Trabzon’da son yıllarda dönüşüm projeleri, yol yapımı ve diğer nedenlerle yapılan istimlaklarda vatandaşların önemli bir bölümü mağdur ediliyor.
Devlet tarafından yapılan kamulaştırmalarda, vatandaşın evi, arsası ve arazisinin bedelini bilirkişiler tespit ediyor. Bilirkişilerin tespit ettiği bedele, mülk sahibi itiraz ediyor. Yeni bilirkişi atanıyor. Yeni bilirkişi bedeli ya arttırıyor veya önceki bilirkişinin verdiği bedeli uygun buluyor. Kararı ise Asliye Hukuk hakimleri veriyor. Vatandaş hakimin verdiği karara Yargıtay’da da itiraz edebiliyor. Kamulaştırmada süreç bu şekilde!
Kamulaştırmalarda vatandaşın oluru alınmadıktan sonra, bilirkişilerin verdiği bedel ne olursa olsun, kesinlikle vatandaş mağdurdur ve kamulaştırma da kesinlikle faşizan bir uygulamadır.
Neden derseniz?
Benim; babadan, dededen kalan 500 metrekare arsam veya iki dairem var. Devletin bir kurumu, diyor ki, buradan yol geçecek. Arsanı, dairelerini istimlak edeceğiz. Bilirkişi de değerini biçecek.
Ben de diyorum ki, ‘Vatandaş yerini satmıyor. Yolu başka yerden geçirin. Veya benim arazime değil de yandaki, karşıdaki arazilere tesis yapın. Benim arazimi zorla alıyorsan, bu arazinin değeri 2 lira değil 6 liradır. Alma, git yandakini, karşıdakini al. Tesisi oraya kur. Yolu üç metre yukarıdan geçir. Veya benim bin metrekare yerimi, dairemi alıyorsan, bana arazi, daire ver. İdare diyor ki, hayır veremem, Bilirkişi ne fiyat biçmişse onu veririm. Bu olay dünyanın her yerinde faşizan bir olaydır. Vatandaşın yerine resmen el koymadır. Benim yerimin değeri üç lira ise ve benim yerimi almaya mecbursan 9 lira vereceksin. Benim malımı, mülkümü toplum yararına kamulaştırıyorsan bunu yapmak zorundasın.’
***
Bu görüşlerimi, kamulaştırmalarda arsa, arazi ve konut değer tespiti yapan bilirkişilere de söyledim. Ama çokları, ‘Biz olaya bu şekilde bakamayız’ dediler. Bizim ölçümüz, şudur, budur, dediler. Bilirkişilerin ölçüsü ne olursa olsun, değer tespitte kesinlikle vatandaşın lehinde olmaları gerekir.
Avrupa ülkelerinin çoğunda, mülk sahibinin rızası alınmadan hiçbir istimlak yapılmadığı söyleniyor. Burada mülk sahibi, kamulaştırılacak yere fahiş bir bedel isteyebilir. Ama orada orta bir yol bulunuyor ve kimse mağdur edilmiyor.
Kamulaştırmanın, faşizan bir uygulama olduğunu ben değil dünyanın en önemli arsa spekülatörleri ve emlakçıları, işin uzmanları söylüyor.
Ya Türkiye’de ve Trabzon’da ne yapılıyor? İstisnalar dışında vatandaşın rızası alınmıyor. Milletin yeri yurdu resmen gasp ediliyor. Köyde bu arazinin değeri şu kadarmış, bilirkişiler yüzde 50 daha fazlasını vermiş. Emlak değeri şuymuş, buymuş. Bunlar gerekçe olamaz. Ben, arazimi, evimi satarsam değeri ortaya çıkar. Ben arazimi satmıyorum. Devlet olarak ben alacağım diyorsan en az üç katını vermek zorundasın.
***
Bu olay üzerine görüş belirtmemin nedeni vatandaşlardan gelen sitem ve şikayettir.
Geçenlerde Ortahisar’a bağlı Toklu mahallesinden bir grup vatandaş gazeteye geldi. ‘Arazimizin en kıymetli yerinden yol geçiyor, bize de şu kadar para veriyorlar. Biz arazimizi kat karşılığı konut yapımı için versek, bize verilen paranın en az iki katını alacağız. Buradan geçecek yol, binlerce kişiyi ilgilendiriyor, 4 km.lik yol civarında arazisi olanların mülkü değerlenecek. Bizim ve bizim gibilerin arazilerinin kamulaştırılması, binlerce kişiye yarar sağlayacaksa, burada bizim arazimize de değerinin üç katı bedel vermelidirler’ dediler.
Bir başka bölgede ise binlerce kişiyi ilgilendiren bir tesis yapılacakmış… Vatandaş diyor ki; ‘Kardeşim yerimi satmıyorum, gidin başka yerde yapın’… İdare cebren yeri istimlak ediyor. Vatandaş isyan ediyor. Arazime düşük bedel verildi, diyor.
Vatandaş yerden göğe kadar haklı! Yol için, tesis için vatandaşın köhne de olsa yerini kamulaştırıyorsan, üç katını, beş katını vereceksin!
Bu olayda, mahkemelere de büyük iş düşüyor. Mahkemeler, vatandaşın mağduriyetini önlemek için kamulaştırılan, arsa, arazi ve konutlara biçilen en yüksek değeri onaylamalıdır. Böylelikle, az da olsa vatandaşın mağduriyeti önlenebilir.