Gebelikte duruş anomalileri (prezentasyon bozukluğu) doğuma yakın dönemde gebeliklerin %5'ini, erken gebelikte de %10'una yakın kısmını oluşturur.
Doğumun değerlendirilmesi ve doğum şeklinin planlanmasında bebeğin geliş pozisyonunun belirlenmesi çok önemlidir. Doğum eylemi esnasında doğum kanalına giren fetal kısım bebeğin duruşunu belirler. Bu kısım baş, yüz, alın, kafa arkası (oksiput), yan geliş, omuz veya makat olabilir. Baş veya makat ile birlikte bir kol veya bacak doğum kanalına girerse bileşik geliş anomalisi gerçekleşir.
- Doğumların %96'sı baş gelişidir.
- Kafa arkası (oksiput) %11,
- Makat geliş %3-4,
- Yan geliş (transvers) 1/300,
- Yüz gelişi 1/800 ,
- Alın gelişi 1/1400,
- Bileşik geliş ise 1/1500 olarak belirtilebilir.
Bebeklerin anne karnındaki doğum pozisyonlarındaki anormallikler birçok nedenlerle ilişkilendirilir:
- Rahimin anatomik bozuklukları (çift rahim, rahim içinde septum, küçük rahim), rahim içinde yer kaplayan lezyonlar (myomlar)
- Plasentanın duruş bozukluğu (doğum kanalı önünde yer alması)
- Amniyon sıvısı azlığı veya çokluğu
- Çoğul gebelikler
- Anne karnında gelişme geriliği
- Fetal yapı bozukluğu(özürlü bebekler)
- Kısa kordon ve nörolojik problemler
- Erken doğum eylemi
Tanı, doğum öncesi ultrason ile ve doğum esnasında vajinel muayene, gereğinde ultrason desteği ile konur.
FetalDurus1Makat gelişi bebeklerin vajinal yolla doğumunda baş gelişi bebeklere göre iki kat artmış travma riski vardır (sıklıkla kemik zedelenmeleri, beyin içi kanamaları, karaciğer ve dalak zedelenmeleri, kola giden sinirlerde hasarlar (brakiyal pleksus). Özellikle ağırlığı 3500-3800 gr. üstü makat gelişi ile doğan bebeklerde travmaya bağlı sorunlar baş gelişi ile doğan bebeklerden daha fazla görülür. Doğuma bağlı bebek ölüm oranlarında artış gözlenmiştir. Ağırlığı 1500 gr. altı makat gelişi olan, vajinal yolla doğan bebeklerde de bebek ölümlerinin arttığı izlemlenmiştir.
Makat gelişi bebeklerin %90'ı 28-36 haftalar arası spontan olarak baş gelişine döner.
Ayak gelişi veya tam olmayan makat gelişinde bebek, %10-15'lik kordon sarkması riski ve rahim ağzının yetersiz açılmasına bağlı olarak bebek başının takılması riski nedeniyle, vajinal yolla doğum için uygun değildir. Makat doğumlarında iki deneyimli kadın-doğum hekimi, anestezi uzmanı ve çocuk doktoru hazır bulunmalıdır. Pek çok kadın doğum uzmanı makat doğum esnasında bebeğin çıkımda zorlanmasını engellemek amaçlı ve daha geniş alan sağlamak amaçlı normalden daha büyük epizyotomi (perine kesisi) uygulamak zorunda kalabilir.
İlk gebeliklerde doğum öncesi makat tespitlerinde sezaryen ile doğum en uygun yaklaşım olmakla birlikte, bir normal doğum sonrası makat gelişlerde doğum şekli; hastanın daha önceki takip bulgularına, muayene bulgularına, bebeğin ağırlığına, ekip ve hastane donanımına bağlı olarak karar verilmelidir.
Transvers veya oblik (yan) geliş, erken doğumlarda daha sık gözlenir. Gebeliğin erken döneminde bebek genellikle transvers geliş pozisyonundadır. Transvers geliş ne kadar geç gebelik haftasında gözlenirse, doğuma yakın dönemde de transvers (yan ) gelme olasılığı o kadar artar. Ayrıca çoğul gebelikte (2-3'den fazla doğumda), bebek eşinin rahim ağzı yerleşimli durumunda, ileri derecede çatı darlığında, rahimin anatomik bozukluğunda ve rahim içi tümörlerde (myomlar), amniyon sıvısının fazla olduğu durumlarda da sık gözlenen bir bulgudur. Doğum anında kol, bacak ve kordon sarkması komplikasyonları, rahim yırtılması nedenli güvenli bir doğum gerçekleşemeyeğinden, ultrasonla konulan tanı sonrası mutlak sezeryan yapılmalıdır. Ultrasonda ayrıca placentanın yerleşimi de iyi değerlendirilmelidir. Eğer bebek ölü ise veya çok erken doğum söz konusu ise ve plasentanın konumu uygun ise, her an sezaryen olasılığı göz önüne alınmak şartı ile vajinal yolla doğum denenebilir.