Şempanzelerde Öz Denetim Zeka ile Bağlantılı
Georgia State Üniversitesi'ndeki yeni araştırmalara göre, insanlarda olduğu gibi, şempanzelerin de genel zekaları (bkz; general intelligence, psikometride “g factor” olarak da bilinir) kendini kontrol etme (bkz; self-control) ve doyum erteleme (bkz; delay gratification) yetenekleri ile ilişkilendirildi.
Araştırma bulgusu, orjinalinde 1960'lı yıllarda Stanford Üniversitesi'nde yapılan ünlü "marshmallow testi" (bkz; marshmallow test) ile ilgili. Testte, küçük çocuklara ya anında küçük bir ödül (önlerinde duran bir adet marshmallow) ya da bir süre bekleyerek daha büyük bir ödül (iki adet marshmallow) seçme seçeneği verilir (1- Marshmallow testi ile ilgili daha fazla kaynak için aşağıya bakabilirsiniz). Önceki araştırmalar, marshmallow testi ve diğer doyum erteleme testlerinde iyi performans gösteren çocukların, genel zeka testlerinde de başarılı olma eğiliminde olduklarını bulmuştu.
Araştırmacılar Michael J. Beran ve William D. Hopkins, şempanzelerde de aynı bağın bulunduğunu keşfettiler. Yayınlanan çalışmalarında, şempanzelerin ne sıklıkla daha küçüğü yerine, daha büyük ve daha iyi bir ödül için beklemeyi seçtiklerini görmek üzere Hibrid Gecikme Görevi'ni (bkz; Hybrid Delay Task) gerçekleştirdiler. Bu görev aynı zamanda şempanzelerin erteleme (bkz; delay) süresi boyunca daha küçük olan ödülün kabul edilmesi dürtüsüne ne kadar iyi bir şekilde karşı koyduğunu da ölçüyor. Hibrid Gecikme Görevi’nde olan şey aslında katılımcının küçük ödülü kabul etme dürtüsünü ilk ertelediği zaman ile bunu takip eden sonraki erteleme durumlarının birleştirilmesidir. Bu durum, yapılan bekleme seçiminin ne sıklıkta yapıldığını, kişinin gerçekte sahip olduğu erteleme yeteneğiyle eşleştirerek analiz etme imkanı verir. Yani beklemeyi seçmek her zaman bekleyebilmek anlamına gelmeyebilir ve bu test de ölçer (Paglieri et al., 2012). (2- Bu kısım çevirmenin eklemesidir, kaynakça için aşağıya bakınız.)
Şempanzeler daha sonra Primat Bilişsel Testi Serisi’ni (bkz; Primate Cognitive Test Battery) tamamladı. Bu test, jestleri izleyebilme kapasitesi gibi çeşitli bireysel, sosyal ve bilişsel faktörleri ölçen bir genel zeka testi.
Yüksek derecede genel zeka düzeyi gösteren şempanzelerin de, doyum erteleme testinde en başarılı olanlar olduğu görüldü. Zeka puanları yalnızca şempanzelerin daha iyi bir ödül beklemeyi ne kadar çok seçtikleriyle değil, aynı zamanda onların bu durumu seçtiklerinde ne kadar iyi bekleyeceği ile de ilgiliydi. Bu, genel zeka puanlarıyla şempanzelerde doyum erteleme yetenekleri arasındaki ilişkiyi inceleyen ilk çalışmadır.
Araştırmanın kurucusu Beran, "Öz denetim ve zeka arasındaki bu bağın insanlar dışındaki türlerde bulunması, iradenin genel zeka üzerinde sahip olduğu rolün evrimsel temelini ortaya koyabilir" dedi. “Gelecekteki araştırmalar, ilişkinin diğer primatlarda ve hatta primat olmayan türlerde olup olmadığını açıklığa kavuşturabilir." diye de ekledi.
1- Marshmallow testi hakkında daha fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz (kaynaklar ingilizcedir):
2- Hybrid Delay Task hakkındaki ek bilgi Paglieri et al. (2012) – “The hybrid delay task: Can capuchin monkeys (Cebus apella) sustain a delay after an initial choice to do so?” isimli makaleden alınmıştır. Yazının orjinaline buradan ulaşabilirsiniz:
Yazının orijinal versiyonuna bu linkten ulaşabilirsiniz:
Çeviri: Hande Özlem Atar