Peloponez Savaşı
- Önem : Sparta ve Peloponez birliği ile Atina arasında yapılan savaş
- Tarih : M.Ö 431-404
- Taraflar : Sparta-Atina
Spartalılar, Atina’nın sürekli bir yükseliş içinde olmasından dolayı rahatsız olarak 432 yılında Peloponnesos Birliği’ni toplantıya çağırdı ve Atina’ya karşı savaş kararı aldı. Fakat M.Ö. 449 yılında yapılan ‘Otuz Yıllık Barış’ anlaşmasını bozan taraf olmamak için öncelikli olarak Atina’ya elçiler gönderdiler; Potidaia kuşatmasını kaldırılmasını, Aigina’ya bağımsızlık verilmesini ve barışın bozulmaması için en önemli şart olan Megara üzerindeki ambargoyu kaldırmalarını söylediler. Atinalılar gelen elçilerin hiçbir dediğini kabul etmedi, Peloponnesos Birliği de bunun üzerine savaş kararı aldı. Sparta, Atina yükselişine karşı sessiz duruşundan vazgeçti. Sparta ne zaman dış politikaya yönelse ya bölgede hegemonyasından çıkmak isteyen kentler oldu ya da kendi içindeki heilotlar bir ayaklanma girişiminde bulundu. Bu nedenlerden dolayı da Sparta, Atina’nın yükselişine göz yummak zorunda kaldı. Atina’nın, Sparta’nın müttefiklerine karşı saldırıya geçmiş olması, Sparta hegemonyası altında olan Peloponnesos Birliği üyeleriyle olan savaşları doğrudan Sparta’nın hegemonyasını kırmaya yönelik bir davranış olmuştur. İşte bu yüzden de Sparta hegemonyasını koruyabilmek için Atina’ya karşı savaş kararı almıştır.
Peloponnesos Birliği Sparta kralı Arkhidamos komutasında bir birlik oluşturarak Attika üzerine sefere çıktı. Atinalılar ise Perikles’in savaş stratejisi olarak Peloponnesoslularla karada herhangi bir savaştan kaçındılar. Sparta, iç güvenliğini koruma altına almak ve ekonomik açıdan gelişmek için Peloponnesos’daki diğer kentlerle savaşlar yaptı. Bu savaşlarda bölgede baskın bir güç olmayışından yararlanarak diğer kentler üstünde hegemonyasını kurmaya başladı. Sparta, Peloponnesos Savaşları sırasında sıkıntı yaşadığı Argos’la Hysia’nın yönetimini ele geçirmek için savaşlar yaptı. Bu savaşların çoğunda galip geldi. Sparta Peloponnesos’daki müttefiklerine ek olarak Thebai, Aigina ve Megara’yla da müttefik oldu. Fakat attığı bu yeni adımlar dönemin diğer yükselen gücü Atina’yla arasında gerginliğin doğmasına neden oldu. Çünkü kurduğu müttefiklikler Atina’ya karşı olan kentlerin Sparta tarafına geçmesiyle oluştu. Savaşlar sonucunda Sparta Atinayı yendi, Persler Spartaya yaptıkları yardımların karşılığını bekledi ve nihayetinde Pers kralı aracılığıyla barış yapıldı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Türkan Banu Güler, Kuruluşundan M.Ö. 404 Yılına Kadar Sparta’nın Peloponnesos Bölgesi’ndeki Üstünlük Çabaları, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara, 2014
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Büyükçekmece Köprüsü
İstanbul’da bulunan Büyükçekmece gölünün denize kavuştuğu yerde 16. yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman’ın emriyle Mimar Sinan tarafından yapılan köprü, dönemi itibariyle Rumeli’ye uzanan kervan ve sefer yolu üzerine inşa edilmiş büyük bir su yapısıdır. Öncesinde de geçisin sağlanması adına ihtiyaç görüldüğünden “Athyras Köprüsü” bulunmaktaydı. İstanbul’un fethinin ardından bir süre bu köprü onarılıp kullanılsa da Kanuni Sultan Süleyman burada yeni bir köprü inşasını istediğinde Hassa başmimarı Koca Sinan hemen çalışmalara başladı ve eskisini tenkit ederek bütün araziye ulaşan çok daha uzun bir köprü yaptı. Köprünün üzerindeki kitabelerden Arapça olanı, eserin Sultan Süleyman’ın emriyle inşasına başlandığını ve oğlu Sultan II. Selim tarafından 1567-68 tamamlandığını bildirir. Yazı sanatı bakımından çok başarılı olan kitabenin hattatı ketebe imzasına göre Derviş Mehmed’dir.
-
Mustafa Celal Saraç
Urfa ulemâsından olan babası müderris Abbas Vâsık Efendi’nin Bağdat’ta görev yaptığı sırada dünyaya gelen Mustafa Celal, Urfa Öğretmen Okulu’ndan mezun olduktan sonra (1922) bir yıl matematik öğretmenliği yaptı. Ardından Adana’da liseyi bitirerek İstanbul’a gitti ve Yüksek Mühendis Mektebi’ne (bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi) girdi. 1927’de Maarif Vekâleti’nin açmış olduğu sınavı kazanarak Fransa’ya gönderildi ve Dijon Üniversitesi Fen Fakültesi’nde matematik, fizik, kimya, Edebiyat Fakültesi’nde bilim tarihi ve felsefesi okudu. 1932’de yurda dönüp bir süre Adana Erkek ve Kız liselerinde fizik öğretmenliği yaptı. 1933 üniversite reformundan sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde umumî ve tecrübî fizik doçentliğine, 1941’de Ankara’da Millî Eğitim Bakanlığı Yüksek Öğrenim Şube müdürlüğüne ve Gazi Eğitim Enstitüsü genel matematik ve fizik öğretmenliğine tayin edildi. 1943’te Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi’nin kurulmasıyla burada fizik profesörlüğüne, ayrıca Fizik Enstitüsü müdürlüğüne (1945-1962) getirildi.
-
İbrahim Alaettin Gövsa
Âlim ve şair yetiştirmiş bir aileden gelen İbrahim Alâeddin ilköğrenimini İstanbul’da Vezneciler’de Şemsülmaârif Mektebi’nde, orta öğrenimini Trabzon ve Vefa idadilerinde tamamladı. Mekteb-i Hukuk’un son sınıfındayken adliyede zabıt kâtibi ve adliye kütüphanesi memuru olarak çalıştı. İstanbul Dârülfünûnu’nda açılan bir imtihanı kazanarak tayin edildiği Trabzon İdadisi’nde iki yıl kadar edebiyat öğretmenliği yaptı. Bu arada asıl çalışma alanını teşkil eden eğitim konularıyla ilgilenmeye başladı. Edebiyat öğrenimi için İsviçre’ye gitti. Fakat edebiyatın özel merak ve şahsî gayretle elde edilebileceğine inandığından çalışma alanını psikoloji ve pedagojiye kaydırdı. 1916’da Jean-Jacques Rousseau Pedagoji Enstitüsü’nden diploma aldı. Dârülmuallimîn-i Âliye’de pedagoji ve psikoloji hocalığı ve müdürlük yaptı. Dârülfünun’da bir süre psikoloji ve felsefe dersleri okuttu. Maarif Vekâleti Tâlim ve Terbiye Heyeti üyesi oldu. III ve IV. dönem Sivas ve Sinop, VI ve VII. dönem İstanbul milletvekili olarak görev yaptı. 1945’ten ölümüne kadar da Ziraat Bankası idare meclisi üyeliğinde bulundu. Son yıllarında sözlük ve ansiklopedi telif, redaksiyon ve yayım çalışmalarıyla meşgul oldu.
-
Ferhad Paşa
Osmanlı kaynaklarında liyakat sahibi, üstlendiği görevi yerine getiren bir devlet adamı olarak anlatılan Ferhad Paşa devşirildikten sonra Enderun’da yetiştirildi. Kapıcıbaşılık göreviyle saraydan çıktı. Kanûnî Sultan Süleyman’ın saltanatının sonlarına doğru hükümdarın takdirini kazanarak yakın adamları arasına girdi. Mîrâhurluk görevinde bulundu ve yeniçeri ağası oldu. Rumeli beylerbeyiliğine getirildi, ardından da Sadrazam Siyavuş Paşa’nın teklifiyle dördüncü vezir olarak İran seferine serdar tayin edildi. Ferhad Paşa’nın İran seferi başarılı geçti, İstanbul’a döndükten sonra serdarlık Özdemiroğlu Osman Paşa’ya verildi, bir süre sonra onun ölümü üzerine Ferhad Paşa ikinci defa serdar oldu. Bu ikinci serdarlığı sırasında yine başarılı faaliyetlerde bulundu, Tebriz’i merkez yaparak Gence’yi aldı. Daha sonra Şah I. Abbas ile barış görüşmelerinde bulundu ve Safevî elçilik heyetiyle İstanbul’a dönerek 1590 Osmanlı-Safevî anlaşmasının yapılmasında rol oynadı. Sinan Paşa’nın yerine vezîriâzam oldu. Yeniçerilerin çıkardığı karışıklıklar sırasında görevden azledilerek tekrar ikinci vezirliğe indirildi.
-
Şerefeddin Tusi
Sadece cebir ve hesap konusunda değil astronomi alanında da geniş mâlûmat sahibi olan Tûsî birçok bilim tarihçisinin, Müslüman matematikçilerin denklemler konusundaki katkılarının Ömer Hayyâm’ın ortaya koyduklarını pek fazla geçmediğine dair düşüncelerinin geçerliliğinin yitmesini sağladı. İslâm cebir tarihinde ilk defa üçüncü dereceden denklemleri sistematik biçimde inceleyerek on üç kısma ayıran Ömer Hayyâm, böylece “el-mesâilü’l-mümtenia”nın çözümleri için bir yol açmış ve analitik geometrinin temellerini atmıştı. Hayyâm’dan yaklaşık bir asır sonra gelen Şerefeddin et-Tûsî de onu izleyerek üçüncü dereceden denklemleri on üç kısma ayırdı, bunları sekizi en az bir pozitif köke sahip denklemler (sonuncusu üç pozitif köke sahiptir), beşi de bazen çözümü imkânsız olan denklemler olmak üzere iki kısımda inceledi. Hayyâm gibi pozitif kökü çözüm olarak alıp ispatlarını aynı şekilde koni kesitleriyle vermekle birlikte bu ispat tarzını, onun gibi çözümü bulmak için değil sayısal biçimde tesbit ettiği çözümü Hârizmî gibi resmetmek için kullanan Tûsî’nin bu çözüm anlayışında günümüz matematiğinde mevcut olan varlık teorisinin benzeri bir yorum görülür.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun