MONDROS A.A. SONRASINDA KURULAN CEMİYETLER
Zararlı Cemiyetler
AZINLIKLARIN KURDUĞU ZARARLI CEMİYETLER *Mondros Mütarekesi'nden sonra, ordunun terhis edilmesi ve devlet otoritesinin kalmaması üzerine ortaya çıktı. *Azınlıklar tarafından, işgalci emellerine hizmet eden kuruluşlardı. *Anadolu hareketine ve Türklerin milli devletine karşıydılar. *İtilaf Devletlerince ekonomik ve siyasi açıdan destekleniyorlardı. *Wilson İlkeleri'ne göre bulundukları yerlerin kendilerine verilmesini istiyorlardı. *Mondros Mütarekesi'nin yedinci ve yirmidördüncü maddelerini uygulatmak istiyorlardı.
Cemiyetler :
Mavri Mira: *İstanbul'daki Rum Patrikhanesi tarafından kurulan bu cemiyet, Bizans İmparatorluğu'nu yeniden canlandırmak ve Ege Bölgesi'nde ilerleyen Yunan ordusuna yardımcı olmak amacını güdüyordu. *. Yunan Kızılhaç, Resmi Göçmenler Komisyonu, Rum okullarındaki izcilik kurumları, Mavri Mira'nın emrinde çalışıyordu.
Trakya ve Yunan Komitesi :*Trakya'nın işgalinden doğan sorunları Yunanistan açısından çözmeye çalışan bir örgüttür. *Buradaki milli direnişi ortadan kaldırmakve tüm Doğu Trakya'nın Yunanistan'a verilmesini sağlamak temel amaçlarıydı.
Pontus Rum Cemiyeti *Yunanistan'ın milli örgütü olan ve Yunanistan'ın 1829'da bağımsız olmasını sağlayan Etnik-i Eterya Cemiyeti Tarbzon ve dolaylarında bir Rum Pontus Devleti kurmak amacıyla Pontus Rum Cemiyeti'ni meydana getirdi.
Kordos Cemiyeti *Yunanistan tarafından İstanbul'da "Rum Göçmenleri Merkez Komisyonu" adıyla kurduruldu. *Derneğe İstanbul, Trakya, Trabzon, Marmara kıyıları ve İzmir gibi yörelerde düzeni bozma, Yunanistan'dan gelen özel görevlileri Rum göçmeni göstererek Doğu Karadeniz dolaylarına yerleştirme, bu yörelerdeki Rum azınlığı sayıca çoğaltam görevi verilmiştir.
ERMENİLERİN KURDUĞU CEMİYETLER *Daha önceleri Ermenilerin krumuş oldukları "Taşnaksütyun" ve "Hıncak" adlı gizli örgütler milli mücadeleye karşı çıktılar ve işgalcilerle işbirliği yaptılar. *Ermeni Patriği Zaven Efendi de Mavri Mira'ya benzer bir örgüt kurup Rumlarla işbirliği yaptı. *Zaven Efendi tarafından kurulan bu cemiyetin adı, "Rum-Ermeni Birliği Komitesi" idi. *Ermeni İntikam Alayları da, Fransızlardan aldıkları destek ile Adana ve dolaylarında faaliyet gösteriyorlardı.
YAHUDİ CEMİYETLERİ *Yahudilerin çok büyük bir çoğunluğu bölücü çalışmalarda bulunmadı, ancak "Makkabi Cemiyeti" ve "Alyans israilit Cemiyeti" işgalcilere destek verdi.
MİLLİ VARLIĞA DÜŞMAN CEMİYETLER * Milliyetçi amaçlara tamamen karşıydılar. *Osmanlıcı ve hilafetçiydiler. *Başat Hürriyet ve İtilaf Fırkası etrafına toplanmışlardı. *Anadolu hareketine karşıydılar. *Ulusal örgütlere karşı direniş göstermişlerdir. *Manda ve himaye taraftarıydılar.
Hürriyet ve İtilaf Partisi *Kasım 1911'de Trablusgarp Savaşı'nın yarattığı kaos döneminde Ahrar ve Mutedil Hürriyetperveran Fırkalarının birleşmesinden oluşmuştur. *İttihat ve Terakki karşıtı olan bu fırka, bağımsızların ve gayr-i müslüm mebusların desteğiyle güçlendi. *Fırka'nın temel amacı, İttihat ve Terakki iktidarını yıkmaktı. *Programında Osmanlcılığı, özyönetimi, özel girişimi, meşrutiyeti ve liberal iktisat'ı savunmaktaydı. *1912 "sopalı seçimleri" ne kadar iktidarda kalan parti bu seçimde ancak 6 milletvekilini Meclis'e sokabildi. *Bundan sonra parti sıkı bir muhalefete yöneldi. "İkdam" ve "Alemdar" gazeteleri partinin yayın organı oldu. *1913'deki Babıali Baskını'ndan sonra parti dağılmaya başladı. *Mahmut Şevket Paşa suikastından sonra bir kısım parti mensubu yargılandı, idam edildi,
CEMİYETLER
Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası *:Bu cemiyet milli mücadeleye karşı çıkan Damat Ferit Hükümeti'ni desteklemiş, padişah ve halifeye bağlı kalmakla vatanın kurtulacağını savunmuştur.
Kürdistan Teali Cemiyeti *Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan sonra kurulan bu cemiyet Wilson İlkeleri'nden yararlanarak özerk bir Kürt devleti kurmak için mücadele etmiştir.
Teali-i İslam Cemiyeti :İ*şgalcilerle mücadele edilemeyeceğini, bundan dolayı halifenin etrafında toplanmanın gerekliliğini savunmuşlardır.
İngiliz Muhibleri Cemiyeti*:Bu cemiyetin başkanı bir İngiliz din adamı olan Rahip Fru idi. *İşgallere karşı koymanın olanaksız olduğunu savunan bu cemiyete Damat Ferit de üye idi.
Wilson Prensipleri Cemiyeti :*lkeyi Milletler Cemiyeti içerisinde diğer devletlerle eşit haklara sahip bir varlık haline getirmek amacıyla kurulmuştur. *Kurucularının Amerika Birleşik Devletleri'nin manda ve himayesi altına girmekten yana oldukları bilinmektedir.
MİLLİ CEMİYETLER VE KUVA-YI MİLLİYE
Milli Cemiyetler * Mondros Mütarekesi'nden sonra işgallerin başlaması * Mondros Mütarekesi'ne göre Türk ordusunun terhis edilmesi *Devlet otoritesinin kalmaması * Birçok bölgede azınlıkların ayrıcalıklı cemiyet kurması * Padişah ve hükümetin işgallere kayıtsız kalması * Halkın can ve mal güvenliğinin sağlanamaması sebebiyle bu cemiyetler kurulmuştur
Trakya Paşaeli Cemiyeti :*Edirne'de Mondros Ateşkes Antlaşması'ndan hemen sonra 2 Aralık 1918'de kuruldu. *Amacı Trakya Bölgesi'nin Yunanistan'a verilmesini engellemek için Türkleri örgütlemekti. *Bu bölgedeki ordu komutanı Cafer Tayyar Paşa tarafından yürütülen çalışmaların sonucunda Lüleburgaz ve Edirne Kongreleri'nde toplandılar ve TBMM'ye bağlanma kararını aldılar.
İzmir Müdafaa-i Hukuk-i Osmaniye Cemiyeti *İzmir'in işgalinden önce bu cemiyet önceleri Türklerin haklarını basın-yayın yoluyla savunmaya çalışmış, ancak 2-19 Mart 1919 tarihleri arasında düzenledikleri "Müdafaa-i Hukuk Kongresi" sonrasında silahlı direnişi benimsemişlerdir. *Direniş örgütlerine silah sağlanmıştır.
Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti *İzmir'in işgalinden sonra Ağustos 1919'da Erzurum'da kurulan bu cemiyet, daha önce İstanbul'da kurulmuş olan "Vilayet-i Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti" ne bağlı olarak açılmış, daha sonra İstanbul'dan ayrılarak "Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk-i Milliye Cemiyeti" adını almıştır. *Dopu Anadolu'nun Ermenilere verilmesini engellemeye çalışan bu cemiyet Erzurum Kongresi'nden sonra Mustafa Kemal bu cemiyet aracılığıyla öteki cemiyetleri birleştirmiştir.
Klikyalılar Cemiyeti *Mondros'tan hemen sonra İstanbul'da çalışmalarına başlayan bu cemiyet, daha sonra Adana ve dolaylarına geçerek orada Ermeniler ve Fransızlarla mücadele etmiştir.
Trabzon Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti *Bu cemiyet Karadeniz'de bir Pontus Devleti kurmak isteyen Pontus Rum Cemiyeti'ne karşı kuruldu. *Diğer yandan da ayrılıkçı emeller peşinde koşan "Trabzon Havalisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti" ile mücadele etti. *Erzurum Kongresi'nden sonra "Doğu-Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" nin şubesi haline geldi.
Redd-i İlhak Cemiyeti *İzmir'in işgaline karşı savunma amacıyla kurulmuştur.
Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti * 9 Aralık 1919'da Sivas Valisi Reşit Paşa'nın eşi Melek Hanım'ın öncülüğünde kurulmuştur. A.B.D. Senatosu'na ve Avrupa devletlerinin parlamentolarına telgraflar çekilmiş, ulusal mücadelenin haklılığı anlatılmış, ordu için yardım toplanmıştır.
Milli Kongre Cemiyeti *Esat Paşa tarafından İstanbul'da kurulmuştur. *Basın ve yayınla mücadeleyi benimsemişlerdir. *Yazılarla halkın aydınlatılmasına çalışılmıştır.
ORTAK ÖZELLİKLERİ *Amaçları; Türk ulusunun bağımsızlığını sağlamaktı. *Kendi bölgelerini korumak ve işgalden kurtarmak için kurulmuşlardır. *Silahlı mücadele ile birlikte, basın-yayın yoluyla da mücadeleyi benimsemişlerdir. *İhtiyaçlarını bölge halkı karşılamıştır. *Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri, Milli devlet modelini benimsemişlerdir.