Akalazya nedir?
Akalazya (yıpranma anlamına gelen Yunanca “chalasis” den) yutma problemlerini açıklayabilen bir anormalliktir. Özofagus, ağzı mideye bağlayan ve kas katmanlarından oluşan tüptür.
Özofagus ve mide arasındaki bölge, kasta alt özofagus sfinkteri adı verilen hafif bir sıkılıkla tanımlanır.
Akalazyada iki problem vardır:
(1) yiyecekleri ağızdan mideye taşıyan özofagus kasları çalışmaz ve
(2) alt özofagus sfinkteri (LES) tamamen gevşemez.
Çalışmayan özofagus kasları ve sıkı bir LES kombinasyonu, yemeklerin yemek borusunda sıkışmasına neden olur.
Akalazya vakalarının çoğunun tanımlanmış bir nedeni yoktur (idiyopatik).
Akalazya 200.000 kişide 1-2 kişide görülür. En sık 30 ila 50 yaş arasındaki yetişkinlerde görülür.
Akalazya hastalarının yaklaşık % 10’u çocuk ve ergendir.
Akalazya belirtileri nelerdir?
Akalazya belirtilerinden erken görülenler:
Akalazyası olan hastalar geceleri öksürük ile başvurabilirler. Düz döşerken yemek borusunda yiyecek ve tükürük birikebilir. Hava yollarına ve akciğerlere yiyecek ve tükürük dökülebilir. Akalazya belirtileri arasında yutma, sindirilmemiş yiyecekleri kusma ve sternumun arkasındaki göğüs ağrısı bulunur. Özofagusta sindirilmemiş yiyecekler uzun süre kaldığından, kötü nefes ve kötü kokulu geğirme gözlemlenebilir.
Akalazya belirtilerinden sonradan görülenler:
Çocuk kusmaya devam ederse, kilo kaybı gösterebilir.
Akalazya tanısı nasıl konulur?
Akalazya tanısı için yapılan laboratuvar ve testleri:
Akalazya tanısı genellikle özofagram ve özofagus manometri ve motilite ölçümleri kombinasyonu ile teşhis edilir.
Bir özofagram, hastanın baryum içmek için yapıldığı ve yutma işlemi sırasında röntgen çekildiği bir testtir (Bkz. Şekil 1).
Bu çalışmanın bulguları, kapalı (gagalanmış) özofaguslu büyük, hareket etmeyen bir yemek borusu göstermektedir (Bkz. Özofagus manometrisi: LES içindeki basıncı ölçer ve özofagus motilitesi: yemek borusunun hareketini ölçer.
Doktor bu özellikleri ölçmek için yemek borusuna küçük bir tüp yerleştirir.
Akalazyada,
(1) LES basıncı yüksektir ve
(2) yemek borusunu mideden iten etkili bir yemek borusu hareketi yoktur.
Bu iki ana sorun, yemeğin mideye girmek yerine yemek borusunda kalmasına neden olur.
Endoskopi, ağzına esnek bir teleskop yerleştirildiğinde ve yemek borusu, mide ve ince bağırsağın bir kısmından hafifçe itildiği zamandır.
Doktor doğrudan iltihaplanma kanıtlarına bakabilir. Bu çalışma, çocuğun semptomlarının başka nedenleri olmadığından emin olmak için kullanılır.
Şekil 1: Göğüs röntgeni, Akalazisi olan bir hastada göğsün (ok) ortasında bir hava-sıvı seviyesini gösterir.
Şekil 2: Akalazyası olan 17 yaşındaki bir hastada “kuş gagası” deformitesini (ok) gösteren üst gastrointestinal çalışma.
Bu durumu taklit eden durumlar:
Hastalar kusma ve aspirasyon ile başvurduklarından, hastaların gastroözofageal reflü olduğu düşünülebilir. Güney Amerika’da, Chagas hastalığı adı verilen paraziter bir hastalık yemek borusunun sinirlerinde yaralanmaya ve dolayısıyla benzer semptomlara neden olur.
Yaygın özofagus spazmı:
Yaygın özofagus spazmı, akhalaziden daha az yaygındır. Bu bozukluğun semptomları, akhalazi ile görülen semptomlara benzer.
Hastalar uzun süredir yutma problemleri, sindirilmemiş gıdaların yetersizliği, ağız kokusu ve kilo kaybı öyküsü ile başvurmaktadır.
Akalazya tedavisi nasıl yapılır?
Akalazya tedavisinde kullanılan ilaçlar nelerdir?
LES basıncını azaltan ilaçların (örnekler: nifedipin ve nitratlar gibi kalsiyum kanal blokerleri) semptomlar üzerinde öngörülemeyen etkileri vardır.
Akalazya tedavisinde Endoskopi:
Dilatasyon:
LES, endoskopi sırasında yemek borusu içinde bir balon şişirilerek zorla açılabilir.
Bu manevra LES’in dairesel liflerini uzatır.
Haftalar veya aylar boyunca semptomların bir miktar çözümünü sağlayabilir.
Dilatasyon yaklaşık % 2-6 oranında perforasyon riskine sahiptir.
Botulinum toksini (Botox) enjeksiyonu:
Botox, kas gevşemesini sağlamak için (en yaygın olarak yüz kırışıklıklarının görünümünü azaltmak için) çeşitli durumlarda kullanılan bir maddedir.
Akalazyadaki özofagus sfinkter kaslarına botoks enjekte edilebilir ve kasların gevşemesini sağlar.
Etki yaklaşık üç ay sürer.
Akalazya ameliyatı:
Akalazyanın cerrahi tedavisi, kalıcı sonuçlarla sonuçlanan tek modalitedir.
Özofagus miyotomi veya Heller miyotomi olarak adlandırılan bu prosedürde (Dr.Heller, ilk prosedürü tanımlayan cerrah), cerrah (LES) yoluyla sfinkterin çemberini etkili bir şekilde serbest bırakarak bu sıkı bölgeyi gevşetir.
Bu bölgedeki açıklık, yemeklerin yemek borusundan mideye geçmesine izin verir, ancak aynı zamanda yemeklerin mideden yemek borusuna geçme olasılığını da artırır (gastroözofageal reflü).
Yiyecek ve asitin mideden yemek borusuna gitmesini önlemek için cerrahlar, midenin bir kısmının alt yemek borusunun etrafına sarıldığı kısmi bir funduplikasyon oluşturur.
Operasyon sırasında, bazı cerrahlar, ameliyatın başarılı olduğundan emin olmak için yemek borusuna bir uzman (gastroenterolog) bir teleskop koymayı gerektirebilir.
Operasyon, üst karın orta kısmından göğüs kemiğinin altından göbek düğmesine kadar büyük bir dikey kesim ile yapılabilir.
Ameliyatı yapmanın bir başka yolu, bir kapsamın ve enstrümanların karnın içine girmesine izin veren küçük insizyonların yapıldığı laparoskopidir.
Bu ikinci yaklaşım daha hızlı iyileşme ve daha küçük yara izleri ile sonuçlanır.
Ameliyatın LES’i açtığını bilmek, ancak yemek borusunun anormal hareketini düzeltmek için hiçbir şey yapmadığını bilmek önemlidir.
Özofagusun hareketine yardımcı olacak ameliyat yoktur.
Operasyon, üst karın orta kısmından göğüs kemiğinin altından göbek düğmesine kadar büyük bir dikey kesim ile yapılabilir.
Preoperatif hazırlık:
Hastalardan genellikle ameliyattan önceki gece duş almaları veya banyo yapmaları istenir. Hastalardan ameliyattan önce birkaç saat boyunca yemeyi veya içmeyi bırakmaları istenir.
Aydınlatılmış onam:
Onay formu, çocuğunuzun ihtiyaç duyabileceği testleri, tedavileri veya prosedürleri ve bunları gerçekleştirecek doktoru belirten yasal bir belgedir.
Ameliyattan önce doktorunuz size ameliyatın ne olduğunu, ameliyatın amacını ve mevcut diğer olası tedavi seçeneklerini söylemelidir.
Doktorunuz ameliyatın risklerini ve faydalarını açıklamalıdır. Onay formunu imzaladığınızda izninizi verirsiniz.
İmzalayamıyorsanız birisinin bu formu sizin için imzalamasını sağlayabilirsiniz. Çocuğunuzun tıbbi bakımını bildiğiniz kelimelerle anlama hakkına sahipsiniz. Onay formunu imzalamadan önce tüm sorularınızın cevaplandığından emin olun. Ameliyat sırasında, doktorunuzun içeri girmeden önce tahmin etmemiş olabileceği şeyler olduğunu bilmek önemlidir.
Duygusal destek:
Hastanede iken mümkün olduğunca sık konfor ve destek için çocuğunuzla birlikte kalın. Orada olmadığınızda başka bir aile üyesinden veya aileye yakın birisinden çocuğunuzla kalmasını isteyin. En sevdiği battaniye veya oyuncak gibi çocuğunuzu rahatlatacak eşyaları evden getirin.
IV kanül:
IV kanül çocuğunuzun damarına yerleştirilen küçük bir tüptür. Hastanede IV kanül çocuğunuza ilaç veya sıvı vermek için kullanılır.
Ameliyat sonrası bakım:
Bazı cerrahlar, yemek borusunda küçük sızıntı olmadığından emin olmak için hastanın kontrast maddeyi yuttuğu bir röntgen çekmesini gerektirebilir. Ek olarak, bu çalışma kontrastın yemek borusundan mideye gittiğini ve ameliyatın başarılı olduğunu gösterir.
Foley kateter:
Bu, idrarını bir torbaya boşaltmak için çocuğunuzun mesanesine konabilecek bir tüptür. Mesane, idrarın tutulduğu bir organdır. Foley kateter genellikle ameliyattan kısa bir süre sonra çıkarılır.
Nazogastrik tüp:
Cerrah, çocuğunuzun burnundan midesinin içine sokulmuş bir nazogastrik (NG) tüp takabilir. Bu tüp ameliyat sırasında ve hemen sonrasında hava ve sıvıyı mideden uzak tutar.
Riskler / Faydalar:
Bu prosedürde cerrah , yemek borusunun iç astarını değil, sadece LES’in kas tabakasından bir kesi yapar. Olguların yaklaşık % 2’sinde yemek borusunun iç tabakası açılır (perforasyon). Genellikle operasyon sırasında tanınır ve onarılır. Eğer bu olursa, cerrah onarımın iyileşmesi için hastayı bir süre beslemeyi geciktirebilir.
Akalazya tedavisinde evde bakım nasıl olmalıdır?
Diyet:
Çoğu hastaya ameliyattan birkaç gün sonra yumuşak bir diyet yemeleri söylenir. Genel bir diyete ilerlediklerinde, küçük ısırıklarla yemeye devam edecekler ve iyice çiğneneceklerdir.
Aktivite:
Hastada küçük insizyon (laparoskopik) ile işlem yapılmışsa, 1-2 hafta içinde normal aktivitesine geri dönebilir. Ameliyat büyük bir kesi ile yapılırsa, altı hafta içinde normal aktivitelerine geri dönebilir.
Yara bakımı:
Hasta üç gün içinde duş alabilir, ancak doktorunuz yarayı ıslatmadan önce ameliyattan 5-7 gün beklemenizi isteyebilir.
İlaçlar:
Ameliyattan birkaç gün sonra ağrıya yardımcı olmak için asetaminofen veya ibuprofen gibi ağrı kesici veya narkotik gibi daha güçlü bir şey gerekebilir.
Bazen hastanın mide ekşimesi belirtileri varsa, midenin asitliğini azaltmak için ilaçlar (ranitidin gibi antihistamin blokerleri ve omeprazol gibi proton pompası inhibitörleri) yardımcı olabilir.
Dışkı yumuşatıcılar ve laksatifler, özellikle ağrı için narkotiklere hala ihtiyaç duyuluyorsa, ameliyattan sonra düzenli dışkılamaya yardımcı olmak için gereklidir.
Doktora ne zaman başvurmalı?
Ameliyattan taburcu olduktan sonra ateş, yara kızarıklığı ve akıntı gibi enfeksiyona işaret edebilecek problemler ele alınmalıdır.
Yemek borusunda çok fazla kusma, göğüs ağrısı veya yiyecek sıkışırsa, cerrahla temasa geçilmelidir.
Takip bakımı:
Hasta en az bir kez cerrahi yarayı kontrol etmek için cerrah tarafından görülmelidir. Hastanın gastroenteroloğu, hastanın semptomsuz kalmasını sağlamak için aylarca yıllarca birden fazla ziyaret gerektirebilir.
Akalazya tedavisinde uzun vadeli sonuçlar nasıldır?
Ameliyattan sonra hastalar kötü mide ekşimesi semptomlarına sahip olabilir. Mide ekşimesi genellikle yemek borusuna giden asit olduğu anlamına gelir. Mideden gelen asit özofagusa uzun süre temas ettiğinde, yemek borusu zarar görür.
Yemek borusu daralabilir, iltihaplanabilir ve hatta daha yüksek kanser riski taşıyabilir. Akalazisi olan hastalarda yemek borusu kanseri olma olasılığı genel popülasyona göre daha yüksektir.
Özofagusun, iltihap veya kanserin meydana gelmediğinden emin olmak için teleskop (endoskopi) ile incelenmesi önemlidir. Bununla birlikte, bu endoskopilerin ne sıklıkta veya ne kadar süreyle yapılması gerektiği konusunda herhangi bir kılavuz yoktur.
Referanslar:
1. Achalasia