Sitrik asit, doğal olarak turunçgillerde, özellikle limon ve limon türlerinde bulunur. Onlara ekşi tatlarını veren şey bu maddedir. Yapay olarak üretilmiş bir sitrik asit formu, gıda, temizlik maddeleri ve besin takviyelerinde katkı maddesi olarak yaygın şekilde kullanılır. Bununla birlikte, bu yapay form, turunçgillerde doğal olarak bulunanlardan farklıdır. Bu nedenle, sağlığınız için faydalı mı zararlı mı olduğunu düşünebilirsiniz. Bir çok gıda ve üründe bulunan sitrik asit nedir? Zararları nelerdir? Yararı var mıdır? Gıda paketlerinde E kodu nedir?
Sitirk Asit Nedir?
Bu madde ilk olarak 1784 yılında İsveçli bir araştırmacı tarafından limon suyundan türetilmiştir. Kokusuz ve renksiz olan bu bileşik, araştırmacıların, şekerden beslendiğinde sitrik asit oluşturan siyah küf'den (Aspergillus niger) de üretilebileceğini keşfettiği 1900'lerin başlarına kadar limon suyundan üretildi.
Asitli ve ekşi tat özelliğinden dolayı bu madde, özellikle alkolsüz içecekler ve şekerlerde, tat verici ve koruyucu bir madde olarak kullanılır. İlaçları stabilize etmek veya raf ömrünü uzatmak için kullanılan bu madde ayrıca virüslere ve bakterilere karşı bir dezenfektan olarak kullanılır.
Gıda etiketlerinde sitrik asit E330 koduyla belirtilebilir.
Sitrik Asit Nedir?
Doğal Kaynakları Nelerdir?
Narenciye ve meyve suları en iyi doğal sitrik asit kaynaklarıdır.
Turunçgillerden;
Diğer meyvelerde bu maddeyi içerir ancak turunçgillere göe daha az miktarda bulunur. Bunlar;
- Ananas
- Çilek
- Ahududu
- Kızılcık
- Kiraz
- Domates (Bu durumunda ketçap gibi bu meyveyi içeren içecekler veya yiyecek ürünleri de sitrik asit içerir.)
Doğal olarak oluşmamasına rağmen, sitrik asit ayrıca peynir, şarap ve ekşi maya ekmeğinin bir yan ürünüdür. Besinlerin ve takviyelerin bileşenlerinde listelenen sitrik asit, turunçgillerde doğal olarak bulunanlardan farklıdır. Bunun nedeni, bu katkı maddesinin narenciye meyvelerinden üretilmesinin çok pahalı olması ve talebin çok hızlı artmasıdır.
Yapay Sitrik Asit Kaynakları ve Kullanım Alanları
Bu maddenin özellikleri onu çeşitli endüstriler için önemli bir katkı maddesi yapar. Yiyecek ve içecekler, dünyada üretilen sitrik asitin yaklaşık %70'ini, ilaçlar ve diyet takviyeleri 'sini kullanır ve geri kalan %10'u temizlik maddelerinde kullanılır.
Gıda Endüstrisi
Üretilen sitrik asit, dünyada en çok kullanılan gıda katkı maddelerinden biridir. Asitliği artırmak, tadı arttırmak ve malzemenin raf ömrünü arttırmak için kullanılır. Gazlı içecekler, meyve suları, toz içecekler, şekerler, dondurulmuş gıdalar ve bazı süt ürünleri genellikle bu maddeyi içerir. Ayrıca, toksin üreten Clostridium botulinum bakterilerinin neden olduğu nadir fakat ciddi bir hastalık olan botulizme karşı korunmak için konserve meyve ve sebzelere eklenmektedir.
İlaçlar ve Diyet Takviyeleri
Sitrik asit, ilaçlarda ve besin takviyelerinde kullanılan endüstriyel bir malzemedir. Aktif bileşenleri stabilize etmeye ve korumaya yardımcı olmak için ilaçlara eklenmiştir ve çiğnenebilir ve şurup bazlı ilaçların tadını geliştirmek veya maskelemek için kullanılmaktadır.
Magnezyum ve kalsiyum gibi mineral takviyeleri, emilimini arttırmak için sitrat formunda sitrik asit içerebilir.
Dezenfeksiyon ve Temizleme
Sitrik asit, çeşitli bakteri ve virüslere karşı etkili bir dezenfektandır. Bir test çalışması, gıda kaynaklı hastalıkların önde gelen bir nedeni olan insan norovirüsünün tedavisinde veya önlenmesinde etkili olabileceğini göstermiştir.
Ayrıca bu madde, sabun köpüğü, su lekeleri, kireç ve pas temizliği için genel bir dezenfektan ve temizleme maddesi olarak ticari olarak satılmaktadır. Klor gibi geleneksel dezenfektan ve temizlik ürünlerine göre daha güvenli bir alternatif olarak görülmektedir.
Sağlığa Faydaları
Sitrik asidin sağlığa bir çok faydası vardır. Bunlar;
Enerjiyi Metabolize Etmesi: Sitrat, sitrik asit döngüsü adı verilen bir işlem sırasında oluşan ilk moleküldür. Ayrıca trikarboksilik asit (TCA) veya Krebs döngüsü olarak da bilinir, vücudunuzdaki bu kimyasal reaksiyonlar gıdaları kullanılabilir enerjiye dönüştürmeye yardımcı olur. İnsanlar ve diğer organizmalar enerjilerinin çoğunu bu döngüden alır.
Besin Emilimini Artırır: Sitrik asit, minerallerin biyoyararlanımını arttırır, vücudunuzun onları daha iyi emmesine izin verir. Örneğin, kalsiyum sitrat emilim için mide asidi gerektirmez. Ayrıca, gaz, şişkinlik veya kabızlık gibi yan etkileri oldukça azdır. Benzer şekilde, sitrat formundaki magnezyum tamamen emilir ve magnezyum oksit ve magnezyum sülfattan daha iyi yararlanma sağlar. Ayrıca çinko takviyelerinin emilimini arttırır.
Böbrek Taşlarına Karşı Koruyabilir: Sitrik asit - potasyum sitrat formunda - yeni böbrek taşı oluşumunu önler ve daha önce oluşanları parçalara ayırır. Böbrek taşları, genellikle böbreklerinizde bulunan kristallerden oluşan katı kütlelerdir. Bu asit, idrarınızı taş oluşumu için daha az uygun hale getirerek böbrek taşlarına karşı korur.
Böbrek Taşlarına Karşı Koruyabilir
Sağlığa Zararı Var mıdır?
Üretilen sitrik asit, Amerika Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) tarafından genellikle güvenli olarak kabul edilir. Uzun süre ve çok miktarda tüketildiğinde, üretilen sitrik asidin zararlarını araştıran bilimsel bir çalışma bulunmamaktadır. Yine de, bazı hastalıklar ve alerjik reaksiyonlar bildirilmiştir.
Bir raporda ödem ve kireçlenme ile eklem ağrısı, kas ve mide ağrısı bildirilmiştir. Aynı zamanda aşırı tüketiminin nefes darlığına neden olabileceği gösterilmiştir. Aynı semptomlar, limon ve limon gibi asidin doğal formlarını tüketen kişilerde ise gözlenmemiştir.
Araştırmacılar, yapay formunun bu semptomlardan sorumlu olduğunu kanıtlayamadıklarını ancak yiyecek ve içeceklerde kullanılan yapay formların üzerinde daha fazla çalışılması gerektiğini belirtmişlerdir.