- 18.02.2015
- 2.194 kez okundu
Yarı Başkanlık Sistemi
Yarı Başkanlık Sistemi Nedir ?
Yarı Başkanlık Sistemi Nedir ? Dünya siyasi rejimlerinde, çeşitli hükümet sistemleri bulunmaktadır. Kimileri kuvvetler birliği teorisine göre şekillenirken kimileri de kuvvetler ayrılığı teorisini benimser. Yarı başkanlık sistemi de kuvvetler ayrılığı prensibini benimseyen ülkelerin hükümet sistemlerinden bir tanesidir. Başkanlık sistemi, parlamenter sistem bu prensibin diğer hükümet sistemleridir.
Yarı Başkanlık Sistemi Nedir ?
Yarı başkanlık sistemi, cumhurbaşkanının halk tarafından seçildiği, bir parlamenter sistemdir. Sistemin asıl adı yarı parlamenter sistem olması gerekirken, genel olarak kullanılışı her nedense yarı başkanlık sistemidir. Yarı başkanlık sisteminde, yürütme erki iki başlı olarak karşımıza çıkar. Bir taraftacumhurbaşkanı yer alırken, diğer tarafta hükümet yani bakanlar kurulu vardır. Bu yönüyle yarı başkanlık sistemi, parlamenter sistemle benzeşir. Tek fark, cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesidir.
Seçimlerin yapılma şekli bakımından ise yarı başkanlık sistemi, başkanlık sistemine benzemektedir. Şöyle ki, başkanlık sisteminde yürütmeyi yani başkanı, doğrudan halk seçer. Yarı başkanlık sisteminde de yürütmenin bir kanadı olan cumhurbaşkanını, halk doğrudan seçer.
Yarı başkanlık sisteminde yürütme ile yasama arasındaki bağ, yürütmenin bir diğer kanadı olan hükümet ile ilgilidir. Keza hükümet (bakanlar kurulu), doğrudan doğruya meclise yani yasama organına karşı sorumludur. Bu da hükümetin sıkı bir denetime tabi olmasını sağlamaktadır. Ayrıca yasama organı, güvensizlik oyuyla kabineyi görevden alabilme yetkisine de sahiptir. Bu yönüyle de yarı başkanlık sistemi, parlamenter sisteme benzemektedir.
Yarı başkanlık sistemi ile yönetilen ülkelere ise Fransa, Portekiz, İrlanda, Avusturya, Finlandiya ve İzlanda örnek verilebilir. Bu ülkelerde parlamenter sistemin gereği olan meclis seçimleri varken, cumhurbaşkanını da halk seçmektedir.
Yarı başkanlık sisteminde her ne kadar üyeleri halk tarafından seçilen bir parlamento ve buraya karşı sorumlu olan bir hükümet varsa da, uygulamada asıl söz sahibi olan ve politikaları şekillendirencumhurbaşkanıdır. Yarı başkanlık sisteminin en ünlü uygulayıcısı olan Fransa örneğine bakılarak bu durum net bir şekilde anlaşılabilir. Fransa’da asıl yetkili cumhurbaşkanıdır. Keza Fransa dışından olan herhangi biri, “Fransa’da yürütmenin başı kimdir?” gibi bir soru ile karşılaşırsa vereceği cevap, muhtemelen, şimdiki cumhurbaşkanının adı yani Hollande olacaktır.
Yarı başkanlık sisteminde cumhurbaşkanı seçilecek kişilerin politik kimliği, kişiliği ve hangi partiden olduğu oldukça önemlidir. Halkın seçimi ile başa gelecek olması bu durumun en önemli sebebidir.
Türkiye’de son dönemlerde özellikle 2014 cumhurbaşkanlığı seçimi sonrası gündeme gelen başkanlık sistemi tartışması beraberinde yarı başkanlık sistemini getirmiştir. 21 Ekim 2007’de halk oylaması yoluyla kabul edilen anayasa değişikliği, Türkiye’de cumhurbaşkanını halkın seçmesini beraberinde getirmiştir. Bu anayasa değişikliği ile beraber, ilk cumhurbaşkanlığı seçimi 10 Ağustos 2014 yılında yapılmış ve halk tarafından seçilen ilk cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan olmuştur. Bu tarihten itibaren Türkiye, saf parlamenter hükümet sisteminden çıkmış yarı başkanlık sistemine geçmiştir. Tabii ki diğer örneklerle karşılaştırılmaması gereklidir. Keza Türkiye için yeni bir kavram olması, cumhurbaşkanının diğer örneklere göre daha az yetkiye sahip olmasına neden olmuştur.