gerçek "duvarcı"/ yapı ustalarıdır. spekülatif masonluk
'tan önce operatif olanı vardı. operatif masonlar kendi aralarında lonca
(loca
değil lonca) sistemiyle örgütlenmişlerdi ve bu bakımdan ahilik
'e benzer bir yapıları vardı. birbirlerini kollarlar ve yardımlaşırlardı.
ortaçağ kent devletçiklerinde, ülkelerde, imparatorluk ve prensliklerde, dükalıklarda vb. bir yerden bir yere seyahat özgürlüğü yoktu çoğu kişinin. operatif masonlara ise seyahat özgürlüğü verilmişti çünkü her devlet ya da devletçik bu yapı insanlarını faydalı görüyordu ve yine asil olmayanlar olarak normalde kılıç taşıma hakları olmamalıydı fakat seyahatleri esnasında fazladan bir koruma maksadıyla kılıç taşımalarına genellikle izin verirdi monarklar, derebeyleri vb. ...
bu ustalar, inançları doğrultusunda yaptıkları işin kutsallığına inanır ve dünya'ya şekil verdiklerini düşünürlerdi. operatif masonluk somutsa, spekülatif masonluk da soyuttur. zihinsel olarak pek de bir farkları yoktur.
(bkz: spekülatif masonluk
)