Francisco Franco olayı İspanyol tarzı diktatörlük rejimiydi; Kısmen İtalya ve Almanya’dan gelse de birbirleriyle olan büyük farklılıkları gizleyen otoriter bir sistem. Alman Nazizmine ve İtalyan Faşizmine en yakın olanlar Falangistlerdi; ve hepsi değil, José Antonio Primo de Rivera’nın kuruluş noktalarını takip eden ‘eski gömlekler’. Beni yanlış anlamayın: Ferrol’lu adam tüm harfleriyle bir diktatördü, ama en saf ve en katı ideoloji söz konusu olduğunda, Adolf Hitler Onu, Kilise ile ittifak kuran ve iktidara gelmek için monarşistleri içine çeken bir veba olarak görüyordum.
Ve eğer Hitler’in bir şeyi varsa o da, İç Savaş’ın bitiminden sonra Franco’nun rejimini üzerine inşa ettiği temellerden -özellikle de dinden- nefret etmesiydi. Her gece misafirlerine işkence ettiği o kapsamlı ve son derece sıkıcı yemek sonrası yemeklerinde sesi kısılana kadar bunu bizzat kendisi tekrarladı. Çünkü hey, ‘Führer’, Almanya’nın 2. Dünya Savaşı sırasında sahip olduğu uydu ülkelerden çaldığı tüm altınlardan daha ağır olsa bile tedavi edilmeli ve teşekkür edilmeliydi. Hendaye’deki görüşmeden sonra, onun yanına gitti; onu tekrar görmektense dişlerinin çekilmesini tercih edeceğini söyledi ve ilişki, çatışma sırasında daha da kötüleşti.
kiliseye karşı
Ama parçalar halinde gidelim. Üçüncü Reich’ta Katoliklere miura gibi saldıran Hitler, 5 Haziran 1942’de aynısını İspanyol muadilleriyle de yaptı: “Onların faaliyetleri ülkemizde yürüttüklerinden farklı değil.” Onun sözleriyle, “sivil rejimi etkileyebilecek bir konumda olan herhangi bir kilise, prensip meselesi olarak, himayesi altında bulunandan başka herhangi bir halk örgütlenme biçimine sahip olmayan veya tanımayan bir rejimi yalnızca destekleyecek veya hoşgörüyle karşılayacaktır.” kilisenin.” Nazi lideri bu anlamda “genel yönetim söz konusu olduğunda” kurumun “halkın tek örgütsel liderliği” olmayı arzuladığını savundu.
Primo de Rivera’nın kurduğu partiyi gerçek faşizmin İspanyol topraklarındaki az sayıdaki temsilcisinden biri olarak gören Hitler, o gece Katolikliğin ülkedeki işlevlerinin sınırlandırılması için haykırdı: “Tek bir şey var ki bu ülkede falanks Yapabilecekleriniz: Kilisenin müdahalesini dini konulara sınırlamak. Yani doğaüstü varlıklara. Halkın yönetimi ve genç nesillerin oluşumu üzerinde en ufak bir etkide bulunmasına bir kez izin verilirse, her şeye kadir olmaya çalışacaktır. Diktatör bu noktada durmadı ancak kutsal kurumun herhangi bir alanında işbirliği aramanın “büyük bir hata” olduğunu doğruladı.
Alman diktatör burada durmadı. Yardımcılarıyla yaptığı bir başka görüşmede ise Franco rejiminin ve Kilise’nin darbe almasının an meselesi olduğunu, er ya da geç yarımadada yeni bir iç savaşın çıkacağını ifade etti. “Çok uzak olmayan bir gelecekte İspanya, Almanya ve İtalya’da yapılanlar gibi gerçek bir ulusal devrimi gerçekleştirememiş olmanın bedelini kanla ödemek zorunda kalabilir” diye ısrar etti. Tartışmanın üçüncü ayağı olan monarşistler, onları uzun vadeli potansiyel bir düşman olarak görmesine rağmen bu anlamda düşünmüyorlardı. ‘Führer’ gibi şeyler yapmayın.
‘Führer’ birçok bakımdan hatalıydı. En önemlisi, Franco’nun Birleşme Kararnamesi sonrasında oluşturduğu eski Falange’ın Carlist Gelenekçiler ile birliği olan FET de las JONS oluşumunun, José Antonio Primo de Rivera’nın ilkelerini sürdürdüğüne inanmaktı. Uzaktan bile değil. Bu grup, diktatörün siyasi düşmanlarını ortadan kaldırmak ve yandaşlarını partinin tepesine yerleştirmek için tasarladığı bir ‘Frankenstein’dan başka bir şey değildi. Bu sayede kendisine gölge düşürebilecek ya da zamanı geldiğinde sorun yaratabilecek herkesi tek darbeyle ortadan kaldırdı.
Phalanx ve Kızılları Birleştirin
Bu hasır işlerle, Hitler’in İspanyol Devleti’nin yeni bir kardeş katliamı felaketine hazırlandığına ikna olması garip görünmüyor: “Halkımızın yeniden canlanmasına karşı çıkan aynı ölümcül düşmanlar olan rahipler ve monarşistler, iktidarı ele geçirmek için birleştiler.” ispanyada. Önerdiğiniz çözüm neydi? Çarpıcı… ‘Eski gömlekliler’in, yani İç Savaş’ın başlamasından önce partide yer alan orijinal Falanjistlerin, bir zamanlar Almanya’nın kalbine taşınan Cumhuriyetçi Halk Ordusu’ndan sürgüne gönderilen binlerce kişiye katılması. 1939 savaşı sona erdi ve inanmıyorsanız işte sözleri:
«Eğer yeni bir iç savaş patlak verirse, Falanjistlerin kendilerini din adamlarının-monarşik pisliklerden kurtarmak için Kızıllarla ortak bir amaç oluşturmak zorunda kaldıklarını görmek beni şaşırtmaz. Falanjistlerin, Faşistlerin ve Nasyonal Sosyalistlerin savaş sırasında birlikte döktükleri kanın daha iyi sonuçlar vermemesi üzücü! Ancak ne yazık ki İspanya’da her zaman Kilise’nin siyasi çıkarlarına hizmet etmeye istekli birini bulacaksınız.
Bu fikre sahip olduğu tek zaman bu değildi. Son günlerinde ‘Führer’, nihai amacı Reich’ın yakınında bulunan tüm İspanyollara büyük bir ilgi uyandırmak olan ‘Enlace’ adlı bir derginin oluşturulmasını teşvik etti. Kızıl Ordu’ya karşı ölümüne mücadele edildiği o günlerde, Nazi kartalının düşmesini önlemek için bir tüfek daha belirleyici olabilirdi. Ve bu geniş karışımın içinde, kardeş katliamının ardından Berlin’e gelen binlerce cumhuriyetçi de vardı. Bir bakıma bu mantıklıydı, çünkü Halk Ordusu çok sayıda kariyer askerini askeri kariyeri bir tür faşizm olarak gördükleri için görevden aldı ve reddetti.
Beklenenin aksine, Cumhuriyetçi askerlere Alman ordusunda büyük saygı duyuluyordu. Her ne kadar o zamanlar bilindiği gibi ‘kırmızı’ statülerinden dolayı değil, milliyetlerinden dolayı. Hitler ve Waffen SS’nin İspanyol askeriyle olan teması Mavi Tümen aracılığıyla olmuştu ve gerçek şu ki bu birim doğu cephesinde yeteneklerini göstermişti. ‘Führer’in kendisi bunu zaten söylemişti: «Sanırım en mutlu girişimlerimizden biri, bir İspanyol lejyonunun bizim tarafımızda savaşmasına izin vermekti. İlk fırsatta Muñoz Grandes’i meşe yaprakları ve elmaslardan oluşan Demir Haç ile ödüllendireceğim. İyi bir yatırım olacak.”
herkes tarafından nefret ediliyor
Alman ordusunda Franco’yu çarpık gözlerle ve İspanya’yı bir yük olarak gören tek kişi Hitler değildi. Hendaye röportajından önce, Genelkurmay Başkanı Franz Halder gibi çeşitli danışmanlar, ülkeyi savaştan sonra sefalete sürüklemekle suçladılar: “İspanya’nın iç durumu o kadar kötüleşti ki artık işe yaramaz bir siyasi ortak haline geldi. Onların aktif katılımı olmadan bizim (Cebelitarık) için temel hedeflere ulaşmamız gerekiyor.” Tek olumsuz görüş bu değildi. Alman Dışişleri Bakanı Weizsäcker de aynısını yaptı: «Bence İspanya oyunun dışında bırakılmalıdır. Cebelitarık buna değmez. İngiltere orada ne kaybetmişse, bunu yakında Kanarya Adaları’nda telafi edecekti. Bugün İspanya’nın ne ekmeği ne de yağı var”.
Diğer şeylerin yanı sıra, Alman istihbaratının başı olan popüler Amiral Canaris’in diktatör hakkındaki görüşü daha az ünlü ama daha doğrudandı: “O bir kahraman değil, ama biraz korkak.” Ve bu, Üçüncü Reich karşısında ülkenin en büyük savunucularından biri olmasına rağmen. Röportajda Franco’nun ses tonu da dikkatlerden kaçmadı. Hatta Hitler, Hendaye röportajından sonra muhatabının “müezzinin müezzini namaza çağırmasını hatırlatan alçak ve sakin sesiyle” onu çılgına çevirdiğini belirtmişti. Aslında arabadan indiğinde şunu ağzından kaçırdı: “Bu adamlarla yapılacak hiçbir şey yok.”