Bu yazımızda biraz Germen Vandal halkından bahsedeceğiz.
"Konuşma yeteneği olan bir şehrin nefreti"
Dünyanın dört bir yanındaki insanların büyük çoğunluğu, asırlık yaşamlarının yalnızca bir bölümünden gelen vandalların farkındadır. hikayeler - 455'te Roma'nın yağmalanması. Nitekim vandallar orada doğaüstü bir şey yapmadılar. O günlerde, diğer ordular da ele geçirilen şehirlerde aynı şekilde davrandılar. Vae victis, "Yenilenlerin vay haline" - Kelt lideri Brenna'nın bu ünlü ifadesi, sadece eski olanları değil, dünyanın tüm generallerini imzalardı. Romalıların kendileri bu kuralın bir istisnası değildi. Titus Livy, War with Hannibal adlı kitabında şöyle yazmıştı:
"Lucius Marcellus ... Roma'ya Syracuse'u süsleyen çok sayıda heykel ve tablo getirdi ... o zamandan beri Yunan sanatına hayran olmak bir gelenek haline geldi, ardından bu sanat eserlerini ve nesnelerini aramak için tapınakları ve özel evleri soymak gibi küstah bir alışkanlık geldi. Sanat."
Bu arada, iddiaya göre, Vandal kralı Geyserich, o yıl 455'te, alçakgönüllülükle kendisine gelen gururlu tuhaflara, onlardan zengin bir fidye almasını istemek için şunları söyledi:
"Altın için gelmedim, yok ettiğiniz Kartaca'nın intikamını almaya geldim."
K. Bryullov. "Roma'da Hanzerich'in İstilası"
Vandalların bu seferinin elbette bu olaylardan 600 yıl önce yıkılan antik Kartaca ile hiçbir ilgisi yoktur. Sadece 439'da Geyserich, 455'te Kartaca'yı ele geçirdi, şimdi dedikleri gibi, Romalıları ustaca "denetledi". Ama Plutarch bir keresinde (Minos hakkında) şöyle yazmıştı:
"Konuşma yeteneği olan bir şehirden nefret etmek gerçekten korkunç bir şey."
Sonuç olarak, barbarlar olarak insanlığın hafızasında kalan, paha biçilmez sanat eserlerini anlamsızca yok eden vandallar oldu ve hatta özel bir “vandalizm” terimi ortaya çıktı.
Ünlü "Satyricon tarafından işlenen Genel Tarih" in yazarlarından biri olan O. Dymov daha sonra şunları yazdı:
“İki hafta boyunca vandallar Roma'yı yağmaladı ve yıktı; başka türlü davranamazlardı: zaten böyle bir adları vardı. Aynı zamanda, kesinlikle en değerli olan tabloları yok ettikleri için, şüphesiz zevk ve anlayış sergilediler. "
Ve Syracuse'da sanata ilk "katılan" Romalıların sanatın "tadı ve anlayışı" ne kadar büyüktü? Bu aynı Lucius Marcellus tarafından gösterilmiştir. Ganimetleri Roma'ya taşırken sert bir emir verdi: Bir heykeli kaybetmekten veya zarar vermekten suçlu olan herkes, masrafları kendisine ait olmak üzere yenisini sipariş etmek zorunda kalacak. Ve eski bir büyük ustanın paha biçilmez bir eseri yerine zaten sefil bir yeniden yapım olması önemli değil - asıl mesele, toplam heykel sayısının çakışmasıdır.
Vandallar tarafından "sanat eserlerinin anlamsızca tahrip edildiğine" dair hiçbir kanıt olmadığını söylemeliyim. Lucius Marcellus'un Syracuse'u yağmalaması gibi Geyserich de Roma'yı yağmaladı. Yanında birçok heykel ve heykel aldı, ama elbette onları yok etmedi.
Avrupa tarihindeki diğer vandal izleri daha az bilinir. Bu arada İspanya'nın Endülüs eyaletine adını veren de bu halk olmuştur.
Vandal kabilelerinden biri olan Siling'in hatırası Silezya adına korunmaktadır. Ancak "Vandal Dağları" (Bohemya'yı Silezya'dan ayıran dağ silsilesi) adı unutuldu.
Vandal tarihinin ilk yüzyılları
Yani Vandallar, Paulus Orosius'un Gotlar ve Suyonlar (İsveçliler) olarak adlandırdığı Alman kökenli bir halktır. Pliny ilk kez vandallardan (MS XNUMX. yüzyıl) söz eder. Tacitus ve Ptolemy de onlar hakkında yazdı. Bizans tarihçisi Caesarea Procopius (VI yüzyıl), Vandalların kendilerinin Azak Denizi kıyılarını atalarının evi olarak gördüklerini ve kuzeye giderken Alans'ın bir kısmını ilhak ettiğini bildiriyor. Procopius, vandalların görünümü hakkında şunları söylüyor:
"Herkesin beyaz vücudu ve sarı saçları var, uzun boylu ve güzel görünüyorlar."
Vandallar, Krakow Müzesi'nde yeniden yapılanma
XNUMX. yüzyıldan kalma bir el yazmasında bir vandalın görüntüsü
Ve "Getik" de Ürdün, Vandalların Güney İskandinavya'dan (Gothlar gibi) olduğunu iddia ediyor. Hangi, elbette, çok daha olasıdır.
Öyle ya da böyle, MS XNUMX. yüzyıldan itibaren. e. Elbe ve Oder arasındaki bölgede vandallar yaşıyordu. Topraklarının daha doğuya - Vistül'e kadar uzanması mümkündür. İki büyük Vandal kabilesi adlandırılır - Siling (Silesia'ya adını veren) ve Asding. XNUMX. yüzyılın başında - her ikisinin de yabancı olduğu İspanya'da - birleşmeye zorlandılar.
990. yüzyıldan beri, bazı Cermen yazarlar Vandalları Wends (Vendians) ile tanımladılar. Gerçek şu ki, bu Slav kabileleri bir zamanlar Vandallarla aynı bölgeyi işgal etti ve kendi adları, bu yerlerden uzun süre önce gitmiş olan Germen kabilesinin adına benziyordu. 1601 civarında, Augsburg'dan Gerhard, vandal olarak adlandırdığı St. Ulrich'in bir biyografisini yazıyor ... Polonyalı prens Meszko I. XNUMX. yüzyılda yaşayan kronikler Bremenli Adam, Slavların eskiden Slavlar olarak adlandırıldığını ilan ediyor. vandallar. Ve Orbini bile "Slav Krallığı" (XNUMX) çalışmasında şöyle diyor:
Vandallar gerçek Gotlar olduğu sürece, Slavların da Got oldukları inkar edilemez. Birçok ünlü yazar, Vandalların ve Slavların tek bir kişi olduğunu onaylıyor. "
Bununla birlikte, Alamann yıllıklarında ve daha sonra St. Gallen yıllıklarında, o zamanlar Pannonia ve Dacia topraklarında yaşayan Avarlara vandallar denir.
XNUMX. yüzyılın ikinci yarısında, Asding kabilesinin Vandalları güneye doğru hareket etmeye başlar. Silinglerin o zaman onlarla birlikte gitmiş olması mümkündür, ancak tarihi kaynaklarda bu varsayım için hiçbir kanıt yoktur. Vandallar Marcoman Savaşı'nda (Roma'ya karşı Germen ve Sarmat kabileleri) yer aldı. Görünüşe göre, bazı Vandallar, Gotik vaizlerden Arian Hristiyanlığını benimsediler.
174'te Marcus Aurelius, Asdings'in Dacia'ya yerleşmesine izin verdi, burada 30'lu yıllara kadar kaldılar. IV yüzyıl. Romalılarla nispeten barış içinde bir arada yaşadılar. 271 yılında İmparator Aurelian'ın altında askeri bir çatışma kaydedildi. Ve sonra burada Siling'in varlığı açıkça kaydedilir: Vandalların iki kralı vardır, Siling ve Asding, yeni bir barış anlaşması imzalarlar. Sonra İmparator Prob vandallarla savaştı. Aynı zamanda, vandallar komşuları - Gotlar ve Taiphaller ile savaştı. Ancak 331-337'de. Vandallar, kralı Geberich olan Gotlar tarafından Dacia'dan sürüldü. Savaşlardan birinde, Asdings kralı Vizimar (bu, Vandalların adını bildiğimiz ilk kralıdır) öldürüldü.
İmparator Konstantin, Vandalların Tuna'nın sağ kıyısına - Pannonia'ya gitmelerine izin verdi. Vandallar da imparatorluğa, başta süvari olmak üzere yardımcı birlikler sağlama sözü verdiler.
Vandal Süvari, Mozaik, Bordj Djedid Şehri, yaklaşık 500
Vandallar 60 yıldır Pannonia'da yaşıyor.
380'lerde. Gotlar tarafından ağır bir şekilde itildiler. Ve 418. yüzyılın başlarında, Hunların saldırısı altında, Kral Godegisel (Gôdagisl, muhtemelen asding) liderliğindeki Vandallar, Tuna Nehri'nden Ren'e ve daha sonra Galya'ya yöneldiler. Bu yolda bazı Süevîler ve Alanlar da onlara katıldı. Aynı zamanda, Sueves ve Alans liderlerini korudu ve vandallarla ilişkileri vasal değil, müttefikti. Dahası, Piskopos Idatius, XNUMX'de Vizigotlar tarafından yenilgiye uğratılana kadar, bu barbar kabileler ittifakında ana rolü Alanların oynadığını iddia ediyor.
406-407 kışında Müttefikler, Mongonziaka şehri (şimdi Mainz) bölgesindeki Roma mülklerini işgal etti.
Vandal kökenli ünlü Roma komutanı Flavius Stilicho (doğu imparatoru Büyük Theodosius'un yeğeninin kocası ve batı imparatoru Honorius'un kayınpederi), düşmanları tarafından “cinlere izin verdiği” iddiasıyla kınandı. şişeden çıktı” - Radogais Gotları ile savaşta akrabalarını yardıma çağırdı. Aslında Stilicho, birliklerini Vandallar, Alanlar ve Sueviler tarafından kullanılan Ren Nehri'nden çekmek zorunda kaldı. Kendilerini Almanya eyaletiyle sınırlamadılar, düşmanlıkları Galya'ya da aktardılar. Bu olayların çağdaşı olan şair Orientius şunları yazdı:
"Bütün Galya tek bir ateşle tütmeye başladı."
Franklarla yapılan savaşlardan biri sırasında Vandal kralı Godegisel öldü ve onunla birlikte - 20 bine kadar asker. Sonra zamanında ortaya çıkan Alanlar, vandalların tamamen yok edilmesinden kurtuldu.
İspanya'da Vandallar
409'da Müttefikler Pireneleri geçtiler ve modern İspanya topraklarında üç yıl boyunca savaştılar.
İspanyol piskopos Idazia'nın tarihçesinde, fethedilen toprakların uzaylılar tarafından kurayla dağıtıldığı bildiriliyor. Kral Gunderich'in Asdingleri, o zamanlar günümüz Galiçya, Cantabria, Leon ve kuzey Portekiz'i içeren Galletia'yı işgal etti. Suevi, "okyanus denizinin en batı ucunu" ve Galletia'nın bir bölümünü işgal etti. Alans, Lusitania (Portekiz'in bir parçası) ve Cartagena eyaletlerine yerleşti. Silingam (kral - Friubald, Fridubalth) güney topraklarını aldı - Betika. Bu bölge şimdi Endülüs olarak adlandırılıyor. İspanya'nın kuzeyi hala Romalılar tarafından kontrol ediliyordu.
Aynı zamanda, fatihler açık bir azınlıktaydı - 200 bin yeni gelen, yaklaşık 6 milyon "yerlinin" yaşadığı toprakları işgal etti. Orosius çok hızlı barbarlar olduğunu iddia ediyor
"Kılıçları sabanlarla değiştirdiler ve Romalıların geri kalanı dost ve müttefik olarak tercih edildi ... aralarında barbarlar arasındaki yoksul özgürlüğü Romalılar arasındaki vergi yüklerine tercih eden bazı Romalılar vardı."
Roma, vandallara açıkça direnecek güce sahip değildi, ancak 415'te Vizigotları Siling ve Alans'a karşı koydular. 418'de Gotik kral Walia
“Roma adına barbarların büyük bir katliamını sahneledi. Betika'da Siling Vandallarını bir savaşta yendi. Vandalları ve Suevileri yöneten Alanları o kadar yok etti ki, kralları Atax öldürüldüğünde, hayatta kalan birkaç kişi krallıklarının adını unuttu ve Galiçya'nın Vandal kralı Gunderich'e teslim oldu.
Siling kralı Gotlar tarafından esir alındı ve Romalılara gönderildi.
419'da Vizigotlar Galya'ya doğru yola çıktıklarında, Vandalların ve Alanların kralı unvanını zaten almış olan Gunderich, eski müttefikleri Suevi'ye saldırdı ve boyun eğdirdi. Sonra Gotlar tarafından vurulduktan sonra boş olan daha umut verici ve daha zengin Bettika'ya gitti.
Ginderich, bilinmeyen bir sanatçının portresi, 1513
422'de Got federasyonlarının müfrezelerini de içeren Roma ordusunu yenmeyi başardı.
Ancak daha çok sayıda ve güçlü Vizigotların tehdidi devam etti.
Vandallar ve Alanların Afrika krallığı
428'de Ginderich öldü ve kardeşi Geyserich, Afrika'da yeni bir devlet kuracak, Kartaca'yı başkent yapacak ve Roma'yı yağmalayacak olan yeni kral oldu. Vandalların ve Alanların büyük kralı Geyserich, 49 yıl hüküm sürdü ve kesinlikle Romalı yazarların onu tasvir etmeye çalıştığı aptal ve açgözlü barbar değildi.
Bizans Procopius bile onun hakkında şunları yazdı:
"Geyserich askeri işleri çok iyi biliyordu ve olağanüstü bir insandı."
Düşman bir halkın temsilcisi olan Jordan, Acts of the Gots'ta Geyserich'i kısa boylu ve attan düştüğü için topal, gizli, özlü, ileri görüşlü ve lüksü küçümseyen bir adam olarak tanımladı. Ve aynı zamanda - "zenginlik için açgözlü" (bunun lüks için hor görme ile nasıl birleştirildiğini merak ediyorum?). Ayrıca, bu yazar Geiserich'i “öfkeyle fırtınalı"Ve hazır"nifak tohumları ek ve nefreti körükle'.
437'de Geiserich, Afrika'daki Roma valisi Boniface'in teklifini isteyerek kabul etti. Büyük Aetius'un rakibi olan "ayrılıkçı" Boniface, 427'den itibaren, aslında oğlu İmparator III. Valentinian için hüküm süren Galla Placidia tarafından kendisine karşı gönderilen Roma ordularıyla savaştı. Merkezi hükümete karşı mücadelede yardım için Boniface, Geiserich'e Afrika eyaleti topraklarının üçte ikisini vaat etti.
Sikke Boniface
olimpiyat yazdı
"Boniface, birçok barbar kabilesine karşı birçok savaşta kendini gösteren bir kahramandı."
Aynı zamanda, ordusunun temeli sadece paralı barbarlardan oluşuyordu. Bu yüzden vandallarla işbirliğinde herhangi bir sorun görmedi.
Mayıs 429'da Geyserich liderliğindeki Vandallar, Alans ve Suevi halkının tamamı (50 ila 80 bin kişi) Cebelitarık Boğazı'nı geçti. Vandallar bunu ancak Prosper of Aquitaine'nin ifadesine göre yardım çağrısında bulunan Boniface'in yardımı sayesinde yapabildiler.gemi kullanmayı bilmeyen kabileler'.
Yakında Boniface, Galla Placidia ile uzlaştı, ancak söylendiği gibi, "meydan okumanın ödenmesi gerekiyordu." Vandallar, Roma topraklarının çoğunu işgal etti. Ve İspanya artık Gotlara aitti.
430'da, Hippo Regius şehrinin (modern Annaba, Cezayir) vandalları tarafından kuşatma sırasında, burada, ya açlıktan ya da yaşlılıktan, gelecekteki aziz ve "Kilisenin Öğretmeni" Piskopos Augustine öldü.
434'te Roma, Geyserich için Afrika'da fethettiği toprakları güvence altına alan bir anlaşma yapmak zorunda kaldı. Kral Geyserich haraç ödemeye söz verdi, ancak Ekim 439'da Vandallar bu devletin başkenti olan Kartaca'yı ele geçirdi. Vandalların bu şehre savaşmadan girmeleri ilginç, çünkü söylendiği gibi, sakinlerinin neredeyse tamamı o sırada yarışlar için yarış pistindeydi. 442'de Roma da bu fethi tanıdı.
Şimdi Vandallar ve Alans krallığı, modern Tunus, kuzeydoğu Cezayir ve kuzeybatı Libya topraklarını içeriyordu.
Kısa bir süre önce, gemi kullanmayı bilmeyen vandallar, gerçek bir filo inşa eden ilk barbarlardı - Akdeniz'in en güçlüsü. Onun yardımıyla Sardunya, Korsika ve Balear Adaları'nı ele geçirdiler. Sonra sıra Sicilya'ya geldi.
Güç ve zaferin zirvesindeki Vandallar
450'de vandalların konumu iyileşti. O yıl, Roma hükümdarı Galla Placidia öldü. Ravenna'ya (401'den beri Batı Roma İmparatorluğu'nun başkenti) gömüldü ve türbesi, imparatoriçeyi bir tür aziz sanan Alexander Blok'u yanılttı:
“Tabut salonları sessiz,
Eşikleri gölgeli ve soğuk,
Böylece mübarek Galla'nın kara bakışları,
Uyandığında taşı yakmadı."
Eşikleri gölgeli ve soğuk,
Böylece mübarek Galla'nın kara bakışları,
Uyandığında taşı yakmadı."
451'de Vizigot kralı Theodoric, Katalonya tarlalarındaki savaşta öldü. Sonunda, Eylül 454'te İmparator Valentinianus, Roma'nın en iyi komutanı ve diplomatı Aetius'u öldürdü. Zaten 16 Mayıs 455'te Valentinian'ın kendisi bir komplo sonucu öldürüldü. Dul eşi Licinia Eudoxia, yeni bir imparator olan Petronius Maximus ile evlendi. Efsane, Kral Geyserich'i Roma'ya çağıran kişi olduğunu iddia ediyor. Vandalları ikna etmek uzun sürmedi. Filoları Tiber'in ağzına girdi, Roma galiplerin insafına teslim oldu ve iki hafta boyunca (2 Haziran - 16 Haziran 455) iktidardaydı.
Geiserich, diğer esirlere ek olarak, İmparatoriçe Eudoxia ve iki kızını Afrika'ya götürdü; bunlardan biri (ayrıca Eudoxia) oğlu Gunarikh'in karısı oldu. Bu evlilik, Geyserich'e imparatorların bir akrabası olarak Roma'nın işlerine müdahale etme resmi hakkını verdi. 477'de Gunarich babasının tahtını devraldı ve 14 yıl boyunca III. Valentinianus'un kızı Vandalların kraliçesiydi. Bu arada, daha muhtemel bir versiyona göre, Roma'ya yönelik vandal saldırının resmi nedeni, Eudoxia'nın daveti değil, kızını Gunarikh ile evlenmeyi reddetmesiydi. Üçüncü versiyona göre, Geyserich, meşru imparatorun katillerini cezalandırma ve Roma'ya "ziyaretinin" amacı olarak “adaleti geri getirme” arzusunu ilan etti. Ancak Geiserich'in Roma seferi için herhangi bir nedenin iyi olacağı kabul edilmelidir. Bir yanda güçlü bir ordu ve büyük bir donanma, diğer yanda kadim, zengin ve güzel bir şehir var. Ve bu, ordu komutanının astlarını "bir geziye" gönderme arzusuna sahip olması için oldukça yeterli.
Sadece 7 yıl sonra, eski İmparatoriçe Eudoxia ve diğer kızı Placidia'nın Roma'ya dönmesine izin verildi.
455'ten sonra Vandallar, Afrika'da hala Roma'ya ait olan son bölgeleri işgal etti.
468'de, Geiserich'in en büyük oğlu Genson liderliğindeki Vandallar, kendilerine karşı yöneltilen Batı ve Doğu İmparatorluklarının birleşik filosunu yendi.
475'te Bizans imparatoru Zeno the Isarian, Geyserich ile "ebedi barış" imzaladı.
Vandallar ve Alanlar krallığındaki resmi belgeler Latince yazıldığından ve Roma kültürünün etkisi büyük olduğundan, Geyserich, Bizans'ın aksine Ariusçuları destekledi. Sevillalı Isidore Gotların, Vandalların ve Suevilerin Tarihi'nde şunları yazmıştır:
"Geyserich ... Arian öğretisinin enfeksiyonunu Afrika'nın her yerine yaydı, rahipleri kiliselerinden kovdu, çok sayıda şehit verdi ve Daniel'in tahminine göre, ayinleri değiştirerek onları Azizler Kilisesi'ne teslim etti, İsa'nın düşmanlarına."
Vandallar ve Alanlar krallığının ilk madeni paraları da Geiserich altında basıldı.
Bu arada, "Ebedi Şehir" Roma önemini ve ihtişamını kaybetmiş, hatta uluslararası siyasetin konusu olmaktan çıkmıştır. İtalya, Bizanslılar ve Gotlar arasında bir savaş alanı haline geldi.
Gotların yağmalanmasından 20 yıl sonra, 476'da, büyük Geiserich'in hayatı boyunca, Alman paralı askerlerinin komutanı Herul Odoacer, Batı Roma İmparatorluğu imparatoru Romulus Augustulus'u devirdi ve kendisini İtalya kralı ilan etti. Odoacer, 493'te Ravenna'daki bir uzlaşma şöleninde onu öldüren Büyük Theodoric'in Ostrogotları ile savaştı.
Vandal gücünün düşüşü ve düşüşü
Vandallar yavaş yavaş savaşçı eğilimlerini kaybettiler. Vandallarla son savaş sırasında Belisarius'la birlikte olan tarihçi Procopius, onları Bizanslıların savaştığı tüm barbarların "en şımartılmışları" olarak adlandırdı.
Vandalların sondan bir önceki kralı, Roma prensesi Eudoxia - Gilderich'in oğluydu. Önceki politikadan uzaklaştı: Bizans ile ittifak aradı ve Aryanları değil Ortodoks Hıristiyanları korudu. 530 yılında yeğeni Helimer tarafından tahttan indirildi. İmparator Justinianus bu saray darbesini bir işgal bahanesi olarak kullanmıştır. Savaş 530'dan 534'e kadar sürdü. Ünlü komutan Belisarius 533'te Kartaca'yı ele geçirdi ve 534'te nihayet Vandal ordusunu yenerek Kuzey Afrika'yı Bizans mülklerine kattı.
Belisarius'un varsayılan portresi, San Vitale Kilisesi, Ravenna
Yakalanan iki bin Vandaldan, Pers sınırına gönderilen beş süvari alayı kuruldu (Vandi veya Justiniani olarak adlandırıldı). Askerlerin bir kısmı bizzat Belisarius'un hizmetine girdi. Diğerleri Gotik krallıklara ya da Cezayir'in kuzeyine, yerel nüfusla kaynaştıkları Salde (modern Beja) kentine kaçtı. Vandallar krallığının genç kadınları, Bizans askerleriyle, aynı zamanda barbarlarla evliydi. 546'da vandallara direnmek için son girişim kaydedildi. Bizans ordusundan kaçan bazı Dux ve Guntarit, yerel Berberi kabileleri tarafından desteklenen bir ayaklanma çıkardı (görünüşe göre Bizanslılar altında Vandallardan daha kötü yaşamaya başladı). Kartaca'yı bile ele geçirmeyi başardılar, ancak ayaklanma bastırıldı, liderleri idam edildi.