Çölyak hastalığı testleri öncelik olarak çölyak hastalığı tanısını koymaya yardımcı olmak için kullanılır. Genellikle kansızlık ve karın ağrısı gibi çölyak hastalığını düşündüren bulguları olan hastalarda istenmektedir..
Bazen yakın akrabaları çölyak hastalığı olan kişiler (bu hastaların yaklaşık % 10'unda çölyak hastalığı gelişecektir) ve/veya başka otoimmün hastalıkları olanlarda belirti vermeyen çölyak hastalığını taramak için çölyak testleri istenir.
Hastalığın şiddet derecesi, hastanın beslenme bozukluğu, besin emilim bozukluğunun yaygınlığını ve diğer organların tutulumunu belirlemeye yardımcı olan diğer testler aşağıdakileri içerebilir:
Vitamin eksikliklerini ölçmek için D, E ve B12 vitamini
Besin emilim bozukluğunu değerlendirmede yardımcı olmak için dışkı yağı tayini
Çölyak hastalığı olanlar laktoz tahammülsüzlüğü de geçirebildiğinden çölyak testleri diğer tahammülsüzlük ve alerji testiyle birlikte uygulanmalıdır. Glutenden fakir diyete uyumu izlemek ve tedavi etkinliğini değerlendirmeye yardımcı olmak için çölyak hastalığı tanısı konmuş hastalardan anti-tTG, AGA, ve/veya EMA testleri istenebilmektedir. Diyetten glutenli besinler çıkartıldığında antikor düzeylerinin düşmesi gerekir
Çölyak hastalığı, beslenme bozukluğu ve/veya besin emilim bozukluğu belirtileri (diyare, karın ağrısı, halsizlik, bitkinlik ve eklem ağrısı) olan kişiler için çölyak hastalığı testleri istenir. Kansızlık(anemi), kemik erimesi (osteoporoz), kısırlık (infertilite) veya nöbetgibi belirtiler varsa gluten açısından araştırılmalıdır. Hasta bir müddetten beri glutensiz diyet almaktayken bir veya birden fazla sayıda antikor testi istenebilir. Böylece antikor düzeylerinin düşmüş, diyetin yakınmaları giderdiği ve bağırsağın içini örten katmandaki hasarın düzeldiği doğrulanmış olur. Hastada yakınmalar geçmemişse diyete uyumu kontrol etmek, doktor ve hastanın diyetteki gizli gluten kaynaklarını veya geçmeyen yakınmaların nedenlerini araştırmalarına yardımcı olmak için çölyak hastalığı testleri istenebilir. Yakın akrabası çölyak hastası olan ve belirti vermeyen hastalar test edilebilir. Ancak şimdilerde toplum genelini tarama testi olarak çölyak hastalığı testlerinin yapılması önerilmemektedir.
Bazı çölyak hastalığı testleri ve olası sonuçları; "+" antikorların varlığına işaret eder
Anti-ttg antikorları, IgA
Total IgA
Anti-ttg antikorları, IgG
Anti-gliyadin antikorları (AGA), IgG
TANI
+
+
Olası çölyak hastalığı
-
+
-
-
Belirtiler olasılıkla çölyak hastalığına bağlı değil
-
-
+
+
Olası çölyak hastalığı; yalancı negatif anti-tTG; total IgA eksikliğine bağlı IgA
Pozitif veya belirsiz çölyak hastalığı testleri sonrasında bağırsak biyopsisi yapılır. Kesin çölyak hastalığı tanısı için biyopsi yapılır.
Çölyak hastalığı tanısı konan kişi diyetinden gluteni çıkartırsa otoantikor düzeylerinin düşmesi gerekir. Bu düzeyler düşmez ve yakınmalar azalmazsa ya diyette elimine edilememiş gluten vardır (beklenmedik yiyeceklerde sıklıkla gluten bulunur. Örn: salatalarda, öksürük şuruplarında, zarflarda kullanılan yapışkan bantlarda) veya hasta diyetteki değişikliklere yanıt vermeyen ve seyrek görülen çölyak hastalığına yakalanmış olabilir. Hastalığın ilerlemesini izlemek için çölyak hastalığı testleri kullanıldığında yükselen otoantikor düzeyleri glutensiz diyete bir miktar uyulmadığını gösterir.
Test edilmekte olan kişi testten önce glutenli besin almamışsa çölyak hastalığı testleri negatif çıkabilir (her ne kadar negatif sonuç için birkaç ay glutensiz diyet alınması gerekebilirse de) Doktor yine de çölyak hastalığından kuşkulanırsa gluten yüklemesi yapabilir. Belirtilerin geri dönüp dönmediğini görmek için hastanın diyetine birkaç hafta veya ay gluten ilave etmesi istenir. Bu sırada villüs atrofisi (bağırsaklardaki kılsı çıkıntıların hasarı) olup olmadığını kontrol için çölyak testleri tekrarlanabilir veya biyopsi yapılabilir.
Çölyak hastalığı göreceli olarak sık görülmesine rağmen hastaların çoğu hastalığının farkında değildir. Bu durum kısmen belirtilerin değişken olduğu gerçeğine bağlıdır. Doku biyopsisi numunelerinde bağırsak hasarı mevcut olmasına rağmen belirtiler hafif derecede olabilir veya mevcut olmayabilir Bu belirtiler çeşitli hastalıklara bağlı olabildiğinden çölyak hastalığı tanısı bazen yılarca atlanabilir veya gecikebilir.
Bu makalenin en son gözden geçirilme tarihi 8 Mart 2011. | Bu makalenin en son değiştirilme tarihi 5 Aralık 2011.
Gözden geçirilme tarihi, en güncel bilgileri yansıtmasını sağlamak için makalenin baştan sona en son gözden geçirildiği tarihi gösterir. Gözden geçirme makalede herhangi bir değişiklik yapmayı gerektirmeyebildiğinden iki tarih her zaman aynı olmayabilir.
Değiştirilme tarihi makalede bir veya birden fazla değişiklik yapılmış olduğunu gösterir. Bu değişiklikler sayfanın tümüyle gözden geçirilmesine bağlı olabilir veya olmayabilir. Buna bağlı olarak iki tarih her zaman aynı olmayabilir.