Dispepsi neden olur? Tekrarlanan dispepsi vakalarının çoğunun nedeni aşağıdakilerden biri olabilmektedir:
Yiyecekler ve İçecekler
Birçok belirti ile ortaya çıkmadığı sürece dispepsi çoğu zaman ciddi bir sağlık sorununun işareti değildir. Dikkat edilmesi gereken bu belirtiler kanama, kilo kaybı veya yutma sorunu olabilmektedir. Nadiren kalp krizi rahatsızlığı dispepsi ile karıştırılmaktadır.
Dispepsi aşağıdakiler nedeniyle tetiklenebilmektedir:
- Çok fazla alkol içmek
- Baharatlı, yağlı veya kalorili yiyecekler yemek
- Çok fazla yemek (aşırı yeme)
- Çok hızlı yemek
- Stres veya sinirlilik
- Yüksek lifli yiyecekler yemek
- Sigara kullanmak
- Çok fazla kafein içmek (1)
Ülser Kaynaklı Olmayan Dispepsi Nedenleri
Bu duruma bazen fonksiyonel dispepsi de denmektedir. Belirtiler için hiçbir bilinen neden bulunamadığı anlamına gelmektedir. Diğer bir deyişle, duodenal ülser veya mide ülseri, asit reflüsü, iltihaplı özofagus (özofajitis), gastrit gibi rahatsızlıklar dispepsi için bir neden değildir.
Ülser kaynaklı olmayan dispepsi durumunda, bağırsakların iç kısmı normal görünmektedir (eğer gastroskopi (endoskopi) denilen bir test yapıldıysa). Ülser kaynaklı olmayan dispepsi en yaygın yaşanan dispepsi türüdür. Yaklaşık olarak 10 kişiden 6’sında ülser içermeyen dispepsi bulunmaktadır.
Helicobacter pylori (genellikle H. pylori olarak da adlandırılır) adı verilen bir bakteri, bazı durumlarda ülser kaynaklı olmayan bir enfeksiyonun nedeni olabilmektedir. (2)
Duodenal ve Mide (Gastrik) Ülserleri
Bir ülser bağırsağın astarı hasar gördüğünde ve altta yatan doku korunmasız kaldığında ortaya çıkmaktadır. Testlerle bağırsakların içine bakıldıysa, ülser bağırsağın iç astarında küçük, kırmızı bir krater gibi fark edilmektedir. Bunlara bazen peptik ülser ismi de verilmektedir.
Duodenit ve Gastrit
Duodenit (onikiparmak bağırsağı yangısı) ve gastrit (duodenum veya mide iltihabı) hafif veya daha şiddetli olabilmektedir. Ülser ile sonuçlanabilen bu iltihaplanmalar bir dispepsi nedeni haline gelebilmektedir. (3)
Asit Reflüsü, Özofajitis, Gastroözofageal Reflü Hastalığı
Asit reflü, mide asitlerinin yemek borusuna mideden sızması sonucu oluşmaktadır. Asit reflü özofajitiste (özofagusun astarında iltihaplanma) neden olabilmektedir. Gastroözofageal reflü hastalığı genel terimi ise özofajitis ile birlikte veya olmadan, asit reflü anlamına gelmektedir.
Mide Fıtığı (Hiatus Hernisi)
Bu durum, hiatus adı verilen diyaframda bulunan açıklıktan, mide üst bölümüne doğru itilmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Diyafram, akciğerleri karından ayıran geniş, düz bir kastır. Nefes almaya yardımcı olmaktadır. Bu tür bir mide fıtığı gastroözofageal reflü hastalığına, dolayısıyla da dispepsiye neden olmaktadır. (4)
Bazı İlaçların Kullanılması
Bazı ilaçların bir yan etkisi olarak dispepsi problemi yaşanabilmektedir. Dispepsiye neden olan ilaçlar şunlar olabilmektedir:
Antiinflamatuar ilaçlar: Antiinflamatuar ilaçlar sıklıkla dispepsiye neden olabilmektedir. Bunlar birçok insanın artrit, kas ağrısı, burkulmalar, dönem ağrıları gibi durumlar için aldığı ilaçlardır. Aspirin, ibuprofen ve diklofenak bu ilaçlardan bazılarıdır. Antiinflamatuar ilaçlar bazen midenin astarını etkilemekte, asidi serbest bırakmakta, sonuç olarak da iltihaplanma ve ülsere yol açmaktadır.
Diğer ilaçlar: Diğer bazı ilaçlar bazen dispepsiye yol açabilmektedir veya dispepsiyi daha da kötüleştirebilmektedir. Bunlar arasında digoksin, antibiyotikler, steroidler, demir, kalsiyum antagonistleri, nitratlar, teofilinler ve bifosfonatlar bulunmaktadır. (5)
- pylori ve Dispepsi
- pylori bakterisi mide ve duodenumun astarına bulaşabilir. En sık görülen enfeksiyonlardan biridir. Kişi enfekte olduğunda, tedavi görmezse, enfeksiyon genelde hayatın geri kalanında vücutta kalmaya devam edebilmektedir.
- pylori hastalarının çoğunda hemen bir belirti göze çarpmamaktadır, bu nedenle de, kişi enfekte olduğunu bilmemektedir. Bununla birlikte, H. pylori, duodenal ve mide ülserlerinin en sık nedenidir. H. pylori ile enfekte olan 20 kişiden 3’ünde ülser gelişmektedir. Ayrıca bazı ülser kaynaklı olmayan dispepsi, duodenit ve gastrit vakalarına neden olduğu düşünülmektedir.
- pylori’nin bazı enfekte insanlarda sorunlara neden olduğu kesin olarak belli değildir. Bazı insanlarda bu bakteri, midenin veya duodenumun astarında iltihaba neden olur. Savunma mukoza bariyerinin asit kaçağı nedeniyle iltihaplanma ve ülserlere neden olmasına izin verecek bir şekilde bozulmasına yol açmaktadır.
Diğer Nedenler
Mide kanseri ve özofagus kanseri gibi üst bağırsağın diğer sorunları, gelişmelerinin başlangıcında dispepsi oluşturabilmektedir. (6)
Dispepsi (Hazımsızlık) Nedir?
Hazımsızlık veya mide rahatsızlığı olarak da bilinen dispepsi, üst karındaki rahatsızlığı veya ağrıyı anlatan bir terimdir. Dispepsi bir hastalık olarak değerlendirilmektedir. Dispepsi genellikle şişkinlik, mide bulantısı ve geğirme gibi belirtileri içeren bir rahatsızlıktır.
Dispepsi genellikle sindirim sisteminin mukozasına (sindirim sisteminin hassas koruyucu astarı) temas eden mide asidi sonucu oluşmaktadır. Mide asitleri mukozayı parçalayıp tahriş etmekte ve iltihaplanmaya neden olarak hazımsızlık belirtilerini tetiklemektedir.
Çoğu dispepsi vakasında hazımsızlık beslenme veya içki ile bağlantılıdır. Bazen enfeksiyon veya bazı ilaçlar da bu duruma neden olabilmektedir. (7)
Dispepsi (Hazımsızlık) Belirtileri
Çoğu kişi hayatlarının herhangi bir döneminde dispepsi başlangıcı belirtilerini yaşayabilmektedir. Genellikle gaz problemi, hazımsızlık veya yanma olarak da adlandırılmaktadır. Dispepsi nasıl anlaşılır? Dispepsi belirtileri aşağıdakileri içerebilmektedir:
- Üst karında ağrı veya rahatsızlık
- Midenin şişmesi
- Erken doyma
- Mide bulantısı ve kusma
- İştah kaybı
- Kalp yanması
- Yemek veya sıvı reflüsü (regürjitasyon) ile yanma hissi
- Kilo kaybı
- Dışkıda kan (8)
Dispepsi (Hazımsızlık) Tedavisi
Dispepsi nasıl geçer? Yaşam tarzı değişiklikleri dispepsiyi hafifletmeye yardımcı olabilmektedir. Doktorunuz şunları tavsiye edebilir:
- Dispepsiyi tetikleyen gıdalardan kaçınma
- Üç büyük öğün yemek yerine günde beş ya da altı küçük öğün yemek
- Alkol ve kafein kullanımını azaltmak veya tamamen bırakmak
- Aspirin, ibuprofen (Advil, Motrin IB, diğerleri) ve naproksen sodyum (Aleve) gibi bazı ağrı kesicilerden kaçınmak
- Hazımsızlığa neden olan ilaçlar için alternatifler bulmak
- Stres ve kaygıyı kontrol altına almak
Dispepsi belirtilerinin devam etmesi durumunda, ilaçlar yardımcı olabilmektedir. Genelde, antrasitler ilk seçenektir. (9)
Dispepsi Ameliyatı
Dispepsinin bir belirti olduğu bazı sağlık problemleri durumunda eğer ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri yardımcı olmuyorsa doktor ameliyatı önerebilmektedir.
Her ameliyatta risk bulunduğu için asit reflüsü veya gastroözofageal reflü hastalığı cerrahisini ancak diğer tedaviler sonuç vermedikten sonra düşünmelisiniz. (10)
Dispepsi İçin Hangi Doktora Gidilir?
Dispepsi tanısı ve tedavisi için bir sindirim sistemi hastalıkları uzmanına (gastroenterolog) başvurabilirsiniz. (11)