Bir eylemin içinde geçtiği, geçmekte olduğu ya da geçeceği süre. Zaman yüzyıllardan beri felsefenin, matematiğin ve bilimin temel ilgi alanlarından biridir.
Günümüz saatleriyle ölçülen zamanla güneş saatiyle ölçülen zamanın ifadesi aynı değildir. Çünkü, güneş saati hep aynı hızla çalışmaz. Güneş saatinde zamanın ifadesi Güneş'in gökyüzündeki konumuna göre belirlenir.
Ancak, günümüz saatlerinde, bir yıldaki güneş günlerinin ortalaması alınarak bir günün Saat cinsinden değeri bulunmuştur.
Buna ortalama güneş günü denir. Ortalama güneş gününe göre ölçülen zaman da ortalama zaman olarak adlandırılır. Güneş saatiyle ölçülen zamanaysa görünür zaman denir. Görünür zamanla ortalama zaman arasındaki farka da zaman denklemi adı verilir ve bu fark 16 dakikadır.
Bu zamanların dışında yıldız zamanı denilen ve yıldızlara göre ölçülen zaman ifadeleri de vardır. Dünya, Güneş'in çevresinde dolandığından, yıldız zamanı öteki zamanlardan farklıdır. Yıldızların gökyüzünde bir kez dolanıp yeniden başlangıçtaki konumlarına geri dönmeleri için geçen zamana yıldız günü denir. Bir yıldız günü, ortalama güneş gününden biraz kısadır. Bu fark, Dünya'nın Güneş çevresindeki dolanım süresi olan 24 saati bulur.
Zaman Nedir
- Bir işin, bir oluşun içinde geçtiği, geçeceği veya geçmekte olduğu süre, vakit: "Zaman geçtikçe hafifleyecek yerde, daha ziyade ağırlaşan bir vicdan azabı duyarım."- Ö. Seyfettin.
- Bu sürenin belirli bir parçası, vakit: "Ağrı haber ve Ağrı Haberleri okumanın zamanı gelmiştir."
- Belirlenmiş olan an.
- Çağ, mevsim:" Gül zamanı. Çocukluk zamanı ."- .
- Bir işe ayrılmış veya bir iş için alışılmış saatler, vakit .
- Dönem, devir : " Eski müdür zamanında hayli şımarmış olan bu miskin ve ukala herifi sepetledi."- H. Taner.
- gök bilimi Olayların oluş ve akış sırasını belirleyen, düzenli ve dönemli gök olaylarını birim olarak kullanan sanal bir kavram .
- dil bilgisi Fiillerin belirttikleri geçmiş zaman, şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman kavramı: "Geldi, gelmiş, geliyor, gelecek, gelir ."- .
- jeoloji Yer kabuğunun geçirdiği gelişimde belirlenen ve fosillere göre dörde ayrılan geniş evrelerden her biri .
Atasözü, deyim ve birleşik fiiller
Zaman almak
sürmek, devam edip zamanı geçirmek.
Zamana uymak
davranışlarını içinde bulunulan günün şartlarına uydurmak.
Zaman bırakmak
bir iş için süre ayırmak.
Zamanı avlamak
uygun zamanı bulmak
Zamanı dolmak
bir iş için ayrılan süre sona ermek.
Zamanı geçirmek
oyalanmak
Zamanı geçmek
1 . o şey artık gerekli ve yerinde olmaktan çıkmak.
2 . mevsimi geçmek.
Zaman ile yarışmak
hızlı hareket etmek
Zaman kazanmak
vakit kazanmak.
zaman kollamak
1 . bir işin sırasını beklemek.
2 . uygun bir fırsat beklemek.
zaman öldürmek
boş şeylerle vakit geçirmek.
Zaman tanımak
1 . bir iş için yeterli zaman vermek.
2 . bitmeyen bir iş için süreyi uzatmak.
zaman vermek
bir iş için belli bir süre ayırmak.
Birleşik Sözler
zaman aşımı
Süre aşımı
Zaman ayarlı
Zamana uyumlu olarak hazırlanmış olan.
Zaman belirteci
Zaman zarfı
Zaman bilimi
1 . Tarihsel olayların zamanını inceleme bilimi, kronoloji.
2 . Gözlemlere dayanarak zaman ölçeğini belirleyen, tutulmaları, gezegenlerle ilgili önemli olayları, yıldızların yerlerini zaman sırasına göre veren bilim, kronoloji.
Zaman birimi
Tekrarlanan gök olaylarına dayanılarak seçilen zaman aralığı:
Zaman dizini
Tarihsel olayların zaman bakımından sırası, kronoloji:
Zaman eki
Fiillerde kullanılan ve zaman kavramı veren ek: -ecek (gel-eceğ-im), -miş (piş-miş-ti), -iyor (sev-iyor), -di (gel-di) vb.
Zaman tüneli
Bilim kurguda değişik zamanlar arasında geçişin sağlandığına inanılan yer.
Zaman zaman
ara sıra
Zaman zarfı
Bir fiilin anlamını zaman kavramı ile sınırlandıran zarf, zaman belirteci:
açık zaman
Tutkalın yüzeye sürülmesi ile malzemelerin sıkıştırılması arasında geçen süre.
ahir zaman
son zaman. Dünyanın son günleri, kıyametin kopmak üzere bulunduğu günler veya yıllar.
Ahir zaman Peygamberi .
Müslümanlarca son peygamber olduğuna inanılan Hz. Muhammed .
Aman zaman
Fırsat, çıkar yol.
aman zaman bilmemek
fırsat vermemek.
aman zaman dedirtmemek
aman vermemek.
art zamanlı
Evrim açısından ele alınan süre içinde birbirini izleyen, diyakronik.
arz zamanlı dil bilimi
Dil olaylarını değişik zaman ve evrim açısından ele alan dil bilimi.
Birleşik zaman
Yalın zamanlı ve çekimli bir fiilin -di (i-di), -miş (i-miş,), -se (i-se) gibi ek fiil eklerinden birini alarak bildirdiği zaman: Sevdiydi (sevdi-y-di Hikaye birleşik zaman
Yalın zamanlı bir fiilin geçmişte yapıldığını anlatan, idi > -di ekiyle kurulan kip:
Katmerli birleşik zaman
Yalın zamanlı bir fiille ek fiilin iki zamanının birlikte kullanılması: Gelir idiysem gibi.
şartlı birleşik zaman
Belli bir zaman eki almış yükleme -sa / -se şart eki getirilerek oluşturulan şekil
rivayet birleşik zaman
Yalın zamanlı bir kiple -miş ekinin birlikte kullanılmasından oluşan birleşik zaman: Gelmişmiş, gelecekmiş gibi.
Bir zaman
Geçmiş zamanda, eskiden, vaktiyle:
Dar zaman
Çok kısa bir süre, dar vakit. mecaz Zorluk, üzüntü, sıkıntı ve yokluk içinde geçen süre, dar vakit:
eş zaman
Aynı zaman içinde hareket eden, senkron, asenkron karşıtı.
eş zamanlı
Başlamalarıyla bitmeleri arasında geçen zaman eşit olan (olaylar), senkronik: Aynı zamanda oluşan.
eş zamanlı dil bilimi
Bir dilin zaman içindeki değişme ve gelişmesi sırasında, belirli bir dönemde ortaya çıkan olgularını inceleyen dil bilimi.
Evvel zaman
Çok önceden, çok eskiden, önceleri:
Geçmiş zaman
Fiilin belirttiği zaman kavramının, içinde bulunulan zamandan önceye ait olması, mazi. Ali geldi, Ahmet bu havada İstanbul 'a gidip gelmiş gibi.
Gelecek zaman
Fiilin belirttiği zaman kavramının, içinde bulunulan zamandan sonraya ait olduğunu belirten, -e, -ecek, -esi, -se, -meli ekleriyle kurulan zaman: Gele, gelecek, gelesi, gelse, gelmeli gibi.
Gelecek zaman görünümü
Gelecek zaman sıfat - fiiliyle yardımcı fiilin birlikte kullanılmasından ortaya çıkan ve niyet kavramı veren görünüm:
Gelecek zaman kipi
Fiilin belirttiği zaman kavramının, içinde bulunulan zamandan sonraya ait olduğunu sınırlı bir biçimde gösteren, -acak / -ecek ekiyle kurulan kip: Geleceğim, geleceksin gibi.
Gelecek zaman sıfat - fiili
İsim veya sıfat gibi kullanılan, gelecek zaman kavramı veren, -ecek, -esi ekleriyle kurulan fiilimsi: Akacak kan damarda durmaz. Göresim geldi gibi.
Geniş zaman
Fiilin her zaman yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını belirten, -r, -ir veya -er ekiyle kurulan zaman: Başlar (başla-r), geliriz (gel-ir-iz), severim (sev-er-im) gibi.
Geniş zaman görünümü
Geniş zaman sıfat - fiiliyle yardımcı fiilin birlikte kullanılmasından doğan görünüm: Gelmez olmak. Görünmez olmak gibi.
Geniş zaman sıfat - fiili
Fiilin her zaman yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını belirten, -ir, -er, -mez ekleriyle kurulan sıfat-fiil: Gelir (varidat), gider (masraf), güler yüz, bitmez iş, dinmez Ağrı, görünmez kaza gibi.
Her zaman
Ara vermeden, sürekli, daima, sık sık
ikinci zaman
İkinci Çağ.
Kimi zaman
Ara sıra:
ölü zaman
Ölü saat .
Yalın zaman
Ek fiil kullanılmadan kurulan çekimli fiilin belirttiği zaman: Geldin, gelmişsin, geliyorsun gibi.
Aynı zamanda
Hem de, bununla birlikte:
çift zamanı
Tarla sürme zamanı .
iftar zamanı
İftar vakti .
ikindi zamanı
İkindi vakti
Yıldız Zamanı
Dünyanın yıldızlara göre tam bir dönüş süresini temel alan zaman.
Bir zamanlar ,
Zamanında, vaktiyle, eskiden, bir keresinde
Bir zamanlar Rüya tabirleri sitesinde rüya yorumlarına ve ruya tabirine bakardık.
vakti zamanında
Vaktiyle.