

Jean le Rond d'Alembert'in Hayatı ve Eserleri
Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünür. DAlembert ilkesi diye
bilinen teoremi ve tikel (kısmi) diferansiyel denklemler alanındaki
öncülüğüyle tanınır.


16 Kasım 1717de Paristeki Saint-Jean-le-Rond kilisesinin merdivenlerinde bulunduğu için Jean Bap-tiste le Rond adıyla vaftiz edildi. Rousseau adlı bir camcı ile karısının himayesinde büyüyen Jeanın, sonraları, Tencin Markizi Claudine Alexandrine Gue-rin ile topçu subayı şövalye Louis Camus Destouches un evlilikdışı oğulları olduğu anlaşıldı. Madame de Tencinin salonu dönemin seçkin yazar ve düşünürlerini bir araya toplayan en ünlü salonlardan biriydi. Giderleri gizlice Destouches tarafından karşılanan Jean, 12 yaşında College Mazarine girdi ve kısa bir süre sonra dAlembert adını aldı. Koleji bitirdikten sonra manevi annesinin evine dönen dAlembert, sonraları kendisini yanma almak isteyen Madame de Tencini hiçbir zaman anne olarak kabul etmedi ve 50 yaşına değin Rousseauların yanında çok sade bir yaşam sürdü. DAlembertin tüm yaşamı boyunca önem verdiği iki kadından biri manevi annesi, öbürü de yazar Julie de Lespinasse olmuştur. 1765te oldukça ağır bir hastalık geçiren dAlemberte Julie de Lespinasse baktı ve aralarındaki sarsılmaz dostluk 1776da Julie de Lespinasse ölene değin sürdü.
1754te Fransız Akademisinin üyeleri arasına katılan dAlembert, 1772de kuruluşun daimi sekreterliğine getirildi. Diderotnun büyük Ansiklopedi girişiminde 1745ten başlayarak yaklaşık on üç yıl boyunca etkin bir rol oynayan dAlembert, 1758de büyük gürültüler koparan bir yazısı nedeniyle Ansiklopediden ayrılınca bütün umudunu Akademiye bağladı. Ancak, bütün uğraşılarına rağmen bu dönemde Akademiden önemli bir yapıt çıkmadı. DAlembert günden güne daha çok umutsuzluğa kapılarak yaşadı. Philosophelarm çoğu ölmüş, Diderot ile eski bağlan kopmuş, hele 1778de otuz yıllık dostu Voltairein ölümü onu derinden sarsmıştı. 29 Ekim 1783te Pariste 66 yaşındayken ölen dAlembert ile Voltairein yazışmaları sonradan Condorcet tarafından derlenerek yayımlanmıştır. DAlembert 1738de hukuk diploması almasına karşın avukatlık yapmayı düşünmüyor, tıp bilimlerine büyük ilgi duyuyordu. Ancak, bir yıl geçmeden gerçek eğiliminin matematiğe olduğunu anladı ve tüm çabalarını bu alana yöneltti. 1739da integral hesabına, 1741de katı cisimlerin akışkanlar içindeki hareketine ilişkin iki incelemesini sunduğu Fransız Bilimler Akademisi, o yıl dAlemberti1 üyeliğe kabul etti. Mekanikte dAlembert ilkesi diye bilinen ünlü teoremini açıkladığı Traite de Dynamique (Dinamik İncelemesi) adlı kitabını 1743te yayımlayan dAlembert, ertesi yıl bu ilkeyi akışkanlara uyguladı ve o güne değin geometri yöntemleriyle incelenmiş olan bu konuya yeni bir yaklaşım getirdi. 1745te yayımladığı Theorie Generale des Vents (Rüzgârların Genel Teorisi) adlı incelemesi ise ona Berlin Bilimler Akademisinin kapılarını açtı. DAlembert bu yapıtını, kendisini Berlinde kalması için ikna etmeye çalışan Prusya kralı II. Friedriche sunmuştu. 1763teki en son ziyaretine değin dAlemberte birçok kez Berlin Akademisi Başkanlığı önerilmişse de, dAlembert bu önerileri her seferinde geri çevirmiştir.
Paris'te doğan d'Alembert, yazar Claudine Guérin de Tencin ve topçu birliği subayı olan şövalye Louis-Camus Destouches'in gayri meşru çocuğudur. Destouches, d'Alembert's doğduğunda, ülke dışındaydı ve o doğduktan birkaç gün sonra annesi onu Saint-Jean-le-Rond de Paris kilisesinin merdivenlerine bıraktı. Geleneklere göre, kilisenin koruyucu azizinin ismini aldı. D'Alembert bir yetimhaneye verilmişti yalnız kısa bir süre sonra bir camcının eşi tarafından evlatlık edinildi. Destouches gizli bir şekilde Jean le Rond'un eğitim masraflarını karşıladı fakat babalığının resmi olarak tanınmasını istemedi. Gençliğinde pi sayısı hakkında çalışmalar yapmış ünlü bir bilim adamıdır. Aynı zamanda oran testinin mucididir. Dinamik eşitlik için aslında var olmayan "merkezkaç" kuvvetinin mucididir. Bu yöntem hareketli maddelerdeki ivme hesaplamalarını yaparken oldukça kolaylık sağlamaktadır. D'Alembert Paris'te dönemin bazı salonlarının, özellikle Marie Thérèse Rodet Geoffrin, Marquise du Deffand ve Julie de Lespinasse salonlarının müdavimi olmuştu. Ayrıca, Mademoiselle de Lespinasse'a aşık oldu ve bunun sonucunda birlikte yaşamaya başladılar.
Uzun yıllar boyunca sağlık problemleri çekti ve ölümü idrar kesesindeki rahatsızlığı nedeniyle gerçekleşti. İnançsız olarak tanınan D'Alembert, sıradan ve isimsiz bir mezara defnedildi. ESERLERİ: Traite de dynamique, 1743, (Dinamik İncelemesi); Traite de lequilibre et du mouve-ment des fluides,\744, (Denge ve Akışkanların Hareketi Üzerine inceleme); Theorie generale des vents, 1745, (Rüzgarların Genel Teorisi); Recberches sur les cordes vibrantes, 1747, (Titreşen Teller Üstüne Araştırmalar); Recberches sur la precession des equinoxes et sur la nutation de laxe de la Terre, 1749, (Ilım Noktalarının Devinmesi ve Yer Ekseninin Üğrümü Üstüne Araştırmalar); Elements de musique theorique zt pratique, 1752, (Kuramsal ve Uygulamalı Müziğin Öğeleri); Melanges de litterature et dephilosophie, 1753, (Edebiyat ve Felsefe Karışımları); Opuscules mathematiques, 1761-1780, 8 cilt, (Matematik Kitapçıkları).
Hazırlayan: Sosyolog Ömer Yıldırım Kaynak: Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe Tarihi" Dersi Ders Notları (Ömer YILDIRIM)