NİKOLAY II (1868-1918)
Rus çarı. 1917 Şubat Devrimi sırasında tahttan çekilmesiyle Rusya’da Çarlık yönetimi son bulmuştur.
Nikolay Aleksandroviç 18 Mayıs 1868’de St.Pe-tersburg (bugün Leningrad) yakınlarında Tsarskoye Selo’da (bugün Puşkin) doğdu, 17-18 Temmuz 1918’de Urallar’daki Yekaterinburg’da (bugün Sverd-losk) öldü. Rus Çarı III.Aleksandr’m en büyük oğludur. Askeri bir öğrenim görerek orduda albay rütbesine dek yükseldi. Veliahtlığı sırasında yurt içinde ve dışında uzun gezilere çıktı; Devlet Konseyi’ nin ve Bakanlar Komitesi’nin toplantılarına katıldı. 1 Kasım 1894’te babasının ölmesinin ardından II.Niko-lay adıyla tahta çıktı. Kısa bir süre sonra evlendiği kraliçe Victoria’nın torunu prenses Alice ise Ortodoks olduktan sonra Aleksandra Fedorovna adını aldı.
II.Nikolay, işçilerin ağır çalışma ve yaşama koşullarına karşı duyduğu tepkilerin gün geçtikçe büyüdüğü, iktisadi amaçlı grevlerin giderek siyasi bir nitelik kazandığı, köylü ayaklanmalarının birbirini izlediği, Rusya’da ilk sosyal-demokrat örgütlerin kurulduğu ve hızla geliştiği bir dönemde çar oldu. Tüm bu gelişmelere karşın, Liberaller’in reform önerilerini bile “siyasi hayaller” olarak niteleyerek hiçbir reform yapmaya yanaşmadı.
Aynı dönem, emperyalist devletlerin Uzakdoğu’ da egemenlik sağlamak ve Çin’i paylaşmak için yoğun bir mücadele verdikleri bir dönemdi. II.Niko-lay, 1896-1900 arasında Çin’den elde ettiği bir dizi ödünle, Mançurya’da Rusya’ya sağlam bir konum kazandırdı. Bu durumdan ve Rusya’nın Kore’ye ilişkin amaçlarından rahatsız olan Japonya, 8 Şubat 1904’te Port Arthur’daki Rus donanmasına ani bir saldırıda bulunarak Rus-Japon Savaşı’nı başlattı. Çarlık yönetimi, savaşı, gelişmekte olan devrimci hareketi denetim altına almak ve rejimi güçlendirmek için bir fırsat olarak gördüyse de, karada ve denizde birbirini izleyen yenilgiler, yönetime karşı duyulan hoşnutsuzlukların güçlenmesine neden oldu ve 1905 Devrimi’ nin olgunlaşmasını kolaylaştırdı.
1905 Devrimi, papaz Gapon önderliğindeki 100.000 işçinin 22 Ocak 1905’te çara yaşam koşullarının iyileştirilmesini talep eden bir dilekçe sunmak için Kışlık Saray’a yaptıkları yürüyüşün ateş açılarak dağıtılmasıyla başladı. Yüzlerce işçinin ölmesi ve yaralanmasıyla sonuçlanan Kanlı Pazar’ın ardından tüm Rusya’yı siyasi bir grev dalgası kapladı. Bir süre sonra kırsal bölgelerde köylü ayaklanmaları başladı ve ayaklanmalar orduya da sıçradı. Tüm çabalarına karşın olayları denetimi altına alamayan II.Nikolay, 30 Ekim 1905’te, başbakanı Witte aracılığıyla yaptığı bir duyuruyla anayasal bir rejim kurulacağını ve basın, toplantı, konuşma özgürlüklerinin tanınacağını açıklamak zorunda kaldı. Bu sırada Eylül 1905’te Japonya’yla Liaotung Yanmadası’nı ve güney Sahalin’i, bu ülkeye bırakan bir antlaşma imzalayarak Rus-Japonya Savaşı’na son verdi.