Geçmişe dönük olarak imzalanan toplu iş sözleşmesinin lehe olan haklarından, toplu iş sözleşmesinin imzalandığı tarihte işyerinde çalışmayan ancak sözleşmenin kapsadığı tarihlerde dayanışma aidatı ödeyen işçi yararlanabilir mi?
6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunun 39. maddesine göre;
( 1 ) Toplu İş Sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır.
( 2 ) Toplu İş Sözleşmesinden, sözleşmenin imzalanması tarihinde, taraf sendikaya üye olanlar yürürlük tarihinden, imza tarihinden sonra üye olanlar ise üyeliklerinin taraf işçi sendikasınca işverene bildirildiği tarihten itibaren yararlanır.
( 3 ) Toplu İş Sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında iş sözleşmesi sona eren üyeler de, iş sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar Toplu İş Sözleşmesinden yararlanır.
( 4 ) Toplu İş Sözleşmesinin imzası sırasında taraf işçi sendikasına üye olmayanlar, sonradan işyerine girip de üye olmayanlar veya imza tarihinde taraf işçi sendikasına üye olup da ayrılanlar veya çıkarılanların Toplu İş Sözleşmesinden yararlanabilmeleri, Toplu İş Sözleşmesinin tarafı olan işçi sendikasına dayanışma aidatı ödemelerine bağlıdır. Bunun için işçi sendikasının onayı aranmaz. Dayanışma aidatı ödemek suretiyle Toplu İş Sözleşmesinden yararlanma, talep tarihinden itibaren geçerlidir, imza tarihinden önceki talepler imza tarihi itibarıyla hüküm doğurur.
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda toplu iş sözleşmesinden, yararlanma esasları 39. maddede düzenlenmiştir.. Anılan maddede, toplu iş sözleşmesinin geçmişi etkilemesi durumuna da değinilmiş ve bu durumda sözleşme hükümlerinden yararlanacak olanlar ile bunun yasal koşulu belirtilmiştir.
Kural olarak toplu iş sözleşmesinden yararlanacak işçiler kapsamına toplu iş sözleşmesine taraf olan sendika üyesi işçiler girer. Ancak dayanışma aidatı ödemek sureti ile taraf sendikaya üye olmayanlar da toplu sözleşmeden yararlanabilir.
Sendika üyesi olmayan bir işçinin ileriki bir tarihte ancak geçmişe yönelik olarak yürürlüğe girecek toplu sözleşmeden yararlanıp yararlanamayacağının cevabı Yargıtay 7. Hukuk Dairesi 10.11.2014 tarihli 2014/12431 E. ve 2014/20448 K. sayılı kararında bulunmaktadır. Kararda;
Davacı, davalı işyerinde işçi olarak çalışırken iş akdinin işveren tarafından Ekim 2010 tarihinde haksız olarak sonlandırıldığını, bunun üzerine açılan işe iade talepli davada işe iadesine, boşta geçen sure ve iş güvencesi tazminatına hükmedildiği, süresi içinde davalıya başvurarak işe iade edilmesini talep etmesine rağmen işe iade edilmediği ve mahkeme kararındaki alacaklar yönünden 22.11.2011 tarihinde ödeme yapıldığı, ancak ödemenin eksik olduğundan bahisle fark kıdem ve ihbar tazminatı ile yılık izin ücreti ve boşta geçen sure ve işe başlatmama tazminatının ödetilmesini istemiştir.
Davalı, davacının işe iade kararından sonra tüm haklarının ödendiğini hiçbir alacağı olmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.
Mahkemece, davacının çalışırken dayanışma aidatı ödeyerek TİS'den yararlanmış olması nedeniyle, davacının hakları ödenerek 22.11.2011 de işine son verilmesinden sonra 17.5.2013 tarihinde geriye dönük olarak imzalanan 2011-2012 dönemi kapsayan TİS'den yararlanacağı gerekçesiyle davacının fark alacak taleplerinin kabulüne karar verilmiştir.
Sendika üyesi olmayan davacının, işten çıkarıldığı dönemde, halen yürürlüğe girmemiş olan TİS'e mahsuben yapılan avans ödemelerinden yararlanıp yararlanamayacağı konusunda taraflar arasında uyuşmazlık bulunmaktadır.
Yargıtay 7.Hukuk Dairesi'ne göre;
6356 Sayılı Kanunun 39. Maddesinde, üyelik veya dayanışma aidatı suretiyle sözleşmeden yararlanmayı Toplu İş Sözleşmesinin imza tarihinde ve bu tarihten sonra işyerinde çalışan üye veya üye olmayan işçilere tanımıştır. Toplu İş Sözleşmesinin imza tarihi ile yürürlük tarihi arasında işyerinden ayrılan işçilerden sadece taraf sendika üyesi işçilerin is sözleşmelerinin sona erdiği tarihe kadar yararlanabileceğini öngörmüştür. Bu hüküm taraf sendika üyesi olmayan işçileri dışarıda bırakmıştır. Dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma ancak Toplu İş Sözleşmesi imzalandıktan sonra ve başvuru tarihi itibariyle mümkündür. Toplu İş Sözleşmesi imzalanmadan önce dayanışma aidatı ödeme talebi suretiyle imza tarihinden önce yararlanma söz konusu olmayıp, imza tarihinden önce yöneltilen talepler imza tarihi itibariyle yapılmış sayılacak ve dayanışma aidatı ödeyen kişi imza tarihinden sonra yararlanacaktır.
Somut olayda mahkemece, davacının 1.1.2009-31.12.2010 dönemini kapsayan, Çelik -İş Sendikasının tarafı olduğu TİS'den, en son çalıştığı 2010 yılı Ekim ayında dayanışma aidatı ödeyerek yararlandığı, bu sebeple de işe iade davası sonrası taleplerinin ödendiği ve işe başlatılmadığı için iş akdinin feshi tarihi olarak kabul edilen 22.11.2011 tarihinde, yürürlüğe girmemiş olsa bile, sonraki dönem TİS'ne mahsuben yapılan avans ödemelerinden yararlanacağı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de, karar hatalıdır.
Davacı, sadece 22 Kasım 2011 tarihine kadar, bir önceki TİS'in ücrete dair hükümleri hizmet akdi hükmüne dönüşmüş olduğu için 2010 yılında uygulanan TİS'in ücrete dair hükümlerinin kendisine uygulanmasını talep edebilecektir.
Yapılacak iş, davacının alacakları eğer 2010 yılında yürürlükte bulunan ve 31.12.2010 tarihinden sonra da hizmet akdi hükümleri olarak devam eden TİS'e göre tam olarak ödenmiş ise davanın reddine karar vermek, ancak 1.1.2011-22.11.2011 tarihleri arasında yürürlükte bulunan ve hizmet akdi hükümleri olarak devam eden TİS'ne göre, eksik ödenmiş ise aradaki farka hükmetmektir. Mahkemece hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmiş olması isabetsiz olup bozma nedenidir.
O halde davalı vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve karar bozulmalıdır.
SONUÇ
1- Toplu iş sözleşmesinden yararlanacak işçiler kural olarak toplu iş sözleşmesine taraf olan sendika üyesi işçilerdir.
2- Ancak, işçilerin söz konusu sendikaya üye olmayıp dayanışma aidatı ödeyerek de sözleşmeden yararlanmaları mümkündür.
3- Dikkat edilmesi gereken nokta ise, dayanışma aidatı ödeyerek yararlanma ancak Toplu İş Sözleşmesi imzalandıktan sonra ve başvuru tarihi itibariyle mümkündür.
4- Toplu İş Sözleşmesi imzalanmadan önce dayanışma aidatı ödeme talebi suretiyle imza tarihinden önce yararlanma söz konusu olmayıp, imza tarihinden önce yöneltilen talepler imza tarihi itibariyle yapılmış sayılacak ve dayanışma aidatı ödeyen kişi imza tarihinden sonra yararlanabileceklerdir.
5- İmza tarihinde işyerinde çalışmayan ve taraf sendika üyesi olmayan bir işçi, sözleşme geçmişe dönük bile imzalansa ve bu dönem için dayanışma aidatı ödemiş bile olsa, Toplu Sözleşmeden yararlanamayacaktır.
Av. Gözde Gökçe
Okyay | Evren
Avukatlık & Arabuluculuk Ofisi