This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Ahmet Mithat Efendi 1844 yılında İstanbul'da doğdu. Babası Hacı İsmail Ağa'dır. Babası küçük yaşta ölünce Mısır Çarşısı'nda çıraklığa verildi. Burada çalışırken bir yandan okuma yazma bir yandan da Frasızca öğrendi. Kendi kendini yetiştirdi. Annesi ile Vidin'e ağabeyinin yanına gitti. Öğrenime bu şehirde başladı. Niş, Rusçuk gibi Balkan şehirlerinde memurluk yaptı. Mithat Paşa'yla Bağdat'a gitti. İlk yazılarını halkı eğitmek maksadıyla yazdı. 1871'de İstanbul'daki evinde bir küçük matbaa kurarak yazılarını kendisi yayınlamaya başladı. Daha sonra devlet memurluklarında yükseldi, o zamanki üniversitede tarih dersleri verdi. Bir yandan da Tercüman-ı Hakikat gazetesini çıkarıyordu. Eserlerinin sayısı ikiyüzü bulur. Bunların çoğu roman ve hikaye, bir kısmı da çeşitli bilgiler vermek maksadıyla yazılan eğitici ve tarihi eserlerdir. Piyesleri ve tercümeleri de vardır. Eserleri: Letait-I Rivayat, Hasan Mellah, Denizci Hasan, Hüseyin Fellah, Eflatun Beyle Rakım Efendi, Süleyman Musli, Henüz Onyedi Yaşında, Dürdane Hanım, Jön Türk, Yeniçeriler, Obur. BAŞLARKEN... Stefan Zweig Dünün Dünyası'nda: "Bin sayfalık bir kitaptan sekiz yüz sayfası çöp sepetini boylayıp geriye sadece iki yüz sayfalık bir öz kaldığında hiç de yakınmam bu bir bakıma gemi güvertesinden durma-macasına safra atmak gibidir. Sürekli bir sıklaştırma ve du-rultmadır... Homer ve Balzac'tan, Dostoyevski ve Thomas Man'a kadar
bütün dünya edebiyatını yazarın gereksiz yanlarını iyice kısaltıp yeni gözden geçirilmiş bir seride yayınlamayı işte bundan ötürü editörlere sık sık öğütlemişim-dir." der. Yayınevimizin Klasiklerimizi günümüz Türkçesine çevirme çalışmalarında biraz da bu düşünce yatmakta... "Gençler Kitap okumuyor?" Sözüne sıkça rastlıyoruz. Esasen bu cümle: "Kitap okumuyoruz." şeklinde de pekala düzeltilebilir. Bu sorunun gerekçeleriyle beraber incelenmesi müstakil bir makale hatta bir doktora çalışması bile olabilir; fakat şu kesinlikle söylenebilir ki yüzyıl önceki eserlerimizin fazla okuyucu bulamamasındaki en temel etken eserlerin bugünkü kuşaklar tarafından anlaşılamaz sözcükler ve gereksiz detaylarla dolu olmasıdır. Yine de her şeye rağmen yüzyılların gerisinden gelen güçlü eserler eğer hala kitapçıların "en çok okunanlar rafında" yer almaya devam ediyorsa günümüz yazarlarının düşüneceği ve hesap edeceği çok şey var demektir. Büyük edebiyat araştırmacısı Prof.Dr.Mehmet KAPLAN: "Türk okuyucusu romanın lezzetini Ahmet Midhat Efendi'nin eserleriyle tadar." der. Bunda birçok neden var şüphesiz. Ahmed Midhat Efendi eserlerinde her insanın derinliğinde var olan güçlü telleri harekete geçirmeyi bilmiş ve bunu da ustalıkla eserlerine yansıtabilmiştir. Yazarın bütün eserlerinde olduğu gibi bu eserinin de kesinlikle her karesinde kendinizden birşeyler bulacaksınız. Bazen Rakım Efendi'ye bazen de Felatun Bey'e yakın hissedeceksiniz kendinizi.. Bazen bunların durumu içinizi burkacak... Esasen Lale Devri'nden itibaren bütün tarihimiz, hep bu iki tip aydının yer yer çatışmasından bazen de kol kola gezmesinden oluşmuştur desek çok da abartmış olmayız. Biz eseri sadeleştirirken yazarın kendine has üslubunu mümkün olduğunca korumaya özellikle dikkat ettik.Baş-langıçta tuhaf gelen bazı ibarelerin eseri okudukça aşinası olacaksınız.Eserin "her şeye rağmen Ahmet Midhat Efendi'ye ait kalması" ilkesini mümkün olduğunca korumaya çalıştık denilebilir. Sizi eserle başbaşa bırakırken son bir not daha:Lütfen unutmayınız ki Tanzimat'ın bu iki Kalem Efendisi günümüz Türkiyesi'nin Beyoğlu Bulvarı'nda yahut Büyük şehirlerin varoşlarında ansızın karşınıza çıkabilir. İşte o zaman bu eseri bir kez daha okumayı çok isteyebilirsiniz. İyi Dileklerimizle..... Ruhi BAKIR Hayatı, Kişiliği, ve Eserleri Ahmet Mithat Efendi, 1844'te İstanbul'da doğdu. Küçük yaşta babasını kaybedince ailece Vidin'e, ağabeysinin yanına gittiler. İlk tahsiline burada başlar ve aile kısa bir süre sonra İstanbul'a döner. 1861'de tekrar ağabeysinin yanına gidilince, o da Niş Rüştiyesi'ne (Ortaokul) girer ve üç yıl sonra mezun olur. Kısa zamanda Tuna vilayeti Mektubi Kalemi'ne (Yazı İşleri Dairesi) girer. Bu görevde Mithat Pa-şa'nın takdirini kazanır. Bu başarı ona paşanın kendi ismini vermesiyle kuvvetlenir. Bu arada İstanbul'da iken öğrenmeğe başladığı Fransızca'yı ilerletir. Tuna gazetesinin yazı işlerinde de çalışmaya başlar. 1866'da evlenir. 1869'da Tuna gazetesinin başyazarı olur.
Mithat Paşa Bağdat'a tayin olunca, onu da yanına alır. Bağdat'ta vilayet matbaasının ve Zevra gazetesinin müdürlüğünü yapar. Burada Muhammed Can Muattar adında bir İranlı'dan şark(doğu) ilimlerini öğrenir. 1870'de, Maarif Ve-kaleti'nin açtığı mektep kitapları yarışmasında birinci olur. Arkasından "Kıssadan Hisse"yi ve "Letaif'i Rivayatım" adlı ilk hikayelerini yazar. Bu arada ağabeysi ölünce kalabalık olan ailenin geçimini sağlamak ona düşer. 1871'de İstanbul'a döner. Ceride-i Askeriye'ye başyazar olur. Evinde kurduğu matbaada ilk eserlerini yayımlar. Matbaasını kısa bir süre sonra Babıali'ye taşır. Bu arada "Devir" ve "Bedir" adlı iki gazete çıkarır. Namık Kemal'le tanışır. Bedir'den sonra "Dağarcık", sürgünde iken akrabası "Mehmet Cevdet" adı ile "Kırk Ambar"ı çıkarır. 1872'de "Eyvah" adlı ilk tiyatro eseri sahnelenir. "Vatan Yahut Silistre"nin halk üzerinde uyandırdığı tepki 1873'te, Namık Kemal ve arkadaşları ile sürgüne gönderilmesine sebep olur. Sürgün olduğu Rodos'ta birçok eserini yazar. V. Murat'in tahta geçmesiyle affedilir ve İstanbul'a döner. Bu dönüş onun için tam bir yön değiştirme olur. Artık devlete karşı değil, onun yanında ve onun savunucusudur. Bu dönüş, onun Takvim-i Vakayi müdürü olmasını temin eder. "Üss-ü İnkılap" ve "Zübdet-ül-Hakayık"ında Abdülhamid'in ve onun idaresinin savunmasını yapar. 1878'de "Tercüman-ı Hakikat" adlı bir gazete çıkarır. 1884'te ikinci defa evlenir. 1889'da, Stockholm Müsteşrikler Kongresi'ne Türk delegesi olarak katılır. 1895'te, Mec-lis-i Umur-ı Sıhhiye başkanı olur. 1913'te ölür. Ahmet Mithat Efendi, halktan yetişmiş, halk dilinde yazan bir yazarımızdı. Bu yetişme tarzı belki de, onun mücadelesine devam edememesinin en büyük sebebidir. Sürgün dönüşü fikirlerini terk etmesi ve baskısını kademe kademe imparatorluğun üzerine çökerten Abdülhamid'in safında yer alması, sadece cesaretsizlikle açıklanamaz. Unutmamalıdır ki, yine kendisi gibi halktan yetişen Ali Suavi de aynı dönüşü, aynı zamanlarda yapmıştı. Fakat hiç bir hareketi, onun edebiyatımıza temin ettiği faydaları unutturamaz. İlk roman ve hikaye yazarımız odur. Hayatı boyunca yazdığı roman ve hikayeleri ile, bizde okuyucuyu hazırlayan ve yetiştiren odur. Bu günkü Türk Edebiyatı sadece bu yönü ile, ona çok şey borçludur. Bütün bunlar onun, Tanzimat nesli içinde bütün pasif-iğine rağmen yerini korumasını sağlamıştır. Ahmet Mithat Efendi'nin en önemli eserleri şunlardır: Roman ve Hikayeleri: Esaret, Teehhül ve Felsefe-i Zenan (1870) Mihnetikeşan ve Firkat (1871) Yeniçeriler (1872) (Mustafa Nihat Özön, Yeni Baskı 1942)
Kendisi tanınmayacak bir adam değildir. Behçet Necatigil'in "Edebiyatımızda İsimler" sözlüğüne başvurulmuştur. Ahmet Mithat Efendi'nin hayatı ve eserleri için. 10 Birinci Bölüm Felâtun Beyi tanır mısınız? Şu Mustafa Merakı Efendizâ-de Felâtun Bey! Galiba tanıyamadınız. Çerkeş Özdenleri (1885) Diğer Eserleri : Üss-ü İnkılap (1878 -1879) Zübdet-ül Hakayık (1879) Bu eserleri dışında çeşitli gazetelerde yazdığı makaleleri de vardır. Asır Türk Edebiyatı Tarihi'nden faydalanılmıştır. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın XIX. Ahz-ı Sar Yahut Avrupa'nın Eski Medeniyeti (1875) Hükm-i Dil. Bazı eserlerinin isimleri için de. . Yeni Baskı 1948) VolterYirmi Yaşında (1883) Esrar-ı Cinayet (1885) Çingene (1886) Arnavutlar Solyotlar (1887) Gürcü Kızı veya İntikam (1888) Gönüllü (1896) |ön Türkler (1910) Tiyatroları: Eyvah (1872) Açık Baş.Dünyaya İkinci Geliş (1874) Hasan Mellah ve Hüseyin Fellah (1875) Felatun Bey ile Rakım Efendi (1876) Süleyman Musli (1878 ) Henüz On yedi Yaşında (1881) (Hakkı Tarık Us. Yeni Baskı 1943) Dürdane Hanım (1882) (Hakkı Tarık Us.
Tophane'nin Beyoğ-lu'na yakın bir mahallesinde arsasından güzel bir ev yaptı12 rıp yerleşmişti. Mustafa Merakî Efendi'nin eşi için de durum böyleydi. Doğrusu oniki yaşındaki kızcağız onbeş yaşında dünyaya çocuk getirdi. oğlu Felatun Bey ise yirmiyedisinde. böyle bir evde. Hem de hangi batı takıntılı adamlardandır. bu kadar alafranga olan bir adam artık evine arap çorap doldurur mu? Bununla birlikte ara bir bir alafranga dostları da gelmekte olduğundan bunlara hizmet etmek için Rum ve Ermeni hizmetçi ihtiyacı açıktır. Fakat babası bir çocuğun genç evlendirilmesine taraftardır. Bu sebebe dayanan Mustafa Merakî Efendi kırkbeş yaşındaydı. kocasından dört beş yaş küçük olmak lâzım gelmez mi?. Ancak ondan sonra kaç defa hamile kaldı ise de çocuğunu rahminde barındıramayıp düşürürdü. iş ebelere kaldı. Mevlâ rahmet eylesin! Böyle şeyler olağandır!. Onlar sargılar ile Mihriban hanımı düşürtmeyip.. Başka ne diyelim? Mustafa Merakı Efendi eşinden ayrıldığı zaman elinde onüç yaşında bir oğul ile kundakta bir kız bulunduğundan bir zaman için zorunlu olarak evlenemedi. bilir misiniz? Haniya bundan onbeş yirmi yıl önce İstanbul'da batı takıntılılar yok muydu? İşte onlardan. babası . Şimdi böyle bir semtte. görüşünde olması sebebiyle Mustafa Merakı Efendi'yi daha onaltı yaşında evlendirmişti. Aralarındaki bu az yaş farkı onları baba-oğul gibi değil de arkadaş gibi gösteriyordu. yani rahat yaşamak için bütün malını ucuza pahalıya bakmayarak satıp gelmiş. Hâli vakti pek yolunda hem de pek yolunda olduğundan kendisi zaten Üsküdarlı olduğu ve orada güzel konağı. Bizim asıl amacımız Felâtun Beyi haber vermek.Mustafa Merakı Efendi Tophane'nin Beyoğlu'na yakın bölümünde oturur.. Doktorlar işin aslını incelemediklerinden kadının rahmini muayene ve tedavi etme ye yeterli olmadıklarına görüş bildirip bunun bir 'ihtilâl' olduğuna hükmederek el çektiler. bahçesi dahi bulunduğu hâlde soyut alafranga. O kadın çocuklara bakar. Halbuki son yüzyılda gelişen medeniyet İstanbul'da bir adamın bekâr olarak yaşamasına müsait olduğundan. Kızına dadılık etmek için yaşı geçkince bir kadın aldı. yani işin ehline tanıtmak olduğuna göre. çünkü yüzü gözü açılmadan dünya evine girmiş olacağından ırz ve edebine güzelce sahip çıkar. bağı.. Kırkbeşlik bir adamdır kendileri. Alafrangaya olan merakın derecesini şundan anlayınız ki yaptırdığı ev mutlaka alafranga olmak için taş bina şeklinde yaptırılmıştı. Mustafa Merakî Efendi kırkbeş yaşındayken Mihriban hanım henüz onbeşindeydi. bir süre bekâr kaldıktan sonra Mustafa Merakî Efendi bir daha evliliği bile aklından geçirmedi. Bir de kızı vardı ki ismi Mihriban hanımdır. Fakat Mustafa Merakî Efendi'nin çocuğu yalnız Felâtun Bey değildi. anladınız ya! Şimdilik bu kadar bilgiyle yetinin. Nasıl? Evinin iç yönetimi size çok mu garip geldi? Bizim Mustafa Merakı Efendi batı özentili bir adamdı. Fakat size hemencecik şunu da bildirelim ki böyle mutluluk çoğunlukla babalara özgü olup anneler için böylesi mutluluk bela kabul edilir. Öyle ya! Karı. bir de Ermeni karısı aşçılık ederdi. ihtiyarca bir Rum karısı yukarı hizmetini görür. Zira Mustafa Merakî Efendi onaltı yaşında iken babası tarafından evlendiril11 diği zaman oniki yaşında bir kız ile başgöz edilmişti. İnsanın kırkbeş yaşında iken böyle yirmiyedi yaşında bir oğul ile onbeş yaşında bir kız çocuğuna sahip olması ne büyük mutluluktur. Oturduğu mahalleyi açıkça söylemek pek doğru olmaz. yani çocuğu korudularsa da çaresiz anneyi kurtaramadılar ve kadın kızını doğururken öldü..
Fakat şunu da uyarmadan etmeyelim ki bu çocukların 13 giyinmesi. Felâtun Beyin çocukluk zamanını nasıl geçirmiş olduğunu anlatmak için geniş geniş anlatmaya ihtiyacımız yoktur. Dünyada yirmibin kuruş geliri olan adamın başka hiç bir şeye ihtiyacı kalmayacağını hükmetmiş ve alimlere . Merakî lakabı kendisine sonradan verilmiştir. kızının terbiyesi ne hâlde kaldığını da çıkarabilirsiniz. Nesine lâzım? Ayda çalışmasa yirmibin kuruş geliri olan bir babanın bir tek oğlu 14 olup. kendisi ise filozofça düşünmek için gerçekten Eflâtunlardan daha dakik bulurdu. "Merak bu ya!". oğlunun okula gidip gelmesini ve Fransız hocasının dahi eve gelip gitmesini bir çocuğun terbiyesi için yeterli görürdü. Mustafa Merakî Efendi. Böyle usta gayretlileri tanırsınız ya! Bizim Felâtun Beyefendi bunlardan değildi. Bundan başka bir de Fransız hocası vardı ki haftada iki defa gelir giderdi.Mustafa Merakî Efendi hakkında böyle soyu temiz bilgisini vermeye gerek yoktur zannetmeyiniz. Doğrusu çocuk ortak okula verilmiş olduğundan her gün çantası elinde gider gelirdi. Böyle bir soydan gelen adamın hâl ve tavrı daha kolay anlaşılabilir. Beyoğlu'nda çocuk elbisesi olarak her ne ki moda olmak üzere şüyu bulur idiyse Merakî Efendi herkesten önce onu alıp çocuklarına giydirmeye mecburdu. Oğlunun gördüğü terbiye bu yolda olduktan sonra. Lâkin Mustafa Merakî Efendi öyle eğitim görmüş bir adam olmadığı gibi çocuğunun öğrenimine bakabilecek vakti olmadığından. Bizim Mustafa Merakî Efendi'nin ismi yalnız Mustafa Efendidir. merakımdan!" ve örneğin bazı geceler Naum'un tiyatrosuna bedel Elmadağı'nda balıkçı ve kuşbaz takımının gittikleri yerlere gitmesine bir mâna veremeyenlere "Merak bu ya!" gibi karşılıklar verdiğinden "Merakımdır". hem de öksüz kalan evlâdı nasıl bir terbiye altında büyüteceğini her kim düşünse bulabilir. Lâkin bazı kalemlerde bazı efendiler vardır ki doğrusu devletinin en büyük makamını tutabilmek elde edebilmek için kâtiplik zamanını gece gündüz çalışmak ve içinde bulunduğu dâirenin değil belki devletin bütün bölümlerinin emirlerini bilmek kuşatmak için iğne iplik olarak bol bol verir. olgunluk derecesindeki alaturkalıktan yine olgunluk derecesindeki alafrangalığa birdenbire sıçramış bir adam olduğu ve bu dönüşüm ise yalnız kendini tatmine yöneldiği maddi ve mânevi zevkleri düşünmekten başka birşey yapmayan böyle bir adamın. Ha! Bak biz şuna dikkat çekmeyi unuttuk. Şimdi bakışlarımızı Mustafa Merakî Efendi'nin kırkbeş yaşında bulunduğu zaman oğlu Felâtun Bey'in yirmiyedi ve kızı Mihriban hanımın ondört yaşlarındaki hâllerine çevirelim: Bu sırada Felâtun Bey büyücek Kalemlerin birisinde memurdu. "Ne yapayım. "Merakıma elvermez" sözleri kendisine Merakî lakabı takılmasına sebep olmuştu. Zira bu adamın bazı tuhaf durumları olup örneğin kendi evinde mükemmel yemek dururken bazı akşamlar gidip Beyoğlu'nda bir bakkal dükkânında çiroz ve zeytin gibi şeylerle akşam yemeği yemesine arkadaşları itiraz ettikçe. "Merakıma dokundu". Felâtun Beyi güzelce tanımak için kendisinin soy ağacını görmek elbet gereklidir. Buraya kadar söylediğimiz sözlerden bizim Felâtun Bey'in başlangıç hâli hakkında alınacak bilgiyle açık edilecek fikir için yeterlidir. kuşanması elhak söz götürmezdi.
azametinden geçilmemek lâzım gelir ise de Felâtun Beyin hâli bunun aksineydi. en evvel Fe-lâtun Beyin kitabını götürüp Beyoğlu'nda ciltçi H. Alafrangada bir adamın isminin yahut isimlerinin böyle ilk harfi yahut harfleri konulmak vardır ki buna o adamın "markası" denilir. Hangi kitap çıkarsa çıksın. sonra arkasından sövüp sayacağı bir adamın yüzüne karşı böyle nezâket göstermeyi kendilerinin dâva eyledikleri mertliğe uygun bulamazlar ise de alafranga olanlar dahi. Evvelkisi Ahmed Felâtun Beyin isminin ilk harfi ve ikincisi Felâtun sözcüğünün Fransızcası olan Platon kelimesinin birinci harfidir. zihni açık. Bunlar dahi kendisi gibi genç olacaklarından ve bahusus Felâtun Beyefendi Beyoğlu'nda oturmak münasebetiyle ahbabını alafranga bir yolda eğlendirmek lâzım geleceğinden perşembe gecesini alafranga eğlence mahallerinde geçirir. Ya böyle haftada üç saat Kaleme giderek onu da gereksiz hikayelerle geçiren bir delikanlı ne öğrenebilir? Nasıl. Nihayet yine cuma gelir ve işte şu bir haftalık uğraşı nasılsa diğer haftaların uğraşıları da yine aynı haftaları andırır. Binâenaleyh şunu da ekleyelim ki: Bizim Felâtun Bey bu kadar zengin olduğuna ve kendi hakkında güzel güven yani halk sözlüğünde. Salı günü Kaleme gitmeye hazırlanırsa da havayı uygun görünce Beyoğlu'nun bazı görülecek bölgelerini.'ye teslim eder ve o dahi çok güzel alafranga olarak ciltler arkasına altın yaldız ile A ve P harflerini dahi bastıktan sonra getirip Felâtun Beyin uşağına verir ve akşam Bey gelince kitabı görüp gayet düzenli kütüphanesine yerleştirirdi. herkesin yüzüne gülmeye insan mecburdur. Doğrusu düşüncesi. O gece sabahladığı için perşembe günü akşama kadar uyur.yakışır olgunluğunu kendisi beğenmiş olduğundan cuma günü mutlaka bir gezi bölgesine gidip cumartesi ise dünkü yorgunluğu çıkarır ve pazar günü gezi bölgeleri daha alafranga olduğundan gitmemezlik edemezdi. "Canım şöyle bir hikâye basılmış" dediler mi. Felâtun Bey için "Onu görmedim" demek imkansızdı. Çarşamba günü Kaleme gidecek olursa saat altıdan dokuza kadar olan vakti ancak o haftanın vurdulu kırdılı hikâye bulabilip akşam için mutlaka iki dalkavukla gelir. Lâkin o adamdan ayrıldıktan sonra Beyefendinin kızgınlığından çıldırmak derecesine geldiğini ve hatta sövüp saydığını görünce ve işitince uşak şaştığından ne düşüneceğini dahi bilemezdi. 'kibri de tamamlandığına göre tavrından. zeki. arkadaşlarını ve saireyi ziyaret arzusu o günü de tatil ettirir. "Bu efendi bizim beyin pek dostu olmalıdır" inancına düşerdi. Pazarın yorgunluğunu dahi pazartesi çıkarır. baba dostlarını. Allah için söyleyelim: Felâtun Beyin yeni bir kitaba karşı merakı oldukça fazladır. 16 . Hatta bazı kere Felâtun Beyin yanında bulunan uşağı kendi beyini bir gayet tatlı ve nazikçe ve saygılı konuşuyor görünce. satıcılardan 15 kendisine dâima kitap getirmeye alışmış olan. Meramımız burada Felâtun Bey'i kötülemek olmayıp kendi hâl ve tavrını okuyucuya hakkıyla tanıtmaktır. ne öğrenebilir? İşte Felâtun Bey öğrenmiş ya! Yazısı var. okuması var. Alafrangalık hâli malum ya! Herkese alçak gönüllük göstermeye. kurnaz. soyu temiz adam. Fransızcası var. mertlik âdeta ahmaklıktan ibaretti diye hükmederler. özellikle ayda babasının yirmi bin kuruş da geliri var! Dünyada bir adamın öğreneceği daha ne kaldı? Bak. Fransızca bu iki harfi tanırsınız ya! Birisi A birisi P harfleridir.
Mehmetçik asıl büyük efendiye dahi "Meraklı Efendi" derse de efendisinin isminde lam olmadığı için bunu doğru söylememekte olduğunu anlayarak mahcup olurdu. simasını pek kısaca tarif edebiliriz. çorap ve saire örmesini dahi bilmez. daha dünyayı öğrenmemiş. ayda yüz kuruşun bağlısını. "Oğlum! Alafrangada çorbanın ismi supedir. Hem bizim Mehmet memleketinde iken amme cüzüne kadar okumayı başarmıştı! Merâkî Efendi'nin alafrangalığıyla beraber böyle bir Mehmetçiği konağına kabul etmiş olmasına şaşmayınız. ince endam. Lâkin kız çehresinde mutlaka ve ister istemez hoşluk daha fazla olacağı başkaca düşünülecek bir şeydir. şeklini. ona alafrangada 'supe yiyor' derler" demiş ve Mehmet. Meh-meçik "çorba içiyor" cevabını alınca "Oğlan. ensesine muhabbet ve aferin makamında bir tokat vurulmasının zorunlusu bir adam olup hizmet ettiği efendinin bir oğlu ile bir kızı olduğunu öğrenmeyi başarmış ve hatta oğlunun ismi "Pantolon Bey" ve kızının ismi dahi "Merdivan Hanım" olduğunu bile bellemişti. Hatta kendi başını taramak bile alafrangada olmayıp özellikle peruktan kan gelir gibi tarar. Allah göstermesin! Sopa yediği yok. ütülemek hizmetçilerin ve yemek pişirmek de aşçının işidir. Nakısı da onlar işler. burnu. Ne zannettiniz ya! Felâtun isminden "Pantolon" lafzına ve Mihri ban isminden de "Merdivan" kelimesine geçebilmek haylice dayanıklılığa uygundur.Burada Felâtun Beyin uşağını anlattık hâlini birazcık olsun söylemedik. Nasıl olmasın ya? Olmamak mümkün mü? Büyük efendi ne ise ne. öyle söyleme. filânı hep bir kadının "elverişli" diyeceği kadar letafet tasvirlerdi. Mehmet ise bunu "Kovala"dan başlayıp evvelce öğrenmiş olduğu "Karyola" kelimesine kadar tatbik ede ede ister istemez belliyor. Ortaca boy. Kese. Bu Mehmetçik. çorba içiyor" dediği hâlde dahi Merakî Efendi meraklanmayıp. Onu terbiye edecekti. gözleri siyah. Binâenaleyh kendisini iki gün bir kıyafette gören olmazdı ki "Felâtun Bey'in kıyafeti şudur" demek mümkün olsun. haniya Beyoğ-lu'nda elbiseci ve terzi dükkânlarında modaları göstermek için mukavvalar üzerinde bir çok resimler vardır ya! işte bunlardan bir kaç yüz tanesi Felâtun Bey'de mevcut olup elinde resim. Bunlan birer birer öğrenmeli" diye bir öğüt vermişti. ama küçük bey Fransızca'dan başka söz söylemiyor ki! Sütlü kahve isteyeceği zama "Kafe o le" diyor. saçları. Kastamonu'dan yeni gelmiş. . kaşları. Çünkü onları modist kızları örer. Madem ki Felâtun Bey hakkında bu kadar bilgi aldık. Bir gün. sarıca beniz sahibi bir delikanlı olup. Diğer kızlar gibi Mihriban hanım oya yapmasını bilmez. Hatta terbiye etmeye başladı bile. "Mehmet! Beyefendi ne yapıyor?" deyip de. ağzı. Yapma çiçekler Beyoğlu'nda çok! Bunları yapmak için niye zahmete girsin? Çamaşır yıkamak. "Hayır efendim. endam aynasının karşısına geçer ve kendisini resme benzetinceye kadar mutlaka çalışırdı. Zira alafrangalarda oya yoktur. Şu kadar diyelim ki. Biraz da Mihriban hanım hakkında bilgi alalım: Bu kız her şeyce olduğu gibi şekil ve yüzce dahi Felâtun Beyin kardeşi olduğu görülürdü. Bak. işte anlayınız ki Mehmet de yavaş yavaş alafranga olacaktır. Felâtun Bey'in kıyafetini sorarsanız açıkça anlatmaya 17 kalksak acze düşeriz.
Kaynana makamında da kendisi. "Taş altında bir yılan kaşları durur divan" şarkısından başka bir şey öğrenemedi. üçü bir yerde bulundukları zaman baba oğul şayet Mihriban hanımın bir çiçeğini veya eldiven giyişini beğenmeyecek olsalar. Babası muzıka öğrenmesi için kalite bir piyanocu madam getirmişti.Alafrangada kızlar için okumak. Hatta bir gün baba ile oğul meyanında günlerin uzanıp kısalması ne hikmete dayanak olduğuna dâir bir konu açılmıştı. Hatta oğluna ricayla. Ancak görücülere Mihriban hanım oğullarının neci olduğunu sorar. Nasıl. Ama inanınız ki herifçik. "Kış mevsiminde havalar bulutlu olduğu için bulutlar güneşin ışığı bizi hızla kavuşmamızı önler ve erteler" dediği zaman babası. çatmış olduğu yönle birkaç yerden görücüye gelmişlerdi. Mihriban hanımın bu kadar serbestliğine şaşırıyorsunuz? Şaşırmayınız. öğrenim gerekirse de biçare kızcağız öksüz büyüdüğünden başarılı olamadı. Felâtun Bey ise bir fikrini babası teslim etmediği zaman herifin cehalet hâlini ortaya koymaktan çekinmediği yönde çaresiz adamcağız oğlu 19 Felâtun yanında sıkılmamak için -beyefendi. "Kâtip" cevabını alınca. yazmak. hâsılı her biri için bir kulp uydurup mâşaallah eğer görücüler "A hanım kızım! Niçin böyle söylüyorsunuz? Oğlumuz şöyledir. böyledir" diyecek olursa bir püsküllü kahkaha koyverip "Oh. işte şaşıracaksınız bu serbest kaynanaya şaşırınız. Vallahi ben de öyle mi?Alay ediyorum ama bir kere de sizin fikrinizi anlamak isterdim" demişti. "Hoca" cevabını alınca "Sarımsak başlı" der.. 18 Bununla beraber kızcağız hoppa mı. hoppa! Şen mi şen mi şen! Zıp zıp sıçrar! Ter ter tepinir! Kendisi yetişmiş. Zira kızcağız bir evin hanımı olarak büyümüş olduğundan gelen görücülere gelin makamında dahi kendisi çıkardı. "Asker" cevabını alınca "Yarım kundu-ralı" der.her ne oy ve görüş bildirse Mustafa Merakî Efendi güya kırk yıldan beri o fikirde. Lâkin madam kendisi çalıp babası dinlediği için Mihriban hanım. "Oh! Cebi delik!" der. Mustafa Merakî Efendi bu bölümde kendi görüşünü söylemekten çekinmekle oğlunun fikirlerine bilgisine gözlerindeki yaşta eridi bitti. o görüşte bulunuyormuş gibi onay vermeye zorunluydu. Hele çocuk. görücü hanımlara verdiği cevabı ise bir kaynana sıfatıyla verirdi. Bahusus babasının serveti. . hoppa mı. "Mâşaallah. minnetle bu sorunu kaleme dahi aldırıp zamanımızda çıkan edebiyat dergilerinden birisine bağlanmak üzere matbaasına götürdü ille de kabul ettiremediğinde şiddete döndü. Eğer şu Felâtun Bey ve Mustafa Merakı Efendi ve Mihriban hanımın halini anlatmak size usanç verdi ise affınızı dilekçeyle beraber son durumları olarak şunu da arzetmek-liğime izin buyurmanızı rica ederim: İş bu baba ve oğul ve kız yahut kız kardeş. şöhreti. mâşaallah! Gerçekten Eflâtun'lar âciz kalacak. kalmış kalmışım da sizin oğlunuza mı kalmışım hanım. kızcağızın üç gün üç gece ağlayacağını bildikleri yönle başına bir çiçek değil saksıyı giymiş olsa bile pek ziyâde yakışık aldığına yemin etmeye zorunluydular. oğlunuza başka yerden kız arayınız" diye kalkarak yü-rüyüverirdi. oğlunun bu fikrini saf bilgi olarak kabul etti. her servet düşkününü çekerdi.
"Ah! Râkımcığımın bir kere insan içine karıştığını görsem hiç gözüm arkada kalmazdı. oya yapar. eski Tophane kavaslarından birisinin oğlu olup bundan yirmi döıt yıl önce babası öldüğünde anası elinde bir yaşında yetim olarak kalmıştı. Beş yaşında Salıpazan'ndaki Taş mektebe verilip onbir yaşında İstanbul tarafında Valide Orta Okuluna alındı." diye Râkım'a verirdi. Hem seni hem küçük beyimi evlâdımı beslerim" diye bütün yönetimi kendi üzerine almayı bile göze almıştı. halayıklık kalmadı. uçkur işler ve bunları Salıpazan'nda Fedâyî'ye sattırır. parasız kalmasın. tahtaya gönderir. Sadık Fedâyî hâlâ dikiş diker. sadık arap: "Ah hanımcığım! Sen neye çalışacaksın? Ben çalışırım." dediğinde.20 ikinci Bölüm Geçen bölüm bize hikâyemizi kendi isimlerine anlattığımız iki zattan birisinin özel hallerini epeyce öğrettik." derdi ve işte arzu eylediği bu nimete kavuştu. çevre. arada bir kendisi de gider. hâsılı ellerinin emekleriyle kimseye muh21 taç olmadan geçinebilirdi. Aldığı paradan evin zorunlu harcamalarından artan paranın tamamını "Delikanlıdır. mendil çevre işler. Kazancılar mahallesinden Beyoğlu'na çıkıp yine Dışişleri Kalemine arkadaşı bulunan bir Ermeni'ye Türkçe okutmak ve bu hizmete karşılık onun bir çok Fransız kitaplarını karıştırmak ile geçiren bir çocuğa paranın ne lüzumu kalır? . Rakım Efendi dediğimiz çocuk. Annesi gayet kadın. Aman bu çocuk ne kadar çalışıyordu! Haniya "gece gündüz çalışıyor. Bir kavas evlâdına ne bırakabilir? Bizim Rakım Efendinin babası ise Salıpazarı tarafında üç odalı bir çürük kümes ve bir de arap cariyeden başka mal sayılabilecek hemen hiç bir şey bırakmamıştı. Rakım büyüdü. Fakat Râkım'ın cep harçlığına o kadar ihtiyacı yoktu. Onaltısında oradan çıkıp Dışişleri Kalemine kendisini kabul ettirmeye yol buldu. kocasının ayrılık acısı oldukça anlaşılır olup aklını başından aldıktan sonra annesi. sonra Kalemde aldığı Fransızca dersini takviye ile beraber bu sırada bir kat daha ileriye gitmek için Galata'da bir doktora giderek akşam saat birde evine gelir ve sonra yemek yer. diğer günler ise Fedâ-yî'yi büyücek yerlere çamaşıra." derler ya! îşte gece gündüz gerçekten çalışan bu idi. Sabahleyin Süleymaniye'ye medreseye gidip saat dörtte oradan çıktıktan sonra Kaleme. Tam evlâdını bu boya getirdikten sonra annesi ölmesin mi? Ama bu da hakkında bir nimetti. "Fedâyî! Artık aramızda hanımlık. tahta silmeye gider. Burada dahi yine böyle bütün olsun Rakım Efendi'nin özel hallerini görmeye ihtiyacımız var. Fedâyî nam arap cariye ise annesinden belki de daha kadın olduğundan. Kendisi el dikişi diker. Râkım'da henüz aylık yıllık yok. Böylece annesi ilgi ve yakınlığını yalnız Fedâyî üzerinde bırakmadı. çamaşıra. ikimiz de çalışıp kendimizi ve bir de şu yavrucağı beslemekten başka çaremiz yoktur. kahve torbası diker.
bu hazineyi avucu içinde görünce hâlâ kendisinin olduğuna inanamayıp bir hayli derin derin düşünüp sonra bu hazineye sahip olduğuna inandığı zaman gözlerinden dolu taneleri gibi sevinç gözyaşlarının akmasına engel olamamıştı. Fıkhı dahi gözden geçirdi. Hele okuduğu Fransız romanlarının. Şimdi bu serveti. Parasızlık ise âdeta yirmi yaşına kadar devam eylemişti. Haydi bakalım bu parayı aldığı zaman şu Rakım Efen-di'nin ne kadar sevinmiş olduğunu kim hesap edebilir? Nafile kimse hesap edemez. Rakım için böyle bir gün ne mutlu gündü? Bizim Rakım Efendi bu suretle tamam dört yıl boyunca daha öğrenmeye devam etti. İlm-i hadis ve tefsirde oldukça gelişti.hiç hükmedemezdi. bir kitabı analaşılır şekilde insanların yararına sunma konusunu öğrenip Beyoğlu'ndaki Ermeni dostunun kütüphanesinde dahi coğrafya. birlikte büyüdüğü Ermeni arkadaşının kütüphanesinden çıkmazdı. Matbaacı da hepten yirmi lirayı verdi. Çaresiz Rakım o zamana kadar bu miktar parayı Galata'da kuyumcu kutularından başka bir yerde görmemişti.bulunduğundan pazar günleri Dışişleri Kalemi tatil olarak yine arkadaşının evine gidip de eğer o gün ailece bir yere gidilecek ise 22 Râkım'ı kütüphane odasına kaparlar. Bundan sonra Galata'daki dostundan doğal bilimler. O zamana kadar kalemce kendisine verilen maaş yüz elliye kadar varmışsa da. şairlerinin ve edebiyatının âdeta sonu yok gibiydi.Hatta cumaları bile Rakım. öyle giderlerdi. ken23 dİSİ" ne Fransızca bir kitap getirdi. İki gece kendisinde kalmak üzere bir kitabı evine götürmek için izin alabilecek olsa onu yalnız okumakla yetinmeyerek en güzel parçalarını tercüme dahi ederdi. Doğrusu bir hafta değil ama oniki günde kitabı bitirip götürdü. tarih. Fransızcaya gelince: Bir kere dilde yetenek kazandı. hukuk ve devletlerarası ilişkilere dair gerekli bilginin ötesinde dahi yeni ve farklı bilgiler topladı. O kadar ki ev halkınca ve ailece Rakım -güvenilir. Hele mantık ilmini son damlasına kadar pek kuvvetli okudu. Kendi cariye ve dadısının şevk ve gayreti sayesinde Arabîden sarf ve nahiv bir başkasından Risale-i Erbaa'yı açıklamalarıyla beraber lâyıkıyla gördü. Farisîden Gülistan ve Baharistan ve Bostan ve At-tar'ın Öğütleri ve Hafız ve Sâib'i okumaktan kesinlikle bıkmadı en seçici parçalarını ezberledi. Bir gün Rakım Efendi'nin yakınlarından bir matbaacı. olgun adam. iki yüz büyücek sahifeli bir şey olduğundan koca Rakım bunu bir haftada çevirmek cesaretiyle kabul eyledi. âdeta hâli vakti yolunda bir adam evlâdı gibi geçindirmeye başarılı oldu. Ne o? Şaştınız mı? Hey kardeşim hey! İçinizde Rakım hâlinde büyümüş adam var ise düşünsün . Kitap yüz elli. tiyatro kitaplarının. Bunu Türkçeye tercüme ederse yirmi altın kadar verebileceğini söyledi. Lâkin Rakım Efendi'nin aldığı terbiye ve gördüğü eğitim öyle her zengin çocuğuna kısmet olamaz. yirmi yaşında bir hariciye vekili için bu paranın para bile demek olmadığı açıktır. Koca Fedâyî dadı halk mutfaklarında kül kömür olarak hanımının kendisine emanet bırakmış olduğu nur parçasını hor ve hakir bırakmak şöyle dursun. Hele bir gün olup da kendisinin hem de çalışması karşılığı olarak bu miktar paraya sahip olabileceği olasılığını -vakıa arzu eder idiyse de. kimya. işte Rakım Efendi'nin türlü durumları bundan ibaretti.
Bu inancı bizim Rakım Efendi'de doğuracak hâller dahi gecikmedi. Hatta bu paraya sonraları daha fazla zam geldi. Rakım. Ne dersiniz? Kadıncağaz bunları görünce birden bire bozulup "Aman beyim. Biz bu ayrılışa üzüldük. Zira sen artık ihtiyar oldun" diye paranın yarısını ayda ikişer yüz elli kuruş harcamak üzere dört aylık tedbirli olarak bir kenara ayırdı ve diğer yarısını da pek çok yerinden yıkılmaya yüz tutmuş evlerini tamir ettiler. hatırlasın. Bundan sonra şu ilk servetin nasıl pay edileceğini düşünmeye başladılar.. Her başlangıçta her siftahta bir bereket olduğu bütün esnaf tarafından bilinen bir husustur. Parasını çarçur etmeyip mutluluk sebebi sayar. Rakım bir aralık yabancı dostları çoğalttı. Bunların çoğalması kendisine bir alafranga arzuhalcilik ve tercümanlık yolu açıp yabancılardan Türkçe bir nota. O kadar ki Rakım haftada iki lira kadar durmadan gelmekte olduğunu görünce kalemi de bıraktı. dilekçe. işlerini Râkım'a havale ederlerdi." diye âdeta bir büyük kötüniyetini anlatmaya kalkmış ise de. Râkım'ı dahi ikinci defa olarak yine ağlatmıştır. Kendisi Babıâli'ye yürüdü eksik olmayan yabancı gazetelerini baştan aşağıya süzerek aldığı bilgi üzerine diplomatlığa dahi ulaşmış olmakla arada bir haber yazmaya başladı. Zira biz Râkım'ın bu kadar paraya ilk defa olarak sahip olduğunu söyledikse de kendisine aç gözlülük etiketi yapıştırmamıştık.baksın. binâenaleyh özellikle mutluluk yolunda harcamak için para kazanmayı severdi. İşte ömründe yirmi lirayı görmemiş ve insan olmak için ne gerekli ise elde ettiği emrinde çalıştığından geri durmamış olduğu hâlde ilk defa olarak bu parayı kazanmış olan zat bizim Rakım Efendi'dir. "Bir adamın yirmi lirası olamaz mı?" diye düşünmek uygunsuzdur. senin böyle dört kese 24 akçeyi birden kazandığını göreydi! Mevlâ rahmet eylesin" dediği zaman kendi kendisini tutamayıp ağlamaya başladığı zaman. Bilâkis Rakım yoksulluk içinde tok gözlü olduğu hâlde büyümüş olduğundan eline para geçtiği zaman onu gelişigüzel harcaması mümkün değildi. "Hayır dadıcığım! Benim üstüm başım bana yeter. Kendi dadısı "Beyim! bana kalırsa bu para ile bir kaç kat elbise alırdık da halk içinde temiz temiz gezerdik. Çaresiz çocuk paralan alınca hemen evine koşup sadık dadısının önüne koydu. Birinci iş seni artık halka hizmet etmekten kurtarmaktır. onbeş günde Râkım'ın eline birer ikişer lira kıstırmaya başladılar. Bu hizmeti bir aralık karşılıksız görüverir idiyse de matbaacılar kendisini hizmeti yazmaya devam etmeye zorlamak için haftada. Zira koca Rakım kalemde kal25 mış olsaydı feyz alacağına şüphe edilemezdi. protesto." dediyse de. Rakım akçenin neredengeldiğini dadıya anlatarak onu kendisinden daha fazla memnun eylemiş ve "Ah! annen sağ olaydı da.. çalışıp ilk kazandığı paraya ne kadar sevinmiştir. Sözü uzatmayalım? Rakım bir kaç sene bu yola devam eyledikten sonra ayda yirmi otuz liraya kadar kazanmaya başlayıp fakat çaresiz çocuk bu parayı kazanabilmek için yirmi dört saat gününden yalnız yedi saat kadarını uyku ve dinlenmeye ve yemeye içmeye ayırarak on yedi saatini hemen durmadan . arzuhal filân yazdırmak isteyenler. bunları nereden buldun? Sakın.
Hayır. Dadısı bazı tanıdığı esircilere sipariş etmiş olduğu yönle öteden beriden bir kaç Arap cariye geldiyse de Fedâyî bunları bir nihayet iki gün tecrübe eder. kara kaşlı. Kızın cariye ve satılık olup olmadığını sordu. "Yüz altın" demesin mi? Herif. Bir kimsesine mi benzettiğini Râkım'dan sorar. Ay kıza ne oldu? Zira o da Râkım'a karşı ağlamaya başladı! İhtiyar ne anlam vereceğini bilemez. Hürriyetin cihanlar değeceğini teslim ederim. Dadısı bir kaç defa Râkım'ı evlendirmeye kalkıştı. Size biz haber verelim: Rakım âdeta Cenâb-ı Hakk'ın kendisi gibi bir öksüze böyle beyaz cariye karşılık verdiği kadar yardımını bildirip buyurduğunu bakışı şükrana alışmış olduğundan sevinçle ağladı. Ya Rakım ne yapar? Rakım çocuk gibi ağlar. yine gönderirdi. Görmek isledi. Fakat neydi kızda o baygın bakışlar? Neydi o harika tebessümler? Rakım kızın elini kim bilir ne için fakat pek çok olasılığa karşı şaşkınlığıyla kendi eline almış bulunduğundan sonra da bırakmak hatırına gelmemişti. "İhtiyara. Uzun boylu. ihtiyarı çağırdı. Gösterdiler. Kendisine bir kütüphane yapmaya başlayıp Türkçe ve Fransızca en tanınmış eserleri topladı. Sadık Fedâyî. Geldi. beğenmez. Uğursuz dere üzerinde ihtiyar ak sakallı bir Çerkesin yanında bir kız olduğu hâlde bir kapıyı çaldığını gördü. Cariye satılıkmış. Bu kadar masrafla beraber yine Râkım'ın kesesinde para eksik olmazdı. Rakım alıp yürüyüverdi ama bir türlü ayakları ileri gitmez ki! Ne için olduğunu kendisi de bilmez. Açtılar. Rakım kızı kimsesine benzetmemişti. Rakım kendisinin evliliğe ihtiyacı olmadığını bildirirdi. Lâkin benim seksen altından başka param yoktur.işlemekle geçirirdi. hâsılı kusursuz bir güzel idiyse de gayet zayıf ve hastalıklı on dört yaşında olduğundan öyle olur olmaz müşterinin beğeneceği gibi bir şey değildi. güzel burunlu. bir cevap alamaz. Bu . Satılan şey bunun hürriyetidir. Baktığı anda yüreği kıza aktı ise de "Adam neme lâzım? Dadım beyaz istemiyor. Kıza dikkatle baktı. Evet! Rakım bu kadara kadar hassas ve ince ruhlu bir çocuktu. ufarak ağızlı. bu kızın değeri var mı. "Canım bir kere görür sorarsam almaya borçlu olacak değilim a!" diye geriye dönüp ihtiyar ve kız kapıyı açtırıp ve sonra kapatmış olduklarından bu kere kapıyı kendisi çalmaya mecbur oldu. Pek güzel ve tabiatça döşetti dayattı. Bir gün Rakım Efendi Tophane'den Beyoğlu'na çıkmak için Kumbaracı yokuşuna kestirmeden varmak üzere Karataş'tan geçerdi. bu bizim işimize elvermez" diye başını alıp yü26 rüyüvermişti. arap istiyor. evin içine bir gelin gelmesini yalnız Rakım için istemeyip ihtiyarlık zamanında kendisinin dahi bir can yoldaşına ihtiyacını belirtince Rakım işin bu yönünü uygun görerek bir cariye almaya karar verdi. yok mu diye sormuyorum. Rakım. Salıpazan'ndaki evceğizini yenilemek suretiyle tamir etti. Heriften fiyatını sordu. kızın değerinden bahseder. Zira ak sakallı ihtiyarın yanında bulunan kız beyaz hem de güzel bir Çerkesti. kara gözlü.
Bu işleri görüp de evine dönerken "Acaba dadım bu işe ne diyecek? Gördün mü bir kere çocukluk ettim! Bir kere de anam makamında dadıcığıma da -rusmalı. Bunun cevabına cevap on. Seksen altını esirciye saydıktan sonra yirmi altın için de bir senet yazıp Tophane'de kendisini tanıyanlardan dört beş adamı tanık göstererek esirciyi evine gönderdi. Kızı kapıdan içeriye salıverip kendisi dadısından parasını istedi.uygun gösrmesiyle hemen teslim kuralı yerine getirilmiştir..paraya karşılık kızı verirsen alayım" demiş 27 ve ihtiyar. yazıcısını çağırıp Râkım'ın görülecek hesabı var ise görmesini emretti. Zira daha bir akşam önce baş hizmetkârını gönderip kendisini durmadan çağırmıştı. İki önemli işinden birisi Ermeni milletinden G. bu defa Kazancılar yönünden Beyoğlu'na çıktı. "Öyle ise bana yirmi altın için bir ay izin verirseniz alırım" demesiyle ve ihtiyar dahi -zaten kızda ince hastalık hissetmekte bulunduğundan bir an önce elinden çıkarmak için. vardı.. Evine gelincte dadısı kendisini karşılayarak "Aman beyim! Ne kadar isabet ettin. senesi hayvan vergisi artanının toplanması ve gönderilmesine dair Bursa valisine dilekçe kıt'a on. Rakım bu özür dilekçesini bir çeyrek içinde yazarak ve temize çekerek beye mühürletmekle beraber üzerini de mühürleterek ve beyin yanındaki çekmece üzerine koydu. O gün ise Beyoğ-lu'nca iki önemli işi olup bu işleri derhal görmek üzere kalktı. ne de can sevecek bir kız! Sen bana bunu can yoldaşı diye almadın mı? Adı Canan olsun" diye fikrini açık edince çaresiz Rakım her şeyden fazla dadısını memnun etmiş olduğuna sevinerek ismi dahi kabul eyledi. . Evi Ağahamamı'nda 28 bulunmakla. Daha bir emri olup olmadığını sorup emrine hazır olunca bey. Silistre eyâleti hayvan vergisini G.değil mi idim?" diye bir masum şüphe ve bir ağır pişmanlık etrafını almıştı. Osmanlı bir adam olduğundan "Verdiğim emir de emir değil midir? Bu emrin yapılması dahi kabul görür" diye bir şaka edip biraz sonra yazıcı elinde Râkım'ın üç aydan beri yazdığı sahifelerin hepsi bir pusula olduğu hâlde içeriye girdi. kendisini evinde buldu. Şurasını bilmelidir ki Rakım bir beyaz cariye aldığı için işinden geri kalacak adamlardan değildi. Bey yeni alıp oraya gönderecek adamı ile Silistre valisine bir özür yazdıracakmış. Bey pusulayı alıp okumaya başladı: Bursa eyâletinin . Ne dersiniz? Rakım kızın elini eline almamış mıydı? Tâ kız kendisinin malı olduktan sonraya kadar elini elinden bırakmadı! Bundan sonra Beyoğlu seferinden vazgeçerek ihtiyar ile beraber Salıpazan'na geldiler. Bu emri üzerine Rakım mahcup olarak "Ben şâir bir emriniz var mı diye beklemiştim" dediyse de bey. Râkım'ın durumuna mağruren hatta yüz elli altın dahi istemediğine açık pişmanlıkla bir para aşağıya veremeyeceğini anlatınca. Bey'i görmekti.
Bu ikinci iş İngiltere'den yeni gelerek Asmalımescit sokağında bir eve yerleşmiş olan oldukça kibar bir ingiliz ailesi nezdinde görülecek işti. Lâkin iş ne olduğunu Rakım bilmezdi. Perakende mektuplar kıt'a sekiz. ben borçtan hoşlanmam. Vardı. belki. Meğer iş denilen şey Ingilizin iki asker kızına haftada birer gün Türkçe ders vermekmiş. Vay Râkım'da sevinç! Vay Râkım'da teşekkür! Hem de terazilerin en kralı demek olan gözlerine yaş ile dolarak bir 29 teşekkür. Yalnız bir dostu kendisi için oraca görülecek bir iş olduğunu haber vermiş olduğundan körü körüne gitmişti. İşte hikâyemizi kendi adlarına oranladığımız iki zatın ikincisi dahi budur. Yalnız Bursa arta kalanı bence ümitsiz bir para iken soyut torpili güzel etmiş olduğundan tamamiyle tahsil eyledi. Çaresiz kızcağızda önceden bazı hastalıklar varmış. Kendisi aylık haftalık filânlık için dudağını açıp konuşmamış olduğu hâlde dostu her defası için bir İngiliz lirası ayak teri takdim olunacağını arzla. işte onun için beş on para gözden çıkarabileceğim" diye Râkım'a otuz lira verilmesini yazıcısına emreyledi. Geldiğinin ikinci günü Rakım. Bu haberi dahi sadık dadısına müjdelediği zaman vay Fedâyî'deki sevinç! Kıza muhabbeti bir kat daha arttı. Hatta gereği bile olmadığı hâlde durumu tanıklara dahi haber verip geriye kalan serveti olarak on altını cebinde olduğu hâlde evine can attı. altı sahife üzerine yazılmıştır. Vermiş olduğu Canan ismine "bereketlilik" lakabını da ekledi. Bey.Varna Sancağı ondalık ve hayvan vergisinin bir yıllık incelemesi ve toplanması zımnında yüce Maliye Bakanlığı'na ek açıklamalı bir defter ki. Biçare Canan hakkında doktoru değil. Galata'daki doktor dostuna koşup durumu anlattı. kızı etrafıyla tedavi ettikten ve durumunu iyice gördükten sonra: . Cenâb-ı Hak hiç ummadığım yerden gönderdi" diye yirmi altın borcunu vererek senedini kurtardı. kabulü için İngiliz tarafından rica eyledi. İşte paranı tedarik eıtim. Birer ötücü hayvan gibi karşı geldiler. Tophane'ye Karabaş'a varıp esirciler kahvesinde Çerkese restgel-mekle "Gel baba gel. Rakım hem utancından morarıp hem de Cenâb-ı Hakk'ın bu lûtfuna dahi teşekkür hasebiyle kı-zarıp işe karar verince dört yol ağzından Kumbaracı yokuşuna doğru ayakları sanki yere basmayarak indi. pusulayı bu surette okuduktan sonra yine genişleme yoluyla "Bunların hiç birisi için bir para vermeyeceğim. Hiç Rakım için iş bulunur da kabul edilmemek mümkün olur mu? Herif iş makinesi! Bunu da başüstüne kabul eyledi. dostunu dahi orada buldu. Bin kere şükür olsun. ama kime? Kendisi gibi bir öksüze bu yol yardımı açmış olan Cenâb-ı Huda-yı Keremkâr'a! Hakkını aldıktan sonra ikinci işine gitti. Bu defter gereğince bir de açıklamalı mektup. acıyarak ve üzülürek sevmesini istedi. Doktor. 30 Üçüncü Bölüm Rakım Efendi ile dadısı Cenâb-ı Hakk'ın kendilerine lütuf ve ihsanı olarak düşündükleri Canan'ı eğitip öğretmeye başladılar.
İkisinde de fidan gibi boy. Doktora teşekkürlerle birlikte de va için ilacı tanımladığı gibi özenle kullanabileceğini anlattı. Kibardandır ama öyle lord. Doğrusu tarifimizden bunların yüzlerine bakılmakla kalbe pek de ferah gelmeyeceği zannolunur. Arada bir geniş yerlere götürüp ve deniz üzerine çıkarıp hava aldırmalı. oraya gitti. onu yutmalı. Bu İngilizlere kibardan demiştik. Biçare Fedâyî için böyle yoksul hizmeti uyarıya ihtiyaç mı vardır? Arapçık. Lâkin bu zan-da acele edilmemelidir. bu yüzden artık İngilizi rahat rahat yaşamaktan hiçbir iş. Geçmişinden zaten kendisine geçen isim Ziklas olup eşi de Misters Ziklas ismiyle anılırdı. beyaza yakın açık lepiska saçlar! Tam İngiliz kızları vesselam. Güya kendi rahat ve huzurunu 31 bütün bütün bir kenara bırakarak kızın rahatı için oraya getirmiş oldu. yarısı dahi bu" demezler mi? İşte bu sözün tam karşılığı idiler. 32 masmavi gözler. Binâenaleyh Rakım kendilerine sözlerini bir güzel anlatmaya yetenekli olacağından ders hakkında da uygun bi isim olacağını anladı. Kızları da bu ismi alabilirlerdi. ince endam fakat kıpkırmızı çehre. Dadı kalfa bu ilacın nasıl bir hastalık ilacı olduğunu anlayamamış idiyse de. hiçbir düşünce engelleyememişti. Rakım işin farkına varmıştı. Bu Arapların iyileri ne kadar da iyi olur. Sık sık nefes almaya mecbur olacak kadar yor-mamalı Biiznillahi Taâlâ bir şeyciği kalmaz. saat yedide kalktı. ticaretleri sebebiyle de Fransızlar ile daha çok ihtilâl etmiş olduklarından her üyesi pek güzel Fransızca konuşurdu. biz hikâyemizin şu yönüne bakalım: Asmalımescit'teki İngilizin kızlarına verilecek ders için cuma günleri ayrılmış olduğundan cuma saatinden sonra Rakım. Şimdi ben bir hap yapacağım. Tozlu topraklı yerlerde gez-memeli. Evi içinde büyük kızı Can küçüğünü de Margrit adıyla çağırırdı. Canan bir tarafta tedavi ve terbiye ediledursun. dük filân gibi asilzade değil. Her güzelin kendine özgü bir güzelliği olup her güzel de o . Güzel kızcağızdır. Siz de her sabah kalktığında yüz elli gram kadar has inek sütünü kaynatıp sıcak sıcak içirmelisiniz. Can ile Margrit hani ya şu "elmanın yarısı o. Bu kadar servetle kızlarını herkes alabileceği gibi eşi de bunlar arasında mutlulukla yaşayacağını hesap ederdi. Bunlarda bir karısı iki de kızından ibarettir. Bu aile. Zaten bir şey yoka! Bunları da tedbir olarak veriyoruz. kızı kendi rahatı için getirmiş olmadı. Allah'a emanet" dedi. O soğuk ülkeden İstanbul gibi sıcak kente geldikten sonra kendi kendisine deva olur."Kızda korkulacak hiçbir şey yok. şarkı çağırmak filân için boğazını incitmemeli. Kâğıt para toplam birikimi beşyüz bin İngiliz lirasına karşılık geldiğinden sonra ticareti bırakarak geriye kalan ömrünü rahatla geçirmek için İstanbul'a gelmiştir. Zira herifin çoluğu çocuğu olmayıp yalnızca ailesi vardır. Bu hastalığın çıkışı Kafkasya'ymış. Kanterburi şehri halkından olup etraftan başka. Hikâyemizin başlıca kahramanlarından birisi de bu İngiliz olduğundan durumu hakkında biraz bilgi almalıyız: Evet! Bu İngiliz ailesi kibardandır. hiçbir fikir.
Rakım . Rakım . Cennetten huri çıksa da gelse bana senden güzel olamaz. je. Bu mu onları geçer yoksa onlar mı bunu?" diye Canan'ı yanına çağırıp ona da alfabenin harflerini çizdi.. Vay yazar efendi! Yalnız bu kadar mı oldu? Aralarında söz filân. Ben her akşam senin mübarek yüzünü görmeliyim.Evlâdım beyim! Allah bize bir güzel beyaz cariye vermiş olduğu hâlde artık akşam gelir gelmez benim siyah yüzümü görmekte ne mâna kalır? Ben uyardım.. Artık Rakım Efendi'nin bu nimete teşekkür olarak ders günleri Beyoğlu'na hayvanla gidip gelmesi lâzım geldi. be.. Hayır! O gün iş yalnız bundan ibaret kaldı. ha. devam" huruf-ı heceyi çizip isimlerini de belletti ve bir hafta müddet içinde bunların şekillerini zihinlerinde çizdi ödevlerini verdi kalktı geldi.Dadı. hı. Fedâyî . Fedâyî . Vay kızcağızdaki sevinç! Evet Çerkeş kısmı okumaya pek aç olduğundan bir Çerkesi okutmak kadar . 33 hatta yüzüne de renk gelmiş olduğunu gördü ise de dadı kalfanın alışılmışı değiştirmiş olduğuna bir mâna veremeyerek açıklamak zorunda kaldı. Rakım .. se. Madem ki Ce-nâb-ı Hallâk-ı Kerim bu malı da Rakım Efendi'ye şu şân ile verdi.Sana dedim ya işte! Sen beni evlâdın gibi seviyorsan benim arzum üzere hareket edersin... ben her akşam geldikçe en evvel senin yüzünü görmeye alışmıştım..(Koşup dadısının kucağına atılarak ve boynuna sarılıp şapır şapır öperek) Yok dadıcığım yok! Senin yüzün.. te. ihtimal ki bazı ümitlere düşer. canım.kendisine özgü olan güzelliğe rağbet edenlere beğendirip sevdirebileceği şekle sokma konusunda beceriklidir. niçin böyle?. bana anne yüzü kadar tatlıdır. işte bizim Râkım'ın Allah ile pazarlığı böyle bambaşka idi!. analarıyla dereden. Koca Rakım dadısına bu söylevi verdikten sonra. Sonra vallahi Canan'ı buradan kovmaya beni zorlarsın. "Hazır İngiliz kızlarını bugün derse başlattık ya! Dur bakalım şu Çerkesi de başlatalım. zel. Bu akşam bu âdeti değişmiş gördüm. Evinde dadısı ile Canan'ı merak ettiğinden hemen Kumbaracı yokuşundan Tophane'ye inip -parasının bir kısmını bozdurarak-bir sürücü beygirine binerek Salıpazan'ndaki evine geldi. Hiç olmazsa babalarıyla. Elhâsıl Rakım. Hatta sabahleyin dahi niçin bir hayvana binmemiş olduğuna da şaşırdı. O akşam kendisini karşılayan Canan'dı. Kızın hâli günden güne değişip dadı kalfanın kadınlığı sayesinde üstü başı düzelmiş.A beyim. Çocuktur. bir tabaka iyi İngiliz kâğıdı üzerine kalın kalem ile "Elif. tepeden. dal. Ne zaman evine gelse kendisini dadısı karşılardı. cim. çe. Vay! Artık yaya yürümemeye de mi başladı? Estağfurullah! Kendisine her ders için bir İngiliz lirasını ayak teri hayvan kirası adıyla veriyorlardı. Hem ona bu öğütleri verme. n. Bende ise o gibi ümitlerin eseri bile yoktur. zı.
Kısmet bugün içinmiş efendim. O da beni sever zannederim. Rakım .." harf çeşitlerini öğrettikten ve bunların hangisi ortalama kelime ve hangisi sağa ve sola geleceğini anlattıktan sonra fazla. sizin. Demek oluyor ki Rakım. Bir aylık zamanda Canan dört beş heceden ibaret kelimeleri yazabildikten başka bunları. be" gibi huruf-ı heceyi değil. Lâkin Canan bunlarla karşılaştırılamaz.(Râkım'a) Mister Ziklas ve Misters Ziklas ile yakınlık kuralı iki ay oldu. onun. "Elif. he. bbb devam. Kendilerini benden evvel tanımak şerefine nail olmuşlar. ilginç sorular sorup bilgilerini ölçtü. Felâtun . Diğer tarafta İngiliz kızlarının devamı bir aya varmış ve bu bir ayda Öğrendiği dört ders ile kızlara yalnız "Elif. Evet öyleydi. senin. Şu kadar var ki Canan'ın İngiliz kızlarını geçeceği daha İlk haftasında anlaşıldı. vav. öğretme yöntemi için kendince bir yol açmıştı.Ha ha hay! Sen miydin birader. Rakım Efendi'yi görünce İngilizlere dahi anlatabilmek için Fransızca olarak ve bir cümle söyleyerek: Felâtun . "e. ye" harflerinin Türkçe harf-i uzun ve zamme ve fet-ha ve kesre işaretlerinin dahi hareke olduklarını ve bunların memuriyetlerini öğreterek "Baba. bendenizim beyim! Mister Ziklas vay demek oluyor ki yakınlığınız vardır! Felâtun . küpe. "Benim. Sizin de buraya bağlılığınız bir ayı geçmiş ama nasılsa rastlanılmamıştı. hanımların hocası? Râkım-(üzgün) Evet efendim. Herkesi sevmeye de bu yönden mecburum. ab. Felâtun Beyi kızlar ile annesi ve babası yanında bulup o gün ders günü olmakla öğretmen efendinin varlığına bakıp onları sınava tabi tuttu. Misters Ziklas ve kızlarıyla tanıştırdılar! . onların" edat zarflarıyla dahi birleştirebilirdi.Yakınlığımız babası aracılığıyla oldu. Bir cuma günü Rakım durmadan Mister Ziklas'ın evine gidince kime rastlasa beğenirsiniz? Felâtun Bey'e rastgelse beğenirsiniz a! İşte ona rastgeldi. bizim. Felâtun .Dünyada benim sevmediğim adam mı vardır? 35 Ben ki herkesin yakın ilgisine şiddeti ihtiyaçla muhtacım. Rakım . kuzu. Zira Rakım her gece Canan'ın yanında bulunup kız ise lâyıkıyla öğrenmiş olduğu dersin yeniden gösterilmesine gerek bulunduğundan yeniden anlat34 maya zorunlu olurdu. Sonra beni de getirip Mister.sunulmuş sevgi olamaz.(gururlu) Evet! Kendi haklarında sevgim sonsuzdur. tûti" gibi kel imân imlâ dahi ettirmeye başlamıştı.
be. te. Felâtun Beyefendi güzel bilirler ama birdenbire zihin36 lerine gelmedi. Ezcümle şu elifbada bu p.Nasıl. sın diye okuduk. hanımların öğrenmesidir. Felâtun . Doğrusu beyim.Evet öğretmen efendi! Felâtun Efendi öyle söyledi.(gurur içine alçakgönül katmış bir tavırla) O sizin hoşgörünüzün gereğidir efendim. Rakım . cim.Ben dahi öyle düşünmekteyim. hı. . Rakım .Evet! Bu yardımlarından dolayı baba efendi hazretlerine nasıl teşekkür edeceğimizi bilememekteyiz. Bu kere işi anlayınca suratına garip bir kırmızılık gelerek: Felâtun .Evet! Evet! Hakkınız var.(hâlâ o mübarek tebessümü dudakları üzerinde yenileyerek) Hay hay! Hatta ben de şimdi hanımları sınav ediyordum.Misters . Bir şüphem daha var ama arzetmek için öğretmen efendi hazretlerinin iznini isterim. ha. n. çavuş.Hayır efendim! Bunda zihin şaşıracak bir şey yok. onda harfler mevcuttur. Anladım! Mister . Rakım .Estağfurullah efendim! Hatırıma gelen şu ki biz sınıfı görmüşsek de böyle şeyler görmemîşizdir.Estağfurullah efendim! Murat. müjde" yazacağımız zaman nasıl t yazarız? Elbette bu harflere muhtaç olmaz mıyız? Meğer Felâtun Bey önce bu harfleri görüp de eski elifbada mevcut olmadığını düşündüğü zaman hazır acemi ingilizlere Felâtunluk satmak için öğretmen bulunan zatın asla Türkçe bilmediğini ve böyle adamlara başvurulursa kızların hiç bir şey öğrenemeyeceklerini anlatarak henüz kim olduğunu bilmediği öğretmeni bir güzel öğmüş ve alay etmişmiş. ç. Bunları görmedik. Türkçe için ise ondan fazla bir kaç harfe ihtiyacımız vadır. mektepte biz buyurduğunuz gibi okuduk. Meselâ "Paşa. lin. j harfleri var mı ya? Biz okulda iken elif. dal. Ama bizim okuduğumuz elifba yalnız Arapça içindir. Hani-ya demek isterim ki efendim böyle dağdağalı şeyler ile hanımların zihni bozulmasa daha iyi olurdu. zı.. se. Bunlara ne isim vermeli? Can .Beyimiz! İzin buyurur musunuz? Biraz da derse bakalım mı? Felâtun .(hâlâ o mübarek tebessümle) Hanımların zekâ ve dayanıklılıklarına söz ister mi? Fakat birader ben bu derslerin içinde bazı şeyler görüyorum da bir anlam veremiyorum. Bizde Türkçe'yi öğrenmek için bir kitap vardır. Bizim zihnimiz şaşırdı.. Şayet sizin güzel tarafınızdan öğrenip yararlanabilecekleri bir durum olursa. bari epeyce buldunuz mu? Felâtun . Felâtun . Aradan bazı gereksiz sözler geçtikten sonra: Rakım .Benim de aklıma geldi efendim. Felâtun . zal.
olur mu? Bilmiyor değildi. mahcup. Amma yaptınız ha! Artık Felâtun sesleri heceyi de bilmesin. bilgin. "Efendim! Örneğin Mustafa yazacak olsak. fe. Rakım .Dadı! Canan nerede? Fedâyî . babası ve annesi hazır olduğu sırada "Efendim.Öyle ama bu harfleri öğrenmemiş olsak harfleri birbirine nasıl bitiştirebiliriz? İşte babamın az önce haber verdiği kitap bizim yanımızdadır. ye diye yazmayız. Rakım ise o evine gittikten sonra ne bilgisi ne de bilgisizliği hakkında bir harf bile söylemeyip yalnız kendi işiyle ilgilendi. ehl-i ırz. Belki aile dostu. 38 O akşam Rakım. Benden saklı bir işiniz var diye mi bağlanayım? . Biz hoca efendinin verdiği dersleri o kitaba uygun değil. Rica ederim.(Biraz bozularak) Buradadır beyim. Fakat akşam eve giderken kızlar. mim.Margrit . bu evde ve aile içinde yalnız hoca sıfatıyla kabul edilmezdi. ti. Rakım ona gerek bırakmayıp bir kalemi alarak.Buranın neresinde? İşte evimiz üç oda bir sofadan ibaret. evine biraz erkence geldi ve evinde fevkalâde bir şey gördü.Buradadır beyim! Rakım . böyle haftada bir ders hanımlar için az ve bahşettiğiniz lütfü ise hizmetime oranla çok görüyorum. Bahusus ki memleketimizde bilenlerin en çoğu bildiklerini nasıl öğrenmiş olduklarını bilmezler. ondan daha iyi bulmaktayız diye kız kitabı açıp anlatılan harfleri gösterdi yse 37 de." deyince Felâtun bunun da farkına varmış ve fakat bu defaki şaşırması. olgun bir zat olmak üzere kabul edilip hakkında ona göre düşünülürdü. evvelki şaşırmasını geçmiştir. Pek şaşırmayınız. divanî kırması olarak cümlesi bir yerde ve birbirine yapışık surette yazdığı "bulunduğundan" kelimesinin o teklik komitesi sırasında her tarafını göstererek tanımdan âciz kaldı! Felâtun Bey karşı olduğu eziklik üzerine daha fazla duramayıp biraz sonra kalktı gitti. Fakat haniya bazı adamlar vardır ki kendi bildikleri şeyleri nasıl öğrenmiş olduklarını bilmezler. Bunlan mutlaka birbirine bağlayarak yazarız. Her yere baktım. Fedâyî . dersleri haftada iki defaya çıkarmaya razı geliniz" demiş ve bu ricası memnuniyetle kabul olunmuştu. edip. işte Felâtun Bey dahi bildiği şeyi nasıl öğrenmiş olduğunu bilmeyenlerdendi. şad. Şimdi gelir. yok. Rakım . Gördüğü fevkalâde şey ise Ca-nan'ın orada bulunmamasıydı. Biz bir efendi gördük ki gerçekten kâtip ve güzel yazı sahibi iken. Bir aylık zaman diliminde Rakım Efendi'nin Mister Zik-las evinde düzenlediği özelliğin derecesini sorar mısınız? Şu kadar ki.Canım nerede ise söyle. Söylenmeyecek bir yerde ise onu da söyle.
Birgün Rakım yine Beyoğlu'nda Matyo Ancel adıyla anılan bir Fransız dostunun evinde bulundu. Binâenaleyh: Rakım .. biz bu işi senden saklı görmeye karar vermiştik ama hata etmişiz. ayda dört beş lira usta ücreti vermek Rakım için güçtü. Rakım . îşte ben dadıma söyledim. Sen piyanoya mı heves ettin kuzum? Ben sana piyano alırım. Bu iyiliğe teşekkür edecek oldu.. zor göstermeyen Cenâb-ı Hak bu arzunun olmasam dahi gerekli kılar.Vallahi beyim. Beyefendi cariyeleri için piyano öğretmek üzere bir madamı atamış. Ama korkusundan titreyerek çıktı. Komşumuz. Sana söylemiş olsak izin vermezsin diye korktuk da.(endişeli) Ne oldu canım? Fedâyî ... Canan piyano öğrenmek hevesine düşmüşse. Bundan sonra artık Râkım'da bir piyano ile bir de piyanocu arzulan baş gösterdi.. ancak bu uğurda bir borca girmeyi göze aldırmak Rakım için işten bile değildi. Fakat asıl sorun usta bir öğretmendi ki. Bundan sonra nereye gitmek isterseniz dadımla beraber gitmeye izinlisiniz. Salonda bulunan dört beş kadın piyano çalarlardı ki bunların bir kaçı dahi Matyo'ııun eşi ve karısı gibi akrabasıydı. Fakat dadım olmayınca kapıdan dışarıya çıkmaya rızam yoktur. O aralar parasal durumu yirmi beş otuz lira verip de bir piyano almaya müsait değildi. Çaresiz Rakım bu sözleri öyle bir edebi şekilde söyledi ki dadısına anlattırmak istediği fikri Fedâyî'daha iyi anladı. efendisi kendisini uyarmadıktan başka piyano alacağını da söz verdiğini işitince sevincinden efendinin boynuna sarılacağı geldi. Zavallı kızcağız. Biz de öğrendik. Aradan yarım saat kadar zaman geçtikten sonra Canan gel39 di.Gel bakalım Canan. Hatta Rakım tarafından vekil edilen rica üzerine bir esmer ve güzel madam piyano başına geçip. hiç bir arzumuzun olmasına karşı gelmeyen.Fedâyî . Sonra kıza verdiğimiz terbiyeyi kabul ettiremezsek yazık etmiş oluruz. Her akşam evine gelip de Ca-nan'ın yüzünü görünce güya kızın yüzü "Haniya sözün?" diye soruyormuş zannederek üzülürdü. "O dökülen kumral saç" ile 40 "Hüsnünde var iken" gibi bir kaç alaturka havalar dahi çalmıştı.(biraz düşünmeden) Evet dadıcığım! İzin vermezdim. Hem de buraya senin için hanım öğretmen getirtirim. Sen yanında olduktan sonra nereye istersen al götür. Gel korkma yavrum. Rakım .Bir şey olduğu yok. Lâkin Türkçeyi daha lâyıkıyla becerememekte olduğundan söyleyeceği söz de ağzında kaldı. Orada bulunanlar bu havaların . Dünyanın hâli acaiptir. Sana fikrimi doğrudan doğruya söyleyeyim mi? Sen yanımda olmadıktan sonra Canan'ın sokak kapısından dışarı çıktığına razı değilim. Yani Rakım bir sert söz söyleyecek olsa kıza âdeta bir fenalık geleceğini hâlinden anlamıştı. Beyi eve gelmiş bulunca huzuruna çıktı. Râkım'ı herkes sevdiği misalle bu aile de pek sevdiğinden o gün orada bulunanalar için başkaca bir sevinç gerekli oldu.. Hâlâ da iznim yoktur.
. Ben de bilirim ki kötü. kimisi başka bir şeye gönlünü kaptırdığına karar verdi. Zira bizim baba Rakım öyle bir liraya filâna öğretmen götürtemez ki! Esmer madam .... Alemin var olduğunu da bilmeyen bir kızı öyle her yere göndermek merakıma elvermediğinden karşı geldim. Madam Yozefino.Bak yalnız bir şey var ki o olmazsa olmaz. Derken esmer madam ayağa kalkarak "Evet efendim! Siz benim en yetenekli öğrencimi elimden aldınız. Beş hafta oldu ki o kızı dersinden alıkoydunuz. Rakım. Ancak henüz bir güzele bağlı olmayıp tamamen özgürdür.Güzel ama şimdi bunun çaresi? Rakım .Yok.Vallahi efendim. Bey'in evine gelen bir bayan öğretmenden benzer cariyelerle beraber ders almaya gidermiş. o şerefle müşerreftim. 41 Matyu . bütün toplum halkını memnun etmişti.Evet işte o aması kötü..Demek oluyor ki bayan öğretmeni sizdiniz madam. İşin içinde başka iş var. Kendisine piyano alacağımı da söz verdimse de şimdi aklıma yine o geldi de. Yozefino.. Henüz acemi.İşte benim pazarlığım budur! İşinize gelirse... çaresi madama bizim kız için rica etmektir ama. Esmer madamın adı Yozefino'dur.Büyüktür efendim büyük. Bir cariyem vardır ki piyano çalmayı merak ederek . Rakım şaşırarak: Rakım . bende olan çocuklukları bilmez misiniz?" diye savunma göstermek istedi.Bahusus ki ben Rakım Efendi'ye bir liraya da gitmem! Daha çok bir şey için gitmek isterim.. kızı ahlâkı için önledinizse mazeretinizi kabul ederim. Bey'den çıkınca onun cariyesine dahi giderim. Şimdiye kadar daha ileriye giderdi" deyince.Estağfurullah! Fakat.Evet efendim. Matyu . İyi bir piyano isterim." diye hüznüm bundandır.. O kadar ki sebebini sormaya dahi mecbur oldular. "Hayır efendim hayır! Gönlüm doğrusu pek hassastır. Öyle olur olmaz piyanoya . Rakım hakkında bu yardım sözünü vermesi üzerine yalnız Râkım'ı değil.Râkım'ı memnun edeceğini hesap eyledikleri hâlde bilâkis hüzne soktuğunu görerek şaşırdılar... Ben öteki kadınlara bir şey öğretemiyorum.. Rakım. henüz âlemde bir şey değil.Nedir bakalım o çok şey? Esmer madam . Rakım... Rakım Efen-di'nin dostluğu! Eğer beni dostluğu ile şereflendirirse her hafta . Zira arkadaşları pek şeytan şeylerdi. Esmer madam. Rakım . kimisi Râkım'ın bir aşk ateşiyle yanmış olduğuna. "Aman.(büyük bir teşekkürle) Demek oluyor ki bizi iki başlı ihya edeceksiniz efendim. Madam . Madam . Ordakilerin tamamı ..
Olur olmaz piyanoya parmak dokundurmanızı ben de kabul etmem. Matyu'nun evinden çıktıktan sonra gittiler. Nemize lâzım? Râkım'ın ihtiyacı bir bayan öğretme-neydi. Doğrusu Yozefino şu yakınlığı Râkım'dan fazla Canan'ın hatırı için beyan etmediğini açıklamışsa da biz meselenin asıl. Bey. bunlar ise yardım etmedikleri için öğrenemediler" demek için işi bu surete dökmüştü. Üç odadan ibaret bulunan evi üç asker odası gibi beyinlerinde bölerek bir de misafir kabul edecek yer olmak üzere salonlarını döşemişlerdi. Geliniz şu evin içine bir göz gezdirelim: Evceğiz bir katlı idi.. Rakım dört yüz frangını peşin verdi. Tuvalet ise karşıya gelen odanın sol yönünde kalır ve bu hâlde gerek odalara ve gerek tuvalete yol veren koridorun yalnız bir kapısı sağ taraftan tam salonun ortasına açılırdı. belli aralıklarla gördüğü tamir esnasında Rakım birisi merdivenin karşısına ve ikisi de sağ tarafa isabet eden oda kapılarının önüne bir buçuk kulaç uzaklıkta bir 43 bağdadî duvar çektirip şu suretle kapılar bir koridorun içinde kalmışlardı. Canım ne kadar da ince ya! Kızın bu kadar sevinci dahi Râkım'ın hissiyatını gıcıklayıp gözleri yaşla dolmakla beraber bu sevinç ve yardımın sahibi bulunan Cenâb-ı Vâcibül-atâ tarafına kalben yönelerek bir biçare kızcağızı bu kadar sevindirmiş olduğu için arz-ı teşekkür eyledi. Kayıtsız sekizyüz frangı gözden çıkarmalı. kiler-. iç yüzünü biliyoruz. Eski hâlinde iken üç odanın üç kapısıyla bir de tuvalet kapısı salona açılır di. cariyelerinin hiç bir şey tahsil edeme42 diklerini dâva edecek olursa Yozefino "işte filân kızcağıza dahi onlara verdiğim dersi verdim. Canan ise kendisine bir kere gösterilen meşki derhal öğrendiğinden ileride . Küsuru için de yine Yozefino'nun tavsiyesi üzerine bir ay zaman alıp piyanoyu sırt hamalına yüklettiği gibi evine gönderdi. Kulekapı-sı'nda bir muzıkacı dükkânına girip Yozefino'nun seçtiği gayet iyi bir piyanoyu yedi yüz franga aldılar. Hangi piyanoyu beğenmişseniz emrediniz. Topluluk. odunluk ve ev altı olup merdivenden çıkıldıkta ufak bir girintiye varılır ve karşı gelen camlı kapı açılınca salona girilirdi. İstediğinden daha iyisini hem de bedava olarak buldu. Rakım. Lâkin piyanoyu seçmekte yetersizim. Madem sözü bu kadar açtık.. Vay Canan'daki sevinç! Kız çıldıracak be! Öteki odada dadısının boynuna sarılmış yüzünü gözünü öper! Bu hâli Rakım dahi gördü. Yozefino'nun bu yakınlığına da teşekkür etti. O pek iyi öğrendi.. şimdi alayım. Salonun sağ tarafı dediğimiz taraf sokak üzeri tarafıdır ki bu durum gereğince odalar ışığını sokak tarafından alırlardı. O .Öyle ya! Rakım.Buradan çıkınca beraber gideriz. Bey'in cariyeleri pek hafif meşrep şeyler olduğundan hiçbir şey öğrenemezlerdi.. Salonun ise sol tarafa üç penceresi olup bunların ortada bulunanı onun karşısında kalan kapıya uygun olmak için "yarık .ben parmaklarımı dokunduramam. Yozefino. Zeminde mutfak.
Râkım'ın topu topu bir tuvalet takımı olup o da Canan'ın odasında bulunduğundan sabahlan tuvaletini orada değiştirirdi. gelen hocanın kendi hocası olduğunu görünce. yanında iki çiçeklik. Öteki dil üzerinde dadının odasına gelince: Bu odanın penceresi olmayıp koridorun -oradaki seçilmesinde bulunan bir pencerenin. Aynanın iki tarafına iki güzel resim de asınız. kızkardeşliğe kabul etmesini tavsiye etti. Gerek Râkım'ın. Bu arada şunu da belirtelim ki. yerlere iyi kilimler dö-şeyiniz. salonun içine yarım takım kanepe ve bir ayna ve bir konsol koyunuz. sağ 44 tarafında ufak bir konsol üzerinde bir güzel ayna. Yozefino. Evin şekil ve bölümlerini anladınız ya! Şimdi bunun içini güzelce boyayınız. Bu odanın yanındaki oda Canan'a ayrılmış.bahçeden aldığı ışık ile Fedâyî'nin odası dahi yarım yamalak ışık alırdı. Kapısından girerseniz bittabi karşınıza pencereler çıkar. Sol tarafında Râkım'ın karyolası görülür. kapı semtinde bir tuvalet takımı! Pencereler semtinde de bir küçük masa üzerinde dikiş filân edevatı görülürdü. bu odanın yükü olmadığından dadı burada rahat edemeyeceğini anlatarak orasını mutlaka Canan'a vermişti. Râkım'ın salonunu pek güzel buldu. dadı kalfa karyolada yatmadığından alaturka yatak takımı yükünde dururdu. madamı kucaklayıp yarı Çerkes-çe. Lâkin odalannızı da görmek isterim. Yozefino derslerini perşembe günlerine ayırmıştı. Bu pencerelerin açıldığı taraf dört yüz kulaç kadar ufacık bir bahçe olup zemini sokak zemininden yüksek olmakla salonun camlı kapısından üç ayak bir merdivenle bahçeye inilebilirdi. Odaya girildiği zaman yine sol tarafında bir karyola. Hele merdiven yanındaki camlı kapıya karşı duvara piyano da konulduktan sonra o mini mini salon ne kadar güzel olur'? Râkım'ın odası sağ taraftan en başta bulunan odadır.pencere" denilen camlı kapı gibi bir şey olup yanı başlarında bulunan diğer ikisi de âdeta birer pencereydi.. yarı Türkçe sevincini ifade edecek cümleler söylemişse de Yozefino bir kelime Türkçe anlamadığından o da kızı kucaklayıp öperek Râkım'a. Hele salondan bahçeye bakıp incelenince ve terbiyesi pek yolunda olduğunu görünce daha fazla memnun olup: Yozefino . Odanın sağ tarafı kütüphanedir. .Mösyö Rakım! Evinizi pek beğendim. işte Râkım'ın salonunu oluşturmuş olursunuz. Canan. Bu oda eski zaman odaları gibi yüklü dolaplı bir şey olup. Doğrusu Canan'ın kendisine kapı komşu olmamasını Rakım istemiş idiyse de. Rakım. kâğıtlayınız. "Mösyö Rakım! Şu çocuğun dilini anlamam ya! Fakat bunun gözleri ve hâl ü tavrı ne demek istediğini bana pek âlâ anlatıyor" dedi. ilk perşembe dersi günü Rakım Efendi de evinde bulunup saat on sularında madam geldi. gerek Canan'ın sandıkları da yük altında bulunan özel bölmelerinde bulunurdu. Yozefino'nun Canan hakkında gösterdiği sevgiye memnun ve müteşekkir olup bu biçare kızcağızı öğrenciliğe değil. Ne ta45 biat sahibi imişsiniz! Vallahi kutu gibi bir saloncuk. Halbuki evin sandık odası da bu bu odaydı. Kapıdan girildiği zaman iki tarafında kalan boşlukta dahi birer dolap vardır ki içinde antika veya tuhaf şeylere dair bir çok hırdavat doludur.
pek zeki. göreceğim. 46 Yozefino .Benden kardeşlikten başka bir şey görmezse ne yapacak? Elbet o da beni kardeş gibi sevecek.Uzatmayınız Mösyö Rakım! Cariyeniz pek güzel.Rakım . daha fazla mutlu olacağım.Öyle ise ne. Bahusus Yozefino bir aydan beri Canan'ı görmemişti.Onu demek istemiyorum! Siz de gençsiniz. Bugün Canan'ın Rakım Efendi evine uğradığının üçüncü ayıydı.. biraz daha zaman geçsin de. her şey düzeninde. Yozefino .Daha yavaş yavaş açılır madam! Yozefino .Niçin sanki..Ama ben kendisini kardeşim gibi seversem. ayıp bir şey mi? Rakım . . pek anlayışlı! Rakım . dadısı bulunan Fedâyî'yi dahi takdim ve annesi makamında olduğunu anlayınca..Durunuz bakalım. Yozefino . Yozefino . O kadar memnun oldu ki.Yok işte bu fikriniz yanlıştır.Madam! Bundan başka yerlerimiz yalnız yatak odalarından ibarettir.Çocuk olmayınız da! Biz dost olacak değil miyiz? Yatak odaları olsun. Bu zaman içinde Canan'ın bakım ve süsünde devam edilerek kıza renk ve hareket gelmiş ve güzelliği artmış bulunduğunu anlayan Yozefino. yarım saat içinde Canan'ın dersini verip bitirdikten sonra Rakım ile Canan hakkında şu bir iki kelimeyi bir fikir olarak söylemek zorunda kaldı: Yozefino .Onlar bu günkü lakırdılar kuzum. Rakım . Bu lakırdı üzerine Rakım odalan da Madam Yozefi-no'ya gösterdi.Yok! Hatta bu yarar için fedakârlık bile ederim ama Canan'ı o yolda terbiye etmek istemem. o sizi kardeş gibi sevecek mi? Rakım . Her şey elinde. Durunuz bakalım. Canan'ın doğal yeteneğini artık uzun uzadıya anlatmak lâzım mı ya? Yozefino odaları tertemiz bir hâlde buldu. böyle bir eve.Ne ayıp olacak? Özellikle cariyemdir.. Yozefino onun dahi iltifatlarına tanık oldu. o da! İki genç bir yerde? Fena âlem değildir ha! Rakım . Siz de melek misiniz sanki? Bir güzelden istifade etmeyi protesto mu ettiniz? Rakım . Rakım. Serbest adamlarda bu duruma şaşılır. böyle bir cariyeye sahip olmak mutluluğunu belki bin söyledi. Yozefino .
Hatta "Benim beyim melek midir nedir? Karşısında peri gibi kız gezdiği hâlde asla bir alıcı göz ile baktığı yok" diye ca47 nı dahi sıkılırdı. Sonra Canan biçmek için de kimseye muhtaç olmadı ya! Hangi elbise kendisine daha fazla yakışık olursa onu söker ve onun üzerinden yenisini biçip. dadı kalfa Râkım'a rica ederek "Gençtir. Bunlar her ders günü hocalarından kırk elli kadar Türkçe kelimeler sorarak ve bir deftere kaydederek ezber ederlerdi ki. Bazı pazar günleri Rakım. gece gündüz demeyerek göz nuru döküp iyice bilgi birikimine sahip olduktan sonra bu kadar ödüle dahi kavuşmazsa bilmenin ve ilerlemenin ne önemi kalır? Öğrenimde Canan nasıl bir hızla ileri giderse. şu hâlde çata pata a-ra dil dahi geliştirmeye başlamışlardı. Fedâyînin bu kızı Râkım'dan kıskanmadığına hayret etmeyecek misiniz? Ne mümkün! Fedâyînin elinden gelse kızı hemen kaptığı gibi Râkım'ın koynuna koyacağı belliydi. Kadıköyü'ne. sandalı Tophane iskelesine götürerek İngilizlerle orada birleşip binerler. Canan'ı ve Fedâyî'yi veda ederek çıktı gitti. Lâkin bu sandal gezintisi başkaca tarife gerek bir şey olmakla . Lâkin yakınlık ve sohbet yalnız bu derecede kalmadı. Düşünce sahiplerinin karşılıklı fikir alışverişleri bu kadar mutluluğu Rakım için çok görenler varsa zulmetmiş olduklarını kendilerini uyarırız. Her ne zaman bir moda kumaş çıksa. Hele okuma ve güzel konuşma hususunda başkalarının başka hocalardan bir yılda öğrenemeyecekleri kısmı bunlar kısa bir sürede öğrenmişlerdi. sonra ikisini dikerek hedefine ulaşırdı. İngiliz kızları da o oranda hızla gitmektedir. dikişiyle geçirirdi. piyanodan usansa dikişe oturup sadık Fedâyî ise kızcağız ne kadar kendisini eğlendirirse o kadar memnun olurdu. Adalar'a doğru çıkıp yelken kullanarak volta ederlerdi. karşında temiz gezsin. Hele piyano geldikten sonra artık bir dakikasını boş geçirmemeye başladı. Rakım hakkında ailece saygı ve sevgi ilavesinden fazla bir yakınlık gereğince Rakım bazı kere akşam yemeği için de bunların evlerinde kalmaya başladı. Canan'ın kendisine yardımı yalnız yukarı hizmetini üstlenmiş bulunmasından ibaret olup haftada birgün dahi çamaşıra soyunur ve sair zamanların ise giyinmiş kuşanmış olduğu hâlde dersiyle. Hele bir pazar günü ailece Kâğıthane'ye gidilmiş ve Râkım'ın şekli eşliğinden hepsi için memnuniyet hâsıl olmuştu. Bir adam ki yedi sekiz yıl. Misler Ziklas'ın diğer İngilizler gibi denize merakı olduğundan ve Râkım'da da bu 48 merak Ziklas'tan aşağı kalmadığından. Bu Canan'ın ne istek üzerine alınmış olduğu hatırınızda duruyor ya. Ziklas'ın ilişkisini kullanarak elde ettiği iki çifte iyi bir sandalı Salıpazarı limanına Râkım'ın koruma ve bakımına verdiler.Ne ise sizi tebrik ederim dedim a! Yozefino bu sözleri bitirdikten sonra saat on bir buçuğa gelmiş olduğundan Râkım'ı. Güya ihtiyar Fedâyî'ye rahat ettirmek için alınmıştı. Ne giyerse kaşık gibi yakıştırırdı. giyinsin kuşansın. güzel yüz züğürdü değildi ki kendisine yakışmasın. Biçare kızcağız endam düşkünü." diye mutlaka aldırır ve aldırdığı anda nerede güzel biçki biçer bir hanım varsa götürüp rica minnet en yeni moda olarak biçtirir ve kızın kendisine diktirip giydirirdi. Dersten usansa piyanoya.Yozefino . Öyle değil mi? Halbuki biçare Fedâyî hâlâ mutfaktan çıkamamıştı.
Sandal gezisi dedik de aklımıza geldi. yelken sarkıtmak iki asker genç tayfaların hizmeti olup şayet kürekle çekmek gerekirse o zaman dümen yenesini Misters Ziklas alıp kocası ile Rakım ve iki nefer güzel tayfalar dalışa geçerlerdi. Sandalın içinde çerezlenecek ufak tefek kırıntı bulunduğu gibi iyi İngiliz birası da eksik olmadığından bu sandal gezintisinde elde edilen zevki safay doyum ol49 mazdı. Ayakta dizden yukarıya kısa ve beyaz bir elbise. Arkada bir beyaz f re n k gömleği yakaları mavi olup devrik yerinde birer beyaz çapa resmi vardır. İş bu iki genç tayfa kürek oturaklarına oturdukları zaman Ziklas dümenin başına geçer ve Rakım ile Misters Zik-las dahi karşı karşıya otururdu. Can ile Margrit sandal ile seyahate çıkılacağı zaman kendilerine özgü deniz elbiselerini giymeyi alışkanlık haline getirmişlerdi. Bu elbise başta ruganları. Saçlar toplanıp ve kuru kuruya taranıp omuzlar üzerine salıverilmiş. Gömleğin kolları da mavidir. Hele hava düşüp de kürek çekilmek gerektiği zaman büyük kız pruva tarafından birinci hamlede. Âdeta yün kuşaktır. Yelken fora etmek. Bunun üzerine baldırlara kadar yüksek birer çift mavi potin. Rakım ikincide. gemici şapkaları ki etrafını bir mavi kurdelâ kuşanmış ve yine bir mavi kurdelâ çene altından bağlanmıştır. Ayakta dizden yukarı tâ bellere kadar birer beyaz çorap. babaları da dördüncü hamlede bulunduğundan ve İngiliz gemicileri gibi küreklere eğilerek asıldıkları gibi tâ arka üzerine yatıncaya kadar da yaslandıklarından her ne kadar biraz yan tarafta kalır sa da her hâlde Rakım kendisini büyük kızın kucağına yaslanmış ve küçüğü de kendi kucağına dayanmış görürdü ki her şeyden fazla lezzet aldığı durum buydu. Lâkin anneleri veya babalarına bir kötülük verir miydi zannedersiniz? Vay! Râkım'da böyle hevesler de vardı ha! Niçin olmasın? Size Râkım'ı yemezler içmezler. babalarına asla şüphe vermezdi. küçük kız üçüncüde. Bu da mavi kurdelâdan askılar ile omuzlarına bağlanmış. O gün hava biraz lodos olup Adalar açıklarında dahi biraz büyücek dalgalar oluştuğundan ve volta vurdukları esnada denizin sandalı karpuz gibi kaldırıp kaldırıp da yere vurması İngilizler için en fazla zevki gerekli olduğu hâlde Felatun Bey'in canını başına sıçratmış ve hele bir defasında "Anacığım! Anacığım!" diye bağırmıştı. Bu gömlek üzerinde şinel gibi kısa bir yağmurluk. İşte bir de yarım değirmi mavi canfesten bir bo-yunbağı bu elbiseyi tamamlardı. Elbisenin üzerinde birer mavi kuşak. erkeklik ve dişilik onda yoktur diye mi anlattılar?Böylece Râ-kım'ın aldığı lezzet bütün bütün hissî ve vicdanî bir şey olup bu lezzet ve vicdaniyenin maddiyata uygulamasını hiç hatırına bile getirmediği için analarına. Söz yine Felatun Bey'e mi anlatıldı? Öyle ise haber verilecek ufak tefek bir kaç şey daha olduğundan şu sırada onlara da değinelim: 50 . Doğrusu İngilizler bu la-'kırdılardan bir şey anlayamadılarsa da Bey'in durum ve görünüşünden korku ve çekinmelerinden şaşırdıkları günden sonra bir zaman daha bu durum ile eğlenmişler ve bunu Râkım'ın kulağına kadar ulaştırmışlardı. Lâkin bunu duruma göre üzerlerine de alırlardı. Bir gün Felatun Bey dahi Ziklas ailesiyle sandal gezisine çıkmıştı.onun için de bir kaç satırı esirgemeyelim.
İngiliz kızlarının derslerini akşam saat ikiden üç buçuğa kadar ayırmıştı. Rakım . yemeği de bunların evlerinde yemek için Beyoğ-lu'na erkence çıkmak gereğini gördü ve yola düştü.Deyiniz bakayım. Eğer siz de bu hâlde olsanız daha fazla başarılı olacak.işte ben de ona teşekkür ediyorum a! Hem 51 demek oluyor ki bu akşam Beyoğlu'ndasın. Artık yakınlığı artırdınız.Dördüncü Bölüm . Râ-kım'dan pek çok defa rica etmiş oldukları halde bir akşam Rakım. Herif camın iç tarafına bir koca tabak içinde mayonezli balık koymuş. Felâtun . Canına yandığım! Ben ne yapsam bu kadın milletine yara-namayacağım.Allah versin birader. Felâtun . Doğrusu kendisi derslerine dikkatte âdeta bir İngiliz kadar özen gösterdiğinden her zaman tam saat ikiye birkaç dakika kalarak gelir ve ikide derse başlarsa da gerek kızlar ve gerek anneleri ve babaları ders akşamları saat yarımda gelerek yemeği birlikte yemelerini isterlerdi.Ben kadınlara asla yaranmak hevesinde bulunmadığım için beni seviyorlar. Rakım . şurada bir aşçı dükkânından geçiyordum. Eğer bunu bendenize gösterirseniz gerçekten bana lütfetmiş olursunuz.. Güya cama dokunmamak istedim.Vallahi lütfetmiş olurdunuz. Rakım .Ne yapalım efendim! Çalışmalı! Felâtun .Vallahi birader sorma. Felâtun . .Evet efendim. O akşam Tophane'den Boğazkesen caddesiyle Finuz Ağa üzerinden Taksim'e çıkmayı kurmuş olduğundan tam bozahane başına gelince Felatun Bey'e rastladı ki yarı belinden aşağısı ya boza veya salep gibi bir şeye bulanmış olduğu hâlde telâşla bozahaneye giriyordu. beni aldatabilir miydiniz? Ben sizin ne saman altından su yürüttüğünüzü bilmez miyim? Rakım . Rakım -Allah Allah! Çok şükür ki cam biryerinizi sakatlamamış! Felatun . Rakım . Kış gelmiş ve günleri kısaltmış olduğu için Rakım Efendi. Bizim Mister Ziklas'tayım.Ne saman altından su yürüttüğümü bendeniz bilemiyorum. kadınlardan daha fazla yakınlık göreceksiniz. Felatun . vesselam! Rakım . Allah versin.Vay beyimiz! Bu hâl ne? Üzerinize boza dökülmüş desem bozahaneye henüz giriyorsunuz. Felatun'u o hâlde görünce-. Nasılsa ayağım sendeledi. Beceremedim. işte mayonez tabağını üzerime giydim.Öyle ise ben size bir akıl öğreteyim.(alaycı) Canım çalışmalı ya! Seni ağızlarından düşürmüyorlar da! Kadınlara çatmak da senin şansın.
(meraklı) Vay! Felâtun Beyefendi de gelecekler miydi? Ziklas .Güneş hemen hemen batmak üzereydi. Rakım . zihninden geçmekte bulunan şüphelerin hepsini onaylayarak kalbi yerine oturdu.Evet! Bugün kendisini gördüm. Her Hâlde misafir sayılır. Ziklas . Ziklas .Ne vakit? Uşak . Ziklas .(ah nasıl Rum olup yarım yamalak bir Fransızca ile) Ya ben Felâtun Bey'i dört yol ağzında gördüm ki buraya geliyordu. kadın yalnız durmakla kalmayıp yüzünde bir de durgunluk görüldü. Artık gelmez ya Rakım Efendi! 53 Rakım . Kadın durdu. "Aman! Bu gün bizim uşak çok güzel balık almış. Ziklas.Ben de şimdi zannettim. saat alaturka onikide söz verdiği ve kendisini hizmetkârınız güneş batmak üzereyken buraya geldiğini gördüğü hâlde henüz gelmeyişine bakılırsa mutlaka olğandışı bir durum sebebiyle gelememiştir!. Çorbalar içilir içilmez Ziklas. Ev halkını yemek için kendisini beklerken buldu ve hemen sofraya otu-ruldu. Zaten Rakım da saat yarımda Ingilizin evinde bulunmak için acele ettiğinden sözü burada kesip birbirinden ayrıldılar.(şaşırarak ve gülümseyerek) Madem ki şimdiye kadar gelmediler efendim.. gece geldi. demek oluyor ki bundan sonra da gelmezler. Ziklas emrini tekrar edince. Zira buraya kadar bu hâlde geldim. İzninizle şu üstümü başımı biraz temizleteyim.. Nihayet ingilizlerin evine vardı.Bereket versin ki Felâtun Bey gelmedi! Gelseydi o Rakım Efendi'yle de kıyas kabul etmez. Ziklas bir daha tekrar edince durgunluk da artıp kadın bütün bütün bozularak âdeta kekeleye kekeleye mayonezin dökülmüş olduğunu bildirdi. Uşak . ben de mayonezli balığı pek 52 sevdiğim için öyle pişirmesini aşçıya sipariş ettim. . âdeta utanırdık! Rakım . hâlâ kendisi gelmediği için biz de sofraya oturduk. Fakat Rakım böyle aşçı dükkanındaki mayonez tabağını üstüne başına giymiş olmaya hiçbir anlam vereme-yerek gitti. Seversiniz ya Rakım Efendi?" diye orada sofra hizmetinde besleme kıza yardımcılık eden aşçıya mayonezi getirmesini emretti. Karanlık oldu.Neyse! Başka vakit görüşür konuşuruz.Efendim. Rakım Misters Ziklas'a bu cevabı verirken göz kuyru-ğuyla aşçı kadına bakıp da kadını havuç gibi kızarmış görünce. "Canım birisi döküldü ise yeniden yapmak lâzım değil miydi?" deyince aşçı kadın daha fazla ve olağanüstü bozularak mayonezin pek geç vakitte döküldüğünü ve bir başkasını yapmak için yumurta ve limon bulmaya vakit kalmadığını bildirdi. Gelmesini rica ettim. Ziklas'ta hiddet! Râkım'da büyük şaşkınlık!.Felâtun . "Alaturka saatle onikiye kadar gelirsem gelirim" diye söz verdi.
Şarkının büyüsü tüm aileyi etkilemişti. Aman ya Rab! Bu Canan kız da günden güne ne kadar güzelleşiyordu. Geldi ama Canan hakkındaki fikirleri bütün bütün başka olduğundan yalnız içini çekerek hissiyatını yendi. Bir de ikinci günü akşam . Kendisinin de o akşam Ziklas'ın evine davetli bulunması ve tam Asmalı-mescit sokağına girmiş olduğunu uşak gördüğü halde toplantıda varlığını gösterememesi üstü başı mayoneze boğulduğunu Rakım bizzat gördüğü gibi sofrada da mayonezin geç vakitte dökülmüş olduğunun rivayet kılınması hep genel üzere değerlendirildikçe Felâtun Bey'e şeref verecek bir hüküm çıkarılamazdı. Dersten sonra Rakım artık gitmek için izin istediğinde Mister Ziklas "Mösyö Rakım! işiniz yoksa biraz kalınız. Vakit geç olduğundan yalnız Canan kendisini soyunduruncaya kadar derslerine filâna dair bir 55 kaç şey sorarak yatağa girdi. Doğrusu Türkçeyi gereği gibi de değil. bu da sadece kızları değil. Her ne hâl ise. O güzel şarkının her bir sözcüğünü Fransızcaya tercüme ettikçe sözlerin büyüsü iyice ortaya çıktı. Ancak Çerkeslere özgü bir şiveyle konuştuğu için insanın içini tatlı tatlı gıcıklardı! İşte bu fikirler Râkım'a geldi. Ertesi ve daha ertesi günler Râkım'ı işgal eden şey hep mayonez fıkrasıydı.Acaba bu şüphe ne idi? Şimdilik bilinen derecesini haber verdik. Lakin aradan üç gün geçmeyip iş iyice anlaşıldığından. Türkçeye başlanalı altı ayı geçmiş. bu şarkıyı hem Fransızca hem de Türkçe okudular. layıkıyla dahi öğrenmişti. Lakin kızlar şarkının güftesini yazdırmak ve Türk-çesini mısra mısra Fransızcaya tercüme ettirmek için Râkım'ın etrafını sardılar. anne ve babaları da derinden etkiledi. bu süre içerisinde kızlar okuyup yazmakla kalmayarak âdeta ufak ufak cümleleri ve konuşmaları da yanlışsız-ca birleştirebilir ve gayet açık ibareli bir şey olursa açıklamasını da anlatırlardı. Derken Misters Ziklas bu şarkıya eşlik etmesini Râkım'dan rica etmesin mi? Alafrangada bir delikanlıdan veya kızdan böyle bir şarkı rica ettikleri zaman söylememek ayıp olduğundan ve Râkım'da ise bu dereceye 54 kadar tabiat-ı musikîye dahi bulunduğundan pas perdeden başlayıp yavaş yavaş tizleşe tizleşe piyano âhengine kadar çıkarak şarkıyı tamamladı. üç gün sonra doğrusu görülecek bir iş için bugün zan derecesinde kalan kusurlu halleri anlatmaya vaktimiz yoktur. Ne kadar nazik tatlı dilli şen bir kız çıktı! Yüzünü gördükçe neşelenmemek ve aşık olmamak imkansızdı. Bir kaç hava alafranga çalıp bir kaç da şarkı söyledikten sonra o zamanlar pek moda olan "Ey sabâ. Rakım bir köşeye dayanmış can kulağıyla dinledi. Matmazeller bize biraz muzıka çalarlar. eğlenirdiniz. Rakım saat dörtten sonra ingilizlerin yanından kalkıp bir hayvana binerek evine doğru yola çıktı ama zihni Fela-tun Beyin mayonez sorununa takılı kalmıştı. Kızlar." demiş olduğundan Rakım teşekkür ederek kaldı. bir kaç şarkı okurlar. Yemekten sonra derse başlanıp bir saat içinde derse de bitirildi. güle oynaya yemek yenildi. Kızlar piyano başına oturdu. Hakikaten güzel söylemiş olduğu için İngilizler de beğendiler. Canan da kendi odasına çekildi. Evine ulaşınca dadısının ihtiyarlık sebebiyle uyumuş ve yalnız Canan'ın kendisini beklemekte olduğunu görmüştü. esme nigârım uykuda" şarkısını piyano ile çalmaya başlayınca Râkım'ın havası gıcıklanmaya başladı.
Rakım.. bizim gibi.Edemeyecek.Evet! Orası öyle madam. Galiba o domates gibi kırmızı İngiliz kızları gözlerinize pek parlak görünüyor da. o hoca da hizmetini terketmekte haklıdır. haniya şu sizi. O da söz vermiş. Fakat sizin yüksek anlayışınız benim bu kabahatimi affettirecektir. Rakım mektubu açtı. Rakım.Vay Mösyö Rakım! Sizi buralarda görebilir-miydik? Siz de buralara gelir misiniz? Rakım." diye genişçe düşündü. Felâtun Beyi görmüş.Ben orasını bilmem. Râkım'ı orada bulunca 56 memnun olmakla beraber yakınlık gösterip.Bir adam evine gelmez mi madam? Yozefino. Sevdiğimiz iki öğrencimizi iç akıntısından kurtaracağımızı ümit ediyorlarmış! Benim onları sevdiğimi ne anlamışlar? İşin içinde bazı tuhaflıklar var ama bakalım sonra anlarız.İşte bildiğim için söylüyorum ya! Azarlarımda pek haklıyım. Şunları yazmışlardı: Aziz hocamız! Bugün babamız. Rakım. baktı ki Can ile Margrit tarafından yazılmış. Görevimi yapmaktan başka da hiçbir şey düşünmedim. benim sohbetimden. Sebebi? Ben onlara kendimi sevdirecek hiç bir muamelede bulunmadım. sizi gerçekten seven dostları hiç göremiyorsunuz. Bizim pazarlığımız ne idi? Bir hocanın hakkını vermezlerse. Zira haftada iki defa Beyoğlu'na geldiğiniz ve gelmekte zorunlu olduğunuz halde Yozefino dostunuzun evine de bir selâm . Yozefino. Siz beni bilirsiniz ya! Yozefino. tatlı bir dille eleştiriye başladı: Yozefino.üzeri evine geldiğinde Canan kendisine bir mektup verip "Haniya o her zaman frenkten pusula getiren uşak yok mu? İşte o getirdi. henüz sizi göremedim. Aylar geçti ki. Zannederiz ki sevdiğiniz iki öğrencinizi iç sıkıntısından kurtarmak için bu ricamızı kabul edersiniz.İş güç çokluğu bize evimizi unutturdu Yozefino. Margrit-Can Rakım mektubun bu şekil yazılıp gönderilmesine oldukça şaşırdı "Acaip! Kızlar. konuşmamdan alıkoyan işinizin ne olduğunu biliyorum.Estağfurullah madam! Vallahi dediğiniz şey hatırıma bile gelmiyor. Geçen akşam bize gelmediği için pek çok sitemler edip yarın akşam mutlaka gelmesini rica eylemiş. Acaba Felâtun Bey kendisinden nefret ettirecek ne muamelede bulunmuş olmalı? Sakın mayonez fıkrasından bir şüpheye düşmüş olmasınlar? Bak! O hem daha yeni hem de kimsenin anlayamamış olması lazım gelen bir hikaye.Her adam evine gelir ama sizi öyle göremedim işte. Felâtun Bey'in konukluğundan keyif almıyorlarmış da benim orada bulunmamdan büyük keyif alıyorlarmış." dedi. Biz ise onun gelip bizimle ilgilenmesinden tad almadığımız gibi yemek vaktinden önce gelmenizi mutlaka rica ederiz. O gün perşembe olduğundan saat on buçuk sularında piyano öğretmeni Yozefino geldi. Zira işiniz.
.Fransızca öğrenmezse biz kendisiyle nasıl konuşabiliriz ya? O Fransızca öğrenmesin de ben mi Türkçe öğrenmeye mecbur olayım? Canan.Vereceğim cezayı kararlaştırdım. Rakım. Evet! Canan Fransızca öğrenmekten memnun değildi. Yazıyorum. Ma petite! As-tu appris ta leçon? (Bakalım mini miniciğim! Dersini öğrendin mi?) .. Bu karara Canan'dan fazla Yozefino memnun oldu. Zamanını 57 bulursam veririm..Oui madame. Rakım. Hatta pek de isterseniz bir baston vereyim de beni dövünüz.. Onu. Yozefino.Vojons.Ben de ağızdan öğrenmiyorum efendim. Ancak zaten yaratılıştan fazla zeki olmakla beraber o zamana kadar geri planda kalan bu aşırı zekayı hiç sevmediği için sevip bayılanlardan daha çabuk öğrenmek Canan için iş midir? Kızın zekâsı o kadar ilerdeydi ki. O defterde Türkçe yazı ile bir çok Fransızca sözcük yazılmış olduğunu gördü ise de böylelikle Fransızca öğrenmek mümkün olamayacağından.O ne? Bizim Canan Fransızca da mı öğreniyor? Yozefino. O da henüz evinizin semtini tam öğrenememek.Nasıl yazıyorsun bakayım? Canan gidip bir defter getirdi. Vallahi madam.) Rakım.Ben de yarın akşamdan sonra her Beyoğlu'na çıkışımda eteğinize yüz sürmek görevini her zaman yerine getiririm Bu konuşma ve tartışma bittikten sonra Yozefino orada hazır olup kendini bekleyen Canan'a hitaben: .(utanarak) Evet efendim! Madam beni zorluyor da.Ne kızarıp yanıyorsun ya? Sanki bir kabahat mi ediyorsun? İşte pek iyi! Fakat öyle ağızdan Fransızca öğrenilmez. Rakım.Evet efendim! Yozefino. (Evet hanımım. ona bir de Fransızca ders vereceğine söz verdi. Rakım.İşte şimdi bir büyük kabahatimi daha hatırladım. Azarlayınız.Ne ceza vereceksem vereyim mi? Rakım.bırakmak mürüvvet şanından iken. Canan Fransız dilini öğreneceğine sevinmedi. Lakin ne ceza edecekseniz şimdi ediniz . Canan. Garibi şunda ki.. beni azarlamakta hakkınız var.. Yozefino bir kere 58 .
İşmarlayım mı? Rakım. Ertesi gün Rakım hem Yozefino'ya ve hem de Ziklas evine gideceği için erkence. Odanın bir tarafında piyano bulunduğundan. Bazı bazı içtiğim vardır. 59 Rakım. sizin memleketinizin en güzel şeylerinden birisi de mastikadır. Bahusus Canan hakkında pek çok sözler söylediler. "Bonjur madam". Yani demek isteriz ki. Rakım. Lâkin neydi o Yozefino'daki iç sıkıntısı? Evet! Güzel güzel konuşur idiyse de güya zihninde başka bir şey varmış da onu bir türlü söyleyemiyormuş gibi davranırdı.Fena etmiyorsunuz efendim. Râkım'ın o akşamdan vermeye başladığı Fransızca dersi dahi Türkçe ve çalgı dersleri gibi hızla ve ustalıkla ilerledi. hizmetçisi Mari'yi çağırdı. Derken yeni bir bahis daha açıldı: Yozefino. Yozefino-Vallahi efendim. Yozefino. Kısa bir başlangıçtan sonra birer kadeh daha teklif etti. Madam iki kadehe birer parça koyup "Sıhhatinize!" diye Rakım ile kadeh tokuşturarak içtiler. Fakat bağlısı da değilim. bir kaç da romans denilen şarkılardan çağırsam memnun olmaz mısınız? Rakım. Rakım kendisinin bu kadar çabuk gidemeyeceğini arz ile Yozefino tam aksine mastikanın buharını birdenbire buharlatıştırmak arzusuna düştüğünden ve böyle bir yerde herkes . Rakıyı ısmarladı. kızın fazla zekâsına hayran olup güzelliğini dahi zararsız bulur ve yanı başında bir kız yattığı hem de kendi malı olduğu hâlde Râkım'ın bundan etkilenmemesine şaşardı. evinde Râkım'ı bekliyordu. Hattâ Rakım kendisine kestirme yoldan Arabça ve Farsça dahi göstermeye başlamıştı.Sevincimden çıldırırım bile. "bonjur mösyö"den ve hâl hatırdan sonra dereden tepeden konuşmaya başladılar. Zaten hazır bulunduğu için Mari derhal getirip odanın orta yerindeki masa üzerine koydu. yani saat onbirde Beyoğlu'nda bulundu ve Yozefino'nun Posta sokağında haber almış olduğu evine vardı. ne de içmem.anlattığı dersi bir daha gerek görmeyerek anlatmaz kızın konuları kavradığını gördükçe hayreti ve sevgisi artıkça artardı.Vallahi madam. Yozefino. Az içilirse güzel şeydir.Mastika içer misiniz Mösyö Rakım? Rakım.Siz bilirsiniz efendim. Ben pek seviyorum. Hem size bu sırrımı dahi açayım ki adeta her akşam Türkler gibi ben de mastika içiyorum. Bu arada birer kadih daha içtiler. ne içerim diyebilirim. Ha! Canan'ın Türkçesinden bir hayli zamandan beri bilgi vermedik. Yozefino. gözlerini piyanodan ayıramamaktadır.Size biraz gitara çalsam. ama az! Üç dört kadeh kadar. Canan âdeta olur olmaz şeyleri kendisi kaleme almaya ve hemen her yeni kitabı okuyup anlamaya başladı. Yozefino dahi gitarını ele aldı. bu duruma Yozefino dikkat eder: Yozefino. Yozefino.
Elbette vereceğim. Benim de aileler arasında bu yoldaki ünümün korunmasının ne anlama geldiğini de bilirsin. bu durumlara alışık olmadığı için kadehini yandan aşağı doldurup Yozefino'nun kadehini tam doldurmuş. artık bu sırrı ne kadar saklamak gerektiğine kendin karar ver" demiş ve Rakım böyle bir ricayı kendisi edeceği hâlde onun tarafından edilmiş olmasına başkaca teşekkür ederek çıkmış gitmişti. bu hikâyeye onun için anlatırız. Bir saat kadar daha sohbet ettikten sonra. Namusunu korumasını bilir. Bu durumlar okurun anlayışına bırakılır. İyi ya! Zamanımız gençlerinin genel durumlarından işte size iki örnek ahlâk! Fikriniz hangi şekli tercih etmekte ise onu onaylamakta hürdür. Yozefino ayağa kalkarak. konuştuklarını sorarlardı. hani ya ben size ceza verecektim. Bu durum Râkım'a acaip gelmedi. 60 Rakım. Artık Yozefino'da gözler başkalaş-mış ve fakat iç sıkıntısı daha ziyade artıp içi içine sığmamaya başlamıştı. O akşam Râkım'ın 61 bulunduğu yerde bulunup da seks yapmayan bir delikanlı daha gösterebilirseniz.Artık cezaya gerek kaldı mı efendim? Bu kadar iltifatınıza beni mazhar eyledikten sonra nasıl ceza vereceksiniz? Yozefino." diye Râkım'a yakınlaştı. Canım hani ya şu ahlâk nokta-i nazarından bakıldıkça. Ancak bundan sonrası için asla kusur etmem" deyince.serbest olacağından bahisle bir daha hem de doluca yürümüş olduğu yönde çalgının ve şarkının sonlarını pek lâtif ve hüzünlü çalmıştı. Bir de bu ara Rakım "Sıhhatinize" deyip bu zamana kadar gelmemiş olmam ne büyük ayıp ve ahmaklık olduğunu şimdi anladım. Zira o zamana kadar Rakım. Biz yalnız şu kadarını haber verelim ki. Olasıdır ki bazı arkadaşları bir saat boyunca neler düşündüklerini. yazılmaz da.. Rakım Yozefino'dan ayrılırken. Faslı bitirdiği zaman Rakım. insan gibi yaşar gerçekten alafranga ve özellikle zamanımızda yaşayan bir genç adamın gerçek durumunu tasvir ediyoruz. Yozefino kendisine "Sana bu suretle yakınlık gösterişim ve sevişim. Hiç birisini beğenmemekte yine özgürdür ya! . Lâkin hikâye usulünde böyle vaziyetler söylenmez. Diyerek Râkım'ın yanağına güzel bir öpücük kondurdu.. Felâtun Beyin dediği gibi saman altından su yürüten cinstendi! Evet efendim! Biz burada bir meleği anlatmıyoruz dedik. "Gerçek bak siz aklıma getirdiniz. Saman altından su yürütmek ve karda gezip de izini belli etmemek Rakım kadar aklı başında delikanlıların kârı olup bu hâllerin aksi bir hâl ararsanız onun örneğini Felâtun Bey'de bulacaksınız. madamın incelediği halinden işin nerelere gideceğini anlamıştı. sevilecek bir adam olduğun gibi herkes tarafından güzel ahlâk ve ırz ve namusuna dikkat edişinden doğmuştur. Vay! Öyle ise bizim Rakım Efendi. saat yarıma yaklaştığı sırada Yozefino'ya veda ederek Zik-las'ın evine yöneldi ise de talih ve nasibinin bukalemun gibi böyle her yerde başka bir renk göstermekte olduğuna şaşırdı. Eski kabahatinizin cezasından mümkün değil vazgeçmem.
zaten bu adamın sır saklayacak bir yapısı olduğu görülüyordu. Bu akşam da arkadaşları bekletmiş olduğuna dair Ziklas bir kaç söz söyleyecek oldu ise de Felâtun Bey. Bu sözü işittiği anda Felâtun Bey telâşla gah Ziklas'ın. çorbalar içildi.Bizim Rakım Efendi geç kalmak korkusuyla hızlı hızlı yürüyerek Asmalımescit'e vardı ve gerek telâşlıca gelmiş olmasından ve gerek kendi özel durumuna yine kendisi fazlasıyla şaşmakta bulunmasından dolayı Misler Ziklas'ın kapısını daha kuvvetli vurdu. Derhal Râkım'a özürler dilemeye başladıysa da. kolları arasında sıkıştırarak Fransız lisanıyla "Zalim. Kapı açılıp da içeriye girdiği zaman Râkım'ın nasıl bir hâle rastladığını düşünebilir misiniz? Bakınız nasıl bir durum: İçeriye girer girmez iri bir kadın Râkım'ın boynuna sarılıp.Evet! Geçen akşam geç vakit mayonezi dökmüş de balığımızı yalnız haşlama olarak yedik. Aradan on dakika kadar ancak vakit geçip Felâtun Bey geldi. Bu kadın iri yapılı diye -anası gibi Fransız olup. Saat yarıma gelmiş ve ortalık o akşam havanın dahi kapanık bulunmasından dolayı karanlık olmuştu. Rakım. Aşçı bu bilgiyi vermekle beraber Râkım'a bu sırrı açık lamama ricasında bulundu. mayonezi dökmezler. Felâtun.meğer Felâtun Bey aşçı hanımdan hoşlanmış o da gerek kendisin62 den ve gerek parasından hoşlanıp hemen hemen mercimeği fırına vermek derecesine gelmişler. ne geç kaldın? Gözlerim yollarda kaldı. İki akşam evvel Felâtun Bey mutfağı ziyaret ve aşçı hanım ile oynaşırken yakınlaştıkça raf üzerinde bulunan mayonez çanağını devirip şu hâl ile yukarıya çıkma ihtimali kalmadığını görünce sıvışıp gitmiş. Ailecek sofraya oturuldu. bu akşam da mayonezi üstüne başına dökecek misin?" demişti! Bu kadının aşçı kadın olduğunu ve mayonez sorununun nasıl olduğunu anladınız mı? Rakım hiç ses çıkarmadı. Felâtun Bey henüz gelmemiş ve Ziklas ailesinden başka yakınlardan bir kaç kadın ile bir iki erkek de Rakım ile Fe-lâtun'u bekliyorlardı. Ziklas. Çıkarmadı ama içi kan ağladı.(aşçıya) İnşallah bu akşam mayonez dökülmemiştir.Artık bir daha dikkat ederler de efendim. babasının çok hasta olduğunu onunla ilgilenmek zorunda kaldığını anlatıp özür diledi.(dikkat çekmemek için) Ne olmuş efendim? Bir akşam mayonez mi dökülmüş? Ziklas. gah Râkım'ın ve gah aşçının yüzüne baktı. İşte mayonez hakkında söylenen sözler bu kadar oldu ve araya başka sözler girerek halkça o bölüme son verildi 63 . Rakım mayonez sorununu kadına itiraf ettirmek için biraz nazlıca davranıp sonunda anlattırdı. aşçıdan başka hiç birisinin yüzünde kendi şüphelerini onaylar iz bulamayınca kalbi rahatladı.
"Blonde" demek.ise de Felâtun Bey aşçıyı gördükçe mayonez aklına gelerek yeniden utanırdı. pantolonun dahi yokluk iznine bağlı kalmaksızın asla eğilmeyerek mum gibi dans ederdi. Arkasındaki gayet kısa ceket. Rakım araya başka lakırdılar sokuşturarak kendisini yine korumak için yardımda bulundu. Margrit. vardı ki Osmanlı diline hakim olduğundan Felâtun Bey'e karşılığı o verdi ve şarkının evvelki mısraı "Ey sabâ esme ni-gânm uykuda" diye başlanmak lâzım geleceğini ispat etti.alışmış olduğundan eğer yine bu âdete uymuş olsaydı. Ancak oyun arasında nasılsa kazaen Margrit'in ayağına basmakla beraber derhal kendisini toplamak için hareket etmesinin ardından arka tarafından bir bir ses duydu. Zira Felâtun Bey. Yalnız Osmanlı dilinin ne pratik ve tatlı bir dil olduğuna ve fakat kolaylıkla öğrenmek için bir yol bulunmadığına dair konu açıldığında Can ile Margrit "Ey sabâ esme nigârım" şarkısının Rakım tarafından edilen tercümesini hüzzam okuyarak herkesin beğenisini kazandılar. Felâtun Bey dahi çaresiz beğendi. işin içindeki en büyük sakatlık o zaman meydana çıkardı. . "Esmer" dahi "ebrun" lafzının tercümesi olabilir. Misters Ziklas niçin dans etmediğini Râkım'dan sorunca. Zaten ayağında bumbar gibi bir pantolon.Bir de efendim. örtünmek için yeterli olmadığından pantolonun yırtığı meydanda çıkmıştı. İşte bu söz dahi ortaya çıkınca Felâtun Bey'in utanması iyice arttı. pantolonunun düzlüğünü bozmamak için böyle zengin yere geldiği zaman pantolonunu donsuz giymek -Zira alafrangalığın usûlü budur inanandaydı. Sakın bunda da bir yanlışlık olmasın? Baron T. Gayet dar ve siyah olmasından dolayı çürük bulunan pantolonun kıçı boylu boyuna ayrılmıştı. Sofradan kalkılınca. beyin hatırından çı-kamayarak kalktı. Felâtun ise beş dakikadan beri Margrit'e bir defacık oynamak için yalvarırdı. Sofrada edilen lakırdılar içinde buradan açıklanacak bir şey yoktur. Margrit ile Can piyano başına oturup dört elle piyano çalarak ikisi birden "Ey sabâ" söyleme64 ye başladılar. Zira böyle özel toplantıların zevki böyle çıkacağı alafranga âleminde yaşayanlarca bilinir. Doğrusu Felâtun'un dans edişine diyecek yoktu. Bereket versin ki. Kötü düşünmeyiniz! Başka bir şey değildi. Şarkıyı üç günden beri beş on kere meşk etmiş oldukları için o kadar güzel söylediler ki. Hayır kızım! Pek güzel tercüme eylemiş. Fransızca "blonde" demek. Rakım bu itiraza hiç ses çıkarmayıp yalnız garipçe bir tebessümle karşılık verdi. Nasılsa Margrit. Ancak o toplantıda bir Baron T. esmer demek midir ya? Bu kelimeyi bize hocamız "kumral" diye tercüme eylemişti. o akşam ayağında iç donu vardı. Türkçe "kumral" ve "sarışın" demektir. Bu arada Felâtun Bey toplum içinde Râkım'ın cahilliğini bir daha ispat ederek mayonez meselesinden dolayı kendisine bulaşan üzüntüden daha büyük bir üzüntüye düşürmek için bu şarkının ilk mısrasını "Ey sabâ esme nigârım" diye başlamadığını ve "Ey sabâ esmer nigârım" diye başladığını belirtti ve hatta esmerin Fransızca "dlonde" demek olduğunu dahi açıkladı. polka ve vals oyunlarında başı döndüğü için oynamadığını belirterek özür diledi. Bir aralık polonya havaları dahi çalmaya başladıklarından konukların bazıları kadın erkek çift çift kalkıp polka ettiler. Piyano başında yalnız Can kaldığı hâlde yine tempoları idare edebilirdi.
Rakım. Canan! Canan. zekidir.Kahvehanede bulunacak olsa en uygun olan adam kendisi olurdu.Orda bulunan konuklar bu hâli görünce kahkahalarını bir türlü frenleyemedi. Hem de Canan'in piyanosunun tıngırtılarını işitir işitmez. Margrit-Amma yaptınız ha! Dilinin harfleri hecesi üzerinde fikri gelişmemişi. yani ne kardeşim gibi. üzüle üzüle evine kadar -hayvanla. çevirmek istediği fırıldak üzerine yine kendisinin utanmak zorunda kaldığına memnun olmak lâzım geldiği hâlde.Niçin böyle hükmediyorsunuz efendim? Gençtir.. Felâtun'un utanma durumunu düşünmekten ibaret bulunan dalgınlığı evinin penceresi altına geldiği zaman bitti. Bu akşamın hikayesine dair haber verecek başka bir şey yoktur. Margrit. Kapı açıldı. Bir suret-i muhabbet de bu olsun" diye bey-girciyi savarak kapıyı çaldı. öğrencileri bulunan Can ve Margrit ile bir kenarda yalnız kalınca.Felâtun Bey salon adamı değildir. kendileri tarafından almış olduğu pusulada Felâtun Bey hakkında göstermiş oldukları hoşnutsuzluğu bu akşam Margrit'in onunla oynamaya naz etmesi daha fazla kuvvetlendirmiş olduğundan sebeple bu hoşnutsuzluğun kaynağını sormuştu.Sizi bekledim efendim.Çocuktur. Ben salon adamı değildir dedim. bir şarkının daha başında yanlışı meydana çıkmış olan adam genç olmuş. Benim dediğim gibi de değil.Asıl sorun o değil efendim. bir aralık Râlom. ne de cananım gibi! Bu da başka bir âlemdir. Margrit. Şimdi yüzünü gördüm mü yine his damarlarım açılacak! Canım bu kızın bana olan etkisi nedir? Kendisini nasıl seviyorum bilmem ki! Yozefino'nun dediği gibi değil. Felâtun ise "Adiyo" demeye dahi va65 kit bulamayarak hemencecik savuştu. Rakım.Daha yatmadın ha. Dadı kalfa yattı. gözü açıktır.geldi. güzel olmuş ne fayda! Can. Derhal piyanonun tıngırtısı kesilip koşa koşa yürümekte olan Canan'in ayak sesleri işitildi. 66 Beşinci Bölüm Koca Rakım! Felâtun Bey kendisini mutlaka bir taraftan utandırmaya çalıştığını gördüğü hâlde. bilgilidir.. Şu kadar var ki. . Can. Rakım. Onu ispat etmek için şunu daekleyeyim ki kendisi Margrit'in dediği gibi kahve adamı olduğundan bir salon içinde gördüğü kızı dahi kahvehanede gördüğü kızlar gibi zannediyor.Sizden daha yaşlı bir çocuktur. "O biçare kızcağız! Hâlâ bekliyor.
Rakım.Oh! Ne kadar memnun oldum. Eğleniyorum. Size güceniyordu. bir korku. Ancak artık vakit de geçmiş olduğundan . Bana dadı kalfa Salı-pazan'ndan küçücük kazma aldı. Dadı kalfa bilir. Rakım.Aferin Canan! diye eliyle kızın arkasını sığamıştı. yazım var.Kendisi izin verdi efendim. pek seviyorum. Rakım. Canan.Eğer senin canın istemiş olsa da dadı kalfaya söylesen götürmez mi? Canan. Niçin götürmesin. Neme lâzım? Eğlenecek herşeyim var. Ama benim canım da istemiyor. kızı odasına göndermek istemezdi. marifetli kadındır.Ben ne bilirim efendim? Siz bilirsiniz. piyanom var. Küçük bir teneke bahçe kovası aldı.Vallahi efendim. bir sevgi. Canan. Ne dersiniz? Kız elektriklenmiş gibi bir şeyler hisset68 meşin mi? Eseri yalnız yüzünde bir kırmızılık olarak görüldü. Görünürdü ki Rakım. Ne kadar akıllı. Canan. 67 Rakım. Rakım. bir neşe.O da seni pek seviyor. Mamafih hepsini yüreği içinde sıkıştırıp odasına çıktı. Bahçeyi de kazıyorum. bir dehşet. hocanı seviyor musun Canan? Canan.Ya kendisini niçin piyano ile rahatsız ettin? Canan. Kitaplarım var. Ben pek rahatım beyim.Hayır efendim! Niçin sıkılsın? Rakım. Rakım. Bu akşam kendisini gördüm. Hatta dadı kalfa götürmek teklif ettiği zaman bile ben istemiyorum.Ey.Götürür efendim. bir pişmanlık. Kendisi istedi. Canan kendisini soyundurdu.Sana hocandan selâm var.İçin sıkılıyor mu Canan? Canan.Yok! Hani gezmek istiyor musun diyorum. Rakım.Artık gücenmez! Bu sözü söylerken Râkım'ı bir utanma.Allah'a emanet olsunlar. Bahçem var. hasılı birbirine uymaz nice bin şeyler bürümüştü. ihtimal ki kız da gitmek istemezdi. Hatta bu dersi benden ziyade senin hatırın için veriyor. O gün vaktini nasıl geçirmiş olduğuna vesaireye dair Canan'a bir kaç söz daha söyledikten sonra konuşma şöyle devam etti: Rakım.
Yine durumun anlatılması cümlesindendir ki: Felâtun Bey. Ancak başka taraflarının da hikâyesini anlatmak gerekir. Bundan başka Canan'ın dolabında en iyi yapma çiçekler mevcut olup çekmecesinde bir iki elmas iğnesi.bir kibar kızından daha iyi yaşamak. Rakım evvelki çalışma ve gayretine asla zarar vermemişti. şakalarla vakit geçirilirdi. Hikâyemizden de anlaşılmış olacağı üzere bu zamanlara kadar Râkım'ın zihnini hiç bir hissi manevî gıcıklamamış olduğu hâlde. Ne kadar olsa acınıyor. Bu yüzden bu hikayeleri anlatmak zorundayız: Felâtun Bey'in babası Mustafa Merakî Efendi oğlunun haber vermiş olduğu hastalığı onbeş gün kadar çektikten sonra ecelin kapısını çalmasıyla öbür tarafa göçtü. bu kere bir taraftan Yozefino'nun en şiddetli bir taraftarı Canan'ın ikinci mertebede bir etkiyle ve diğer taraftan dahi ingiliz kızlarının hemen hissolunamayacak mertebe nefsini uyandırmaya başlamış olmaları. Zira artık Râkım'ın nasıl geçindiğini biliyoruz.zorla herkes yerli yerine çekilip yattılar. Cenab-ı Hakk'ın takdir ettiği kadar kazancını kazanırdı. yüzüğü de eksik değildi. Bundan önce de demiş olduğumuz üzere İstanbul'da moda olarak ne çıkarsa en evvel yapanların birisi Canan olurdu. Rakım. Ancak Canan parayı ne yapacak? Sokağa çıkmaz. kendisini çalışmaktan engellemeye başlamış zannedilmemelidir. Buna karşılık Râkım'ın geçim şeklini sormak lâzım gelmez. kalfa da 69 bunları ayrıca biriktirir ve biraz kümelendikten sonra yine Rakım Efendi aracığılığıyla kıza bir yüzük veya bir saat. Şöyle ki: Bir gece dersten sonra kızların anne ve babasının hazır bulunduğu ortamda konuşuluyordu. Yine yazılarını yazdığı büyük yerlere devam eder. nükteler. Hatta aşçı Fransız kadın da değiştirilmiş. Şu kadar var ki zaman darlığı dedikleri şey Râkım'in zihninden bile geçmemiş olduğu her taraftan ne kazanırsa. Mister Ziklas evinde görünmez oldu. Haftada iki defa Beyoğlu'na ders vermeye gittiği zaman Yozefino'yu da ziyaret ederek saygılarını sunar. Râkım'ın yaşama tarzının ne şekilde olduğunu anlamak isterseniz Canan'ın yaşam şekline bakınız. bir kordon. Adam sen de! Aylık yirmibin kuruş geliri olan bir ailenin öksüzleri öksüz mü sayılır? Böyle demeyiniz efendim. derslerini verir ve haftada bir defa Yozefino kendi evine gelip de şayet Râkım'ı da orada bulursa. Hafta geçmezdi ki. evine ve dadısına ve Canan'a harcar ve fakat harcaması pek fazla olduğu zaman. israfı kabul etmediğinden artan miktarı dadı kalfa kendi sandığında saklardı. küpesi. kızı Mihriban hanım kısa ayaklı olduğu için işte o biçareye acınır. Sözü uzatmak ne lâzım? Bir kibar kadın diyemeyiz ama -Çünkü Canan'ın kocası yoktu. kızlardan öğrendi. Sebebi? Sebebini Rakım Efendi. işte ilkbahara kadar hep böyle sürdü gitti. Canan'ın kendisine özel olmak üzere en güzel çil paralardan altın gümüş seksen yüz kuruş vermesin. Mevlâ rahmet eylesin. Oğlu Felâtun Bey ne kadar olsa erkek olduğundan başının çaresini görebilirse de. Nasılsa . ihtimal ki ikisi de pek geç vakte kadar ancak uyuyabildiler. hasılı gereksiz eşyalardan bir şey aldırırdı. zavallı Canan'a nasip olmuştu. hiç bir şeye ihtiyaç görmez ki harcasın. dereden tepeden sözler. Tamamen dadı kalfasına verip.
Rakım.Güzel yaklaşımınıza teşekkürler ederim efendim. Bir ara dışarıdan içeriye girerken koridor üzerinde anneme rastlamış. Felâtun Bey'e ne oldu? Can.Rakım sözü Felâtun Bey üzerine getirip bir hayli vakittir kendisini görememekte olduğunu açıkladı. Sonunda o gün geldi. Margrit.Terbiyeli bir dilden çıkacak söz değil ama ricanızı reddedemediğimden utanarak söyleyeceğim. Can. aşçının da gönderilmesinden anlamışsa da gerçeği öğrenmek için ilerdeki ders gününü beklemekten başka çaresi kalmamıştı. Nasıl olmuş bilmem. Burada misafir olmayıp.Benim de. Geçenlerde bir gece yine burada yemeğe kalmıştı. beni bu durumda bırakamazsınız. Kendisini ta-nıyamayarak ve sözün daha doğrusu annemi bizim aşçı kadın zannederek kucaklayıp "A tatlım! Mayonezi bir daha üstüme dökecek misin? .Hayır efendim! Soramazsınız! Hatta bu yakında kendisini görmemekte olduğunuzu açıklamanıza dahi teşekkür ederim. Vakit geldi. baba ve hoca arasında bu sözler konuşulurken kızlar önlerine bakıp gözlerinin kuyruğunu bile kaldırmazlardı.(fena hâlde bozularak) Sebebini sorabilir miyim efendim? Kocası Ziklas.Ben size salon adamı değildir demedim miydi? Margrit. ahlâkınızdan pek memnunuz.Tamam! Allah için sizin ırzınızdan. Sorunun mutlaka uğursuz mayonez sorununa bir değini olduğunu bilen Rakım.Ben de size kahvehane adamıdır demedim miydi? Rakım.Canım neyse! Şu bu defaki durumu öğrenmek isterim. Rakım vaktinden önce Ziklas'ın evine gelip derse başlamazdan evvel kızlara merakını gidermek için sorular sordu. Margrit.Hayır efendim! Mümkün değil.Evet efendim! Mister Ziklas. Rakım. edebinizden. siz kendisini yalnız burada görürmüşsünüz. söylemeye benim di71 lim varmayacak. Söz bitti. Sizin bu kadara kadar sırdaşınız olma-dımsa üzülürüm. Rakım. Çocuklar zaten men oldular ya! Rakım. Rakım. meraktan çatlayacağım.O kadar ayıp bir şey ki. Anne. biz de kendisiyle eğlenemediğimizden dersimizle uğraşırdık.Allah aşkına hanımlar. 70 Misters Ziklas . Rakım evine döndü.Rakım Efendi! Burada o zatın artık adını anmaktan sizi ve çocuklarımı men ederim. Demek oluyor ki. ilminizden memnun olduğumuz kadar memnunuz.
Doğrusu Çan'ın dediği gibi gerek Mister ve gerek Misters Ziklas'ın Rakım hakkındaki güvenleri sonsuzdu. Size güvenleri sonsuzdur. Artık lakırdıyı keselim. Çünkü Rakım o evde her nevi kadın. zira anneniz veya babanız hakkımızda şüpheye düşmesin. Artık be73 yinlerinde hiç bir teklif ve tekellüf kalmamış olduğu yönden Yozefino. bir vukuatı yok! Allah için kız gibi bir delikanlıdır" derlerdi. Hikâyeyi babama da anlattı. içkisi yok. kihkihlerle uğraşır bulmuşlardı..Az kalmıştı ki beni Rakım ve diğer konuklar huzurunda rezil edecektin" demiş. Bahar mevsimine kadar olan olaylar cümlesinden birisi de şu hikayedir: Tam artık kışın da sonu sayılacak bir zaman Rakım yine bir ders akşamı Yozefino'yu ziyarete gitmişti. Annem derhal salona girdi. Bey ve benzeri asilzadelerin localarına uğrayarak hangisine selâm verecek olsa "Maşallah Rakını Efendi oğlumuz. Koca Rakım. Meğer mayonezin dökülmüş olduğu akşam. oralarda da yine hakkında bu gibi sözler söylenirdi. İşte mayonez sorununun asıl sonucu bu şekilde ortaya çıkıp çözülmüş. Annem bu hâli görünce "Hay!" diye haykırmış ve o da işi anlayınca hatta salona gelip fesini ve paltosunu almaya vakit bulamayarak utancından kalkmış kaçmış. Hani ya demek isteriz ki. Hiddetle onun fesini ve paltosunu alıp pencereden sokağa attı. Felâtun Bey'i tiyatroda görenler.Hayır efendim! Sizin hakkınızda hiçbir şüpheye düşmezler. Keyiflerin nasıl gelip nasıl gittiği sorulduktan sonra Yozefino üzüntülü bir yüzle şöyle bir söz açtı: . Baba Rakım ise yalnız bir iç bileti alarak tiyatrodan içeri girer ve ondan sonra localarda mevcut konuklara selam verir. Delikanlıların hâli çoğunlukla tiyatroda ortaya çıkar. ilk girdiği locayı kendisine yer seçtikten sonra perde aralarında sair localarda bulunan ailelere de merhaba demek için ayırmadan gittiği zaman kendi bulunduğu loca halkı. gerek Mister Ziklas ve gerek karısı Misters Ziklas.. Rakım hakkında böyle pek çok sözleri işitmiş ve söylemiş olan takımdandır. İkisi de Râkım'ı oğulları veyahut kardeşleri gibi severlerdi. Râkım'ı görünce sevincinden sıçramaya başladı. Can.Anladım efendim anladım! Adeta ayıp etmiş. her nevi erkek görmüş ve 72 hatta gördüğü kadınlar çerçevesinde pek serbest Fransız kadınlarına da rastlamış olduğu hâlde hiçbirisi huzurunda edebin zerre kadar dışında bir hâl ve hareketi görülmemiştir. Hatta tiyatrodan çıkıldıktan sonra ertesi ve daha ertesi günler aileler arasında söz geçip de Râkım'ın o gece kendi localarında bulunduğu bahsolundukça. Rakım. buyurunuz bakalım! Sizin için de yerimiz vardır. aileden sayılan kadınlar locasına girip de bir kimseye merhaba dediğine rastlamamışlar ve daima sahipsiz veyahut herkesi kendisine sahip tanıyan kadınların localarında kahkahalarla. meselâ G." diye kendisine yer gösterirlerdi. gıyabında "Lâkin şu çocuk ne kadar kendi hâlinde bir şeydir! kadını yok. kumarı yok.
Canan'ı satmayı göze alıyor musun? Rakım.. Rakım. öyle değil mi? Yozefino. Rakım. Yozefino.Rakım.Canan'ın kendisi bilir. gerçekten dost olarak sevişiyoruz.Benden. Canan'ı el altından sınav ettirmiş. Nasıl? Bu parayı dikkate alacak mısın? Rakım-.Nerden çıktığını anlarsın. Sen de bana öyle bir dost olursan ne devlet! Yozefino.İşte bizim . Hatta hazinedar kalfası demiş ki "Efendim o cariye değil. O da ertesi sabah kendi hazinedarını göndermiş.Evet! Fakat şu müşteri kimmiş bakalım? Yozefino. Yozefino. bilsen.Yozefino." Neyse. Ben kendimi sana öyle bir dost sayıyorum. Rakım-Çıkabilir ya! Yozefino. Yozefino. okumayı.O nasıl lakırdı? .Hem de nasıl müşteri.Canım bu sözler nerden çıkıyor? Yozefino..Anladık ya a canım. Epeyce paradır.. Bey.Nasıl şüphem olur? Yozefino.Hepten bin beşyüz Osmanlı lirası vermeyi göze almış. söyleyeyim.Yağlı demek istersin.Ya kim bilir? Rakım. o âdeta kerli ferli bir hanım. Bey bizim cariyeyi nereden haber almış? Yozefino. Rakım. Dün akşam gittiğimde beni onaylamakla beraber güzel Fransızcası ile çalgısı için pek fazla istedi. Yani senin menfaatin benim ve benim menfaatim senin olarak. Kendi cariyelerini dahi Canan'la be74 raber yedi sekiz aydır öğrettiğim hâlde hiçbir şey öğrenemediler.Fena alış veriş değil ha? Yüz altına aldığın bir cariyeyi senesi geçmeden bin beşyüze sat.En fazla yüzünü beğenmiş. . Bilirsin ki bu para otuzdört bin beşyüz frank eder. Beni kendine âdeta bir metres gibi mi tanıyacaksın? Rakım. sizinkiler sekiz senede öğrenirlerse memnun olunuz.. Rakım. Örneğin şimdi Canan'a bir müşteri çıksa. Evvelâ anlaşalım ki biz öyle yalnız bir sevgili gibi birbirimizi sevmiyoruz. Fransızcayı. Hasılı bin beşyüz liraya kadar almak için senin ağzını yoklamayı bana sipariş etti. yazmayı. Dediğimden fazla bile bulmuş. Şu sorunu anlayalım bakalım. Geçen gün bey beni âdeta azarlamaya başladı Ben de Canan'ı haber verdim.Mösyö Rakım! Ben senin dostun olduğuma şüphem var mıdır? Rakım." dedim.Pekâlâ söyleyeyim. ama dur bakayım şu yüzden söyleyeyim de senin nasıl davranacağını göreyim. "Sekiz ay içinde öğrendiği Türkçe-yi. çalgıyı.Onu ben bilmem.Yok ama şaka etmiyorum.
Yozefino. bu para Canan'ı da senden ayıracak kadar hevesli bir şey olamaz.Öyleyse doğrusu ya. Ben seni. Yozefino. kendin satmak fikrinde değilsin.Doğrusu ya.Bari yine tekrar edeyim: Ahmak! Rakım.Beni Canan'dan ayıracak kadar hevesli bir şey değildir. Rakım. Çünkü kızda senin için büyük bir sevgi görmekteyim. ben de seni düşünmezdim. Karı değil mi? Elbet kendisine bir koca dahi ister. Rakım.Niçin? Sen beni sevmiyorsun diye mi inanayım' Yozefino. ben bu tür sevgiyi hiç kimsede görmedim.Niçin? Rakım. Bir de üzerine bin beşyüz lirayı ekler de Canan'ı iki bin liralık bir hanım edebilirsek fena mı olur? Yozefino.Yani bin beşyüz lirasını Canan'dan ayıracak kadar hevesli bir şey değil mi demek istersin? Rakım. Zaten kendisinin takımı filânı olarak bir hayli serveti olmalıdır.Seni kim sevmez a deli? Ben sana kendimi 76 .Çünkü seni Canan aleyhine rekabet eder.Sen. Canan hâlâ bana odalık veyahut karı olmak için bir ümit almadı. Yozefino. vallahi üzülüyorum.) Ben de seni temin ederim ki. Rakım. yanaklarından öptü.Ay! Bin beşyüz lirayı yine Canan'a mı vereceksin? Rakım. Eğer Canan'ı benden ayıracak kadar hevesli ise ona diyeceğim yoktur.Niçin? Allah'ını seversen.Demek oluyor ki sen. etmezdim.Ya kendi cebime mi koyacağım? Sen beni o kadar aç gözlü. kıyas eylerdim.(şaka yollu) Ahmak sen de! Rakım.O şöyle bir lakırdıdır ki. beni böyle tahmin etmez miydin? Yozefino.işte fikrimi söyledim a! Yozefino. o kadar gaddar mı zannedersin? Ben bir adamın özgürlüğünün bedeli olan parayı nasıl yiyebilirim? 75 Yozefino. Yozefino. O kadar büyük sevgi ki... Eğer ileride kendisini benden başka bir efendiye odalık olarak kabul ettirebilmek isteğinde ise satmam. (diye kalkıp Râkım'ın boynuna sarılarak gözlerinden. Arada bir ağzını ararım bakarım kızcağızın göğüsçüğü senin sevginle doludur.Aferin Rakım! Aferin delikanlı! Vallahi ben bu kadara kadar ümit etmezdim. alnından. beni sever inancıyla.Rakım.
yürek. kendisini iki kız kardeş karşıladı. Yozefino. Sevmesem bile Allah için hak sözü söylemekten çekinmem. o hâlde. Rakım.(iğneleyerek) Vallahi tuhaf be! Hiç de senin gibi kadın görmedim. Râ77 kim sormak zorunda kaldı: Rakım. Rakım. hakkaniyet ve gerek kendisine ve gerek Canan'a içten sevgi görmüştü. Bu kızı eğer hüzünlü bırakırsan. o hüzünlü tavır.İşte şimdi gör. Niçin kendinizi mahrum ettiniz? Can. ..sevdirmekle kendimi mutlu saymalıyım. İsterseniz yemekten sonra gidebiliriz de.Siz bilirsiniz. sen henüz yirmibeş yaşında bir delikanlı çocuksun. dersinizi verebilirdim. Canan'ı senin sevdiğinden daha çok severim. Olacaksan benim dostum ol! Ahbabım ol! Sana lâyık kadın bu âlemde Canan'dan başkası olamaz. Yozefino'da gördüğü hâl ve tavra hiç bir anlam veremeyerek şaşkın şaşkın Posta sokağından çıktı. Ben. Rakım-Acaip! Siz yalnızsınız ha! Gittikleri yere sizi niçin götürmediler? Margıit ve Can. Sizin memleketinizde olup da onbeş yaşında kocaya varmış olsaydım. Rakım! Rakım! Sen beni gerçekten tiyatro oyuncusu mu zannettin? Bende yürek vardır..Bencesi öyle. Rakım. seni vallahi adam yerine koymam.(manalı bir tavırla) Yok siz bizden hoşlanmazsanız.Siz geleceksiniz diye götürmediler. Önümüzdeki hafta ...Onlar burada Mösyö .. Asmalı-mescit'e kadar geldi. Öyle değil mi? Rakım. Her ne kadar hiçbir anlam veremediy-se de mamafih Yozefıno'nun işleri içinde bir büyük insaniyet.Biz sizinle de pek güzel eğlenebiliriz.. ben seni kendi değerimden fazla bile.'nin suaresindedirler. Lâkin burada kalsak daha iyi olur. içerisi de his doludur. Yozefino. O hüzünlü yüz. Rakım. Bey'e derse gidince red cevabı götüreceğim. Rakım.Canancası da öyledir. Zavallı kızcağız! Ne kadar da sevimli. Fakat ben senin ömrüne ortak olmaya lâyık kadın mıyım? Ben kırkıma giriyorum.Sus! Ben öyle olmayacak lakırdıları dinlemem. Margrit. Hasılı Asmalımescit'e ve Ziklas'ın evine vardı. kendi mutluluğum kadar memnun olurum..Onlar bu akşam yoklar. Yozefino.. Kapıyı çalıp içeriye girince. meydanda anne ve babaların göremeyince.Eğlenebiliriz ama. Margrit.Hayır. şimdi senin kadar oğlum olurdu. Ben yarın akşam gelir. Ben sevgili Canancığı mesut görürsem. annenizin yanında bulunsanız daha başka olurdu. Rakım.İşte ben buna üzülürüm. Can..Anneniz Misters ile babanız Mister'i göremiyorum.
Hangi işitmediğiniz sözler? Rakım.Vallahi biz de sizi kardeşimiz gibi severiz?.Şu şiirin insanı yakması filân.Rakım. Şiir hakkında o gece de söz açıldı. Size bu hisleri kim verdi? Can. Oturdular. Şiir insanı yakmadıktan sonra ne işe yarar? Rakım. Can.Tuhaf söylüyorsunuz Rakım Efendi! Ya biz odundan mı yaratıldık? Rakım. Bu kızların Osmanlı şiirlerinden aldıkları tada Rakım 78 şaşardı. Margrit.(Biraz düşündükten sonra gülümseyerek) Suis-timal etmeyeceğinizi mi? . Siz beni daha tanıyamadınız mı? Can. Margrit. Can.İyi ama her şeyin bir vakti vardır kuzum. o geceki ders yalnız şarkılar tercümesiyle bazı aşk şarkılarının konusu olarak kaldı.İngilizce şiir insana hiç ateş vermez. Rakım. bir yıl değil. Ben sizinle bilgece. Bahusus bir şiiri güzelce ezberledikten sonra o kadar şairane ve hatta âşıkane bir tavırla okurlardı ki. ama artık Türkçe öğrendikten sonra artık Fransız şiirinden vazgeçtim.Bizim ikimiz de sizin hakkınızda öyle düşünmekteyiz.Hem bunu rica ederiz hem de bu izni asla su-istimal etmeyeceğimizi size temin edebiliriz. Ben Fransız şirini daha çok severdim. Margrit.Ben mi? Maşallah! Ben sizi kardeşlerim gibi severim.Ben de öyle. dinleyenlere de çok harika görünürdü.. bir ömür müddet birlikte yaşasam doyamam. Rakım-Teşekkürler ederim hanımlarım. Ben sizin öğretmeniniz olduğum için zannederim ki sizin için daha bu gibi konuların vakti değildir diye uyarıya hakkım vardır.O ne ya? Ben bu akşam sizden hiç işitmediğini lakırdıları işitiyorum. Margrit. Yemekten kalktıktan sonra bir saat süreden daha fazla hep dersle ilgilendiler. yemeklerini yediler.Evet! Bu hakkınızı teslim ederiz.
Biz hâlimizden bir birey olarak renk vermemeyi size temin edebiliriz. Rakım zikredilen gazelin bir kaç beytini eksik okumuştur.Size yeniden teminat vermeye mecbur mu olacağız? Rakım. fakat. Lâkin şiire fazlasıyla heveskâr olan kızlar hiss-i şairanenin galeyanına pek de tahammül edemezler. Ancak gazelden bu miktarını tamam şive-i ehl-i Şiraz üzre Farsçayı âdeta şeker çiğner gibi çiğneyerek bir okuyuş okudu ki. İhtimal ki o beyitler ezberinde kalmamış veyahut ihtimal ki onları hâl ve 80 mevkiye göre o kadar letafetli bulmamış.Niçin güldünüz? Allah'ı severseniz. Size bazı İran şiirleri dahi verirdim ve şiiri Osmaniyenin daha parlaklarını da tercüme ederdim. Kızlar Râkım'dan bu izni görünce hocalarını kucaklayacak kadar sevinç tavırları gösterip. Rakım.Can.Öyleyse dinleyiniz. Rakım.Hayır! Ben sizin güzel ahlâkınızdan eminim.. Bundan amacının ne olduğunu bilemeyiz.Ben de öyle kıyas ediyorum. Ama bizden fikrinizi saklamayınız.. Can.. Kardeş gibi görüşmüyor muyuz ya? Rakım.Hiç değil! Mutlaka bir fikir ile güldünüz. ama bu kadar seberstliği kötüye kullanmanızdan korkarım. Can.Ey fakat! Rakım. kızlar henüz mânasını anlamadıkları hâlde. yalnız telâffuzda olan ve şekerlere de benzemeyen halâvete hayran oldular.Bizim güzel ahlâkımıza inancınız yok mudur? Rakım.. Hâfız'ın şu: Ey ezfurûg-ı rûyet rûşen-çerağ-ı dîde Mânend-i çeşm-i mestet çeşm-i cihan ne dîde Hem çün tu nâzenînî ser-tâ-be-pâ letafet Gîtî nişan ne dîde ez dünyâ af ende Ber kasd-ı hûn-ı uşşak ebru vü çeşm-i mestet Gah în kennn-güşade gah ân kemân-keşîde Ez sûz-ı sîne her dem dûdem be-ser berâyed Çun ûd çend-bâşem der-âteş ârenride Ger ber-Iebem nehi leb yâbem hayât-ı bakî Ân dem ki can-t şîrîn bâşed be-leb resîde Hoca Hâfız'ın bu gazeli ezberinde olanlar anlarlar ki. Rakım bunu .Madem ki şiire ilginiz fazla.Yerden göğe kadar! ' Margrit.Hiç! Canan. 79 Margrit.
aramakla bulunur zatlardan değildir. Dö81 seklere döşendim. Mister Ziklas bunları yazı masası başında görünce fazlasıyla memnun olarak: Ziklas. Senin gibi baştan ayağa kadar ince dal gibi bir güzeli dünyanın hiç bir tarafında haber veremediler. Doğrusu sen bizim böyle üzgün üzgün ah edişlerimizden ve ağlayarak yalvarışda bulunmamızdan büyük tad alıyorsun. Salıpazarı. dünyanın gözleri görmemiştir. Zira Allah dahi öyle bir beden daha yaratmadı. kıymet bilen terbiyeli adamların işleri böyledir. sevgilim yanımda içim neşe ve huzurla parıl parıl parlamaktadır. gerçekten mest oldular. Biz henüz bir alaturka ev görmedik. birer içki içelim mi? Rakım.Evet babacığımız.. malûm ya efendim! Ziklas. anne ve babaları içeri giriverdi. Hiç aynayı eline alıp da kendi güzelliğine dikkat eylediğin var mıdır? Senin bayıltan gözlerin gibi gözleri. Ama bunun sebebini başka bir şeye yükleme.Artık bana izin verirseniz fena olmaz efendim.İşte oğlum. Zira alemin kanına ve canına kasıtla. Bizim seni izlerken nasıl etkilendiğimizi sormuyor musun? Biz senin kaşların ve gözlerin karşısında tir tir titremekteyiz. Bizim Rakım adı geçen gazele ne yolda anlam vermiş olduğuna incelediğimizde ise karşımıza şöyle bir sonuç çıkar: "Görmüyor musun ki gözlerim.. Senin derd-i aşkınla hastalandım. Misters Ziklas. Demek oluyor ki akşamdan beri üç dört saat vaktinizi hep bu yolda geçirdiniz. Kızlar-Vallahi babacığımız! Rakım Efendi'nin evini biz de görmeyi pek arzu ederdik. Rakım.Evet Salıpazan'ndasınız.Ey. gah senin baygın gözlerin kelepçe vurmuş ve gah ebruyı zalimin dahi keman çekmiştir. Kendi gözlerin kendinde olan inceliği görmekten âciz ise sana ben haber vereyim.Bu kızların da meraklan kitap! . Misters Ziklas. Zira gideceğim yer biraz uzaktır. sen dudaklarını dudaklarım üzerine koyarsan sonsuz hayatı bulurum.Güzel yaklaşımınızla beni şereflendiriyorsunuz efendim! Ziklas.tercümeye başlayıp da mânasını dahi anlattıktan sonra zaten cinsel duyguları yeni uyanmaya başlamış olan kızlar." Tam Rakım bu anlamı ve kızlar da Fransızca kastedilen mânayı kâğıt üzerine almış idiler ki. Yoksa böyle kıvrana kıvrana can verir giderim. Eğer tatlı canımın dudaklarıma kadar gelmiş olduğu şu anda. Ancak cayır cayır yanan göğsümüzden çıkan dumanı her dem başımızı bürümekte olup bu kalbimizi yaran doğal kokusu için bir öd ağacı gibi nice bir ateşler üzerinde yanıp kalalım. Can ile Margrit. işte hayatımın geri kalanından da ümit kalmadı.Doğrusu Rakım Efendi. Doğrusu biraz uzacık-tır canım Rakım Efendi! Siz bizi evinize hiç davet etmediniz. Kim bilir ne kadar kitapları vardır. Kandil gözlerin bu kadar parlak olmaklığı ancak senin sen yeryüzünde parlayan aksi heryerden görülen en güzel bir ışıksın.
doğrusu Yozefino'yu pek insaniyetli. Lâkin bir kaç vakit daha sabretseniz de bari bahar gelse. 83 Altına Bölüm Beşinci bölümün sonunda bahar mevsimine kadar haber verilen durumlar bitti mi? Ne gezer! Hatta Rakım için bu garip gecenin bile hallerinin yansıması henüz bitmedi. Mutlaka. "Yok ama bu kadın beni severdi. o baygın mavi gözleri gittikçe başka bir. Yozefino kırklık bir kadın olmakla beraber atılacak güzellerden değildir. öyle ya! Onlara bu fikir de Rakım Efendi'den geldi.Siz ne zaman uygun görürseniz. o kibar tavrıyla herkes kendisini sevebilir.Bak bak! Bahçesi de varmış! Misters Ziklas. kızlarda gördüğü âşıkane bir takım tavır ile birleşip yolda Râkım'ı o kadar meşgul etti ki. Tophane'den kendi evine değil. Rakım.. Rakım.. Hipbirden. Bir küçük bahçem var.Baş üstüne efendim! Beni şereflendirirsiniz. hatta Fındıklı'yı geçip âdeta Kabataş'a yaklaşmış olduğu hâlde aklını güç bela başına almıştı.hâl bulmakta olduğu gibi. Ancak aralarında cereyan eden cinsel ilişki ve sevgi gereğince Yozefino'nun Canan hakkında gösterdiği fikirde bulunmaması lâzım geleceğini hesap ederdi..Ziklas." diye mutlaka bu kadının davranışlarına kesin bir karar veremezdi. Yok. Ne 82 zaman isterseniz. Rakım kalktı. o terbiyesi. terbiyeli. hele bu akşam Ha-fız'ın Sâlifüzzikr gazelini okurken. o zaman olsun. Sahi Rakım Efendi.. Doğrusu bir ara "Adam..Öyle ya karıcığım.. bir gün bizi evinize götürünüz. İngiliz kızlarına gelince. Kızlar. Acaip! Bu kadar dalgınlığa sebep? Söyledik ya işte! Yozefino'nun haliyle İngiliz kızlarının tavırları arasında Canan sorununun çözümsüz kalmasıydı. bizim işlerimiz bir tür ihtiyacın giderilmesinden ibaretti" demişse de. kızlarda gözlerin bütün 85 . O kibar görüntüsü.Uygundur! Bu konuşma bittikten sonra. bütün aileye veda ederek o akşam ayın çıktığı yöne doğru ince bir ruh haliyle evine yaya yürümeye karar verdi ve Kumbaracı yokuşunu inmeye başladı. Orada da bir sandal gezintisi yaparız. onun da güzel mevsimini görmüş olursunuz. kadının hakkı var ya. Yozefino'dan gördüğü garip muamele. Ziklas.Rakım Efendi'nin seçimi yerindedir. iyi ama. nazik bir kadın olmak üzere tanımıştı. ben de onu severdim.
Bu sözü söylerken Râkım'ın gözleri sulandı ama şiddetle kırparak yaşlanı kuruttu. sen ne diyeceksin.. 86 Biçare Canan. Elindeki şamdanın ışığı gözlerini hâlâ kamaştırmakta olduğu gibi. . Kabataş yanında aklını başına alarak döndükten sonra kapısı yanına varıp tıkladı. biçare kızcağız uyumuş olduğu anlaşılır. Yine derhal aklını başına toplayıp tedbiri elden bırakmadı. Rakım. göğüsleri şişip. bunlar sevmek... acaba o göğüs geçirişler kimin içindi? Ah bunların sırdaşı olan kimse o beyi pek isterim.teri. efendisinden bu sözü işitince elindeki elbise elinde kalıp. Yukarıya çıktılar. nefeslerinin bağırlarına sığmayarak birbirini takip etmekte olduklarını görmüştü. Hele aklına Canan geldikçe var ya!. bilir misiniz? Yüreği acıya acıya sever. hem de müşterinin yağlısı.Evet. koklar ve sevişirken görmek ne büyük tat ne büyük mutluluk" diye düşünür bu içinde kapalı kalmış yönü açığa çıkarmak için kendini zorlardı. Derken Rakım seksi bir tonla söze başladı.(mosmor kesilerek) Ben sizin malınızım efendim.Ey koca Canan! Senin galiba hiç hayrın yok. hem de ne kadar sever. kapıyı açtı. Rakım soyunup kanepesi üzerine uzandı. o kadar tatlı ve etkili bir hâlde idi ki.(heyecandan yüreği oynayarak) Neden efendim? Rakım. Bilsem kimin için göğüs geçirirler.bütün süzülüp gittiğini. öper. mi çıktı efendim? Rakım. Rakım âdeta kendisini kaybederek yatak haliyle açık saçık bulunan göğsüne başını sokup bir şeyler koklamak hevesine varmıştı. şaşırarak kesik kesik: Canan. "Şüphe yok ki bu kızlarda cinsel istek uyanmış. Rakım. geldi. Siz bilirsiniz. Canan. Canan. Doğrusu kız gecikti. sevilmek ihtiyacını duymaya başlamış ama. Bir sevgili diğerini sever. Canan biraz gecikmiş olmasına bakılırsa.(içinden doğru kabarıp gelen yoğun hissi yutmaya çalışarak) Yok. Ah! O sevdikleri adamlar ile bunları bir yerde görsem. Canan. Hemen arkasından kapıyı bir daha çaldırmaya meydan bırakmayıp koştu. uyku mahmurluğu da gözlerinde olduğundan. a kuzum. Kız geceliğini çıkarmakla uğraşıyordu.Neden mi? Sana müşteri çıktı.(heyecanından dayanamayarak) Çok para.(büyük bir olgunlukla) Satacak mısınız efendim? Rakım.. tarif edilemez. Vah zavallı kızcağız! insan böyle güzelleri ne kadar. ben onu bilmek isterim. değil mi efendim? Rakım.Sen ne dersin? Canan. Senin için bin beşyüz altın veriyorlar.Çok para açık..Muş.
kulunuz olayım. benden sana ne fayda. kardeşim ol diyorum. Bu durum biçare Canan'ı derin üzüntülere boğdu. Sen bunlarla zengin bir hanım olacaksın. Derdinizi anladım. ocağınızda kul olayım. Canan. yeteneklisin. özleminden defalarca tatlı tatlı 87 ağlamış. sen hep böyle kalacak değilsin ya.(kendini koruyarak) Öyle ama Canancığım.Canan. içinden kabarıp gelen duy-gularanı yutayım derken. Bu tadı herkes anlayamaz. Rakım. Canan. benim gibi tamam onbeş tane Canan satın alabilirsiniz. zekisin. Ben ne odalık olmak isterim ne de zengin olmak..(hüngür hüngür ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı) istemem efendim. elmasın ne varsa hepsini sana vereceğim.. Ne 88 yalan söyleyeyim. Bana bu mutluluk yetişir." diye Râkım'ın ayaklarını öpmeye başladı. Ben sizi isterim efendim. Lâkin. Canan. güzelsin. Rakım. istemem. Ömrünü odun gibi geçirmeyip en az bir kere aşık olmuş ve aşkın eleminden. razı mısın? Canan bu sözü işitir işitmez. içinden kopup gelen öyle sözcükler öyle cümlecikler vardı ki. sen benim kardeşim ol. kardeşiniz olmam! .(gözleri dolup burnu kızararak ve dudakları tir tir titreyerek) Ben ne diyebilirim efendim? Size para lâzım. başarılı olamayıp gözlerinden boşalttı. Ben sizin kapınızda kul olayım. Canan. bu yüzden ağlamamaya doyamamış olanlar Râ-kım'ın aşk acısını anlayabilir ve takdir edebilirler. Kızın bu lafı üzerine Rakım. sizi isterim.Dikkat ettim efendim.Ama nasıl satacağım? Senin için verecekleri bin beşyüz altını ve burada ne kadar elbisen. Kız bu durumu görünce büyük bir şiddetle gelen gözyaşlarına hakim olamadı. Bu durumu ancak yaşayanlar bilir. "Ben ne bin beşyüz altın isterim..Hayır.. elinde bulunan elbiseyi fırlatıp atarak kendisini efendisinin kolları arasına attı. Yine tekrar edeyim. Doğrusu Rakım için de oldukça dramatik bir durumdu ama bu acının içinde bir de büyük tat vardı. Nasıl.(yüzünde birdenbire büyük bir sevinç içinde) Beni satmayacak mısınız efendim? Rakım. Gençsin.. ne elmas isterim.Ben şimdiye kadar sizin kapınızda sürdüğüm mutluluğun karşılığını vermekten acizim. gideceğin yerde mutlaka seni odalık ederler. Rakım. Hazır zengin olacaksın.. ne giysi isterim. Sizin esiriniz. bin beşyüz altınınız olursa.Ama sen benim sözüme dikkat etmedin. isterseniz öleyim. Rakım sözlerini sürdürdü: Hayır sen beni yanlış tanımışsın Canan. Başka hiçbir şey istemem.
niçin? Canan. Rakım. Rakım o geceyi nasıl geçirdi? İşte burada çok düşünülmesi gerekir.Kız kardeşim olmaz mısın? Canan. E. Onların milyonlarca altınları yine onların olsun. Kardeşiniz olmak. Sen bana dünya malından daha kıymetlisin. Artık beni daha fazla söyletmeyiniz efendim. . Beni yine eski hâlimde bırakınız. şimdi yine o Canan'ım. ne mor. Artık söz bu dereceye geldikten sonra Rakım her taraftan beynine hücum eden hayaller ve düşüncelerin hiç birisine galip gelemeden büyük bir hüzünle kıza sarıldı: Rakım..Kız. İşte dedim ya! Eğer satacaksanız sizi bir yıl içinde bin dörtyüz altın gelirden etmeye yüreğim razı olmaz. İşte bu düşünceli ve karmaşalı durum içinde sabaha kadar uyumadı. İşte kız benim kardeşim olmayı kabul etmeyip. sağ olunuz da ben sizin uyurken olsun yüzünüzü görmekle yetinirim. bana esiriniz olmak kadar tat vermez. kayıtlı mal gibi beni satmayacaksanız ayaklarınızı öpeyim. Sen bana yetersin. Ben şimdiye kadar devam eden hâlimden memnunum diyorum. Herzaman buyuracağınız hertürlü emriniz bana en büyük şereftir. Ben bir saat önce sizin için nasıl bir Canan idiysem. Kardeşiniz olmam. Yarım saat kadar çılgıncasına dalgınlıktan sonra fırlayıp "Acaip! Bana kim engel olabilir? Malım olması gerekir. Hem ar89 tık bana izin veriniz. Siz yine "Canan" dedikçe dünyalar benim oluyor. Mutlu günler hayali kuran başımı ezmeyeceksiniz. ne siyah.Satmam seni Canan'ım. Var olunuz efendiciğim. "Hayır! tedbirli olmak gerekir! Acelem ne? İşte yanımda yatıyor." diye kızın bedenine karşı büyük bir istek duydu. Siz bu duruma cinnet mi dersiniz. Şimdiye kadar geçirdiğim ömürden memnunum dedim. bu düşünceler içinde yoğrulup kaldı.Olmam efendim. Kız bu sözleri söyledi ve efendisinde cevap olarak derin bir sessizlik gördüğü için yavaşça odasına çekilip kendisini yatağa attı. odama çekilip kapanayım. hasılı hiç bir şeye benzemeyerek) Olmam efendim. Bu öylesine büyük bir zevktir ki yaşanmadan anlaşılmaz. Bu garantiyi vermeniz üzerine daha çok memnun oldum.." diye bir karmaşık duygular içinde yatağına girdi. Ne zaman olsa benim değil mi? Acele işin pişmanlığı sonra tamir kabul etmeyecek kadar büyüktür.(rengi ne al.(efendisinin kollan arasında olduğu hâlde edep ve ağırbaşlılığına zarar vermeksizin yavaşça kendisini sıyırıp çıkarak) Kardeşliğinizi kabul etmem dedim. satmam. Canan. kurbanınız olayım efendim. ahmaklık mı? Hele biz ikisinden de hiç birisine olanak veremeyiz. Ancak teklif ettiğim kardeşliği kabul etmediğine canım sıkıldı. bunu ancak aşk ızdırabı çekenler bilir. "kardeşim" diyecek olsanız bin yüreğimde hissettiğim tadı bulamam. Aşkın bir de böyle kavuşma içinde yara köşesi vardır ki.Rakım.
ne gibi isterseniz o gibi tanıyacağım. yanı başınıza almış olduğunuz hâlde nefsinizi engelleyerek o yasağın. 91 . Rakım. Sorunu o kadar yanık bir yolda anlattı ki. işte emin olunuz ki bundan sonra sizi dost gibi."Beni bir metres gibi tanıma. dost gibi tanı.Evet öyle demiştim. Daha selâm vermeden: Rakım. perdenin açılıp kapanmasından ibaret. Eğer sevgilisiyle kırk yıl ilişki sürdürse. Vay ertesi günü ne olmuş? Ne olacak? Sabah erkenden koca Rakım kalktı.Size kendisini feda eden ve hatta köle eden bir kızı. Yozefino.Bu akşam Canan beni cayır cayır yaktı! Diye anlatmaya başladı. ana gibi. Yoksa ne deli demekte özrünüz var.(sevinci üzüntüye katarak) Korkarım dediğim oldu. Efendim! Keder ve bunalımdan uzak bir kavuşma için yasak hayallerin lezzetindeki tadın devamı ne de güzeldir? 90 Birkaç dakikalık zevk olan seksin. hem de gerçekten pisliktir. ne de aptal. o eziyetin lezzetini tattığınız var mıdır? Varsa Râ-kım'a ne deli dersiniz. Rakım.Madam. O şehvet denilen şey yok mu? Ne pisliktir. temizliği. kucak kucağa olan molla Rakım hakkında da bu ince düşüncenin hükmü ne olacak? Onun hakkında karar verilmeyecek de kimin hakkında karar verilecek? Dört saat öncesini güzel düşünmelisiniz. Bu yüzden seks düşkünlüğü hesaba katılacak kadar önemli bir durum değildir. İnsan aşka kırk yıl istek duysa o tat için kırk yıl bekler.Öyle ise. kardeş gibi. O zaman Râkım'da sultanı aşkın dört saat sonraki görüntüsü var mıydı? Bir de ertesi gününe bakalım." demediniz miydi? Yozefino.Ne diyordum. soluğu Beyoğlu'nda alıp Yozefino'yu yatağında yakaladı. İnsanı hayvan sınıfına sokar. ihtiyarlatır. Hatta insan kırk yıl genç. söndürür. tutkun bir hâlde devam eder. meydana gelen olgunluk insanı soğutur. ne de aptal demekte. zihinde ve ruhta uyandırdığı harika tat şehvetle pisleşir. ateşli. Bu seks denilen şey insanın gözüne perde indi-rirdiği için insan o pis lekeyi göremez. Aşkın güzelliği. hastalıklı bir durum olan şehveti böylesine istemek akılsızlıktan başka birşey değildir. Güzel ama dört saat önce Yozefino ile göğüs göğüse. siz bu akşam bana ne diyordunuz? Yozefino. ne bileyim ben? Sana bin söz söyledim. Rakım.
iki kadını aynı memnun edemeyeceğin için.Aman! Felâtun. Şöyle ki: Canan'ın satılmak istenilişi üzerinden ancak bir hafta geçmişti ki. Hele dostluğun.(safça) Vay beyim. Rica ederim. canımı alsan acımam.Yozefino'nun dahi yüreği kabardı. Cuma geceleri bir yasin-i 92 şerif ile ölülerimizi anmak.Size kim karışır? Felâtun.. Eski dost düşman olur mu hiç? Rakım. Ateşin pek keskin. zalimsin. başım bir belâya çattı ki! Rakım. Yozefino.Şimdi üzerine varmam.Belâ ama tatlı belâ! Gönlüm mini mini bir tiyatro oyuncusunun sevgisine kapıldı. Ancak sen bu gece Canan'ı mutlu ettin ya.Evet! Alafrangada vardır. kıyamet gününe devam edecektir. Rakım. hainsin! Rakım. Benden daha çok lâyıktır. beni kendi hâlime bırakıyorlar mı ya? Rakım. Rakım. ama biz Türkler bu kurala uymaya zorunlu değiliz. Rakım-Ama Yozefino. Onun gözlerinden akan her damlanın özel bir tatla çıkmış olduğuna inan. Her tarafım gece karanlığı gibi simsiyah kesilmişti.Öyle ama. Rakım senin hakkındır. Yozefino Pek memnun oldum ama demek oluyor ki. bana merhamet et! Bu kadarına ne bedenim ne de düşüncem katlanamaz. bir gün Rakım. beni güzel bedeninden mahrum etme.Bu kadar azara sebep ne? Yozefino. pek şiddetli. Felâtun. babamın ölümü üzerine yas tutmak alafrangada vardır.. divanesin. Zavallı kızcağız! Sen benim elimden Râkım'ı değil. keyifler nasıl? Felâtun.Kim mi karışır? Hey birader hey! Hiç sorma. Şu aşağıdaki hikayeyi de anlatırsak bahar mevsimine kadar gelişen durumları bitirmiş olacağız.Delisin. mezarda dahi unutmayacağıma yemin ederim. . Taksim önlerinde Felâtun Bey'e rastladı. kendi yararımı kendim baltaladım. Yozefino. Sonra sen yine Yozefino'nun kolları arasında ezilirsin.Hiç sorma birader.(kadının dizlerine kapanarak) Seninle sürdüğüm ömrün tadını mezara kadar değil. Hele şu "devil" yani yastan kurtulduğuma bir teşekkür ediyorum ki! Biliyorsun ya.
(kötü bir bakışla) iş. rahat rahat yemeye ömrü yetmedi. Rakım. Rakım. Çalışmazsak ne yeriz? Felâtun. Felâtun. Bu konuşma üzerine aktrisi görmek için aşağıya dört yol ağzına doğru yürüdüler. Elinden gelse güneşin ve gökteki yıldızların dahi üzerine siyah bir tül çekecekti. Rakım. Felâtun. Fakat Rakım böyle sevdiğinin babasının ölümüne bu kadar üzülen ve yemek tabaklarını dahi matem tabaklarına çeviren bu kadının usta bir oyuncu olduğuna kanaat getirdi. Fakat bu kadar sevginiz olan bir kızı yabancı birine.Yası dahi bu mini mini aktris mi getirdi? Felâtun. Felâtun.Kendisini görmek istemez misin? Rakım.Yine ne daldın be? Sen hep böyle dalgın gezersin. Geçen gün birisi bana söylemişti.Bak! Adam sen de. Kendisi tiyatroda bile siyahtan başka bir şey giymez. iş. Biçare adamcağız kazandı.Haberiniz var mı birader? Bizim Reyhan Efendi Anadolu'da bir yere kaymakam olmuş. Birisinin bir işi vardı da. bir şey yok.. tutuştu. Bunlardan.. Biraz da gençlikte yaşamaya bakmalı! Sen de bizim babam gibi olacaksın galiba.Acaip! Felâtun. Rakım. gelirimiz yok.Vallahi haberim yok! Babamın ölümünden beri kaleme ayak basmadım ki. şaşırdım.Hayır birader.Ne yapalım birader. Ama ne yas. Rakım. Yemek tabaklarına varıncaya kadar siyahlanmış tabak aldırdı. Felâtun. ibret almalı değil mi? Rakım. biriktirdi. Bir memnun oldum ki. bu .Ben nasılsa bir türlü alafrangaya kendimi alış-tıramadım da. Efendim..İzin verirseniz niçin istemeyeyim. Sessizce yürüdüler.Evet! Pek acaip kızdır.Rakım.Doğrusu ya. iş! Bu kadar iş ne? Ne vakit bitireceksin be adam? Elverir artık kazandığın para! Biraz da kazandıklarını yemeye bak.Evet! Zavallı kızcağız! babamın ölümüne benden fazla yandı.Allah rahmet eylesin! Lâkin Felâtun Beyin bilgiç bir tavır içinde söylediği sözler Rakım tarafından kabul görmedi. tarlamız yok. Hâlâ kaba Türklük ediyorsun be! Alafrangada öyle şeyler var mıdır? Rakım. 93 Felâtun... Bizim bağımız yok. giderimiz yok.Bu gençlik ele geçmez yahu! Yarın sakalına kır düştükten sonra paran olsa bile kadınlar yüzüne bakmaz.
. on conçoit tout de süite que monsieur est un de tes amis. 95 Burada doğrudan doğruya senli benli konuşurlar. Kadın.(Râkım'a) Görüyorsun ya birader.) diye Râ-kım'ın istediği karşılığı verdi." yollu bir söz söylemek istemişse de.) diye alafrangadan olduğu üzere "Sizinle tanıştığıma memnun oldum. yani yirmibeş kuruştur. nedir o seremoniler. kendisinin etkilenip hüngür hüngür ağlaması ve o hâlde boynuma sarlıp beni kucaklayıp göz yaşlan içinde sevmesi-dir. ancak cüzdanına güvenenler gidebilir. Belâsı nerede? Sonra da bekleyip yine evine getirmeli. öptü. Kadın. vücuduyla destekliyor. Zira orada bir sütlü kahve beş frank. Geceyi de orada geçilmeli. Molyer gibi büyük şairlerden birinin eserini eline aldı mı. 94 Bualo. Felâtun. Artık evine kadar gelince bırakıp gitmek de olmaz ya!. tiyatrocu kadında ağlamak istediği zaman ağlayabilmek ustalığı dahi olduğunu bilirdi. (Sana takdim ederim. yine anlarsın.. Burada gençler bu hayvanlıkları etmezler. monsieur. (iftihar ederim ki benim.Sorar mısın ya? Ses bülbül! Piyano emsalsiz! Hele o "alokans" edâ-yı kelâm! Ağzından ballar akar. Hiç böyle bir kadın insanı sıkar mı? Efendim.Dert ama tatlı dert değil mi? Felâtun. kadın ona meydan bırakmayarak: .Pas besoin.) diye karşılık verdi. Rasin..J'ai l'honneur ma. Ben böyle okuyuş görmedim! Hiç Fransızca bilmemiş olsan.. Lâkin Rakım. öyle! Allah için pek kibar! Bu konuşmalar Fransızca olarak sürdü.. . Oteliydi. bilirsin ya! Beni en fazla etkileyen kadının kendi okuyuşundan. (Lüzumu yok! Ben eşek değilim a! Derhal anlaşılabilir ki bu efendi senin dostlarından biridir. (Elverir efendim elverir. boynuna sarıldı. insan bir tuhaf olur. Gündüz akşama kadar yanından bir yere ayırmaz.Hey! Bana bak Felâtun! Bir dostu buraya getirirler de. içi entre jeunes gens on ne fait pas ces bötises la.acaip kadın bizi fena sardı. Vardıkları yer C. diliyle okuduğunu. hiç bir şey ikram etmezler mi? .Assez.. . Bu kadar da "santimantal" hassas kadın görnedim ki! Bu konuları konuşup varacakları yere vardılar. Bunun üzerine Rakım: .Je te presenle mon. Özel bir daireye girdiler.Öyle efendim. burası yan yana iki odadan bir de küçük salondan ibaretti. Râkım'ı tanıtmak istemişti. Felâtun'u çıldırtan eden madmazel Fransız kadınlarına özgü bir tavırla sıçrayarak geldi. fasonlar! Rakım.. je ne suis pas üne inbecile.. Bir dert ki! Rakım. Tiyatrocu bu. Gece bile mutlaka tiyatroya kadar "ak kumpanya" eşlik etmeli. ne serbesttir.) diye Felâtun. benim. on y tutoit tout bonnement. assez. bu otelde herkes yaşayamaz..
tozmuş olanlar teslim ederler ki bu durumu asla abartmıyoruz. Sana dünyada kaç şey lâzımdı? Hani diyordun. Polini.Oh! Ne hayvanlık! Bu şekilde devam eden konuşmalar size çok anlamsız gelebilir ama alafranga ortamını gezmiş. . Rakım.Hayır dostum! Ben o kadar zevk adamı değilim.(yılışarak) Vallahi bence öyle. İşte misafirin geldi.) Polini.Bence öyle değil.Demek oluyor ki. Şarap. öyle mi? Felâtun. Şimdi buradan çıkınca yine işime gideceğim. Lâkin ben "bonvivor" geliriyle yaşayan biri değilim.Estağfurullah! Polini. bak bu efendi sen gibi değil. tiyatro yazar. Polini. muhabbet ne işe yarar? Polini.(Polini'ye cevaben) Hakkınız var.Herkes fikrini serbestçe söyleyecek mi? Polini.Bana bu fikri senin aşkın verdi.Hele bak şu sarı tahta bitine.Evet! Kalemle işler. maymun! Şebek! Tavşan! Felâtun.Her şey! Ufak tefek roman yazar.Şüphesiz! Rakım. Polini.Elbette öyle olacak. Polini. gazete yazar bir" işçiyim. (Felâtun'a) Bizim aşk erbabının dahi aşkını kızdırır.. bir de muzıka. ameledir. Fransız kadınlarının en normal konuşmaları böyle olur. gücümle yaşarım. Öyle değil mi.Felâtun. Rakım. kadın. Yani güzel sanatlar bağlısı. işimle.Bir şampanya filân! Rakım. Polini. dostum. (Kadının adı Polini'miş. (Felâtun'a) Ey suda haşlanmış sümsük hindi. Şarapla kızışan şiirsel düşüncelerimi nereme sokayım? Şarapla kızışan aşk.Gerçek be! iyi söyledin. Öyle ama efendi. Hâlâ yerinden kımıldanmayı canı istemiyor. Hele tiyatro kadınlarının."O le le"! O o! Bu efendi zâten filozofmuş ya! Felâtun adını bana vermeliydi.Bravo! Gazeteci misin efendi? Rakım.Şairdir de! Rakım.Ne güzel! Demek oluyor ki âdeta bizden.. 96 Felâtun. Polini. bir kaç şampanyacık senin gibi fikir adamlarının fikrini kızdırır. "yazı" işçisinin Felâtun. Bir kahve içerim.
kibrinden geçilmez.. bilirsin ya!. Dereden tepeden bin söz söylenip.Şimdi gidip. Rakım. Oturup içkilerini içtiler. Ama gülmekten kendini koruyarak "Hey şaşkın...Her şeyde orta yolu bulmak iyi değil midir? Polini. Bilirsin ya a kardeş. şimdi tâ "apartman" daire kapısına kadar gidip büyük çıngırağı çekmeli. kendini dev aynasında gördüğü yetmiyormuş gibi yüzünden düşen bin parça olur.Neye yarar o Türk kadını.. Ne dümeni var. Hanıma kendini yarandırmak mümkün olamaz. O bile zihninde bir Osmanlı hanımın dik duruşu ve büyüklüğü yerinde olduğu hâlde şu Fransız kadının saçmalıklarını çekmekte ne hikmet olduğunu düşünür ve bir adamın bir kadından işitebileceği en ağır hakaretlerden daha ağırını duyan şu Fe-latun'u anlayamazdı. canı isteyen çay içer. Severim de külhaniyi be! 97 Felâtun. Ama bir cariye al. Bu çıngırağın ipini de henüz yapmadılar ki. Hele Felâtun. Okyanusu muhabbette yolunu şaşırmış. ne pusulası..) Polini. Yazar kısmı biraz serbest olur. hakkını avucuna verirdi. canı isteyen. Ah benim Canan-cığım! Zavallı kızcağız!." diye kendi içinden pazarlığını ku98 rarak görünüşte Felâtun'a acımıştı. Canı isteyen içki içer. Güya yaratılışıyla insanı diriltecekmiş gibi. esirde yürek yok mudur? Beş on kuruşa bir kızın hürriyetini satın almak işten bile değildir. tavrından. Rom da beraber. işini bitirmiş.Gördün mü bir kere? İşte ömründe bir güç har-cadınsa o da budur. Bir saat kadar konuştuktan sonra iki aşığı başbaşa bırakarak masadan kalktı. Yalnız bir eksik var. gelir. Şakası tatsız. Alafranga meraklısı Felâtun tuhaf ve anlaşılmaz gösterişten geri durmadı. Felâtun Bey bu şekilde bir yaşamın alaturkada mümkün olmadığını belirtip alafranga yaşamın ne tür nimetlerle dolu olduğunu anlattı: .) Bir güzel çay ısmarladım.Bizim bu İstakoz Felâtun pek yılışık şey. Halbuki kendisi böyle bir kadının kafasını kırar. Anlıyorsun a! Yine inanmamalı. Felâtun. Sen ise benden daha fazla çekingensin. Nazı çekilmez. hür adamlar bir esirden ne tat alabilir? Kim bilir gönlü kimdedir? Esirin olduğu için sana köle olmaya mecburdur. Onun yüreğini satın al da bak sana ne kadar yâr olur. Rakım bu sözleri duyunca Felâtun'un saplanmış olduğu bu fikre nasıl şaşacağını dahi bilemedi.(emirlerini vermiş. sana memnuniyetlerimi arzederim. çalkanıp gidiyor.Ha! Pardon. (diye çıkar..Efendi. Polini. Artık bizim gibi serbest. esir konusunu açınca az kaldı Rakım bir kahkaha koparacaktı. .
bu oğlanın paraya olan aşkından aman! Gel be. Benim yaşayışım pek güzeldir. Râkım'ın fikrini anlamak için: Felâtun. Felâtun.Ey. Vallahi gerçek söylüyorum.Bırak Allah'ı seversen şu eşek İngilizleri! Ayda dört lira için senin de onların kahrını çektiğine şaşarım. Elbette kardeşiniz de rahattır. vallahi yaşamanın yolunu bilmezsin be! Kudretin de yok değildir.Estağfurullah birader. harcadığımdan fazla değilse bile başa baş gelir. Bir ada-m kazandığı kadar yaşayabilir.Aman.Bizim gibi adamların ticareti nasıl olur bilmez misin? Rakım. Felâtun.Kibrine dokunmasın. sevin. Kazancım yolunda ve şansım pek iyi. Şöyle hâline göre bir apartmanın olsa da.Ne bileyim ben? . Bir ayağın da daima Beyoğlu'nda. para da lâzım. Felâtun.Bizim filozof Rakım yine yüksek bilgiden dem vurmaya başladı. Sanki sana ayda dört İngiliz lirası vermeye kudretim yok mudur? Rakım. nasıl buldun bizimkini bakayım? Râkım-Güzel (tebessümle) Hiç olmazsa insanın üstüne başına mayonez dökmüyor ya! Felâtun. şu üç ay zarfında kazandığım. Rakım.Ne yapalım birader. ben kendim için değil. Felâtun. Sen Felâtun'u 99 o kadar eşek mi zannediyorsun? Hesap edecek olsam. Rakım.Teşekkür ederim birader.Ne yola bağlandınız bakalım? Ticaret filân mı? Felâtun. Bu yaşayış kazançlı ise iyidir kardeşim. Sevin birader. hâlâ sizin için bile israfın bu derecesini hayırlı görmüyorum.(aklına Yozefıno geldiyse de. mini mini bir metres edinmiş olsan fena mı olur? Rakım. israf mı? Pir ol be.Şu havuç gibi İngiliz kızlarından ne lezzet alıyorsun? Oğlan. Zira birinci derecede düşünülecek şey malûm a! Felâtun.(alaylı) Ne.Otelin büyük salonuna vardıklarında Felâtun. o adının bir harfini bile ağzından kaçırmaktan korktuğundan) iyi olur ama birader. Rakım.(memnuniyetle) Bak öyleyse söyleyecek söz bulamam. Sana öyle söz söyleyen var mı? Lâkin ben Ziklas ailesinden memnun olduğum için söylüyorum. Rakım. gel sana ayda dört lirayı ben vereyim.
Felâtun. Rakım. kıskandığından böyle söylüyor. kalkarsın. Zira mirasyedinin ve özellikle Felâtun Bey gibi bir mirasyedinin serveti. Bu mevsimin bizce anlatılmaya değecek hikayesi Râkım'ın Kâğıthane de yaptığı âlemdir. Rakım için "Kendisinde bir servet yok.Adiyo monşer! Size hayret edecek bir şey söyleyelim mi? Bu iki arkadaş.Felâtun. o zaman benim yaşayışımın tam insanca.Nerden bildin? Rakım. böyle bir metresle C. henüz bir aylık kumarbazların alışkanlığıdır. Başlarsın oynamaya. birbirinden ayrıldıktan sonra. Rakım. şimdilik adiyo! Felâtun. Eğer onun da elinde onbeş bin lira bulunsa. eğer zar işlerse kırk elli liracık büyür.Akşam oldu mu cebine kırk elli kuruş koyarsın. gördüklerimiz kadar ibret aldık" demişti.Oynamaya başlayalı mutlaka ancak bir ay kadar olmuştur. Çünkü kumarda sizi esir almazlar.Ben sizin için korkmam. Şöyle ki: . Oteli gibi otelde ömür sürdüğü yok da. Felâtun. şimdi ayda dört lirayı kendisi vermek üzere beni de oradan mahrum etmek istiyor. Rakım. 101 Yedinci Bölüm Bahar mevsimi.Çünkü böyle zarar etmeye başlayınca kalkmak ve kırk elli liracık büyüdükten sonra yine kalkmak. kalpler için nasıl sense gönüller içinde öyle güzeldir. Biz bunların çoğunu gördük. biribirleri aleyhine kötü düşünmeye başladılar. Siz pek iyi bilirsiniz ki.(asık suratla) Vay!.. cümle alem tarafından 'haram' bilinen bir servettir." demiş ve Rakım dahi Felâtun için "Kendisi Ziklas evinden kovuldu ya. kibarca olduğunu teslim ederdi. Kaç ay alırım ben böyle dört liraları? Kendim kazanamıyor muyum? Bir mirasyedinin haram servetine ancak dalkavuklar itibar ederler... Varsın beyim yaşasın. işittiklerimizden dahi. Bahar mevsimine kadar gelişen olayları tek tek anlatıp bitirdik. yirmi otuz bin lira bir kaç ay içinde kumara verilebilir servetlerdendir. Felâtun. Ayda onbeş yirmi bin kuruşluk gelir için korkarım. oyun salonuna gidersin. Bir kaç ay sonra eskidikçe bu alışkanlık kalkar.Hayır. 100 Felâtun.Sen benim için korkma.Dur ama acele etme. Siz bu iki fikrin hangisini onaylarsınız? Hele biz Râkım'ı onaylarız. Felâtun. çoğunu da işittik ki.Ey. artık bana dersi hikmet mi vereceksin? Rakım.
Gider misin? Yozefino. Dadı kalfa ise Râkım'in bu darılmayışına fazlasıyla memnun oluyor.Baş üstüne. çayırlar tenhadır. sahraya çıktığına dahi değer. Bize her güzelliklerini gösterirler.Bey'in harem takımıyla Kâğıthane'ye gitmişlerdi ama bu gezi pazar gününe rastladığından arabalar içinde tıkılı kalmışlar. Yozefino.Karar verdinse söyle de ben ihtiyaç listesini hazırlayayım. Oraya başka türlü gidilir. Başka günler ise oraları at ve araba panayırına döner.Canan'ı da alırız. Hem pek fazla eğleneceğimizi de teslim ederim. Yozefino yanında gezi karar verildi. Rakım.. Hem artık Rakım kendisini Canan'ın karşıladığına darılmıyor da. Yozefino.Yalnız mı gideceğim? Rakım. Rakım. istersen Dadı kalfayı da. bundan sonra Canan'ın iftira atılma korkusundan uzak oluşu kızcağızın duruşunu. Rakım.Nasıl gidilir? Rakım... Yozefino geçen günler.Yok! Benimle beraber.Aman ne kadar eğleniriz. O günkü sohbet Kâğıthane pikniği hakkındaydı. Kendisini artık kim karşılar? Elbet Canan. Yozefino. Rakım.Yine haftanın ders günlerinden birinde Rakım -hâlâ ve fakat halisane ve dostane bir suretle devam etmekte oldu-ğu-Yozefino'yu ziyarete gelmişti. O güzel sahralar.Vallahi pek güzel olur. Rakım.Hem Kâğıthane'ye böyle bizim gibi gidenler. pikniğin tadını çıkaramamışlardı. Rakım.(gayet sevinçli) Gördün mü bir kere eğlencenin asıl alaturkasını? işte insanın kıra.Ne gün gidilecekse yalnız akşamdan bana bir haber uçur ki. 103 Yozefino. ertesi sabah için ben de başka bir işe başlamayayım. Yozefino. Yoksa aralarındaki . Yozefino.Bir salı yahut çarşamba günü gideriz.Kâğıthane doğrusu dünyanın en güzel yerlerinden birisidir. Rakım gidip derslerini verdi sonra gece saat üç civarı evine döndü. Lâkin şurasını lâyıkıyla biliniz ki. Lâkin oranın zevki cuma ve pazar günleri çıkmaz.(sevinerek) Seninle mi? Elbet giderim. yiyecek ve içeceklerini de beraber götürüp öyle eğlenirler. bakışını olsa olsa Rakım huzurundaki şenliğini biraz daha arttırmaya yetmişti..
Gidiyoruz ya işte efendim! Rakım. Rakım.Dadı! Niçin aralıkta bir gezmeye gitmezsiniz? Fedayî. Rakım kahveyi içerken: Rakım.Belki şimdi sever. Dadı kalfa henüz yatmadığı için üçü birden salonda oturdular. efendisine hem de canı gibi sevdiği efendisine bir kahve pişirip getirdi.Nereye gittiğiniz var ya? Fedayî. erkekler! Çok kötü! İnsan rahatsız oluyor. Rakım. Canan.Yok a dadıcığım. Ben kızımı.Tophane'ye kadar bile gidiyoruz efendim.Dadı kalfacığım beni kızı gibi sever. Ben de onu annem gibi severim (diye koşup Fedayî'nin o sadık. Ca-nan'ımı sıkmak istemem.) . Fedayî. Şöyle gezinti yerine.(kız sevindikçe memnun olarak) İyi ya. Canan. o kadın Fedayî'nin boynuna sarılıp öpmeye başlar.Bilmez miyim a dadıcığım? Canan.Salıpazarı işte kapımızın önüdür. kız kardeş zannederdi. o merhametli.katıksız sevgi.(Fedâyi hakkında sevgisini gösterir bir tavırla) 104 Dadı kalfa beni her yere götürüyor efendim! Rakım. Ama Canan öyle yerleri sevmedi. Kırlar ne güzeldi. tenhaydı bir güzel eğlendik.Nereye götürüyor bakayım? Canan.Yaz gelsin de yine gideriz. yine gitmeli değil mi? Fedayî. Canan. örneğin Ihlamur'a filâna. Rakım. Evimiz daha iyi.Oraları kötü efendim. Canan-Sahi dadı kalfacığım! Ogün ne kadar eğlenmiştik.Canan nereye isterse gidiyoruz.. Fedayî. Kadınlar. Aman ne kadar güzeldi! Rakım. Ağaçlar.. O gün.Bir kere de Küçük Çiftlik'e götürmüştüm.Salıpazarına. o havuz. sırma gümüşü gibi saf olarak devam edip dışardan birisi görecek olsa kendilerini âdeta kardeş. Rakım.Oraya geçen yaz götürmüştüm. Fedayî.
yalnız birgün . Koca çayırlarda biz yalnız kalacağız.İsterim ya! Canan.Rakım. Rakım. Yozefino ile söylediğimiz söz. kendisini dadısının kucağına atıp öpmeye başladı. Ama pek erken ha! Fedayî. Bu görüntü çok sürmedi. Canan. 106 Fedayî.Çarşamba günü sabah erkenden gideceğiz.(bu görüntüden tarifi kabil olamayacak kadar sevinçlenip) Yok ama.Hay hay! Canan.(gözleri dolarak) İşte dadıcığım. dadıcığım! Bizi önümüzdeki çarşamba günü Kâğıthane'ye götürür müsün? Fedayî.Siz öyle mi karar verdiniz? Rakım. Fedayî.Çarşamba günü orada kimse yoktur. bir kucağında Canan. ben kendim öyle karar verdim. seni anamız yerine koyduk.Hayır! Biz değil. Canan.Götürürüm kızım.Ey.(daha fazla sevinerek) Ya! Öyle mi? Aman canım dadıcığım! Bizi götür.Yozefino o kadar erken gelebilir mi? Rakım.Hattâ ustan Yozefino da gelecek. Niçin götürmeyeyim? Rakım. Yozefino da gelecekmiş. Ben âdeta kıskanırım! diye kalktı. Rakım. yine herkes yerine geçti.Yozefino daha akşamdan buraya gelip gece burada kalacak.Seni de mi? Rakım. Hep biz bizeyiz demek. benim dadıcığımı böyle karşımda öpmeyeceksin. Fedayî.(sevincinden çıldıracak) Siz de mi bizimle beraber gideceksiniz efendim? Rakım.(sonsuz sevinerek) O da mı? Aman ya Rab! Dadı kalfacığım. Bu söz Canan'ın dikkatini çekti. birisinde Rakım kendisini kucaklamakta 105 olduklarını görünce gözlerinden yaş boşanarak: Fedayî-Ah hanımcığım. Biçare Fedayî. iki gözümün hanımcığım! Mezarında bizim şu hâlimizi görüyor musun? Rakım.Öyle ama kalabalıkta siz bizimle beraber oturamazsınız ki! Rakım.Daha iyi ya işte. Anacığımın yanakları çürümüşse senin yanakların hamdolsun sapasağlam.
Canan. Canan da Yozefino'yu o kadar severdi. işte yatak için ise.Etmezsin ya! Ben seni ne kadar görsem. gitsin o da bir kitap filân okusun. o da önüne tütün tenekesini almış. ona mı sevinsin? Yozefino beraber gidecek.. Rakım. Fedayî. Şayet sen rahatsız olursun diye söyledim. burada biz Yozefıno'yu nerede yatırırız? Rakım.(teşekkür eder gibi bakarak) Nemutluluk! Kızın şu hâl ve tavrı Râkım'ın duygularına bir kat daha dokundu : Rakım. Bir şey yok! Canan. sen bilirsin.. ona mı çıldırsın? Zira Yozefino. Yozefino benim odamda yatar. Sen beni bir gece odana misafir alırsın. 107 Rakım.Niçin yatmıyorsun Canan? Canan. Rakım.Bir şey söyleyecektiniz ama efendim. Canan da kendi odasında yatar. kardeş gibi. Biçare kızcağız. Fedayî. efendisinin yanına gidip karşısında oturdu.birlikte Kâğıthane'ye gitmekten ibarettir..Ben sizi rahatsız etmez miyim efendim? Rakını. göre göre doyamam. Siz bilirsiniz. Canan ne yapsın? Uykusu yok ki yatsın.Uykum yok efendim. yazacak bir miktar yazısı olduğundan bahisle odasına çekildi. her ne gibi olursa olsun. Canan'ı ne kadar severse. Dadı kalfa uykusu geldiğinden bahisle yatağına girdi.. Kahveyi içtikten ve kararı verdikten sonra Rakım. sevincinden vakit yok ki.Ben onun yolunu buldum da. gösterdikleri sevgiye mi sevinsin? Çarşamba günü Kâğıthane'ye gidilecek. Fedayî. Rakım yazı yazar..(bir tatlı sıtma kırgınlıkları hissederek) Yok kuzum yok! Hiç sen bana sıkıntı verir misin? Hiç sen beni rahatsız eder misin? Canan. onun için karar verdim. O da kalktı.. Zihni yerinde değil ki.. dadı kalfa ile efendisinin kendisine evlât gibi.Yok dadıcığım.Efendim! Rakım.İyi ama beyim. Sizi rahatsız ediyorsam odama gideyim de orada sigaraları yapayım.Niçin uygun olmasın? İşte yatak için çare bulduk ya! Artık bu gece Canan'ın sevincini mümkün değil anlatamayız. . ona mı memnun olsun? Bahusus Yozefino bir gece kendi evlerinde yatacak. efendisi için hazır sigara yapardı.Sen bilirsin oğlum.Canan! Canan.
Canan'ım. Canan gibi seviyorum. Ağzından bu cümlenin çıktığını kulağım işitsin. Râkım'ın sözleri Canan'ı dahi eritmek derecesinde etkiledi.Seviyorum efendiciğim. of! Ben seni kardeşim gibi sevmiyorum. O kadar ki. Lâkin sabaha kadar bu sözü söylesen dinleyeceğim. Vallahi seviyorum. Yalnız ikisi birbirinin yüzüne bakarlardı..Nasıl bilmem efendim. Canan'ım! Beni sevdiğine vallahi gönlüm inanıyor.(ayağa kalkarak) Of.Canan.. efendisi ona. Ah.(kalemi elinden bırakıp) Diyecektim ki.Efendim! Rakım. Of. Âlemde bana en lezzetli söz.. o efendisine yaklaşıp birbiriyle kucaklaşarak) Nasıl söyle108 yim a efendiciğim? Hâlimi bilmiyor gibi söylüyorsunuz. Canan da korkarak nasılsa efendisini kanepe üzerine oturtup kendisi de yanı başında oturdu. Canan! Canan. Bu söz bena hayat verir. ne olacaktı? Anlaşılmayacak bir hâle geldi.. Allah aşkına. Beni seviyorsan "Seni seviyorum" de.(o da ayağa kalkmış olduğundan. Canan. ikisinin de yürekleri taş gibi kaskatı kesilmiş olduğundan tıkanıp boğulacaklar zannolunurdu. ben sizi sevmez de ne yaparım? Nasıl sevmemezlik edebilirim? Sevmemek elimde mi? Kızın bu sözleri söylemesi değil. a Canan! Sen benim hâlimi bilmiyor gibi söylüyorsun. daha aşkının başlangıcında baş göstermişçe-sine: Rakım-Ah.(gayet ince bir pembelik yüzünden memelerine kadar inerek) Malınız değil miyim efendim'? Rakım. bilirim ya! Hem siz kendiniz söylemediniz mi? "Seni kardeşim gibi severim" demediniz mi? Rakım.(hiddetle) Öyle deme be! Sen kimsenin malı değilsin. Kendi kendine sahipsin. ah Canan! Seni vallahi kendimden kıskanıyorum.. Rakım da öpücük almaya davrandı ise o anda bir ürkeklik göstererek: Rakım. bu sözdür. kuzum Canan. söylerken gösterdiği tavır Râkım'ın duygularını okşadıkça âdeta aşkın sonunda olan cinnet. Canan. Kız zaten kollan arasında bulunan efendisinin gözleri üzerine ateş gibi hararetli dudakları ile bir öpücük bıraktı.Benim seni sevdiğimi bilir misin kuzum Canan? Canan. sen de beni seviyor musun? Doğru söyle! Canan. Aman ya Rab! Çıldıracak mıyım. Bu ara Râkım'ın aklına Felâtun'un esirler hakkındaki görüşleri gelip ancak uzun uzadıya zihninde .. ne olacağım? Doğrusu Rakım çıldıracak mıydı.Rakım. Canan. Bir süre sustular.Of. Rakım.
Bonjur Rakım! Rakım. ders vermediği günlerde evinde otururduRâkım. aşığını. Ancak Canan sevgilisine bir adım daha yaklaşmıştı.Bonjur dostum! Yozefino. uyanık bir kızdır. 110 bu kızı hiç sevmeyecek olsa bile çaresiz sevmeye mecbur olacaktı. terbiyeli. her ahlâkını lâyıkıyla bildiği için Canan için öyle planlar yapar.Haydi bakalım. yüzünü doya doya veya anlaşılmaz anlaşılmaz izledi. Salı günü Yozefino'nun geleceği akşam olduğundan Rakım kendince bazı malzemeleri aldıktan sonra işine yarayan yerlere uğradıktan sonra saat dokuz civarında Beyoğ-lu'na gidip Yozefino'yu evinde buldu. nasıl yararlanabileceğini ne bilirsin? Var bir çapkın 109 tiyatrocu kız yanında kendin esirmişsin gibi ömür sür!" diye o anıyı derhal kovdu. Rakım da onayladı. Râkım'ın yanına pek gülünç bir yüzle geldi. Zaten Râkım'ı bu kadar deli divane edecek terbiye ve tavrın kaynağı ne idi zannedersiniz? Dadı kalfa elinde büyütmüş olduğu çocuğun her hâlini. karşılığında ne hâl ve harekette bulunacağına dair dadısının gösterdiği yolda emin bir şekilde ilerlerdi. Canan'ı öyle bir yılışık. Zannetmeyiniz dadı kalfa bunları gözlemiş yahut dinlemiş. Canan sapına kadar kadın. Canan bir ara Râkım'ı yatağına kaldırmak istedi. Evet dadının haberi olmuştu. sevgilisini. Kanepenin de rahat bir yatak olduğunu düşünerek efendisini. Rakım da bir şey söyleyebilsin. temiz. Şu kadar var ki dadı kalfa. Bu geçeninde diğer gecelerden bir farkı olmamıştı. hâlâ o erdem! Ne zannettiniz ya? Rica ederiz. böylece dadı kalfa işine gitti. herşeyi dadı kalfa idi. O gün Rakım yine işleriyle meşgul oldu. Efendisiyleolan maceraların hepsini dadı kalfaya haber verir. . Kızın vakar ve duruşunda asla bir değişiklik yok! Koca Canan hâlâ o Canan. akşam evine vardığında bazı tercüme işleriyle uğraşarak bir gece önceki bağlanma gibi bir ateşe kendisini bütün bütün kaptırmadan geceyi geçirebildi. kanepe üzerinde Canan'ın yüzüne baka baka bir iki saatten sonra daldı gitti. Hayır efendim hayır! Dadı kalfa böyle bir alçaklığı yapacak kadın değildir. -Çünkü Yozefino yalnız ders günleri öğrencilerine gidip. Ertesi sabah Rakım gözlerini açınca kendisini kanepe üzerinde Canan'ı da karşısında buldu. "Haydi oradan hey çılgın! Sen âlemin lezzeti nerede olduğunu. Ancak henüz daldığı için uyandırmaya bir türlü kıyamadı. öyle fikirler üretirdi ki Rakım. sırdaşı. Koca Rakım. Doğrusu Rakım geceki olaydan dadı kalfanın haberi olduğunu anladı ama dadı kalfa ona dair bir sözcük bile demedi.düşünemedi. Hâlâ o sağlam duruş. nazik. Kararlaştırdıkları çarşamba günü Kağıthane'ye gideceklerse daha pazartesi gününden hazırlıklara başlamaları gerektiğini hatırlattı. Oturduğu kanepeden kalktı. yüreğindeki sevgilerle birlikte istemiye istemiye odasına gitti. oynak zannetmeyiniz. edip. Canan kendisi haber verdi. Zira Canan'ın annesi. Rakım geceki maceradan dadının haberi olduğunu anladı.
Ben herşeyi hazırladım. diğer odaya gidip giyinmeye başladı.Bize! Kâğıthane'ye gitmeyecek miydik ya? Yozefino. Yozefino ve Canan salonda oturdular. ders verdiği sırada anlayamamışken bu akşam kızın Yozefino ile konuşmasında gösterdiği beceriye dahi şaşırdı ya! Kızın piyanosunu bir süre dinlendikten sonra Yozefi-no'nun da neşesi artmış olduğundan çalgı başına kendisi geçti. Ben kalkıp giyineyim. Bizde kalacağız. dadı kalfa ile dahi merhabalaştı. kadın yine İstanbul'un rakısı âlemde en sevilecek eğlencelerden olduğuna ve kendisinin buna şaraptan fazla isteği ve yakınlığı bulunduğuna dair bir hayli söz söyleyip konuşup durdu.Ey. Saat onbire geldiğinde Canan -o zamana kadar Râ-kım'ın evinde ilk defa olmak üzere. 111 l Yozefino. Posta sokağından aşağı Bostanbaşı'ya inip. Tophane caddesi yoluyla yavaş yavaş Salıpazarı'na vardılar. Yozefino'nun bir kaç damladan ibaret . iki elinde on parmağı olan bir adamın bir anda seksen. 112 her birinde dahi onar parmağı bulunduğu zannolunmak is-tenilirdi. Aman ya Rab! Bu akşam kadının piyanoda gösterdiği ustalık akıl almaz güzellikteydi.rakı takımını salondaki konsolun üzerine koydu. Bunlar konuşmaya başladıkları sırada Canan piyano başına geçip en iyi bildiği havalan ustaca çalmaya başladı.Nereye? Rakım. Bir şey oldu mu tam olsun. kadın bu olasılığı gerçekleştirdiğinden güya dört eli olup da. Yozefino. senin beni yatıracak yerin yoktur.Yozefino. Öpüştüler.Bu akşamı bizde geçireceğiz. İnsan hesap edecek olsa. Koca Canan. Rakım ilk kadehi Yozefino'ya sunduğunda. içki meclisinin dahi yönteminin farkına vararak şarapçılık hizmetinde kusur etmedi. Sonra Rakım. Güneşin doğuşunu ve batışını görmeyince tamam olmaz mı? Mevsim her ikisini vakti görmeye de müsait! Yozefino-Vallahi fena değil ama. pek âlâ! Sen biraz otur. Rakım ise piyanoyu bilir bilmez tıkırdatıp Yozefino tamamen giyindikten sonra kalktılar. Yozefino'yu görünce kollarını açarak üzerine koştu. Yozefino kalktı. Yarın sabah erkenden hattâ güneş doğmadan evvel deniz üzerinde bulunacağız. a deli çocuk! Rakım. Dadı kalfa ise gerekli malzemeleri hazırlamakla uğraştı. Rakım o zamana kadar Canan'in enikonu piyano çaldığına rastlamamış olduğu için bu sanattaki ustalığın çok iyi buldu.Pek âlâ. yüz kadar sese dokunabilmesine olanak veremediği hâlde.Canım senin nene lâzım. sanki kırk yıldan beri sarhoş meclisinde şarap taşırmış gibi. Rakım da Yozefino'ya eşlik etti. Hattâ Rakım. Kapıdan içeriye girdikleri zaman Canan. Canan'in enikonu Fransızca söylediğini dahi. Kâğıthane'ye sizden mi gidilir? Rakım.
dostlar biribirine daima güzel sözler söylerdi. Bu durum bu gece Râkım'ın meclisinde de oldu. Sonunda yemek zamanı geldi.Efendim! Yozefino. içildi.Onlar çocuktan beterdir. bu hizmeti efendisine de yapar. Çocuklar soyunurken ter ter tepinir. Yozefino. bu meclislerde kafalar lâyıkıyla hoş olduktan sonra. Yozefino kendisi için hazırlanmış olan Râkım'ın yatağına ve Rakım da dadısının odasında serilmiş olan ya113 tağa gitti.Ne söylüyorum? Ayıp bir şey mi söylüyorum? . Yozefino'yu soyundurup yatağına yatıncaya kadar yanından ayrılmayacağı bilinmez mi? Yozefino gibi bir yandan seviştiği adamı merak edip bir yandan da sevdiği kadınla bu adamın ilişkisini bilmek isteyişini anlamamak mümkün mü? Binaenaleyh hem soyunur. Vay ne oldu? İşte şu oldu: Canan. Elbette Canan da kendi odasına gitmiştir. Lâkin hiç gözü gibi sevdiği oğlu. Yine bu salonda sofra kuruldu. evlerde böyle toplantıların yapılmasından memnun olurdu. Böyle bıyıklı çocuklar da insanın boynuna sarılır.Kız Canan! Canan.gıdasını daima piyanosu yanına götürür. bunun sebebi Rakım ile Yozefino'nun biribirine olan sevgileri yüzündendi. İçkilerle birlikte masaya geçip ailecek sofraya oturdular. Canan. İşte burası belli değil. Ancak Yozefino burada da işi kılıfına uydurdu ve ara sıra Canan'a olan sevgisini dile getirdi.(utanır) Aman ustacığım.Bari uslu uslu soyunur mu? Canan-A! Çocuk mu ki uslu uslu soyunmasın? Yozefino. Zira görüntü iki dostun içki parlatmasından ziyade iki aşıkın biribirlerine aşklarını sunması gibiydi. yalnız arada içki bulunması biraz canını sıkardı. Yatma zamanı geldiğinde evli evine köylü köyüne gitti. Sofra başında meyve sebze yiyerek dereden tepeden konuşarak bir saat geçirdiler. efendisi. Büyük bir beğeniyle yenildi.Efendim değil mi? Elbet soyunduracağım. söylediğin şu lafa bak! Yozefino.Sen efendiyi de böyle soyundurursun değil mi? Canan. Bizim içki meclisinin güzel görüntüsüne dikkat ettiğiniz var mıdır? Var ise görmüşsünüzdür ki. alafrangalar gibi kahveler sofrada içildi. Dadı kalfa. beyi. paşası yani Râkım'ı kendisinin bu hoşnutsuzluğundan haberdar eder mi? Dadı kalfa zaten büyük yerlerde ziyafetler savmış bir kadın olduğundan pişirmiş olduğu yemekler Yozefino'nun çok hoşuna gitti. hem de kız ile konuşurdu: Yozefino. yemekten sonra Canan kahveleri sofraya getirdi. efendisi ise Canan elinden aldığı kadehi âdeta ateş içer gibi içerdi.
Allah için ikiniz de birbirinize pek lâyık çocuklarsınız. Vah çocuk vah! Efendi bana her şeyi söyledi. Râkım'ı da uyandırdı. Bununla beraber hem seni. utangaçtır. kızı yerine gönderdi.Canan. Zira kalp uyku hâlinde iken pek düzenli ve hafif vurmaktadır ancak insan uyandığı anda . seslendi ve kendisinden önce yüreğinin uyandığına dikkat etti.Hayır! Bizim efendi pek usludur. İşte Yozefino bu şekilde Canan'ı rahatlattıktan sonra yatağına girip. Serpilip yatmış olan Canan'ı bir hayli uğraşıdan sonra sağ elini kızın yüreği üzerine koyarak. Eğer uslu uslu soyunmuş olsa o zaman ayıp sayılır. bu aşk insana nasıl hayat veren bir histir. hâlinden kimseyi haberdar etmeme gayretinde bulunan âşık Canancığım! Zararı yok kızım. Hiç dikkat ettiniz mi? Ah bizim dikkat ettiğimiz vardır. 114 Canan. Bir yandan da Yozefino kendi ağzını arıyor zannederek efendisiyle arasında geçenleri sır olarak saklama kararlılığını sürdürdü. yavaş yavaş hazır115 lanmalı. kendine pek kolay bağlarsın. Canan." diye kalkıp dadısıyla beraber aşağıya inerek kayığa yerleştirilecek eşyayı Osman amcaya verdikten sonra Canan'ı uyandırmaya gitti.Yozefino'nun şu son cümlesi üzerine -bir kere işe önem vererek. Soyunsa sen bu lafta hiç bir ayıp görmezdin. bir ara sokak kapısı "çat'çat" diye çalınmasın mı? En evvel dadı kalfa uyandı. Anladın mı kızım beni? Rakım içli bir çocuktur. Ben sana ne dediğini nerden bilirim? Yozefino.. bana öyle laflar söyleme. Canan.De bakayım. Herkes uykuya dalmışken. Saatlerine baktılar. Allah yine ikinizi birbirinize bağışlasın.Ayıp ya! Yozefino. Onun için biliriz ki.A deli! Kız ne utanıyorsun? O senin efendin değil mi? Ayıp mı zannediyorsun? Siz ikiniz de gençsiniz. Ah. saat on. beni aldatabilir misin? Sanki benim haberim yoktur.Canım ustacığım. Yozefino.Efendi beni kız kardeşi gibi seviyor. Meğer kayıkçı Osman amca gelmiş. Onu sen yönetmelisin. "Tam vaktidir. Bana hiç sataştığı yoktur. Geçen gece ne kadar ağlamışsınız. Sana ne demişse demiş. Ö benden hiç bir sırrını saklamaz. hem Râkım'ı tebrik ederim. Yozefino. biraz da yatak içinde konuşarak.az kalmıştı ki. Rakım. demek oluyor ki mutlaka uslu uslu soyunmuyor. pek lezzetli bir incelemedir. Canan. Güzel yönetirsen. sevişelim. Lakin efendisiyle Yozefino arasındaki ilişkiyi bilmediğinden ve efendisiyle olan ilişkisini dadı kalfadan başka kimseye anlatmadığından hatta bunu anlatmayı büyük ayıp diye düşündüğünden sustu.. zararı yok!. güzelsiniz.Ah. Gönderdi ama biçare Canan'ı yine bin türlü düşüncenin içine atarak.Vay.. Aşk kurallarını bilmeyen sizin gibi çocukların hâli hep böyledir.
Doğrusunu söylemek her halde daha gereklidir. bir tarafına çay güğümü.Böyle sabah erken kalkıp da şu keyfi yetiştirmek. Evvelâ birer şekerli kahve içildi. Yozefino her ne kadar giyinmeden bir erkek huzuruna çıkmak alafrangada olmadığına dikkat çekmişse de." demesiyle Canan fırladı. filânı yak. Yavaş yavaş da hazırlanırız. Kahveler pişti. bir sabah keyfi yapalım. Deneyip bakınız! Hele Canan'ın kalbi gibi bir âşık kalbi olursa. Rakım.Üşümez miyiz ya? Rakım. biz de onu göreceğiz. paltolar var." diyebildi.Yok madam. Rakım 116 da giyinmeden yalnız arkasında bir ince taburi kürk olduğu hâlde salona çıkmış kapısından Yozefino'ya söylenmesi lâzım gelen sözleri söyledi. Ne üşüyeceğiz? Bahusus ki rom da var. bir tarafına akşam gelmiş olan taze inek sütü tenceresi sürüldü. sabah erken kalkmamışımdır. Öyle değil mi? Rakım.(Osmanlıların şu sabah safasını pek beğenip) Ne güzel şey bu canım! Rakım. Ayıp değil a! Biçare kızcağız kalkarken efendisinin boynuna sarılıp da öyle kalktı. Yarım saat geçmedi. ne istersiniz?. kalktı. "Kâğıthane'ye gideceğimizi unuttun mu? Kalk bakalım. Yozefino. Henüz ateş sönmediği için Canan'ın salona getirmiş olduğu koca bir mangal uzaktan bakanlara keyif verirdi.Ne? Yozefino. ömür boyu. Efendisi kendisini mazur görmüştü. herkes kalktı.Hem de deniz üzerinde göreceğiz. Rakım sana doğrusunu söyleyeyim mi? Türklerin her hâli Avrupa'nın her hâlinden iyi! Rakım. "Nedir efendim. ihramlar var. pek de öyle değil a! Doğrusu bizde kış mevsiminde her sabah böyle bir zevk etmek olur ama Avrupa'nın da zevkleri fena mıdır ya? .Hoşunuza mı gitti madam? Yozefino-Vallahi pek güzel! Ben hemen diyebilirim ki.Vallahi pek hoşuma gidiyor. Ne hoş! Biz biliriz ki. Siz isterseniz bu hareketi küstahlık olarak yorumlayınız. Yozefino. isteyene çay verdi.evvelki hâlin düzenini bırakarak hale-canla uyanmaya başlar. Yozefino. Sonra dadı isteyene sütlü kahve. Herkes kafasına ve zevkine göre içti.Kürkler var. Sigaralar yandı. Yozefino'yu da kaldır da. şallar var. Rakım.. Ateşi. Mangalın bir tarafına kahve güğümü. şimdi bir saat sonra güneş doğacak. var ya! Canan uyanıp da gece vakti hafif hafif yanmakta bulunan kandilin baygın ışıkları arasında efendisini görünce birdenbire ürktü. Ne yalan söyleyelim.
Doğrusu Avrupa'nın dahi eğlencesi çoktur ama "monoton"dur. o güzel sabahı görmekten hemen daimî suretle mahrum kalırız. Ara sıra bir aile içine misafir gelmiş olması veyahut insanın kendisini başka bir aile içinde görmesi bir büyük yeniliktir. Lâkin insanlığım böyle övünülecek kadar önemli değildir. Kürekleri yavaş yavaş çektirerek güneşin ufuk altından pırıl pırıl yeryüzüne doğuşunu izlediler. mesudum. ya Canan'ı! Koca Rakım. doğal güzellikleri paylaşmaktan büyük haz alırdı. esensin. Lâkin sofraları. geniş. Yozefino. Osman amcanın kayığı iki çifte. Bir kere Türklerdeki şu konukseverlik Avrupa'da bulunmaz. mutlusun! Rakım.Yozefino. Hele güneşin ilk 118 ışıkları. Kuzum!. iyi huylu bir çocuksun! İnsansın. Sabahtan önce deniz üzerinde bulunulmaya karar verilmiş olduğundan herkes giyinmeye gitti.. Denize açıldıklarında Üsküdar üzerinden şafak ağarmaya başlamıştı. güzel bir kayıktı. Yavrum!. Mart ayı olduğu için hava hafiften soğuktu alel acele giyinilip iskele başına varıldı.Yalan söylemiyorum Rakım. dadı kalfayı ve Yozefi-no'yu dahi memnun ederdi. Ben sözümü bilirim de söylerim. Rakım da Ca-nan'ı ile beraber ön tarafa. Çünkü o aydın bir kişilikti.. Yozefino ile dadı kalfa arkaya oturdu. o sabah ki doğanın uykudan uyanması demektir.Ben hakkımı bilirim de dâva ederim. Salıpazarından çıktı çıkalı belki Canan kendisine bir kaç yüz soru sormuş olduğu hâlde. Ya Canan'ı. baloları hep resmî şeylerdir. Herkes evine geldi mi. Demem onlar birbirine gitmezler demek değildir. Herkes arkasına birer kürk giymiş ve dizleri üzerine de ihram almış olduğundan. Avrupa ile Osmanlı arasındaki farkları da bizzat gördüğü ve yaşadığı için daha iyi anlamıştı. her sorusuna cevap vermekten geri durmayarak kızı hoşnut eder ve her cevabını "Canım!. Yozefino-Vallahi Rakım. kendi dünyasında bilgi alışverişinde bulunmayı sever. Salıpazarı iskelesinde biraz oyalandılar. . Vay o sabahın inceliği ne incelikti! Vay o incelik Yoze-fino'yu ne memnun eylemişti. Rakım. Bir kere kış geceleri uzun olduğu zaman alafranga saat on ikiden yani gece yarısından evvel yatılmaz". Sonra iki köprüyü geçip kendilerini Tersane körfezinde buldular. yine kendi aile halkıyla kalır. Yozefino.Hamdolsun bahtiyarım. Sabahı. Ayrıca Avrupa halkının alışkanlıklarına dair söyledikleri ise tamamen doğruydu. sabahın serinliğinden güne şikâyet etmeden başladılar.. bu mutlu ve esenlik taşıyan kayığı tâ Sütlüce önlerinde yakalayabilmişti. biz doğanın yalnız akşam güzel117 liginden yararlanırız. Hele saat on ikiye kadar da oturulduğu olur ya! Bu hâlde uyandığımız zaman yine ortalığı gündüz olmuş buluruz. Bu mangal partisi yarım saatten fazla sürdü.Orası öyledir." gibi sevgi sözcükleri karıştırarak verdikçe yalnız Canan'ı değil. Vallahi ciddi söylüyorum. Yani demek isterim ki. yeni.
İnsanlığın mutlu olmandan daha büyüktür. Rakım.Yozefino. Yapar mısınız? Yozefino. Yozefino. bir . Rakım. benim aklıma ne geldi bilir misin? Osman amca. İyi huylu olan insan içindir. mutluluk insan içindir.(kayıkçıya) Osman amca. bu bölgede o yaratmış.Bence iyi ama.Mümkün mü ya? Rakım. Osman amca "Küçük hanım.Ne geldi bakalım? Rakım. binaenaleyh kayığın dengesi bozulmuş olduğundan. Sabah esen meltem güzel kokusunu getirdiği sırada bizim topluluk da Çoban Çeşme-si'ne varmıştı. sizcesini bilmem. Orada Râkım'ın aklına ne gelse iyi? Bakınız ne geldi. küçük hanım! Sen biraz arkana dayanır mısın?" diye Canan'ın dengesini korumasını istedi. zannederim.Pek doğrudur. Bundan sonra kendimizi düşünelim. Yozefino'ya Râkım-Sabah gezintiye çıkmamış hanım. aklıma ne geldi bilir misin? Yozefino. Canan. insanların medeniyette ilerlemesi gezintimiz için şöyle bir de kayık yapmış. böyle bir gezi tadı. Bunların hepsi kadri bilinecek nimetlerdir. İstanbul'un zevkini tatmamış hanım. Yozefino'dan bu sözü işitince birdenbire kadının yüzüne baktı ama kendisini toparlayıp renk vermedi. Sevgisinden Râkım'a sokula sokula kucağına çıkmak mertebesine gelip. 119 Lâkin Râkım'ın düşünce yeteneği üzerine sevgisi bir kaç kat daha artmıştı. Avrupa'nın hiç bir tarafında görülmemiş olduğunu iddia edebilirim. İstanbul halkının içinde de yüzde biri bu gezintiyi düşünmemiştir.Şu civarda haniya demek istiyorum ki.Niye istemez? Rakım. öyle ki.Mutlaka yine iyi bir şey gelmiştir.Sebebi şu ki. nerede olur. bu denizi.Niye mümkün olmayacak? Senin canın da istiyor mu? Sen onu söyle! Yozefino. Yozefino.Övgü yine çoğaldı. daha çoktur. Sabahı Allah yaratıyor.İşte bu başarılarından dolayı seni tebrik ederim ya! Hele bu muhakemen yok mu? Vallahi Rakım kayıkçılardan utanmamış olsam kalkıp seni ağzından öperdim. ötede Alibey deresi boyunda mı olur. Rakım.Benim canım henüz sağılmış taze koyun sütü içmek istiyor.Ne geldi efendim? Rakım. Lâkin sebebi? Yozefino.
Rakım. Alibey köyünün deresi ağzında bir mandıraya rast geldiler. mandıracıyı çağırıp bir kaç çanak taze süt getirtti. Kana kana içtiler. Canan ile Yozefino koyunları ve kuzuları uzaktan seve seve bir kaldılar. Rakım ve Yozefino. pişirildi.Koluna kuvvet Osman amca. kızda olan bu hevesin farkına vararak: Yozefino. sürü hâlâ oradaydı. Lâkin neyimize lâzım? Her şeyi kısa kesecek olduktan sonra koca bir ciltten ibaret hikâyeyi bir sayfada dahi anlatabilirdik.Canan sen beni yakalayabilir misin? . sağ küreklerle üstüne almaya başlayıp Kavisli kavisli çevirdi. çocuğun her hâlini iyi bilir. hem de sol kolunu sıyırarak. bu defa Çoban Çeşmesi'ni de geçerek âdeta Çağlayanlar yanına kadar sokuldular. Osman amca biraz tiryakice olduğu için hemen bir ateş şenlendirmişti. Bu ateş zaten bizim cemaate de lâzımdı ya. Canan'ı da yanlarına alarak sıra ağaçlar altından çayın yukarısına doğru gezmeye çıktılar. Şimdi biz Kâğıthane partisinin bundan ötesini "Akşama kadar pek güzel eğlenip evlerine döndüler" diye kısa kesebiliriz. Eşyayı karaya çıkarıp bir ağacın altına şilteleri yaydılar. Kahveler sürüldü. 121 Zavallı Canan. Herif hem bu lakırdıyı söylemeye.mandıra bulsak da taze süt içsek.Aferin Osman amca! Osman amca. Kayıkçıların her biri. Bahusus ki. içildi. Yozefino.Sen Osman amcanın sakalında kır görüp de ihtiyar olmuş mu zannediyorsun? Buradan başlasam. soluğu Beykoz'da alırım. Ancak Osman amcanın canını sıkmaz. Binaenaleyh Osman amca tereddütsüz: 120 Osman amca. böyle sabahtan gidip de akşama kadar Kâğıthane'de oturanlar öyle birdenbire evlerine dönüp tıkılamazlar. niçin olmasın? Kayık altımızda değil mi? Kolda da kuvvet çok. iki üç adamın içeceği kadar sütü midelerine indirdi. Bahusus Râkım'ın komşusu olup.Pek âlâ olur efendim. koyunları yeni sağılmış oldukları için. Tekrar yola düzülüp. Rakım. Rakım. ne kadar olsa çocuk değil mi? Kendisini bir şairin hayali kadar geniş çayır içinde görünce şevk ve mutluluğu da o oranda artarak sıçramak. koşmak hevesine düşmüştü. Dolaşır dolaşır da canımız sıkılırsa Eyüp Sultan'a kadar gideriz. Bu teklif kayıkçının canını sıkmış zannedersiniz ya! Artık Çoban Çeşmesi'ne geldikten sonra geriye dönmek doğrusu can sıkar bir şeydir. Hattâ bazı bahanelerle arada bir bu çocukluk huyları tutardı.
Onbirde kayığa döndüklerinde. Ne zekâ! Onbeş yirmi beyitlik bir şarkıyı. Uykudan kalktıkları zaman saati on olmuş buldular. kayığı hazır ol da beklerken buldular. tadında bırakması gerektiğine inandı ve öyle yaptı. bir saatten daha fazla sürdü. bundan sonra Canan'ın gezintiden mutluluk sözleri duyuldu. Gölge altına geldikten sonra bulunan eğlence ise Canan'a bazı Fransızca şarkıların güftelerini ezberletmek oldu. Orada oturacakları yeri seçtiler. şaşırtmacalarla kızı bir hayli koşturdu. ikisinin de nefesi nefesini takip etmeye başlayıp yüzleri kıpkırmızı oldu. onlar tâ çayırın üst başında yer tutmuştu. Saat ikiyi bulmuştu. O gün Kâğıthane'de hemen hiç kimse yoktu. Bindiler. Ağacın gölgesi altına serdikleri minderlerin üzerinde uyudular. beri tarafta dadı kalfa eşyayı kayığa yerleştirmişti. Gayet ağır kürek çekmek üzere onbir buçukta Azapkapı- . Rakım.Canan. koşunuz! Yozefino koşmaya başladı. Yılankavi yanıltmacalar." dedi. yalancı dolma. eğlencede arar. Saat beşe geldiği hâlde yalnız bir Ermeni ailesi takımı gelmiş olup. Bunlar yemekte iken bir kayık halkı daha önlerinden geçip Çağlayanlar yanında çayırın tâ ortalık yerine kadar gittiler. Ağzından bazı şeyler okudu ise de. kayıkçıların payları da ayrıldı. gitarı olmadığı için zevkini çıkarama-yıp. kendi canına dahi can katmıştı.(sevinerek) Yakalarım. Sonra Râkım'ın yanına gelip üçü birleştiği zaman Yozefino yavaşça "Çocuğu eğlendirdim ama kendimi de yordum.ezber ledidi. Bundan sonra dadı kalfanın hazırlamış olduğu söğüş. Râkım'ın uyarısı ve Yo-zefino'nun kabulü üzerine yemek altına ikişer kadeh rakı çekildi. Koca dadı kalfa! Onun için âlemde Rakım Efendi'nin eğlenmesinden büyük zevk mi olur? Çocukların sabahtan beri sürmüş oldukları ömür. çünkü her yan binlerce güzellikle doludur ama insan yalnızca güzellikle yetinmez. Güle oynaya yenilen yemek. Yemekten sonra havanın da ısınması üzerine gözlerine hucüm eden uyku. 122 Hele topululuk olarak bir pikniğe gidilmişse en kral eğlence arar. kız onbeş yirmi dakikada -hem de bir daha unutmamak üzere. Dadı kalfanın uyarısı üzerine herkes bir malzemeyi alarak gölgeye taşıdı. Haydi bakalım.(işin farkına varıp) Hayır yakalayamazsın. Çayır içine doğru bir seyahat daha düzenleyip. Şu insanoğlu çevresini dikkatlice incelemeye kalksa ne bir gün ne bir hafta yeter. artık oldukları yeri kasıp kavuran güneşten bıkkınlık gelince ağacın öbür tarafına geçmek zorunda kaldılar. Bu eğlence de bir saat kadar devam etti. helva ve kuru köfte ortaya çıkıp. Bu sebeple bizim bizim cemaat de yeni eğlenceler aramaya başladı. Zaten erkence kalktıkları için içleri bayıldığından birer miktar kahvaltı ettiler. Kâğıthane bölgesinin güzelliğine ve sabahı denizde ettikleri isabet olduğuna dair sözler kahvaltıdan sonraya kadar devam etti. dayanılmaz hal alınca dadı kalfadan başka üçü oldukları yere uzandılar. Yozefino gitarını yanında getirmediğine bin pişman oldu. Şu çayır gezintisi şüphesiz bir saat kadar sürdü. saat altı buçukta kuşluk yemeğini hazırladılar. O kadar ki. Canan arkasından koştu. İlk eğlence. Ondan sonra yerlerine geldiler.
İnsan beş liralık bir saate. Gezinti yerini beğendikleri gün "Aman geçen gün Kâğıthane'yi görmeliydin. kırı. Allah'ım ne kalabalık! Bir millet bir millet! Kimler yok! Kimler yok!" diye açıktan şaşırırlar. düşünelim: Doğrusu saat insan için gerekli bir âlettir. çiçekleri görmekten başka halkın durumunu görmek. Şimdi siz şu en aşağı dereceden başlayınız da. Ya bu gösterişten amaç? İşte dedik ya! Lezzeti o yolda olduğu içindir. Kalabalık mı. Onlar gezinti yerlerine gittiklerinde yerin güzel olup olmamasıyla ilgilenmezler.123 sı'na yaklaşıp Yozefino'yu orada bıraktılar. Bu durum insanın yaratılışında var ve herkese uygun olduğundan kimsenin fazla dikkatini çekmez. biri-birleriyle konuşmak içinde buralarda bulunmazlar. insan oğlu ister ki. kendisinde yalnız saatini korumak için yapabileceği gay-tanın yirmibeş altın kıymeti olacak kadar servet bulunduğunu âlem görsün. . açıklığı. çimenleri. Bu piknikçi aile ise tam ezanı çeyrek geçe evlerine ulaştılar. iş öyle değil. Biz bir de işin şu yönüne bakalım: 125 ^^* Yaratılışın bir gereği değil midir ki halkın gözünde gezintiye çıkmaktan amaç. Hayır. Zira Rakım o gece de kendilerinde kalmasını rica ettiyse de. bakın bazı kendini bilmez insanlar böyledir. Haydi bakalım. kendi mutluluğunu başkalarının da duymasını ister. Zira bu şekilde yapılan gezintileri çok kimse beğenmez. değil mi onu konuşurlar. sahrayı. Onlar ise ezana on dakika kala tam Tophane önlerinde durup güneşin son ışıkları Üsküdar'ın ne kadar camı varsa hepsine güzel ışığını yansıtıp adeta izlenmesini isteyerek yavaşça çekildi. Hatta bir insan iç dünyasında mutlu değilse bile diğer insanları kendi mutluluğuna inandırmak için yalan söyleyip hile yapabilir. bu nedenle belki de halka buğz etmek gerekir. İnsan oğlunun özel durumunu incelemiş ve gözlemlemişseniz sözümü kabul eder onaylarsınız. 124 Sekizinci Bölüm Râkım'ın düzenlediği Kâğıthane pikniğini beğendiniz mi? Şu sorumuzu kötü görmeyiniz. yirmibeş liralık veya daha fazla bir fiyat çekmek için elmaslı kordon takmak gibi gösteriş budalalığına kapılabilir. Herkesi bilgilendirmek ister. Fakat gezintiyi adet haline getirenlerin durumu böyle değildir. bu ise yaratılışın en kötü yansımasıdır. Köstek neye lâzımdır? Saati korumaya lâzım olduğuna göre bu işi bir gaytan dahi görebilir. İnsanın yaratılışı gereğidir ki. kendisini Karunzâde göstermek için gereksiz ve türlü türlü yalanlara başvurur. daha doğrusu halka kendini gösterip beğendirmek değil midir? Bu yüzden gezinti yerlerinde nufüs alabildiğince çok değil midir? Halk ise binlerce arabanın tozunu toprağını yutarak burada nasıl durur. Yozefino ertesi gün için işi olduğunu ileri sürerek gelemeyeceğini anlattı. hangi akla hizmetle kendini göstermekten zevk alır anlamak mümkün değil.
Bu hâlde yakın bulunan çizgiler. Ama harika dediğimize dikkat gerekir. Zarının kötü gelip şansının kötü gittiği geceyse Polini tarafından durmadan oynaması konusunda avuç avuç altın 127 basmaktan geri durmadı. Bu görüntünün bir tarafında beş altı kadar efendi. kurabiyeler. zarı hep iyi gelirdi. O noktada ne vardı? Gayet muhteşem iki atlı bir kupa içinde de gayet harika bir madam. süslü bir bey iyi bir ata binerek uzaklaştı. Bu çıkışın nedenini de size haber verelim mi? Bir gece nasılsa Felâtun Beye oyunda zar şans getirmez. Çalgıcıların çalacakları makam alaturka ise beyler tarafından. Nasıl. Bu sırada beyler "Aşkolsun. Bu hâl bir buçuk iki saat kadar devam ettikten sonra madam arabasını yürüttü ardından gayet yakışıklı. tepsi tepsi gelir ve evvel emirde arabaya uğrayıp oranın payını bıraktıktan sonra beylere sunulurdu. herif avuç avuç lira saçıyor. diğeri de yerli ince çalgı olmak üzere iki takım çalgı ki. Arabanın önünde birisi Polonya muzıkası. Lâkin Matmazel Polini mutlaka oyun salonunda bulunup -ağzından çıktığı üzere. alafranga ise araba tarafından kumanda edilip em-rolunan müzik ansızın istenmişse havada bir lira uçar ve tam çalgıcıların ortasına düşerdi. bu durum anlattıklarımıza uygun mu? Bunu yapan bizim Felâtun Beydi. ama prens gibi de eğleniyor!" dediler. Bu madam elmas ve inciye boğulmuştu. Zira beş on gün vardı ki. Öyle diğer madamlar gibi değil. . beyler tarafından da güzel ahlar işitilir. inci gibi süs eşyası biraz seyrekçe görülür. ışıklar. Arabadan çevreye yayılan güzel seslere karşılık. hem de Kâğıthane'nin en kalabalık olduğu cuma günlerinden birisiydi ki. sandalyeye oturmuş.Felâtun Bey'in metresi olmak gibi bir şerefi herkese göstermek istediğinden ısrarla ve inatla oyun salonunda randevu verirdi. Orada bulunan herkesin bakışı bu iki 'sevgi' durumunu epey bir yere kadar izledi. Diğer madamlarda elmas.İşte gezinti yerlerinin genel durumunu böylece anlattıktan sonra Râkım'ın düzenlediği pikniğin beğenilip beğe-nilmediğini sorduk. dondurmalar. her biri ikişer 126 üçer takımın birleşmesinden oluşuyordu. bu sesler dünyada nam ve şan bırakırdı. neler neler. genç. Eğer Râkım'ın pikniğini beğenmediyseniz şu Kağıthane pikniğini beğenecek misiniz bakalım? Bir cuma günü. Sevgilisi matmazel Polini ısrarla rica etmemiş olsaydı belki bir kaç gün için oyuna ara verirdi. bakışlar da liranın havada dönmesiyle çevirdiği eğim içinde erir giderdi. Kâğıthane çayırı üzerinde bir kaç bin gözün bakışı bir nokta üzerinde toplanmıştı.
Bunun için oyunda zarar sorunun çıkmış olmasının önemi yoktu. edepsizliğini sonunda itiraf eylediği hâlde matmazel Polini hazretlerinin dikkatini.Sözün kısası. Bu zararın acısı burnunu sızlatmış olduğundan evlerine geldiklerinde Felâtun. Sen beni kendi hâlime bırak. o gece yedi yüz lira kadar zarar gördü. yarın kazanırsın. benim gibi kandıran bir kadınla birlikte olmazsın. Zira aşkı bir kat daha kızıştırmak ve kendisini seven adamın zaaflarından yararlanmak için iyi bir yoldur.Bak şu para canlı. Ben oyunun zamanını. Polini. fazla olarak bir de tokat yemişti. sevgilisine yüzünü astı ve bu zarara kendisinin sebep olduğunu anımsatan sözler söyledi. eğer alafranga dünyasının bu gibi durumundan bilgi sahibi değilseniz. bir alafranga adam. Biz biliriz.Bak şu maymuna bir kere! oyuncu şebek!. Kendine başka bir eş ara efendim. bir haftadan beri zarar iki bin liraya vardı.. ilgisini ve acımasını çekmeyi başaramadı.Ben sana kazanamam demiyorum. Biçare Felâtun. Acaip! Bu kadara kadar ha! Evet. pekâlâ! Bundan sonra seni. kadını razı etmenin mümkün olamayacağını anlayınca boynunu bükerek dışarı çıkıp başka bir oda da o geceyi geçirmiş ve ertesi gün. Bu gün kaybettinse. herifi iyice kendine bağladığını görünce. kadının merhametine yüz sürmek için yine . Felâtun'u etkilemek için ve kendine iyice bağlamak için başka bir sorun ortaya çıkaracaktı. araya böyle bir dargınlık sokar. Felâtun. Kaybettiğin gecelerin zararını da yine kendi talihsizliğine niçin yük-lemiyorsun? Felâtun. aç gözlü belaya! Vardı ise benim cebime girmedi ya! Sen Baden Baden'de (Almanya'da kumar oynamakla ünlü bir yerdir. Git o kadınla yaşa. Polini. biz tanırız bir biçare alafranga beyi ki. Matmazel Polini Felâtun'u bu derece etkilediğini görünce onu daha da çıldırtmak için yeni bir yol bulacaktı.İyi ama hanım. sizi bu konuda da bilgilendirelim: 128 Efendim.) olsan ne yapacaksın? Zarar. Fakat benim önlemimi bozan sensin. Polini. bir yabancı kızıyla ilişkiye girerse. küstahlığını. kârın öz kardeşidir. Ya hiç sorun bulamazsa ne yapacaktı? Amma soruyorsunuz ha! Bir araç bulamaması nasıl imkansız olur? Hiç olmazsa "Sen bir kadını seviyormuşsun. Kadın bu sözü söyleyip başını pencere tarafına çevirmiş ve kendi aşkıyla çıldırmak derecesine gelen Felâtun derhal yaptığına bin pişman olmuşsa da kabahatini. zira Polini. şeklini bilirim. Bana yakın bir dostun haber verdi. kusurunu. beni de rahat bırak" deyip bir yol bulurdu. Kazandığın geceler kendi ustalığınla kazanıyordun. işte aynı böyle bir sebeple yalnız terk edilmekle değil. Ben de kendisini kandırmayacağım bir eş bulabilirim.(gayet hiddetle) Ya! Seni ben mi kandırıyorum? Pekâlâ.
otuz yaşında. Onları okuyarak hem lezzet almalı. hoppa kocalar akıllı kadınlarının öğüt terini dinlemeyip onları delirtinceye kadar giderler. gözleri önünde açılmış olduğunu görmüş ise de derhal zihnine bir yenilik daha gelerek "Ah o gözleri başka nerede bulmalı? O letafet. hem de aydınlanmalı. kendisini de bir sevgili dost olmak üzere kıza sevdirmiştir. babasından kendi payına düşen ve kocasının yönetimi altında 'bulunan servete tamamiyle sahip olarak kadın kadıncık yaşamaktadır. İşte yukarıda anlattığımız şanlı. Doğrusu o bizi çok alaya aldı. Şimdi Mihriban hanım. her halde merhaba demiş olduğumuz bir adamın yok oluşuna razı olmuş olacağız. o şakalar.öğüt vermeye de gerek yoktur. Mihriban hanımı hiç aklınıza getirdiğiniz var mı? Ne dersiniz ya? Mihriban hanım. Şimdi karşılaştırın Felâtun Bey'in hâlini ki. 'kan' oldu be! Babasının ölümünden sonra Felâtun Bey artık eve barka uğramamaya başlayınca konu komşu. kocası. bu boş lafların bir dost ağzından çıktığına bir türlü inanamayarak "mutlaka . Evet! Kızların. mektepten çıkmış. "Birader! Zevkine sefana engel olmaya gönlüm razı olmaz. önce kızcağızı pek hoppa bularak sevmemiş ve beğenme-mişse de. Hiç yabanın bir kaltağı sana yâr olur mu?" diye gayet dostane ve delikanlıca. hoppalığın en üst noktasına çıkmış Polini gibi kendisinin düşmesinden yararlanacak bir kadının eline düşmüştür. ne kadar sadık bir koca yakınlığı göstererek hoppalığı bütün bütün gidermekten başka. Bir tiyatro oyuncusuna ilgi duyup da feyiz almış bir kimsenin macerasını okudun mu? Bu hikâyelerin ansızın meydana gelmiş olması lâzım değildir. mutlaka barışmalı! Hem halk duysa ne der? Dosta düşmana karşı rezil mi olmalı?" monologu. Hoppa kadınlar çoğunlukla akıllı kocalarının verdikleri terbiyeyi kabul ederek akıllarını başlarına alabilirler. olanca aklını başından alıp kavganın ikinci gününde. Barışmayı başardı. bizim Felâtun Bey de öğütsüz kalmadı." diye birgün özellikle kendisini bulup ve görüşüp. nice kardeş tavsiyeleri. âlemin her köşe ve bucağını öğrenmiş bir asker yüzbaşısına varıp. köpek gibi 129 yalvara yalvara ve âdeta kadının dizlerine kapanarak bir hayli elmas daha alıvermek şartıyla!. Dert şunda ki. Bu alafranga denilen alemin batak köşelerini sen benden iyi bilirsin.. Elmaslara boğdum da onun için yaranamıyorum. hattâ hovardaca bile bir girişle söze başlamış ve söylemediği söz kalmamış sa da Felâtun. Ama bir dost çıkıp da Felâtun Beye öğüt verecek olsa faydası görülecek mi dersiniz? Ne mümkün! Babasından kalma serveti bu yoldu çürütüp bitirmiş ne kadar delikanlı istersiniz? Bunların her birine az öğüt verilmemiştir? Hiçbirisinin fay130 dası görülmüş müdür? Hattâ daha fazla kötüye gitmelerine hizmet etmiştir. o cilveler! Olmayacak! Ne yapmalı yapmalı. Ne gerek.dairesine gitmişse de kadın kendisini odasına kabul etmediğini görünce bu kere daha fazla bir ümitsizlik ve ret dolayısıyla geri dönmüştür. o Kâğıthane âlemini koca Rakım duyunca "Hah işte dediğimiz çıkmaya başladı. aklı başında. Bir ara "Adam. kadınların hâli daima başkadır. Bin tanesi daha var. terbiyesine yardımcı olmak kadar mertlik olmadığına hükümle kıza nice baba öğütleri. Şunu anlamalı. Pek çok defa benim küçük düşmemle övünmeye çalıştı. terbiye kabul etmeye yeteneğini görünce bu biçare kızı terketmek. Ancak biz bu gibi ufak tefek şeylere önem verecek olursak.. Bu kadar Fransız romanları okumuşsundur. Yazarlar daima olasılıkları anlatırlar. şu kaltağa ne yalvarıp duruyorum? Param ile değil mi? Hınzırı ihya ettim. şerefli Kâğıthane âlemi bu dargınlıktan barışmaya teşekkür için yapılmıştı!. kıza öğüt vermeye başlayarak. Sana." diye yeni yolların. Polini ile olan macera. Bu ise namertliktir.
İnsan. Diğer insanların tecrübelerini bizzat kabul ve önemseyerek gözö-nünde tutarsak. Bahusus bir hayli vakit oldu ki. fikre sığmaz. insanlara hikmet dersi vermek değil ki! Biz zevkimize bakalım. Bahusus genç kısmı böyledir. Yalnız bu kadarla mı kalmıştır ya? Râkım'ın babayane sözlerini birer birer red için deliller. ticaretini terketmiş! Kendi rivayetine göre her gece otuz kırk lira kazanırken bu soyut sanat. elinden gelse her gün Ziklas'ın evinden çıkmazdı." derler ve şu hâli takdir edenler buna hiç bir anlam veremeyenlerden çok olurdu. Toplantı yerlerinde Can ile Margrit'ten haber sor132 dukları zaman anne ve baba "Onlar hocalarından başka hiç bir şeyle meşgul değildirler. Râkım'ın haftada iki defa görevli eğitim öğretim ve ders için İngiliz kızlarına etmekte olduğu devama asla zarar vermemiş olduğunu ayrıca uyarmaya gerek yok! Bahusus kızların Türkçede kuvvetleri arttıkça kendi ağızlarına ve kendi ağız ifadelerine yakışık aldırarak söyledikleri sözler zaten Canan'ın aşkıyla bütün seçkin şairler sevgilisine sonsuz derecede genişlik gelmiş olan Râkım'ın kulağına akla. bu kadar Türkçeye zorlamaktaki kasıt ne? . kızlar karşılık vererek gitmezlerdi. Zira kızları bir dereceye gelmişdiler ki.Rakım benim mutluluk hâlimi kıskanıyor" düşüncesiyle hiç birisini dikkkate değer bulmayıp kafasını meşgul etmedi. Babalan. bilmem ne imiş!. Ziklas ailesine dair bilgi alamadık. Neyse asıl amacımız. güvenmeyerek bizzat kendisi denemek ister ve halbuki bu denemeden pişmanlıktan başka bir sonuç doğurmaz. Bu duruma hiç anlam veremeyenlerden birisi bir defasında Mister Ziklas'a dedi ki: . Polini onun için tiyatrosunu. artık balo ve tiyatro gibi eğlencelerden de bir lezzet alamayarak hemen sokak kapılarından dışarı çıkmaz oldular. Kendileri mecbur oluyorlar. Ömrümüz o kadar azdır ki. senetler bulup irad eylemiştir.Ey.. tarif kabul etmez bir güzellik vermekte olduğundan. bu âlemde şiddetli bir şekilde muhtaç olduğumuz tecrübeleri bizzat denemekle onlardan edinilecek fayda genişletmeye elverişli değildir. şu kızları müslüman mı edeceksiniz? Ziklas-Yok! . Mister ve Misters Ziklas ise Râkım'ın kadrini günden güne daha ziyade takdir etmeye başladılar. belki rahatça.Onları zorlayan yok. Ellerine Türkçe veyahut Farsça bir kitap veriniz de yemek içmek dahi istemezler. bucağını 131 tanımazmış! Dünyada küskütük yaşadıktan sonra âlemin ne zevki olabilirmiş? Gençlik her zaman ele girmezmiş! Bilmem ne imiş. Ah! İnsan kısmı böyledir. anaları bazı toplantılara davet edilseler. . sairlerinin ettikleri tecrübelere inanmayarak.Canım. Felâtun'un sevgisi uğrunda feda eylemişmiş! Rakım bu aşk ve sevda denilen âlemin köşesini. Rakım haftada iki defa değil. şerbetçe namuslu gibi yaşayabilmeyi başarabiliriz.
Onların da kimisi Hindistan'da. bunlar arasındaki ilişki. . hasılı her biri doğunun bir memleketindedir. İkinci gazele geldikleri zaman: Key dihed dest în garaz bâreb ki hem destan şevcnd Hâtır-ı mecmu'-ı mâ zülf-i perîşân-ı şümâ Beytini Rakım. Ondan sonra: Aztn-i dîdâr-ı tu dârecl can ber-leb fitnede Bâz gerded . benim de zihnim perişan olur. Hele kızlar. her ders sonunda rica minnet Divan-ı Hâfiz'dan bir kaç gazel daha okuturlar ve en beğendikleri beyitleri tercümele-riyle beraber defterlerine kaydederlerdi. . Sonunda Rakım. Kendileri daha gençtirler.Yok! İşte bu kötüniyetinize asla katılmam. Zira kendilerinde tasavvufa dair hiç bir maya bulunmadığından manevi dünyadan alınacak tatlardan bunların beyni yoksundu. . bizim kızlar katolik rahibeleri gibi kocasız kalsınlar. Ancak ah ne fayda ki. Allah için Rakım Efendi bizim kızlardan daha utangaç çocuktur. bütün Beyoğlu'nun yerden göğe kadar kefilliği vardır.Vallahi ben size bir şey söyleyeyim mi? Korkuyorum ki. Kendisine yalnız benim değil.Ama zararı yok. bunda seçilmeye uygun bir beyit bile bulamadılar.Amacımın bir yönü de de. Hâfız'ın sâlifüzzikr gazelini kendilerine verdikten sonra. elbette bunların birisine de varacaklardır. bu kızlar hiçbir toplantıda görünmez oldular. ben seni zülüflerin perişan bir hâl-i letafet içinde göreyim. Bahusus bir kaç tane amcazadeleri halazadeleri vardır ki. Ya Rab. Bunu açıklarsak ve bilenlere kızların hangi beyitleri seçtikleri nasıl ve ne yolda tercüme eylemiş olduğuna dikkat ederlerse.. Bizim kızların Türkçe öğrenmelerinden mutlaka yararlanır ve memnun olur. siz böyle topluluklarda bulundukça iki genç kızın bir genç hoca ile bir evde yalnız kalmalarıdır. İşin buralarını hikâye etmekte ki amacımız. kimisi Arabistan'da. Bunları yarın bir İranlı yahut Türkle evlendirecekse-niz başka. bu emel ne zaman elverip hasıl olacak ki. bunların bir ricaları üzerine de Divan-ı Hâfız'ı kendilerine baştan aşağıya kadar okutmaya söz verdi. yakınlık şöyle anlatı-labilir: Rakım "ey dağıtıcı olan kişi" den başlayarak ilk gazeli tamamen okuyup tercüme eylediğinde kızlar. sizin zülf-i perişanınızla benim isteklerim bir anda bir arada olalar?" diye tercüme etmiş olduğundan Can ile Margrit hemen kaleme sarılarak bu beyti ve bu anlamı kaydettiler. Bu sözün yerine getiriliş şeklini meraklısına anlatmak istesek de derdimiz burada Hâfız'ın Divan'ının nasıl okunduğunu göstermek isteriz.Güzel ama. . Rakım hakkında Ziklas ailesince hâlâ günden güne artmakta bulunan 133 sevgi ve güvenin derecesini göstemektir. "Gönül ister ki.Gördünüz mü bir kere! . Râkım'dan başka kimseyi düşünmeyip ellerinden filvaki Türkçe kitaplar düşmezdi. ne zaman senin zülüflerin perişan olursa.
Hayatımın kalan kısmından ümidim kalmadı. fermanınız nedir?" Bu anlam kızların o kadar çok hoşuna gitmişti ki. canını teslim etmiş olanlar çoktur. Beni azarladın. Şimdi aşıkların halini görmek için bizim semtimizden geçtiğin vakit eteğini kandan. Hele "Dil mireved zi destem" gazelini âdeta anlaşılmaz bir mâna zannnedip "Rev-nak-ı ahd-i şebâbest" gazelinde kayda şayan bir "iki mazmun buldular ise de. şeker çiğneyip şeker akıtan ağza böyle acı söz yaraşır mı? Elbette bu gül gibi ağızdan çıkan söz benim için çok tatlıdır. "Eğer ân Türk-i Şîrâzi gazeline geldiklerinde: Bedem goftî vü korsenden: efâkellâh nikû goftî Cevâb-ı tellı-i mey zîbed leb-i la'l-i şeker hara beytini pek zengin ve rengin bulmuşlardı. Bu gazelden başka bir beyti seçemediler. az kaldı önceki beytin kaydını silsinler. Rakım bu beyti de şu şekilde tercüme etmişti: "Sevgi derdinle eridim. ne akıl. Şimdi ise dudaklarım üzerine gelmiş olan tatlı canım seni görmek ister. yoksa yerine mi dönsün.134 yâ ber âycd çistfermân-ı şümâ Beytini büyük ilgi ve alakayla dinleyip tercümesiyle kaydeylediler ki. topraktan. Lâkin sonraki beyit ondan daha fazla hayretlerini çektiğinden büyük bir dikkatle onu da kaydeylediler ki. daha doğrusu kanla yoğrulmuş bu korkunç çamurdan koru. Allah'ını seversen? Halkın kınamasına ve diline düştüm diye beni korkar ve senin sevginden vazgeçer mi zannediyorsun? Senin . beytin tercümesi şöyledir: Dür dar ez-hâk ü hû n dâmcn çu ber mâ be gihcrî K'en-derin r eh küste bisyârend kıtrbân-ı şümâ "Yüzünün güzelliği bütün bir dünyaya fitne oldu. Herkes senin uğranda can vermeyi nimet tanıdı. Fırlayıp çıksın mı. Binaenaleyh her hâl ü kaide bin küstahlık etmekteyim. Yalnız "Mâ bereftîm" gazelinde şu beyit kabul gördü: Beseret ger heme âlem bcserem tîğ-i zenend Ne tevûn berd-i hevû-yı tu bînln ez ser-i mâ Rakım bu cesur beyti yine cesaretle tercüme etti: "Sen ne zannediyorsun." Sonra "Sabâ be-lutfbe-gû" ve "Düş ez-mescid" gazelleri okunup bunlar içinde kayıt ve yazmaya değer bir şey bulunamadı. yukarıya kaldır. "Saki be-nûr-ı bade" gazeliyle "Sûfî beyâ" gazelinden ve "Sâkiyâ ber-hîz"den hiçbir beyti seçemediler. "Be-mülâzımân-ı sultan" gazeliyle "Salâh-i kâr koca" gazeli dahi öyle geçti. O dilsiz dudaklara. yukarıki beyitler derecesinde olmadığı için kaydından vazgeçtiler. Fakat ben bu azarlamayı pek beğendim. Nihayet perişan sözlerimden ve halimden yüreğim ağlayarak bana çok kötü sözler söyledin. Zira bunu 135 Rakım da aşağıda ifade edildiği şekilde ve nazikçe şöyle tercüme etmişti: "Heva ve hevesin neden olduğu perişanlık bende ne zihin bıraktı. Zira bu yol üzerinde sana kurban olarak kanını akıtmış.
O hangisi bakalım? Rakım.O da Türkler arasında kadın. geçen kış için Mister Ziklas. bununla beraber beyitleri güzel okuyabilmelerine da merakı olmak sebebiyle her beyti verdikçe beş on gün onun suret-i telâffuz ve okuma 136 hatalarını düzeltmek için uğraşırdı. bana anlatırlar. Ziklas. cümle âlem aleyhime savaş ederek başıma kılıç vururlarsa bile senin heva ve hevesini benim başımdan dışarıya çıkaramazlar. Rakım. Onlar görsünler.Ama o hâlde hiçbir kadın göremezsiniz. erkek.Daha iyi ya arkadaş. biz müslüman olduğumuzdan. Binaenaleyh bir gün eski sözü Râkım'a hatırlattı.Nedir o sorun? Rakım. Râkım'a en büyük lezzet veren şey. onlar alaturka ziyafetin tamamını görebilirler. Kanımı akıtsalar.Benim ailem de benden kaçar mı? 137 Rakım. bizim kadınlar erkeklerden kaçar.Baş üstüne efendim! Fakat işin içinde bir küçük sorun vardır.Sizden kaçmaz ama.Ben zati bu ziyafeti ancak onlar için istiyordum. Ziklas. Rakım. o ziyafette kadınlar bulunamaz. daha iyi ya! Rakım. Eğer bu meseleyi siz unutmuşsanız bile Mister Ziklas unutmamıştır. Yani demek isterim ki. Yalnız oda kapısı tarafından bir siyah arap kolunun içeriye bir sahan uzattığını görürsünüz. kızların kendilerinde olan İngiliz diliyle Farsça okumaları idiyse de.başına yemin ederim ki. alaturka bir ziyafet görmek isterseniz." Kızlar o gece kaydedebilmiş oldukları şu beş beyti bir büyük ganimet bilerek kaydeylediler ki. Ziklas. Binaenaleyh kızların bir Farsça beyti okumaları gerçekten insanın yüreğine heyecan verecek kadar güzeldi.Bilirim ya! Fakat siz evli değilsiniz zannederim. Ziklas. ailece olan ziyafetlerin örneğini görmek. Rakım. ondan sonra birkaç gün hep bunları tekrar etmekle uğraşmışlardı. kanımdan tçıkan buhar hep senin heva ve aşkının buharı olacaktır. Râ-kım'dan alaturka bir ziyafet örneğini görmek istemişti.Fakat işin bir yönü daha var ki. Ziklas. Hatırınıza gelir mi ki. benden kaçar ya! . o da alaturkanın tamamdır. Ziklas.Şu ki.Değilim ama. Yok eğer ziyafet yalnız eşiniz Misters ile kızlarınız için olacaksa. evimde yine kadın eksik olmaz.
" sözleri söylenip iki tane araba hazırlanarak birisine Mister Ziklas ile büyük kız ve diğerine annesi bayan Ziklas ile küçük kız ve bir de Rakım binerek Azapkapısı ve Galata ve Tophane yoluyla Sahpazan'na varırlar. evinde her şeyi hazır. tam alaturka olsun da. niçin edildiğini Ziklas'a anlatır.Alaturka istemiyor musunuz? Canan salonda konukların karşısına çıkıp Râkım'ın ev 138 halkını konuklara tanıtmasası gerekiyorsa da "kız kardeşim" deyip uyduramadığı ve "Canan" diye kısa kestiği hâlde dahi karşısındakilere gerçeği tamemen açıklayamadığı için sonunda "cariyem. bu ziyafette gece gürültüsü olmayıp. Onlar esir denilen şeyin Amerika'da olduğu adeta hayvanlar gibi tavlaya bağlanır zannında olduklarından bu esirin nasıl bir esir olduğuna şaşmakta haklıydılar. nasıl esir olduğunu sorduktan başka. Evvel emirde Ziklas'ı salona sokup. etrafıyla sormaktan. Salonda anne ile kızlar Canan'a şaşmaya başlarlar. misafirler yalnız kuşluk yemeğine geleceklerdi.Pekâlâ! deyip ileriki cuma günü için davete karar verilir.Efendim. Ziklas. ne vakitten beri.Aman Allah'ı seversen. Kendi evine gelip de durumu dadı kalfaya açınca.Ha anladım. hatırını sormaya başlayınca şaşkınlıkları daha fazla artsa da soruna ayrıntılarıyla anlatılınca pek sevinip memnun oldular. şu işi bir göreyim. Râkım'ın güzel huyunu onayladıktan sonra kendisini -karyolasını kaldırmış ve daha genişçe bulunmuş olduğu yönle. Zira Canan'ın üzerinde yalnız üç beş yüz liralık elmas bulunması bunların aklama yatmadı. sonra anne ile kızları salona alır. "Bu elmaslar sizin midir?" dediler. biçare Fedâyî böyle ziyafete şaşırarak Rakım Efendi için bu zahmeti de memnun olarak kabul eder. Rakım içeriye girerken "Kimse olmasın" sözünü söyleyip bu sözün ne demek olduğunu. salon görüldükten ve Ziklas.O zaman da tam alaturka olmaz. Canan da bu meraklı konukların sıkılmadan. soruşturmaktan çekinmezler. Rakım.Bizim Mister Ziklas nerede ya? Rakım. İngilizlerin hâli bilinir ya! Bir problem hakkında bilgi almayı merak ettiler mi. "İşte siz şimdi burada mahpussunuz" diye onu orada bırakıp. Sonunda bunu da sordular. Bir de Canan oldukça yanlış-sız bir Fransızca ile bunların hâlini. İşte biz yalnız burasını hallederiz. Hele bir iyisi ki. Bu durumda Canan'ın esir olup olmadığını.Canan'ın odasına aşırır.Ziklas.Bu oldu mu ya? Rakım. Rakım. Rakım. Birbirine İngilizce "Canım hiç böyle bir güzel kızı yüz liraya verirler mi?" diye sorup duruyorladı. gidecek miyiz?" "Gideceğiz. Alaturkada öyle olacak. çekinmeden bu dereceye kadar soru sormalarına şaşarak ve biraz da utanarak bahsedilen mücevherleri efendisinin kendisine ihsan etmiş olduğu cevabını verdi. esirim" diye tanıştırmak zorunda kalır. fiyatı kaç olduğunu bile sormuşlardı. Zati cumaya kaç gün var? Kaç gün varsa. Misters. Kendisi derhal yine Mösyö Ziklas'ın yanına gitmişti. Misters. her şeyi yolunda gördüğü için memnunen erkenden kalkıp soluğu Be-yoğlu'nda alır. "Ey. Kızdan "Efendim beni yüz liraya aldı" cevabını alınca. o günler de geçip cuma gelir. kendilerini bütün bütün hayret kapladı. . iş olur biter. şimdi siz onunla görüşemezsiniz.
Şimdi ise bin beş yüz.Hem baba. Sonra Râkım'ın elinde çıkma olan bir roman karalamasını karıştırmaya başlayıp ancak kalemin hızından dolayı birazca okunmaz yazılmış el yazısını okuyamadılar. iki bin lira değeri vardır.Fena mı sanki? Can. Çiçeklerini. Bu lakırdı üzerine biraz gülüştüler mülüştüler. kuşlarını.Gördünüz mü bir kere? Ne kadar iyi şey. Evet kızlar da edep ve terbiyesini takdir ettiler. satın alındığı zaman ancak yüz lira ederdi. benim bile köle olarak satılmaya heves edeceğim geliyor.Türk hanımı değil a. Her kitabı açıp bir kaç kelimesini gözden geçirirlerdi. kızın üzerinde bir kaç bin şilinlik elmas var. Rakım bu durumu eşine ve kızlara haber verince onlar da uygun görerek bir ara üçü birden Ziklas'ın yanına geldiler. Bu lakırdı da Ziklas'ın garipsemesine sebep olup "Vallahi tuhaf. Sonunda her biri bir yere oturup söze başlandı.Lâkin Rakım Efendi! Köleliği bir anlatıyorsunuz ki. Lâkin 140 kızlar Canan'ı bir daha görmeyi merak ettiklerinden. güvercinlerini." deyip de babası da şaşmnca Rakım "Hayır efendim! O. Canan bunların Türkçe okuduklarını gördüğü zaman o kadar şaşırmadı. Zira durumu efendisinden haber almıştı. babalarının yanında duramayıp yine Canan'ın yanına. Rakım öte tarafta Zik-las'a da böyle bir alaturka ziyafetin usul ve yöntemini anlatırdı. Canan'ın güzel terbiyesini pek beğenerek kızcağızı sevmişti. insan için de kıymet var ha! Ne iyi! Ben kızlar ile bacıyı satarım. Canan bunlara bahçeyi gezdirdi. işte Canan gibi bir esir bile ev içinde mahpus olmuyor. Her istediği yere gezmeye gidiyor. 139 Salonda bu işler olup biterkent.Hapis gibi evin içinde kapalı oturmasam. Türk hanımı olmaya razı olurdum. Margrit. Kütüphaneyi görünce karıştırmaya başladılar. Margrit. İşte sizin de öyle bir kaç bin liralık elmasınız olur. Ziklas bir iki saat eşi ve çocuklarıyla görüşmekten sıkıldığı için şu alaturkanın içine biraz da alafranga katmak ve onları kendi yanına koyuvermek isteğini Râkım'a hatırlattı.. Râkım'ın evinde ne görseler bunlar tuhaflarına gitti. Rakım. az para değildir. Adı geçen hayvanları kızlar çok sevip kendileri bu kadar zengin oldukları hâlde böyle güzel şeylere sahip olmadıklarına üzüldüler. iki güzel tavuğuyla bir horozunu.Hay hay! Satmalı ya! Hazır hanımlar Türkçe de öğrendiler. Margrit "Baba! Benden güzel bir kızı yüz liraya satın alıyorlarmış.' Rakım. Niçin? Kim bilir? Birbirinin kulağına İngilizce olarak "Yüz liraya alınmış olan bir esire böyle beş altı yüz liralık elmas ihsan olunması ne demektir?" diye değerlendirme yaparlardı!.Doğrusu Misters Ziklas. Ondan sonra Râkım'ın kendi odasına girdiler. Rakım. Çok güzel bir Türk ve Osmanlı hanımı olurlar. bir kuzusunu. Ziklas. Hattâ Canan'ı da herife haber verdiler. salona gittiler. İkişer bin liradan altı bin lira." dedi. Kızlar örnek evi de ziyaret ettiler." dedi. . her şeyini gösterdi.
Margrit- Bu evin başka odası yok mudur? Canan- Şu tarafta bir odası daha vardır ki, onda dadı kalfa yatar.. Can- Dadı kalfa ne demek? -Canan—Dadı kalfa birarap ki, efendiyi kucağında büyütmüştür. Margrit- Arap mı? Şimdi nerededir o? Canan- Aşağıda hazırlık yapıyor. Margrit- Bu oda Rakım Efendi'ye mi ait? Canan- Evet! Can- Ya siz nerede yatarsınız? Canan- Benim odam içeriki odadır. Haniya babanızın oturduğu oda. Margrit- Yok yok, orası yatak odası değil. Orada yatak yok! 141 Canan- Siz geleceksiniz diye kaldırdık. Can- Hiç öyle değil. Canan- Niçin öyle olmasın? Can- Siz Rakım Efendi'nin karışısınız. Canan- (pancar gibi kesilerek) Hayır matmazel! Ben onun esiriyim. Margrit- Yok yok, öyle de değil. Siz onun "konküben", haniya şu ne derler, odalık... Ben bilirim Osmanlılarda hep odalık var. Canan- (daha fazla bozularak) Hayır, hayır! Bizim efendi öyle şey bilmez. Can- Yoksa sizi sevmez mi? Ama sevmemiş olsa size bu kadar elmas vermezdi. Siz bizden saklıyorsunuz. Canan- (bu kızların tâ bu dereceye kadar serbestliğine canı sıkılarak) Sever ama odalık gibi değil, kardeş gibi sever. Margrit- Nafile, nafile! Hiç kardeş gibi sevmek mümkün olur mu? Siz varınız yine bizden saklayınız. Biz sizi tebrik ederiz. Rakım Efendi çok güzel, çok akıllı, çok olgun! Lakırdı bu dereceye gelince İngiliz kızlarının ikisinde de tavır değişti. Bunların yüzlerini bir ehl-i
dikkat görecek olsa âdeta Canan'ı ziyadesiyle kıskandıklarına dair yüzlerinde yüzlerce alâmet görürdü. Doğrusu kendileri bu hâlin farkında olmazlar idiyse de, Canan işi oldukça ciddiye alarak ve halbuki kızların kendisinden alıp veremedikleri ne olduğunu dahi anlayamayarak mamafih o dahi hâl ve tavrıyla kızlara biraz düşmanlık duydu. Bir aralık Canan bazı işleri için dışarı çıktı. Bu kere kızlar kendi aralarında konuşmaya başladılar. Can- Senin hakkın var Margrit. Bu kız Rakım Efendi'nin odalığıdır. Margrit- Onu bilmeyecek ne var? Dikkat etmedin mi, 142 nasıl kıpkırmızı oluyordu. Can- Lâkin güzel kız değil mi? Margrit- Oh, neresi güzel? Can- Yok yok güzeldir ama... Margrit- Aması nedir bakalım? Can- Ben demek isterim ki, Rakım Efendi'ye lâyık değildir. Margrit- Güzel dedikten sonra niçin lâyık değildir diyorsun? Can- Güzelliği için lâyıktır. Fakat ne kadar olsa esir! Ama ne zararı var? Varsın esir olsun. Esir ama bak ne kadar mesut. Rakım Efendi'nin odalığı olmuş. O güzel, Rakım Efendi güzel. Hem güzel, hem kâmil... Margrit- Sen de galiba kıskanıyorsun. Can- Ne kıskanayım? Margrit- Vallahi hülya bu ya! böyle bir esir olmayı benim dahi canım isterdi. Ben Rakım Efendi'nin odalığı olsam gece gündüz ona Farsça şiirler okutur dinlerdim. Can- Bakalım bu zavallı esire bize ettiği kadar davranış gösteriyor mu? Biz kim? O... Margrit- Ben sana bir şey söyleyeyim mi Can? Rakım Efendi bu esiri mutlaka pek seviyor. Bize dediği gibi Türkçe okuttuktan sonra bak Fransızca da okutmuş. Can- Hem dışarıdaki piyanoyu gördün mü? . Margrit- Gördüm, ama bakalım onu kız mı çalıyor? Can- Ya kim çalacak? Rakım Efendi piyano çalmasını bilmez. Margrit- Gördün mü bir kere? Demek oluyor ki, hoca bulmuş, ona piyano da öğretmiş. Demincek ne diyordu? Bu kız alındığı zaman yüz lira ancak ederdi. Şimdi iki bin lira eder diyordu. İşte onu böyle eğitip öğrtettiği ettiği için
143 bu kadar kıymet buluyor demektir. Biz hikâyemizce asıl Can ile Margrit ve Canan arasında oluşan sözlere muhtaç olduğumuzdan, ona dair ayrıntı verdik. Öteki odada Rakım ve karı-koca Ziklas'lar arasında konuşulan sözlerse hep gereksiz şeylerdi. Sonra kızlar da salona çıkarak Canan da yanlarında olduğu hâlde piyanoya oturdular. Artık Ziklas'ta keyifler katmerleşmeye başladı. Gah alafranga, gah alaturka havalar çaldılar. Bahusus en sevdikleri "Ey sabâ esme nigârım" şarkısını iki defa çaldılar. Nihayet yemek vakti gelmekle Rakım yuvarlak sofra iskemlesi, pirinç sini, sofra bezi, uzun peşkir elinde olduğu hâlde Ziklas'n bulunduğu odaya girip kaşıklık kesesi, ekmek sepeti, tuzluk, biberlik, erkân minderleri, hasılı tam alaturka bir sofranın bütün malzemeleri Ziklas'a gösterdi. Deli İngiliz bunları alıp birer birer bakar ve her biri hakkında geniş bilgi alıp her aldığı bilgiye de başka başka şaşardı. Hepsi sofraya oturdular. Usûl gereği çorbayı içtiler. Sonra daha sonra kendisine haber vermiş olduğu gibi bir arap eli yahni tabağını kapı arasından uzattı. Ziklas bunu görünce o kadarşaşırdı ki, merakından kalkıp araba bakacağı geldi. Hattâ kızlar yerlerinden davranmışlardı bile. Annelerinin önlemesiyle oturdular. Henüz alafranga sofrada yemek yememiş olan bir Türk'ün alafranga usulüyle yemek yediğini görmek doğrusu insanı güldürür. Ezcümle önünde tabak bulunan eti bıçakla keserek çatalla yemeyi beceremeyenler, elleriyle kopardıktan sonra çatalla saplayıp aldıkları görülür ki, bu acemilik, insanın pek hoşuna gider. Lâkin hiç alaturka yemek yememiş bir İngiliz'in alaturka yemek yemesi insanı katılınca-ya kadar güldürecek bir şeydir. Hele bugünkü misafirlerin yemek yemeleri kendilerini dahi güldürmekteydi ya! Örneğin, yahni sıcak sıcak gelmiş olduğundan Ziklas acele ile 144 parmaklarını tabağın derinliğine daldırdığı anda can acısıyla kolunu yıldırım gibi bir hızla geriye çekerken yanında bulunan eşine bir dirsek vurup biçare karıyı devirmesi az buz kahkahalarla gülünecek seyirlerden değildi. Her ne hâl ise, yemek yenildi, ikindi üzeri idi ki, konuklar döndüler. Ancak M i ster ve Misters Ziklas bir kaç gün önce madam Yozefino'nun Râkım'ın evinde alaturka yaşayıştan aldığı lezzeti alarak gittiler. Kızlar ise hattâ oraya geldiklerine dahi pişman olarak gittiler. Niçin? Kim bilir? Şu kadar var ki, bunlar Canan'da her ne gör-müşlerse hepsini kıskanarak gitmişlerdi. Bunu da ister çocukluklarına veriniz, ister... 145 Dokuzuncu Bölüm Durumlar yine bildiğimiz suretle gitmeye başladı. Yani Rakım her suretle mütercimlik, yazarlık ve öğretmenlik hizmetlerini iyi bir şekilde devam ettirdi. Durumlarda görülen küçüklük değişiklikler varsa, o da kızların Râkım'a karşı bakış ve düşüncelerinin değişmesiydi.
. Zaten yukarı hizmeti için de bir adam lâzım değil mi? işte Canan evin içinde yukarı hizmetine özgü bir kızdır. ne gibi olayların oluşunu haber verirdi? Vallahi doğrusunu isterseniz haber verdiği olaylar içinde hakikaten pek çok gizlilikler bulunabilirdi. Uzun lafın kısası. velhasıl âlemde varı bulunan Râkım'ın mutluluk hâline dair aramadığı hâlde bulduğu bu şekil görüntüler yeterli olup bunun alt tarafını dahi Canan kendisinden gizlemeyerek haber verirdi. dilleşirlermiş. Bu süre içinde Canan'ın. Rakım bu soruların kaynağını bulmak için pek zihni çabaya muhtaç değilse de soruların çıkış gerekçeseni beğenmediğinden. öyle olur olmaz cevaplarla yetinmiyor. Binaenaleyh bir gece dersi dahi terkeylemiş-ti. Lâkin oğlunun. Fakat ertesi defa gittiğinde kızlar. efendisinin." demişti. efendisi huzurundaki hürriyeti biraz daha genişleyip dadı kalfanın gözleri ara bir salon içinde Râkım'ın kolları Canan'ın boynunda olduğu gözüne ilişir oldu. Kızın verdiği 148 bilgiye göre geceleri efendisi. Canan'ın durumunun incelenmesinden başka bir şey değildi. küçük kardeşine göre geride kalırdı. Canan'ı huzuruna çağırıp bir kaç saatler hâlleşir. süslü bir kız olsun! Yukarı hizmetçisinin üzerinde üç beşyüz liralık elmas bulunsun!" diye bir garipseme gösterir ve bu gariplik Râkım'ın zihnine hücum eden şüphelere gayet kuvvet verirdi. Lâkin ara bir Canan'ın yüzünde. güzel. Hazır söz bu kadar açılmışken Rakım biraz daha açarak şüphesini halletmek istedi.Meselâ davetten bir kaç ve belki beş on gün sonraya kadar Rakım bunlarla üç dört defa daha buluşmuş ve birleşmiş olduğu hâlde kızların ikisi de hele büyüğü yani Can o sevgili öğretmenlerine âdeta kin. "Bilmez misiniz ki. Aman Allah'ınızı severseniz. açılan sözler istenilmeyen sözlere kadar varır'. ders bizim için en büyük bir eğlence oluyor? Biz yürek sıkıntılarımızı hep bu dersle def ediyoruz. Canan hakkında aldığı şu cevaba da hiç olmazsa "Acaip!" Fam do şambr. Canan'ın ne yolda eğitilip öğretildiğinden başlayarak şu anki durumuna evine hizmet ve amacına dair sorular sorulurdu. Ancak "Söz sözü açar. Ondan sonra kızların tavrı daha başka bir şekle dönüştü. Hem de bu durum öyle farkına varılmayacak ve anlaşılmayacak şeyler değildi. dersi niçin terkeyledi-ğini ve ne mâni olduğunu ve gelmediği için canları pek ziyade sıkıldığını açıklayarak Can. buğz ve düşmanlık içerir bir takım durumlar ve tavırlar gösterdiler. gerdanında filânında görülen siyahlıklar Canan gibi bir cariye ve Canan mevkiinde bulunan bir karı için yüz karası addolunacak izlerden sayılmayıp bilâkis yüz aklığına delâlet edebilirdi. "Yukarı hizmetçisi bu kadar genç. Hattâ Rakım bu hâlleri âdeta kendisinin oraca zan-dan sonra lüzumu kalmamış olmak gibi bir mânaya yüklemeye başladı." dedi. Eğer dadı kalfa meraklı bir kadın olsaydı ihtimal ki daha lâtif görüntüleri bile izleyebilirdi. Ancak Çan'da merak bir derecede idi ki. İngilizlere verilen davetten üç ay kadar zaman daha geçti. Bu konuşturmalar147 da ise Can. her şüpheyi bertaraf eder ve her soruya uygun bir cevap bulup örneğin kızın şu anki durumu evde hizmet ve emel üzerine bulunmakta olduğuna dahi "Dadı kalfa pek yalnızdır. zihnine gelen ." düşüncesiyle yine sözü kısa kesmeye lüzum gördü. Ders bittikten sonra edilen sözler.
Dudakları dertli koyunların akciğerleri gibi olmuştu. Felâtun Beyi hatırda tutuyor musunuz?. dolaştırır. ayva gibi de değil. belki patates kadar renksiz oldu kaldı. Biz şimdilik İngiliz kızlarına bakalım.. Lâkin ne fayda ki. bugün de nereye gidelim?" dedikçe kız. Ettiği sefahatler yolunda servetinin üçte biri kadarı elden gittikten sonra onun yerine ister istemez o miktar akıl gelmiş olduğundan güya az masrafla yaşamak için mevsimin dahi durumuna uygun hareketle Büyükde-re'de bir ev edinmiş ve madamasını dahi oraya aldırmıştı. hususiyetini. işte arabamız hazır. babası ve annesi bu hâle ziyadesiyle merak ederek doktorların da onayıyla her gün kızcağızı arabaya bindirip Taksim'den aşağı kırlara kadar götürür. biçare büyük kız yani Can bir hastalığa düştü. Otel C. Kızcağızın bu hâle girişine Rakım da acırdı. Şu üç aylık zaman içinde onun durumunun ne dereceye vardığını bilmeye mecburuz. Ortada hastalığın vücudu yok ki! Başlangıcı azim bir iç sıkıntısı oldu. sararır. bir sevgili sevgilisinin bu gibi üzüntüsünü nasıl giderir? Elbet iltifatını. Biçare Canan'dan bu ız-tırap hâlini gider meye Rakım sivgisinden dolayı mecbur değil midir ya? Ey. gerdanında merdanında görülürdü. Canan'ın yüzünde. Nerede iyi . Felâtun Beyin de demiş olduğu yönle havuç ve hattâ pancar gibi olan o gürbüz İngiliz kızı. Lâkin Rakım için her mutluluk biraz göz yaşı ile karışık olarak akıp gelmek nasibi olduğu yönle bu kadarcık bir mutluluk dahi bir hayli göz yaşları karşılığında olmuştu. O mavi gözler çukulaşıp köhne firuzeye dönmüştü. eğlendirirdi. aklını başına almaya başladı ha! 149 Evet! Zira akçe ile akıl ikisi bir yerde pek de duramaz-mış. Ancak kız bununla da eğle-nemez oldu." der ve babası. Vay! Demek oluyor ki.. "Siz neresini isterseniz oraya gidelim. kızı kıra değil. İşte bu sevgiyi gösteriş tarzı dolayısıy-ladır ki. Evet. Benim için her yer birdir. Böyle bir hastalığa düşen kimse ne olur bilirsiniz ya! Günden güne solar. İngiliz kızlarına. İşte Can da öyle oldu. Bu hastalık nedir? Kimse bilmez. Biraz gezmeye gidelim. Kızcağız bir yerde oturamaz.'nin fiyatla fazla masrafı artık kendisine ağır gelmeye ve çok pahalı görünmeye başlamıştı. Geceleri Rakım. babası "Ey." dediği zaman kızı âdeta endişeyle rıza gösterip. sadakatini göstererek. Adam bırak şu hoppa zevzeği!. O kadar sevdiği ve elinden düşürmediği Türkçe kitaplar dahi artık kendisini eğlendirememeye başladı.Aferin Rakım! Gerçekten mesut idi ha! Evet! Öyle idi. Zira onların hâli zihnimizi gıcıklamaya başladı. cennete götürse eğlendiremediğini görürdü. Şöyle ki: Efendisinin her haftada iki gece ders vermek için evlerine giderek gece yarılarına kadar kaldığı öğrenciler nasıl şeyler olduklarını Canan gördükten sonra birçok kuruntular içini yiyip bitirmeye başlamıştı. öyle oldu. Yok ama! Bu hikâyenin yarısıdahi ona özgüdür. Babası "Haydi kızım. zayıflar. Bu hükmün en büyük kuvveti Felâtun Bey üzerinde görünmekte idi. sevgisini. evine geldikçe kızın gözlerini kıpkırmızı bulur ve hattâ bazı kere dahi kirpikleri hâlâ yaş ve sesi hâlâ titrek ve nefesi dar ve göğsü dolu olduğu hâlde rastgetirirdi.
Hiç dünyada Çan'ı memnun edecek bir şey olur da. ben kefilim. Bir aralık Türkçe dersi dahi tatil eylediler. Osmanlılarda yoktur.Canım Rakım Efendi! Size bir şey rica edeceğim.Bu akşam gitseniz? Doğrusu vapurlar yoktur ama bir 'kayık tutarsınız.Of! Evet öyle! Şu kıza bir yüreğim acıyor ki! Rakım. Kız. Zira Çan'ın güler yüz göstermesi kendileri için pek büyük nimetti. doktor biraz düşünüp taşındıktan ve bu hasta kimin nesi olduğunu sorup da Râkım'ın da kendisine ilgilendiren pek aziz bir kız olduğu cevabını aldıktan sonra sözünü yüzünü onaylamaya onaylamaya. bunlar yanlarında Margrit dahi olduğu hâlde Kadıkö-yü'ne damladılar. Ziklas. Ah babalık..150 bir doktora ratgelse bu hastalığın belirtilerini söyleyip doktorun fikrini sorarsa da. siz arada bir kendisini ziyaret ederseniz memnun olacakmış. Ziklas. hocasını görünce biraz güler yüz gösterdi ki şu 151 hâl. herkes Çan'ın bu ruh hâlinden memnun kaldılar. geçer!" deyip başka bir şey söylemezdi. Evet ondan sonra daha beter oldu.Estağfurullah Mister Ziklas. Margrit. Evlerine girdiğinin üçüncü günü idi ki. Bir aralık kızı Kadıköyü'nde bulunan dostlarının evine hava değiştirmeye gönderdiler. kızın tavrı bütün bütün bozulup âdeta yatağa düştü.Kimin yüreği acımıyor? Ertesi sabah erkenden Rakım kendisini Kadıköyü'nde buldu. kitabı göndermekle beraber ekini de babasına gösterdi. babası ondan esirger mi? Derhal Râkım'a adam gönderip o akşam fevkalâde olarak Rakım. O gün akşama kadar oturup akşam üzeri Çan'ın da birlikte gitmeye istemesiyle buna da ziyadesiyle memnun olarak ailece eve döndüler. O zamana kadar kendisini tedavi etmekte bulunan Doktor Z. Can da annesini ve babasını görünce daha daha bir yakınlık gösterdi ki. Baş üstüne. Doğrusu bu hizmet sizi kendi karınıza hizmetten men ederse de korkmaymız. Rakım. dahi kızın hastalığının ne olduğunu bir .Gece vakti nasıl olur ya? Sonra ev sahiplerine eziyet vermiş olurum. Evine yani kız kardeşine Türkçe şairler kitabını göndermesine dair mektup yazıp kenarına "Rakım Efendi arada bir kendisini yoklamaya gelirse memnun olacağını dahi" ek not olarak yazmıştı. Ey. bari kız ondan sonra.. Rakını. Menfaatin bu yönünü düşünmek belki Avrupalılarda varsa bile. ah analık! Öğle üzeri idi ki. Ziklas'ın evinde bulundu. Bizim Can diyor ki. yarın giderim. Can. Ziklas.. kız kardeşini Hafız Divanı elinde olduğu hâlde buldu!. "Zararı yok. ev halkınca da sevinç sebebi olarak derhal durumu anne ve babasına yazdılar. Lâkin biçarenin can sıkıntısı orada bir kat daha arttı.
uşaklardan başka ancak iki üç adam sayabildi. hastanın odasında bulundukları sırada diğer bir odada doktorla Ziklas arasında şöyle bir konuşma geçti: Doktor. Doktor derhal Ziklas'ın kolunu dirseğiyle dürttü. İkindi vakti doktor bu adamları istediği gibi bir odada hazır buldu.. işi anlarsınız.Hocası girdiği zaman yüreğin harekâtında olan değişikliği anladınız mı? Ziklas. Halbuki Râkım'm girişi üzerine kızda görülen değişiklik yalnız bu kadarda değildi. Sirano gelip hastanın elini tuttuğu ve o dahi hâl hatır sorduğu hâlde Çan'ın yüreğindeki harekete hiç bir arıza gelmeyip kalbinin olgunluğuyla rahatladığı görülürdü. Tabip Z.türlü teşhis edemeyip verem olmasında karar kılar idiyse de. Ziklas da"Anladım" makamında gözlerini kapadı. Nihayet bir gece yakın tarihi okurken bir fıkraya rastlayıp. o gün ikindiye doğru bu adamların cümlesini orada hazır bulunmasını talep edip fakat hiç birisi hastanın yanına sokulmayarak başka bir odada alıkonulmasını tavsiye eyledi. Ziklas kendi ailesi halkı ile Râkım'dan. Biçare kızcağız. Oturdu ya! Doktorsa artık sair durumu yetererince görüp tatmin olduğundan herkesi aynı yere topladı.Efendim. söylemesi ayıp zannolunmasın. Ondan sonra arabacı Fransız girip yine bir değişiklik görmeyerek dördüncü nöbette içeriye Rakım girdi ve daha kapıdan girerken kalp uykudan uyanır gibi silkinip şiddetle vurmaya başladı!.Onu kim anlamaz? Elimin altındaki yüreğin. ertesi gün o fıkra gereğince hareket etmeye karar verdi. iyi misiniz?" diye çocuğun hâl ve hatırını sordu. Misters Ziklas'a bu adamların birisini içeriye 152 sokup o çıktıktan sonra diğerini göndermesini öğütleyerek kendisi Mister Ziklas ile beraber hastanın yanına girdi. En evvel içeriye giren komşu çocuğu bir Italyandı. bu hastalığın izlerini de tamamiyle göremezdi. Kalpte hâlâ fevkalâde bir hareket yok. Herkes. Âdeta kalkıp yatağı içinde oturmak istedi. sevinç alâmetleri de görüldü. Hocasıyla herkesten fazla hâl ve hatır soruştu. son derece zayıflık içindeydi. sevgi. Âh zayıf kalbin! Doktor. göğsünü yarıp fırlayacağından korktum bile. Ertesi sabah Ziklas'ın evine gelip kızın sürekli kimlerle görüşmekte bulunduğunu sordu. Doktor tarafından vuku bulan işaret üzerine Sirano çıkıp ikinci defasında yine komşulardan usta bir Rum girmişti. O fıkra ne idi? Fıkra nenize lâzım? Ettiği harekete bakınız da. . delicesine aşk hastalığıdır. Bu 153 kızın hastalığı. Kız kendisini görünce biçare kendi derdini bırakıp "Nasılsınız Mösyö Sira-no. Yüzünde birtakım kızarıklık. Doktorla babası ellerini kızın yüreği üzerine koyup kalbinin gayet zayıf olarak vurmakta bulunduğuna dikkat ettiler.
artık işin sallanacak yeri kalmadığını da söylerim.Hayır! Belki bir hafta evvel ölürde kurtulur.Ben de sizinle beraberim.. Ziklas. Ziklas. .Ziklas. bir erkeği sevmesi için erkek tarafından ona bir söz söylenmek gerekmez.Aman Mösyö Z. Size dahasmı mı söyleyeyim? Eğer bunlar Rakım Efendi ile sevişerek. Siz bunu daha evvelden düşünmeliydiniz.Kızınızı Mösyö Râkım'a verebilir misiniz? Ziklas. Ziklas. Bu kız şu haliyle daha iki ay yaşayamaz. bunun ilâcı? Doktor. ilgiye dair delâlet eder hiç bir değişiklik. Böyle genç bir hocayı kızların yanına sokmamalıydınız.Bunun ilâcı yoktur efendim. Gayeti bu hastalığa bedel bir ahlâksız hastalığı gelirdi.Öyleyse bu sevgide Rakım Efendi'ye olacak. Doktor. hiç bir eser göremedim.Aşka.(sonsuz bir heyecana düşüp bir müddet sessizlikten sonra) Kızı öldürmeye mi razı olayım? Bana kalırsa ben veririm. Ziklas. Öyle değil mi? Doktor.Ben yaparım! Doktor. Ziklas. hâlleşerek sevişmiş olsa idiler kızınızda bu hastalık olmazdı.Amanı zamanı bu! Doğrusu buna bir ilâç var.Ey.Siz Rakım Efendi'yi tanımaz mısınız? Doktor.. hiç bir tavır göstermemiştir derim. Ziklas. Doktor.Sonra? Bu kız ne olacak? Doktor. Ziklas.! Doktor. Halbuki. Yani bugüne kadar Rakım.Ben de böyle tanır ve Rakım hakkındaki güzel inancım üzerine yemin dahi edebilirim. Âdeta kıza kardeşçe acımaktaydı.Doğrusu siz baba olduğunuz için size bu kadarını söylemek gerekmezse de.Olabilir ya! Sizin bileceğiniz şey! İsterseniz hoca efendiyi kızın yanma girmekten men ederiz. Var ama zannıma göre yapılamayacak bir ilaç.Bir faydası olur mu? Doktor.Benim söylemekliğime gerek bırakmadınız. Lâkin bir kızın. kıza böyle bir ümit verecek hiç bir söz söylememiş154 tir.
yüzü gözü sarkık büyük bir karamsarlık içinde gelmiş ve bunun sebebini gerek dadı kalfa ve gerek Canan sorduğu zaman Çan'ın ölüm hâlinde hasta olduğunu söylemiş olmasıyla o gece Canan. Kızın bu kadar amcazadeleri.. O günkü muayene sırrından Râkım'ın hiçbir haberi olmadığını söylemiştik.(bir korkuyla) Hayır efendiciğim...Vallahi Mösyö Z. Vah biçare Misters Ziklas! Yüreğinin onaylamayacağı bir hükmü vermişti. Artık başka bir işe bakmayıp doğruca Beyoğ-lu'na gitti.Allah Allah! De bakayım şimdi. kızı. Vay Madam Ziklas'taki telâş. kendi kendisine kıymıştır. ne Râkım'ın.Eğer öyle bir şey olursa. O akşam Mister Ziklas gündüzki muayene sırrını karısına açtı ve kızın derdine ilâç ancak kendisini Râkım'a vermek olduğunu da söyledi. Acaba kızın hastalığı kendi aşkından ibaret olduğunu 155 olsun bilir miydi? Hayır! Can. dayızadeleri filânları varken başkasına ve bahusus bir Türk'e ve bahusus kendi hocasına vermek arını nasıl kabulleneceğini kocasına sorarak ölümüne razı olmak lâzım geleceğini hükmeyle-di. ile beraber bir odada bulup o dabunların yanına girdi. evvelce vermiş olduğu görüşün pisliğine anlayıp ağlayarak o dahi kocasıyla oy birliği etti.. Râkım'ın Can hakkındaki insanlık sevgisi ve şefkat icabından başka hiç bir şey değildir. Doktor. Ben Râkım'da böyle bir fikir olduğunu mümkün değil teslim edemem. pek doğru söylüyorsunuz. belki ümitler kuvvet-leşir. Bakalım validesini. Hattâ muayene günü akşam üzeri kendi evine döndükten sonra. şüpheye bir kat daha kuvvet ver! Canan. Öldürmek-tense. biçare Canan için kendisini konuşturduğu zamanlar Canan'ı kıskandığını anlamışsa da. .Ziklas. ne de hattâ Madam Ziklas'ın asla haberleri yoktu. Rakım cümleden evvel Çan'ın hâlini sormuşsa da gelen adam ne bilgi verecek? "Bu gün daha ziyade iyicedir. bir genç kızın ölüm hâlinde hasta olmasına acıma duyduğu sebeple üzüntüsünü belli ettiği halde kendisinin Can hakkında bu kadar yakınlığını dahi sormaya cesaret etmişti. Binaenaleyh hastaya ne kadar fazla acırsa bu beraberlik hep Can hakkında olan özel ve samimi sevgiden doğardı. Mister Ziklas'ı doktor Mösyö Z.Nasıl üzülmem ya? Dağ gibi bir genç kız ölüm yatağında bulunsun da acımamak mümkün müdür? İşte görüyorsunuz ya. Râkım'ı razı edersem ben bu kızı Râkım'a veririm. şüpheden değil! Sizi pek üzgün gördüm de onun için..." sözü bu bölümde basmakalıp bir söz değil midir? Kalktı. şiddetli şaşırmaya! itirazı kesinlikle reddeyledi.. Biçare kızcağızım kendi kendisine etmiş. Rakım. Rakım. Hiç bir anne kızının ölümüne razı olabilir mi? Bir iki saat sonra. İşte o günkü muayene bu suretle yapılıp ancak bu muayene sırrından ne kızların. bu hasedin varlık ve kaynağını yürek altında gizli olan bir aşk ve heva olması olanağını bulamamıştı. Bununla beraber Canan'in Rakım nezdinde cesareti ne kadar artabilmiş olduğunu dahi görüyor musunuz? Ertesi sabah Mister Ziklas'ın adamı yine gelip Râkım'ı davet etti.
! Tabip. Rakım. aşk hastalığıdır.Hastanın hâlini sorduktan ve iyi kötü bir cevap aldık156 tan ve dereden tepeden bir kaç söz daha konuştuktan sonra: Doktor. dostum. şimdiye kadar ben kendilerinden bu sizin sözlerinizi onaylayacak ve kuvvetlendirecek bir harf bile işitmedim. Rakım. bir hareket bile görmedim. severim.Mister Ziklas! Mösyö Z. bilir misiniz? Rakım. kardeşim gibi. O şey ki.(ağlayarak) Zararı yok Mösyö Rakım. delikanlı! Biz sizi bu gün niçin çağırdık.(sözünü kesmeyerek) Onlar da beni severler ama dinim. Doğrusu Çan'ı sevdim.Dostum! Bu kızın hastalığı.) Doktor. siz hiç düşünmemiş olduğunuz hâlde. hem de biz şimdi şifasını sizden bekliyoruz. . bu sevgi dahi sizedir.Biliyoruz. Rakım. namusum başına yemin ederim ki. Bu aşk.! Benim hiç düşünmemiş olduğum şeyler mi ihtar edeceksiniz? Ziklas. Dünkü muayene bu durumu ispat etti. Ziklas ve doktor.(sözünü kesmeyerek) Zira yüreğimi yokluyo-rum. yokluyorum da vallahi içinde böyle bir his bulamıyorum. ben bu söylediğiniz lakırdıdan şu saate kadar haberdar olmadığım gibi hâlâ dahi buna inanamayacağım geliyor.(Lakırdının farkına varamadı ise de her halde telâşını belli etmeyerek) Neden Mösyö Z. Lâkın evlâdım gibi. Sizden şüphemiz yoktur.Hem sebebi hastalığı sizmişsiniz. halis dostum gibi severim.? Doktor. sizin aşkınızdır. Rakım.(bet beniz kireç kesilip buz gibi dondu kaldı. Bu kız şu hâlde kalırsa ölecektir. Biz hiç sizin düşünmemiş olduğunuz şeyi bildireceğiz. Rakım.Bizim hastanın hastalığının sizmişsiniz. Ziklas.(ayakları suya ererek çok fazla bozulup) Aman Mösyö Z.Hayrola Mösyö Z.Buraları bizce. sevgi hastalığıdır ve bu aşk.Ey. Can pek çoktan beri düşünmektedir. belki biraz ümit yolu açılır. Fakat size dediğim gibi bu kızın derdi aşktır. zararı yok. Margrit'i dahi severim. Doktor. yani ailece kabul görür. Eğer sizden istediğimiz şifayı vermezseniz.! Sizi her ne suretle isterseniz temin için her nasıl yemin isterseniz edeyim ki.Ben eminim a çocuk! 157 Rakım. Öğünerek söylerim ki.
Sizin dininizin izni de vardır zannederim.Ne mutluluk! Ziklas.Bizi ayıplamamanızı öncelikle rica ederiz.Zati o kız. Ziklas.(ağlayarak) Evet oğlum. Rakım. sizi! Ne yapayım? Bu işte ne sizin.Efendim oraları hep kolay.(daha ziyade telâşla) Aman Mister Ziklas!.(heyecan ve halecanla) Kimi? Beni mi? Ziklas. Mister Ziklas ise serbest bir adamdır. Ziklas. Eğer bu defa kızı. size akrabalık ve dostluğumdan da yakın olan malımını üçyüz bin İngiliz lirası derecesinde bir de servet arzediyorum. kibar tavrınız hep bir kızı bağlayacak hâllerdir. olgunluğunuz. Doktor. o cariye olsa olsa sizin bir odalığınız olabilir.işte böyle olacak. Ziklas. Çünkü bütün malım iki kızımındır.Benim elimden ne gelir? Doktor.. irfanınız. Rakım. Rakım Efendi! Ben bu iş için size servetimin yarısını arzetmekteyim. 158 Doktor. Şu ki.. Menfaattir bile! Rakım. inanmanızı rica ederim. Fakat ben zannederim ki. Doktor. Misler Ziklas'a damat olmak sizin için fedakârlık değil. ben evliyim. (Canan'ın kulakları çınlasın. Sizin gibi bir meleği kim sevmez oğlum? Güzelliğiniz. Bize bu fedakârlığı etmeli. Rakım.Evet. kendinize güvenişiniz. Başka kimsenin değildir.) Doktor. Lâkin. Ben de kendimde bu şerefe liyakat göremiyorum.Şu lakırdınıza inanmak için bana izin buyurmanızı rica ederim Mösyö Rakım.Evli mi? Rakım.Ne diyorsunuz Allah'ı severseniz? Ben kızımın müslüman olmasına da razı olurum. İslam kötü müdür? Hep bir Allah'a tapmıyor muyuz? İnancımız arasında ne kadar fark var ki? |sa ve Meryem dahi bi bir kızı helakten kurtarmak için İslâm olmak suretinde mezhep değiştirmesine izin verir. şu elini uzatmakta bulunan ölümden kurtarırsan..Rakım..Rakım Efendi.Hayır efendim. ilminiz. makin lâzım değil. işte haber aldığınız cariye benim esimdir. Şimdi sizi Mister Ziklas kendisine damat etmek istiyor.Canım orası belli. Zira görüyorsunuz ki bir gencecik kızı ölümün kara pençesinden kurtarmak için çalışıyoruz..Artık lakin. ne bizim kabahatimiz olmadığı gibi sanki kızın da kabahati yoktur. bilâkis şereftir. Lâkin işin içinde başka şey var. Ziklas.Hatta nikahlı olsanız bile bir engel mi var? Osmanlılar nikahlı eşlerinden kolayca ayrılıp bir . Rakım.
. doktorlarla papazlar her sırrı bilirler ama. hâlimi kendim arzedeyim. ellerinizi öpeyim. Can. kardeşlik sevgisinden daha kuvvetlidir. Rica ederim efendim.başka kadına nikah kıyabilirler.. iste Rakım bunu da kabul edemedi. öyle! Söylemeye dilim varmıyor ki. bu sırrı saklarlar. O da. Can. Fakat şaşırdım. Ben kendisini böyle 160 yatak içinde gördükçe ne hâllere girdiğime dikkat etmiyorsa. Doktor. Doktor. Can. Nasıl mümkün olur ki ben para için veya başka bir ümit için Canan'ı ağlatayım. var kıza duyurmadan gizlice Canan'a olan aşkını yine koru!" dedi.Acaip! Rakım efendi. siz dikkatlice bakınız.Mösyö Rakım bana bir sırrını söyledi. beni bu tekliften af buyurunuz.Pek gerçek efendim! Can. benim gibi bir çocuğa ettiğiniz şu teklif hayat demektir. Bari siz söyleyiniz.Şimdiye kadar sizde ben böyle bir hastalık olduğunu zan bile etmemiştim. âşıkane sevgi. söz söyleyeyim. gerçek mi söylüyorsunuz? Rakım. Râkım'ın şu sözüne gerek Ziklas. Rakım Efendi beni kardeş. . ayıp değil a! Rakım Efendi'nin size.. sonra sen yine Canan'ınla zevk et!" gibi mânalar dadokto-run zihnine geldi.(yüzü daha ziyade değişerek) Bu sözlerini anlayamıyorum doktor efendi.Delikanlılık bu. "Değil şu kızımı al da. "A budala! Birinin yerine olsun.Hayır efendim. Doktor.. ders vererek ekmek paramı kazanmakta.(bütün bütün başkalaşarak) Anladım. O kız bu yuvaya esir iken ben onu mesut ettim inancını göz159 lerim önüne alarak bu inançla kendimi mutlu etmişimdir. Doktor. Rakım. Öyle değil mi Mösyö Rakım? Rakım.(zorunlu bir davranışla) Ah! Öyle doktor efendi. Emrederseniz bir daha konağınıza da gelmem. Fakat bizim asıl arzedeceğimiz şey. gerek doktor ne kadar şaştılar.. Bu işe siz de şaşırdınız mı? Öyleyse garipsemenize şunu dahi katınız ki..(bu sözleri büyük bir olgunlukla dinledikten sonra) Mister Ziklas! Ben fakir bir çocuğum. yani demek isterim ki. bu da değildir matmazel. Lâkin isterseniz daha ziyade garipseyiniz. bilir misiniz? Hele doktor âdeta Râkım'ın bu kadar tokgözlülüğünü eşekliğine yüklemek istedi. Halka arzuhal ve evrak yazarak. bu fikir Misler Ziklas'a da geldi. Sizin böyle yatağa girdiğiniz günden beri derecesi bir kat daha artmaktadır. Hususiyle dostluğumuzu milyonlara değiştirmem! Lâkin ben gönlümü Canan'a vermişimdir. Bilirsiniz ki. bari şu Ziklas'ın teklifini kabul et de.Evet efendim. Pek ister seniz siz de Râkım'in eşekliğine kanaat getiriniz.
benim için çıldıracağını da Rakım Efendi dışarıya çıktığı zaman söyledi. Bu çocuk sizin aşkınızla çıldıracaktır Babanız onun hâline merhamet ederek evliliğinize izin veriyor. benim onu sevişim gibi değildir.Can. iş yalnız sizin emrinize kaldı. doktor efendi bir şeyler söylüyor! Ziklas. Can.. Sonra da bana Rakım Efendi'yi sevip sevmediğimi sordu. Seviyorum ama. Can. Burada bir yabancımız yoktur. "Gerçek söylüyorum matmazel.Hele siz babamı çağırınız! Rakım hemen dışarı çıkıp Ziklas'ı çağırdı.Korkarım Rakım Efendiyi kabul etmemek fik-rindesiniz.. ah. Onlar gelinceye kadar doktor. Onun cariyesi Canan onu nasıl seviyorsa.Ah işte benim cevabım da budur: Ben Râkım'ı seviyorum. Hattâ gelip size kendisi evlilik teklif edecekti.Evet efendim! Doktor.(yine acı bir tebessümle) Ne gerek? Kendi kendisine: ' Eğer gizli bir yerde yanıyorsa. 161 Can. Ben bu işin imkânına hüküm veremedim.(bayağı dermanını toplayıp) Dahası mı var? Doktor-Dahası var efendim. Ziklas ve Rakım da geldiler. Müslüman dininde sizi kendi dininizde olduğunuz hâlde nikâh edebilmeye izin vardır. Siz de ne söyleyecekseniz söyleyiniz. Zaten benim bu sırrı bilmeme dayanarak bu övünülecek hizmeti bana havale etti. sırrım nerede saklı kalmıştır? Rakım bu beyti işitince durumunu anlayamadığı bir üzüntüyle titredi. şayet siz utanırsınız. . Rakım Efendi'nin her türlü liyakatini teslim eyledi.(acaip bir utanmayla) Babacığım.iyi ya kızım! Sen ne cevap vereceksin? Can. ama babalık hâlini bilirsiniz. Babanız bu işe razı oldu. ne fayda. O beni kardeş gibi seviyor. Ziklas.Evet kızım. ben de öyle seviyorum.isterseniz ben dışarıya çıkarım. O da beni seviyor.(sözünde devamla) Evet babacığım! Doktor efendi söylemek lâzım olan sözleri söyledi. Can. Ben onu kardeş gibi sevmiyorum. Biz dün bu hâli babanıza da açtık. o daha çok utanır diye. Can.Rakım Efendi'nin zoruyla ben açtım. Rakım." sözlerini konuşabildi. Seviyor ama onun beni sevişi. Halbuki onun beni pek sevdiğini. Can.(öncekinden fazla bozularak) Babama mı? Rakım.(yürekleri eritecek kadar acı bir gülümsemeyle) Acaip! Fakat siz bu işlere nasıl güven verdiniz? Doktor.
ben razı olmam. ihtiyar baba da Râkım'ı görerek ağladı. Zira doktor bile artık hıçkıra hıçkıra ağlamaya başlamıştı. 162 Can. daha başka hâller dahi ortaya çıkacağından şüphe yoktu. Can. Eğer mevcut olsaydı. Kendi mutluluğum için bir biçare kızcağızın yok oluşuna razı olamam. ben şimdi dirilir. Kız kardeşi gibi sever. ben da ona bir harf bile söylemedim. a kızım! işte Rakım dahi böyle senin gibi. Ortalığın hâli başkalaştı. Sana da teşekkürler ederim Rakım Efendi. Sana ne diyorum? Rakım beni.." Bu beyit üzerine Rakım bütün bütün boşanıp." "Eğer tatlı canım dudaklarıma kadar geldiği şu anda. Senin taş kalbin hiç karanlığa düşmez mi? Ah bi163 zim yağdıran yakan karanlığa düşen gönlümüz" Elhasıl babacığım. Bereket versin ki. kızın annesi orada yoktu. verdiğiniz kararda bir icra imkânı olsa.Babacığım. sen dudaklarını dudaklarım üzerine koyarsan sonsuz hayat bulurum. Hattâ Rakım bana acıdığından ötürü sizin dediğinize razı olacak olsa bile. ne yapsanız nafile. Doktorsa mermer gibi kaskatı ve buz kesildi. Ah.Nafile babacığım! Orta yerde onun cariyesi Canan var iken. benim için gösterdiğiniz merhamete teşekkürler ederim. seni sevdiği hâlde bir kelimecik söylemezmiş. Kızlar. şu mutluluk halimde senden bir öpücük almak için her ayıbı göze alırdım. Öyle değil mi Rakım Efendi? Râkım'da cevap vermeye iktidar kalmamıştı ki. Can. Zira ölürsem.Güzel ya.Kızcağız bu sözü söylerken gözleri dolmakla beraber babası ve doktor ve Râkım'ın dahi gözleri doldu. Size de ederim mösyö doktor. cevap versin. Onu bu hâlde gördükçe. Zira sen bu kadarcık bir hileye rıza göstermek için dahi gönlüme büyük bir sevinç kattınız. ben edeyim. şimdiye kadar mutlaka bir eserini gösterirdi. Can ise artık ağlamayı kaybederek Râkım'a bakarak: Can. Rakım bizim yanımızda bir kızın ağzına alabileceği sözü dahi almamıştır. Yalnız kendi kendime dedim ki: "Bâ-dil-i sengînet âyâ hîç der gired şebî Âh âteş-bâr u süz u sîne-i şebgîr-i mâ" Ziklas. Bu fedakârlık senin tarafından benim için bir büyük fedakârlıktır. kızlarla bu kadar gizli konuşsalar. Rakım! "Ger ber lebem nebi leb yâbem hayât-ı bakî Ân dem ki cân-ı şîrîn bâşed be-leb sîde. Eğer benim onu sevdiğim gibi sevmiş olsaydı."Azm-i dîdâr-ı tu dâred can ber leb âmedel Bâz gerdedyâ berâyed çistfermân-ı şümâ. elbette birbirine yüzlerini kızartacak gibi sözler söyleyebilirlerse de. benim onu sevdiğim gibi sevmez. Lâkin kararım âhirete kadar senin bir öpücüğüne dahi .. .Rakım. âdeta hüngür hüngür ağlamaya başladı. kalkardım.
Rakım artık bu matemli evde oturan ailenin işine yaramayacağını anlayarak bir ara sıvıştı. Meclisin bundan fazlası tahammül için kimsede kuvvet kalmamıştı. En yanık beyitleri ne kadar bir derin aşk ateşiyle dinler ve anlardı. Orada kime rastgelse iyi? Felâtun Bey'e! Adam.arzu ve özlemli olarak gitmektir. kaşla. Kızan yanında annesiyle küçük kardeşi ne söyleştiler? İşte onu biz bilmiyoruz. biçare babası bir üzgün üzgün kızın yüzüne baktıktan sonra. Ah. Pekâlâ. En evvel doktor zaaf göstererek dışarıya çıktı. bundan sonra ba165 tasıya gitmeyecek. Arkası sıra da Rakım çıkıp. o dahi çıkıp annesiyle. işte onu bu hâllere koyan hoca Hafız Divanı değil midir? Ben bu dereceye kadar etkisi olacağını hesap edememiştim. vah! Eğer kıza bir hâl olursa vallahi yanarım. Korkarız paralar. Allah'ın merhametini bu suretle kazanabileceğim ümidindeyim. çıktı ve Çan'ın ıztırap hâline ağlamak derecesinde üzülerek boynunu büküp Kumbaracı yokuşundan aşağıya inmeye başladı. O kadar ki." diye Hendekbaşı'na kadar indi. nasılsa katmış bulunduk.. Meğer kendisini zehirlemek içinmiş. 164 Onuncu Bölüm Can biçaresinin Râkım'a mucip olduğu etki gerçekten fevkalâdeydi. ondan sonrası için bu aşka karşı bir meylin oluşması bile baş göstermiş denilebilir. mayonez meselesi meydana çıkar mıydı? Ya Otel C. "O biçare kızcağız ne hâllere girmiş. öyle bir zengin alafranga Osmanlıyı görebilir miydi? Kâğıthane'de madamın arabası önünde çifte muzıka çalınır mıydı? Batasıya gittikten sonra neye yarar? Zararı yok! işte sizi temin ederiz ki. gitsin. küçük kardeşini hastanın yanına gönderdi.. Farsça okumak da ona özgüydü. Vallahi sevilmeyecek kız da değildir. Öyle lâzımdı ama. Bizim bildiğimiz kadarı şu ki. bırak şu sefihi be! Nasıl bırakırız? Hikâyemizin yarısına ortak olan bir zatı nasıl terkederiz? O hoppayı bu hikâyeye hiç bile katmamalıydık. Gidemeyecek ki. başka bir tartışmaya filâna mı başladılar? Ne mümkün! Üçü de dilsizlerin birbirine bakışıp. . Hem Felâtun Bey'e bu buğz neden gerekti? Yoksa herifin şu alafrangalığını çekemez mi oldunuz? Eğer Felâtun Bey olmamış olsaydı.. gözle anlaştıkları gibi birbirinin yüzüne bakakalmışlar ve her biri üzüntülerini birbirine anlatmak için diğerine kaş ve göz işaretleriyle kalıp. Vah biçare Can.. bir harf bile söylememişlerdi. o zamana kadar Râkım'daCan için bir aşk yok idiyse bile. bunlar dışarıya çıktılar da. âhiret insanı suretini almış.
Rakım.Bırak şu kaltağı. Rakım.Yolduktan sonra mı? Felâtun.Bırak Allah'ı seversen! Kızcağız can üzerinde. sen? Polini ile rahat edebiliyor musun? . Doktorlar aşk hâlidir diyorlar. Allah'ı seversen! Rakım. Allah versin! Kibarlık başka şey! Eski dostları göremez olurlar. bırakırlar.Bari maliyeti bir kaç bin liraya buldu mu? Felâtun. annesini karanlıkta kucaklamak yanlışlığı olmamış olsaydı.(telaşla) Adam.Madem sen bana Çan'ın lakırdısını bıraktırdın.(telâşla) Sebep? Felâtun. iffeti koruyalım.O! Birader! Allah versin. yarın yolcudur.Bir kaç bin mi? On altı bin diyemiyor musun? Rakım. Rakım.Canım. Felâtun. insanın canına sokacağı gelen Can. Bana ilgi göstermiş olaydı da bak hiç böyle verem olur muydu? Turp gibi yaşardı.İşte gördün mü? Senin. değil mi? Canına yandığım..(ıstırabından ne söyleyeceğini dahi bilemeyerek) Estağfurullah birader! Bugün zihnim pek perişandır. turp! Rakım. edebi koruyalım diye böyle körpecik kızları verem ederler. hani ya şu Can! Felâtun. o nazlı Polini şimdi kaltak mı oldu? 166 Felâtun. gibi feylesofların yapacağı iş bu kadar olur. Kızcağız bugün.(daha fazla endişeli) Ne dedin? Zaten senin servetin ne kadardı ki? . bırakalım artık şu acıklı meseleyi.Bilir miyim ben. beni yolup kül ettikten sonra yüz çeviriverdi. öyle ya! Rakım. ne için? Galiba verem olmuş. Şu Ziklas'ın kızı yok mu? Büyüğü.Şunun için ki. Felâtun. Rakım. Sen ne hâldesin bakalım.Ah.Hınzır kahpe. Rakım. Felâtun.O ne için ya? Felâtun. ben de sana Polini'nin lakırdısını bırakmayı teklif ederim..Korkacağınıza dinleyiniz: Felâtun. artık kendisinden ayrıldım.Evet.Niçin? Rakım.
Dünyanın hâlini şimdi anladım diyorum ya! Parasız kaynı enişteler. Saat onu geçtikten sonra Yozefi-no'nun ziyafeti akşamından kalma yarım beylik . hattâ yemek dahi yemeye güç yeti-remedi. o akşam çenelerini bıçak açmayarak. Vaktiyle ettiğim bunca iyiliklerin bir semeresi hasıl olmuş... şimdi? Felâtun. Buna fazlasıyla inanıyorum. Rakım bu lakırdıyı söyler söylemez Felâtun bir kere Râ-kım'ın yüzüne bakıp ve acı bir tebessüm edip sonra veda bile etmeden aldı yürüyüverdi. Çan'ın hastalığından çıkan iki tür üzüntü içinde kalarak evine geldi. Şimdi bu da biçare Rakım 167 için bir dert oldu mu? Artık alt tarafını sormayınız.. Düşmanının bile böylesine kötü bir duruma düşmesinden üzüntü duyar. her zamanki hale karşılık olmadığından zavallı kızcağız şen kahkaha atmaya güçyetiremeyip Râkım'ın karşısında boyuncuğunu büktü.Şimdi taşlarla dövünmekteyim ama fayda yok. kimsenin düşüp yok olmasıyla kalben sevinmez. Efendisinin şu ıztırap hâli Canan'ı da sonsuz derecede ıstıraba şevketti. Fakat nereye gitmeli. Çünkü bana güvence veriyor. kaldı. şimdi giderim. Canan bu olağandışı duruma ağlamak veyahut ağlamamak lâzım geleceğini de şaşırıp tâ herkes yattıktan sonra.İşte şimdi onun yardımına sığındım. Rakım için niye bir dert olacak? Vaktiyle gözlerini açmalıydı da..Dünyada bir dostum varmış.Bu iş böyle kalacak değil! Elbet bir çaresini dü-şünmüşsündür. Ancak bu geceki hâl. Rakım. elindeki serveti bir kaltağa kaptırmamalıydı. Felâtun. Beyefendiyi bilirsin ya! Rakım. parasız biraderi kız kardeşler de kabul etmiyormuş.) Rakım.. Bize bir yönetsel görev ayarlayabilecek. Binaenaleyh. gücüne asla halel vermeyip kronometre saat gibi işlemekte olan Rakım? Ertesi günü nereye gideceğini. Bizim . Lâkin Rakım gibi bir çocuk.(gözleri dolarak) işte ne kadarsa hepsini yoldu!. (Gözlerinin yaşı fazlalaştı. Bizim de eğer elimizden bir şey gelse esirgemeyiz ama.Allah versin birader! Vallahi memnun oluruz. Haniya o işine. şimdi kalkarım. Evvelleri Râkım'ı beğenmiyordu ya! Evet! Bu lakırdıda haklısınız. Bu. O gece Râkım'ın sigara ve kahvesi hakkında Ca-nan'a verdiği emirler âdeta şimdi bir mazlumun kanını dökerek henüz bıçağını silmekte bulunan yeniçeri zorbasının ağzından çıkıyormuşçasına bir heyecanla çıkardı. sen bana pek doğrusunu söylemiştin ama ne fayda! O zaman şimdiki aklım olsaydı. Ah birader. ne iş görmeli?" diye ikindiyi evinde edip binaenaleyh akşamı da orada çıkarmaya mecbur oldu. ne yapacağımı ben bilirdim. Eniştemle de bozuştuk.Felâtun. İşte Rakım da böyle bir hâlde.Evet! Felâtun. kendi yatağı içinde rahat rahat ve bol bol ve kana kana ağlamaya başarabildi. Rakım.Ey. ne edeceğini şaşırarak "Şimdi giyinirim.
Gençlerin hastalığı ne olur? Bilirsin. hamdolsun hiç bir kederimiz yoktur.Doğrusu acınacak bir şey.Vah zavallı kızcağız vah! Vallahi acıdım. Zira Felâtun Bey'i Beyoğlu'nda tanımayan kalmamıştır ki. Canan.O ne? Ben bu mutlulukla dolu olan evi bu akşam bir kederle dolu görüyorum. işte onun büyük kızı ölüm hâlinde hasta da. Bu soğuk tavırlara hiçbir anlam veremedi.O Felâtun Bey kimdir ki. kaldı. babasına böyle teselliyi biz de verdik.Hele benim ne kadar acıdığımı mümkün değil düşünümezsinizz. Fakat bugün sizde mutlaka bir hâl var! Rakım. ona pek acıyorum. Hastalığı neymiş? Rakım.Vay. sen Felâtun Bey'in kim olduğunu bilmiyor musun? Yozefino. Hayırdır inşallah! Rakım. Her neyse. Yozefino şaştı. Yozefino. Yozefino.Evet.Yok değil. yüreğinizdeki şeyi söylemiyor. bizim bugünkü alemin birisi işte bu. kızcağız. Âdeta kızcağızla kardeş gibi geçinirdik. Korkarım Canan senin canını sıktı. Yozefıno-Ha anladım anladım. Rakım. efendisinde sevinç göremeyince kendi168 si de sevinemeyip çaldığından öyle bir lezzet almazdı.Hiç Canan benim canımı sıkar mı? Bu lakırdıyı ben söylemiş olsam. Rakım. ben hiçbir şey yapmadım. kendisini karşıladı.rakıdan biraz rakı çıkartıp içmeye başladı. İkisi de Yozefino'nun selâmını pek soğuk bir karşılıkla aldılar. Yozefino. Yozefino. Birisi de bizim Felâtun Bey meselesi. Rakım. ince hastalık! Yozefino.(korkusundan titreyerek) Hayır madam.Söylemeye lüzum görmedim de onun için. sen inanmamayacaksın. meselesinin ne olduğunu anlayalım. Şu Platon Bey değil mi? . Rakım.Sen ona dair bana hiç bir şey söylemedin. bin yaylanmalarla gerek Râkım'a ve gerek Canan'a selâm vermişti.Hayır. Yozefino. Derken Yozefino gelmesin mi! Meğer o gün ders gü-nüymüş.Öyle olmak lâzım geleceğini bilirim. Rakım.Canım daha şimdiden kızı ölmüş de yanmak lâzım gelmez! İnşallah bir şey olmaz da kalkar! 169 Rakım. Canan'ı da piyanoya oturt-muşsa da. var! Haniya Mister Ziklas yok mu. Bir genç kızın gürleyip gitmesi insanı yakmaz mı a madam? Yozefino. Kadın gayet şen ve hattâ seksi meşrep olduğundan bin tebessümler.Diliniz.
mutlaka senin akıl ve hikmetinden istifade ederdi. Rakım. gavurca-sı Plâton'dur.Asilzadelik dâva ettiğini bilmem. Hem senin hünerin. Zira senin arkadaşın olsaydı. Hattâ kendi ailesi Evranus soyundan geldiğinden bahisle asilzadelik dava ederdi.Ben inanmam ki.Paraları tüketmiş de onun için! Yozefino. işittiğime göre o Platon Bey'in üç dört yüz bin frank sermayesi varmış.Rakım. Yozefino. bazı adamlar kendilerinin para kazanmaya muktedir bir hünerver olduğunu zannederlerse de bu zan.(garip bir tebessümle yavaşça) Beni de sen baştan çıkarmadın mı? Yozefino.Bak şu dadı çocuğuna bir kere.Evet işte o! Onun Türkçe ismi Felâtun. Yozefino. Para kazanmaya başlar da harcar dediğimin sebebi şudur ki. Nerede bir yankesici varsa onu kont veyahut baron diye Platon'a takdim eder.Vah benim çocuk Râkımcığım vah! A oğul.O bir tiyatrocu nazik bir bayanla Otel C. efendisinin Yozefino'nün kulağına fısıltı ettiğini görünce dışarıya çıkar) Polini gibi birisi yakalamış olsaydı da.Ey.Ona şüphe mi ister? Lâkin şunu da bil ki.Gördün mü bir kere? İnsan para harcar ama para kazanmaya kudreti olur ve daha âlâsı para kazanmaya başlar da öyle harcar. Bu parayı kendisine babası bırakmış.Ama ben ona acırım Yozefino.(tam bir çekingenlikle) Sana bir şey söyleyeyim mi Yozefino? Sizin bu Avrupa'nın fenaları iyilerinden pek çok ziyade! Yozefino.Ne gezer! Yozefino. isterdim senin de yakanı Matmazel (bu arada Canan. dünyanın her budalasına acımak senin vazifen mi? Platon Bey çocuk değildi ya! Halbuki Beyoğlu'nda onun paralarını tüketeceğini çocuklar dahi anlamıştı. seni görseydim. ellerindeki servetin bitmeyeceği hakkında olan zan-lan gibidir. derhal kumara sevkeyler ve bunlar kendi âşıkından ne kazanırlarsa hanımefendi dahi ortak olurdu. akıllılarından pek çok ziyade. Velev ki etsin. Biz haber almakta idik ya! Matmazel Polini yalnız kendi hesabına olarak Fransa'ya elli bin franktan fazla poliçe göndermiş. Rakım. Bizim memlekette hamdolsun bu esaret yoktur. Kendi âşıkını oyunda yendirip paralara ortak olan metresle yaşamanın sonu170 cu budur. sizin bu İstanbul'un da budalaları. . O dahi kendisini harcamaya memur eylemiş. o beyefendinin nesine acıyorsun? Rakım. Bu sermayenin geliriyle üç dörtyüz bin sene ömrü olsa yine bir bey olarak yaşayabilirdi. acırım. Bakalım beyefendimizin üç dörtyüz kuruş kazanmak kudreti var mıydı? Rakım.'de prenslik taslamaktaydı. Sen niçin onun gibi yapmadın? Rakım. Sen de gençsin. o adam senin arkadaşın olsun. Rakım. Bak şu beşik bebeğine! Ah. Yozefino. Zira ne kadar olsa arkadaşımdı. senin marifetin kazandırıyordu.
Fakat Yozefino rakı içer ama Râkım'ın yanında içer.Rakım. hem piyanoya dokunur. Şu kâfir Canan seni benim kucağımdan aldı ama vallahi kızcağıza darılmam! Ondan başka birisi almış olsaydı. Ah. dünyada benden daha kötü kadın olmazdı. Yozefino.Nedir bakalım o şart? Yozefino.Ha şöyle! Kendi idaresine kudreti olmayan ve halbuki dünyasında kendisinden başka bir kimseyi beğenmeyen derbederlerin hâline acıyıp da mesut haneni âlâm ile doldurmakta ne mâna var? Biraz da lâtife et zahir. onikiye gelir. Erkek sevdi ve sever ama Râkım'ı sevdi ve onu sever! Zira ertesi günü Beyoğlu'nda ilân olunmayacağını bilir. Yozefino bizzat kalkar. kız kardeşlik ettim. Rakım. Yozefino. Lâkin Canan nereye gitti? Rakım. . Yozefino'nun sözleri Râkım'ın alanını dağıtmış olduğu yönle canı muzıka ister. Yozefino rakı içiyormuş diye büyük madamların kulağına gidecek olsa. Pek de annelik demeyeyim ama. Ben Canan'la beraber yatarım.Bu akşam beni konuk kabul eder misin? 172 Rakım.Çağıralım. hem de sen bana bu kadar teklifsiz bulunduğun için sana bir de teşekkür ederim.Benim nemi alacak? 171 Yozefino.(dışarıdan) Buyur efendim! Efendisinin kendisini çağırması üzerine kızcağız sevine sevine geldi. Gerek Yozefıno'ya ve gerek efendisine içki kadehi sunar. Yozefino'nun o gece dahi orada kalacağı ve kendisiyle beraber yatacağı Canan'ın yüzünde yeni bir takım sevinç izleri belirdi.Rakım! Rakım.Sen yerinden kımıldanmayıp her geceki rahatını bozmayacaksın. Tâ saat onbir buçuğa. gayet ferahlatıcı havalarla ortalığın evvelki ağız tadını yeniler. Ondan sonra Canan da piyanoya oturup hem şarkı okur. benim akıllı Râ-kımcığım. Daha doğrusu dostluk ettim.Hiç olmazsa seni işten. güçten men edip perişan eylerdi ya! Zalim! Ben sana annelik ettim. Rakım.Canım. Canan! Canan! Canan.(tereddütsüz) Hay hay. Hele şu mastikadan bir yudum da bana ver bakayım. canıma minnet! Hem kabul ederim.Ne var? Yozefino. sen beni dahi yataklara serilmiş görürdün. Yozefino. bilmiyor muyum ya? Şaka ettim.Ama bir şartı var.
(aşağıdan) Buyur oğlum! 173 Rakım. dadı kalfanın hoş hareketlerini görünce onun da kendisini kabul etmiş olduğunu anlamıştı.Vay. Bizim tabaklarımız büyüktür.Dadıyı mı? Amma anlamışsın ha! Fedayı geldiğinde Rakım.(memnun bir tavırla) Eder efendim. asla! Yozefino. Yozefino. haniya teklifsiz. benim yatağımın çarşaflarını değiştirir. Eğer bir şeye ihtiyacımız varsa derhal düzeltiriz.Biraz buraya gelsen! .Korkarım bu akşam kokonayı bizde alıkoyacaksın. şekerimiz var.Ben şimdi seni döveceğim. Doğrusu sen benden.Şimdi bu şakaları bırakalım da. ben senden çekindik mi? İşte ben bu gece senin misk gibi kokunu koklayarak yatağında yatardım. Sen benim rahatımı istemiyor musun? Ben dadımın odasında pekâlâ rahat ederim. dadımdan yemeğimizi soralım Yozefino. Siz yine teklife kalkıştınız.Daha ne isteriz ki. beni seviyor! Rakım. Rakım.) Yozefino. tekellüfsüz bulunacaktık ya! İşte sen rahatsız oldun.Hayır.Bre canım. teklifsiz olalım diye aç mı kalalım? Hazır daha vaktimiz var. Şimdi Canan kalkar. Yozefino. Rakım. Mevsim patlıcan mevsimi olduğu için dadı iyi bir patlıcanlı kebap.Rakım. Teşekkür ederim dadı kalfaya ki. Haydi Canan bakalım. bu kadar yemek çoktur bile.Evet yemeğimiz de yeter ya? Fedayî. eğer canı başka bir şey daha istiyorsa hemen yapıverelim. (Canan sevine sevine gider.(gülümseyerek) alay edersin diye. pirincimiz var.(bu sözleri dadı kalfaya tercüme ve onun da cevabını Yozefino'ya anlattıktan sonra) Sen ne zannediyorsun Allah'ını seversen? Bizim dadı kalfa sevilecek insanları benden daha iyi bilir. Sor kokonaya da. hamdolsun her şeyimiz var.İşte şimdi dadıyı darıltacağız. Rakım. Yağımız var. Yozefino.Hiç. Rakım.Vallahi istediğim gibi olmadı. Dadı. bir de âlâ oturtma ve bir patlıcan dolması ve bir de pilâv olduğunu söylemekle beraber: Fedayî. işte yalnız bu olmaz. akşama yiyecek ne olduğunu sorar.Hem çarşafları niçin değiştiriyorsun? Rakım. Bir de Rakım yemekleri sayıp anlatınca şen Yozefino çocuk gibi sevinerek: Yozefino. dadıcığım! Fedayî. eder. Rakım. Sen .
misafiri soyundurmak için yanına gidip de. ben hepsini bilirim ya! Sana da söyletmek istiyorum. Yozefino.Kızarma da. Artık içki. Acaba gerçekten vermiş mi ki? Vermiş ya! İşte size hikâye edelim de bakınız: Canan.(çaresizlik yüzünü kaplayarak) Kardeş gibi de seviyor. âdeta Rakım.Ey. bu yakınlık saat üçe kadar devam etti. Hay hay! Çünkü Kâğıthane seyahati ve gece misafirliğinin ikinci defa olmasıyla beraber. 174 Canan da işini bitirmiş olduğu için geldi. Rakım dadısının odasına ve Canan da kendi yerine çekilmek üzere salon boşaltıldı. zira bu dereceye kadar beyinlerinde kefil olmayıp. vallahi mesutsun.içmeye geçildi. Aferin. söyle bakalım Canan Hanım. Rakım. Yozefino'dan bir sigara yapıvermesini rica ederdi.(küçük bir utanmayla) Efendi beni niçin sevmesin? işte gördünüz ya.Hayır.Mesutsun Rakım. 175 Yozefino. Çünkü böyle şeyler bana tat verir. üç dört aydan beri dostluğun dahi biraz daha yakınlık vermiş olması. Burvların a geceki hâlini birisi görseydi. iyi bildiniz. hakkımda olan bunca lütuf ve ihsanını takdir etmeyecek değilim madam. Yüzünü yerlere sürerek Cenab-ı Hakk'a dua ve teşekkür et. kızı gibi de seviyor. Hepsi beraber sofraya oturup yemeği yediler. . amacım o değil. şarkılarla yemek vaktine kadar vakit geçirildi. Muzıkalar. Benim gibi öksüz çocuğu bu kadar nimete boğmak! Bana senin gibi dostlar vermek.. kızcağıza bu cesareti verebileceği hesap olunur. dadı kalfanın bu geceki memnuniyetini altı ay müddet daha uzatmış olursun. konuşturarak da karşılık verdi. Râkım'ın yatağına. Yozefino. Yozefino soyunmaya başladığı anda. Ondan sonra Yozefino. Hem de mutlaka bu defa Canan dahi kendisine bazı esrar keşfeyler..Evet Cenab-ı Hakk'ın. Bu muhabbet. efendi seni hâlâ sevmiyor mu? Canan. Sofra kurmak vakti geldiğinde cümlesi işe yardım edip Yozefino bizzat sofrayı kurmuş. Yozefino. Geçen defa olduğu gibi mutlaka bu defa da Yozefino Canan'ı konuşturur. Yozefino'yıı ya Râkım'ın annesi zannederdi yahut ablası. dadı kalfaya zahmet olmamak için aşağıdan yemekleri getiri vermişti. Seni hâlâ kardeş gibi mi seviyor demek isterim: Canan.burada altı ay misafir olsan. Rakım. bu günkü dargınlığı da bana değilmiş. daha ne gibi seviyor.
Ben senin annen gibi değil miyim? Canan.(ıstıraplı) Of ustacığım.. Yozefino. Yozefino.Söylemiyorsun ki. Yozefino. Siz 176 de bildiğinizi benden saklamayınız. onun da kendisine sırlarını anlatmasında ısrar ederek: Canan.Ben hâlâ dadı kalfaya bile söylememiş olduğum bu sırrı size söyledim de.. Yozefino. söylemedim. Yozefino kendisini durdurup baskısına devam edince: Canan.Söyledim ya işte.Yalan! Canan. Biçare Canan'ın Yozefino gibi hem efendisinin hâlini bilen.Ben bilirim niçin! Canan. Yozefino.(derinden bir göğüs geçirmekle beraber) Şimdi tamamıyla içim rahatladı.iyi ya işte.Soracağım! Evet sormaya hakkım var..(biraz daha cesaret bularak) Niçin ustacığım? Yozefino. Yozefino. Ustasının bu derece zorlaması üzerine Canan'ın malûmumuz olan büyük utancı yine baş göstererek Yozefino'yu bırakıp kaçmak ister ama. annenden sırrını sakla-mamalı.Niçin söylemedin? Ondan bir korkun var mı? . Canan. ustasına sırlarını keşfeylediği gibi.Vallahi etti.(ezilerek) Her türlü seviyor. Doğru söyle bakayım. Yozefino. hem de kendisi için dadı kalfadan sonra ikinci sırdaş olan bir kadının halledeceği bir hayli sorunu olmasıyla kendisi.Vay.Öylesiniz ustacığım. Yozefino. efendi seni odalık etti mi.Canan. bu yatakta beraber yattığınız var mı? Canan. İki ay oluyor. benden. daha dadı kalfa bilmiyor mu? Canan. siz bana.Söyle diyorum! Canan.Yok ama ben sizden sırrımı saklamadım ya. ama artık çok soruyorsunuz.(çaresiz) Etti ustacığım.Hayır ustacığım. Hiç bu odada.
başka bir kız olsa göğsünü gere gere övünerek söyleyeceği açıkça belli bu sözü dadı kalfaya bile söylemekten utanan Canan hakkında Yozefino'nun içten sevgisi bir kat daha arttı.. Binaenaleyh kızın kendisine göstermiş olduğu güvene karşılık: Yezefino. işte yine onun gibi bir delikanlının yüz binlerce frank servetini elden gidererek şimdi perişan olmuş olduğunu bu akşam kendisi söyledi. Şunun için sevindim ki. Canan. benim ustacığım! Vallahi yüreğime rahatlık verdin. Canan.Ben de asıl onu soracağım ya! Bizim efendi o kız için pek çok düşünmektedir de.Haniya şu bizim efendinin okuttuğu kızlar yok mu! Yozefino.Canım ustacığım! size bir şey soracağım. gönlü henüz bir yere tam manasıyla bağlanmamış olduğundan kendisini perişan edecek bir yere gönül bağlarsa gerek kendisinin. söylememekte mâna ne? Canan. Canan. Bundan sonra ise cennetten huri çıksa fayda yok. öyle mi? Canan. sevindim. korkun yoksa niçin söylemiyorsun? Canan. olgun bir çocuk ise de. Gönül yine kendisi için bağlanacak bir yer arar...Hele hele. Rakım her ne kadar gayet akıllı.Öyle olduktan sonra. Yozefino. Doğrusu seni satın aldığı zamandan beri 177 seviyordu. Sen de emin ol. Yozefino. İşte şimdi sana bağlanmış.Yok! Yozefino.(Yozefino'yn kucaklayıp öperek) Ah.Evet işte onların büyüğü bugün ölüm hâlinde keyifsizmiş.Nasıl söyleyeyim ya? Utanıyorum!.. Canan... Lâkin senin de dediğin yönle güya bir kız kardeş gibi seviyordu.Canan. ne vakit de . Artık Râkım'ın hiçbir tarafa göz ucuyla bile bakmayacağından ben emin olabilirim.(temiz kalple) Sor kızım.Söylesem dadı kalfa memnun bile olur ama. Kızcağız şu "Utanıyorum" sözünü -o kadar bir utanma içinde.(o da kızcağızı öperek) Bak kahpeye bir kere! Ne vakit Râkım'a sahip olmuş. sana demincek demedim mi? Eğer efendi seni odalık eti eden olsaydı ne kadar dü-şünsen yeri vardı.Bencesi değil! Efendinin bu kadar düşünmesini istemiyorum ustacığım. Ben Rakım Efendi'yi senden çok ve senden iyi tanırım!.söylemişti ki. Yozefino.Çocukluk etme.Evet. gerek sizin perişan olduğunuzdan korkardım. Yozefino. Böyle kız kardeş sevgileri insanın gönlünü bağlamaz. Yozefino.Sen de bunu pek merak ediyorsun.
Kız. giyindi. bir yüz.. işine gitti. Bundan sonra bir fısıltı da Canan'ın odasında başladı. Mevsim yaz olmak ve Canan zaten talimat-lı bulunmak sebebiyle sabah erkenden. ne kadar da erkenden olsa nihayet saat onda efendisini!. tabakları tıkırdatmakta olduğunu görünce. Saat on ikide herkes uyandığından Rakım da tekrar uyandı. Hayır. ev içinde herkesin tatlı bir uykuya varmış olduğuna işaretti.Dadım uyudu! Beni uyku tutmadı da. Haniya Rakım saat onda karanlık odaya geçtiği zaman "Varsın dadı kalfa dahi memnun olsun. "Desene ki dadı kalfaya da işi anlattık." filân dememiş miydi? Bu zatının olgunluğuyla aksini tanımlarsa. hep arzu ettiği şey bu değil miydi? İşte varsın buna da memnun ol179 sun. efendisi sessiz olmasını söyler yolda salâvat parmağını dudağı üzerine koymuş bulunduğundan ses de çıkaramadı. efendiciğini uyandırmış o da güya dadı kalfaya duyurmamak için onun odasındaki yatağının yerini değiştirmek için kalkıp karanlık odaya gelmişse de. Zararı yok. efendisini böyle ansızın denilecek bir suretle odasında görünce ve Yozefino ile sırren söyleşmiş olduğu şeyleri işitmiş olacağına da hükmedince bir ara korkarak benzi atmıştı. Yarım saatten beri kendisini beklemekte olan koca Rakım. odasını boş ve yalnız bulmadı. Sabah keyfinin en iyisi kışa özgü olduğundan Yoze-fino. mâzallah! Hattâ o gün çarşıdan alınacak büyük bir şey varsa haber verilmesi hakkında Rakım kendisinden emir istedikte hiç bir şeye lüzum olmadığı cevabının her harfini birer taş gibi fırlatıp Râkım'ın kafasına vurmuştu. Sözü edilen sohbetten sonra Yozefino yatağına girmiş 178 olduğundan Canan da odasına geldi. şaşır mısınız? Dadı kalfada bir yüz." diye masumane bir hülya ile yatağına girip uyumuştu. onun için geldim Canan! Bir çeyrek. Lâkin Râkım'ın yüzünde kendi korkusunun artmasını gerektirecek izleri göremediğine ve gündüzki hâllerin bütün bütün gitmiş olduğuna karar vererek rahatladı. Canan'ın Yozefino ile etmiş olduğu lakırdıları hemen tamamını dinlemişti. dadı kalfa yatağında olmayıp aşağıda tencereleri. Zira Yozefino ile aralarında yalnız bir bağdadî duvar bulunduğundan açıkça konuşmaya imkan yoktu. Geldi ama. Biz burada hep o garantiyi tekrarla niçin karalamaya devam edelim? Yalnız Râkım'ın şu sözlerini yazsak yeter: . Çok şey! Bizim dadı kalfa ha! . bir çehre ki. Râkım'a veda ederek çıktı. yirmi dakika sonra bu fısıltı da bitip genel bir sessizlik.kıskanmaya başlamış. yazın bahçeye karşı edilen sabah keyfini o kadar lezzetli bulamayarak mâhaza saat bire kadar keyifler yetiştirildikten sonra kalktı. Fakat bu fısıltıya kulak verecek olsa yine Yozefino'nun Canan'a vermiş olduğu garantiyi kuvvetlendirir şeylerden başka birşey değildi. Seni yaramaz kızcağız seni! İşte bu gece Canan'ın Yozefino'ya keşfeylediği sırları söyleyerekbilinecek şeylerin bilinmesini istediyse de henüz dadı kalfa bilmediği yönle gerçekten gizliliğin hala korunduğu söylenebilir.
Canan.Ne oldu ya. Zavallı kızcağız! Ne olduğunu ben bilirim. a dadı kalfacığım? Fedayî. daha anlayamadın mı? Canan.(korkarak) Vallahi dadı kalfacığım. Canan'ı dahi kızı gibi severek ikisini baş göz etmeyi kendisi için en büyük övünme bizim dadı kalfada bu kadar hiddet ve surat vardı! Rakım gittikten sonra Canan.İyisi. Seni efendiye beğendiremediğimizin sebebi işte buymuş. Allah'ı seversen söyle! Fedayî. Fedayî. efendiye dahi onunla bir daha görüşmeyeceği için yemin verdirmekte benimle beraber olursun. dadı kalfacığım? Seni bu kadar hiddetlendiren nedir? Fedayî.Ne olduğunu sen de bilirsen.Ahmak sen de! Senin dünyadan haberin yok. Tâ sabahleyin saat ondan sonra yavaş yavaş geldiğini ben buradan mutfaktan duydum. efendinin üzüntüsünü bir daha gidersin! Canan. bu gece efendi beni uyumuş zannedip de yatağından kaçtı biliyor musun? Canan. ne olduğunu 180 ben de bilmek isterim.(kıpkırmızı olarak) Ey? Fedayî. Bu gece benim odamdan kalkıp doğruca o frenk kokanası-nın odasına. dadı kalfacığım? Fakat ne oldu Allah'ı seversen.Söyle dadı kalfacığım.Ne olduğunu ben bilirim. işte Râkım'ı evlâdı gibi sevip..Söyleyeceğim şu ki.Anlayamadım dadı kalfacığım. dadı kalfanın yanına gelip teşekkür ve memnunane bir tavırla eğer Yozefino gelmemiş olsaydı. Canan.Böyle şeyleri sana söylemek iyi değildir ama pek bedenim yandığı için artık dayanamayıp söyleyeceğim.Evet.Ben zaten her şeyde seninle beraber değil miyim.(hiddetinden ağlayacak kadar bir üzüntüyle) Bundan sonra o karı bir daha bu eve girerse. sen de benim gibi o karıyı bir daha bu eve koymadıktan başka. Canan. Lâkin dadı kalfanın asılsız bir kötü niyet için efendisine bu kadar hiddet etmiş olmasına bir türlü razı olamayarak zaten efendinin üzüntülü bulunduğundan şu ara dadı kalfa da kendisine bir sert lakırdı söylerse ortada soyut yanlıştan dolayı bir kötülük çıkabileceğini hesap ederek: . Ne oldu Allah'ı seversen? Fedayî. Artık ben buna nasıl razı olabilirim? Dadı kalfanın bu yoldaki şüpheleri Ca-nan'dan başka bir kız için belki de alaycı bir tebessümü gerektirirse de Canan biçaresi için bir zaman tereddüt ve giderek artan bir utanmaya sebep oldu. efendinin dünkü üzüntüsünün hâlâ devam edeceğini ve o iyi karıcık gelip de efendinin üzüntüsünü giderdiği için pek memnun kaldığını dadı kalfaya anlatıp şöyle konuştu: Fedâyî..
boşuna günahınıza girdim. Elbette helâllik dilerim ya!.. Doğrusu o akşam olup da Rakım geldiği zaman Canan'ın sevgisine Yozefino'nun kendisini ne kadar sevketmiş olduğunu inkâr etmeyerek âlemde kendisini seven bir dadı kalfa varsa bir de Yozefino olduğunu teşekkür ederek kabul etti. inanmazsanız Râkım'a sorunuz. Lâkin sen yalnız Canan'ı düşünürsün. övünerek ve kabul ederek yakında dini nikâh kıyacağını söyledi. Oh elhamdülillah! Zavallı kokana.(Canan'm suratının mosmor olduğunu görünce derhal şüphesi değişerek) Kız. öyle mi? Oh. Yozefino bir kahkaha ile gülüp ve bu kahkahasıyla bir çok mânalar içe-rip "Bugün zannederim ki. O akşam Rakım. Hele Canan. Rakım da Canan'ı odalık değil. bir dakika sonra yine o oranda bir memnuniyet ve sevince dönüşmüş olarak Canan'a bir çok talimat daha verdi. var. Ben bilirim ki sen Canan'ın Râkım'la evlenmesini amaçlarsın bu uğurda çok çalıştın.Şey. zavallı Rakım. Yozefino'nun gerek efendi ve gerek kendisi için ne kadar sadık. yakın. Aman dadı kalfadaki sevinç! Rakım da kucağında. Onu da öper. Fedâyî. âdeta evlenmiş olduğunu inkâr değil. 183 I . sen benim kızımdın şimdi daha büyük kızım oldun. inkâr etmez. ben sana bir şey söyleyeyim mi? 181 Fedâyî. evet. korkanın! Canan." dedi.Var dadı kalfacığım. O mert çocuktur.Haydi hey çocuk sen de! Senin dünyadan haberin yok dedim.Ne söyleyeceksin bakayım? Canan. onu da! lleriki ders günü Yozefino 182 geldi dadı kalfa "Kadının murdar günahı üzerimde kalmasın" diye Canan'ın tercümanlığını kullanarak meseleyi Yo-zefino'ya anlattı ve kusurunun affını rica etti. Fedâyî.(artık utanmaya gerek kalmadığını görünce koşup dadı kalfanın boynuna sarılarak ve öperek) Ben senin kızın değil miyim dadı kalfacığım? Sen benim anam değil misin ya? Fedâyî. Fedâyî. Canan da.Ben böyle şeyi ne efendiden ümit edebilirim ne de Yozefıno'dan. Râkım'ı sevk hizmetini de ben üzerime almıştım.(boynunu bükerek) Evet dadı kalfacığım.(Canan'dan fazla bir memnuniyetle o da onu öperek) Vay. evine gelince Fedâyî bir türlü memnuniyetini saklamayarak durumu efendisine açtı. dost bir karı olduğunu dadıya lâyıkıyla anlattıktan sonra arabın Yozefino hakkındaki eski sevgisi birkaç kat daha arttı. Sadık arabın bir dakika evvelki gazap ve hiddeti. Canan. Râkım'ın ve Canan'm benden daha sadık dostları ancak sen olabilirsin.Canan. dadı kalfacığım.Senin yanında mıydı? Canan.
yüreğim üzerine taş bağladım. bu güven bende vardır.Bundan sonra alacağım maaştan kendimi besledikten sonra arttıracağım miktarla bin beş yüz lira borcu ödemeye ömrüm yeterse belki doksan yaşında iken yine eğlenceye vakit bulabilirim.Yok birader! Sefahat ettim. . hakkın var. ben de bir parçana sahip olmak için bir türlü vazgeçmezdim. çocukluk ettim. inşallah bundan böyle malın daha fazla büyür de.. Hem Rabbim yardımcın olsun.(Rakım Efendi'den fazla şiddetle içini çekerek) Evet. Ama memur olduğum yerde maaşımla geçinerek boşvermeksizin çok çalışacağıma emin olmanı rica ederim. kendimi senin aşkın adı verilen ölümün pençesinden kurtarabildim. anne ve kızla beraber Rakım da Kurşunlu mahzenden sandala binerek vapura kadar gittiler. Kız kardeşimin katili kendisi olduğunu bilsin. Acaip! Evet. seni üç parça edebilmek mümkün olsaydı. Baba.Zararı yok birader." Dedi. gidiyorum. Babamdan kalan mirasın hepsini yedikten sonra. Adası'na kaymakam oldum. onu bizzat kandırmak ve sözlerle İskenderiye'ye göndermişti. Eğer haber almamış olsaydım şimdi bir yatakta da beni görürdünüz! Ne ettim ettim. Felâtun. Margrit'i götürecek olan vapura kadar uğurlamak için yine ondan gelen istek üzerine Ziklas. yarın mezara götüreceğiz. Felâtun. Râkım'ı bir kez daha davet etti. . Oturacakları kadar oturup. borcunu ödedikten başka bundan sonra da çalışıp kazandığın paralarla zevk etmeye fırsat bulursun. Ziklas. Artık Matmazel Zik-las ile enine boyuna zevk ediniz.(şiddetle göğüs geçirerek) Birisini bugün.Adam sen de. Rakım-Allah için birader. diğer kızı Margrit için de korkup.Vay beyim! Rabbim selâmetler versin.. İstanbul'un zevkini süren varsa. Her haltı yedim. ödenmeyecek borç mu olur? Felâtun. işte birisini sizin bindiğiniz şu vapur İskenderiye'ye götürüyor. işte burası biraz acaiptir. Daha acaibini ister 185 misiniz? Cezayir eyaletinden birisinin kaymakamlığına atanan ve başkent İstanbul'dan hareket eden Felâtun Beyi de bu vapur götürmekteydi. Benim amacım. yüz elli bin kuruş kadar da açık borç etmişimdir. Rakım. Rakım. Rakım. Bundan sonra yapmazsınız. Güverte üzerinde Rakım ona da rastladı.İstanbul'un zevkini size bıraktık birader. Felâtun.Onbirinci Bölüm Doktor Mösyö Z. ile Râkım'ın ve babasının biçare Matmazel Can huzurunda oynamak istedikleri oyunu becere-meyip de kızcağız sırrını açıkladıktan sonra hastalığı hızlı bir şekilde şiddetlenmeye başladığından Ziklas. İnsanın aklı sonradan başına gelir. Fakat bu katilde tamamıyla kusursuz olduğuna dahi emin olsun. ayrıldıkları zaman anne ve babası Margrit için resmi uğurlamayı yaparken Türkçe ve yavaşça kulağına "Ey Rakım. Rakım. Bir de kız kardeşimin sana ilgisini haber aldığım için artık benim elimden gelen şeyden kusur etmemem gelir. o da sizsiniz. Canan'a özellikle selâmımı söyle. Fena zevk değildir doğrusu. kızını kaptana emanet etmiş olduğundan birinci kamarada kaptan bunlara çay ve kahve ikram ederek hatırlarını sordu.
iki gün sonra bütün bütün rahat edeceksiniz. ne oluyor? Çan'ın midesine bayağı bir kuvvet geldi. yarın ölümünü beklediklerinden istediği herşeyi verdiler. demek oluyor ki. doktorun . Râkım'ın ev halkı bazı durumlardan haberdardı. peksimet doğrayarak yemekte olduğu hâlde buldular. Bu fikir ve inanç kimlerde olursa mutlaka Allah'ın yardımına kavuşur. Garibi şunda ki. O gün ise kızın canı bir et istemiş. Zira bu hastalık insanın son günlerinde bir kaç gün böyle uygun davranır. Kız göğsünden şimdiye kadar asla hissetmemiş olduğu ince bir kaşıntının vücuduna yayıldığını söyledi.Bön vuayaj mon ami! İngiliz kinine ne dersiniz yahu? Mayonez meselesinden sonra Ziklas ile Felâtun arasında oluşan düşmanlık hâlâ sessizce devam etmekteydi.İyice hizmet edip para kazandıktan sonra bu söylediğin şey olmaz değildir. Bu yüzden fazla oyalanmadan kendi evine döndü. Yahu. pekâlâ. Arada bir mektuplaşırız. pekâlâ!" demesi üzerine kızlarını gerçekten çok iyi zannetmişlerdi.'yi çağırmalarını emreyledi. Bizi gönülden çıkarmazsın ya. Doktor efendi bu emirleri vermişse de. Fakat doktorun yüreğinde olan mânadan anne ve babanın ne haberi olabilir? Onlar doktorun "Pekâlâ. "Demek oluyor ki. Besleyecek şeyler yemeli. Bir saat sonra doktor geldi.Hay hay. yemeğini yedikten sonra yatmayıp yatağı içine oturdu ve doktor Mösyö Z. Ama hakları da yok mudur ya? Bunlar yine geldikleri sandalla Kurşunlu mahzene çıktılar. Doktor. rahat ediyorsunuz. 187 Doktor.Pekâlâ.Hah işte memuriyete bu fikir ve inançla gitmeni isterim. adiyo monşer! Rakım.Ya balgam? Can. İki günden beri hiç bir şey geldiği yoktur: Doktor. Artık bu rahatınız üzerine yeniden birşey düzenlemeye gerek yoktur. Zira artık doktorlar kızcağızla ilgilenmeyi terketmiş olduklarından annesi ve babası da bugün. Rakım. Soğuktan kendinizi korumalı." demekte bulunmuştu. Zira Felâtun'un Râkım'a veda ettiğini karı koca gördükleri hâlde çocuğa merhaba bile demediler.İki günden beri gelmiyor. Felâtun.186 Felâtun. Hem gayet kuvvetli et suları göğsünü dahi yumuşattığından öksürüğü bütün bütün kesilmiş ve binaenaleyh kan ve balgamları dahi unutulmuştu. Allah selâmet versin birader. yüreği. bu zalim hastalık son günlerinde insanın midesini de mi açıyor. Ziklas ile karısı da gidip yatmaya mecbur olan biçare Can ile meşgul olmaya başladılar. Böyle bir hâle çoktan beri rastlamadıklarından şaşırmışlardı. Kızcağız. Aşçıyı çağırıp gayet kuvvetli olması uyarasıyla beraber iyi bir et suyu ısmarlamış.Hâlâ kan geliyor mu? Can. Annesi ve babası et suyu içine bisküvi.İki gün evveli kanlı balgam ve pıhtılar tükürmekteydim.
Ziklas. Herif kendi ilâcında böyle bir etki olmadığını bildiği hâlde. Ey şimdi Molyer'in doktorlar hakkında söylediği söz yalan mıdır? Doktorluğun en fennî yönü bir hastanın ölmüş olduğunu anlamak olup. Kız da artık yeniden kazandığı hayatı böyle sürdüreceği sözünü verdikten sonra iki tarafın da memnuniyeti son dereceye kadar vardı.vizitesinden sonra iki değil. Binaenaleyh doktor tekrar çağrılarak kızı etrafıyla muayene ettiğinde. tedbiren ne faydası olacak ne de zarar verecek bir su tertibiyle yine güzelce beslenmesini." ekini hiç bir mektubundan eksik etmedi. rutubetten. kızı hayatta görünce sevincinden çıldırası geldi.'den evvel babası itiraz ederek hastalığının ortaya çıkmasını gerekçe göstermeye çalışsalar da kızı ikna etmek mümkün olmadı. tozdan ve topraktan korunmasını tavsiye ederek kalktı. hastalığı nükseder. ilâcı hakkında oluşan iyiniyete 188 zarar vermeyip. beş gün geçti. kızı ziyaret ederseniz korkarım ki. gerçeği gibi kendisini toplamıştı. İkinci gün doktor efendi bir daha çağrılarak yine o ilâçtan ve fakat biraz daha kuvvetlicesinden istendi. Râkım'ı karşısında görünce vücudu daha fazla sıhhat bularak. bu hastalığa tutulanlar için verilen ilaçlar henüz yenidir ve denenmektedir. kız ise buna dahi razı olduğunu belirterek. İz189 mir'de bulunup. iyileşme belirtileri bile görülmeye başladı. Aksine kız. Gündüzün elbisesini dahi giydi. "Bu hastalıktan bazen kendi kendine iyi olanlar da vardır. bu hastalığa tutulanlar için ilaç yoktur. Verem hakkında. bundan sonra kayınvalidemi de getirsem. iki günde bir kere kızın değişen durumunu Râkım'a yazarsa da "işte oğul. Hattâ yataktan bütün bütün çıktı. midesinde gittikçe kuvvet bulmakta. size gerekli bilgiyi verdim." İmdi bizim Doktor Z. Derken kızcağıza sağlık buldukça canı da sıkılmaya başlayarak. Evet ilâcın bu defaki etkisi daha fazla oldu ya! Yatağında kımıldanamayan hasta. öteden beri kendisiyle evlenmeye can atan bir dayızâdesiyle artık evlenmesi gerektiğini. hocasını istemesin mi? Doktor Z. hangi çeşidinden olmasına karar vere-mektedirler. güya daha kuvvetlisini yaptı. . oda içinde gezinmeye bile başladı. Rakım kendisini bu hâle koyanlar işte bu beyitler olduğundan kulağını uzak tutarak oralı olmamış bu gibi şiir hayallerine önem vermemesini tavsiye etmişti. Koca Rakım. Denilmiş ki. hastalığın bu dereceye kadar değişmesine bir anlama veremeyip. yoksa bir hastalığın hangi hastalık olduğunu teşhis etseler bile her hastalığın bir çok çeşidi olduğundan. Râkım'a özel uşak gönderilerek çağrıldı. "Beseret ger heme âlem beserem tîğ-i zenend Ne tevân bercl-i fıcvâ-yı tu bîrûn ez ser-i mâ" beytini okumuşsa da. o da hiç olmazsa Bukrat kesilebilirdi. gitti. soğuktan. artık Rakım için yüreğinde'aşka benzer bir şey hissetmemekte olduğu garantisini vererek ve babası. Can ise. Doktorun bu defa verdiği ilaçlar ne kadar da etkiliymiş! Kız. gitti ki. kız hâlâ ölmedi! ölmedikten başka. tıp kitaplarında. Fakat evime gelir de. Şaka değil! Kız. Lâkin el altında tedbir olarak iki satır daha yazılmış. de biçare Çan'ın yeniden can kazandığını görünce "Pataloji kitabının şu son uyarısı doğru imiş be!" diye kendi kendine şaşırak artık kızın iyi olacağını yakinen gördükten sonra herif bütün bütün Lokman kesildi.
Rakım o kadar memnun oldu ki, yutkunup durmasından bir şey söylemek istediği hâlde söyleyemediğini gerek Can, gerek baba ve annesi anlamışlardı. Bu arada Çan'ın herşeyinin açıklanması gerektiğini belirtince Rakım, "Efendim, söyleyeceğim sözler yalnız babanıza aittir." diye onu bir tarafa çekip, "Gördünüz mü Mösyö Ziklas!.. Cenâb-ı Hak işte hem üç yüz bin lira servetinizi ve hem de nur gibi kızınızı size tekrar bağışladı." demişti ki, Ziklas, o tokgözlü, mert, sadık Râkım'dan bu sözleri işitince, oğlanı bir kat daha sevip, yüreğine sokacağı geldi. Bundan sonra sözü uzatmakta tat yoktur. Kısa keserek tatlısına bağlayalım: Ziklas, yazacağı kâğıtları yazıp, haberleri not ettikten sonra işin üzerinden iki buçuk üç ay kadar zaman geçmişti ki, Margrit İskenderiye'den ve Çan'ın yavuklusu İzmir'den 190 ve Margrit ile evlenmesi yine bu arada kararlaştırılan bir yeğen de Halep'ten geldi. Hepsinin evliliği kasım üzeri yapıldı. Rakım da ömründe ilk defa düğün için verilen baloda polka oynadı, Hele ertesi gün kendi evine gelince, dadı kalfa, Canan'ın can evinde bir ciğerparenin canlanıp oynamakta bulunduğunu haber verdi ki, bu haber Râkım'ı her şeyden fazla memnun etti. Altı ay sonra Râkım'ın kucağına Yozefino da nur topu gibi bir erkek evlat verdi. Böylece Râkım'ın mutluluğunu ikiye katlandığını hatırlarak sözlerimize son veririz. NİHAYET 191 Bizim Felâtun Bey, varlıklı olduğu için, "kibirli" ve azametinden geçilmemesi gerekiyordu. Ama onun hâli bunun tam aksineydi. Alafrangalık hâli malum ya! Herkese alçak gönüllük göstermeye, herkesin yüzüne gülmeye insan mecburdur. Hatta bazı kere Felâtun Beyin yanında bulunan uşağı kendi beyini bir gayet tatlı ve nazikçe ve saygılı konuşuyor görünce; "Bu efendi bizim beyin pek dostu olmalıdır" nancına düşerdi. Lâkin o adamdan ayrıldıktan sonra Beyefendinin kızgınlığından çıldırmak
lerecesine geldiğini ve hatta sövüp saydığını (örünce ve işitince uşak şaştığından ne İüşüneceğini dahi bilemezdi. 3 YTL ISBN 9944-353-16-7 www.siberex.com İNTERNETTEN SATIŞ Bandrol uygulamasına ilişkin usul ve esaslar hakkında yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde bandrol taşıması zorunlu değildir. Ahmet Mithat Efendi _ Felatun Bey ile Rakım Efendi www.kitapsevenler.com Merhabalar Buraya Yüklediğimiz e-kitaplar Görme engellilerin okuyabileceği formatlarda hazırlanmıştır. Buradaki E-Kitapları ve daha pek çok konudaki Kitapları bilhassa görme engelli arkadaşların istifadesine sunuyoruz. Ben de bir görme engelli olarak kitap okumayı seviyorum. Ekran okuyucu program konuşan Braille Not Speak cihazı kabartma ekran ve benzeri yardımcı araçlar sayesinde bu kitapları okuyabiliyoruz. Bilginin paylaşıldıkça pekişeceğine inanıyorum. Siteye yüklenen e-kitaplar aşağıda adı geçen kanuna istinaden tüm kitap sever arkadaşlar için hazırlanmıştır. Amacımız yayın evlerine zarar vermek ya da eserlerden menfaat temin etmek değildir elbette. Bu e-kitaplar normal kitapların yerini tutmayacağından kitapları beğenipte engelli olmayan okurlar, kitap hakkında fikir sahibi olduklarında indirdikleri kitapta adı geçen yayınevi, sahaflar, kütüphane ve kitapçılardan ilgili kitabı temin edebilirler.
Bu site tamamen ücretsizdir ve sitenin içeriğinde sunulmuş olan kitaplar hiçbir maddi çıkar gözetilmeksizin tüm kitap dostlarının istifadesine sunulmuştur. Bu e-kitaplar kanunen hiç bir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve kullandırılamaz. Bilgi Paylaşmakla Çoğalır. Yaşar MUTLU İlgili Kanun: 5846 Sayılı Kanunun "altıncı Bölüm-Çeşitli Hükümler " bölümünde yeralan "EK MADDE 11. - Ders kitapları dahil, alenileşmiş veya yayımlanmış yazılı ilim ve edebiyat eserlerinin engelliler için üretilmiş bir nüshası yoksa hiçbir ticarî amaç güdülmeksizin bir engellinin kullanımı için kendisi veya üçüncü bir kişi tek nüsha olarak ya da engellilere yönelik hizmet veren eğitim kurumu, vakıf veya dernek gibi kuruluşlar tarafından ihtiyaç kadar kaset, CD, braill alfabesi ve benzeri formatlarda çoğaltılması veya ödünç verilmesi bu Kanunda öngörülen izinler alınmadan gerçekleştirilebilir."Bu nüshalar hiçbir şekilde satılamaz, ticarete konu edilemez ve amacı dışında kullanılamaz ve kullandırılamaz. Ayrıca bu nüshalar üzerinde hak sahipleri ile ilgili bilgilerin bulundurulması ve çoğaltım amacının belirtilmesi zorunludur." maddesine istinaden web sitesinde deneme yayınına geçilmiştir. T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı Bilgi İşlem ve Otomasyon Dairesi Başkanlığı ANKARA bu kitap Görme engelliler için düzenlenmiştir. verilen emeğe saygı duyarak lütfen bu açıklamalaı silmeyin. Tarayan ve Düzenleyen Yaşar Mutlu www.kitapsevenler.com e-posta email@example.com firstname.lastname@example.org email@example.com firstname.lastname@example.org email@example.com Bilgi güçtür, Güç ise bilgidir.
Ahmet Mithat Efendi _ Felatun Bey ile Rakım Efendi .
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue reading from where you left off, or restart the preview.