Amaç
Madde 1- Bu Tebliğin amacı, gıda maddeleri ve/veya gıda bileşenlerinin üretiminde kullanılan ekstraksiyon çözücülerine ait koşulları ve uygun maksimum kalıntı limitlerini belirlemektir.
Kapsam
Madde 2- Bu Tebliğin hükümleri, EK'te kullanım koşulları ve en fazla kalıntı limitleri verilmiş olan gıda maddeleri, gıda bileşenleri, gıda katkıları, vitaminler ve diğer zenginleştirme amaçlı katkıların üretiminde kullanılacak olan ekstraksiyon çözücülerini kapsar.
Hukuki dayanak
Madde 3- Bu Tebliğ, 16/11/1997 tarihli ve 23172 mükerrer sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği'ne göre hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4- Bu Tebliğde geçen;
a) Çözücü; Gıda maddesi yüzeyinde veya içindeki, bulaşan dahil olmak üzere herhangi bir bileşeni veya gıda maddesini çözen maddeleri,
b) Ekstraksiyon çözücüsü; Hammaddelerin, gıda maddelerinin veya bu ürünlerin bileşenlerinin işlenmesi sırasındaki ekstraksiyonunda kullanılan ve uzaklaştırılabilen ancak gıda maddesi veya gıda ingrediyeni türevleri veya kalıntıların varlığında, teknik olarak kaçınılamayan ancak istenmeyen şekilde oluşan çözücüleri ifade eder.
Ekstraksiyon çözücülerinin özellikleri
Madde 5- Bu Tebliğ kapsamındaki ekstraksiyon çözücülerinin özellikleri aşağıda belirtilmektedir:
a) Ekstraksiyon çözücüsü olarak belirtilen materyaller toksikolojik olarak tehlikeli miktarda herhangi bir madde veya bileşik içermemelidir.
b) EK'te belirtilen spesifik saflık kriterlerini sağlamalıdır.
c) EK'te belirtilen spesifik saflık kriterlerine göre istisnai sapma gösterenler, 1 mg/kg'dan fazla arsenik veya 1 mg/kg'dan fazla kurşun içermemelidir.
d) Asitliği veya bazlığ ı ayarlanmış su, çözücü özelliği gösteren diğer gıda maddeleri ve etanol, gıda maddelerinin ve gıda katkılarının üretiminde ekstraksiyon çözücüsü olarak kullanılabilir.
Ambalajlama ve etiketleme-işaretleme
Madde 6- Bu Tebliğ kapsamında yer alan ve EK'te verilen maddeler ve gıda maddelerinde kullanılacak ekstraksiyon çözücülerinin ambalaj etiketleri, kolaylıkla görülecek, okunaklı ve silinmez şekilde aşağıdaki bilgileri içermelidir:
a) Ticari adı EK'te verildiği şekilde,
b) Gıdaların ve gıda ingrediyenlerinin ekstraksiyonunda kullanılmaya uygun kalitede olduğuna dair açık ifade,
c) Parti veya lot numarasını belirtici açıklama,
d) Üretici, paketleyici veya satıcının adı, firma adı ve adresi
e) Hacim olarak net miktarı
f) Gerekli ise, özel depolama ve kullanım koşulları.
Ekstraksiyon çözücülerinin satışı ile ilgili olarak, bu bölümde yer alan özelliklerin müşteriler tarafından kolayca anlaşılacak şekilde görülmesi ve alıcıyı bilgilendirmek üzere diğer önlemlerin alınması zorunludur.
Özel hükümler
Madde 7- Bu Tebliğde uygulanması gereken özel hükümler aşağıdadır:
a) Gıda maddeleri ve/veya gıda ingrediyenlerinin üretiminde, EK'te kullanım koşulları ve uygun en fazla kalıntı limitleri verilmiş olan madde ve bileşiklerin ekstraksiyon çözücüsü olarak kullanımına izin verilir.
b) Aroma maddelerinin seyreltilmesi ve çözülmesinde kullanılan maddelerin Tebliğleri yayınlanana kadar, bu maddelerin, doğal aroma maddelerinin ekstraksiyonunda çözücü olarak kullanımına izin verilir.
Numune alma ve analiz metodları
Madde 8- Bu Tebliğde yer alan çözücülerin kullanıldığı gıda maddeleri veya gıda ingrediyenlerinden üretim hattı, muhafaza deposu ve satış yerinden numune alınmasında Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği'nin ilgili bölümündeki kurallara uyulur. Numune uluslar arası kabul görmüş metodlara göre analiz edilir.
Tescil ve denetim
Madde 9- Gıda maddeleri ve gıda ingrediyenlerinin üretiminde kullanılan ekstraksiyon çözücülerini kullanan, üreten ve satan işyerleri; tescil ve izin, ithalat işlemleri, kontrol ve denetim sırasında bu Tebliğ hükümlerine uymak zorundadır. Bu hükümlere uymayan işyerleri hakkında 560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre yasal işlem yapılır.
Denetim
Madde 10- Bu Tebliğe ait hükümler; 560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnameye göre, Sağlık Bakanlığı ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nca denetlenir.
Avrupa Birliğine uyum
Madde 11- Bu Tebliğ , 88/344/EEC sayılı “Gıda Maddeleri ve Gıda Bileşenlerinin Üretiminde Kullanılan Ekstraksiyon Çözücüleri” üzerine Konsey Direktifi dikkate alınarak, Avrupa Birliği’ne uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.
Geçici Madde 1- Halen faaliyet gösteren ve bu Tebliğ kapsamında yer alan ürünleri kullanan, üreten ve satan işyerleri 2 yıl içinde bu Tebliğ hükümlerine uymak zorundadır.
Yürürlük
Madde 12- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 13 - Bu Tebliğ hükümlerini Sağlık Bakanı ile Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.
EK-1
Hammaddeler, Gıda Maddeleri veya Gıda Bileşenleri İşlemlerinde Kullanılabilecek Ekstraksiyon Çözücüleri:
1. Bölüm: Ekstraksiyon çözücüleri tüm kullanımlar için GMP'ye (Good Manufacturing Practise= İyi Üretim Uygulamaları) uygun olmalıdır:
Adı:
Propan
Bütan
Etil asetat
Etanol
Karbondioksit
Aseton (prina yağı rafinasyonunda aseton kullanımı yasaktır.)
Nitröz oksit
Bir ekstraksiyon çözücüsü; eğer kullanımı yalnızca, teknik olarak engellenemeyen kalıntı veya türevleri insan sağlığına zarar vermeyecek miktarlarda içeriyorsa, GMP'ye uygun kullanılan ekstraksiyon çözeltisi olarak kabul edilir.
2. Bölüm: Ekstraksiyon çözücülerinin kullanım koşulları
|Adı||Kullanım koşulları (Ekstraksiyonun özet tanımı)||Ekstrakte edilmiş gıda maddesi veya bileşenindeki en fazla kalıntı limitleri|
|Hekzan (1)||Kakao yağının üretiminde ve katı ve sıvı yağların üretimi veya kısımlara ayrılmasında


Yağsız protein ürünlerinin ve yağsız unların hazırlanmasında
Yağsız hububat tohumlarının hazırlanmasında
|Kakao yağı, katı veya sıvı yağlarda 1 mg/kg.


Yağsız protein ürünleri içeren gıdalar ve yağsız unlarda 10 mg/kg.
Tüketiciye satılacak yağsız soya ürünlerinde 30 mg/kg.
Yağsız hububat tohumlarında 5 mg/kg
|Metil asetat||Çay ve kahvenin dekafeinasyonu, acılık maddelerinin ve irritantların uzaklaştırılmasında


Melastan şeker üretiminde
|Çay ve kahvede 20 mg/kg


Şekerde 1 mg/kg
|Etil metil keton (2)||Katı ve sıvı yağların kısımlara ayrılmasında


Çay ve kahvenin dekafeinasyonu, acılık maddelerinin ve irritantların uzaklaştırılmasında
|Sıvı veya katı yağlarda 5 mg/kg


Çay ve kahvede 20 mg/kg
|Diklorometan||Çay ve kahvenin dekafeinasyonu, acılık maddelerinin ve irritantların uzaklaştırılmasında||Kavrulmuş kahvede 2 mg/kg, çayda 5 mg/kg|
|Propan-1-ol||Tüm kullanımlarda||10 mg/kg|
|Metanol||Tüm kullanımlarda||10 mg/kg|
(1) Hekzan: 64-70 ºC arasında destile edilen ve 6 karbon atomu içeren asiklik doymuş hidrokarbonlardan oluşmuş ticari üründür. Hekzan ve etilmetil ketonun birlikte kulanımı yasaktır.
(2) Bu çözücü içinde n-hekzan varlığı 50mg/kg'dan fazla olmamalıdır. Bu çözücü hekzanla birlikte kullanılmaz.
3. Bölüm: Kullanım Koşulları Belirlenmiş Ekstraksiyon çözücüleri:
|Adı||Doğal aroma maddelerinden elde edilen aroma hazırlanmasında kullanılan ekstraksiyon çözücülerinin gıda maddesindeki en fazla kalıntı limitleri (mg/kg)|
|Dietileter


Hekzan
Siklohekzan
Metil asetat
Bütan-1-ol
Bütan-2-ol
Etilmetil keton
Diklorometan
Propan-1-ol
1,1,1,2-tetrafloroetan
|2


1
1
1
1
1
1
0.02
1
0.02
(1) Hekzan ve etilmetil ketonun birlikte kullanımı yasaktır.
Türk Gıda Kodeksi-Gıda Maddelerinin ve Gıda Bileşenlerinin
Üretiminde Kullanılan Ekstraksiyon Çözücüleri Tebliğinde
Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ
(Tebliğ No: 2003/41)
MADDE 1 — 13/02/2002 tarih ve 24670 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan TürkGıda Kodeksi- Gıda Maddelerinin ve Gıda Bileşenlerinin Üretiminde Kullanılan Ekstraksiyon Çözücüleri Tebliği’ne “Yürürlükten kaldırılan mevzuat” başlığı altında 10 uncu maddeden sonra gelmek üzere 11 inci madde eklenmiş ve diğer maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.
“Yürürlüktenkaldırılan mevzuat
Madde 11 — Bu Tebliğle; 03/06/1976 tarihli ve 15605 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan TS 1946 Hekzan (Gıda Maddelerinde Kullanılan)Standardı mecburi uygulamadan kaldırılmıştır.”
MADDE 2 — Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 3 —Bu Tebliğ hükümlerini Sağlık Bakanı ve Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür.