| ||.n@ le="text-align: juğÿ $ ERMEN? D?ASPORASI NED?R? NE ?ST?YOR?278 span style="font-family: Verdana;">I.BÖLÜM|
ERMEN? D?ASPORASI
ERMEN? D?ASPORASI NED?R?NE ?ST?YOR?
Prof.Dr.Cemalettin TA?KIRAN*
ERMEN? D?ASPORASI NED?R?
Bu çal??mam?zda Ermeni diasporas?n?n dünyadaki da??l?m?n?,etkinli?ini,ekonomik ve siyasi gücünü ara?t?ramayaca??z.Her ne kadar ba?l???m?z böyle bir konuyu ça?r??t?r?yorsa da,biz konuyu bir ba?ka aç?dan ele alaca??z.Ermeni diasporas?n?n da??l?m?n?n,etkinli?inin,siyasi ve ekonomik gücünün ara?t?r?lmas?,ortaya konmas? da elbette Türkiye ve Türk d?? politikas? aç?s?ndan son derece önemlidir ve belki de acil konular aras?nda yer almaktad?r.Fakat bizim bu çal??mam?z?n esas?n?,dünyan?n çe?itli yerlerine da??lan Ermeni diasporas?n?n kendi ifadeleriyle,kendi aç?klamalar?yla ne olduklar?,ne dü?ündükleri ve ne istediklerinin ortaya konulmas? olu?turacakt?r.
Türkiye’de tart??malar daha çok sözde Ermeni soyk?r?m?n?n gerçekle?ip gerçekle?medi?i üzerinde yap?l?rken,Ermeni diasporas? kendi aralar?nda bu tart??man?n çok ötesine geçmi? ve amaçlar?n? gerçekle?tirmek hususunda ikinci ve üçüncü ad?mlar? da atm?? bulunuyor.Maalesef Türkiye’de konu ile ilgilenenler d???nda pek çok kimse bu ad?mlar?,yeni Ermenilerin isteklerini tam olarak bilmiyor.
Bu çal??mada,Ermeni diasporas?n? kendi ifadeleriyle tan?maya ve yine kendi ifadeleriyle ne istediklerini ortaya koymaya çal??aca??z.
Diaspora,1990’l? y?llarla birlikte s?kça duyulan bir kavramd?r.Bir halk?n,bir toplumun dünyan?n çe?itli ülkelerine da??l???n? anlat?r.ilk kullan?m?,özellikle Filistin d???nda daha sonra da ?srail’in d???nda ya?ayan Yahudileri belirlemek için olmu?tur.[1]Ama diasporan?n günümüz sosyolojisinde ve politikas?nda anla??lan manas?“farkl? topraklara da??lan bütün göçmen topluluklar”d?r.[2]
Ermeni diasporas? ise Ermenistan d???nda ya?ayan ve dünyan?n birçok ülkesinde o ülkelerin vatanda?lar? olarak ya?ayan Ermenileri kastetmektedir.1980’li,y?llar?n sonlar?ndan itibaren özellikle Avrupa ülkelerinde ve Amerika Birle?ik Devletlerinde yap?lan bütün yay?nlarda Ermeni diasporas? kavram?n?n kullan?ld???n? görüyoruz.Büyük bir ço?unlu?unu Ermeni as?ll? yazarlar?n haz?rlay?p yay?nlad??? ve yay?nlatt??? bu kitaplarda‘Ermeni diasporas?’dedi?imiz ve yaz?m?z?n ba??nda Ermenistan d???nda ve dünyan?n birçok ülkesinde da??n?k ve o ülkelerin vatanda?lar? olarak ya?ayan Ermeniler kastedilmekle birlikte,Ermenilerin bu kavrama bilerek iki yeni anlam yüklemeye çal??t?klar? görülmektedir.Bunlardan birisi Ermeni diasporas?n?,Ermenistan Devleti d???nda ya?ayan Ermeniler olarak de?il,Anadolu’dan göç ettirilen ve bir daha Anadolu’ya dönmelerine izin verilmedi?i için dünyan?n çe?itli ülkelerine da??lan ve oralarda ya?ayan Ermeniler olarak takdim etmeleridir.Bunu nas?l anlay?p,nas?l anlatt?klar?n? az sonra kendi yay?nlar?ndan al?nan örneklerle aç?klayaca??m.Ermeni diasporas?na Avrupa ve ABD’de ya?ayan Ermenilerin verdi?i veya vermeye çal??t?klar? ikinci bir anlam daha var:‘Ermeni diasporas?’,Ermenistan d???nda,dünyan?n çe?itli ülkelerine da??lm?? olarak ya?ayan Ermenileri kasteder.Ancak buradaki ‘Ermenistan’Kafkasya’daki Ermenistan Devleti de?ildir.Kafkasya’daki Ermenistan’la birlikte Türkiye’deki,?ran’daki, Azerbaycan’daki ve Gürcistan’daki sözde Ermenilere ait topraklar? da içine al?r.
?imdi bu iki yakla??m? Ermenilerin kendi yay?nlar?na dayanarak ve kendi ifadeleriyle biraz daha aç?kl??a kavu?tural?m.1985 y?l?nda ?talya Venedik’te hemen hemen bütün Ermeni as?ll? yazar ve bilim adamlar? ile Ermenilere sempati duyan Bat?l? bilim adamlar?n?n kat?ld??? bir seminer düzenlendi.Üç gün devam eden Seminerde özellikle Ermeni yazar ve bilim adamlar?n?n sunduklar? tebli?ler oldukça ilgi çekiciydi.Bu tebli?lerden birinde,Fransa’da ya?ayan Ermeni as?ll? tarihçi Anahide Ter Minassian,yukar?da belirtti?imiz diaspora konusuna ?u ?ekilde yakla??yor:“...Diaspora yak?n zaman?n bir kavram?d?r ve bu 1915 y?l?nda Osmanl? ?mparatorlu?u’ndaki Ermenilerin maruz kald??? katliamlar?n ve sürgünlerin bir sonucudur.1915 olaylar?n?n etkileri Kemalist ihtilal taraf?ndan da sürdürülmü?tür.I.Dünya Sava?? s?ras?nda ba?layan,Ermenilerin kaç?? ve da??l??lar?, 1921 y?l?nda Frans?z ordusunun Çukurova’y? bo?altmas?yla ve 1923 y?l?nda,Sevr Antla?mas?’n? ve onunla birlikte Ermenilerin Anadolu’da bir milli yurt dü?üncelerini de iptal eden Lozan Antla?mas?’n?n imzalanmas?yla büyük boyutlara ula?m??t?r.O zaman büyük çapta bir mülteci ak?n? da olmu?tur.Zira kaçanlar?n,bugün modern Türkiye olan as?l ülkelerine geri dönme haklar? yoktur...[3]
Yine ayn? bildiride,Ermenistan ve vatan kavramlar? üzerinde de duruluyor:“...Erivan’da,Tahran’da,Beyrut’ta,Paris’te,Los Angeles’ta veya Sidney’de ya?as?nlar,nerede ya?arsa ya?as?nlar,Ermeniler biliyorlar ki bir vatanlar? var.Kelimenin etimolojik manas? olan‘Atalar?n?n topraklar?’nda bir vatanlar? var.Bu vatan Ermenistan.Ama Ermenistan sözünden,sadece bir devleti anlamamak laz?m.Ermenistan sözünden,Anadolu’nun do?usunda bulunan bir co?rafi bölgeyi,kutsal A?r? Da??’n?n taçland?rd??? Ermeni yaylas?n? anlamak laz?m.Milattan Önce 5.yüzy?ldan itibaren Ermenilerin bulundu?u bu bölge,bu Ermeni vatan?,bugün Ermenistan,Azerbaycan,Gürcistan,?ran ve Türkiye aras?nda payla??lm?? durumdad?r.30.000 km’lik Ermenistan Devleti,tarihi Ermenistan’?n sadece küçük bir parças?d?r”...[4]Bu görü? bir tek Ter Minasyan’?n görü?ü de?ildir.Diasporadaki Ermenilerin ço?unun görü?üdür.1999 y?l?nda,ABD’de Los Angeles’ta Californiya Üniversitesi’nde düzenlenen bir konferansta,kat?l?mc?lardan Robert H.Havsen,Anadolu’daki sözde Ermenistan’?n s?n?rlar?n? ?öyle çiziyor:“...Do?uda F?rat nehri,kuzeyde Pontus da?lar?, güneyde Toros da?lar? ve bat?da Sivas ve Kayseri aras?nda yer alan alçak tepelerle s?n?rl? Sivas ve Malatya ?ehirleriyle, Arapkir,Divri?i,Gürün,Darende,Zara ve ?ebin karahisar kasabalar?n? içerir.Daha sonralar? bu alan Niksar,Tokat,Amasya,Zile’yi de içine alarak geni?lemi?tir...[5]
Bu aç?klamalardan hareketle,görüyoruz ve anl?yoruz ki,Ermeni yazar ve bilim adamlar? Ermeni diasporas?ndan Ermenistan Devleti d???nda ya?ayan Ermeni gruplar?n? de?il,tehcir ettirilen ve bu tehcir sonras?nda Anadolu’dan giden,ba?ka ülkelere yerle?en Ermenileri kastediyorlar.Ayr?ca bu Ermenilerin‘vatan’ dedi?i yer,Kafkaslar’daki Ermenistan de?il,Türkiye,?ran,Azerbaycan ve Gürcistan’?n da bir k?s?m topraklar?n? içine alan büyük bir co?rafya parças?d?r.
NEREDED?R BU ERMEN? D?ASPORASI?
Tehcir s?ras?nda Osmanl? Devleti’nden göç ettirilen Ermenilerin 345.000’i Kafkasya’ya,140.000’i Suriye’ye 120.000’i Yunanistan ve Ege adalar?na,40.000’i,Bulgaristan’a,25.000’i Irak’a,35.000’i Fransa,Avusturya ve Amerika Birle?ik Devletlerine gitmi?lerdir.Ancak bunlar daha sonralar?,çe?itli sebeplerle buralardan ba?ka yerlere göç etmi?lerdir.Ermenilerin göç etme olay? I.Dünya Sava?? ile II.Dünya Sava?? öncesinde ve sonras?nda da devam etmi? ve bugünkü diaspora ortaya ç?km??t?r.Biz diasporay? sosyolojik anlamda kullan?yor ve ‘farkl? topraklara da??lan göçmen gruplar?’,olarak anl?yoruz.Bu aç?dan bakt???m?zda Ermeniler Amerika Birle?ik Devleti, Fransa, ?ngiltere, Lübnan, Suriye,Filistin, Avusturalya, Kanada, Meksika, Arjantin, Rusya, Azerbaycan, Gürcistan, M?s?r, ?ran, Irak, Ürdün gibi Avrupa,Amerika,Ortado?u ülkelerine da??lm?? olarak bulunuyorlar. Ermenistan Devleti de dahil toplam say?lar? 6 milyon civar?ndad?r.Bu 6 milyon Ermeninin 3 milyona yak?n? Ermenistan Devleti’nde ya??yor.1 milyona yak?n? eski Sovyetler Birli?i’ne ba?l? ülkelere da??lm?? olarak ya??yorlar.2 milyona yak?n? ise,yukar?da sayd???m?z Ortado?u,Avrupa,Amerika’daki ülkelere da??lm?? bir halde bulunuyorlar.[6]Özellikle son olarak bahsedilen 2 milyona yak?n Ermeninin 650-700 bini Amerika Birle?ik Devletleri’nde ya?amaktad?r.[7]Bu say? Ermenistan Devleti’nden sonra Ermenilerin toplu olarak ya?ad??? en büyük rakamd?r.Avrupa’da,Ortado?u’da ve Rusya’da ya?ayan Ermenilerin toplam say?s? ABD’de ya?ayan Ermenilerin say?s?ndan fazla ise de,bunlar birçok ayr? ülke ve bölgeye da??lm?? oldu?undan siyasi etkileri Amerika Birle?ik Devletleri’ndeki Ermeniler kadar de?ildir.Yani,ABD’ni Ermenistan’dan sonra,Ermenilerin toplu olarak ya?ad?klar? yer(Nüfus yo?unlu?u aç?s?ndan ABD’ni Fransa ve Ortado?u ülkeleri takip etmektedir)manas?na‘ikinci bir Ermenistan’olarak de?erlendirmek pek yanl?? olmaz.Ermenilerin yürüttü?ü,daha do?rusu Ermeni diasporas?n?n yürüttü?ü siyasi faaliyetlerin önemli bir k?sm?n?n arkas?nda hem maddi hem de manevi olarak ABD’nde ya?ayan Ermeniler vard?r.Burada ya?ayan Ermeniler,Ermeni diasporas?n?n en etkili olanlar?d?r.Bu yüzden özellikle ABD’nde ya?ayan Ermeni diasporas?n?n biraz daha yak?ndan bilinmesinde yarar olaca??n? san?yoruz.
Aktaraca??m?z bilgiler,bizzat Ermeniler taraf?ndan aç?klanan bilgilerdir.Bu bilgiler 1985 y?l?nda ?talya’da Venedik’te yap?lan Ermeni Konferans?’na kat?lan Ermenilerin tebli?lerinden al?nm??lard?r.
ABD’ndeki Ermenilerin say?s? 650.000-700.000 civar?ndad?r.Bu da yakla??k olarak Ermenistan dahil,dünyadaki Ermeni nüfusunun %9’una kar??l?k gelmektedir.[8]Ermenistan’? dahil etmezsek,ABD’de ya?ayan Ermenilerin say?s?,Ermeni diasporas?n?n yakla??k % 40’?na kar??l?k gelmektedir ki oldukça büyük bir orand?r.
ABD’de ya?ayan Ermenilerin çok önemli bir ço?unlu?u Kaliforniya’da ya?amaktad?r.Bunlar?n say?s? 250.000 civar?ndad?r. Kaliforniya’da da Los Angeles bölgesi 175.000 Ermeni nüfusu ile Ermenilerin en çok bulundu?u ?ehirdir.
ABD’de ya?ayan Ermenilerin kendi aralar?nda yapt?klar? anketlerin sonuçlar?na göre ABD’li Ermeniler iki grup halinde bulunmaktad?rlar.Bunlardan birinci grup Amerika Birle?ik Devletleri’nde do?an Ermeniler,ikinci grup ise bir ba?ka ülkede do?an ve sonradan ABD’ye göç eden Ermeniler.Bu iki grup aras?nda herhangi bir çat??ma yoksa da,baz? temel siyasi ve kültürel konularda yakla??m ve de?erlendirme fark? mevcuttur.Mesela ABD’de do?an Ermeniler,Ermeni bir anne-babadan gelmeyi çok önemserken,göç yoluyla gelen Ermeniler bunu çok fazla önemsememektedirler.ABD’de do?an Ermeniler daha az ?ngilizce ve Ermenice gazete ve yay?n okuduklar? halde,göç yoluyla gelen Ermenilerde bu tür yay?nlar? okuyanlar daha fazlad?r.ABD’de do?anlar bir kiliseye ba?l? olmay? Ermeni toplumu için kaç?n?lmaz olarak de?erlendirirken,göç yoluyla gelenler böyle dü?ünmemektedirler.ABD’de do?anlar?n önemli bir k?sm? kiliseye gidip,maddi ba??? yapt??? halde göç yoluyla gelen Ermenilerde bu devam daha azd?r.[9]
Di?er ülkelerde ya?ayan Ermeni diasporas? gibi,ABD’de ya?ayan Ermenilerin de büyük bir k?sm? Ermeni sorununun,bar??ç? yollarla çözülebilece?ine inanmakla beraber“silahl? mücadele”olarak nitelendirdikleri terörist sald?r?lar?n?n özellikle Ermeni etnik ?uurunun,yani Ermeni milli ?uurunun uyanmas?nda ve Ermeni kimli?inin daha kuvvetli ortaya ç?kmas?nda önemli bir rol oynad???na inan?yorlar.Özellikle son zamanlardaki göç yoluyla gelen ABD’li Ermeniler de,hem“silahl? mücadele”nin hem de bar??ç? yollar?n birlikte yürütülmesi fikri a??rl?k kazan?yor.ABD’de do?an Ermeniler daha çok kiliseye a??rl?k veriyorlar. Oysa göç yoluyla gelen Ermeniler Ermeni okullar?n?,Ermeni kimli?inin olu?tu?u bir kazan gibi de?erlendiriyor ve kültürel faaliyetler,siyasi faaliyetler ve ara?t?rma enstitülerinin Kilise’den önce geldi?ini belirterek önceliklerini bu yönde kullan?yorlar.
Her ne kadar terörist sald?r?lar Ermenileri bir milli ?uur ve milli kimlik alt?nda birle?tirmeye yönelik hareketler ise de, ABD’de ya?ayan Ermeniler aras?nda arzulad?klar? anlamda tam bir birlik oldu?u söylenemez.Ermeni gruplar? aras?nda da siyasi grupla?malar vard?r.Bu tür grupla?malar da aralar?ndaki birli?i bozmaktad?r.Ancak daha sonra bahsedece?imiz kültürel ve siyasi etkinlikler içinde Türk ve Türkiye’ye kar?? olma ve kar?? faaliyetler yürütme ?imdilik onlar?n bu siyasi grupla?malar?n?n önüne geçmektedir.Gruplar aras?nda tam bir mutabakat olmasa da,Kilise hala Ermeni toplumu içinde lider konumunu sürdürmekte ve toplulu?un çok önemli bir k?sm? üzerinde etkili olabilmektedir.Ermenilerin kendi aç?klamalar?na göre ABD’de 135 kiliseleri vard?r ve ABD’li Ermeniler kiliseye her y?l 35 milyon dolar yard?m yapmaktad?rlar.Kilise’nin maddi varl??? toplam 250 milyon dolar? geçmektedir.[10]
ABD’de ya?ayan Ermenilerin çok önem verdikleri bir di?er kurum da Ermeni okullar?d?r.1985 y?l?nda Ermenilerin ABD’de 25 okulu vard?.Bu okullarda 6.000’den fazla ö?renci e?itiliyordu ve bu okullar?n y?ll?k bütçesi 12 milyon dolar? buluyordu.[11]
Bu okullar ve bu okullara devam eden ö?renciler ABD’de ya?ayan Ermenileri son derece rahatlatmaktad?r.Ermenilerin ço?u,bu okullar ve bu okullardaki ö?renciler sayesinde Ermenilerin dillerini,tarihlerini ö?renmeye ba?lad?klar?n? ve böylece Ermenilerin gelece?inin daha sa?lam temeller üzerine oturtuldu?unu dü?ünmektedirler.
Ermenilerin e?itim faaliyetleri sadece kendi açt?klar? Ermeni okullar? ile de s?n?rl? de?ildir.Ermeni okullar?n?n yan?s?ra, ba?ta Harward Üniversitesi,Kaliforniya Üniversitesi,Kolombia Üniversitesi,Michigan Üniversitesi gibi çe?itli yüksek ö?retim kurumlar?nda farkl? programlar uygulayan Ermeni kürsüleri aç?lm??t?r.Kaliforniya’da aç?lan ve ABD’de ilk Amerikan Ermeni koleji olan okul,Ermeni kimlik ve Ermeni etnik ?uurunun geli?mesine çok katk?da bulunan bir okul olmu?tur.[12]
Yüksek ö?retim kurumlar?ndaki bu tür kürsülerin,siyasi bak?mdan ve kültürel bak?mdan çok etkili olduklar? ortadad?r.Bundan iki y?l kadar önce Kaliforniya Üniversitesi,Los Angeles Kampüsü’nde bu kürsülerden ikisinin ortak bir faaliyeti gerçekle?mi?tir.Bir örnek olarak bu faaliyetin konusunu ve bu konferansa sunulan tebli?lerin ba?l?klar?n? size aktar?yorum. Ermeni çal??malar?n?n boyutu hakk?nda fikir vermesi aç?s?ndan ilginç gelebilir.Konferans?n konusu:Küçük Ermenistan’daki (Anadolu’yu kastediyor)Ermeni ?ehirlerinden S?VAS.Sunulan bildirilerin ba?l?klar? ise:
-Sivas’?n 40 ?ehidi,
-Küçük Ermenistan’?n Tarihi Co?rafyas?,
-Divri?i ve H?ristiyanl?k,
-Sivas’l? Piskopos Ukhtanes,
-Ermeni El Yazmalar? ve Sivas Yaz?mhanesi,
-10 ve 11.yüzy?lda Sivas Bölgesine Ermeni Göçleri,
-Ermeni Sonad? ve Sivas Mimarisi,
-Bat? Türkiye’deki Ermeni Okullar?nda E?itim ve Sivas Ö?retmen Koleji,
-ABD Devleti Konsoloslu?undan Sivas’?n Görünü?ü,
-Sivas’ta 1915 Katliam?ndan Kurtulanlar,
-1915’de ?ebinkarahisar’da Ermeni Direni?i,
-Soyk?r?m’dan Sonra Sivas.[13]
Konuyu bilmeyen birisi,sadece bu ba?l?klara baksa,sadece bu ba?l?klar? okusa,Sivas’?n bir Ermeni ?ehri oldu?una inan?r. Üstelik bu tür faaliyetler Ermenilerin Türkiye’de Müslümanlarla birlikte ya?ad?klar? di?er ?ehirler için de tekrarlanmaktad?r.Elaz??,Erzurum,Van ?ehirleri ile ilgili konferanslar da yap?lm??t?r.Biz,bir gazete arac?l???yla bunlardan ve bu konferanstan haberdar olduk.Di?erlerini bilmiyoruz.
Okullar?n d???ndaki Ermeni kurumlar?ndan da biraz bahsetmekte yarar var.ABD’deki Ermenilerin çok say?da kültürel ve sportif dernekleri var.Bunlar?n ba?l?calar? ?unlard?r.Ermeni Gönüllüler Birli?i(Armenian Genaral Benevolent Union),Ermeni Yard?m Derne?i(Armenian Relief Society),Ermeni Misyonerleri Birli?i(Armenian Missionary Association),Hamazkayin ve Tekeyan Kültür Birli?i(Hamazkayin and Tekeyan Cultural Association)...Bu dernekler,burada ismini sayamad???m?z di?er derneklerle beraber Ermeni kültür ve Ermeni kimli?i çal??malar?na y?lda 40 milyon dolar harcamaktad?rlar.[14]
ABD’de ya?ayan Ermenilerin oldukça kuvvetli say?labilecek bas?n ve yay?n faaliyetleri de 1990’l? y?llarda var.Dergi ve gazete olarak 20’ye yak?n yay?nlar? vard? ki bunlar?n 12’si Ermenice,5’i ise ?ngilizce yay?nlan?yordu.Bunlar periyodikler.Yani süreli olarak devaml? yay?nlanan gazete ve dergiler.[15]Kitap ve makale yay?nlar?n?n ise bizdeki yay?nlarla kar??la?t?rma yap?lamayacak kadar çok oldu?unu belirtmemize gerek yok.
Elbette ki bu kadar çok okul,dergi,gazete,yay?n ve kültürel faaliyetlerin yap?ld??? yerlerde siyasi faaliyetler de eksik olmayacakt?r.ABD’nde ya?ayan Ermenilerin içinde maddi bak?mdan çok zengin olanlar ve Ermeni toplumu üzerinde etkisini sürdürenler de az de?ildir.Bunlar Ermeni toplumunun yap?s?nda,?ekillenmesinde;Ermenilik ?uurunun sürekli uyan?k tutulmaya çal???lmas?nda çok etkin roller üstlenen zenginlerdir.Bunlar?n baz?lar?,Amerika’daki ticari hayat?n yan?s?ra siyasi hayata da at?lan ve böylece Ermenilerle i? ve siyaset olarak etkili olabilecek Amerikal?lar aras?nda köprü konumunda olan insanlard?r. Bizim Ermeni Lobisi dedi?imiz ve çok etkili oldu?unu bildi?imiz grubun yöneticileri bu tür Ermenilerdir.ABD’deki Ermenilerin üç siyasi partileri vard?r.Washington D.C.’de be? milyon dolar bütçeli bir Ermeni Meclisleri vard?r.Bu partiler ve bu meclis kanal?yla Ermeniler isteklerini ABD siyasi sisteminde gündeme getirmekte ve sonuç almaktad?rlar.Bu kanallarla Ermenilerin ABD politikas?ndaki a??rl?klar?n?n her geçen gün biraz daha artt???n? söylemek yanl?? olmaz.ABD’nin gerek mahalli,gerek siyasi yönetiminde çok say?da ve etkili olabilecek mevkilerde Ermeniler vard?r.Kaliforniya Valisi(Dökmeciyan),Kongre üyesi (Pa?ayan),Illinois Wankegan Belediye Ba?kan?(Sabuncuyan)bunlara birer örnektir.Ayr?ca ABD d???nda ABD’yi temsil eden Ermeni as?ll? büyükelçiler de vard?r.
ABD’li Ermeniler bunu ?öyle ifade ediyorlar:“...Katliam(Onlar soyk?r?m diyor)yetimlerinin çocuklar? ?u anda ABD’nde i?lerin dümenindeler...[16]?fade yanl?? olsa da tesbit do?rudur.1915 tehcirinden sonra göç eden Ermenilerin çocuklar? ?imdi ABD yönetiminde gerçekten söz sahibi durumdad?rlar.
Bütün bu söylediklerimizden sonra,hemen belirtmeliyiz ki,ABD’de ya?ayan Ermeniler,Ermeni diasporas? içinde en e?itimlileri, en iyi yeti?mi?leri,en iyi organize olmu?lar?d?r.Bu yüzden de siyasi olarak en etkili olanlar?d?r.
Daha önce de belirtti?imiz gibi,Ermeni diasporas? nerede bulunursa bulunsun,nerede ya?arsa ya?as?n Türkler ve Türkiye ile ilgili konularda hemen organize olup,hep birden ayn? ?eyleri söyleyip,ayn? isteklerde bulunuyorlar.
ERMEN? D?ASPORASI NE ?ST?YOR?
Ermeni diasporas?n?n birçok iste?i var.Çal??malar?n? bu istekleri gerçekle?tirecek ?ekilde planl?yor ve yürütüyorlar.Az sonra,yine kendi ifadelerinden neler istediklerini belirtmeye çal??aca??z.Ama bizim için asl?nda pek ?a??rt?c? olmayan as?l isteklerini hemen belirtelim:Ermeni diasporas? Anadolu’dan toprak istiyor.Hem de bu haks?z,temelsiz ve abes isteklerini art?k aç?k aç?k dile getiriyorlar.Di?er bütün çabalar?,faaliyetleri bu temel amaca yönelik çal??malard?r.
“...Diaspora,bizim yüce hedefimiz olan tarihi vatan?m?z?n elde edilmesi için bir araç olmal?d?r...Bütün dünyaya göstermeliyiz ki Ermeni diasporas? vard?r ve topraklar?m?z? elde edinceye kadar da var olmaya devam edecektir.Biz bugün topraks?z bir millet durumunday?z”.[18]Ermeni diasporas?,Kafkaslar’daki Ermenistan’? as?l Ermeni topraklar? sayd?klar? bölümün 1/10’u olarak de?erlendiriyorlar ve Kafkasya’daki Ermenistan devletini,minyatürize edilmi? bonzai a?açlar?na benzetiyorlar.
Ermeni diasporas? dini inançlar? ve politik tercihleri ne olursa olsun,ortak payda olarak belirledikleri ve gerçekle?mesi için çal??t?klar? hedefleri ?öyle belirtiyor:“...Vatan?m?z Türk Ermenistan?,Türkiye taraf?ndan göçler ve katliamlar sonucu bo?alt?ld?.Bizim as?l problemimiz bu topraklar? geri almakt?r.Bunu gerçekle?tirmek için de Ermeni diasporas?n?n bütün kaynaklar? ve bütün enerjilerinin birle?tirilmesi gereklidir.”[19]“Ermeni diasporas?n? folklorik bir müze malzemesi olmaktan kurtarman?n yolu,ona atalar?n?n topraklar?n? mekan olarak vermektir.”[20]
Ermeni diasporas? bu nihai amaçlar? için de ?öyle bir plan uygulamas? içindedir:
“1.Kafkas Ermenistan’?,Ermeni toplumunun garantisi durumundad?r.Kimlik aç?s?ndan Ermeni olarak,kalmak isteyenler oraya göç etmelidirler.
2.Ermeni soyk?r?m?n?n uluslararas? platformda tan?nmas? Ermenilerin isteklerini tatmin ve ruhlar?n? yat??t?r?c? bir faaliyettir.Sonuç olarak bu tan?nma kabul edilmi? say?l?r.O konuda yapacak çok fazla bir ?ey yoktur.
3.Ermeni soyk?r?m?n?n tan?nmas? Ermeni problemini çözmez.Vatan?m?z?n geri al?nmas? ve Ermenilerin ata topraklar?nda toplanmas? Ermeni diasporas?n?n yüce hedefidir.Diaspora bu amaca yönelik bir ?ekilde te?kilatlanmal?d?r”.[21]
Ermeni Diasporas?n?n bu aç?klamalar?ndan da net olarak anla??laca?? gibi,Ermeni Diasporas? bütün te?kilatlanmas?n? ve faaliyetlerini Anadolu’dan toprak alma üzerine kurmu?tur.Sözde soyk?r?m?n uluslararas? camiada tan?nmas?,sözde soyk?r?m?n Türkiye’ye kabul ettirilmesi daha sonra gerek sözde soyk?r?m ve gerekse göç sonunda u?rand??? iddia edilen zararlar?n tazmin edilmesi ve son olarak da Ermeni Diasporas?n?n atalar?na ait oldu?unu iddia ettikleri topraklar?n kendilerine verilmesi talepleri birbirini izleyecektir.S?k s?k düzenlenen Ermeni Konferanslar?,Sözde Soyk?r?m? anma günleri,kültürel amaçl? toplant?lar,çe?itli parlamentolara verilen sözde soyk?r?m? tan?yan ve k?nayan önergeler,Ermeni Ara?t?rma Merkezinin kurulmas? gibi faaliyetler hep Türkiye’den toprak almaya yönelik nihai hedefi gerçekle?tirmeyi amaçlayan faaliyetlerdir.
Ermeni diasporas? niçin,tarihi gerçekler ortada dururken,mevcut konjonktürel ?artlar belliyken böyle bir talebin pe?indedir? Bu soru üzerinde de biraz durmakta yarar var.Ermeni diasporas? için tehcir olay?,sözde soyk?r?m olay?,bir tarihi olaydan çok bir siyasi malzemedir.Ermenilerle konu?tu?unuzda,onlar?n büyük bir ço?unlu?unun Türklerin Ermenileri bilerek ve isteyerek, milyonlarla ifade edilen bir say?da yok ettiklerine inand?klar?n? görürsünüz.Çünkü onlar?n bütün bilgileri,tarihi belge ve bilgilerden çok,göç eden Ermenilerin anlatt?klar? sözlü hikayelerdir.Zaten,diaspora çal??malar?n?n pek ço?u,göçmenlerin ki?isel anlat?lar?na dayan?r.[22]Zaman içerisinde de sözlü anlat?lar çok abart?l? boyutlara ula?m?? ve kar?? taraf için bir kine dönü?mü?tür.Ermeni diasporas?,atalar?ndan,sadece tarihin kendileri taraf?ndaki bölümünü dinlemi?lerdir.Bunu da de?i?mez bir tarihi gerçek olarak alg?lam??lar ve faaliyetlerini bu hikayeler üzerine kurmu?lard?r.Baz? bat?l? siyasetçi ve gazetecilerin de bu yöndeki çabalar? olay? tarihi ve bilimsel boyuttan ç?karm??,siyasi boyuta getirmi?tir.Ermeni diasporas?, sadece göç s?ras?nda ölen veya öldürülen atalar?n?n ya?ad??? s?k?nt?l? ve dramatik hikayeleri biliyor.Anadolu’daki Ermeni isyanlar?n?,Ermeni isyanlar?nda katledilen ve ya?ad?klar? yerden sürülen Türk ve Müslümanlar?,I.Dünya Sava?? s?ras?nda Türk ordusuna ve halk?na yap?lan ihaneti ve o dönemde Türklerin ya?ad?klar? s?k?nt?lar? ve kay?plar? bilmiyorlar.??in garip taraf?,bilmek de istemiyorlar.
Biliyoruz ve inan?yoruz ki güne? balç?kla s?vanmaz.Tarihi gerçekleri sonsuza kadar çarp?tmak mümkün de?ildir.Gerçekler er ya da geç ortaya ç?kar.Bize dü?en bu gerçekleri ortaya ç?karmak ve ortaya ç?kan gerçekleri hem Ermeni diasporas?na hem de siyasi olarak onlar? destekleyenlere duyurmakt?r.Bunlar? da etkili,planl? ve sürekli bir ?ekilde yapmal?y?z.Bu tür çal??malar?, sadece diplomatlar?m?z? kaybetti?imiz veya bir yabanc? parlemento’da“Türkler soyk?r?m yapm??lard?r”,gibi bir karar al?nd??? zaman de?il,sistemli ve planl? bir ?ekilde sürekli yapmal?y?z.
Ancak o zaman Ermeni Diasporas? ve onun destekçileri,1915’lerde bir sava? oldu?unu,sava?ta Anadolu’da ya?ayan Ermenilerin Türk ordusuna Ruslarla birlikte sald?rd?klar?n?,kar??l?kl? çarp??malarda 1 milyondan fazla Müslüman Türk’ün katledildi?ini, bunun üzerine Ermenilerin hem askeri,hem insani bir tedbir olarak zorunlu göçe tabi tutulduklar?n?,göçün yine Osmanl?lar?n di?er ?ehirlerine yap?ld???n? anlarlar.Anadolu’da Ermenilerin hiçbir ?ehirde ço?unluk olmad?klar?n?,en fazla bulunduklar? bölgede bile nüfusun ancak %30’una ula?abildiklerini dolay?s?yla buralar?n Ermenilerin de?il,Türklerin ata topraklar? oldu?unu ancak bu tür çal??malarla anlatabilir ve Ermenilerin de ak?llar?n? ba?lar?na toplamalar?na yard?mc? olabiliriz.
*Çankaya Üniversitesi(Ankara)Siyaset Bilimi ve Uluslararas? ili?kiler Bölümü Ba?kan?.
[1]Gordon Marshal,Sosyoloji Sözlü?ü,(Ankara:1999),s.151.
[2]Marshal,Sosyoloji...,s.151.
[3]Les Armeniens,le Visage d’un Peuple.(venise,Fondation internationale Lelio Basso,Octobre,1985),s.72.
[4]Les Armeniens...,s.73.
[5]Asharez Daily—Friday-Saturday,May 18-19,1999.s.5
[6]Les Armenies-le Visaye d’un Peuple-s.72.
[7]Les Armeniens...,s.72
[8]Les Armeniens...,s.116
[9]Les Armeniens...,s.117
[10]Les Armeniens...,s.118,119.
[11]Les Armeniens.,.,s.119.
[12]Les Armeniens...,s.119.
[13]Asbarez Daily,Friday-Saturday,May 18-19,1999.s.4,5,6
[14]Les Armenias,Le Visage dun Peuple,s.120
[15]a.g.e.s.120
[16]a.g.e.s.121
[17]a.g.e.s.137
[18]a.g.e.s.137
[19]a.g.e.s.140
[20]a.g.e.s.158
[21]a.g.e.s.156
[22]Marshal,a.g.e.,s.152