile ilgili kanunların yapımında etkili olmuşlardır.
Ev ekonomisi bilim dalının gelişiminde önemli hareketler hangileridir, sıralayınız.
Diğer Ülkelerde Ev Ekonomisi Eğitimi
Ev ekonomisi 19- yy.’dan sonra birçok ülkede gelişmiştir. 1968’de dünyanın 135 ülkesindeki ev ekonomisi programlarının benzerliği ve ayrıldığı noktaların anlatıldığı bir araştırma yayınlanmıştır. Kanada, İngiltere ve Japonya gibi gelişmiş ülkeler A.B.D. dekine benzer şekilde sorunların çözümüne yönelmişlerdir. Bu ülkelerdeki ev ekonomisi programları küçük farklar dışında (farklar, kurslar, dersler ve derecelerde) A.B.D.’dekine benzemektedir.
Ev ekonomisi alanlarından beslenme eğitimi bu ülkelerde lise ve üniversitelerde okutulan programların temel derslerindendir. Japonya’da çocuk eğitimi daha fazla önem kazanmıştır. İngiltere’de Ev Ekonomisi derslerinde sosyal şartlar ve bunların aileleri nasıl etkilediği ile ilgili konular ağırlık kazanmıştır. Birçok ülkede master ve doktora programları açılmaktadır. Ancak kariyer öğrencilerinin çoğu İngiltere ya da A.B.D. da yapmayı tercih inektedirler. Az gelişmiş ülkelerde (Afrika, Asya, Güney Afrika) Ev Ekonomisi Eğitimi ile ilgili problemleri UNESCO, FAO ve WHO gibi uluslararası örgütler birlikte çözmeye çalışmaktadırlar.
Az gelişmiş ülkelerde ev ekonomisi eğitimine hangi örgüt ve organizasyonlar destek vermektedir?
Türkiye’de Ev Ekonomisi Eğitiminin Gelişimi
Ülkemizde eğitim alanındaki yenileşme hareketleri ile birlikte kadının eğitimi konusunda da çeşitli girişimlerin yapıldığı görülmektedir. Bu konudaki ilk girişim 1864 yılında Milat Paşa tarafından Ruscuk’da ordunun ihtiyacını karşılamak üzere bir dikim evi niteliğinde açılmış olan “Islahhane” ile başlamıştır. Bu kurumlar daha sonra genç kızlara okuma yazma ve el sanatları öğretmek üzere Ticaret Nezareti’ne bağlı 5 yıl süreli Kız Sanayi Mektepleri haline dönüştürülmüştür.
1913 yılında ise İnâs Sultanisi’nde (Sultan Kadınlar Mektebi) İktisad-ı Beyt (Ev Ekonomisi) derslerinde biçki, nakış dersleri konulmuştur.
1928 yılında Sanayi Mektepleri Kız Enstitüleri ismini almış ve programlarını geliştirmiştir. Kız Enstitüleri’nin sayıları 1960-1961 öğretim yılında 102’ye yükselmiştir.
1934-1935 öğretim yılında Kız Teknik Öğretim okullarına öğretmen yetiştirmek amacı ile Kız Teknik Öğretmen Okulu açılmıştır. Halen Gazi Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi olarak eğilim öğretimine devam etmektedir.
1955 yılında Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi bünyesinde Ev Ekonomisi kürsüsü açılmıştır. Amacını tüm ailelerin özellikle kırsal yöredekilerin mevcut kaynakları daha iyi kullanarak ekonomik düzeylerine uygun bir yaşam sağlamaları, kırsal yörede tarım yapılmayan aylarda boş kalan iş gücünden yararlanmaları ile ilgili konuları ekonomik, psikolojik, sosyal, fiziksel, hijyenik ve estetik yönleri ile ele almak olarak belirlemiştir.
Aynı öğretim yılında Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ev Ekonomisi Bölümü programa öğrenci almıştır. Ancak 1959 yılında son kayıt öğrencileri 1963 yılında mezun olmuşlar ve bölüm kapanmıştır.
1954 yılında başlamış olan Tarım Bakanlığı Ev Ekonomisi çalışmaları hızlandırılmıştır. Köylerde ev ve aileye ait bilgileri öğretecek elemanı yetiştirmek amacı ile kurs başlatılmıştır. İzmir Bornova’da açılan kurs merkezine Kız Sanat Enstitüsü mezunları kabul edilmiştir. 9 ay süreli bu kurslar faaliyetini 10 yıl sürdürmüştür. 1963 yılında üç yıllık Ev Ekonomisi Meslek Liseleri açılmıştır.
Değişen toplum şartları aynı yıl Kız Enstitüleri’nin amaç ve programlarını da geliştirme gereğini ortaya koymuş ve Kız Enstitüleri 1963 yılında ortaokula dayalı 3 yıllık meslek lisesi durumuna getirilmiştir. 1968 yılında Hacettepe Üniversitesi Ev Ekonomisi Yüksek Okulu kurulmuştur.
Ev İdaresi ve Aile Ekonomisi Bölümü amacını kişi aile ve toplumun refah ve yaşama düzeyinin yükseltilmesi, daha rahat, daha mutlu ve sağlıklı yaşam sağlaması için günün değişen şartları aile ve toplumun değişen ihtiyaçları, bilim ve teknolojideki gelişmelere uygun biçimde mevcut kaynaklardan en üst düzeyde yararlanma yollarını araştırmak olarak belirlemiştir.
1975 yılında Teknoloji Eğitimi Öğretmeni yetiştirmek amacı ile Endüstriyel Sanatlar Yüksek Öğretmen Okulu açılmış ve Ev Ekonomisi Bölümü programlarda üç bölümden biri olarak yer almıştır. Halen Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğilim Fakültesi olarak eğitim öğretime devam etmektedir. Dört bölümden biri olan Aile Bilimleri ve Tüketici Eğitimi Bölümü amacını; aile ile ilgili bilim dallarında temel disiplinleri kazandırarak ihtiyaçların doğru karşılanması, iyi bir tüketici bilinci geliştirerek üreticiyi yönlendirme ve üretim standartlarının, aile ve toplumun yaşama düzeyinin yükseltilmesi, bireyleri hızla gelişen endüstriyel toplum şartlarına hazırlayarak, bilim ve teknolojiyi kullanarak ihtiyaçların en üst düzeyde karşılanması, aile biliminin kapsadığı endüstri alanındaki meslekleri tanıtarak gençlerin doğru meslek seçimimi sağlanması konularında eğitim, öğretim ve araştırma yapmak olarak belirlemiştir.
1992 yılında Selçuk Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi açılmıştır. Fakültenin amacı ev ekonomisi alanına ilişkin eğitim veren orta öğretim okullarına öğretmen yetiştirmektir.
1992 yılında Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Ev İdaresi ön lisans programı başlamıştır.
Türkiye’de ev ekonomisi hareketi kabul edilebilecek ilk girişim hangi yıllarda kim tarafından yapılmıştır?
Türkiye’de Günümüzde Ev Ekonomisi Eğitimi
Temel düzeyde; Milli Eğitim Bakanlığı Kız Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü’ne bağlı örgün eğitim kurumlanın tamamlamamış veya herhangi bir kademesinden ayrılmış olanlar ile bu sisteme hiç girmemiş olan sosyal ve kültürel durumu çok farklı çeşitli yaşlardaki kişilere temel eğitim ve Ev Ekonomisi alanlarında eğitim ve öğretim verilmektedir. Çıraklık Eğitimi Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğüne bağlı olarak hizmet veren Halk Eğitim Merkezleri “Okuma-Yazma Kurstan”, “Sanayi Eğitimi Kursları”, “Sosyal Kültürel Kurslar” yanında “Mesleki ve Genel Bilgi” kursları açarak Ev Ekonomisinin birçok alanında faaliyet göstermektedir.
İlköğretim okullarında İş Eğitimi, ortaokullarda seçmeli ders adı altında genel eğitimin içinde ev ekonomisi eğitimi yer almaktadır. Ortaokula dayalı 3 yıllık programlarda Meslek Liseleri, ortaokula dayalı 4 yıllık programlar Teknik Liseler, Ev Ekonomisinin çeşitli alanlarında Türkçe ve bazıları yabancı dillerde eğitim öğretim yapmaktadır. Teknisyen seviyesinde eleman yetiştirmektedir.
Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nda Ev Ekonomisi çalışmaları ile Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğünce sürdürülmektedir. Bunlar;
1. Örgün Eğitim: Ortaokula dayalı 4 yıllık Ev Ekonomisi Meslek Lisesi programıdır. Halen az sayıdaki hu program teknisyen seviyesinde eleman yetiştirmektedir.
2. Yaygın Eğitim: Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü Yayım Teşkilatı yaygın eğitim çalışmaları köylü ve çiftçi ailelerine dönüktür. 11 seviyesinde, ilçeler ve Bakanlık arası koordinatörlüğü Ziraat Fakültesi Ev Ekonomisi Yüksek Okulu mezunları yürütmektedir. Köy ve kasabalarda ise eğitim-öğretimi teknisyenler sürdürmektedirler.
Türkiye’de Ev Ekonomisi Fakültesi bulunmamaktadır. Ancak orta öğretime dayalı 4 yıllık programlar vardır. Bunların sayısı 4 üniversiteye bağlı 5 programdır. Ayrıca bir üniversiteye bağlı bir ön lisans programı bulunmaktadır. Bunlar;
Ankara Üniversitesinde 4 yıllık 1 yüksekokul programı
Gazi Üniversitesinde 4 yıllık 2 bölüm programı
Hacettepe Üniversitesinde 4 yıllık 1 bölüm programı
Selçuk Üniversitesinde 4 yıllık 1 bölüm programı
Anadolu Üniversitesinde 2 yıllık 1 ön lisans programıdır.
Türkiye’de günümüzde ev ekonomisi eğitimi hangi düzeylerde hangi birimler tarafından yapılmaktadır?