Bu kitabın doğum yeri, Borges'in bir metninin içindedir. Okunduğunda, düzene sokulmuş tüm yüzeyleri ve varlıkların kaynaşmasını bizim için yatıştıran tüm düzlemleri sarsalayarak, bizim bin yıllık Aynı ve Başka uygulamamızı şirazesinden çıkartarak ve onu uzun bir süre boyunca kaygılara sevk ederek, tüm düşünce alışkanlıklarını -bizimkileri: bizim çağımız ve coğrafyamızın sahip olduklarını- sarsan gülüşün içindedir. Bu metin "bir Çin ansiklopedisi"ni zikretmektedir, bu eserde, "hayvanlar: a) İmparatora ait olanlar, b) içi saman doldurulmuş olanlar, c) evcilleştirilmiş olanlar, d) süt domuzları, e) denizkızları, f) masalsı hayvanlar, g) başıboş köpekler, h) bu tasnifin içinde yer alanlar, i) deli gibi çırpınanlar, j) sayılamayacak kadar çok olanlar, k) devetüyünden çok ince bir fırçayla resmedilenler, 1) vesaire, m) testiyi kırmış olanlar, n) uzaktan sineğe benzeyenler olarak ayrılırlar" diye yazılmıştır. Bu sınıflandırmanın yol açtığı büyülenmenin içinde bir solukta ulaşılan nokta, bir kıssadan hissenin lehine olmak üzere, bize başka bir düşüncenin egzotik cazibesi olarak işaret edilen şey, bizimkinin sınırıdır: bunu düşünmenin çırılçıplak olanaksızlığı.(Önsözden)
Kitabın önsözü bu şekilde başlıyor ve ilk cümleden anlaşılacağı uzere edebi olarak başlanılmış ve sonra epistomede Platon ve Parmendes Nietzsche'nin buluşmuşlar moderatörlüğünde ve diyaloglara başlamışlar arada bir Kant'ın ve Descartes'in müdahaleside olmustur. Dil öncelikli olmak üzere deginmedikleri çok az kavram kalmış.
Özetlersek kitap Foucault’un kitaptaki temel tavrı “episteme”nin doğuşu, ortaya çıkışını aydınlatmaktır. Bu iki açıdan çarpıcıdır: Birinci olarak episteme, Platon felsefesinden gelen bir kavramdır ve bütünün bilgisini ifade eder. Foucault’ta da terim benzer bir anlamıyla kullanılır. İkinci ve daha önemli olarak, post-modern felsefe yapmakla “suçlanan” düşünürün kült kitabının temel meselesinin “bütün”ün bilgisine ulaşma nosyonu olduğunu da gösterir. Böylece yazarın temel eseri, hakkındaki tüm itirazlara rağmen kendisini Kantçı felsefe geleneğine yerleştiren bir düşünür olarak Foucault’un hep bir oyun olarak gördüğü hakikatin peşinde ne derecede büyük ve sessiz, gizli bir sebatla ilerlediğini de gösterir. Çünkü, hakikatin olmadığı bir bütün düşünülemez ve Foucault’un bu açık çelişkisi bize kelimeler ve şeyler kadar Foucault hakkında da bir şeyler anlatır. Ama en çok onu post-modern olmakla “suçlayanlar”a bir şeyler anlatmalıdır.
Alıntı olarak Tarih kısmından ekleyeceğim
İnsan bilimlerinden söz edildi; yaklaşık olarak psikolojinin, sosyolojinin, edebiyat ve efsane çözümlemesinin sınırlandırdıkları şu büyük bölgelerden söz edildi. İnsan bilimlerinin ilki ve hepsinin anası gibi olmasına rağmen, herhalde insanın belleği kadar eski olmasına rağmen, Tarih'ten söz edilmedi. Veya daha doğrusu, bizzat bu nedenden ötürü onun hakkında sessiz kalındı. Belki de tarih fiili olarak, insan bilimlerinin ne içinde ne de yanında yere sahiptir: onlarla garip, belirsiz, silinemez ve ortak bir mekânda olabilecek bir komşuluk ilişkisindekinden daha temel bir ilişki sürdürmektedir.
Tarih'in insan bilimlerinin kurulmasından çok daha öncelerden beri var olduğu doğrudur; Eski Yunan çağının derinlerinden beri, Batı kültüründe belli sayıda büyük işlev görmüştür: bellek, efsane, Söz'ün ve Örnek'in aktarımı, geleneğin taşıyıcısı, şimdiki zamanın eleştirel bilinci, insanlığın kaderinin şifresinin çözülmesi, geleceğin öndeyişi veya bir geri dönüş vaadi. Bu Tarih'i karakterize eden -en azından, onu genel çizgileri içinde, bizimkiyle zıt olarak tanımlayabilen- şey, insanların zamanının dünyanın oluşuna göre düzenlenmesiyle (stoacılarda olduğu gibi, bir cins büyük kozmik kronolojinin içinde) veya bunun tersine, bir insanlık kaderi ilkesini ve hareketini doğanın en küçük parçalarına kadar genişleterek(biraz, Hıristiyan Tanrısı'nın tarzında), büyük bir pürüzsüz, her noktasında tekdüze ve bütün insanları ve onlarla birlikte şeyleri, hayvanları, her canlı veya cansız varlığı ve dünyanın en sakin çehrelerine varana kadar her şeyi aynı yükselişin, aynı devrenin içine, aynı sapmayla sürüklemiş olan bir tarih kavrayışıdır. Oysa bu birlik, XIX. yüzyılın başında, Batı episteme'sinin büyük altüst oluşunun içinde kırılmıştır: doğaya özgü bir tarihsellik keşfedilmiştir; hatta her büyük canlı tipi için, daha sonra onun evrim profilinin tanımlanmasına izin verecek ortama uyarlanma biçimleri tanımlanmıştır, bundan da ötesi, emek veya dil kadar insana özgü faaliyetlerin, insanın ve şeylerin ortak olarak yer aldıkları büyük anlatının içinde kendi yerini bulamayacak olan bir tarihselliğe kendiliklerinden sahip oldukları gösterilebilmiştir: üretimin gelişme tarzları, sermayenin birikme tarzları, fiyatların salınım ve değişme yasaları vardır ki, bunları ne doğal yasalarla birleştirmek, ne de insanlığın genel yol alışına indirgemek mümkündür; aynı şekilde, dil ve göçlerle, ticaretle veya savaşlarla, insanın başına gelen şeylerin veya icat edilebilenin fantezisinin keyfine göre pek değişmemektedir; dil esas olarak, onu meydana getiren fonetik ve gramatikal biçimlere ait olan -onlara özgü olarak ait olan- koşullar altında değişmektedir ve çeşitli dilerin doğdukları, yaşadıkları, ihtiyarlayarak güçlerini kaybettikleri ve sonunda öldükleri söylenebilirse de, bu biyolojik eğretileme, onların tarihini hayatınki olan bir zamanın içinde eritmek için değil de, dillerinde iç işleyiş yasalarına sahip olduklarını ve kronolojilerinin öncelikle onların kendine özgü tutadıklarına ait olan bir zamana göre geliştiğini vurgulamak için yapılmaktadır.
Olağan olarak, XIX. yüzyılın esas olarak siyasal ve toplumsal nedenlerle, insanlık tarihine daha büyük bir dikkat gösterdiğine, zamanın bir düzeni veya sürekli bir planının olduğu fikrini terk ettiğine, ayrıca kesintisiz bir ilerleme fikrini de bir yana bıraktığına ve burjuvazinin kendi yükselişini anlatmak isterken, zaferinin takvimi içinde kurumların tarihsel kalınlığına, alışkanlıkların ve maçların yerçekimine, mücadelelerin şiddetine, başarılar ile başarısızlıkların birbirlerini izlemelerine rastladığına inanma eğilimi vardır. Ve, insanda keşfedilen tarihselliğin, buradan hareketle, onun imal ettiği nesnelere, konuştuğu dile ve daha da ötelerde hayata yaygınlaştırıldığı kabul edilmektedir. Ekonomilerin incelenmesi, edebiyat ve gramer tarihi, nihai tahlilde canlının evrimi, önce insanda keşfedilmiş olan bir tarihselliğin giderek daha uzaktaki bilgi alanlarına doğru genişlemesinin sonuçlarından başka bir şey olmayacaklardır. Gerçekte bunun tamamen tersi olmuştur. Şeyler önce, onlara insanlarla birlikte aynı kronolojiyi dayatan şu sürekli mekândan kurtulma olanağı veren, kendilerine özgü bir tarihsellik kazanmışlardır. Öylesine ki, insan Tarihinin en aşikâr içeriklerini meydana getiren şeyler elinden alınmış gibi olmuştur. Doğa artık ona yaradılıştan veya kıyametten, bağımlılığından veya yakında yargılanacak olmasından söz etmemektedir; artık yalnızca doğal bir zamandan söz etmektedir; doğanın zenginlikleri artık insana bir altın çağın gerilerde kaldığını veya ilerde geri döneceğini işaret etmemektedirler; bunlar artık yalnızca, Tarih içinde değişen üretim koşullarından söz etmektedirler; dil artık Babil öncesinin veya ormanda yankılanan ilk çığlıkların damgalarını taşımamaktadır; kendi soy zincirinin armalarını taşımaktadır,
Doyurucu bir epistemik eser eger epistemiye ilginiz varsa okuyun.