Not: Ağustos 2017'den beri, yani 1.5 senedir İngiltere'nin Bristol şehrinde yaşıyoruz ve çocuklar da burada okula gidiyorlar. Tamamen bizim kişisel deneyimlerimize dayanarak İngiltere'deki eğitim sistemini ve Neva ile Nisan'ın sisteme nasıl entegre olduklarını anlatmak istedim. İngiltere'nin farklı şehirlerinde, bölgelerinde farklı uygulamalar olabilir elbette.
*************************************
Burada zorunlu eğitim çocuklar 4 yaşını doldurduktan sonraki ilk Eylül ayında başlıyor. Reception ile başlayan ilkokul, 6. sınıfın (buradaki söyleyişle Year 6) sonunda bitiyor. Reception, Year 1 ve Year 2 Key Stage 1 (K1) diye adlandırılırken, Year 3, 4, 5 ve 6 ise Key Stage 2 olarak adlandırılıyor. Daha sonra ortaokul başlıyor.
Okullar, K1 çocuklarının tamamına ücretsiz okul yemeği sağlamak zorunda ama K2'daki çocuklar ister günlük 2.20 pound gibi bir ücret ödeyerek okul yemeği yiyebilir, isterlerse evden kendi yemeklerini getirebilirler. Evden getirilen yemeklerde abur cubur ve şekerli gıdalar olmaması gerektiğine dair katı kurallar olsa da bunun çok da uygulanmadığına defalarca tanık oldum. Ancak okullarda kantin sistemi yok, yani çocuk evden ne getirdiyse ancak onu yiyebiliyor. Reception'daki çocuklara beşinci yaş günlerine kadar okulda süt veriliyor ama dönem ortası bile olsa çocuk beş yaşını doldurduktan sonra ona artık süt verilmiyor (tamamen maddi gerekçelerle, eğer artan süt olursa veriyorlar).
Okullar, K1 çocuklarının tamamına ücretsiz okul yemeği sağlamak zorunda ama K2'daki çocuklar ister günlük 2.20 pound gibi bir ücret ödeyerek okul yemeği yiyebilir, isterlerse evden kendi yemeklerini getirebilirler. Evden getirilen yemeklerde abur cubur ve şekerli gıdalar olmaması gerektiğine dair katı kurallar olsa da bunun çok da uygulanmadığına defalarca tanık oldum. Ancak okullarda kantin sistemi yok, yani çocuk evden ne getirdiyse ancak onu yiyebiliyor. Reception'daki çocuklara beşinci yaş günlerine kadar okulda süt veriliyor ama dönem ortası bile olsa çocuk beş yaşını doldurduktan sonra ona artık süt verilmiyor (tamamen maddi gerekçelerle, eğer artan süt olursa veriyorlar).
Devlet okulları tamamen ücretsiz. Herhangi bir devlet okuluna girebilmekte en önemli kriter oturulan yer (catchment area), çünkü belediye ikamete dayalı bir sistemle çocukları okullara atıyor. Gerçi bir okulda bir kardeşin olması o ailedeki diğer çocuğun da o okula girmesinde artı puan. Ama yine de en önemli faktör ikamet olduğu için çocuk sahibi olmayı planlayan insanlar daha ortada çocuk yokken iyi okulların yanında ev almaya, yerleşmeye çalışıyor. Bu arada ilkokulların mevcudu ortalama 250 öğrenci falan, Fakat böyle küçük küçük bir sürü okul var. Oturduğunuz yere yürüme mesafesinde mutlaka bir okul oluyor yani ama okula olan talep çoksa ya da etrafında konut sayısı fazla ise okula girmek zorlaşıyor.
Burada okullar Ofsted (Office of Standards in Education) kurumu tarafından düzenli değerlendirmeye tabi tutuluyor. Outstanding (Çok iyi), Good (İyi), Needs Improvement (Gelişmesi gerekiyor) gibi kategorileri var Ofsted'in. İlgili aileler çocuklarını Outstanding okullara sokmak için epey çaba harcıyor.
İlkokulların hemen hemen tamamı (Londra gibi bir metrolpolün göbeğinde bile olsa) tek katlı, yatay mimariye sahip ve bahçeli.
Burada okullar Ofsted (Office of Standards in Education) kurumu tarafından düzenli değerlendirmeye tabi tutuluyor. Outstanding (Çok iyi), Good (İyi), Needs Improvement (Gelişmesi gerekiyor) gibi kategorileri var Ofsted'in. İlgili aileler çocuklarını Outstanding okullara sokmak için epey çaba harcıyor.
İlkokulların hemen hemen tamamı (Londra gibi bir metrolpolün göbeğinde bile olsa) tek katlı, yatay mimariye sahip ve bahçeli.
|Çocukların okulunun bahçesinde|
Özel okullar burada da ne yazık ki, Türkiye’deki kadar olmasa da, yaygın. Ücretleri Türkiye’deki özel okullardan çok daha yüksek, yani ancak gerçekten çok ayrıcalıklı bir kesim çocuğunu/çocuklarını özel okula gönderebiliyor. Londra gibi büyük şehirlerde özel okullaşma oranı daha yüksek iken Bristol gibi küçük şehirlerde bu oran epey düşük kalıyor. Oxbridge üniversiteleri diye tabir edilen Oxford, Cambridge gibi üniversitelere giren öğrencilerin çok ciddi bir yüzdesinin özel okullardan, hatta sadece belli özel okullardan olduğuna dair veriler var. Fakat Russel Grup Üniversiteleri diye adlandırılan ve belli kriterler üzerinden İngiltere’nin en iyi 24 üniversitesi sayılan üniversitelere giren her 10 öğrenciden 8’inin devlet okulundan geldiğine dair de raporlar mevcut.
Neva ile Nisan’ın gittiği okul kilise (Church of England) okulu. İngiltere’de Katolik okulu gibi inanca dayalı okullar epeyce var ve bunlar aldıkları öğrencilerin o inançtan olmasını istiyorlar. Church of England okulları öyle değil, bizim okul %90 beyaz İngiliz çocuklarının gittiği bir okul olsa da her milletten ve dinden çocuklar da var. Çocukları okula yazdırmadan önce okul müdürüyle görüştüğümüzde o da zaten bize daha çok evrensel değerleri işlediklerini ve tüm dünya dinlerinden bahsettiklerini belirtmişti. Gerçekten de öyle oluyor. Ayrıca istenirse çocukları din derslerinden muaf tutmak da mümkün. Ancak din derslerinde bolca şarkı söyleyip, çokça eğleniyorlar. Zaman zaman özellikle Nisan’dan hiç alışık olmadığımız dini bilgiler duyduğumuz oluyor tabi ama onları da karşılıklı tartışarak eleştirel bir yaklaşım geliştirmeye çalışıyoruz.
Burada okul dönemi oldukça uzun bir dönem ama arada sık sık tatiller var. Okullar Eylül ayı başında açılıyor. Altı/yedi hafta sonunda ilk “half term” denilen bir haftalık tatil oluyor. Yine altı/yedi hafta okula gittikten sonra 20 Aralık civarı Noel tatili başlıyor ve Ocak ayının ilk haftasına kadar devam ediyor. Sonra altı hafta yine okul ve ikinci half-term tatili. Yine altı hafta okul, sonra iki hafta Paskalya tatili. Ardından yine altı hafta okul ve ardından üçüncü half-term. Böyle altışar haftalık okul dönemleri Temmuz ayının sonuna kadar devam ediyor. Evet, doğru duydunuz, burada yaz tatili Temmuz ayının sonunda başlıyor ve sadece beş/altı hafta sürüyor. Eylül ayı başlar başlamaz yeniden okul açılıyor.
Okullar sabah saat 9'a 10 kala başlıyor ve saat 3:30 itibarıyla sonra eriyor. Ancak okullarda 3:30 dan sonra "after school club" denilen kimi ekstra ücrete tabi, kimi okulun ücretsiz sağladığı satranç, lego, dans, koro, jimnastik, sanat klübü gibi klüp çalışmaları başlıyor. Çocuklar bunların hiçbirine gitmeyebilir ya da içlerinden seçip bazılarına gidebilirler. Tamamen tercihe bağlı. Sene sonunda okulun öğrencilerinin ortaya çıkardığı Aslan Kral, Güzel ve Çirkin gibi müzikallerin provaları da yine okul bittikten sonraki saatlerde yapılıyor.
Okullarda çocuklar okul forması giyiyorlar ve kurallar çok sıkı şekilde uygulanıyor. Saçlarına, “makyajlarına, ojelerine” karışmıyorlar ama kıyafetleri eksiksiz ve doğru olmak zorunda. Bütün devlet okulu formaları birbirine benziyor ve çok düşük ücretlere marketlerin giyim reyonlarından ya da daha yüksek ücretlere Marks and Spencer tarzi mağazalar gibi pek çok yerden satın alınabiliyor. Kızlar için özellikle çok fazla seçenek oluyor. Etek, şort, şort etek, pantolon ya da jile elbise giyebiliyorlar. Bizim okuldakilerin kıyafetleri (etek, pantolon, jile vs) koyu gri renkli, üstüne mavi polo (kısa kollu) tshirt ve onun üstüne de okul logolu açık gri renkli hırkamsı (cardigan) giyiyorlar. Ayakkabılar tamamen siyah olmak zorunda, renkli en ufak bir yeri olmayacak. Yaz kış (dondurucu soğukta bile) kısa beyaz çorap giyen kızlar ve şort giyen erkek çocuklar çok. Neva ile Nisan ise elbette kalın uzun çorap giyiyorlar :) Yazın ise yaz elbisesi dedikleri bir elbiseleri var. Ben havaların o elbiseyi giymelerine izin verecek kadar ısınacağına baştan hiç inanmamıştım ama geçtiğimiz yaz hava çok sıcak olunca bol bol giydiler.
Nisan
Nisan geldiğimizde tam 4 yaş 3 aylıktı ve Eylül ayında reception denilen bizdeki anasınıfı/hazırlık sınıfına benzeyen ama okuma yazmanın öğretilmeye başlandığı sınıfa başladı. Türkiye'de Boğaziçi Üniversitesinin yuvasında en fazla 10 çocuğun olduğu sınıflarda bol bol oyun oynarken, birden 30 mevcutlu, çok ciddi bir okul formasının giyildiği ve bayağı okuma yazmanın öğretildiği reception sınıfına, üstelik de hiç dil bilmeden başlaması büyük şok etkisi yaratır diye düşünüp, endişe etmiş, üzülmüştüm. Üstelik de Nisan ilk 5 hafta evimize yakın olan okulda yer olmadığı için başka bir okula gitti, sonra ablasının okulunda yer açılınca oraya geçti. Her iki okul da Nisan’a herhangi bir yabancı dil desteği vermedi. Okula başlarken İngilizcesinin olmaması müdür ya da öğretmenlerini endişelendirmedi, hatta neredeyse umurlarında bile olmadı diyebilirim. Nisan da ilk haftalarda biraz fazla tuvalete gitmek istemesi dışında fazla bir stres belirtisi göstermedi.
İlk aylarda çocukların İngilizce gelişimine destek olması için karı-koca biz de çocuklarla sık sık evde İngilizce konuştuk. Nisan İngilizce öğrenmemek için epeyce direndi sayılır. Bizim evde İngilizce konuşmamıza kızdı, öğrenmek için hiç de istekli görünmedi. İngilizce konuşmaya başlaması için yaklaşık yedi ayın geçmesi gerekti. Fakat 7-8. ayın sonunda tam bir Bristolian aksanıyla anadili gibi (ya da bence anadili olarak) İngilizce konuşmaya başladı. Geçtiğimiz Eylül ayında okulu yeniden başladığında da Türkçe konuşmayı tümden rafa kaldırdı. Bu sefer de bizim için İngilizce öğrenmesi gayreti, Türkçe'sini nasıl koruyacağız gayretine dönüştü. Biz artık evde sürekli Türkçe konuşsak da o bizimle hep İngilizce konuşmayı, ablasıyla aralarında İngilizce konuşmayı tercih ediyordu. Skype, whatsapp gibi araçlar üzerinden anneanne/babaanne ve dedeleriyle konuşurken sessiz kalmaya, Türkçe kendini ifade edememeye başladı. Neyse ki Noel tatilinde Türkiye’ye gidip de 15 gün kalınca Türkçesi yeniden açıldı, fakat resmen aksanlı şekilde ve bazen direk İngilizceden çeviri olarak Türkçe konuşuyor. Döndüğümüzden beri de bizimle Türkçe konuşması için azami özeni gösteriyoruz. Türkiye'den gelirken Türkçe çocuk kitapları getirdim bol bol, gece yatmadan önce onları okuyorum.
Nisan, İngilizce’yi tamamen söktüğünden beri okulunda çok mutlu. Bu sene Year 1 öğrencisi. Reception sınıfından sonra öğretmenleri değişti ama arkadaşları aynı kaldı. Öğretmenlerini de, arkadaşlarını da çok seviyor. Çok aksi bir durum olmadığı sürece okula hep isteyerek gidiyor ve mutlu çıkıyor. Phonics yöntemi ile okuma, yazma öğreniyor (şu anda Stage 3 kitapları rahatlıkla okuyor) ve toplama, çıkarma yapıyorlar. Reception’da iken klüp çalışmaları yoktu ama bu sene hemen her gün okul sonrası klüp çalışmalarına kalıyor. Lego, Fransızca, dans, jimnastik ve multi sports klüplerine gidiyor. Cumartesi günleri de okul dışında ama evimize yürüyerek 7-8 dakika mesafedeki bir yerde baleye gidiyor. Leo, Leah, Olivia, Sophie, Meysoon, ve Akila en yakın arkadaşları.
|Nisan'ın yakın zamanda okulda yazdığı bir not: A dog is going to come to my house and it is going to have a sleep over (kendi İngilizcesiyle tabi)|
Neva
Neva, Türkiye’den geldiğimizde 3. sınıfı bitirmişti. İyi bir özel okula gidiyor, haftada en az 10 saat kaliteli İngilizce eğitimi alıyordu. İngilizce'yi epeyce anlıyor ama pek konuşamıyordu. Neva, 25 Ağustos 2008 doğumlu. Eylül ayı sınır ay olduğu için, Eylül 2017’de burada doğrudan Year 5’a başladı. Eğer bir hafta geç doğmuş olsaydı (1 Eylül ve sonrasında) Year 4’a gidecekti. Yani kelimenin tam anlamıyla şu anda bulunduğu sınıfın en küçük çocuklarından, belki de en küçüğü.
Evimizi tuttuktan sonra, okul başlamadan önce müdürden randevu alıp yanına gittik. Durumumuzu anlattık. Biz hem Neva’nın yaşının küçük olması hem de ikinci dille mücadele edecek olması nedeniyle Year 5 yerine acaba Year 4’a başlayabilir mi diye sormak istedik. 13 senedir aynı okulun müdürlüğünü yapan Mr. F. çok anlayışlıydı. Neva ile biraz sohbet ettikten sonra Year 5’ı rahatlıkla halledebileceğini, endişelenmemizi söyledi. Bize müfredattan bahsederek içimizi rahatlattı. Bu arada zaten City Council (belediye) de bizim Neva’yı Year 4’a başlatma talebimizi kesin bir dille reddetti. Böylece Neva ilkokulda hiç dördüncü sınıf okumadan beşinci sınıfa geçmiş oldu. İyi ki de öyle olmuş. Türkiye’deki okulundan sonra buranın dördüncü sınıf konuları Neva’ya çok hafif gelirmiş. Zaten buranın beşinci sınıfı ile oranın dördüncü sınıf birbirine hemen hemen denk.
Burada altışar haftalık dönemlerde konular temalar üzerinden işleniyor. Örneğin “çikolata” teması üzerinden matematik, fen, İngilizce, tarih, sosyal bilgiler gibi bir sürü konu işleniyor. Her altı haftalık dönem başında okul, çocuklara o tema ile ilgili dönem sonuna kadar tamamlanabilecek altı tane “task” (ödev) veriyor. Bu ödevlerden her biri araştırma, yazma, yaratıcılık vb farklı becerileri kullanmayı gerektiren ödevler ve gerçekten hepsi çok keyifli. Fakat, ne yazık ki bu ödevler “optional”, yani herhangi bir zorlama yok. Çocuk isterse yapıp, sonra okulda sunabiliyor, ya da hiç yapmayabiliyor. Ve ne yazık ki, başlarda bu ödevleri yapan Neva zaman içinde tercihe bağlı olduklarını keşfedince yapmayı bıraktı. Bunun dışında her hafta Cuma günü toplam 20 dakikada tamamlanabilecek matematik ödevi ve okulun üyeliğinin olduğu MyMaths adlı bir siteden yine opsiyonel matematik alıştırmaları oluyor.
Neva'nın İngilizce'den yana çok sıkıntısı olmadı, olduysa da bize pek çaktırmadı. Kısa sürede akıcı şekilde konuşmaya ve duyduklarını anlamaya başladı. Bu arada bol bol İngilizce kitap okuması için ben bayağı çaba gösterdim. 1.5 yılın sonunda Neva İngilizce ve Türkçe arasında hızlı ve kolay bir şekilde geçiş yapabiliyor, her iki dili de kendi yaşına uygun oranda anlayabiliyor.
Bu arada okul için biz hiçbir kırtasiye alışverişi yapmıyoruz. Kaleminden, silgisine, defterinden alıştırma kitaplarına kadar her şey okul tarafından temin ediliyor ve defterler dönem sonu haricinde hiç eve gelmiyor. Okul zaten herhangi bir okul kitabı kullanmıyor, bütün ders malzemeleri öğretmenler tarafından hazırlanıyor. Yalnızca veli toplantısı için okula gittiğimizde Neva’nın gün içinde okulda ne kadar çok yazı yazdığına, okuma yaptığına, deneysel çalışmalarda bulunduğuna tanık olabiliyoruz. Her konu hakkında sayfalar dolusu “reflection” yazdıklarını görünce inanılmaz mutlu oldum. Eve geldiğinde Neva’nın okula dair hemen hemen hiçbir şey (ödev vb) yapmıyor olması biraz canımızı sıkıyor ama öğretmenleri Neva’dan çok çok memnun, sene başında yazmasının anadili İngilizce olan sınıf arkadaşlarından ayırt edilemeyecek hale geldiğinden bahsettiler ve dönem ortasında da sene sonunda erişmesini istedikleri hedeflerinin hemen hepsine ulaştığını söylediler. İster istemez içimize Türk eğitim sistemi kaçmış, o nedenle biraz ödev manyağı, fazla hırslı veli profili çizmiş olabiliriz: öğretmenler ortaokula geçtiğinde çok ödevi olacağından, “istediğimiz” gibi evde daha çok çalışması gerekeceğinden bahsettiler :- ) Şimdi ise okulda hemen her şeyi “yaparak” öğreniyorlar. Okulun bahçesine çıkıp tohum ekiyor, mutfakta yemek yapıyor, bir sürü yere geziye gidiyorlar.
|Açık havada güneş saati deneyi yaparken|
|Okulca Warwick kalesi gezisinden...|
Neva ile ilgili en büyük şansımız İngiltere’ye çok isteyerek gelmiş olması, yeni okuluna tereddütsüz ve isteyerek başlamış olması, o nedenle de zorluklardan hiç yılmamış olması. Okula başladığı ilk gün öğretmeni Neva'ya sınıflarından bir "buddy/arkadaş" tayin etti ve bu arkadaş ilk haftalarda hep Neva ile birlikte vakit geçirip, ona okulu, kuralları ve sınıftaki diğer çocukları tanıttı. Neva, bu sene Year 6’i, yani ilkokulu bitiriyor. Sürekli görüştüğü ve çok çok düşkün olduğu Gana asıllı çok tatlı bir arkadaşı var. O da Neva ile aynı sene buradaki okula yeni başlayınca ikisi çok iyi arkadaş oluverdiler. Okul sonrasında eve birlikte yürüyorlar ve çok yakın oturduğumuz için sık sık birbirlerine gidip gelerek de görüşüyorlar. Onun dışında da, düzenli olmasa da arada dışarıda da görüştüğü arkadaşları var. Ancak ne yazık ki, burada da, aynı Türkiye'deki gibi okul sonrasında ve haftasonlarında çocukların hep bir programı, gittikleri kurslar vs. var. Herkese uyan bir gün bulup da okul sonrası görüşmelerini sağlamak çok zor. Türkiye’deki çok yakın arkadaşlarını ve kuzenlerini çok özlüyor Neva ama burada olmaktan mutlu. Geldiğimizden beri 4-5 kere Türkiye’ye gittik ve aile ve arkadaş özlemlerini bu şekilde gidermeye çalıştık.
Normalde bizden ayrı hiçbir yerde gece kalmayı kabul etmeyen Neva, Year 5’in ilk aylarında (Kasım ayında) okulla birlikte Forest of Dean adında bir ormana iki gece kalmalı kampa gitti. Gitmeden önce çok fazla kaygı yaşadı ama orada o kadar güzel vakit geçirmişti ki, çok mutlu ve kendine güvenen bir çocuk olarak geri döndü. Year 6’te ise bu defa 5 gece kalmalı bir kampa gittiler. En ufak bir tereddüt yaşamadan, tek bir kıyafetini kaybetmeden gitti ve geldi Neva. Bu kampların her ikisinde de yanlarında telefon olması, çocukların velilerle acil durum haricinde iletişim kurması yasaktı. Sadece okul aracılığıyla iyi olduklarına dair mesajlar aldık. Gerçi ağlayıp evine dönmek isteyenler olmuş ama bizim deneyimimiz çok rahat oldu neyse ki.
Çocuklarla okula yürüyerek gidip geliyoruz. Zaten sabahları tam okul saatinde, Bristol’ün biraz dışında olan küçük ve sakin “köy”ümüz akın akın okula yürüyen çocuk ve veli ve köpeklerinden oluşan gruplarla şenleniyor. Okul zili çaldıktan sonra ise sokaklar suyu çekilmiş değirmen gibi sessiz ve ıssız bir hal alıyor.
Year 5’ta velisi olarak yazılı izin verdiğimizden beri Neva okul çıkışında eve kendisi yürüyerek dönüyor. Geçen sene epeyce bir klübe gidiyordu ama bu sene Year 6 olmanın verdiği “cool”luk gereği sadece Cuma günleri jmnastik klübüne gidiyor. Onun dışında Çarşamba günleri okul dışında bale ve piyano derslerine devam ediyor.
Eğer burada kalmaya devam edecek olursak diye Neva için Ekim ayı sonunda 3 tane ortaokul tercihinde bulunduk. Ortaokul tercihleri de yine ikamete dayalı olarak 31 Ekim tarihine kadar yapılıyor. Eylül ve Ekim aylarında okullar Open Day denilen tanıtım turları ile öğrenci çekmeye çalışıyorlar çünkü bir okulun devletten alacağı maddi yardım, o okulu tercih eden öğrenci sayısıyla doğru orantılı oluyor. Çocuğun hangi okula gideceğine City Council karar veriyor. Sonuçlar 1 Mart'ta açıklanacak bakalım.