Kısırlık Nedir?
Kısırlık tedavisi ve kısırlık belirtileri gibi sorulara geçmeden önce isterseniz önce ‘ kısırlık nedir?’ sorusunun cevabını verelim. Kısırlık, kadın ve erkeğin çocuk sahibi olamama durumudur. 1 yıl içerisinde haftada 2-3 kere cinsel ilişkiye girmenize rağmen gebe kalamıyorsanız infertilite yani kısır olabilirsiniz. Genç bir kadının düzenli cinsel ilişkide gebe kalma şansı her ay için %20-25’dir. Yaş ilerledikçe bu oran düşer. Kısırlık, önceden gebe kalmış birinde de oluşabilir. Kısırlık sebepleri birçok faktöre bağlı olarak gelişebilir. %40 erkeğe, %40 kadına bağlı olarak gelişebilir. Geri kalan kısmı ise sebebi bilinmeyen infertilite olarak adlandırılır. 8-10 çiftten birinde kısırlığa rastlanıyor.
Kısırlık Nasıl Anlaşılır?
- Düzenli ilişkiye rağmen gebe kalmama
- Çiftlerden birinde üreme ile ilgili hastalık olması
- Adet düzensizliği yaşayanlar
Kısırlık – infertilite şüphesi taşıdığı için doktora başvurmalıdır.
Kadınlarda Kısırlık Belirtileri Nelerdir?
Kısırlık belirtileri kadın için erkekten farklı olmaktadır. Kadınlarda kısırlık belirtileri nelerdir? Sorusuna maddeler halinde cevap verecek olursak;
- Adetlerde düzensizlik
- Anormal düzeyde uzun süreli kanamalar
- Ciltte bozulmalar, fazla sivilcelenme, aşırı kıllanma, saç dökülmesi
- Aşırı kilo alma ya da kaybetme
- Cinsel ilişki esnasında şiddetli ağrı gibi başlıklar sayılabilir.
Kısırlık Neden Olur?
Kısırlık nedenleri için aşağıdaki maddelere bakarız. Bunlar;
- Yumurtlama ile ilgili nedenler
- Tüplerle ilgili nedenler
- Rahimle ilgili nedenler
- Daha az görülen diğer nedenler
Yumurtlama ile İlgili Nedenler:
Anovulasyon (Yumurtlamamanın Olmaması):
Birçok faktör kadınlarda yumurtlama bozukluğuna neden olabilir. Hormonal düzensizlikler, polikistik over sendromu (PKOS), erken menopoz, aşırı egzersiz, düzensiz diyet, stres, sigara ve alkol kullanımı yumurtlamayı etkileyebilir. Yumurtlama Tedavisi yazıma bakabilirsiniz.
Polikistik Over Sendromu (PKOS)
Polikistik over sendromu anovulasyon (yumurtlama olmaması) ve buna bağlı olarak ortaya çıkan kısırlık, tüylenme, sivilceler, adet gecikmeleri ve düzensizliğiyle seyreden bir durumdur. Yumurtlama bozukluğuna bağlı infertilite problemi yaşayan kadınların % 70’inde sorun PKOS’dur. Bu durum şişman hastalarda daha belirgindir. Çocuk isteği olan PKOS hastalarında ilk planda yapılması gereken kilo verilmesidir.
Tüplerle İlgili Nedenler
Tüplerin Tıkalı Olması
Tüplerde herhangi bir yapışıklık ya da tıkanıklığın olması yumurtanın rahime ulaşmasında sorun oluşturacağından gebeliği engelleyebilir. Tüplerdeki hasar geçirilmiş ameliyatlar, dış gebelik, endometriozis ve geçirilmiş iltihabi hastalıklara bağlı olabilir.
Hidrosalpinks
Tüpler rahim ile yumurtalıklar arasındaki geçişi sağlayan yapılardır. Sağ veya sol taraftaki tüplerden bir tanesinin veya iki tanesinin yangı veya yapışıklık sonucu tıkanması sıvı birikmesine neden olabilir. Sıvı birikmesi sonucu tüpler genişler. Bu durum hidrosalpinks yani tüpün sıvı ile dolu olması olarak adlandırılır.
Rahimle İlgili Nedenler
Rahim Anomalileri
(Septum, arkuatus, Didelphis, Ünikollis ünikornis, T şeklinde uterus vs.) Daha fazla bilgi için Rahim Anomalileri yazımı okumayı ihmal etmeyin.
Endometriozis
Endometriozis üreme çağındaki kadınlarda görülen bir hastalıktır. Rahimin iç tabakasını döşeyen endometrium tabakasında bulunan hücrelerin rahim dışında vücudun diğer bölgelerinde bulunmasına endometriozis denir. Endometriozisli hastaların % 30-40’ında kısırlık görülmektedir.
Myomlar
Miyomlar rahmin düz kas dokusundan gelişen kötü huylu olmayan urlardır. Miyomlar, en fazla 25-35 yaşları arasında görülürler. Miyomlar kadının gebe kalmasını ya da gebe kaldıktan sonra rahmin gebeliği taşımasını zorlaştırabilirler.
Daha Az Görülen Diğer Nedenler
Yaş Faktörü
Doğurganlık yaşla birlikte azalmaktadır. Yumurta kalitesi kalitesi ve sayısı yaşla birlikte düşmeye başlar. Bu azalma 35 yaşından sonra hızlanır. 35 yaş üstü kadınların üçte birinde, 40 yaş üstü kadınların üçte ikisinde kısırlık problemi vardır.
Sigara
Yumurtalıkların östrojen salgılayan hücrelerini kötü yönde etkileyerek östrojen azalmasına neden olduğu gibi, yumurtalıkların genetik anomalilere daha yatkın olmasına sebep olabilir. Ayrıca yumurtalıkların erken yetmezlik ve rezervin tükenmesine neden olarak erken menopoza yol açar. Gebe kalan kadınlarda da sigaranın toksik etkileri söz konusu, düşük ağırlıklı bebek, erken doğum ve düşüklere sebep olabilir.
Sigara kadınlarda kısırlık görülme yüzdesi, içmeyenlere göre 10 kattır. Kadınlarda kısırlık sebepleri arasında sigara en büyük etmenlerden biridir. ( %13 )
Kilo
Doğurganlığı etkileyen diğer faktörlerden biri kadının kilosudur. Kilo artması veya azalması doğurganlığı etkiler. Kilonun 10-15 persentilin altına düşmesi hormon salgılanmasını etkileyerek yumurtlama bozuklukları ve adet düzensizliklerine neden olabilir. Atletik, profesyonel dans ve aşırı egzersiz yapan kadınlar veya az kalorili, kötü beslenme alışkanlığı olanlar riskli grup arasında sayılır.
Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıkar
Genital yol enfeksiyonları bazen tüplere kadar ilerleyerek tüplerin tıkanmasına neden olur.
Açıklanmayan Kısırlık
Sebebi bilinmeyen infertilite olarak da geçmektedir. Bazı infertilite durumlarında hastalarda bütün tetkikler normal çıkabilir. Bu çiftlerde tetkikler yumurtlama olduğunu göstermesine, fallop tüpleri açık bulunmasına ve spermiyogram normal olmasına karşın gebelik oluşmamaktadır. Bu gruba açıklanamayan infertilite (sebebi bilinmeyen infertilite) grubu denir. İnfertil çiftlerin %10-15’i böyledir.
Kısırlığı Nasıl Teşhis Ediyoruz?
Muayene kısırlık teşhisi için en kritik bölümdür. Kısırlık sorunu yaşayan kadının muayene edilmesi ve ultrasonografik incelemesi, smear yani rahim ağzından örnek alınması ile patolojik inceleme yapılması gerekir. Ultrasonografik incelemeler vajinal ultrasonografi ile yapılır. Âdetin 2. veya 3. günü ilk inceleme yapılır. Rahim ve yumurtalıklar değerlendirilir. Yumurtalıkların büyüklükleri ve rahim iç zarı hakkında bilgi edinilir ve buna göre bir infertilite tedavisi programı belirlenebilir.
1- Ultrason
Abdominal (karından) veya vajinal ultrasonografi yaparak infertilitenin nedenini gözlemleyebiliyoruz.
2- HSG (Rahim Filmi)
HSG incelemesi ile rahim içini değerlendiriyoruz. İnfertilite nedeninin araştırılmasında HSG ve laparoskopi birbirini tamamlar.
HSG Rahim Filmi Neden Çektirilmelidir?
HSG’nin artan önemi, vazgeçilmezliği ve daha sıklıkla istenmesi nedeniyle “rahim filmi neden istenir”, “rahim filmi ne zaman istenir” sorularıyla daha fazla karşılaşıyoruz. 1 Sene korunmasız ilişkiye rağmen gebe kalamayan kişilere HSG çekilmelidir. 1 Sene olan bu bekleme süresi 35 yaşından sonra ve daha ileri yaşlarda 4-6 aydır. HSG istenmesinin tek amacı kısırlık araştırması değildir. Tüp bebek tedavisinden önce embriyonun tutunmasını veya gelişimini engelleyebilecek bir olumsuzluğun bulunup bulunmadığı en iyi rahim filmi ile saptanabilir. Böylece tüp bebek tedavisinden önce eğer varsa bu olumsuzlukların ortadan kaldırılması, tüp bebek başarı oranını arttıracaktır. Ayrıca tekrarlayan düşükler veya kürtajdan sonra rahim boşluğunda bir hasar meydana gelip gelmediğini anlamak için de rahim filmi istenir. Aynı şekilde bazı myom ameliyatlarından ve histeroskopi adı verilen yöntemle yapılan rahim içi operasyonlardan sonra durumun kontrolü için de rahim filmi istenmektedir. Daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
3- Laparoskopi
Laparoskopik inceleme çocuğu olmayan çiftlerin değerlendirilmesinde en önemli teşhis yöntemlerinden biridir. Laparoskopi ile karın iç organları ve rahim içini inceliyoruz. Kanallarda tespit edilen yapışıklık ve tıkanıklıkları gideriyoruz.
4- Histeroskopi
İnce fiberoptik bir teleskop ile vajinal yoldan rahim içerisine girerek tüm anormallikleri teşhis ediyoruz. Aynı seansta bu anormallikler cerrahi olarak giderilebiliyor. Bu işlem de laparoskopi gibi kansız ve bıçaksız bir ameliyat türüdür.
5- Sperm Analizi
İnfertilite vakalarının üçte biri erkek faktörüne bağlı. Sperm analizi infertilitenin nedenini anlamak için kullandığımız yöntemlerden biri.
Spermiogram Testi ve Değerlendirmesi
Sperm analizi çocuk sahibi olamayan çiftlerde ilk olarak değerlendirilmesi gereken bir testtir. Bu test ile semendeki sperm sayısı, hareketliliği ve sperm şekli değerlendirilir. Analiz 3-5 günlük cinsel perhiz sonunda yapılır. Bu süre önemlidir. Perhiz süresi uzaması halinde sperm sayısı artar, hareketliliği ve canlılığı azalır, sürenin kısa olması ise sperm sayısının azalmasına ve sperm hareketliliğinin artmasına yol açar, her iki halde de yanıltıcı olabilir. Konuyla ilgili daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.
Semen Örneği Vermeden Önce Dikkat Edilmesi Gereken Önemli Hatırlatmalar:
Semen örneği vermeden önce mutlaka idrarın tamamı boşaltılması gerekir. El ve penis, sabun ve bol su ile yıkandıktan sonra tamamen kurulanmalıdır. Toplama kabı steril olmalıdır ve iç kısmına dokunulmamalıdır. Kayganlaştırıcı bir madde (sabun, yağ, vazelin, tükürük vs.) kullanılmamalıdır.
Kısırlık Tedavi Yöntemleri
1- Yumurtalama Artırıcı İlaç Kullanımı
Kadınlarda kısırlık tedavisi için en başarılı sonuçlar, yumurtlamanın bazı ilaçlarla uyarılmasıyla alınıyor. Hangi ilacın, nasıl bir yöntemle kullanılacağı tedavinin seyrini etkiliyor. Detaylara Yumurtlama Tedavisi sayfamdan bakabilirsiniz.
2- Aşılama
Yumurtalıklarınızı uyarıp yumurtalar çatladıktan sonra spermleri yıkayıp konsantre ederek rahim içine transfer ediyoruz. Konu oldukça uzun. İsterseniz ” Aşılama Tedavisi ”yazımdan detaylarına bakabilirsiniz.
3- Antioksidan
Erkekteki sperm kalitesini artırmaya yönelik bir yöntemdir. Vitamin C, Vitamin E ve taurin gibi antioksidanlar ile sperm hareketliliğini artırmayı amaçlıyoruz.
4- Tüp Bebek – Intrasitoplazmik Enjeksiyon
Yumurtalık rezervi azalmış olan kadınlarda, sayıca az olan yumurtaların verdiğimiz ilaçlarla, adetin ilk yedi gününde büyümelerini sağlıyoruz.