Uluslararası Kadınlar Günü
Dünya Kadınlar Günü ( IWD ) Kadın hakları hareketinin odak noktası olarak her yıl 8 Mart’ta kutlanmaktadır. [3] .
Amerika Sosyalist Partisi, 28 Şubat 1909’da New York’ta bir Kadınlar Günü düzenledikten sonra, Alman sosyalist devrimci Clara Zetkin 1910 Uluslararası Sosyalist Kadın Konferansı’nda 8 Mart’ın çalışan kadınların anısına her gün onurlandırılmasını önerdi . [4] [5] O günden beri Uluslararası Kadınlar Günü veya Uluslararası Çalışan Kadınlar Günü olarak kutlanmaktadır. [4]
1917’de kadınlar Sovyet Rusya’da oy hakkı kazandıktan sonra, 8 Mart tarihi ulusal tatil oldu.
Gün daha sonra ki yıllarda ağırlıklı olarak sosyalist hareket ve komünist ülkeler tarafından kutlandı.
1967 yılında gün, feminist hareketin tarafından kabul edildi ve Birleşmiş Milletler 1975 yılında günü kadınlar günü olarak kabul etti. [6]
Günümüzde Dünya Kadınlar Günü’nü anmak; bazı ülkeler resmi tatil olarak kabul edip hatırlamakta bazı ülkelerde protesto, bazı ülkelerde ise kadınlığı kutlama etkinliği olarak kutlanmakla beraber birçok ülkede bugün dikkate alınmamaktadır [7] [8]
Tarih
Gün için, 8 Mart 1857’de New York’taki kadın hazır giyim işçileri tarafından bir protestoyu anma iddiasında bulunulmasına rağmen, araştırmacılar bunu bir mit olarak nitelendirdiler. [12] [13] [14]
Kopenhag Danimarka’da Ağustos 1910 yılında yapılan İkinci Sosyalist Enternasyonel toplantısı öncesinde Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı düzenlendi. [15]
Bir ölçüde Amerikan sosyalistlerinden ilham alan Alman Sosyalist Luise Zietz , yılda bir kez Kadınlar Günü kurulmasını teklif etti ve sosyalist aktivist Käte Duncker tarafından desteklenen bu fikir, diğer sosyalist ve daha sonra komünist lider Clara Zetkin tarafından görevlendirildi . [16] [17] Delegeler (17 ülkeden 100 kadın), kadınlar için oy hakkı ve eşit hakların geliştirilmesi için bir strateji olarak bu fikri kabul ettiler.[18]
Ertesi yıl 19 Mart 1911’de IWD ilk kez Avusturya, Danimarka, Almanya ve İsviçre’de bir milyondan fazla kişi tarafından anıldı. [10] Sadece Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nda 300 gösteri yapıldı. [16]
Viyana ve Paris başta olamak üzere birçok önemli şehirde [16] kadınlar , oy kullanma ve devlet dairesi edinme hakkı verilmesini talep ettiler . Ayrıca istihdam cinsiyet ayrımcılığını protesto ettiler. [3]
Amerikalılar Şubat ayının son Pazar günü Ulusal Kadınlar Günü’nü kutlamaya devam ettiler. [16]
1913’te Rus kadınlar, Şubat ayının son Cumartesi günü ilk Uluslararası Kadınlar Günü’nü ( daha sonra Rusya’da kullanılan Julian takvimi ile ) kutlamaya başladılar . [19]
1914’te Dünya Kadınlar Günü 8 Mart’ta Almanya’da yapıldı, muhtemelen o gün bir Pazardı ve günümüzde 8 Mart’ta tüm ülkelerde düzenlenmiştir. [19] Almanya’da Kadınlar Günü 1914 senesinden 1918 senesine kadar dikkate alınmadı.[19] [20]
Londra’da, 8 Mart 1914’te Bow’dan Trafalgar Meydanı’na kadınların oy hakkını desteklemek amacıyla bir yürüyüş yapıldı. Aktivist Sylvia Pankhurst , Trafalgar Meydanı’nda konuşma sırasında Charing Cross istasyonunun önünde tutuklandı . [21]
8 Mart 1917 tarihinde, Gregoryen takvimine göre, Rus İmparatorluğunun başkenti Petrograd’da, kadın tekstil işçileri bütün şehir kapsayan bir gösteri başlattı. Bu olay, Ekim Devrimi ile birlikte Rus Devrimi’ni oluşturan Şubat Devrimi’nin başlangıcı oldu . [3] [22]
Saint Petersburg’daki kadınlar o gün “Ekmek ve Barış” için greve gitti – Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesini, Rus gıda kıtlığının sona ermesini ve çarlığın sonunu talep etti. [19] Devrimci lider Lev Troçki “23 Şubat (8 Mart) Uluslararası Kadınlar Günü orada idi ve toplantılar ve eylemlerin sosyalist devrimi ateşleyeceğini tahmin bile edememişti.
Devrimci eylemler öngörülüyordu, ancak tarihsizdi. aksine, tekstil işçileri işlerini birkaç fabrikada bıraktılar ve greve destek istemek için delegeler yolladılar … bu da kitlesel grevlere yol açtı … hepsi sokaklara çıktı. ” [19] Yedi gün sonra II. Çar Nicholas feragat etti ve geçici Hükümet kadınlara oy kullanma hakkı verdi. [10]
Ardından Ekim Devrimi’ni , Bolşevik Aleksandra Kollontay ve Vladimir Lenin aldıkları bir karala bu günü resmi tatil olarak kabul etti.
1917 Devrimi’nin ardından Sovyet Rusya’da resmi olarak kabul edilmesinden sonra, tatil ağırlıklı olarak komünist ülkelerde ve dünyadaki komünist hareket tarafından kutlandı. Komünist lider Dolores Ibárruri, 1936’da İspanya İç Savaşı arifesinde Madrid’de bir kadın yürüyüşüne liderlik etti . [16]
1922’de Çin’deki komünistler tarafından anıldı. [16] 1927’de, Çin’in Guangzhou şehrinde , Kuomintang , YWCA ve işçi örgütlerinin temsilcileri de dahil olmak üzere 25.000 kadın ve erkek destekçisi yürüyüşü yapıldı . [23] 1 Ekim 1949’da Çin Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşundan sonra, Danıştay 23 Aralık’ta 8 Mart’ta Çin’de kadınlarla yarım gün izin verildiği resmi bir tatil olacağını ilan etti. [24]
Gün, ikinci dalga feministler tarafından ele geçirilen 1967 yılına kadar ağırlıklı olarak komünist bir tatil olarak kaldı . [16] Gün, bazen Avrupa’da “Kadınlar Uluslararası Mücadele Günü” olarak bilinen bir aktivizm günü olarak yeniden ortaya çıktı. 1970’lerde ve 1980’lerde kadın gruplarına, eşit ücret, eşit ekonomik fırsat, eşit yasal haklar, üreme hakları, sübvansiyonlu çocuk bakımı ve kadına yönelik şiddetin önlenmesi çağrısında solcular ve işçi örgütleri katıldı. [25] [26]
Birleşmiş Milletler Uluslararası Kadınlar Günü’nü kutlayarak başlayan Uluslararası Kadınlar Yılı 1977 yılında 1975’in, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu olarak 8 Mart ilan etme üye ülkeleri davet BM Günü için kadın hakları ve dünya barışına . [27]
Dünya Kadınlar Günü , polisin bir miting planlayan yüzlerce erkek ve kadını dövdüğü 4 Mart 2007’de Tahran, İran’da şiddete yol açtı . (Bu olay için 2003 yılında Tahran’da bir önceki miting düzenlendi.) [28] Polis düzinelerce kadını tutukladı ve bazıları günlerce hücre hapsi ve sorgulamasından sonra serbest bırakıldı. [29] Shadi Sadr , Mahbubeh Abbasgholizadeh ve birkaç topluluk aktivisti 19 Mart 2007’de serbest bırakıldı ve on beş günlük açlık grevi sona erdi. [30]
Yirmi birinci yüzyılda, Batı dünyası başta olmak üzere birçok ülkede kadınlar günü büyük şirketler tarafından desteklendi ve radikal sosyal reformlardan ziyade iyi hissettiren mesajları teşvik etmek için kullanıldı. [31] 2009 yılında, İngiliz pazarlama firması Aurora Ventures, kurumsal sponsorluğu olan bir “Dünya Kadınlar Günü” web sitesi kurdu. [32] [33] Web sitesi, uluslararası olarak kullanılan gün için tema olarak hashtag’leri tanıtmaya başladı. [34] Gün, Anneler Günü selamlarını anımsatan iş kahvaltıları ve sosyal medya iletişimleriyle anıldı. [31] [25]
Yıllık anma törenleri
IWD 2010
2010 Uluslararası Kadınlar Günü vesilesiyle, Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC), yerlerinden edilmiş kadınların yaşadıkları zorluklara dikkat çekti. Nüfusun yerinden edilmesi günümüzün silahlı çatışmalarının en büyük sonuçlarından biridir. Kadınları çeşitli şekillerde etkiler. [35]
IWD 2011
Batı’daki kutlamalar düşük anahtarlı olsa da, 8 Mart 2011’de 100’den fazla ülkede [7] Dünya Kadınlar Günü’nün 100. yıldönümünü kutlamak için etkinlikler düzenlendi. [36] ABD’de Başkan Barack Obama Mart 2011’i ” Kadınların Tarihi Ayı ” ilan etti ve Amerikalıları ülkenin tarihini şekillendirirken “kadınların olağanüstü başarıları” üzerine düşünerek IWD’yi işaretlemeye çağırdı. [7] Dışişleri Bakanı Hillary Clinton , IWD arifesinde “100 Kadın Girişimi: Uluslararası Değişimlerle Kadınları ve Kızları Güçlendirmek” i başlattı. [37] 2011 Uluslararası Kadınlar Günü yarışmasında KızılhaçDevletleri ve diğer kuruluşları her yıl dünyanın çeşitli bölgelerindeki çatışma bölgelerinde yaşayan sayısız kadının hayatına ve haysiyetine zarar veren tecavüz ve diğer cinsel şiddet biçimlerini önlemeye çaba göstermemeleri çağrısında bulundu. [38]
Avustralya, IWD 100. yıldönümü anma törenini 20 cent olarak yayınladı .
Mısır’da, Kahire, Tahrir Meydanı’nda yüzlerce erkek destek olmak için değil, polis ve ordu olarak haklarını savunmak için ortaya çıkan kadınları izleyerek, insanların kalabalığını durdurmak için hiçbir şey yapmadan taciz etmek için dışarı çıktı. [39]
IWD 2012
Oxfam America, insanları ücretsiz bir Dünya Kadınlar Günü e-Kartı göndererek veya Oxfam’ın Dünya Kadınlar Günü ödülüyle açlık ve yoksullukla mücadelede fark yaratan bir kadını onurlandırarak hayatlarında ilham veren kadınları kutlamaya davet etti. [40]
Uluslararası Kadınlar Günü 2012 vesilesiyle ICRC , silahlı çatışma sırasında kaybolan insanların annelerine ve eşlerine yardım etmek için daha fazla eylem çağrısında bulundu. Çatışma ile bağlantılı olarak kaybolan insanların büyük çoğunluğu erkektir. Kayıp kocanın ya da oğlunun başına ne geldiğini bilmemenin yanı sıra, bu kadınların çoğu ekonomik ve pratik zorluklarla karşı karşıyadır. ICRC, bir çatışmanın taraflarının kayıpları arama ve ailelere bilgi sağlama görevinin altını çizdi. [41]
IWD 2013
Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC), hapishanedeki kadınların durumuna dikkat çekti. [42]
IWD 2014
Amerikalı şarkıcı Beyoncé ayrıca YouTube hesabına Dünya Kadınlar Günü videosu yayınladı. Video boyunca, yazar Chimamanda Ngozi Adichie tarafından verilen ” Hepimiz Feminist Olmalıyız ” konuşmasının bir bölümünü içeren ” *** Kusursuz ” şarkısı . [43]
IWD 2015
IWD 2016
Hindistan lideri , Shri Pranab Mukherjee şöyle söyledi: “Dünya Kadınlar Günü vesilesiyle, ben Hindistan’ın kadınlara sıcak selamlarını ve iyi dileklerini genişletmek ve ulusumuzun binada yıllardır sağladıkları katkılardan dolayı teşekkür ediyoruz.” [45] Kadın ve çocuk gelişimi bakanlığı, 8 Mart’ta ülke çapında faaliyet gösteren sekiz merkeze ek olarak dört tek durak kriz merkezinin daha kurulduğunu duyurdu. [46]Kadınlar Günü öncesinde, ulusal taşıyıcı Air India, Uluslararası Kadınlar Günü kutlamalarının bir parçası olarak, tüm uçuş operasyonlarının kadınlar tarafından gerçekleştirildiği dünyanın en uzun kesintisiz uçuşu olduğunu iddia etti. Delhi’den San Francisco’ya uçuş 17 saat içinde 14.500 kilometrelik bir mesafe kat etti. [47]
IWD 2017
IWD 2019
BM Dünya Kadınlar Günü teması: ‘Eşit düşünün, akıllı olun, değişim için yenilik yapın’. Temanın odağı, toplumsal cinsiyet eşitliğini ve kadınların, özellikle sosyal koruma sistemleri, kamu hizmetlerine erişim ve sürdürülebilir altyapı alanlarında güçlendirilmesinin geliştirilmesinde yenilikçi yollar üzerineydi . [49]
Federal Berlin eyaleti, Dünya Kadınlar Günü’nü ilk kez resmi tatil olarak kutladı.
Dünyada
Kamerun, [70] Hırvatistan, [71] Romanya, [72] Bosna-Hersek, [73] Bulgaristan [74] ve Şili gibi bazı ülkelerde [75] gün resmi tatil olmamakla beraber Bu gün, erkeklerin kadınlara hayatlarında – arkadaşlar, anneler, eşler, kız arkadaşları, kızları, meslektaşları, vb. – çiçek ve küçük hediyeler vermeleri gelenekseldir.
Bulgaristan ve Romanya gibi Bazı ülkelerde, annelerin ve büyükannelerinin de küçük hediyeler verdiği Anneler Günü’ne eşdeğer olarak görülmektedir. [72]
Günümüz Rusya’sında, Kadınlar günü siyasi önem gücünü kaybederek sadece kadınları ve kadınsı güzelliği onurlandırmak için kutlanan bir gün oldu. [76]
Çekoslovakya Sosyalist Cumhuriyeti , dev Sovyet tarzı kutlamalar düzenlemekteydi. Komünizmin çöküşünden sonra, genellikle eski rejimin en önemli sembollerinden biri olarak kabul edilen tatil, belirsizliğe düştü.
Sosyal Demokratlar ve Komünistler aracılığıyla Dünya Kadınlar Günü resmi bir “önemli bir gün” olarak yeniden değerlendi. [77] . Bu durum, kamuoyunun büyük bir parçası olduğu kadar siyasi hakların da tatili ulusun Komünist geçmişinin bir kalıntısı olarak görmesi konusunda bazı tartışmalara neden oldu. [77]
ABD’de oyuncu ve insan hakları aktivisti Beata Pozniak , tatilin resmi olarak tanınmasını sağlamak adına ABD Kongresi üyelerine lobi yapmak için, Los Angeles Belediye Başkanı ve Kaliforniya Valisi ile birlikte çalıştı. Şubat 1994’te HJ Res. 316, Maxine Waters tarafından 79 kolejle birlikte o yılın 8 Martını Dünya Kadınlar Günü olarak resmen tanımak amacıyla tanıtıldı . Tasarı daha sonra Postane ve Kamu Hizmeti Evi Komitesine atıfta bulunuldu ve kaldı. Bu mevzuatta Kongre evlerinden hiçbirinin oyu alınmamıştır. [81]
2019 itibariyle, Dünya Kadınlar Günü de federal eyalet Berlin, Almanya’da resmi tatil olarak kutlanmaktadır [82]
Pakistan’da, Cinsel temalar nedeniyle Mart 2018 yılından bu yana kadın düşmanlığı meydan gelmiştir [83]
Türkiye’de 8 Mart
Türkiye’de 8 Mart Dünya Kadınlar Günü ilk kez 1921 yılında kutlanmaya başlandı. Daha sonraki yıllarda ise uzun süre 8 Mart kutlamalarına izin verilmedi.
Ancak “Birleşmiş Milletler Kadınlar On Yılı” programından Türkiye’nin de etkilenmesiyle, 1975 yılında “Türkiye 1975 Kadın Yılı” kongresi yapıldı. Böylece 8 Mart, 1975 yılında ve onu izleyen yıllarda daha yaygın ve yığınsal olarak kutlandı, kapalı mekanlardan sokaklara taşındı.
12 Eylül Darbesi’nden sonra tekrar askeri cunta yönetimi tarafından dört yıl süreyle hiçbir kutlama yapılmasına izin verilmedi.
1984’ten itibaren her yıl çeşitli kadın örgütleri tarafından kutlanmaya devam edilmektedir. Bu yeni dönemin temel farkı, eskiden sadece sosyalist kesimin sahiplendiği bu günün artık hemen tüm kadın kuruluşlarının yanı sıra adeta resmi bayram gibi devlet yetkilileri ve kurumları tarafından da kutlanmaya, hatta şirketlerin de reklam ve pazarlama faaliyetleri ile buna katılmaya başlamasıdır.
Türkiye’de kadın hakları
Türkiye’de kadın hakları konusu, Batı dünyasındaki gelişmelere paralel olarak 19. yüzyıl ortalarından itibaren gündeme gelmiştir. Günümüzde Türkiye’de kadınların başlıca sorunları şunlardır:
- Aile içi şiddete ve zorbalığa maruz kalmak
- Toplumsal ve kültürel baskı.
- Eğitim-öğretim imkânlarından yoksun bırakılmak.
- Çalışma hakkından yoksun bırakılmak.
- İş yerinde ayrımcılık ve gelir adaletsizliği.
Kadına yönelik şiddet
Dünyada her 3 kadından 1’i hayatında en az bir kez aile içi şiddete maruz kalmaktadır. G-20 üyesi Türkiye’de bu oran diğer gelişmiş devletlere oranla çok daha yüksektir.
Türkiye genelinde kadınların neredeyse yarısı şiddete maruz kalıyor. Uzmanlara göre ülke genelinde eşi veya eski eşi tarafından fiziksel şiddete maruz bırakılan kadınların oranı %39. Varoşlarda bu oran %97’lere çıkıyor.[85] Yaşadıkları fiziksel şiddeti kimseye anlatamayan kadınların oranı %48.5. Herhangi bir sivil toplum örgütüne ve polis, savcılık dahil hiçbir kuruluşa başvurmayanların oranı %92.[86]
Genel kanının aksine kırsal kesimde ve kentlerde kadına karşı şiddet oranı hemen hemen eşit düzeyde. Şiddetin en yoğun yaşandığı bölgeler ise Doğu ve İç Anadolu bölgeleridir.[86]
Eski Millî Eğitim Bakanı Nimet Çubukçu’ya göre kadına karşı şiddetle mücadelede, kadın ve erkeklerin duyarlılıklarının artırılması, farkındalık yaratılması ve bilinçlendirilmesi ayrıca şiddet mağduru veya risk altındaki kadınlara sunulan hizmetlerde ise kurumsal mekanizmaların eşgüdüm içinde çalışmalarını sürdürmesi gerekiyor.[86]
Kadına en temel haklarının iade edilmesinde erkeklerin eğitimine çok önemli rol düşüyor. Bu amaçla 2006 yılı Ağustos’unda askerlik hizmetini yapmakta olan er ve erbaşlara verilen yurttaşlık sevgisi eğitim programına kız çocuklarının eğitimi, kadınların istihdamı ve karar alma mekanizmalarına katılımları, kadına yönelik şiddet, töre cinayetleri, kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği konuları da dahil edildi.[87]
Adalet Bakanlığı tarafından açıklanan istatistiklere göre, Türkiye’de kadın cinayetlerinde 2002’den 2009’a kadar %1.400 oranında artış olmuştur.[4] Aynı verilere göre 2002 yılında 66, 2003’te 83, 2004’te 164, 2005’te 317, 2006’da 663, 2007’de 1011, 2008’de 806, 2009’un ilk 7 ayında ise 953 kadın yaşamını kaybetmiştir.[88]
Türkiye’de aile içi şiddete uğrayan kişilerin korunması için gerekli tedbirlerin alınmasını düzenleyen ‘Ailenin Korunmasına Dair Kanun’, 1998’de yürürlüğe girdi.
Eğitim
Türkiye’de zorunlu temel eğitimi beş yıldan sekiz yıla çıkaran kanun, 1997 yılında yürürlüğe girdi.
1975-2000 döneminde üniversite mezunu kadın sayısı 56 binlerden 910 bine kadar yükselirken, okuma yazma bilmeyen kadın sayısı, hala oldukça yüksektir.
2000 yılı itibarıyla Türkiye’de 25 yaşın üzerinde okuma yazma bilmeyen kadın sayısı 4 milyon 625 bini buluyor. Bu rakam erkeklerde 1 milyon 176 bin kişide kalıyor.
Türkiye’de ilköğretim çağında olup da okula gitmeyen yaklaşık 1 milyon çocuk var. İlköğretim düzeyinde okullulaşmada cinsiyetler arasındaki fark %7. Yani ilköğretim çağında olup da okula gitmeyen kız çocuk sayısı aynı durumdaki erkek çocuk sayısından 600,000 daha fazla.[89]
Kız çocuklarının eğitiminin önündeki engeller
- Okul ve dersliklerin yetersizliği;
- Okulların yerleşim yerlerinden uzak olması ve birçok ailenin kız çocuklarının bu kadar yol gitmesini istememeleri;
- Ailelerin, çocuklarını, fiziksel koşulları elverişsiz, örneğin tuvaletsiz, su şebekesi olmayan okullara göndermek istememeleri;
- Birçok ailenin ekonomik güçlük içinde olması;
- Ailelerin erkekleri kızlara göre önde tutan geleneksel ön yargıları;
- Çocukları evde çalıştırarak aile gelirine ek katkı sağlama eğilimi;
- Birçok ailenin kızlarının bir an önce evlenmesini eğitimden daha önemli görmesi;
- Kırsal bölgelerde kadın rol modellerinin nadiren görülmesi ya da hiç olmaması;
- Orta öğrenim imkânlarının sınırlı olmasının ilköğretime yönelik ilgiyi azaltması.[89]
Buna karşılık, 1975-2000 döneminde kadınların eğitimde büyük mesafe kaydettikleri de görülüyor. Nitekim dönem başında:
- 1 milyon 920 bin seviyesinde olan ilkokul mezunu kadınların sayısı 7 milyon 644 bine,
- 167 bin olan ortaokul mezunu sayısı 896 bine,
- 199 bin olan lise mezunu sayısı da 1 milyon 539 bine çıktı.
- Üniversite mezunu kadın sayısı da 56 binlerden 910 bine kadar yükseldi.
Mesleki eğitim
Kız çocuklarına mesleki eğitim vermek amacıyla Kız Teknik Öğretim Müdürlüğü 1933 yılında kuruldu
Kadın iş gücü
Türkiye’de kadınların iş gücüne katılım oranları son derece düşük. Erkeklerin hemen hemen yüzde % 70’i, kadınların ise sadece dörtte biri çalışıyor. Çalışan erkek sayısı yaklaşık 17 milyon iken çalışan kadın sayısı 6 milyon civarında, yani erkeklerin üçte biri oranında.
Kadınlardaki işsizlik oranı yüzde 9.4 iken, erkeklerde işsizlik oranının yüzde 10.7 olması kadın işsizliğinin daha düşük olduğu kanısı yaratıyor. Ancak bunun nedeni, kadınların işgücüne daha az katılması.
Türkiye’de tarım dışı kadın çalışanların oranı hızla artıyor. 1997 yılında yüzde 17.7 olan bu oran 2003 yılına gelindiğinde yüzde 20.6’ya çıktı.
Tüm bunlara rağmen, kadın ve erkek çalışanların ücret dengesizliği devam ediyor. Türkiye, Dünya Ekonomik Forumu tarafından yayımlanan 2009 Küresel Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi’nde, 134 ülke arasında 129. sırada yer almıştır.[90]
Ağır işler
1936’da kadınların yeraltında ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılması, ILO sözleşmesi ile yasaklandı.
Siyaset
Kadınlar siyasi hayatta da var olma mücadelesine ilk kez 1923 yılında başladı. Kadınlar, ilk kadın partisi Kadınlar Halk Fırkası’nı, Nezihe Muhittin’in başkanlığında 1923 yılında kurmak istedi. Ancak partinin kuruluşuna, kadınlara oy hakkı tanımayan 1909 tarihli Seçim Kanunu gereğince valilikçe izin verilmediği için parti girişimi dernekleşme ile sonuçlandı.
29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte kadınların kamusal alana girmesini sağlayan yasal ve yapısal reformlar hızlandı. Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun 3 Mart 1924’te çıkarılmasıyla tüm eğitim kurumları Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlanırken, kızlar da erkeklerle eşit haklarla eğitim görmeye başladı.
Kadınlara siyasetin kapısını aralayan Belediye Yasası, 1930 yılında çıkarıldı. Böylece kadınlar belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı.
8 Şubat 1935’te TBMM Beşinci Dönem seçimleri sonucunda 17 kadın milletvekili, ilk kez meclise girdi. 1936’da yürürlüğe giren İş Kanunu ile kadınların çalışma hayatına düzenleme getirildi.
Kadınlara köylerde muhtar olma ve ihtiyar meclisine seçilme hakları ise 1933 yılında Köy Kanunu’nda değişiklik yapılarak verildi. Kadınlara siyasetin kapısı 1934’te yapılan Anayasa değişikliği ile seçme ve seçilme hakkı tanınmasıyla tam olarak açıldı ve ilk kadın milletvekilleri TBMM’de yerlerini aldı.
1950 yılında ilk kadın belediye başkanı Müfide İlhan Mersin’den seçildi.
İlk kadın bakan Türkan Akyol, 1971 yılında göreve atandı.
17 Kasım 1972’de Türkiye Ulusal Kadınlar Partisi kuruldu.[91][92] Parti, 12 Eylül 1980 darbesi sonrasında, askerî mahkemenin kararı doğrultusunda 16 Ekim 1981 tarihinde kapatıldı.[93][94]
1989 yılında kadınlara da kaymakamlık yolu açıldı. İçişleri Bakanlığı, kaymakamlık sınavlarına kadınların da alınacağını açıkladı. Kadının çalışmasını kocanın iznine bağlayan Medeni Kanun’un 159’uncu maddesi, Anayasa Mahkemesi’nce 1990 tarihinde iptal edildi.
Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk kadın vali Lale Aytaman, 1991 yılında Muğla’ya atandı. 1993’te İstanbul Üniversitesi’nde ilk Kadın Araştırmaları Ana Bilim Dalı açıldı ve yüksek lisans programı vermeye başladı. Aynı yıl Kadın Dayanışma Vakfı, Altındağ Belediyesinin desteğiyle kadın danışma merkezi ve kadın sığınma evini açtı.
Türkiye Cumhuriyeti tarihinde Başbakan koltuğuna ilk kez bir kadın oturdu. Türkiye’nin ilk kadın başbakanı Tansu Çiller, 25 Haziran 1993 tarihinde hükümeti kurdu.
Nüfusun yarısını oluşturan kadınların Meclis’teki temsil oranı ise yok denecek kadar az seviyede bulunuyor. Kadın milletvekili sayısı erkek milletvekillerinin sadece yüzde 4.2’sinde kalıyor.
Türk kadını seçme seçilme hakkına 74 yıl önce kavuştu. Ancak 1935’ten 2009’a kadar Meclis’e 8 bin 794 erkek vekile karşılık sadece 236 kadın girebildi.[95]
Çokeşliliğin kaldırılması ve boşanma hakkı
Erkeğin çokeşliliği ve tek taraflı boşanmasına ilişkin düzenlemelerin kaldırıldığı, kadınlara boşanma hakkı, velayet hakkı ve malları üzerinde tasarruf hakkı tanıyan Türk Medeni Kanunu, 17 şubat 1926’da kabul edildi.
Türkiye’de evlenen yabancı erkekler yasalar hükmüyle vatandaşlığa geçemezler, fakat yabancı kadınlar geçebilir.
2010 İstatistiklerine göre Türkiye’de 5 ilin nüfusu kadar doğu bloğundan gelen kaçak kadın çalışmaktadır. Mecliste yasa dışı göçmen ticaretine gösterilen dikkat çekici tolerans ile eşine genelde güvenen Türk kadını kontrastı ise dünyada birinci sırada yerini korumaktadır. Bunun getirisinde birçok sahte evlilik de yapılmakta ve benzer politikalar sonucunda yaşanan yasa dışı kadın nüfusu fazlası ile de sosyal ve çalışma imkanları halihazırda kısıtlı olan ve halen tek güvencesi kocası olmak durumunda bırakılmış, belediye ve sosyal çalışmalarda yüksek sertifikalar veya cep harçlığı hariç kontenjan bulması imkansız olan vatandaş kadınların ülkede yapılan iş değiştirme, eş değiştirme, gelir dağılımında düşüş ve seks işçiliğinde, AIDS riskinde ise bu nedenle 90’lı yılların başından bu yana hızlı bir artış gözlemlenmektedir.
Doğum izni ve yardımı
Kadınların en önemli sorunlarından olan doğum izni, ilk kez 1930 yılında düzenlendi.
Kadınlara doğum yardımı ilk kez 1945 yılında 4772 sayılı yasa ile düzenlendi. Yaşlılık sigortasının kadın ve erkekler için eşit esaslara göre düzenlenmesi ise 1949 yılında çıkarılan yasa ile gerçekleşti.
Sağlık Bakanlığı bünyesinde ana çocuk sağlığı hizmetleri verilmesine 1952 yılında başlanırken, gebeliği önleyici araçların satış ve dağıtımının serbest bırakılmasını ve tıbbi zorunluluk halinde kürtaj hakkı tanınmasını düzenleyen ‘Nüfus Planlaması Hakkında Kanun’ 1965 yılında çıkarıldı.
Eşit değerde iş için kadın ve erkek işçiler arasında ücret eşitliğini sağlayan ILO sözleşmesi 1966 yılında onaylandı.
1983’te 2827 nolu Nüfus Planlaması Hakkında Kanunda yapılan düzenlemelerle, 10 haftaya kadar olan gebeliklerde tıbbi gereklilik olmadığı hallerde isteğe bağlı kürtaja ve gönüllü cerrahi sterilizasyon yöntemlerinin kullanımına izin verilmiştir. Kürtaj/istemli düşük/gebeliği sonlandırma için kadın eğer 18 yaşın üzerindeyse ve evli değilse kendi isteği, evliyse kocasının da onayı, 18 yaşından küçük ise vasisinin de onayı gerekiyor. Ayrıca TCK nun 99.madde ve 6. fıkrasına göre tecavüz sonucu oluşan gebeliklerde 20 haftaya kadar gebeliğin sonlandırılması suç oluşturmuyor, kanun buna onay veriyor.
Her nasılsa, Türkiye’de 2000’li yılların başlarında Türkiye’de daha tartışılabilir hale gelen doğum, süt izni yasasının daha yaptırımlısı ise (1 sene doğum izni gibi) Rus kadınlarını ve sosyolog yazarlarına göre daha önce Doğu Bloku ülkelerinde uygulanmış ve acı su-altın kase olarak, kadınların işsiz kalmaları ve seks göçünde asıl nedeni teşkil etmiştir.
Ayrımcılıkla mücadele
Türkiye, Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi’ni 1985 yılında imzaladı. Sözleşme bir yıl sonra yürürlüğe girdi. 1985 yılında ‘Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda kadın konusu, ilk kez bir sektör olarak yer aldı ve bu konuda politikalar belirlendi.
İlk ‘Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi’, 1989 yılında İstanbul Üniversitesi’nde kuruldu. Bugün üniversiteler bünyesinde kurulan bu merkezlerin sayısı 13’e ulaştı.
Tecavüzle mücadele
Tecavüz mağdurunun hayat kadını olması halinde cezanın indirilmesini öngören Türk Ceza Kanunu’nun 438’inci maddesi, TBMM tarafından 1990 yılında yürürlükten kaldırıldı.
Yerel yönetimler özellikle şiddete uğrayan kadınlara yönelik hizmet vermeye başlarken, Türkiye’de ilk kadın sığınma evi, Bakırköy Belediyesi tarafından 1990 yılında açıldı.
Yaşam beklentisi
2005 yılı için kadınların yaşam beklentisi 71.3 yıl olarak hesaplanırken, 2030 yılında ortalama yaşam beklentisinin 76 yıla çıkacağı öngörülüyor. Bu tarihte Türkiye’deki kadın sayısının erkek sayısının önüne geçmesi bekleniyor.
2030 yılında Türkiye’deki kadın sayısının 46 milyon 854 bin, erkek sayısının da 46 milyon 841 bin olacağı tahmin ediliyor.
Kadının kendi soyadını kullanabilmesi
Türkiye’de kadınlar eşlerinin soyadını kullanmak zorundadır. Kendi soyadlarını da isterlerse “kocalarınınki ile birlikte” kullanabilirler. pek çok gelişmiş devletde kadınlar diledikleri soyadını kullanabilirler. 2011 yılında aile mahkemelerinde bazı kadınların sadece kendi soyadlarını kullanabilmek için açtıkları dava sonucunda yapılan incelemede Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’nun “evlenen kadının kocasının soyadını alması ya da kocasının soyadının önünde önceki soyadını kullanması”na ilişkin hükmünü anayasaya aykırı bulmadı.[96]
Türkiye’de kadın haklarının gelişimine genel bakış
İlk dönemde daha çok kadınların eğitim hakkı ile ilgili olarak yapılan düzenlemeler, Avrupa’da yaklaşık aynı yıllarda gerçekleştirilen reformları çok kısa bir zaman aralığıyla izler. Örneğin (meslek ve el işi okulları dışında) kızlar için ilk devlet liseleri Prusya’da 1872’de, Fransa’da 1880’de açılmışken Osmanlı Devletinin ilk kız idadisi (lisesi) de 1880’de açılmıştır. Viyana Üniversitesi ilk kız öğrencisini 1897’de, Sorbonne 1899’da, Alman üniversiteleri 1895 ile 1905 arasında kabul etmiş iken, İstanbul Darülfünun’unda karma öğretim 1914-1921 yılları arasında gerçekleşmiştir.
Kadınların özel hukuktaki konumuna ilişkin reformlar Türkiye’de II. Meşrutiyet döneminde gündeme gelmiş, çok eşlilik ilk kez 1917’de çıkarılan bir yasayla Avrupa normları doğrultusunda düzenlenmiştir. Özel hukukta kadın-erkek eşitliği (bazı istisnalarla) 1926 tarihli Medeni Kanun’la gerçekleşmiştir.
Kadınların siyasi ve mesleki yaşamda hak iddia etmelerinin örneklerine 1908-1914 yıllarından itibaren rastlanırsa da, bu alanda önemli gelişmeler ancak Cumhuriyet döneminde gerçekleşme fırsatını bulmuştur.
Kadınlara oy hakkı veren ilk ülke olan Finlandiya’dan (1906) sonra, 1917’de Rusya, 1918’de İngiltere, Kanada (Quebéc hariç), Azerbaycan, 1919’da Almanya ve Avusturya, 1920’de ABD ve Macaristan, kadınlara oy hakkı tanımıştır. Türkiye’de ise kadınlar, gerçek siyasi seçimlerin henüz yapılmadığı bir dönemde, 1930 ve 1934’te bu hakka kavuşmuştur.
Türkiye’de kadın hakları kronolojisi
Cumhuriyet öncesi
1843: Türk kadınları ilk kez, Tıbbiye Mektebi bünyesinde aldıkları ebelik eğitimi ile sosyal yaşamda yerlerini almaya başladı.
1847: Kız ve erkek çocuklara eşit miras hakkı tanıyan İrade-i Seniye yayımlandı.
1856: Osmanlı topraklarında kadınların köle ve cariye olarak alınıp satılmaları yasaklandı.
1858: yılında yayımlanan ‘Arazi Kanunnamesi’nde mirasın kız ve erkekler arasında eşit olarak paylaştırılacağı hükmü yer alırken, kadınlar miras yoluyla mülkiyet hakkını kazandı. Aynı yıl Kız Rüştiyeleri açıldı.
1869: Kadınlar ilk dergilerine 1869 yılında kavuştu. Kadınlar için ilk sürekli yayın olarak nitelenen haftalık ‘Terakk-i Muhadderat’ dergisi yayımlanmaya başlandı.
1869: Kızların eğitimine ilk kez yasal zorunluluk getiren ‘Maarif-i Umumiye Nizamnamesi’ ise 1869 yılında yayımlandı. Bundan bir yıl sonra da kız öğretmen okulu ‘Dar-ül Muallimat’ açıldı.
1871: Evlilik sözleşmesinin resmi memur önünde yapılması, evlenme yaşının erkeklerde 18, kadınlarda 17 olması ve zorla evlendirmelerin geçersiz sayılmasını düzenleyen Hukuk-ı Aile Kararnamesi 1871’de çıkarıldı.
1876: 1876’da ise ilk anayasa olan Kanun-i Esasi ile kız ve erkekler için ilköğretim zorunlu hale getirildi.
1897: Giderek sosyal yaşamda daha çok yer almaya başlayan kadınlar, iş hayatına ilk olarak 1897 yılında ‘ücretli işçi’ olarak atıldı. Kadınların devlet memuru olmak içinse bu tarihten itibaren 16 yıl beklemeleri gerekti.
1913: Kadınlar ilk kez 1913 yılında devlet memuru olarak çalışmaya başladı. Bunun ardından bir yıl sonra kadınlar, tüccar ve esnaf olarak da iş hayatına girişti.
1914: Kızlar için ilk yüksek öğretim kurumu, 1914 yılında ‘İnas Darülfünunu’ adı altında açıldı.
1922: Kadınlar bilim dünyasıyla ilk kez 1922 yılında tanıştı. Bu tarihte yedi kız öğrenci, Tıp Fakültesi’ne kayıt yaptırarak eğitime başladı.
Cumhuriyet Dönemi, 1923-1950
1924: Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Öğrenim Birliği) çıkarıldı Böylece eğitim laikleştirilerek tüm eğitim kurumları Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlandı Kız ve erkekler eşit haklarla eğitim görmeye başladı.
1926: Türk Medeni Kanunu’nu ile erkeğin çok eşliliği ve tek taraflı boşanmasına ilişkin düzenlemeler kaldırıldı, kadınlara boşanma hakkı, velayet hakkı ve malları üzerinde tasarruf hakkı tanındı.
1930: Kadınlara belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı.
1930: Doğum izni düzenlendi.
1933: Kız çocuklarına mesleki eğitim vermek amacıyla Kız Teknik Öğretim Müdürlüğü kuruldu.
1933: Köy Kanunu’nda değişiklik yapılarak kadınlara köylerde muhtar olma ve ihtiyar meclisine seçilme hakları verildi.
1934: Anayasa değişikliği ile kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanındı.
1936: İş Kanunu yürürlüğe girdi. Kadınların çalışma hayatına düzenleme getirildi.
1937: Kadınların yeraltında ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılmasını yasaklayan 1935 tarihli 45 sayılı ILO sözleşmesi kabul edildi.
1945: Analık sigortası (doğum yardımı) 4772 sayılı yasa ile düzenlendi.
1949: Yaşlılık sigortasının kadın ve erkekler için eşit esaslara göre düzenlenmesi 5417 sayılı yasa ile sağlandı.
Cumhuriyet Dönemi, 1950’den sonra
1952: Sağlık Bakanlığı bünyesinde ana çocuk sağlığı hizmetleri verilmeye başladı.
1965: Gebeliği önleyici araçların satış ve dağıtımının serbest bırakılmasını ve tıbbi zorunluluk halinde kürtaj hakkı tanınmasını düzenleyen Nüfus Planlaması Hakkında Kanun çıkarıldı.
22 Aralık 1966: Eşit değerde iş için kadın ve erkek işçiler arasında ücret eşitliğini sağlayan 1951 tarihli 100 sayılı ILO sözleşmesi onaylandı.
27 Mayıs 1983: 10 haftaya kadar olan gebeliklerin kürtajla sona erdirilmesi ve gönüllü cerrahi sterilizasyon yöntemlerine izin verilmesi Nüfus Planlaması Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle sağlandı. Kürtaj için evli kadınlara kocadan izin alma koşulu getirildi.
1985: Türkiye, Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesini (CEDAW) imzaladı ve sözleşme ertesi yıl yürürlüğe girdi.
1985: 5. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda kadınlar konusu ilk kez ayrı bir başlık olarak yer aldı ve bu konuda politikalar belirlendi.
1987: Kadınlar konusuna odaklanmış ilk resmi kurum olan Devlet Planlama Teşkilatı Kadına Yönelik Politikalar Danışma Kurulu kuruldu.
1989: İstanbul Üniversitesi’nde ilk Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi kuruldu. Bugün üniversiteler bünyesinde kurulan bu merkezlerin sayısı yurt çapında 13’e ulaştı.
24 Ocak 1989: İçişleri Bakanlığı kaymakamlık sınavlarına kadınların da alınacağını açıkladı.
29 Kasım 1990: Kadının çalışmasını kocanın iznine bağlayan Medeni Kanun’un 159. maddesi Anayasa Mahkemesi’nce iptal edildi. İptal kararı 2 Temmuz 1992 tarih ve 21272 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı.
1990: Mağdurun hayat kadını olması halinde tecavüz cezasının indirilmesini öngören Türk Ceza Kanunu 438. maddesi Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yürürlükten kaldırıldı.
14 Nisan 1990: Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı, ilk kadın kütüphanesi ve bilgi merkezini açtı.
1990: Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü bünyesinde, şiddete uğrayan kadınlara ve çocuklara destek hizmeti vermek üzere ilk Kadın Konukevleri açılmaya başlandı. 2000 yılı itibarıyla bu sayı yediye yükselirken kapasiteleri 170’e ulaştı.
1990: 422 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Kadının Statüsü ve Sorunları Başkanlığı kuruldu. 25 Ekim 1990 tarihinde kadın sorunları konusunda ulusal çapta bir mekanizma olarak Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü (KSSGM) 3670 sayılı kanunla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı olarak kuruldu ve 24 Haziran 1991 tarihinde de Başbakanlığa bağlandı.
Eylül 1990: Yerel yönetimler kadın konusunda özellikle şiddete uğrayan kadınlara yönelik hizmet vermeye başladı. Türkiye’deki ilk kadın sığınma evi Bakırköy Belediyesi tarafından açıldı.
20 Şubat 1992: Birleşmiş Milletler Uluslararası Kadının İlerlemesi İçin Araştırma ve Eğitim Merkezinin (INSTRAW) toplantısında, Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü Türkiye’de kadın konusunda irtibat noktası olarak kabul edildi ve BM ile işbirliği içinde program ve projeler uygulanmaya başlandı.
1992: Cinsiyete dayalı veri tabanı oluşturulması amacıyla Devlet İstatistik Enstitüsü’nde Toplumsal Yapı ve Kadın İstatistikleri Şubesi kuruldu.
1993: İstanbul Üniversitesi’nde ilk Kadın Araştırmaları Ana Bilim Dalı açıldı ve yüksek lisans programı vermeye başladı. Bugün Kadın Çalışmaları Ana Bilim Dalı açarak Yüksek Lisans Programı veren üniversite sayısı dörde ulaştı.
1993: Kadın Dayanışma Vakfı, Altındağ Belediyesinin desteğiyle kadın danışma merkezi ve kadın sığınma evini açtı.
1993: Halk Bankası’nca kadınları girişimciliğe özendirmek amacıyla kadınlara özel, düşük faizli kredi uygulaması başlatıldı.
1994: Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü bünyesinde, şiddete uğrayan kadınlara hukuki ve psikolojik danışmanlık, girişimcilik ve el emeğinin değerlendirilmesi konularında hizmet vermek amacıyla Bilgi Başvuru Bankası (3B) kuruldu.
5 Nisan 1994: Dünya Bankası ile kadın konulu projeler yürütülmeye başlandı. Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü’nde bir Dokümantasyon Merkezi kuruldu.
1994: Türkiye Kahire’de yapılan Birleşmiş Milletler Nüfus ve Kalkınma Konferansına katıldı. Konferans’da kadının statüsü ve sağlık ilişkisini vurgulayan “üreme sağlığı” kavramı üzerinde özellikle duruldu ve kadın sağlığında “bütüncül” bir yaklaşım benimsendi. Bu yaklaşım doğrultusunda Sağlık Bakanlığı koordinatörlüğünde ilgili kesimlerden sağlanan katılımla “Kadın Sağlığı ve Aile Planlaması Ulusal Eylem Planı” hazırlandı. 1998 yılında kamuoyuna sunulan Eylem Planı 6 ana çalışma grubu tarafından oluşturuldu. Kadının Statüsü grubunun koordinasyonunu Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü üstlendi.
1995: Kurulduğundan bu yana, açtığı kadın danışma merkezi ile şiddete uğrayan kadınlara danışmanlık hizmeti veren Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı, ilk kadın sığınağını açtı.
Kasım 1995: Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı tarafından bölgedeki kadınların durumunun iyileştirilmesi ve kalkınma sürecine entegre edilmesi amacıyla planlanan Çok Amaçlı Toplum Merkezlerinin (ÇATOM) ilki Urfa’da açıldı. 2000 yılı itibarıyla bölgedeki sayısı 21’e ulaştı.
29 Haziran 1996: Anayasa Mahkemesi Türk Ceza Kanunu’nun erkeğin zinasını suç olarak düzenleyen 441. maddesini anayasanın eşitlik ilkesine aykırılığı gerekçesiyle iptal etti. 27 Aralık 1996 tarih ve 228600 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan kararda verilen bir yıllık süre içinde yasal düzenleme yapılmaması nedeniyle erkeğin zinası 27.12.1997 tarihinden itibaren suç olmaktan çıktı.
1996: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı bünyesinde “Kırsal Kalkınmada Kadın Daire Başkanlığı” kuruldu.
1997: Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü koordinasyonunda 13 il valiliği bünyesinde “Kadının Statüsü Birimleri” kuruldu.
22 Mayıs 1997: Kadının evlendikten sonra kocasının soyadını almakla birlikte, kendi soyadını da kullanabilmesi Medeni Kanun’un 153. maddesinde yapılan değişiklikle sağlandı.
19 Kasım 1997: Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü’nün önerisi üzerine İçişleri Bakanlığı’nca nüfus cüzdanlarında medeni hal kısmında “evli/ bekar/ dul/ boşanmış” gibi ifadelerin yerine sadece “evli” veya “bekar” ifadelerinin kullanılmasını düzenleyen genelge yayımlandı.
13 Kasım 1997: Türkiye Cumhuriyeti, amacı uzman bakanların çalışma alanları ile ilgili konularda Avrupa Konseyi faaliyetlerine etkin bir şekilde katılmalarını teşvik etmek olan Kadın-Erkek Eşitliğinden Sorumlu Avrupa Bakanlar Konferansı’nın dördüncüsüne ev sahipliği yaptı.
23 Haziran 1998: Anayasa Mahkemesi kadının zinasını suç olarak düzenleyen Türk Ceza Kanunu’nun 440. maddesini anayasanın eşitlik ilkesine aykırılığı gerekçesiyle iptal etti. Gerekçeli karar 13 Mart 1999 tarih ve 23638 sayılı Resmi Gazete’de yayımlandı.
17 Şubat 1998: Yeni Türk Medeni Kanunu Tasarısı Adalet Bakanlığı ve Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü’nün ortaklaşa yaptığı bir toplantı ile kamuoyunun bilgisine sunuldu.
21 Ekim 1998: Adalet Bakanlığı, Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü, ve kadın kuruluşlarının oluşturduğu gündem sonucunda bekaret kontrolünün, ancak takibi şikayete bağlı suçlarda, mağdurun rızası alınarak, ırza geçme gibi re’sen takip edilen suçlarda ancak hakim kararı ile gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise Cumhuriyet savcısının yazılı izni ile yapılabileceğini düzenleyen bir genelge yayınladı.
1998: İçişleri Bakanlığı’nca nüfus cüzdanlarında yapılan düzenlemeye paralel olarak Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü’nce verilen dul ve yetim tanıtım kartlarındaki “Emekliye Yakınlığı” bölümünde yer alan “dul kadın vb.” ifadelerin yerine sadece “eşi, kızı, oğlu, annesi, babası” gibi ifadelerin kullanılması sağlandı.
17 Ocak 1998: Aile içi şiddete uğrayan kişilerin korunması için gerekli tedbirlerin alınmasını düzenleyen 4320 Sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun yürürlüğe girdi.
1998: Gelir Vergisi Kanunu’nda yapılan bir değişiklikle aile reisinin beyanname vermesi esası kaldırılarak kadınların kocalarından ayrı olarak beyanname vermesi sağlandı.
1998: Kadınlara yönelik danışma merkezleri çalışmaları başta Ankara ve İstanbul olmak üzere Barolar tarafından da başlatıldı. Barolar bünyesindeki Kadın Hakları/Hukuku Komisyonları arasında koordinasyonu sağlamak amacıyla “Türkiye Barolar Birliği Kadın Hakları Komisyonları Ağı (TÜBAKKOM)” kuruldu. Giderek artan komisyonların sayısı 2001 yılı itibarıyla kırk civarına vardı.
Eylül 1999: Türkiye, Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığı Önleme Sözleşmesi’ni onaylarken koyduğu aile hukukunu ilgilendiren 15 ve 16. maddelerine ilişkin çekinceleri kaldırdı.
1999: Kadın erkek eşitliği açısından önemli değişiklikler içeren Medeni Kanun Tasarısı hazırlanarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunuldu.
8 Eylül 2000: Ek İhtiyari Protokol Türkiye tarafından imzalandı. Onay aşaması için Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine alındı. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesinin daha etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan Ek İhtiyari Protokol ile Sözleşmenin taraf devletler tarafından ihlali durumunda kişilere ve kişilerden oluşan gruplara başvuru hakkı tanınmakta ayrıca uygulamaları denetlemek üzere Kadına Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi (CEDAW) Komitesine yapılacak şikayetleri kabul etme ve inceleme yetkisi tanınmaktadır.
24 Kasım 2000: Türkiye’de giderek artmakta olan töre cinayetlerine karşı kamuoyu oluşturmak üzere “25 Kasım Kadınlara Karşı Şiddete Hayır Günü” nedeniyle Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü ve Şanlıurfa Valiliği işbirliği ile “Kadına Yönelik Şiddet” konulu bir panel düzenlendi. Panel resmi düzeyde töre cinayetlerine karşı duruşun zeminini oluşturdu.
17 Şubat 2001: Türk Medeni Kanunu’nun yıldönümü nedeniyle TBMM Adalet Komisyonunda görüşülmekte olan Medeni Kanun Tasarısının eşitlikçi özünün korunarak yasalaşması için Kadının Statüsü ve Sorunları Genel Müdürlüğü ve kadın kuruluşları tarafından kamuoyu oluşturma faaliyetlerinde bulunuldu. Kadın dernekleri ve diğer sivil toplum kuruluşlarının katılımıyla “Medeni Yasa Tasarısı İçin Hep Birlikte” yürüyüşü gerçekleştirildi.
21 Haziran 2001: TBMM Adalet Komisyonunca kabul edilen Türk Medeni Kanunu Tasarısı Genel Kurula sevk edildi.
22 Kasım 2001: Yeni Türk Medeni Kanununun TBMM tarafından kabul edildi.
1 Ocak 2002: Yeni Türk Medeni Kanununun yürürlüğe girdi.
30 Temmuz 2002: CEDAW Ek İhtiyari Protokolünün onaylanması
7 Ocak 2008: Avrupa Konseyi bünyesinde oluşturulan Kadınlara Yönelik Şiddetle Mücadele Gücü tarafından yürütülecek “Aile İçi Şiddet Dahil, Kadınlara Yönelik Şiddetle Mücadele Kampanyası” çerçevesinde Avrupa Konseyi’nce nakdi hibe verilmesine ilişkin anlaşmanın yürülüğe girmesine dair karar 26749 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi.
Resmi BM temaları
|Yıl||BM Teması [84]|
|1996||Geçmişi Kutlamak, Geleceği Planlamak|
|1997||Kadınlar ve Barış Masası|
|1998||Kadın ve İnsan Hakları|
|1999||Dünya Kadınlara Yönelik Şiddetten Kurtuluyor|
|2000||Barış için Birleşen Kadınlar|
|2001||Kadınlar ve Barış: Çatışmaları Yöneten Kadınlar|
|2002||Bugün Afgan Kadınları: Gerçekler ve Fırsatlar|
|2003||Cinsiyet Eşitliği ve Binyıl Kalkınma Hedefleri|
|2004||Kadınlar ve HIV / AIDS|
|2005||2005 Ötesinde Cinsiyet Eşitliği; Daha Güvenli Bir Gelecek İnşa Etmek|
|2006||Karar Almada Kadınlar|
|2007||Kadınlara ve Kız Çocuklarına Yönelik Şiddet Cezasının Sona Ermesi|
|2008||Kadın ve Kız Çocuklarına Yatırım|
|2009||Kadınlar ve Erkekler Birleşik Kadınlara ve Kızlara Yönelik Şiddete Son Verdiler|
|2010||Eşit Haklar, Eşit Fırsatlar: Herkes İçin İlerleme|
|2011||Eğitim, Öğretim ve Bilim ve Teknolojiye Eşit Erişim: Kadınlar için İnsana Yakışır İşlere Giden Yol|
|2012||Kırsal Kadınları, Yoksulluğu ve Açlığı Sonlandırın|
|2013||Bir Söz Bir Sözdür: Kadınlara Karşı Şiddete Son Verme Zamanı|
|2014||Kadınlar için Eşitlik Herkes İçin İlerliyor|
|2015||Kadınları Güçlendirmek, İnsanlığı Güçlendirmek: Hayal edin!|
|2016||Gezegen 50-50 2030: Cinsiyet Eşitliği İçin Hızlandırın|
|2017||Değişen İş Dünyasında Kadınlar: 2030 yılına kadar 50-50 Gezegeni|
|2018||Şimdi tam zamanı: Kırsal ve kentsel aktivistler kadınların yaşamlarını değiştiriyor|
|2019||Eşit Düşün, Akıllı İnşa Et, Değişim İçin İnovasyon|
|2020||“Ben Nesil Eşitlik: Kadın Haklarını Gerçekleştirmek”|
Kadınları onurlandıran diğer tatiller
- Ulusal Kadınlar Günü (Güney Afrika) (9 Ağustos)
- Susan B. Anthony Day (15 Şubat ABD)
- Rosa Parks Day (4 Şubat / 1 Aralık, ABD)
- Sporda Ulusal Kızlar ve Kadınlar (Şubat ayının ilk günü, ABD)
- Harriet Tubman Günü (10 Mart ABD)
- Kartini Day (21 Nisan Endonezya)
- Helen Keller Günü (27 Haziran, ABD)
- Kadınlar Eşitlik Günü (26 Ağustos ABD)
- Anneler Günü
- Nupi Lan Günü (12 Aralık Hindistan)
- Hinamatsuri (3 Mart Japonya, kızlar için olsa da)


Notlar
Kaynakça: