İletkeni Değiştir Ampulün Parlaklığı Değişsin
DERS: Fen ve Teknoloji
SINIF: 6
ÜNİTE: Yaşamımızda Elektrik
KONU: Ç- İletkeni Değiştir, Ampulün Parlaklığı Değişsin
ETKİNLİK TÜRÜ: Laboratuar deneyi
DENEYİN ADI: Ampul Parlaklığını Neler Etkiler?
KAZANIMLAR:
2.1. Bir elektrik devresindeki ampulün parlaklığının nelere bağlı olduğunu tahmin eder.
2.2. Ampulün parlaklığı ile ilgili tahminlerini test edecek bir deney tasarlar ve kurar.
2.3. Bir elektrik devresindeki ampulün parlaklığının, devredeki iletkenin uzunluğu, dik kesit alanı ve cinsinin değişebileceğini deneyerek fark eder.
KULLANILAN ARAÇ VE GEREÇLER:
3 adet ampul, 3 adet duy, 3 adet pil, yaklaşık 10 cm uzunluğunda 1 adet çivi, aynı cins ve uzunlukta fakat farklı kesitlerde 2 adet çivi, aynı kesit ve uzunlukta fakat farklı cinste 2 iletken (bir demir ve bakır tel gibi) bulundurunuz.
ETKİNLİK ÖNCESİ SORULAR:
· Evlerinizde kullandığınız ampullerin parlaklığını değiştirebilir misiniz?
· Acaba yanan bir ampulün parlaklığı nelere bağlıdır?
DENEYİN YAPILIŞI:
- Sınıfınızı 3 farklı gruba ayırınız. Basit bir elektrik devresi tasarlayarak aşağıda verilen yönergeleri uygulayınız.
· 1. grup: tasarladığınız elektrik devresindeki iki bağlantı kablosu arasına yaklaşık 10 cm uzunluğunda bir çivi koyunuz. Test uçlarını çivinin üzerinde hareket ettiriniz. Ampulün parlaklığının değişimini gözlemleyiniz. Gözlem sonuçlarını Öğrenci Çalışma Kitabında yer alan uygun bölüme kaydediniz.
· 2. grup: iki bağlantı kablosu arasına, biri kalın, diğeri ince olan aynı cins ve uzunluktaki 2 çiviyi sırayla deneyerek koyunuz test uçlarını bu iki iletken maddenin uçlarına değdiriniz. Ampulün parlaklığının değişimini gözlemleyiniz. Gözlem sonuçlarını Öğrenci Çalışma Kitabında yer alan uygun bölüme kaydediniz.
· 3.grup: iki bağlantı kablosu arasına sırayla aynı kesit ve uzunlukta biri bakır, diğeri demir teli yerleştiriniz. Ampulün parlaklığındaki değişimi deneyerek gözlemleyiniz. Gözlem sonuçlarını Öğrenci Çalışma Kitabında yer alan uygun bölüme kaydediniz.
Deneyin şematik gösterimi
- Tüm gruplarla beraber yaptığınız deneydeki gözlemleriniz sonucunda tuttuğunuz gözlem sonuçlarını karşılaştırınız.
- Denemeler sırasında deneydeki bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini belirleyiniz. Her bir denemeye ait değişkenleri Öğrenci Çalışma Kitabında yer alan ilgili bölüme tablo halinde not ediniz.
DENEYİN SONUCU:


Ampulün parlaklığı artar


Ampulün parlaklığı azalır
Ampulün parlaklığı değişmez


Kesiti


√


Uzunluğu


√
Demir telde ampul parlaklığı, bakır teldeki parlıklığa göre daha az dır
Yaptığınız bu deneyde, ampul parlaklığı ile iletken maddenin uzunluğu, kesiti ve cinsi arasındaki ilişkiyi öğrendiniz.
NELER ÖĞRENDİK:
Bir elektrik devresinde bulunan ampulün parlaklığı, devredeki iletkenin uzunluğuna, kesitine ve cinsine göre değişmektedir. Devredeki iletkenin uzunluğu ne kadar fazla olursa ampul parlaklığı da o derecede azalacaktır. Kesiti ne kadar azalırsa ampul parlaklığı da o derecede azalacaktır. Eğer farklı cins iletkenler kullanılırsa iletkenin cinsine göre ampul parlaklığında değişiklikler olacaktır.
YORUMLARIMIZ:
Bir elektrik devresinde bulunan ampulün parlaklığını pil sayısını artırıp azaltarak değiştirmenin yanında iletkenin uzunluğunu, kesitini veya cinsini değiştirerek de gözlemleyebilirsiniz. İletkenin uzunluğu kısaldıkça ampul parlaklığı artar, kesiti büyüdükçe ampul parlaklığı artar ve cinsine bağlı olarakta ampul parlaklığı değişiklik gösterir.
DİRENC NEDİR?
Devreye uygulanan gerilim ve akım bir uçtan diğer uca ulaşıncaya kadar izlediği yolda birtakım zorluklarla karşılaşır. Bu zorluklar elektronlaın geçişin etkileyen veya geciktiren kuvvetlerdir. İşte bu kuvvetlere DİRENÇ denebilir. Kısaca Ω ohm ile gösterilir. Başka bir değişle elektrik akımına karşı gösterilen zorluğa DİRENÇ denir. “R” harfi ile sembollendirilir. Birimi ise “W” Ohm’dur. Ohm Kanunu Kapalı bir elektrik devresinde direnç; devre gerilimi ile devreden geçen akımın bölümüne eşittir.
Elektrik, elektronik devrelerinde en yaygın olarak kullanılan devre elemanları dirençlerdir. Direncin iki temel görevi vardır; akımı sınırlamak ve gerilimi bölmek. Dirençler 1 ohm’dan daha küçük değerlerden 100 Mega ohm’dan daha büyük değerlere kadar geniş bir yelpazede çeşitli omik değerlerde üretilmektedir.
Dirençlerin iki önemli parametresi vardır. Bu parametreler (1) Direncin omik değeri, (2) Direncin gücü’dür.
Direncin birimi ohm’dur.Direnç birimi Ω sembolüyle gösterilir. Direnç ise R harfiyle gösterilmektedir. Örneğin 100 ohm değerinde bir direnç R= 100Ω olarak belirtilir. Direncin ohmik değeri elektrik akımına gösterilen zorluğu belirler. Uçlarına uygulanan gerilimi sabit olarak düşünürsek omik değeri daha yüksek olan dirençlerden daha az akım geçer.
Direncin ikinci önemli parametresi ise gücüdür. Direncin içinden geçen akım ısınmaya yol açar. Direncin dayanabileceği ısı miktarı direncin gücü ile bağlantılır. Direncin gücünün birimi de Watt’tır. Daha yüksek güçlü dirençler ısıya daha fazla dayanırlar. Örneğin 5 Wattlık bir direnç, 1 Wattlık bir dirence göre ısıya daha dayanıklıdır.