İçindekiler
Kemiklerin ve dişlerin oluşumunda hayati öneme sahip bir mineraldir. Yaklaşık %99’u, yapılarını desteklediği kemiklerde ve dişlerde depolanır. Geri kalan %1 kan, kas ve diğer dokularda bulunur. Vücudun kemiklerin korunması, kasların kasılması, damarların genişlemesi, hormonların ve enzimlerin salgılanması için kalsiyuma ihtiyacı vardır. D vitamini vücudun kalsiyumu emmesine yardımcı olur. Vücut yiyeceklerden yeterince kalsiyumu alamazsa, kemiklerden kullanır; biriktirdiğinden fazla çekerse, kemik yoğunluğu azalır, kemik erimesi riski artar. Birçok gıdada doğal olarak bulunur ve takviyeleri mevcuttur.
Vücut güçlü kemiklerin ve dişlerin oluşturulması-korunması, kalbin çalışması, kasların hareketi ve sinirlerin beyin ile her vücut parçası arasında mesaj taşıması için kalsiyuma ihtiyaç duyar. Aynı zamanda, kan akışına yardımcı olur ve birçok fonksiyonu etkileyen hormonları ve enzimleri serbest bırakmaya yardımcı olur. Kanın pıhtılaşması, kalp ritminin düzenlenmesi gibi vücudun ihtiyaç duyduğu fonksiyonlara destek sağlar.
Kemiğin gelişimi, büyümesi ve bakımı için gereklidir. 20-25 yaşlarına kadar kemikleri güçlendirmeye devam eder; kemik yoğunluğunun azaldığı ilerleyen yaşlarda da kemik kaybını yavaşlatmaya yardımcıdır. Östrojendeki düşüş nedeniyle kemik kütlesini kaybeden menopozdaki kadınlara önerilen günde 1000 mg kalsiyum takviyesi kemik kaybını azaltabilmektedir.
Araştırmalar yeterli kalsiyumun kolon kanseri riskini azaltabileceğini göstermektedir ancak kanserin gelişimin nasıl önlediği konusunda henüz yeterli araştırma yoktur.
Çalışmalar kalsiyumun hipertansiyon, kalp hastalığı ve felç riskini azaltabileceğini göstermektedir. Özellikle yağsız veya az yağlı süt ürünlerinden, sebze-meyveden zengin beslenme kan basıncını düşürmeye yardımcıdır.
Preeklampsi (gebelik zehirlenmesi), gebelik sırasında ortaya çıkabilen yüksek tansiyon, ödem, idrarda fazla protein atılımı gibi belirtilerle kendini gösteren ciddi bir durumdur. Hamilelikte günde 1000 mg kalsiyum takviyesi preeklampsi riskini azaltabilir.
Araştırmalar yeterli kalsiyumun vücut ağırlığını ve kilo alımını azaltmaya yardımcı olduğunu göstermiştir. Düşük kalsiyumun yüksek vücut kitle indeksi ve yüksek yağ yüzdesiyle ilişkili olduğu bulunmuştur.
Çalışmalar kalsiyumun özellikle D vitaminiyle alındığında iltihap dahil metabolik belirteçlerin çoğunu iyileştirebileceğini göstermektedir. Polikistik over sendromlu kadınlarda insülin ve trigliserit seviyelerinde düzelme sağlamıştır.
Sinirler kasları uyardığında salınan kalsiyum, proteinlerin kasılma işini yapmasına yardımcı olur. Kan damarlarını çevreleyen düz kasları etkiler ve gevşemesini sağlar.
Pıhtılaşma işlemi birkaç adımda gerçekleşen karmaşık bir süreçtir, çok sayıda kimyasal madde söz konusudur. Kalsiyum bu adımların bir kısmında kilit rol oynar.
Kemikler ömür boyunca parçalanma ve yeniden yapılanma sürecinde oluşturulmaktadır. Osteoblast adı verilen hücreler kemik oluştururken, osteoklast denilen hücreler kalsiyum gerektiğinde kemiği parçalamaktadır. Sağlıklı bireylerde 30 yaşına kadar kemik üretimi yıkımından fazladır, yaşlandıkça yıkım üretimi aşmaya başlar.
Osteoporoz kemik oluşumuyla yıkımı arasındaki dengesizliğin neden olduğu kemik zayıflamasıdır. Özellikle menopozdaki 50 yaş üzeri kadınlarda sık rastlanır.
Kemik kaybı genetik koşullar, fiziksel hareketsizlik, düşük hormon seviyeleri gibi faktörlerin sonucudur. Kemikleri yaşam boyunca sağlıklı tutmak için yeterli kalsiyum ve D vitamini almanın yanı sıra düzenli fiziksel aktivite ve kas güçlendirme egzersizleri içeren aktif bir yaşam tarzına sahip olmak önemlidir. Yeterli miktarda K vitaminive A vitamini tüketmek, kafeini sınırlamak, yeterince protein almak kemik kaybını önleyebilecek diğer faktörlerdir.
İhtiyacınız olan günlük miktar yaşınıza ve cinsiyetinize bağlıdır; önerilen miktarlar ve üst sınırlar şöyledir:
Günlük beslenmeden yeterli kalsiyumu alamadığımızda, vücut ihtiyacı olan miktarı kemiklerden ödünç alır; takviye edilmezse kemiklerimiz zamanla yoğunluğunu, gücünü kaybeder, zayıf ve kırılgan hale gelir. Bunun sonucunda ortopedik sorunlar ve kalsiyum eksikliği (hipokalsemi) gelişebilir. Tükettiğimizin tamamı emilmez; ancak birtakım faktörler kalsiyumun kaybını artırabilir.
Kısa vadede belirgin sorunlar yaşanmaz; vücut kandaki seviyesini kemikten alarak dengeler. Uzun süreli eksiklik stres, anksiyete, diş-cilt-tırnak problemleri, osteopeni ve kemik kırığı risklerinde artışa neden olur.
Kalsiyumun eksikliğinde çoğunlukla takviye kullanılması önerilir. Takviyeler, emilimi artırmak ve yan etkileri azaltmak için gıdalarla birlikte alınmalıdır. Tüm takviye çeşitleri küçük dozlarda alındığında daha iyi emilir. Her bir doz 600 mg’ı geçmemelidir. Gün boyunca aralıklarla 2 veya 3 doz alınabilir. Hastanın ihtiyaçlarına, tıbbi durumuna ve kullandığı ilaçlara bağlı olarak belirlenmelidir.
Bu faydalı element kemiklerin bakımı için gerekli bileşenlerden bir tanesidir. Hepsi vücuttaki eksikliği tamamlamaya yönelik geliştirilmişse de piyasada çeşitli kombinasyon ve preparatlarda takviyeler mevcuttur. Miktarı ürüne göre değişmekle birlikte birçok multivitamin-mineral takviyesinde kalsiyum bulunur.
Çoğu takviyeye D vitamini eklenir, çünkü vücuttaki proteinlerin sentezini teşvik ederek kalsiyumun emilimini arttırır. Takviyeler tablet, kapsül, çiğneme, sıvı ve toz formlarında mevcuttur. Takviye seçerken türünü, miktarını ve aldığınız diğer ilaçlarla etkileşime girip giremeyeceklerini dikkate almak önemlidir.
Mineral desteği sağlayan kalsiyum-karbonat ve kalsiyum-laktat glukonat içeren 10 efervesan tablet şeklinde kullanımdadır. Kalsiyum eksikliğinin önlenmesi ve tedavisinde, menopoz öncesi-sonrası kemik kaybının önlenmesi, çocuklarda raşitizm, yetişkinlerde osteomalazi tedavisine ek olarak, kadınların hamilelik ve emzirme dönemlerinde gerekli kalsiyumun karşılanmasında kullanılır.
Kalsiyum takviyelerinde çeşitli bileşikler kullanılır. Takviyeler farklı türlerde bileşikler ve çeşitli miktarlarda temel kalsiyum içerebilir. Elemental kalsiyum, vücudunuzun emdiği asıl miktardır. Ürün etiketi bir dozdaki miktarını belirlemeye yardımcı olur. Takviyelerin iki ana formu karbonat ve sitrattır. Diğer formlar arasında glukonat, laktat, hidroksiapatit bulunur.
Kodu E282 olan gıda katkı maddesidir, suda kolayca çözünen organik bir tuzdur. Kristal ve toz formda üretilebilmektedir. Bazı peynir çeşitlerinde doğal olarak bulunur ve koruyucu etki sağlar. Ekmeklerde, unlu mamüllerde, çikolatalarda, tütün endüstrisinde, hayvan yemlerinde koruyucu olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır. Küf, maya ve diğer mikroorganizmaların gelişip çoğalmalarını önlemede oldukça etkilidir. Bazı araştırmalar gıda sektöründe kullanılan en güvenilir katkı maddelerinden biri olduğunu göstermektedir.
Takviyenin pahalı bir şeklidir, %21’i elemental kalsiyumdur, kolay emilir, yiyecekle veya yiyeceksiz alınabilir. Asidiktir, bu nedenle emilimi için midenin fazla asit üretmesi gerekmez. İrritabl barsak sendromu hastalarında, asit reflü ilacı kullananlarda, düşük mide asidi ve emilim bozukluğu olanlarda önerilen formdur.
Ortofosfatlar, metafosfatlar, pirofosfatlar ve hidroksit iyonlar ile beraber kalsiyum-iyonları içeren bir mineral ailesidir. Temel minerallerin önemli bölümünü oluştururlar. İnek sütünde bulunan kalsiyum bileşiğidir. Birçok farklı formu bulunur ve farklı alanlarda kullanılırlar. Kemiğin %70’i kalsiyumfosfat minerali olan hidroksiapatitten oluşur, diş minesi de büyük oranda kalsiyumfosfattır. Kemik sağlığı açısından önemlidir, osteoporoz tedavisinde etkilidir, kolorektal kanser riskini azaltır, sinir sistemini dengeler.
En yaygın kullanılan en ucuz formdur, %40 elemental kalsiyum içerir. Her bir doz 200-400 mg kalsiyum sağlar. Yiyeceklerle birlikte alındığında iyi emilir, çünkü emilmesi için mide asidi gerekir. Gaz, şişkinlik, kabızlık gibi yan etkilere neden olabilir. Alkali bazlı bu bileşik doğada kireçtaşında, deniz kabuklarında, salyangozların ve yumurtanın kabuğunda bulunur. Böbrek hastalarının tedavisinde kullanılmaktadır, fazlası biyolojik olarak zararlıdır. Sanayide mermer, tebeşir, kireçtaşı üretiminde yoğun olarak kullanılır.
Kristal suyu içeren kalsiyum sülfat alçıtaşı olarak adlandırılır. Islatılıp kurutulduğunda hemen sertleşip donan bir yapısı vardır. Yaygın olarak mücevher yapımında ve dişçilikte; duman geciktirici bir yalıtım malzemesi olarak duş sistemlerinde; ekmeklerde maya için besin olarak; tıpta ortopedik ameliyatlarda kemik rejenerasyonu için kullanılır. Antasitler (antiasitler) de kalsiyum içerirler ancak D vitamini içermezler. Kalsiyum kaynağı olarak antasit seçerseniz ayrıca D vitamini takviyesi almanız gerekebilir.
Genellikle aşırı dozda takviye kullanımından kaynaklanan yüksek kalsiyum seviyeleri mide ağrısı, bulantı, kabızlık, sinirlilik, depresyon gibi belirtilerle kendini gösteren hiperkalsemiye neden olur. Bu faydalı minerali fazla almak kemik koruması için ek fayda sağlamaz, hatta vücudun demir ve çinkoyu emmesini engelleyebilir. Araştırmalar yaşlı kadınlar arasında takviye kullanımının yaygın olması nedeniyle üst sınırın aşılabildiğini göstermektedir. Ayrıca aşırı D vitamini takviyesi vücudunuzu daha fazla kalsiyumu emmeye teşvik ederek hiperkalsemiye neden olabilir.
Referanslar: 1- Calcium, 2- What is calcium and what does it do?, 3- Calcium
YAZIYI PAYLAŞ