... konulu sunumlar: "RUH SAĞLIĞI ve HASTA PSİKOLOJİSİ RUH SAĞLIĞI TANIM, ETKİLEYEN FAKTÖRLER."— Sunum transkripti:
1
RUH SAĞLIĞI ve HASTA PSİKOLOJİSİ RUH SAĞLIĞI TANIM, ETKİLEYEN FAKTÖRLER
2
RUH SAĞLIĞI İnsan, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden bir bütündür. Organizmayı oluşturan tüm yapılar insanın fiziksel yönünü, zihinsel, duygusal yetiler, olaylar karşısında hissedilen duygu ve düşünceler ruhsal yönünü, yaşadığı çevre ve toplumla ilişkileri ise sosyal yönünü oluşturur. Ruh sağlığı, bireyin kendisiyle ve çevresiyle dinamik bir denge ve uyum içerisinde olması olarak tanımlanır.
3
Ruh sağlığıyla ilgili sorunlarla, tedavisiyle ve ruh sağlığının korunmasıyla ilgilenen bilim dalına psikiyatri denir. Psikiyatri Yunanca ‘Psyche’ ruh ve düşünce ve ‘İatros’ hekim ve tedavi edici sözcüklerinden oluşmuştur. Psikiyatri terimi ilk kez Johann Cristian Reil (1808) tarafından kullanılmıştır. Psikiyatri, bireyin zihinsel, duygusal yetilerinde, tavır ve davranışlarında, çevreye uyumunda görülen bozuklukların incelenmesi, tanımlanması, sınıflandırılması, tedavisi ve ruh sağlığının korunmasıyla ilgilenen bilim dalıdır. Bu bilim dalı oldukça geniş alanları kapsar ve çeşitli yan uzmanlık dalları içerir.
4
Psikiyatrinin yan dalları - Biyolojik psikiyatri, - Adli psikiyatri, -Çocuk ve adolesan psikiyatrisi, - Geriatrik psikiyatri, -Nöropsikiyatri, -Konsültasyon-liyezon psikiyatrisi, -Psikofarmakoloji, -Acil psikiyatri, -Sosyal psikiyatri, - Transkültürel (kültürler arası) psikiyatri psikiyatri bilim dalının yan dallarından bazılarıdır
5
Psikiyatri bilim dalında bozuklukların tanımlanması ve bozukluklara yol açan faktörler hakkında çeşitli tanımlamalar yapılır bu nedenle sıklıkla geçen terim ve kavramları bilmemiz gerekir. Bunlardan bazıları şunlardır: Ruhsal (mental): İnsanın biliş (cognition), duygulanım (affect), eylem (action) gibi yetilerini, tüm davranışlarını içeren ve soyutlayan bir kavramdır.
6
Homeostasis (denge durumu): Her organizma kendisi için en iyi ve uygun bir denge içinde kalma eğilimi gösterir. Dengeyi sağlamak ve sürdürebilmek için organizmanın içinde doğuştan var olan veya sonradan kazanılan gereksinimler, dürtü ve güdüler vardır. Birbiriyle bağlantılı olarak biyolojik, psikolojik, sosyolojik düzeylerde denge olması homeostasis olarak adlandırılır.
7
Stres: Organizmanın dengesini bozabilen herhangi bir etken stres olarak adlandırılır. Stres; biyolojik, psikolojik, sosyolojik vb. nedenlere bağlı oluşabilir. Strese dayanma gücü (stress tolerance): Stres karşısında organizmanın dengesini koruyabilmesi, bir dağılma ya da bozgun oluncaya dek dayanabilme yetilerinin tümüdür.
8
Dengenin bozulması (decompensation): Stres etkenleri bireyin dayanıklılığı üstünde olduğunda kişinin savunma, baş etme yetileri yetersiz kalır ve bu durum denge bozukluğu olarak tanımlanır. Bozukluk (disorder): Psikiyatride patolojik durumların tanınmasında bozukluk deyimi kullanılır. Psikiyatride ele alınan patolojik durumlardan birçoğu çok sayıda etkenden kaynaklanan, oluşum düzeneği tam olarak tanımlanamayan ve prognozu sınırlı bir ölçüde belirlenebilen tablolardır.
9
Ruhsal bozukluk: Dengenin bozulduğu, savunmaların yetersiz, yersiz ve uygunsuz olduğu, dengeyi oluşturmak amacıyla aşırı patolojik savunmalara başvurulduğu durum ruhsal bozukluk (hastalık) olarak adlandırılır. Psikiyatrik acil durum: Bireyin duygu, düşünce ve davranışlarında ani oluşan değişikliklerle ortaya çıkan patolojik tabloya psikiyatrik acil durum denir.
10
Psikosomatik (psikofizyolojik): Çözümlenmemiş sorunlar ya da stresle uzun süre karşı karşıya kalındığında ve başa çıkılamaz duruma gelindiğinde bireyde ortaya çıkan fizyolojik sorunlar psikosomatik sorun olarak adlandırılır. Yeti: İnsanın sahip olduğu düşünce, anlama, kavrama vb. doğal güçlerinin her biri yeti olarak tanımlanır
11
Yeti yitimi: Kişinin önceden yapabildiği ve başarabildiği fonksiyonları artık yapamaması, işlevselliğini ve becerilerini yitirmesidir. Yalıtık yaşam: Kişinin toplumdan, ailesinden ve iş yaşamından koparak yalnız kalmasıdır. İç görü: Kişinin kendi davranışlarını değişik ortam, şart ve durumlarda gözlemlemesi kendini değerlendirmesidir.
12
Destek grupları: Aile, arkadaş, sosyal kurum ve kuruluşlar vb. destek gruplarını oluşturur. Destek gruplarıyla yapılan çalışmalar ailenin ve hasta yakın çevresinin tedaviye, eğitime, rehabilitasyon hizmetlerine katılması, sosyal ilişkilerinin geliştirilmesi ve toplumsal eğitimlerle toplumun bakış açısının değiştirilmesi çalışmalarını kapsar. Bu çalışmalarla ilgili çeşitli kurum ve kuruluşlardan destek alınması gibi hizmetleri içerir. Psikoterapi: Terapist ile hastanın sözlü iletişimlerine ve dinamik bir ilişki içerisinde etkileşimlerine dayanan, değişim oluşturmayı amaçlayan psikiyatrik bir tedavi yöntemidir.
13
Ruh Sağlığını Etkileyen Faktörler Dünya Sağlık Örgütü tarafından 1996 yılında ruh sağlığının tanımı yapılmıştır. ‘Ruhsal sağlık; bireylerin kendilerini ve yeteneklerini gerçekleştirdikleri, yaşamın normal stresleriyle başa çıkabildikleri, verimli ve sonuçları yararlı olacak şekilde çalışabildikleri ve toplumlarıyla katkılı bir birliktelik içinde oldukları durumdur’ şeklinde tanımlanmıştır.
14
Ruh sağlığı yerinde olan birey kendisiyle ve çevresiyle dinamik bir denge ve uyum içerisindedir. Çeşitli faktörlere bağlı olarak bu denge bozulabilir. Bazı kalıtımsal özellikler, büyüme gelişme dönemindeki etmenler, yaşam koşulları, çevresel ve kültürel etmenler ruh sağlığını etkileyen etmenlerden bazılarıdır. Ruh sağlığının bozulmasına yol açan pek çok etken vardır. Bu etkenleri biyolojik, psikolojik, toplumsal etkenler olarak gruplandırabiliriz.
15
Biyolojik etkenler Kalıtım Beden yapısı Beslenme yetersizlikleri ve bozuklukları Enfeksiyonlar Fiziksel travmalar
16
Psikolojik etkenler A) Çocukluk çağına ilişkin aşırı engellenmeler ve stres etkenleri Çocuğun aşırı korunması, aşırı doyurulması, Bağımlılığının sürdürülmesi, Çocuğa özerklik ve kişilik tanınmaması, Yetersiz annelik, babalık, Çocuklara karşı ihmal ve reddedilme, Aile düzensizliği, parçalanması, yıkılması, Aşırı ahlak değerleri ve baskıları, Bozuk ve tutarsız disiplin,
17
Şiddete maruz kalma, Özdeşim örneklerinin (örnek alacağı rol model) yokluğu, olumsuzluğu ya da yetersizliği, Çocuklar arasında tercih yapılması, Çocuğa erişilemeyecek amaçlar yüklenmesi, Eğitim olanaklarının yetersizliği, düzensizliği ve uygunsuzluğu.
18
B) Yetişkin yaşamda karşılaşılan engellenmeler ve çatışmalar Gerçek ya da imgesel (hayali) başarısızlıklar ve yitimler, Çocukluktan kalma çatışma ve saplantılar, Aile ve evlilik yaşamıyla ilgili çatışma ve saplantılar, Olumsuz yaşam koşulları.
19
Toplumsal etkenler İçinde yaşadığı grubun eğitim ve yetiştirme geleneklerinin bozuk oluşu, Bir gruba ait olamama, bağlanamama, Bir gruba aşırı bağlanıp kendini yitirme, Toplumsal stresler (savaş, işsizlik, ekonomik çöküntü, göç gibi) Toplumda yaşanan kültürel kimlik değişimleri, Toplumsal değerler.
20
Ruhsal Yönden Sağlıklı Bireylerin Özellikleri Ruh sağlığı yerinde olan bireylerde bulunması gereken özellikler: Kendini ve başkalarını kabul eder, Kendine güveni ve öz saygısı vardır, Sorumluluk alır ve yerine getirir, Çevreye uyum sağlar, Sorunlarını çözümleyebilme yeteneği vardır, İçinde aşırı sıkıntı bulunmaz, Stresle başa çıkar
21
İd, ego ve süperegosu arasında denge vardır, Özerklik duygusu ile seçim yapabilir, Karar verme yetisine sahiptir, Girişim duygusu gelişmiştir, Kimlik duygusu olgunlaşmıştır, Yakın ve uzak çevresiyle tutarlı ilişkiler kurar, Kişilerle ilişkileri sevgi ve saygı temellerine dayanır, Üretkenlik özelliği kazanmıştır, çalışır ve üretir, Benlik bütünlüğüne sahiptir,hayal ve gerçeği ayırt eder
22
İnanç ve değerlere sahiptir aynı zamanda başkalarının inanç ve değerlerine karşı saygılı ve hoşgörülüdür, Kendini geliştirir, Yaşadığı toplumun kültürel, sosyal ve ekonomik normlarına uyar; uymadığında çevreyi rahatsız etmeden bunu çözmeyi başarır, Başarısızlıklarını, düş kırıklıklarını yani kendinin sınırlı yetilerini olumlu biçimde kabul eder ve problemlerini çözümler,
23
Yeniliklere açıktır, farklılıkları anlayışla karşılar ve saygı gösterir, Gerektiğinde çevreyi biçimlendirir ve biçimlenmiş çevreye uyum sağlar, Kendisi için uygun planlamalar yapar, uygun amaçlar belirler, olaylara esnek yaklaşım gösterir, Tutum ve davranış, eylemleri ile kendisine ve çevresine rahatsızlık değil huzur ve neşe verir, Karşı cinsle saygı ve sevgiye dayanan ilişki kurar ve sürdürür, Değişen durumları değerlendirir ve yeni seçenekler bulur, Kendisi ve çevresi için en yararlıyı seçip uygular.