Yücel Oğurlu
Bosna Hersek Devleti, Bosna savaşının hemen ardından uluslararası toplumun gecikmiş güvencesi altında, Boşnaklar için hiç de adil olmayacak bir anayasal sistemi, Dayton Barış Anlaşması üzerine kurmuştu. Dayton Anayasası olarak yürürülüğe giren ve garantörlüğü "Yüksek Temsilcilik"e bırakılmış olan anayasa, ülkede stabilizasyonun sağlanması bakımından önemliydi. Ancak bu metin toplam 11 ekiyle birlikte Boşnaklar bakımından yetersiz ve gayr-i adil bir metindi. Çünkü, olaylar hatırlanacak olursa, Yugoslavyanın dağılması sırasında Makedonya, Slovenya ve Hırvatistan`ın ve daha sonraki yıllarda Karadağ`ın ayrılması kan dökülmeden kolaylıkla olurken, Boşnakların kendi cumhuriyetlerini kurma yönündeki haklı talepleri silah zoruyla bastırılmak istenmişti. Diğer ülkeler referandum veya parlemento kararlarıyla ayrılabilirken Bosna-Hersek`in bu talebi tehdit üstüne tehditle ve daha sonra saldırıyla karşılık buldu.
9 Ocak 1992'de Bosna-Hersek`in içerisinde, Sırbistan`dan bağımsız bir Sırp Cumhuriyeti’nin kurulmasına ilişkin bir deklarasyon kabul edilmiş ve izleyen iki ay içerisinde Bosna Savaşı başlamıştı. Olaylar zinciri hatırlanacak olursa, Yugoslav ordusunun bütün imkan ve gücüne sahip Çetnik Sırplar (aşırı milliyetçiler), silah gücü olmayan Boşnak halkına karşı dünyanın gözleri önünde acımasız bir katliam yürütmüşlerdi. Savaş Aralık 1995`e kadar devam etmişti.
İşte, Bosna-Hersek`te yaşayan Sırplar bağımsızlıklarını ilan ettikleri bu tarihi, 9 Ocak tarihini "Sırp Cumhuriyeti Günü" olarak gayr-i resmi olarak kutlamaya başlamışlardı. Son dönemde ortaya çıkan referandum ihtilafı da o dönemden bugüne taşınan ve geleceğe dair ipuçlarını barındıran bir Sırp inadını temsil ediyor.
2011 yılında, Bosnalı fanatik Sırplar bir referandumla, mahkemenin Sırplara taraflı davrandığı iddiasıyla Federal Savaş Suçları Mahkemesi`nin yetkisinden kurtulmayı ve BM Güvenlik Konseyi tarafından atanan Yüksek Temsilciliğin denetiminden kurtulmayı amaçlıyorlardı. Dolayısıyla, bu mahkemelerin kararlarını tanımayacaklarını dile getirerek Bosna-Hersek`in ortak barış anayasasıyla kurulan kurulu sistemine karşı meydan okumuşlardı. Bu girişim Bosna-Hersek Anayasa Mahkemesi`nin yerinde ve zamanında müdahalesiyle kamuoyunda büyük tartışmalara izin verilmeden sona ermişti. Bu girişimin açık bir anayasa ihlali olduğunda hiç bir kuşku yoktu.
Geçtiğimiz yıl bu konunun devamı olarak Bosnalı fanatik Sırplar Bosna-Hersek`te Sırp Cumhuriyeti mahkemeleri dışındaki mahkemelerin yetkilerini tartışmaya açarak 15 Kasım 2015 tarihinde referanduma götüreceklerini ilan etmişlerdi. bu referandumu da daha sonra itirazlar dolayısıyla 2016 Şubatına ertelediklerini açıklamışlardı.
Bugünlerde yeniden başka bir konu üzerinden bir referandum girişiminde bulunmak, kim ne derse desin açıkça Sırp Cumhuriyetini Bosna toprağı olmaktan nihai olarak çıkarma amacını güdüyor. Anlaşılan o ki, Sırp çetnik zihniyeti, periyodik olarak referandum konularını gündeme getirerek Sırp Cumhuriyetinde (RS) yaşayan Sırpların etnik kimlik ve hırslarını kaşıyarak politik gündemi sıcak tutmaya çalışıyor. Dodik`in, Sırp milliyetçisi fanatik partisinin oylarını artırmak üzere bir iç politika malzemesi olarak Sırp Cumhuriyeti`nin geleceğine dair tehlikeli açıklamalar yapmasının amacı, yakın vadede bölgenin Bosna-Hersek`ten kopartılarak Sırbistanla bütünleşmiş bir Sırp Cumhuriyeti olduğu aşikar.
Geçen yıl içerisinde bu son referandum teklifi Anayasa Mahkemesi önüne taşındığında, Sırp Cumhuriyeti'ndeki Milli ve Dini Bayramlara İlişkin Kanun`un Sırp Cumhuriyeti Günü'ne dair maddesini Mahkeme "anayasaya aykırı" bularak iptal etmişti. Gerekçeli kararda da bu tartışmalı kararın 1992 yılında yanki savaş öncesinde Sırplar tarafından tek yanlı olarak Boşnak ve Hırvatların katılımı olmaksızın alındığını ve karardakı ilgili maddenin değiştirilmesi talebini kararına eklemişti. Anayasa Mahkemesi`nin kararına rağmen Sırp Cumhuriyeti Başkanı Dodic`in öncülüğünde 9 Ocak'ı kutlamaya devam edeceklerini açıklayan Sırplar, Sırp Cumhuriyeti içerisinde çoğunluk olmalarına güvenerek referandum konusunda ısrarlılar. Anayasa Mahkemesi kararına yönelttikleri itirazları da reddedilen Sırpların hala aynı tehlikeli söylemi sürdürdükleri ve ortada kanunlara aykırı bir durumun olmadığını dile getirdikleri görülüyor.
Bu arada, Boşnak siyasiler, referandum kararının anayasaya aykırı olduğunu ve iptal edilmesi gerektiğini savunurken Sırp Cumhuriyeti Başkanı Dodik ise referanduma gidilmesinin yasalara uygun olduğunu öne sürmeye devam ediyor. Burada adım adım bağımsızlığa giden yolda önceliğin, entitileri güçlendirmek ve Başkentin veya merkezi yönetimin, ülkenin bütünlüğünü sağlayacak her girişiminin engellenerek Bosnalı Sırplara bağımsızlığın yolunu açmak olduğu anlaşılıyor. Bu haliyle Bosnalı Sırp politikacıların kendi gelecekleri adına sorumsuz davranışları ülkede gerginliği artırıyor.
Ülkenin geleceği konusunda Boşnaklar ile makul düşünen barış yanlısı Sırp ve Hırvatların fikri de Bosna-Hersek`te sık sık gündeme taşınan bu tür entite ve toprak tartışmalarına yol açacak siyasi ve hukuki gerginliklerin oluşmaması yönünde. Çünkü bu tür tartışmalar, ülkenin ekonomisini ve istikrarını ciddi şekilde etkiliyor. Mesela, Sırbistan Başbakanı Aleksandar Vucic Bosna-Hersekteki Sırp Cumhuriyetinde politikacıların bu tür bir ayrılıkçı ve barışı tehtit eden söylemin yükseltilmesinden dolayı rahatsızlığını dile getirmişti. Yine Bosna Sırp Cumhuriyeti eski cumhurbaşkanlarından NDP Partisi Başkanı Dragan Caviç, Dodik’in açıklamalarin karşı açık tepki gösteren isimlerden. Caviç bu tür aşırı düşüncelerin bölgeyi savaşa sürüklemek isteyenlerin düşünceleri olduğunu dile getiriyor. Sırbistan`da bir çok aydın, yazar ve günlük hayatına devam eden sıradan vatandaşların da bu tür Sırp milliyetçisi radikal görüşlerden rahatsız olduğu biliniyor.
Bugün, Sırp Cumhuriyetinde Banja Luka dışında ekonomik canlılık neredeyse yokken radikal söylemi yükselten politikacıların malvarlıkları ve hayat tarzlarından Sırp halkının rahatsız olduğu; halbuki Boşnakların yoğun yaşadığı bölgelerde ise ciddi bir turizm, ticaret ve sanayi potansiyelinin artık harekete geçmiş olduğu görülmekte. Özellikle bu yıl içerisinde Körfez bölgesinden ve Türkiye`den gelen yüzbinlerce turistin tartışmasız adresi Saraybosna. Bundan, Boşnaklarla birlikte yaşayan Hırvatlar da barış yanlısı Sırplar da nasiplerini kısmen de olsa alıyorlar.
Bölgede ortamı germenin, tansiyonu yükseltmenin sadece Boşnaklar değil, Bosna-Hersek`te düzenini kurmuş olan Hırvat ve Sırplar için de sağlayacağı bir fayda olmadığı son derece açık.
Güncelleme Tarihi: 19 Eylül 2016, 09:38