

TÜRKİYE TÜRKÇESİ, TÜRKÇENİN DİĞER LEHÇELERİNDEN DAHA MI KÖTÜ DURUMDA? - 09.06.2015
Dr. Hasan Şahin KIZILCIK
Bir kesim, Türkiye Türkçesini beğenmemekte ve diğer Türk lehçelerinin daha saf ve öz Türkçe olduğunu sanmakta. Bu tümüyle yanlış bir görüştür. Açıklayalım:
Türkiye Türkçesi, Atatürk döneminde başlayan ve 1980'e kadar süren bir özleşme süreci geçirmiştir. Bu süreçte eski Türkçe sözler diriltilmiş, diğer lehçelerden yararlanılmış ve kurallara uygun türetimler yapılmıştır. Bu durumda, Türkçe sözlükteki yabancı sözcük oranı %14 düzeyindedir. Ancak diğer Türk ülkelerinde benzer bir özleşme süreci yaşanmamış ve Rus ve İran baskısıyla dilleri çok bozulmuştur. Rusça, Farsça, Arapça ve diğer birçok dilden çok sayıda sözcük almışlardır. Tüm Türk lehçeleri arasında hemen hemen en az yabancı sözcük içeren lehçe, Türkiye Türkçesidir.
Tını bakımından Türkiye Türkçesi eski Türkçeye en çok benzeyen lehçelerden biridir. Ünlü uyumlarına uymayan durum çok azdır. Birkaç ek ve birkaç sözcük dışında, tümüyle ünlü uyumları uygulanır. Diğer birçok lehçede ünlü uyumlarına çok özen gösterilmez. Eklerin çoğu, ünlü uyumlarına göre dönüşüm göstermez. Örneğin; Türkiye Türkçesinde "O yazı yazar" deriz. Buradaki "yazar" sözü yerine Özbek Türkçesinde "yozadi", Uygur Türkçesinde "yazidu", Gagavuz Türkçesinde "yazêr" denir. "Yaz" eylemine gelen ekler ünlü uyumuna uymamıştır.
Eski Türkçede var olmayan "c, f, ğ, h, j, v" seslerinin çoğu Türkçenin çoğu lehçesinde vardır. Ancak j sesi Türkiye Türkçesinde yoktur. Yalnızca yabancı sözcüklerde bulunur. Türkçe sözcüklerde yoktur. Ancak diğer lehçelerin bir bölümünde j sesi de bulunur. Özellikle Kıpçak kolunda Rusça sesletimin etkisi belirgindir.
Yanlış anlaşılmasın... Diğer Türk lehçelerini küçümsüyor veya onları beğenmiyor değiliz. Tersine, onların değerli bir kaynak olduğunu düşünüyoruz. Ancak Türkiye Türkçesini yanlış bir yere oturtmayınız. Türkiye Türkçesi, Türk lehçeleri içinde yapısal gelişim süreci açısından en ileri, özleşmiş olma açısından da en duru olanlardan biridir. Bu bilimsel bir gerçektir. Bunda Türkiye Türkçesinin Atatürk ile başlayan bir süreçle bilimsel olarak geliştirilmeye çalışılması etkilidir. Tutsaklık içinde diğer lehçeler özlerini olabildiğince korumaya çalışmışlardır. Bu durumda olmaları, başarı sayılmalıdır.
Diğer Yazılar