This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
Ahmet Mithat Efendi 1844 yılında İstanbul'da doğdu. Babası Hacı İsmail Ağa'dır. Babası küçük yaşta ölünce Mısır Çarşısı'nda çıraklığa verildi. Burada çalışırken bir yandan okuma yazma bir yandan da Frasızca öğrendi. Kendi kendini yetiştirdi. Annesi ile Vidin'e ağabeyinin yanına gitti. Öğrenime bu şehirde başladı. Niş, Rusçuk gibi Balkan şehirlerinde memurluk yaptı. Mithat Paşa'yla Bağdat'a gitti. İlk yazılarını halkı eğitmek maksadıyla yazdı. 1871'de İstanbul'daki evinde bir küçük matbaa kurarak yazılarını kendisi yayınlamaya başladı. Daha sonra devlet memurluklarında yükseldi, o zamanki üniversitede tarih dersleri verdi. Bir yandan da Tercüman-ı Hakikat gazetesini çıkarıyordu. Eserlerinin sayısı ikiyüzü bulur. Bunların çoğu roman ve hikaye, bir kısmı da çeşitli bilgiler vermek maksadıyla yazılan eğitici ve tarihi eserlerdir. Piyesleri ve tercümeleri de vardır. Eserleri: Letait-I Rivayat, Hasan Mellah, Denizci Hasan, Hüseyin Fellah, Eflatun Beyle Rakım Efendi, Süleyman Musli, Henüz Onyedi Yaşında, Dürdane Hanım, Jön Türk, Yeniçeriler, Obur. BAŞLARKEN... Stefan Zweig Dünün Dünyası'nda: "Bin sayfalık bir kitaptan sekiz yüz sayfası çöp sepetini boylayıp geriye sadece iki yüz sayfalık bir öz kaldığında hiç de yakınmam bu bir bakıma gemi güvertesinden durma-macasına safra atmak gibidir. Sürekli bir sıklaştırma ve du-rultmadır... Homer ve Balzac'tan, Dostoyevski ve Thomas Man'a kadar
bütün dünya edebiyatını yazarın gereksiz yanlarını iyice kısaltıp yeni gözden geçirilmiş bir seride yayınlamayı işte bundan ötürü editörlere sık sık öğütlemişim-dir." der. Yayınevimizin Klasiklerimizi günümüz Türkçesine çevirme çalışmalarında biraz da bu düşünce yatmakta... "Gençler Kitap okumuyor?" Sözüne sıkça rastlıyoruz. Esasen bu cümle: "Kitap okumuyoruz." şeklinde de pekala düzeltilebilir. Bu sorunun gerekçeleriyle beraber incelenmesi müstakil bir makale hatta bir doktora çalışması bile olabilir; fakat şu kesinlikle söylenebilir ki yüzyıl önceki eserlerimizin fazla okuyucu bulamamasındaki en temel etken eserlerin bugünkü kuşaklar tarafından anlaşılamaz sözcükler ve gereksiz detaylarla dolu olmasıdır. Yine de her şeye rağmen yüzyılların gerisinden gelen güçlü eserler eğer hala kitapçıların "en çok okunanlar rafında" yer almaya devam ediyorsa günümüz yazarlarının düşüneceği ve hesap edeceği çok şey var demektir. Büyük edebiyat araştırmacısı Prof.Dr.Mehmet KAPLAN: "Türk okuyucusu romanın lezzetini Ahmet Midhat Efendi'nin eserleriyle tadar." der. Bunda birçok neden var şüphesiz. Ahmed Midhat Efendi eserlerinde her insanın derinliğinde var olan güçlü telleri harekete geçirmeyi bilmiş ve bunu da ustalıkla eserlerine yansıtabilmiştir. Yazarın bütün eserlerinde olduğu gibi bu eserinin de kesinlikle her karesinde kendinizden birşeyler bulacaksınız. Bazen Rakım Efendi'ye bazen de Felatun Bey'e yakın hissedeceksiniz kendinizi.. Bazen bunların durumu içinizi burkacak... Esasen Lale Devri'nden itibaren bütün tarihimiz, hep bu iki tip aydının yer yer çatışmasından bazen de kol kola gezmesinden oluşmuştur desek çok da abartmış olmayız. Biz eseri sadeleştirirken yazarın kendine has üslubunu mümkün olduğunca korumaya özellikle dikkat ettik.Baş-langıçta tuhaf gelen bazı ibarelerin eseri okudukça aşinası olacaksınız.Eserin "her şeye rağmen Ahmet Midhat Efendi'ye ait kalması" ilkesini mümkün olduğunca korumaya çalıştık denilebilir. Sizi eserle başbaşa bırakırken son bir not daha:Lütfen unutmayınız ki Tanzimat'ın bu iki Kalem Efendisi günümüz Türkiyesi'nin Beyoğlu Bulvarı'nda yahut Büyük şehirlerin varoşlarında ansızın karşınıza çıkabilir. İşte o zaman bu eseri bir kez daha okumayı çok isteyebilirsiniz. İyi Dileklerimizle..... Ruhi BAKIR Hayatı, Kişiliği, ve Eserleri Ahmet Mithat Efendi, 1844'te İstanbul'da doğdu. Küçük yaşta babasını kaybedince ailece Vidin'e, ağabeysinin yanına gittiler. İlk tahsiline burada başlar ve aile kısa bir süre sonra İstanbul'a döner. 1861'de tekrar ağabeysinin yanına gidilince, o da Niş Rüştiyesi'ne (Ortaokul) girer ve üç yıl sonra mezun olur. Kısa zamanda Tuna vilayeti Mektubi Kalemi'ne (Yazı İşleri Dairesi) girer. Bu görevde Mithat Pa-şa'nın takdirini kazanır. Bu başarı ona paşanın kendi ismini vermesiyle kuvvetlenir. Bu arada İstanbul'da iken öğrenmeğe başladığı Fransızca'yı ilerletir. Tuna gazetesinin yazı işlerinde de çalışmaya başlar. 1866'da evlenir. 1869'da Tuna gazetesinin başyazarı olur.
Mithat Paşa Bağdat'a tayin olunca, onu da yanına alır. Bağdat'ta vilayet matbaasının ve Zevra gazetesinin müdürlüğünü yapar. Burada Muhammed Can Muattar adında bir İranlı'dan şark(doğu) ilimlerini öğrenir. 1870'de, Maarif Ve-kaleti'nin açtığı mektep kitapları yarışmasında birinci olur. Arkasından "Kıssadan Hisse"yi ve "Letaif'i Rivayatım" adlı ilk hikayelerini yazar. Bu arada ağabeysi ölünce kalabalık olan ailenin geçimini sağlamak ona düşer. 1871'de İstanbul'a döner. Ceride-i Askeriye'ye başyazar olur. Evinde kurduğu matbaada ilk eserlerini yayımlar. Matbaasını kısa bir süre sonra Babıali'ye taşır. Bu arada "Devir" ve "Bedir" adlı iki gazete çıkarır. Namık Kemal'le tanışır. Bedir'den sonra "Dağarcık", sürgünde iken akrabası "Mehmet Cevdet" adı ile "Kırk Ambar"ı çıkarır. 1872'de "Eyvah" adlı ilk tiyatro eseri sahnelenir. "Vatan Yahut Silistre"nin halk üzerinde uyandırdığı tepki 1873'te, Namık Kemal ve arkadaşları ile sürgüne gönderilmesine sebep olur. Sürgün olduğu Rodos'ta birçok eserini yazar. V. Murat'in tahta geçmesiyle affedilir ve İstanbul'a döner. Bu dönüş onun için tam bir yön değiştirme olur. Artık devlete karşı değil, onun yanında ve onun savunucusudur. Bu dönüş, onun Takvim-i Vakayi müdürü olmasını temin eder. "Üss-ü İnkılap" ve "Zübdet-ül-Hakayık"ında Abdülhamid'in ve onun idaresinin savunmasını yapar. 1878'de "Tercüman-ı Hakikat" adlı bir gazete çıkarır. 1884'te ikinci defa evlenir. 1889'da, Stockholm Müsteşrikler Kongresi'ne Türk delegesi olarak katılır. 1895'te, Mec-lis-i Umur-ı Sıhhiye başkanı olur. 1913'te ölür. Ahmet Mithat Efendi, halktan yetişmiş, halk dilinde yazan bir yazarımızdı. Bu yetişme tarzı belki de, onun mücadelesine devam edememesinin en büyük sebebidir. Sürgün dönüşü fikirlerini terk etmesi ve baskısını kademe kademe imparatorluğun üzerine çökerten Abdülhamid'in safında yer alması, sadece cesaretsizlikle açıklanamaz. Unutmamalıdır ki, yine kendisi gibi halktan yetişen Ali Suavi de aynı dönüşü, aynı zamanlarda yapmıştı. Fakat hiç bir hareketi, onun edebiyatımıza temin ettiği faydaları unutturamaz. İlk roman ve hikaye yazarımız odur. Hayatı boyunca yazdığı roman ve hikayeleri ile, bizde okuyucuyu hazırlayan ve yetiştiren odur. Bu günkü Türk Edebiyatı sadece bu yönü ile, ona çok şey borçludur. Bütün bunlar onun, Tanzimat nesli içinde bütün pasif-iğine rağmen yerini korumasını sağlamıştır. Ahmet Mithat Efendi'nin en önemli eserleri şunlardır: Roman ve Hikayeleri: Esaret, Teehhül ve Felsefe-i Zenan (1870) Mihnetikeşan ve Firkat (1871) Yeniçeriler (1872) (Mustafa Nihat Özön, Yeni Baskı 1942)
Dünyaya İkinci Geliş (1874) Hasan Mellah ve Hüseyin Fellah (1875) Felatun Bey ile Rakım Efendi (1876) Süleyman Musli (1878 ) Henüz On yedi Yaşında (1881) (Hakkı Tarık Us. Çerkeş Özdenleri (1885) Diğer Eserleri : Üss-ü İnkılap (1878 -1879) Zübdet-ül Hakayık (1879) Bu eserleri dışında çeşitli gazetelerde yazdığı makaleleri de vardır. Yeni Baskı 1943) Dürdane Hanım (1882) (Hakkı Tarık Us. Bazı eserlerinin isimleri için de. . Yeni Baskı 1948) VolterYirmi Yaşında (1883) Esrar-ı Cinayet (1885) Çingene (1886) Arnavutlar Solyotlar (1887) Gürcü Kızı veya İntikam (1888) Gönüllü (1896) |ön Türkler (1910) Tiyatroları: Eyvah (1872) Açık Baş. Asır Türk Edebiyatı Tarihi'nden faydalanılmıştır. Ahz-ı Sar Yahut Avrupa'nın Eski Medeniyeti (1875) Hükm-i Dil. Behçet Necatigil'in "Edebiyatımızda İsimler" sözlüğüne başvurulmuştur. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın XIX. 10 Birinci Bölüm Felâtun Beyi tanır mısınız? Şu Mustafa Merakı Efendizâ-de Felâtun Bey! Galiba tanıyamadınız. Ahmet Mithat Efendi'nin hayatı ve eserleri için. Kendisi tanınmayacak bir adam değildir.
ihtiyarca bir Rum karısı yukarı hizmetini görür. Mevlâ rahmet eylesin! Böyle şeyler olağandır!. çünkü yüzü gözü açılmadan dünya evine girmiş olacağından ırz ve edebine güzelce sahip çıkar. Öyle ya! Karı. anladınız ya! Şimdilik bu kadar bilgiyle yetinin. Fakat babası bir çocuğun genç evlendirilmesine taraftardır. Başka ne diyelim? Mustafa Merakı Efendi eşinden ayrıldığı zaman elinde onüç yaşında bir oğul ile kundakta bir kız bulunduğundan bir zaman için zorunlu olarak evlenemedi. yani rahat yaşamak için bütün malını ucuza pahalıya bakmayarak satıp gelmiş. Doğrusu oniki yaşındaki kızcağız onbeş yaşında dünyaya çocuk getirdi. yani çocuğu korudularsa da çaresiz anneyi kurtaramadılar ve kadın kızını doğururken öldü. yani işin ehline tanıtmak olduğuna göre. Oturduğu mahalleyi açıkça söylemek pek doğru olmaz. bağı. bu kadar alafranga olan bir adam artık evine arap çorap doldurur mu? Bununla birlikte ara bir bir alafranga dostları da gelmekte olduğundan bunlara hizmet etmek için Rum ve Ermeni hizmetçi ihtiyacı açıktır. Onlar sargılar ile Mihriban hanımı düşürtmeyip. bahçesi dahi bulunduğu hâlde soyut alafranga. Hâli vakti pek yolunda hem de pek yolunda olduğundan kendisi zaten Üsküdarlı olduğu ve orada güzel konağı. Hem de hangi batı takıntılı adamlardandır. görüşünde olması sebebiyle Mustafa Merakı Efendi'yi daha onaltı yaşında evlendirmişti. Şimdi böyle bir semtte. bir süre bekâr kaldıktan sonra Mustafa Merakî Efendi bir daha evliliği bile aklından geçirmedi.Mustafa Merakı Efendi Tophane'nin Beyoğlu'na yakın bölümünde oturur. Alafrangaya olan merakın derecesini şundan anlayınız ki yaptırdığı ev mutlaka alafranga olmak için taş bina şeklinde yaptırılmıştı.. kocasından dört beş yaş küçük olmak lâzım gelmez mi?. Aralarındaki bu az yaş farkı onları baba-oğul gibi değil de arkadaş gibi gösteriyordu. Mustafa Merakî Efendi kırkbeş yaşındayken Mihriban hanım henüz onbeşindeydi. Nasıl? Evinin iç yönetimi size çok mu garip geldi? Bizim Mustafa Merakı Efendi batı özentili bir adamdı. Zira Mustafa Merakî Efendi onaltı yaşında iken babası tarafından evlendiril11 diği zaman oniki yaşında bir kız ile başgöz edilmişti. Doktorlar işin aslını incelemediklerinden kadının rahmini muayene ve tedavi etme ye yeterli olmadıklarına görüş bildirip bunun bir 'ihtilâl' olduğuna hükmederek el çektiler. iş ebelere kaldı. Mustafa Merakî Efendi'nin eşi için de durum böyleydi. Fakat Mustafa Merakî Efendi'nin çocuğu yalnız Felâtun Bey değildi. bilir misiniz? Haniya bundan onbeş yirmi yıl önce İstanbul'da batı takıntılılar yok muydu? İşte onlardan. O kadın çocuklara bakar. Ancak ondan sonra kaç defa hamile kaldı ise de çocuğunu rahminde barındıramayıp düşürürdü. Bir de kızı vardı ki ismi Mihriban hanımdır. Fakat size hemencecik şunu da bildirelim ki böyle mutluluk çoğunlukla babalara özgü olup anneler için böylesi mutluluk bela kabul edilir. Kırkbeşlik bir adamdır kendileri.. oğlu Felatun Bey ise yirmiyedisinde. Kızına dadılık etmek için yaşı geçkince bir kadın aldı. Halbuki son yüzyılda gelişen medeniyet İstanbul'da bir adamın bekâr olarak yaşamasına müsait olduğundan. bir de Ermeni karısı aşçılık ederdi. böyle bir evde. Tophane'nin Beyoğ-lu'na yakın bir mahallesinde arsasından güzel bir ev yaptı12 rıp yerleşmişti.. Bu sebebe dayanan Mustafa Merakî Efendi kırkbeş yaşındaydı. babası .. İnsanın kırkbeş yaşında iken böyle yirmiyedi yaşında bir oğul ile onbeş yaşında bir kız çocuğuna sahip olması ne büyük mutluluktur. Bizim asıl amacımız Felâtun Beyi haber vermek.
olgunluk derecesindeki alaturkalıktan yine olgunluk derecesindeki alafrangalığa birdenbire sıçramış bir adam olduğu ve bu dönüşüm ise yalnız kendini tatmine yöneldiği maddi ve mânevi zevkleri düşünmekten başka birşey yapmayan böyle bir adamın. Beyoğlu'nda çocuk elbisesi olarak her ne ki moda olmak üzere şüyu bulur idiyse Merakî Efendi herkesten önce onu alıp çocuklarına giydirmeye mecburdu. "Merakıma elvermez" sözleri kendisine Merakî lakabı takılmasına sebep olmuştu. merakımdan!" ve örneğin bazı geceler Naum'un tiyatrosuna bedel Elmadağı'nda balıkçı ve kuşbaz takımının gittikleri yerlere gitmesine bir mâna veremeyenlere "Merak bu ya!" gibi karşılıklar verdiğinden "Merakımdır". Merakî lakabı kendisine sonradan verilmiştir. Bundan başka bir de Fransız hocası vardı ki haftada iki defa gelir giderdi. Şimdi bakışlarımızı Mustafa Merakî Efendi'nin kırkbeş yaşında bulunduğu zaman oğlu Felâtun Bey'in yirmiyedi ve kızı Mihriban hanımın ondört yaşlarındaki hâllerine çevirelim: Bu sırada Felâtun Bey büyücek Kalemlerin birisinde memurdu. Felâtun Beyi güzelce tanımak için kendisinin soy ağacını görmek elbet gereklidir. hem de öksüz kalan evlâdı nasıl bir terbiye altında büyüteceğini her kim düşünse bulabilir. Zira bu adamın bazı tuhaf durumları olup örneğin kendi evinde mükemmel yemek dururken bazı akşamlar gidip Beyoğlu'nda bir bakkal dükkânında çiroz ve zeytin gibi şeylerle akşam yemeği yemesine arkadaşları itiraz ettikçe. "Merakıma dokundu". oğlunun okula gidip gelmesini ve Fransız hocasının dahi eve gelip gitmesini bir çocuğun terbiyesi için yeterli görürdü. Buraya kadar söylediğimiz sözlerden bizim Felâtun Bey'in başlangıç hâli hakkında alınacak bilgiyle açık edilecek fikir için yeterlidir. kendisi ise filozofça düşünmek için gerçekten Eflâtunlardan daha dakik bulurdu. Lâkin Mustafa Merakî Efendi öyle eğitim görmüş bir adam olmadığı gibi çocuğunun öğrenimine bakabilecek vakti olmadığından. Lâkin bazı kalemlerde bazı efendiler vardır ki doğrusu devletinin en büyük makamını tutabilmek elde edebilmek için kâtiplik zamanını gece gündüz çalışmak ve içinde bulunduğu dâirenin değil belki devletin bütün bölümlerinin emirlerini bilmek kuşatmak için iğne iplik olarak bol bol verir. Bizim Mustafa Merakî Efendi'nin ismi yalnız Mustafa Efendidir. Böyle bir soydan gelen adamın hâl ve tavrı daha kolay anlaşılabilir. Doğrusu çocuk ortak okula verilmiş olduğundan her gün çantası elinde gider gelirdi. Böyle usta gayretlileri tanırsınız ya! Bizim Felâtun Beyefendi bunlardan değildi. "Ne yapayım. kızının terbiyesi ne hâlde kaldığını da çıkarabilirsiniz. Oğlunun gördüğü terbiye bu yolda olduktan sonra.Mustafa Merakî Efendi hakkında böyle soyu temiz bilgisini vermeye gerek yoktur zannetmeyiniz. Ha! Bak biz şuna dikkat çekmeyi unuttuk. Fakat şunu da uyarmadan etmeyelim ki bu çocukların 13 giyinmesi. Nesine lâzım? Ayda çalışmasa yirmibin kuruş geliri olan bir babanın bir tek oğlu 14 olup. kuşanması elhak söz götürmezdi. Dünyada yirmibin kuruş geliri olan adamın başka hiç bir şeye ihtiyacı kalmayacağını hükmetmiş ve alimlere . Felâtun Beyin çocukluk zamanını nasıl geçirmiş olduğunu anlatmak için geniş geniş anlatmaya ihtiyacımız yoktur. "Merak bu ya!". Mustafa Merakî Efendi.
Ya böyle haftada üç saat Kaleme giderek onu da gereksiz hikayelerle geçiren bir delikanlı ne öğrenebilir? Nasıl. Nihayet yine cuma gelir ve işte şu bir haftalık uğraşı nasılsa diğer haftaların uğraşıları da yine aynı haftaları andırır. "Canım şöyle bir hikâye basılmış" dediler mi. soyu temiz adam. 'kibri de tamamlandığına göre tavrından. satıcılardan 15 kendisine dâima kitap getirmeye alışmış olan. Fransızcası var. ne öğrenebilir? İşte Felâtun Bey öğrenmiş ya! Yazısı var. Doğrusu düşüncesi. azametinden geçilmemek lâzım gelir ise de Felâtun Beyin hâli bunun aksineydi. Bunlar dahi kendisi gibi genç olacaklarından ve bahusus Felâtun Beyefendi Beyoğlu'nda oturmak münasebetiyle ahbabını alafranga bir yolda eğlendirmek lâzım geleceğinden perşembe gecesini alafranga eğlence mahallerinde geçirir. Alafrangada bir adamın isminin yahut isimlerinin böyle ilk harfi yahut harfleri konulmak vardır ki buna o adamın "markası" denilir. Hangi kitap çıkarsa çıksın. Evvelkisi Ahmed Felâtun Beyin isminin ilk harfi ve ikincisi Felâtun sözcüğünün Fransızcası olan Platon kelimesinin birinci harfidir. sonra arkasından sövüp sayacağı bir adamın yüzüne karşı böyle nezâket göstermeyi kendilerinin dâva eyledikleri mertliğe uygun bulamazlar ise de alafranga olanlar dahi. Binâenaleyh şunu da ekleyelim ki: Bizim Felâtun Bey bu kadar zengin olduğuna ve kendi hakkında güzel güven yani halk sözlüğünde. Hatta bazı kere Felâtun Beyin yanında bulunan uşağı kendi beyini bir gayet tatlı ve nazikçe ve saygılı konuşuyor görünce.yakışır olgunluğunu kendisi beğenmiş olduğundan cuma günü mutlaka bir gezi bölgesine gidip cumartesi ise dünkü yorgunluğu çıkarır ve pazar günü gezi bölgeleri daha alafranga olduğundan gitmemezlik edemezdi. "Bu efendi bizim beyin pek dostu olmalıdır" inancına düşerdi. Fransızca bu iki harfi tanırsınız ya! Birisi A birisi P harfleridir. kurnaz. Lâkin o adamdan ayrıldıktan sonra Beyefendinin kızgınlığından çıldırmak derecesine geldiğini ve hatta sövüp saydığını görünce ve işitince uşak şaştığından ne düşüneceğini dahi bilemezdi.'ye teslim eder ve o dahi çok güzel alafranga olarak ciltler arkasına altın yaldız ile A ve P harflerini dahi bastıktan sonra getirip Felâtun Beyin uşağına verir ve akşam Bey gelince kitabı görüp gayet düzenli kütüphanesine yerleştirirdi. O gece sabahladığı için perşembe günü akşama kadar uyur. en evvel Fe-lâtun Beyin kitabını götürüp Beyoğlu'nda ciltçi H. Pazarın yorgunluğunu dahi pazartesi çıkarır. Felâtun Bey için "Onu görmedim" demek imkansızdı. Çarşamba günü Kaleme gidecek olursa saat altıdan dokuza kadar olan vakti ancak o haftanın vurdulu kırdılı hikâye bulabilip akşam için mutlaka iki dalkavukla gelir. Alafrangalık hâli malum ya! Herkese alçak gönüllük göstermeye. zihni açık. Salı günü Kaleme gitmeye hazırlanırsa da havayı uygun görünce Beyoğlu'nun bazı görülecek bölgelerini. arkadaşlarını ve saireyi ziyaret arzusu o günü de tatil ettirir. Allah için söyleyelim: Felâtun Beyin yeni bir kitaba karşı merakı oldukça fazladır. 16 . baba dostlarını. zeki. özellikle ayda babasının yirmi bin kuruş da geliri var! Dünyada bir adamın öğreneceği daha ne kaldı? Bak. Meramımız burada Felâtun Bey'i kötülemek olmayıp kendi hâl ve tavrını okuyucuya hakkıyla tanıtmaktır. herkesin yüzüne gülmeye insan mecburdur. okuması var. mertlik âdeta ahmaklıktan ibaretti diye hükmederler.
Nasıl olmasın ya? Olmamak mümkün mü? Büyük efendi ne ise ne. Onu terbiye edecekti. "Oğlum! Alafrangada çorbanın ismi supedir. Kastamonu'dan yeni gelmiş. Ne zannettiniz ya! Felâtun isminden "Pantolon" lafzına ve Mihri ban isminden de "Merdivan" kelimesine geçebilmek haylice dayanıklılığa uygundur. Diğer kızlar gibi Mihriban hanım oya yapmasını bilmez. haniya Beyoğ-lu'nda elbiseci ve terzi dükkânlarında modaları göstermek için mukavvalar üzerinde bir çok resimler vardır ya! işte bunlardan bir kaç yüz tanesi Felâtun Bey'de mevcut olup elinde resim. filânı hep bir kadının "elverişli" diyeceği kadar letafet tasvirlerdi. "Mehmet! Beyefendi ne yapıyor?" deyip de. endam aynasının karşısına geçer ve kendisini resme benzetinceye kadar mutlaka çalışırdı. Mehmet ise bunu "Kovala"dan başlayıp evvelce öğrenmiş olduğu "Karyola" kelimesine kadar tatbik ede ede ister istemez belliyor.Burada Felâtun Beyin uşağını anlattık hâlini birazcık olsun söylemedik. saçları. işte anlayınız ki Mehmet de yavaş yavaş alafranga olacaktır. öyle söyleme. Çünkü onları modist kızları örer. kaşları. Şu kadar diyelim ki. Bunlan birer birer öğrenmeli" diye bir öğüt vermişti. Hatta kendi başını taramak bile alafrangada olmayıp özellikle peruktan kan gelir gibi tarar. Meh-meçik "çorba içiyor" cevabını alınca "Oğlan. Nakısı da onlar işler. simasını pek kısaca tarif edebiliriz. çorba içiyor" dediği hâlde dahi Merakî Efendi meraklanmayıp. Binâenaleyh kendisini iki gün bir kıyafette gören olmazdı ki "Felâtun Bey'in kıyafeti şudur" demek mümkün olsun. ütülemek hizmetçilerin ve yemek pişirmek de aşçının işidir. şeklini. ama küçük bey Fransızca'dan başka söz söylemiyor ki! Sütlü kahve isteyeceği zama "Kafe o le" diyor. daha dünyayı öğrenmemiş. Allah göstermesin! Sopa yediği yok. Zira alafrangalarda oya yoktur. Bu Mehmetçik. sarıca beniz sahibi bir delikanlı olup. ince endam. Mehmetçik asıl büyük efendiye dahi "Meraklı Efendi" derse de efendisinin isminde lam olmadığı için bunu doğru söylememekte olduğunu anlayarak mahcup olurdu. "Hayır efendim. . Felâtun Bey'in kıyafetini sorarsanız açıkça anlatmaya 17 kalksak acze düşeriz. çorap ve saire örmesini dahi bilmez. ayda yüz kuruşun bağlısını. Hatta terbiye etmeye başladı bile. Madem ki Felâtun Bey hakkında bu kadar bilgi aldık. Yapma çiçekler Beyoğlu'nda çok! Bunları yapmak için niye zahmete girsin? Çamaşır yıkamak. Bak. gözleri siyah. ağzı. Kese. burnu. Ortaca boy. Biraz da Mihriban hanım hakkında bilgi alalım: Bu kız her şeyce olduğu gibi şekil ve yüzce dahi Felâtun Beyin kardeşi olduğu görülürdü. ensesine muhabbet ve aferin makamında bir tokat vurulmasının zorunlusu bir adam olup hizmet ettiği efendinin bir oğlu ile bir kızı olduğunu öğrenmeyi başarmış ve hatta oğlunun ismi "Pantolon Bey" ve kızının ismi dahi "Merdivan Hanım" olduğunu bile bellemişti. Lâkin kız çehresinde mutlaka ve ister istemez hoşluk daha fazla olacağı başkaca düşünülecek bir şeydir. Hem bizim Mehmet memleketinde iken amme cüzüne kadar okumayı başarmıştı! Merâkî Efendi'nin alafrangalığıyla beraber böyle bir Mehmetçiği konağına kabul etmiş olmasına şaşmayınız. ona alafrangada 'supe yiyor' derler" demiş ve Mehmet. Bir gün.
"Taş altında bir yılan kaşları durur divan" şarkısından başka bir şey öğrenemedi. "Hoca" cevabını alınca "Sarımsak başlı" der.Alafrangada kızlar için okumak. "Kış mevsiminde havalar bulutlu olduğu için bulutlar güneşin ışığı bizi hızla kavuşmamızı önler ve erteler" dediği zaman babası. Ama inanınız ki herifçik. görücü hanımlara verdiği cevabı ise bir kaynana sıfatıyla verirdi. hâsılı her biri için bir kulp uydurup mâşaallah eğer görücüler "A hanım kızım! Niçin böyle söylüyorsunuz? Oğlumuz şöyledir. Felâtun Bey ise bir fikrini babası teslim etmediği zaman herifin cehalet hâlini ortaya koymaktan çekinmediği yönde çaresiz adamcağız oğlu 19 Felâtun yanında sıkılmamak için -beyefendi. Zira kızcağız bir evin hanımı olarak büyümüş olduğundan gelen görücülere gelin makamında dahi kendisi çıkardı. hoppa mı. Kaynana makamında da kendisi. Hele çocuk. kızcağızın üç gün üç gece ağlayacağını bildikleri yönle başına bir çiçek değil saksıyı giymiş olsa bile pek ziyâde yakışık aldığına yemin etmeye zorunluydular.her ne oy ve görüş bildirse Mustafa Merakî Efendi güya kırk yıldan beri o fikirde. hoppa! Şen mi şen mi şen! Zıp zıp sıçrar! Ter ter tepinir! Kendisi yetişmiş. Nasıl. "Kâtip" cevabını alınca. oğlunuza başka yerden kız arayınız" diye kalkarak yü-rüyüverirdi. mâşaallah! Gerçekten Eflâtun'lar âciz kalacak. Hatta oğluna ricayla. kalmış kalmışım da sizin oğlunuza mı kalmışım hanım. "Mâşaallah. yazmak. oğlunun bu fikrini saf bilgi olarak kabul etti. "Asker" cevabını alınca "Yarım kundu-ralı" der. her servet düşkününü çekerdi. Ancak görücülere Mihriban hanım oğullarının neci olduğunu sorar. böyledir" diyecek olursa bir püsküllü kahkaha koyverip "Oh. Bahusus babasının serveti. işte şaşıracaksınız bu serbest kaynanaya şaşırınız. şöhreti. 18 Bununla beraber kızcağız hoppa mı. öğrenim gerekirse de biçare kızcağız öksüz büyüdüğünden başarılı olamadı. Mustafa Merakî Efendi bu bölümde kendi görüşünü söylemekten çekinmekle oğlunun fikirlerine bilgisine gözlerindeki yaşta eridi bitti. çatmış olduğu yönle birkaç yerden görücüye gelmişlerdi. Mihriban hanımın bu kadar serbestliğine şaşırıyorsunuz? Şaşırmayınız. "Oh! Cebi delik!" der.. Vallahi ben de öyle mi?Alay ediyorum ama bir kere de sizin fikrinizi anlamak isterdim" demişti. minnetle bu sorunu kaleme dahi aldırıp zamanımızda çıkan edebiyat dergilerinden birisine bağlanmak üzere matbaasına götürdü ille de kabul ettiremediğinde şiddete döndü. üçü bir yerde bulundukları zaman baba oğul şayet Mihriban hanımın bir çiçeğini veya eldiven giyişini beğenmeyecek olsalar. Eğer şu Felâtun Bey ve Mustafa Merakı Efendi ve Mihriban hanımın halini anlatmak size usanç verdi ise affınızı dilekçeyle beraber son durumları olarak şunu da arzetmek-liğime izin buyurmanızı rica ederim: İş bu baba ve oğul ve kız yahut kız kardeş. Hatta bir gün baba ile oğul meyanında günlerin uzanıp kısalması ne hikmete dayanak olduğuna dâir bir konu açılmıştı. . Babası muzıka öğrenmesi için kalite bir piyanocu madam getirmişti. Lâkin madam kendisi çalıp babası dinlediği için Mihriban hanım. o görüşte bulunuyormuş gibi onay vermeye zorunluydu.
Böylece annesi ilgi ve yakınlığını yalnız Fedâyî üzerinde bırakmadı.20 ikinci Bölüm Geçen bölüm bize hikâyemizi kendi isimlerine anlattığımız iki zattan birisinin özel hallerini epeyce öğrettik." diye Râkım'a verirdi. tahtaya gönderir. Annesi gayet kadın. kahve torbası diker. Kendisi el dikişi diker. sadık arap: "Ah hanımcığım! Sen neye çalışacaksın? Ben çalışırım. Hem seni hem küçük beyimi evlâdımı beslerim" diye bütün yönetimi kendi üzerine almayı bile göze almıştı. oya yapar. sonra Kalemde aldığı Fransızca dersini takviye ile beraber bu sırada bir kat daha ileriye gitmek için Galata'da bir doktora giderek akşam saat birde evine gelir ve sonra yemek yer. "Ah! Râkımcığımın bir kere insan içine karıştığını görsem hiç gözüm arkada kalmazdı. Sabahleyin Süleymaniye'ye medreseye gidip saat dörtte oradan çıktıktan sonra Kaleme. arada bir kendisi de gider. kocasının ayrılık acısı oldukça anlaşılır olup aklını başından aldıktan sonra annesi. Fakat Râkım'ın cep harçlığına o kadar ihtiyacı yoktu. Rakım büyüdü." derdi ve işte arzu eylediği bu nimete kavuştu. ikimiz de çalışıp kendimizi ve bir de şu yavrucağı beslemekten başka çaremiz yoktur. diğer günler ise Fedâ-yî'yi büyücek yerlere çamaşıra. Tam evlâdını bu boya getirdikten sonra annesi ölmesin mi? Ama bu da hakkında bir nimetti. tahta silmeye gider. eski Tophane kavaslarından birisinin oğlu olup bundan yirmi döıt yıl önce babası öldüğünde anası elinde bir yaşında yetim olarak kalmıştı. Rakım Efendi dediğimiz çocuk. çevre. çamaşıra. Burada dahi yine böyle bütün olsun Rakım Efendi'nin özel hallerini görmeye ihtiyacımız var. Fedâyî nam arap cariye ise annesinden belki de daha kadın olduğundan. Sadık Fedâyî hâlâ dikiş diker. Bir kavas evlâdına ne bırakabilir? Bizim Rakım Efendinin babası ise Salıpazarı tarafında üç odalı bir çürük kümes ve bir de arap cariyeden başka mal sayılabilecek hemen hiç bir şey bırakmamıştı. hâsılı ellerinin emekleriyle kimseye muh21 taç olmadan geçinebilirdi. halayıklık kalmadı." dediğinde. parasız kalmasın. Aldığı paradan evin zorunlu harcamalarından artan paranın tamamını "Delikanlıdır. Râkım'da henüz aylık yıllık yok. Beş yaşında Salıpazan'ndaki Taş mektebe verilip onbir yaşında İstanbul tarafında Valide Orta Okuluna alındı. Aman bu çocuk ne kadar çalışıyordu! Haniya "gece gündüz çalışıyor. mendil çevre işler. Onaltısında oradan çıkıp Dışişleri Kalemine kendisini kabul ettirmeye yol buldu. "Fedâyî! Artık aramızda hanımlık. uçkur işler ve bunları Salıpazan'nda Fedâyî'ye sattırır. Kazancılar mahallesinden Beyoğlu'na çıkıp yine Dışişleri Kalemine arkadaşı bulunan bir Ermeni'ye Türkçe okutmak ve bu hizmete karşılık onun bir çok Fransız kitaplarını karıştırmak ile geçiren bir çocuğa paranın ne lüzumu kalır? ." derler ya! îşte gece gündüz gerçekten çalışan bu idi.
Hele okuduğu Fransız romanlarının. ken23 dİSİ" ne Fransızca bir kitap getirdi. İki gece kendisinde kalmak üzere bir kitabı evine götürmek için izin alabilecek olsa onu yalnız okumakla yetinmeyerek en güzel parçalarını tercüme dahi ederdi. hukuk ve devletlerarası ilişkilere dair gerekli bilginin ötesinde dahi yeni ve farklı bilgiler topladı. Parasızlık ise âdeta yirmi yaşına kadar devam eylemişti. kimya. Bundan sonra Galata'daki dostundan doğal bilimler. âdeta hâli vakti yolunda bir adam evlâdı gibi geçindirmeye başarılı oldu. Kitap yüz elli. Fıkhı dahi gözden geçirdi. bir kitabı analaşılır şekilde insanların yararına sunma konusunu öğrenip Beyoğlu'ndaki Ermeni dostunun kütüphanesinde dahi coğrafya. Lâkin Rakım Efendi'nin aldığı terbiye ve gördüğü eğitim öyle her zengin çocuğuna kısmet olamaz. Hele mantık ilmini son damlasına kadar pek kuvvetli okudu. İlm-i hadis ve tefsirde oldukça gelişti. Hele bir gün olup da kendisinin hem de çalışması karşılığı olarak bu miktar paraya sahip olabileceği olasılığını -vakıa arzu eder idiyse de. tiyatro kitaplarının. Farisîden Gülistan ve Baharistan ve Bostan ve At-tar'ın Öğütleri ve Hafız ve Sâib'i okumaktan kesinlikle bıkmadı en seçici parçalarını ezberledi. Doğrusu bir hafta değil ama oniki günde kitabı bitirip götürdü. O kadar ki ev halkınca ve ailece Rakım -güvenilir. olgun adam. Matbaacı da hepten yirmi lirayı verdi. Ne o? Şaştınız mı? Hey kardeşim hey! İçinizde Rakım hâlinde büyümüş adam var ise düşünsün . şairlerinin ve edebiyatının âdeta sonu yok gibiydi. Rakım için böyle bir gün ne mutlu gündü? Bizim Rakım Efendi bu suretle tamam dört yıl boyunca daha öğrenmeye devam etti. Haydi bakalım bu parayı aldığı zaman şu Rakım Efen-di'nin ne kadar sevinmiş olduğunu kim hesap edebilir? Nafile kimse hesap edemez. Koca Fedâyî dadı halk mutfaklarında kül kömür olarak hanımının kendisine emanet bırakmış olduğu nur parçasını hor ve hakir bırakmak şöyle dursun.Hatta cumaları bile Rakım. yirmi yaşında bir hariciye vekili için bu paranın para bile demek olmadığı açıktır. Bunu Türkçeye tercüme ederse yirmi altın kadar verebileceğini söyledi.bulunduğundan pazar günleri Dışişleri Kalemi tatil olarak yine arkadaşının evine gidip de eğer o gün ailece bir yere gidilecek ise 22 Râkım'ı kütüphane odasına kaparlar. Kendi cariye ve dadısının şevk ve gayreti sayesinde Arabîden sarf ve nahiv bir başkasından Risale-i Erbaa'yı açıklamalarıyla beraber lâyıkıyla gördü. O zamana kadar kalemce kendisine verilen maaş yüz elliye kadar varmışsa da. Fransızcaya gelince: Bir kere dilde yetenek kazandı. öyle giderlerdi. tarih. Şimdi bu serveti. işte Rakım Efendi'nin türlü durumları bundan ibaretti. bu hazineyi avucu içinde görünce hâlâ kendisinin olduğuna inanamayıp bir hayli derin derin düşünüp sonra bu hazineye sahip olduğuna inandığı zaman gözlerinden dolu taneleri gibi sevinç gözyaşlarının akmasına engel olamamıştı. birlikte büyüdüğü Ermeni arkadaşının kütüphanesinden çıkmazdı. Çaresiz Rakım o zamana kadar bu miktar parayı Galata'da kuyumcu kutularından başka bir yerde görmemişti. iki yüz büyücek sahifeli bir şey olduğundan koca Rakım bunu bir haftada çevirmek cesaretiyle kabul eyledi. Bir gün Rakım Efendi'nin yakınlarından bir matbaacı.hiç hükmedemezdi.
çalışıp ilk kazandığı paraya ne kadar sevinmiştir." diye âdeta bir büyük kötüniyetini anlatmaya kalkmış ise de. Rakım. Sözü uzatmayalım? Rakım bir kaç sene bu yola devam eyledikten sonra ayda yirmi otuz liraya kadar kazanmaya başlayıp fakat çaresiz çocuk bu parayı kazanabilmek için yirmi dört saat gününden yalnız yedi saat kadarını uyku ve dinlenmeye ve yemeye içmeye ayırarak on yedi saatini hemen durmadan . "Bir adamın yirmi lirası olamaz mı?" diye düşünmek uygunsuzdur. Biz bu ayrılışa üzüldük..baksın. hatırlasın. işlerini Râkım'a havale ederlerdi. Parasını çarçur etmeyip mutluluk sebebi sayar. Bu inancı bizim Rakım Efendi'de doğuracak hâller dahi gecikmedi. Hatta bu paraya sonraları daha fazla zam geldi. Rakım akçenin neredengeldiğini dadıya anlatarak onu kendisinden daha fazla memnun eylemiş ve "Ah! annen sağ olaydı da. Zira sen artık ihtiyar oldun" diye paranın yarısını ayda ikişer yüz elli kuruş harcamak üzere dört aylık tedbirli olarak bir kenara ayırdı ve diğer yarısını da pek çok yerinden yıkılmaya yüz tutmuş evlerini tamir ettiler. Kendisi Babıâli'ye yürüdü eksik olmayan yabancı gazetelerini baştan aşağıya süzerek aldığı bilgi üzerine diplomatlığa dahi ulaşmış olmakla arada bir haber yazmaya başladı. binâenaleyh özellikle mutluluk yolunda harcamak için para kazanmayı severdi. Ne dersiniz? Kadıncağaz bunları görünce birden bire bozulup "Aman beyim. Bu hizmeti bir aralık karşılıksız görüverir idiyse de matbaacılar kendisini hizmeti yazmaya devam etmeye zorlamak için haftada. Râkım'ı dahi ikinci defa olarak yine ağlatmıştır. Birinci iş seni artık halka hizmet etmekten kurtarmaktır. Her başlangıçta her siftahta bir bereket olduğu bütün esnaf tarafından bilinen bir husustur. Çaresiz çocuk paralan alınca hemen evine koşup sadık dadısının önüne koydu. bunları nereden buldun? Sakın. İşte ömründe yirmi lirayı görmemiş ve insan olmak için ne gerekli ise elde ettiği emrinde çalıştığından geri durmamış olduğu hâlde ilk defa olarak bu parayı kazanmış olan zat bizim Rakım Efendi'dir." dediyse de. dilekçe. Rakım bir aralık yabancı dostları çoğalttı. Kendi dadısı "Beyim! bana kalırsa bu para ile bir kaç kat elbise alırdık da halk içinde temiz temiz gezerdik. onbeş günde Râkım'ın eline birer ikişer lira kıstırmaya başladılar. Bunların çoğalması kendisine bir alafranga arzuhalcilik ve tercümanlık yolu açıp yabancılardan Türkçe bir nota. arzuhal filân yazdırmak isteyenler. Zira koca Rakım kalemde kal25 mış olsaydı feyz alacağına şüphe edilemezdi. O kadar ki Rakım haftada iki lira kadar durmadan gelmekte olduğunu görünce kalemi de bıraktı. protesto. "Hayır dadıcığım! Benim üstüm başım bana yeter.. senin böyle dört kese 24 akçeyi birden kazandığını göreydi! Mevlâ rahmet eylesin" dediği zaman kendi kendisini tutamayıp ağlamaya başladığı zaman. Bundan sonra şu ilk servetin nasıl pay edileceğini düşünmeye başladılar. Zira biz Râkım'ın bu kadar paraya ilk defa olarak sahip olduğunu söyledikse de kendisine aç gözlülük etiketi yapıştırmamıştık. Bilâkis Rakım yoksulluk içinde tok gözlü olduğu hâlde büyümüş olduğundan eline para geçtiği zaman onu gelişigüzel harcaması mümkün değildi.
kara gözlü. hâsılı kusursuz bir güzel idiyse de gayet zayıf ve hastalıklı on dört yaşında olduğundan öyle olur olmaz müşterinin beğeneceği gibi bir şey değildi. "İhtiyara. Sadık Fedâyî. kızın değerinden bahseder. Kendisine bir kütüphane yapmaya başlayıp Türkçe ve Fransızca en tanınmış eserleri topladı. ihtiyarı çağırdı. arap istiyor. Rakım kendisinin evliliğe ihtiyacı olmadığını bildirirdi. evin içine bir gelin gelmesini yalnız Rakım için istemeyip ihtiyarlık zamanında kendisinin dahi bir can yoldaşına ihtiyacını belirtince Rakım işin bu yönünü uygun görerek bir cariye almaya karar verdi. beğenmez. Geldi. Kızın cariye ve satılık olup olmadığını sordu. Hürriyetin cihanlar değeceğini teslim ederim. Kıza dikkatle baktı. güzel burunlu. kara kaşlı. Açtılar. Pek güzel ve tabiatça döşetti dayattı. bir cevap alamaz. Satılan şey bunun hürriyetidir. Size biz haber verelim: Rakım âdeta Cenâb-ı Hakk'ın kendisi gibi bir öksüze böyle beyaz cariye karşılık verdiği kadar yardımını bildirip buyurduğunu bakışı şükrana alışmış olduğundan sevinçle ağladı. Dadısı bir kaç defa Râkım'ı evlendirmeye kalkıştı. Heriften fiyatını sordu. Salıpazan'ndaki evceğizini yenilemek suretiyle tamir etti. Dadısı bazı tanıdığı esircilere sipariş etmiş olduğu yönle öteden beriden bir kaç Arap cariye geldiyse de Fedâyî bunları bir nihayet iki gün tecrübe eder. Bir gün Rakım Efendi Tophane'den Beyoğlu'na çıkmak için Kumbaracı yokuşuna kestirmeden varmak üzere Karataş'tan geçerdi. bu bizim işimize elvermez" diye başını alıp yü26 rüyüvermişti. Fakat neydi kızda o baygın bakışlar? Neydi o harika tebessümler? Rakım kızın elini kim bilir ne için fakat pek çok olasılığa karşı şaşkınlığıyla kendi eline almış bulunduğundan sonra da bırakmak hatırına gelmemişti. yok mu diye sormuyorum. "Canım bir kere görür sorarsam almaya borçlu olacak değilim a!" diye geriye dönüp ihtiyar ve kız kapıyı açtırıp ve sonra kapatmış olduklarından bu kere kapıyı kendisi çalmaya mecbur oldu. ufarak ağızlı. Evet! Rakım bu kadara kadar hassas ve ince ruhlu bir çocuktu. Görmek isledi. Gösterdiler. Rakım kızı kimsesine benzetmemişti. Uğursuz dere üzerinde ihtiyar ak sakallı bir Çerkesin yanında bir kız olduğu hâlde bir kapıyı çaldığını gördü. Zira ak sakallı ihtiyarın yanında bulunan kız beyaz hem de güzel bir Çerkesti. bu kızın değeri var mı. Rakım. Cariye satılıkmış. Ya Rakım ne yapar? Rakım çocuk gibi ağlar. Hayır. Rakım alıp yürüyüverdi ama bir türlü ayakları ileri gitmez ki! Ne için olduğunu kendisi de bilmez. Uzun boylu. "Yüz altın" demesin mi? Herif. yine gönderirdi.işlemekle geçirirdi. Bir kimsesine mi benzettiğini Râkım'dan sorar. Lâkin benim seksen altından başka param yoktur. Bu kadar masrafla beraber yine Râkım'ın kesesinde para eksik olmazdı. Bu . Baktığı anda yüreği kıza aktı ise de "Adam neme lâzım? Dadım beyaz istemiyor. Ay kıza ne oldu? Zira o da Râkım'a karşı ağlamaya başladı! İhtiyar ne anlam vereceğini bilemez.
Kızı kapıdan içeriye salıverip kendisi dadısından parasını istedi. Evi Ağahamamı'nda 28 bulunmakla. senesi hayvan vergisi artanının toplanması ve gönderilmesine dair Bursa valisine dilekçe kıt'a on. Şurasını bilmelidir ki Rakım bir beyaz cariye aldığı için işinden geri kalacak adamlardan değildi. .değil mi idim?" diye bir masum şüphe ve bir ağır pişmanlık etrafını almıştı. Zira daha bir akşam önce baş hizmetkârını gönderip kendisini durmadan çağırmıştı. Daha bir emri olup olmadığını sorup emrine hazır olunca bey.uygun gösrmesiyle hemen teslim kuralı yerine getirilmiştir. Rakım bu özür dilekçesini bir çeyrek içinde yazarak ve temize çekerek beye mühürletmekle beraber üzerini de mühürleterek ve beyin yanındaki çekmece üzerine koydu. Bey'i görmekti. kendisini evinde buldu. Seksen altını esirciye saydıktan sonra yirmi altın için de bir senet yazıp Tophane'de kendisini tanıyanlardan dört beş adamı tanık göstererek esirciyi evine gönderdi. Bunun cevabına cevap on. Râkım'ın durumuna mağruren hatta yüz elli altın dahi istemediğine açık pişmanlıkla bir para aşağıya veremeyeceğini anlatınca. "Öyle ise bana yirmi altın için bir ay izin verirseniz alırım" demesiyle ve ihtiyar dahi -zaten kızda ince hastalık hissetmekte bulunduğundan bir an önce elinden çıkarmak için. O gün ise Beyoğ-lu'nca iki önemli işi olup bu işleri derhal görmek üzere kalktı. ne de can sevecek bir kız! Sen bana bunu can yoldaşı diye almadın mı? Adı Canan olsun" diye fikrini açık edince çaresiz Rakım her şeyden fazla dadısını memnun etmiş olduğuna sevinerek ismi dahi kabul eyledi. Bu emri üzerine Rakım mahcup olarak "Ben şâir bir emriniz var mı diye beklemiştim" dediyse de bey. Osmanlı bir adam olduğundan "Verdiğim emir de emir değil midir? Bu emrin yapılması dahi kabul görür" diye bir şaka edip biraz sonra yazıcı elinde Râkım'ın üç aydan beri yazdığı sahifelerin hepsi bir pusula olduğu hâlde içeriye girdi. Silistre eyâleti hayvan vergisini G. Bey yeni alıp oraya gönderecek adamı ile Silistre valisine bir özür yazdıracakmış. Bey pusulayı alıp okumaya başladı: Bursa eyâletinin . İki önemli işinden birisi Ermeni milletinden G. Ne dersiniz? Rakım kızın elini eline almamış mıydı? Tâ kız kendisinin malı olduktan sonraya kadar elini elinden bırakmadı! Bundan sonra Beyoğlu seferinden vazgeçerek ihtiyar ile beraber Salıpazan'na geldiler. Bu işleri görüp de evine dönerken "Acaba dadım bu işe ne diyecek? Gördün mü bir kere çocukluk ettim! Bir kere de anam makamında dadıcığıma da -rusmalı.paraya karşılık kızı verirsen alayım" demiş 27 ve ihtiyar.. yazıcısını çağırıp Râkım'ın görülecek hesabı var ise görmesini emretti. Evine gelincte dadısı kendisini karşılayarak "Aman beyim! Ne kadar isabet ettin. bu defa Kazancılar yönünden Beyoğlu'na çıktı. vardı..
işte onun için beş on para gözden çıkarabileceğim" diye Râkım'a otuz lira verilmesini yazıcısına emreyledi. Geldiğinin ikinci günü Rakım. Yalnız bir dostu kendisi için oraca görülecek bir iş olduğunu haber vermiş olduğundan körü körüne gitmişti. İşte hikâyemizi kendi adlarına oranladığımız iki zatın ikincisi dahi budur. Perakende mektuplar kıt'a sekiz. kabulü için İngiliz tarafından rica eyledi. Birer ötücü hayvan gibi karşı geldiler. acıyarak ve üzülürek sevmesini istedi. 30 Üçüncü Bölüm Rakım Efendi ile dadısı Cenâb-ı Hakk'ın kendilerine lütuf ve ihsanı olarak düşündükleri Canan'ı eğitip öğretmeye başladılar. Kendisi aylık haftalık filânlık için dudağını açıp konuşmamış olduğu hâlde dostu her defası için bir İngiliz lirası ayak teri takdim olunacağını arzla. Rakım hem utancından morarıp hem de Cenâb-ı Hakk'ın bu lûtfuna dahi teşekkür hasebiyle kı-zarıp işe karar verince dört yol ağzından Kumbaracı yokuşuna doğru ayakları sanki yere basmayarak indi. Yalnız Bursa arta kalanı bence ümitsiz bir para iken soyut torpili güzel etmiş olduğundan tamamiyle tahsil eyledi. Tophane'ye Karabaş'a varıp esirciler kahvesinde Çerkese restgel-mekle "Gel baba gel. Bu defter gereğince bir de açıklamalı mektup. Bin kere şükür olsun. Lâkin iş ne olduğunu Rakım bilmezdi. Doktor. ama kime? Kendisi gibi bir öksüze bu yol yardımı açmış olan Cenâb-ı Huda-yı Keremkâr'a! Hakkını aldıktan sonra ikinci işine gitti. Bu ikinci iş İngiltere'den yeni gelerek Asmalımescit sokağında bir eve yerleşmiş olan oldukça kibar bir ingiliz ailesi nezdinde görülecek işti. dostunu dahi orada buldu. belki. Vermiş olduğu Canan ismine "bereketlilik" lakabını da ekledi. kızı etrafıyla tedavi ettikten ve durumunu iyice gördükten sonra: .Varna Sancağı ondalık ve hayvan vergisinin bir yıllık incelemesi ve toplanması zımnında yüce Maliye Bakanlığı'na ek açıklamalı bir defter ki. Cenâb-ı Hak hiç ummadığım yerden gönderdi" diye yirmi altın borcunu vererek senedini kurtardı. Hatta gereği bile olmadığı hâlde durumu tanıklara dahi haber verip geriye kalan serveti olarak on altını cebinde olduğu hâlde evine can attı. ben borçtan hoşlanmam. Çaresiz kızcağızda önceden bazı hastalıklar varmış. İşte paranı tedarik eıtim. Galata'daki doktor dostuna koşup durumu anlattı. Biçare Canan hakkında doktoru değil. Bey. Bu haberi dahi sadık dadısına müjdelediği zaman vay Fedâyî'deki sevinç! Kıza muhabbeti bir kat daha arttı. altı sahife üzerine yazılmıştır. Meğer iş denilen şey Ingilizin iki asker kızına haftada birer gün Türkçe ders vermekmiş. Vay Râkım'da sevinç! Vay Râkım'da teşekkür! Hem de terazilerin en kralı demek olan gözlerine yaş ile dolarak bir 29 teşekkür. pusulayı bu surette okuduktan sonra yine genişleme yoluyla "Bunların hiç birisi için bir para vermeyeceğim. Vardı. Hiç Rakım için iş bulunur da kabul edilmemek mümkün olur mu? Herif iş makinesi! Bunu da başüstüne kabul eyledi.
Canan bir tarafta tedavi ve terbiye ediledursun. Bu İngilizlere kibardan demiştik. Rakım işin farkına varmıştı. Bu aile. O soğuk ülkeden İstanbul gibi sıcak kente geldikten sonra kendi kendisine deva olur. dük filân gibi asilzade değil. Her güzelin kendine özgü bir güzelliği olup her güzel de o . İkisinde de fidan gibi boy. bu yüzden artık İngilizi rahat rahat yaşamaktan hiçbir iş. Kanterburi şehri halkından olup etraftan başka. Bu Arapların iyileri ne kadar da iyi olur. Bu hastalığın çıkışı Kafkasya'ymış. şarkı çağırmak filân için boğazını incitmemeli. Kâğıt para toplam birikimi beşyüz bin İngiliz lirasına karşılık geldiğinden sonra ticareti bırakarak geriye kalan ömrünü rahatla geçirmek için İstanbul'a gelmiştir. Siz de her sabah kalktığında yüz elli gram kadar has inek sütünü kaynatıp sıcak sıcak içirmelisiniz. kızı kendi rahatı için getirmiş olmadı. hiçbir fikir. ince endam fakat kıpkırmızı çehre. Arada bir geniş yerlere götürüp ve deniz üzerine çıkarıp hava aldırmalı. Güzel kızcağızdır. Can ile Margrit hani ya şu "elmanın yarısı o. saat yedide kalktı. Zira herifin çoluğu çocuğu olmayıp yalnızca ailesi vardır. Sık sık nefes almaya mecbur olacak kadar yor-mamalı Biiznillahi Taâlâ bir şeyciği kalmaz. Allah'a emanet" dedi. Tozlu topraklı yerlerde gez-memeli. beyaza yakın açık lepiska saçlar! Tam İngiliz kızları vesselam. Şimdi ben bir hap yapacağım. ticaretleri sebebiyle de Fransızlar ile daha çok ihtilâl etmiş olduklarından her üyesi pek güzel Fransızca konuşurdu. 32 masmavi gözler. Kızları da bu ismi alabilirlerdi. Evi içinde büyük kızı Can küçüğünü de Margrit adıyla çağırırdı. Geçmişinden zaten kendisine geçen isim Ziklas olup eşi de Misters Ziklas ismiyle anılırdı. Hikâyemizin başlıca kahramanlarından birisi de bu İngiliz olduğundan durumu hakkında biraz bilgi almalıyız: Evet! Bu İngiliz ailesi kibardandır. Kibardandır ama öyle lord. yarısı dahi bu" demezler mi? İşte bu sözün tam karşılığı idiler. hiçbir düşünce engelleyememişti. Bunlarda bir karısı iki de kızından ibarettir. biz hikâyemizin şu yönüne bakalım: Asmalımescit'teki İngilizin kızlarına verilecek ders için cuma günleri ayrılmış olduğundan cuma saatinden sonra Rakım. Bu kadar servetle kızlarını herkes alabileceği gibi eşi de bunlar arasında mutlulukla yaşayacağını hesap ederdi. Doğrusu tarifimizden bunların yüzlerine bakılmakla kalbe pek de ferah gelmeyeceği zannolunur. Lâkin bu zan-da acele edilmemelidir. onu yutmalı."Kızda korkulacak hiçbir şey yok. Binâenaleyh Rakım kendilerine sözlerini bir güzel anlatmaya yetenekli olacağından ders hakkında da uygun bi isim olacağını anladı. oraya gitti. Dadı kalfa bu ilacın nasıl bir hastalık ilacı olduğunu anlayamamış idiyse de. Güya kendi rahat ve huzurunu 31 bütün bütün bir kenara bırakarak kızın rahatı için oraya getirmiş oldu. Biçare Fedâyî için böyle yoksul hizmeti uyarıya ihtiyaç mı vardır? Arapçık. Doktora teşekkürlerle birlikte de va için ilacı tanımladığı gibi özenle kullanabileceğini anlattı. Zaten bir şey yoka! Bunları da tedbir olarak veriyoruz.
kendisine özgü olan güzelliğe rağbet edenlere beğendirip sevdirebileceği şekle sokma konusunda beceriklidir.Dadı. Bu akşam bu âdeti değişmiş gördüm. işte bizim Râkım'ın Allah ile pazarlığı böyle bambaşka idi!.. Koca Rakım dadısına bu söylevi verdikten sonra.. Rakım . cim.Sana dedim ya işte! Sen beni evlâdın gibi seviyorsan benim arzum üzere hareket edersin. Cennetten huri çıksa da gelse bana senden güzel olamaz. ha. Fedâyî . Bu mu onları geçer yoksa onlar mı bunu?" diye Canan'ı yanına çağırıp ona da alfabenin harflerini çizdi.. Ben her akşam senin mübarek yüzünü görmeliyim. devam" huruf-ı heceyi çizip isimlerini de belletti ve bir hafta müddet içinde bunların şekillerini zihinlerinde çizdi ödevlerini verdi kalktı geldi. je. çe. Madem ki Ce-nâb-ı Hallâk-ı Kerim bu malı da Rakım Efendi'ye şu şân ile verdi. Vay! Artık yaya yürümemeye de mi başladı? Estağfurullah! Kendisine her ders için bir İngiliz lirasını ayak teri hayvan kirası adıyla veriyorlardı. be.A beyim. bana anne yüzü kadar tatlıdır.Evlâdım beyim! Allah bize bir güzel beyaz cariye vermiş olduğu hâlde artık akşam gelir gelmez benim siyah yüzümü görmekte ne mâna kalır? Ben uyardım. Hem ona bu öğütleri verme.. Çocuktur. Fedâyî . tepeden. O akşam kendisini karşılayan Canan'dı. niçin böyle?. Ne zaman evine gelse kendisini dadısı karşılardı.. zel. Evinde dadısı ile Canan'ı merak ettiğinden hemen Kumbaracı yokuşundan Tophane'ye inip -parasının bir kısmını bozdurarak-bir sürücü beygirine binerek Salıpazan'ndaki evine geldi. canım. Rakım . ben her akşam geldikçe en evvel senin yüzünü görmeye alışmıştım. Hiç olmazsa babalarıyla. 33 hatta yüzüne de renk gelmiş olduğunu gördü ise de dadı kalfanın alışılmışı değiştirmiş olduğuna bir mâna veremeyerek açıklamak zorunda kaldı. Vay yazar efendi! Yalnız bu kadar mı oldu? Aralarında söz filân. ihtimal ki bazı ümitlere düşer.(Koşup dadısının kucağına atılarak ve boynuna sarılıp şapır şapır öperek) Yok dadıcığım yok! Senin yüzün. "Hazır İngiliz kızlarını bugün derse başlattık ya! Dur bakalım şu Çerkesi de başlatalım. zı. te. Sonra vallahi Canan'ı buradan kovmaya beni zorlarsın. se. Elhâsıl Rakım. Vay kızcağızdaki sevinç! Evet Çerkeş kısmı okumaya pek aç olduğundan bir Çerkesi okutmak kadar . Bende ise o gibi ümitlerin eseri bile yoktur. Artık Rakım Efendi'nin bu nimete teşekkür olarak ders günleri Beyoğlu'na hayvanla gidip gelmesi lâzım geldi.. Rakım . dal. n. Hatta sabahleyin dahi niçin bir hayvana binmemiş olduğuna da şaşırdı. analarıyla dereden. bir tabaka iyi İngiliz kâğıdı üzerine kalın kalem ile "Elif. hı... Hayır! O gün iş yalnız bundan ibaret kaldı. Kızın hâli günden güne değişip dadı kalfanın kadınlığı sayesinde üstü başı düzelmiş.
sunulmuş sevgi olamaz. vav. bendenizim beyim! Mister Ziklas vay demek oluyor ki yakınlığınız vardır! Felâtun . Zira Rakım her gece Canan'ın yanında bulunup kız ise lâyıkıyla öğrenmiş olduğu dersin yeniden gösterilmesine gerek bulunduğundan yeniden anlat34 maya zorunlu olurdu. Rakım Efendi'yi görünce İngilizlere dahi anlatabilmek için Fransızca olarak ve bir cümle söyleyerek: Felâtun ." harf çeşitlerini öğrettikten ve bunların hangisi ortalama kelime ve hangisi sağa ve sola geleceğini anlattıktan sonra fazla. Felâtun Beyi kızlar ile annesi ve babası yanında bulup o gün ders günü olmakla öğretmen efendinin varlığına bakıp onları sınava tabi tuttu. öğretme yöntemi için kendince bir yol açmıştı. Kendilerini benden evvel tanımak şerefine nail olmuşlar. Lâkin Canan bunlarla karşılaştırılamaz.(gururlu) Evet! Kendi haklarında sevgim sonsuzdur. tûti" gibi kel imân imlâ dahi ettirmeye başlamıştı. Bir cuma günü Rakım durmadan Mister Ziklas'ın evine gidince kime rastlasa beğenirsiniz? Felâtun Bey'e rastgelse beğenirsiniz a! İşte ona rastgeldi. bizim.. kuzu.Ha ha hay! Sen miydin birader. sizin. bbb devam. Rakım . ilginç sorular sorup bilgilerini ölçtü.Yakınlığımız babası aracılığıyla oldu. "e. "Benim.Kısmet bugün içinmiş efendim. he. Sonra beni de getirip Mister. be" gibi huruf-ı heceyi değil. ye" harflerinin Türkçe harf-i uzun ve zamme ve fet-ha ve kesre işaretlerinin dahi hareke olduklarını ve bunların memuriyetlerini öğreterek "Baba. Diğer tarafta İngiliz kızlarının devamı bir aya varmış ve bu bir ayda Öğrendiği dört ders ile kızlara yalnız "Elif. onun. Bir aylık zamanda Canan dört beş heceden ibaret kelimeleri yazabildikten başka bunları. Demek oluyor ki Rakım.(Râkım'a) Mister Ziklas ve Misters Ziklas ile yakınlık kuralı iki ay oldu. O da beni sever zannederim. Rakım . Felâtun . Herkesi sevmeye de bu yönden mecburum. Sizin de buraya bağlılığınız bir ayı geçmiş ama nasılsa rastlanılmamıştı. onların" edat zarflarıyla dahi birleştirebilirdi. Şu kadar var ki Canan'ın İngiliz kızlarını geçeceği daha İlk haftasında anlaşıldı. Evet öyleydi. ab.Dünyada benim sevmediğim adam mı vardır? 35 Ben ki herkesin yakın ilgisine şiddeti ihtiyaçla muhtacım. Felâtun . "Elif. hanımların hocası? Râkım-(üzgün) Evet efendim. Misters Ziklas ve kızlarıyla tanıştırdılar! . senin. küpe.
Bunları görmedik. zı. onda harfler mevcuttur.Nasıl.Evet! Bu yardımlarından dolayı baba efendi hazretlerine nasıl teşekkür edeceğimizi bilememekteyiz. te. ç. Şayet sizin güzel tarafınızdan öğrenip yararlanabilecekleri bir durum olursa. be. hı. Bir şüphem daha var ama arzetmek için öğretmen efendi hazretlerinin iznini isterim. ha.Ben dahi öyle düşünmekteyim.Misters . Rakım .(hâlâ o mübarek tebessümü dudakları üzerinde yenileyerek) Hay hay! Hatta ben de şimdi hanımları sınav ediyordum. çavuş. Hani-ya demek isterim ki efendim böyle dağdağalı şeyler ile hanımların zihni bozulmasa daha iyi olurdu. hanımların öğrenmesidir. j harfleri var mı ya? Biz okulda iken elif. lin. Ama bizim okuduğumuz elifba yalnız Arapça içindir. Felâtun .Evet öğretmen efendi! Felâtun Efendi öyle söyledi. n. Rakım .(gurur içine alçakgönül katmış bir tavırla) O sizin hoşgörünüzün gereğidir efendim. Meselâ "Paşa. Bunlara ne isim vermeli? Can . Felâtun . Bizim zihnimiz şaşırdı.Estağfurullah efendim! Hatırıma gelen şu ki biz sınıfı görmüşsek de böyle şeyler görmemîşizdir.Beyimiz! İzin buyurur musunuz? Biraz da derse bakalım mı? Felâtun .Evet! Evet! Hakkınız var. Bu kere işi anlayınca suratına garip bir kırmızılık gelerek: Felâtun . Aradan bazı gereksiz sözler geçtikten sonra: Rakım ..Estağfurullah efendim! Murat. Bizde Türkçe'yi öğrenmek için bir kitap vardır.. Felâtun Beyefendi güzel bilirler ama birdenbire zihin36 lerine gelmedi. cim. bari epeyce buldunuz mu? Felâtun . Felâtun . Türkçe için ise ondan fazla bir kaç harfe ihtiyacımız vadır. Rakım . zal. mektepte biz buyurduğunuz gibi okuduk. . dal.Benim de aklıma geldi efendim.Hayır efendim! Bunda zihin şaşıracak bir şey yok. müjde" yazacağımız zaman nasıl t yazarız? Elbette bu harflere muhtaç olmaz mıyız? Meğer Felâtun Bey önce bu harfleri görüp de eski elifbada mevcut olmadığını düşündüğü zaman hazır acemi ingilizlere Felâtunluk satmak için öğretmen bulunan zatın asla Türkçe bilmediğini ve böyle adamlara başvurulursa kızların hiç bir şey öğrenemeyeceklerini anlatarak henüz kim olduğunu bilmediği öğretmeni bir güzel öğmüş ve alay etmişmiş. sın diye okuduk. Ezcümle şu elifbada bu p. Anladım! Mister .(hâlâ o mübarek tebessümle) Hanımların zekâ ve dayanıklılıklarına söz ister mi? Fakat birader ben bu derslerin içinde bazı şeyler görüyorum da bir anlam veremiyorum. se. Doğrusu beyim.
Biz hoca efendinin verdiği dersleri o kitaba uygun değil. Rakım ona gerek bırakmayıp bir kalemi alarak. Benden saklı bir işiniz var diye mi bağlanayım? . Rakım . Biz bir efendi gördük ki gerçekten kâtip ve güzel yazı sahibi iken. Fedâyî . işte Felâtun Bey dahi bildiği şeyi nasıl öğrenmiş olduğunu bilmeyenlerdendi.Dadı! Canan nerede? Fedâyî . Bir aylık zaman diliminde Rakım Efendi'nin Mister Zik-las evinde düzenlediği özelliğin derecesini sorar mısınız? Şu kadar ki. mim. şad. Bahusus ki memleketimizde bilenlerin en çoğu bildiklerini nasıl öğrenmiş olduklarını bilmezler. Amma yaptınız ha! Artık Felâtun sesleri heceyi de bilmesin. divanî kırması olarak cümlesi bir yerde ve birbirine yapışık surette yazdığı "bulunduğundan" kelimesinin o teklik komitesi sırasında her tarafını göstererek tanımdan âciz kaldı! Felâtun Bey karşı olduğu eziklik üzerine daha fazla duramayıp biraz sonra kalktı gitti. babası ve annesi hazır olduğu sırada "Efendim. edip.(Biraz bozularak) Buradadır beyim. ye diye yazmayız." deyince Felâtun bunun da farkına varmış ve fakat bu defaki şaşırması. ondan daha iyi bulmaktayız diye kız kitabı açıp anlatılan harfleri gösterdi yse 37 de. Fakat akşam eve giderken kızlar. "Efendim! Örneğin Mustafa yazacak olsak. olur mu? Bilmiyor değildi. bu evde ve aile içinde yalnız hoca sıfatıyla kabul edilmezdi. fe. evvelki şaşırmasını geçmiştir. böyle haftada bir ders hanımlar için az ve bahşettiğiniz lütfü ise hizmetime oranla çok görüyorum. Bunlan mutlaka birbirine bağlayarak yazarız. ti. evine biraz erkence geldi ve evinde fevkalâde bir şey gördü.Canım nerede ise söyle. olgun bir zat olmak üzere kabul edilip hakkında ona göre düşünülürdü. Rica ederim. dersleri haftada iki defaya çıkarmaya razı geliniz" demiş ve bu ricası memnuniyetle kabul olunmuştu. Rakım . bilgin. Gördüğü fevkalâde şey ise Ca-nan'ın orada bulunmamasıydı. Söylenmeyecek bir yerde ise onu da söyle. ehl-i ırz. Belki aile dostu. 38 O akşam Rakım. mahcup.Margrit .Buradadır beyim! Rakım . Rakım ise o evine gittikten sonra ne bilgisi ne de bilgisizliği hakkında bir harf bile söylemeyip yalnız kendi işiyle ilgilendi. yok. Fakat haniya bazı adamlar vardır ki kendi bildikleri şeyleri nasıl öğrenmiş olduklarını bilmezler. Her yere baktım.Öyle ama bu harfleri öğrenmemiş olsak harfleri birbirine nasıl bitiştirebiliriz? İşte babamın az önce haber verdiği kitap bizim yanımızdadır. Pek şaşırmayınız.Buranın neresinde? İşte evimiz üç oda bir sofadan ibaret. Şimdi gelir.
. Beyi eve gelmiş bulunca huzuruna çıktı. Sana söylemiş olsak izin vermezsin diye korktuk da. Aradan yarım saat kadar zaman geçtikten sonra Canan gel39 di. Hâlâ da iznim yoktur.. Binâenaleyh: Rakım . "O dökülen kumral saç" ile 40 "Hüsnünde var iken" gibi bir kaç alaturka havalar dahi çalmıştı. Fakat dadım olmayınca kapıdan dışarıya çıkmaya rızam yoktur. Canan piyano öğrenmek hevesine düşmüşse. Gel korkma yavrum. Her akşam evine gelip de Ca-nan'ın yüzünü görünce güya kızın yüzü "Haniya sözün?" diye soruyormuş zannederek üzülürdü.Vallahi beyim. Lâkin Türkçeyi daha lâyıkıyla becerememekte olduğundan söyleyeceği söz de ağzında kaldı. Sen yanında olduktan sonra nereye istersen al götür. Beyefendi cariyeleri için piyano öğretmek üzere bir madamı atamış. Sen piyanoya mı heves ettin kuzum? Ben sana piyano alırım. Orada bulunanlar bu havaların . Ama korkusundan titreyerek çıktı. Komşumuz. Birgün Rakım yine Beyoğlu'nda Matyo Ancel adıyla anılan bir Fransız dostunun evinde bulundu. Dünyanın hâli acaiptir. hiç bir arzumuzun olmasına karşı gelmeyen.Fedâyî . Bundan sonra nereye gitmek isterseniz dadımla beraber gitmeye izinlisiniz. Bundan sonra artık Râkım'da bir piyano ile bir de piyanocu arzulan baş gösterdi. ancak bu uğurda bir borca girmeyi göze aldırmak Rakım için işten bile değildi. Râkım'ı herkes sevdiği misalle bu aile de pek sevdiğinden o gün orada bulunanalar için başkaca bir sevinç gerekli oldu.. biz bu işi senden saklı görmeye karar vermiştik ama hata etmişiz. Çaresiz Rakım bu sözleri öyle bir edebi şekilde söyledi ki dadısına anlattırmak istediği fikri Fedâyî'daha iyi anladı... Biz de öğrendik. Zavallı kızcağız. Rakım .. îşte ben dadıma söyledim. Rakım . Yani Rakım bir sert söz söyleyecek olsa kıza âdeta bir fenalık geleceğini hâlinden anlamıştı. Hatta Rakım tarafından vekil edilen rica üzerine bir esmer ve güzel madam piyano başına geçip. Fakat asıl sorun usta bir öğretmendi ki.Gel bakalım Canan. ayda dört beş lira usta ücreti vermek Rakım için güçtü.(endişeli) Ne oldu canım? Fedâyî . Salonda bulunan dört beş kadın piyano çalarlardı ki bunların bir kaçı dahi Matyo'ııun eşi ve karısı gibi akrabasıydı. efendisi kendisini uyarmadıktan başka piyano alacağını da söz verdiğini işitince sevincinden efendinin boynuna sarılacağı geldi. Sana fikrimi doğrudan doğruya söyleyeyim mi? Sen yanımda olmadıktan sonra Canan'ın sokak kapısından dışarı çıktığına razı değilim.(biraz düşünmeden) Evet dadıcığım! İzin vermezdim. O aralar parasal durumu yirmi beş otuz lira verip de bir piyano almaya müsait değildi.Bir şey olduğu yok. Hem de buraya senin için hanım öğretmen getirtirim. zor göstermeyen Cenâb-ı Hak bu arzunun olmasam dahi gerekli kılar. Bu iyiliğe teşekkür edecek oldu. Sonra kıza verdiğimiz terbiyeyi kabul ettiremezsek yazık etmiş oluruz.
. Madam Yozefino..(büyük bir teşekkürle) Demek oluyor ki bizi iki başlı ihya edeceksiniz efendim. İşin içinde başka iş var. Öyle olur olmaz piyanoya .. o şerefle müşerreftim.. Ancak henüz bir güzele bağlı olmayıp tamamen özgürdür.Bahusus ki ben Rakım Efendi'ye bir liraya da gitmem! Daha çok bir şey için gitmek isterim. Şimdiye kadar daha ileriye giderdi" deyince. Rakım hakkında bu yardım sözünü vermesi üzerine yalnız Râkım'ı değil. Rakım. Esmer madam.İşte benim pazarlığım budur! İşinize gelirse. "Hayır efendim hayır! Gönlüm doğrusu pek hassastır.. Madam .Evet işte o aması kötü. çaresi madama bizim kız için rica etmektir ama... bütün toplum halkını memnun etmişti. Yozefino..Bak yalnız bir şey var ki o olmazsa olmaz.. Rakım Efen-di'nin dostluğu! Eğer beni dostluğu ile şereflendirirse her hafta .Vallahi efendim. Alemin var olduğunu da bilmeyen bir kızı öyle her yere göndermek merakıma elvermediğinden karşı geldim. 41 Matyu ." diye hüznüm bundandır.Büyüktür efendim büyük.Demek oluyor ki bayan öğretmeni sizdiniz madam. kızı ahlâkı için önledinizse mazeretinizi kabul ederim. kimisi Râkım'ın bir aşk ateşiyle yanmış olduğuna. Bey'in evine gelen bir bayan öğretmenden benzer cariyelerle beraber ders almaya gidermiş. Madam .. kimisi başka bir şeye gönlünü kaptırdığına karar verdi.. Kendisine piyano alacağımı da söz verdimse de şimdi aklıma yine o geldi de. Bir cariyem vardır ki piyano çalmayı merak ederek . "Aman. Rakım şaşırarak: Rakım .. Rakım. Ordakilerin tamamı . Matyu . İyi bir piyano isterim.Güzel ama şimdi bunun çaresi? Rakım . Derken esmer madam ayağa kalkarak "Evet efendim! Siz benim en yetenekli öğrencimi elimden aldınız. bende olan çocuklukları bilmez misiniz?" diye savunma göstermek istedi. Zira arkadaşları pek şeytan şeylerdi. Esmer madamın adı Yozefino'dur. Bey'den çıkınca onun cariyesine dahi giderim. Beş hafta oldu ki o kızı dersinden alıkoydunuz. Henüz acemi. O kadar ki sebebini sormaya dahi mecbur oldular...Nedir bakalım o çok şey? Esmer madam . Rakım .Râkım'ı memnun edeceğini hesap eyledikleri hâlde bilâkis hüzne soktuğunu görerek şaşırdılar. Zira bizim baba Rakım öyle bir liraya filâna öğretmen götürtemez ki! Esmer madam . Ben öteki kadınlara bir şey öğretemiyorum.Evet efendim. Ben de bilirim ki kötü.Yok... henüz âlemde bir şey değil. Rakım.Estağfurullah! Fakat.
bunlar ise yardım etmedikleri için öğrenemediler" demek için işi bu surete dökmüştü. Yozefino'nun bu yakınlığına da teşekkür etti.. Bey'in cariyeleri pek hafif meşrep şeyler olduğundan hiçbir şey öğrenemezlerdi. Kulekapı-sı'nda bir muzıkacı dükkânına girip Yozefino'nun seçtiği gayet iyi bir piyanoyu yedi yüz franga aldılar. İstediğinden daha iyisini hem de bedava olarak buldu. Geliniz şu evin içine bir göz gezdirelim: Evceğiz bir katlı idi. Madem sözü bu kadar açtık. Matyu'nun evinden çıktıktan sonra gittiler. Kayıtsız sekizyüz frangı gözden çıkarmalı. iç yüzünü biliyoruz.Buradan çıkınca beraber gideriz. Hangi piyanoyu beğenmişseniz emrediniz. Rakım dört yüz frangını peşin verdi. Nemize lâzım? Râkım'ın ihtiyacı bir bayan öğretme-neydi. cariyelerinin hiç bir şey tahsil edeme42 diklerini dâva edecek olursa Yozefino "işte filân kızcağıza dahi onlara verdiğim dersi verdim.. kiler-. Zeminde mutfak. O . Topluluk. Yozefino. Salonun sağ tarafı dediğimiz taraf sokak üzeri tarafıdır ki bu durum gereğince odalar ışığını sokak tarafından alırlardı. Canan ise kendisine bir kere gösterilen meşki derhal öğrendiğinden ileride . Üç odadan ibaret bulunan evi üç asker odası gibi beyinlerinde bölerek bir de misafir kabul edecek yer olmak üzere salonlarını döşemişlerdi. Canım ne kadar da ince ya! Kızın bu kadar sevinci dahi Râkım'ın hissiyatını gıcıklayıp gözleri yaşla dolmakla beraber bu sevinç ve yardımın sahibi bulunan Cenâb-ı Vâcibül-atâ tarafına kalben yönelerek bir biçare kızcağızı bu kadar sevindirmiş olduğu için arz-ı teşekkür eyledi. Tuvalet ise karşıya gelen odanın sol yönünde kalır ve bu hâlde gerek odalara ve gerek tuvalete yol veren koridorun yalnız bir kapısı sağ taraftan tam salonun ortasına açılırdı. Küsuru için de yine Yozefino'nun tavsiyesi üzerine bir ay zaman alıp piyanoyu sırt hamalına yüklettiği gibi evine gönderdi. Eski hâlinde iken üç odanın üç kapısıyla bir de tuvalet kapısı salona açılır di.. belli aralıklarla gördüğü tamir esnasında Rakım birisi merdivenin karşısına ve ikisi de sağ tarafa isabet eden oda kapılarının önüne bir buçuk kulaç uzaklıkta bir 43 bağdadî duvar çektirip şu suretle kapılar bir koridorun içinde kalmışlardı. Rakım. Bey. O pek iyi öğrendi.Olur olmaz piyanoya parmak dokundurmanızı ben de kabul etmem.. Salonun ise sol tarafa üç penceresi olup bunların ortada bulunanı onun karşısında kalan kapıya uygun olmak için "yarık . şimdi alayım. odunluk ve ev altı olup merdivenden çıkıldıkta ufak bir girintiye varılır ve karşı gelen camlı kapı açılınca salona girilirdi. Doğrusu Yozefino şu yakınlığı Râkım'dan fazla Canan'ın hatırı için beyan etmediğini açıklamışsa da biz meselenin asıl.ben parmaklarımı dokunduramam. Lâkin piyanoyu seçmekte yetersizim.Öyle ya! Rakım. Vay Canan'daki sevinç! Kız çıldıracak be! Öteki odada dadısının boynuna sarılmış yüzünü gözünü öper! Bu hâli Rakım dahi gördü.
Halbuki evin sandık odası da bu bu odaydı. Yozefino. Rakım. Kapısından girerseniz bittabi karşınıza pencereler çıkar. Râkım'ın topu topu bir tuvalet takımı olup o da Canan'ın odasında bulunduğundan sabahlan tuvaletini orada değiştirirdi. gelen hocanın kendi hocası olduğunu görünce. yarı Türkçe sevincini ifade edecek cümleler söylemişse de Yozefino bir kelime Türkçe anlamadığından o da kızı kucaklayıp öperek Râkım'a. kâğıtlayınız. Hele salondan bahçeye bakıp incelenince ve terbiyesi pek yolunda olduğunu görünce daha fazla memnun olup: Yozefino . Canan. . Evin şekil ve bölümlerini anladınız ya! Şimdi bunun içini güzelce boyayınız. Odanın sağ tarafı kütüphanedir.pencere" denilen camlı kapı gibi bir şey olup yanı başlarında bulunan diğer ikisi de âdeta birer pencereydi. kapı semtinde bir tuvalet takımı! Pencereler semtinde de bir küçük masa üzerinde dikiş filân edevatı görülürdü. madamı kucaklayıp yarı Çerkes-çe. kızkardeşliğe kabul etmesini tavsiye etti. Bu oda eski zaman odaları gibi yüklü dolaplı bir şey olup. salonun içine yarım takım kanepe ve bir ayna ve bir konsol koyunuz. Bu pencerelerin açıldığı taraf dört yüz kulaç kadar ufacık bir bahçe olup zemini sokak zemininden yüksek olmakla salonun camlı kapısından üç ayak bir merdivenle bahçeye inilebilirdi. Gerek Râkım'ın. Yozefino'nun Canan hakkında gösterdiği sevgiye memnun ve müteşekkir olup bu biçare kızcağızı öğrenciliğe değil.bahçeden aldığı ışık ile Fedâyî'nin odası dahi yarım yamalak ışık alırdı.Mösyö Rakım! Evinizi pek beğendim. Odaya girildiği zaman yine sol tarafında bir karyola. yerlere iyi kilimler dö-şeyiniz. yanında iki çiçeklik. Bu odanın yanındaki oda Canan'a ayrılmış. Doğrusu Canan'ın kendisine kapı komşu olmamasını Rakım istemiş idiyse de. gerek Canan'ın sandıkları da yük altında bulunan özel bölmelerinde bulunurdu. ilk perşembe dersi günü Rakım Efendi de evinde bulunup saat on sularında madam geldi. Kapıdan girildiği zaman iki tarafında kalan boşlukta dahi birer dolap vardır ki içinde antika veya tuhaf şeylere dair bir çok hırdavat doludur. işte Râkım'ın salonunu oluşturmuş olursunuz. Lâkin odalannızı da görmek isterim. sağ 44 tarafında ufak bir konsol üzerinde bir güzel ayna. Râkım'ın salonunu pek güzel buldu. Ne ta45 biat sahibi imişsiniz! Vallahi kutu gibi bir saloncuk. Öteki dil üzerinde dadının odasına gelince: Bu odanın penceresi olmayıp koridorun -oradaki seçilmesinde bulunan bir pencerenin.. Bu arada şunu da belirtelim ki. bu odanın yükü olmadığından dadı burada rahat edemeyeceğini anlatarak orasını mutlaka Canan'a vermişti. Hele merdiven yanındaki camlı kapıya karşı duvara piyano da konulduktan sonra o mini mini salon ne kadar güzel olur'? Râkım'ın odası sağ taraftan en başta bulunan odadır. Aynanın iki tarafına iki güzel resim de asınız. Sol tarafında Râkım'ın karyolası görülür. "Mösyö Rakım! Şu çocuğun dilini anlamam ya! Fakat bunun gözleri ve hâl ü tavrı ne demek istediğini bana pek âlâ anlatıyor" dedi. dadı kalfa karyolada yatmadığından alaturka yatak takımı yükünde dururdu. Yozefino derslerini perşembe günlerine ayırmıştı.
Yok! Hatta bu yarar için fedakârlık bile ederim ama Canan'ı o yolda terbiye etmek istemem. Siz de melek misiniz sanki? Bir güzelden istifade etmeyi protesto mu ettiniz? Rakım . o da! İki genç bir yerde? Fena âlem değildir ha! Rakım . Yozefino onun dahi iltifatlarına tanık oldu.Niçin sanki.Onlar bu günkü lakırdılar kuzum.Çocuk olmayınız da! Biz dost olacak değil miyiz? Yatak odaları olsun..Ne ayıp olacak? Özellikle cariyemdir. daha fazla mutlu olacağım. Durunuz bakalım. Yozefino . yarım saat içinde Canan'ın dersini verip bitirdikten sonra Rakım ile Canan hakkında şu bir iki kelimeyi bir fikir olarak söylemek zorunda kaldı: Yozefino . Bu zaman içinde Canan'ın bakım ve süsünde devam edilerek kıza renk ve hareket gelmiş ve güzelliği artmış bulunduğunu anlayan Yozefino. O kadar memnun oldu ki. dadısı bulunan Fedâyî'yi dahi takdim ve annesi makamında olduğunu anlayınca. Her şey elinde. pek zeki.Benden kardeşlikten başka bir şey görmezse ne yapacak? Elbet o da beni kardeş gibi sevecek.Yok işte bu fikriniz yanlıştır. Bahusus Yozefino bir aydan beri Canan'ı görmemişti. biraz daha zaman geçsin de. Rakım. Canan'ın doğal yeteneğini artık uzun uzadıya anlatmak lâzım mı ya? Yozefino odaları tertemiz bir hâlde buldu..Madam! Bundan başka yerlerimiz yalnız yatak odalarından ibarettir. Yozefino . Rakım .Daha yavaş yavaş açılır madam! Yozefino .Öyle ise ne.Rakım . Bu lakırdı üzerine Rakım odalan da Madam Yozefi-no'ya gösterdi. Yozefino . böyle bir eve. göreceğim. Serbest adamlarda bu duruma şaşılır.Durunuz bakalım. Bugün Canan'ın Rakım Efendi evine uğradığının üçüncü ayıydı. 46 Yozefino . her şey düzeninde. pek anlayışlı! Rakım . . o sizi kardeş gibi sevecek mi? Rakım . böyle bir cariyeye sahip olmak mutluluğunu belki bin söyledi. Yozefino .Uzatmayınız Mösyö Rakım! Cariyeniz pek güzel.Ama ben kendisini kardeşim gibi seversem..Onu demek istemiyorum! Siz de gençsiniz. ayıp bir şey mi? Rakım ..
" diye mutlaka aldırır ve aldırdığı anda nerede güzel biçki biçer bir hanım varsa götürüp rica minnet en yeni moda olarak biçtirir ve kızın kendisine diktirip giydirirdi.Ne ise sizi tebrik ederim dedim a! Yozefino bu sözleri bitirdikten sonra saat on bir buçuğa gelmiş olduğundan Râkım'ı. Lâkin yakınlık ve sohbet yalnız bu derecede kalmadı. Canan'ın kendisine yardımı yalnız yukarı hizmetini üstlenmiş bulunmasından ibaret olup haftada birgün dahi çamaşıra soyunur ve sair zamanların ise giyinmiş kuşanmış olduğu hâlde dersiyle. Ne giyerse kaşık gibi yakıştırırdı. Düşünce sahiplerinin karşılıklı fikir alışverişleri bu kadar mutluluğu Rakım için çok görenler varsa zulmetmiş olduklarını kendilerini uyarırız. dikişiyle geçirirdi. Ziklas'ın ilişkisini kullanarak elde ettiği iki çifte iyi bir sandalı Salıpazarı limanına Râkım'ın koruma ve bakımına verdiler. Canan'ı ve Fedâyî'yi veda ederek çıktı gitti. güzel yüz züğürdü değildi ki kendisine yakışmasın. şu hâlde çata pata a-ra dil dahi geliştirmeye başlamışlardı. İngiliz kızları da o oranda hızla gitmektedir. Rakım hakkında ailece saygı ve sevgi ilavesinden fazla bir yakınlık gereğince Rakım bazı kere akşam yemeği için de bunların evlerinde kalmaya başladı. Misler Ziklas'ın diğer İngilizler gibi denize merakı olduğundan ve Râkım'da da bu 48 merak Ziklas'tan aşağı kalmadığından. Biçare kızcağız endam düşkünü. Hele piyano geldikten sonra artık bir dakikasını boş geçirmemeye başladı. Kadıköyü'ne. Sonra Canan biçmek için de kimseye muhtaç olmadı ya! Hangi elbise kendisine daha fazla yakışık olursa onu söker ve onun üzerinden yenisini biçip. Bir adam ki yedi sekiz yıl. Bazı pazar günleri Rakım. Dersten usansa piyanoya. Bu Canan'ın ne istek üzerine alınmış olduğu hatırınızda duruyor ya. gece gündüz demeyerek göz nuru döküp iyice bilgi birikimine sahip olduktan sonra bu kadar ödüle dahi kavuşmazsa bilmenin ve ilerlemenin ne önemi kalır? Öğrenimde Canan nasıl bir hızla ileri giderse. Her ne zaman bir moda kumaş çıksa. dadı kalfa Râkım'a rica ederek "Gençtir. sonra ikisini dikerek hedefine ulaşırdı. Güya ihtiyar Fedâyî'ye rahat ettirmek için alınmıştı. Adalar'a doğru çıkıp yelken kullanarak volta ederlerdi. Öyle değil mi? Halbuki biçare Fedâyî hâlâ mutfaktan çıkamamıştı. Hele bir pazar günü ailece Kâğıthane'ye gidilmiş ve Râkım'ın şekli eşliğinden hepsi için memnuniyet hâsıl olmuştu. Hele okuma ve güzel konuşma hususunda başkalarının başka hocalardan bir yılda öğrenemeyecekleri kısmı bunlar kısa bir sürede öğrenmişlerdi. Fedâyînin bu kızı Râkım'dan kıskanmadığına hayret etmeyecek misiniz? Ne mümkün! Fedâyînin elinden gelse kızı hemen kaptığı gibi Râkım'ın koynuna koyacağı belliydi. giyinsin kuşansın. Bunlar her ders günü hocalarından kırk elli kadar Türkçe kelimeler sorarak ve bir deftere kaydederek ezber ederlerdi ki. Lâkin bu sandal gezintisi başkaca tarife gerek bir şey olmakla . sandalı Tophane iskelesine götürerek İngilizlerle orada birleşip binerler. Hatta "Benim beyim melek midir nedir? Karşısında peri gibi kız gezdiği hâlde asla bir alıcı göz ile baktığı yok" diye ca47 nı dahi sıkılırdı.Yozefino . karşında temiz gezsin. piyanodan usansa dikişe oturup sadık Fedâyî ise kızcağız ne kadar kendisini eğlendirirse o kadar memnun olurdu.
Ayakta dizden yukarı tâ bellere kadar birer beyaz çorap.onun için de bir kaç satırı esirgemeyelim. Saçlar toplanıp ve kuru kuruya taranıp omuzlar üzerine salıverilmiş. Bunun üzerine baldırlara kadar yüksek birer çift mavi potin. Bu elbise başta ruganları. Sandal gezisi dedik de aklımıza geldi. İşte bir de yarım değirmi mavi canfesten bir bo-yunbağı bu elbiseyi tamamlardı. İş bu iki genç tayfa kürek oturaklarına oturdukları zaman Ziklas dümenin başına geçer ve Rakım ile Misters Zik-las dahi karşı karşıya otururdu. Bu gömlek üzerinde şinel gibi kısa bir yağmurluk. Ayakta dizden yukarıya kısa ve beyaz bir elbise. Gömleğin kolları da mavidir. Lâkin bunu duruma göre üzerlerine de alırlardı. yelken sarkıtmak iki asker genç tayfaların hizmeti olup şayet kürekle çekmek gerekirse o zaman dümen yenesini Misters Ziklas alıp kocası ile Rakım ve iki nefer güzel tayfalar dalışa geçerlerdi. babaları da dördüncü hamlede bulunduğundan ve İngiliz gemicileri gibi küreklere eğilerek asıldıkları gibi tâ arka üzerine yatıncaya kadar da yaslandıklarından her ne kadar biraz yan tarafta kalır sa da her hâlde Rakım kendisini büyük kızın kucağına yaslanmış ve küçüğü de kendi kucağına dayanmış görürdü ki her şeyden fazla lezzet aldığı durum buydu. Arkada bir beyaz f re n k gömleği yakaları mavi olup devrik yerinde birer beyaz çapa resmi vardır. babalarına asla şüphe vermezdi. Bu da mavi kurdelâdan askılar ile omuzlarına bağlanmış. Can ile Margrit sandal ile seyahate çıkılacağı zaman kendilerine özgü deniz elbiselerini giymeyi alışkanlık haline getirmişlerdi. gemici şapkaları ki etrafını bir mavi kurdelâ kuşanmış ve yine bir mavi kurdelâ çene altından bağlanmıştır. Rakım ikincide. küçük kız üçüncüde. Elbisenin üzerinde birer mavi kuşak. Doğrusu İngilizler bu la-'kırdılardan bir şey anlayamadılarsa da Bey'in durum ve görünüşünden korku ve çekinmelerinden şaşırdıkları günden sonra bir zaman daha bu durum ile eğlenmişler ve bunu Râkım'ın kulağına kadar ulaştırmışlardı. Hele hava düşüp de kürek çekilmek gerektiği zaman büyük kız pruva tarafından birinci hamlede. Sandalın içinde çerezlenecek ufak tefek kırıntı bulunduğu gibi iyi İngiliz birası da eksik olmadığından bu sandal gezintisinde elde edilen zevki safay doyum ol49 mazdı. Yelken fora etmek. erkeklik ve dişilik onda yoktur diye mi anlattılar?Böylece Râ-kım'ın aldığı lezzet bütün bütün hissî ve vicdanî bir şey olup bu lezzet ve vicdaniyenin maddiyata uygulamasını hiç hatırına bile getirmediği için analarına. Söz yine Felatun Bey'e mi anlatıldı? Öyle ise haber verilecek ufak tefek bir kaç şey daha olduğundan şu sırada onlara da değinelim: 50 . Lâkin anneleri veya babalarına bir kötülük verir miydi zannedersiniz? Vay! Râkım'da böyle hevesler de vardı ha! Niçin olmasın? Size Râkım'ı yemezler içmezler. Bir gün Felatun Bey dahi Ziklas ailesiyle sandal gezisine çıkmıştı. Âdeta yün kuşaktır. O gün hava biraz lodos olup Adalar açıklarında dahi biraz büyücek dalgalar oluştuğundan ve volta vurdukları esnada denizin sandalı karpuz gibi kaldırıp kaldırıp da yere vurması İngilizler için en fazla zevki gerekli olduğu hâlde Felatun Bey'in canını başına sıçratmış ve hele bir defasında "Anacığım! Anacığım!" diye bağırmıştı.
.Vallahi lütfetmiş olurdunuz. Felâtun . vesselam! Rakım . Rakım .Evet efendim. Allah versin. Felâtun .Ben kadınlara asla yaranmak hevesinde bulunmadığım için beni seviyorlar. Rakım . Nasılsa ayağım sendeledi. Râ-kım'dan pek çok defa rica etmiş oldukları halde bir akşam Rakım. İngiliz kızlarının derslerini akşam saat ikiden üç buçuğa kadar ayırmıştı. Felâtun .Allah versin birader. Herif camın iç tarafına bir koca tabak içinde mayonezli balık koymuş. Felatun'u o hâlde görünce-.Vallahi birader sorma. beni aldatabilir miydiniz? Ben sizin ne saman altından su yürüttüğünüzü bilmez miyim? Rakım . Rakım . Kış gelmiş ve günleri kısaltmış olduğu için Rakım Efendi. Rakım -Allah Allah! Çok şükür ki cam biryerinizi sakatlamamış! Felatun . yemeği de bunların evlerinde yemek için Beyoğ-lu'na erkence çıkmak gereğini gördü ve yola düştü. Güya cama dokunmamak istedim.Öyle ise ben size bir akıl öğreteyim.Ne yapalım efendim! Çalışmalı! Felâtun . işte mayonez tabağını üzerime giydim. Eğer bunu bendenize gösterirseniz gerçekten bana lütfetmiş olursunuz. Rakım .Dördüncü Bölüm .Ne saman altından su yürüttüğümü bendeniz bilemiyorum.Vay beyimiz! Bu hâl ne? Üzerinize boza dökülmüş desem bozahaneye henüz giriyorsunuz. kadınlardan daha fazla yakınlık göreceksiniz. Doğrusu kendisi derslerine dikkatte âdeta bir İngiliz kadar özen gösterdiğinden her zaman tam saat ikiye birkaç dakika kalarak gelir ve ikide derse başlarsa da gerek kızlar ve gerek anneleri ve babaları ders akşamları saat yarımda gelerek yemeği birlikte yemelerini isterlerdi. Beceremedim. Artık yakınlığı artırdınız. . O akşam Tophane'den Boğazkesen caddesiyle Finuz Ağa üzerinden Taksim'e çıkmayı kurmuş olduğundan tam bozahane başına gelince Felatun Bey'e rastladı ki yarı belinden aşağısı ya boza veya salep gibi bir şeye bulanmış olduğu hâlde telâşla bozahaneye giriyordu. şurada bir aşçı dükkânından geçiyordum.(alaycı) Canım çalışmalı ya! Seni ağızlarından düşürmüyorlar da! Kadınlara çatmak da senin şansın. Canına yandığım! Ben ne yapsam bu kadın milletine yara-namayacağım.Deyiniz bakayım.işte ben de ona teşekkür ediyorum a! Hem 51 demek oluyor ki bu akşam Beyoğlu'ndasın. Eğer siz de bu hâlde olsanız daha fazla başarılı olacak. Bizim Mister Ziklas'tayım. Felatun .
"Alaturka saatle onikiye kadar gelirsem gelirim" diye söz verdi. zihninden geçmekte bulunan şüphelerin hepsini onaylayarak kalbi yerine oturdu.Efendim. Fakat Rakım böyle aşçı dükkanındaki mayonez tabağını üstüne başına giymiş olmaya hiçbir anlam vereme-yerek gitti. Kadın durdu.(ah nasıl Rum olup yarım yamalak bir Fransızca ile) Ya ben Felâtun Bey'i dört yol ağzında gördüm ki buraya geliyordu.Ne vakit? Uşak .(meraklı) Vay! Felâtun Beyefendi de gelecekler miydi? Ziklas . Rakım . ben de mayonezli balığı pek 52 sevdiğim için öyle pişirmesini aşçıya sipariş ettim.Ben de şimdi zannettim.(şaşırarak ve gülümseyerek) Madem ki şimdiye kadar gelmediler efendim. Karanlık oldu.Felâtun . "Canım birisi döküldü ise yeniden yapmak lâzım değil miydi?" deyince aşçı kadın daha fazla ve olağanüstü bozularak mayonezin pek geç vakitte döküldüğünü ve bir başkasını yapmak için yumurta ve limon bulmaya vakit kalmadığını bildirdi.Güneş hemen hemen batmak üzereydi. Ziklas . Ziklas . Çorbalar içilir içilmez Ziklas. Uşak . saat alaturka onikide söz verdiği ve kendisini hizmetkârınız güneş batmak üzereyken buraya geldiğini gördüğü hâlde henüz gelmeyişine bakılırsa mutlaka olğandışı bir durum sebebiyle gelememiştir!. kadın yalnız durmakla kalmayıp yüzünde bir de durgunluk görüldü. Nihayet ingilizlerin evine vardı.. âdeta utanırdık! Rakım . "Aman! Bu gün bizim uşak çok güzel balık almış. Zaten Rakım da saat yarımda Ingilizin evinde bulunmak için acele ettiğinden sözü burada kesip birbirinden ayrıldılar.Bereket versin ki Felâtun Bey gelmedi! Gelseydi o Rakım Efendi'yle de kıyas kabul etmez. Ziklas emrini tekrar edince. hâlâ kendisi gelmediği için biz de sofraya oturduk. Ziklas bir daha tekrar edince durgunluk da artıp kadın bütün bütün bozularak âdeta kekeleye kekeleye mayonezin dökülmüş olduğunu bildirdi. Rakım Misters Ziklas'a bu cevabı verirken göz kuyru-ğuyla aşçı kadına bakıp da kadını havuç gibi kızarmış görünce. Gelmesini rica ettim. Ziklas'ta hiddet! Râkım'da büyük şaşkınlık!. Zira buraya kadar bu hâlde geldim. demek oluyor ki bundan sonra da gelmezler.Evet! Bugün kendisini gördüm.. gece geldi. Artık gelmez ya Rakım Efendi! 53 Rakım . Ziklas. . Seversiniz ya Rakım Efendi?" diye orada sofra hizmetinde besleme kıza yardımcılık eden aşçıya mayonezi getirmesini emretti. İzninizle şu üstümü başımı biraz temizleteyim. Her Hâlde misafir sayılır. Ziklas .Neyse! Başka vakit görüşür konuşuruz. Ev halkını yemek için kendisini beklerken buldu ve hemen sofraya otu-ruldu.
Şarkının büyüsü tüm aileyi etkilemişti. güle oynaya yemek yenildi. Rakım saat dörtten sonra ingilizlerin yanından kalkıp bir hayvana binerek evine doğru yola çıktı ama zihni Fela-tun Beyin mayonez sorununa takılı kalmıştı. Bir kaç hava alafranga çalıp bir kaç da şarkı söyledikten sonra o zamanlar pek moda olan "Ey sabâ. O güzel şarkının her bir sözcüğünü Fransızcaya tercüme ettikçe sözlerin büyüsü iyice ortaya çıktı. Ancak Çerkeslere özgü bir şiveyle konuştuğu için insanın içini tatlı tatlı gıcıklardı! İşte bu fikirler Râkım'a geldi. esme nigârım uykuda" şarkısını piyano ile çalmaya başlayınca Râkım'ın havası gıcıklanmaya başladı. Dersten sonra Rakım artık gitmek için izin istediğinde Mister Ziklas "Mösyö Rakım! işiniz yoksa biraz kalınız. bu şarkıyı hem Fransızca hem de Türkçe okudular. Her ne hâl ise. Aman ya Rab! Bu Canan kız da günden güne ne kadar güzelleşiyordu. Hakikaten güzel söylemiş olduğu için İngilizler de beğendiler. Kızlar piyano başına oturdu. Canan da kendi odasına çekildi. bu süre içerisinde kızlar okuyup yazmakla kalmayarak âdeta ufak ufak cümleleri ve konuşmaları da yanlışsız-ca birleştirebilir ve gayet açık ibareli bir şey olursa açıklamasını da anlatırlardı. Bir de ikinci günü akşam . Ne kadar nazik tatlı dilli şen bir kız çıktı! Yüzünü gördükçe neşelenmemek ve aşık olmamak imkansızdı. Vakit geç olduğundan yalnız Canan kendisini soyunduruncaya kadar derslerine filâna dair bir 55 kaç şey sorarak yatağa girdi. layıkıyla dahi öğrenmişti. Yemekten sonra derse başlanıp bir saat içinde derse de bitirildi. eğlenirdiniz. üç gün sonra doğrusu görülecek bir iş için bugün zan derecesinde kalan kusurlu halleri anlatmaya vaktimiz yoktur. Rakım bir köşeye dayanmış can kulağıyla dinledi. Lakin kızlar şarkının güftesini yazdırmak ve Türk-çesini mısra mısra Fransızcaya tercüme ettirmek için Râkım'ın etrafını sardılar. Geldi ama Canan hakkındaki fikirleri bütün bütün başka olduğundan yalnız içini çekerek hissiyatını yendi. Ertesi ve daha ertesi günler Râkım'ı işgal eden şey hep mayonez fıkrasıydı. Kızlar. Matmazeller bize biraz muzıka çalarlar. Derken Misters Ziklas bu şarkıya eşlik etmesini Râkım'dan rica etmesin mi? Alafrangada bir delikanlıdan veya kızdan böyle bir şarkı rica ettikleri zaman söylememek ayıp olduğundan ve Râkım'da ise bu dereceye 54 kadar tabiat-ı musikîye dahi bulunduğundan pas perdeden başlayıp yavaş yavaş tizleşe tizleşe piyano âhengine kadar çıkarak şarkıyı tamamladı. Türkçeye başlanalı altı ayı geçmiş. Evine ulaşınca dadısının ihtiyarlık sebebiyle uyumuş ve yalnız Canan'ın kendisini beklemekte olduğunu görmüştü. Kendisinin de o akşam Ziklas'ın evine davetli bulunması ve tam Asmalı-mescit sokağına girmiş olduğunu uşak gördüğü halde toplantıda varlığını gösterememesi üstü başı mayoneze boğulduğunu Rakım bizzat gördüğü gibi sofrada da mayonezin geç vakitte dökülmüş olduğunun rivayet kılınması hep genel üzere değerlendirildikçe Felâtun Bey'e şeref verecek bir hüküm çıkarılamazdı. bir kaç şarkı okurlar. anne ve babaları da derinden etkiledi." demiş olduğundan Rakım teşekkür ederek kaldı. Lakin aradan üç gün geçmeyip iş iyice anlaşıldığından. Doğrusu Türkçeyi gereği gibi de değil. bu da sadece kızları değil.Acaba bu şüphe ne idi? Şimdilik bilinen derecesini haber verdik.
Galiba o domates gibi kırmızı İngiliz kızları gözlerinize pek parlak görünüyor da. O da söz vermiş." dedi. Felâtun Bey'in konukluğundan keyif almıyorlarmış da benim orada bulunmamdan büyük keyif alıyorlarmış.Vay Mösyö Rakım! Sizi buralarda görebilir-miydik? Siz de buralara gelir misiniz? Rakım. henüz sizi göremedim. Bizim pazarlığımız ne idi? Bir hocanın hakkını vermezlerse. konuşmamdan alıkoyan işinizin ne olduğunu biliyorum. benim sohbetimden. o hoca da hizmetini terketmekte haklıdır.Her adam evine gelir ama sizi öyle göremedim işte.Evet! Orası öyle madam. Zira işiniz. Zannederiz ki sevdiğiniz iki öğrencinizi iç sıkıntısından kurtarmak için bu ricamızı kabul edersiniz.Bir adam evine gelmez mi madam? Yozefino. Margrit-Can Rakım mektubun bu şekil yazılıp gönderilmesine oldukça şaşırdı "Acaip! Kızlar. Fakat sizin yüksek anlayışınız benim bu kabahatimi affettirecektir. sizi gerçekten seven dostları hiç göremiyorsunuz." diye genişçe düşündü. Siz beni bilirsiniz ya! Yozefino. Aylar geçti ki.Ben orasını bilmem. bizim gibi. Rakım. baktı ki Can ile Margrit tarafından yazılmış. Görevimi yapmaktan başka da hiçbir şey düşünmedim. Şunları yazmışlardı: Aziz hocamız! Bugün babamız. Biz ise onun gelip bizimle ilgilenmesinden tad almadığımız gibi yemek vaktinden önce gelmenizi mutlaka rica ederiz.Edemeyecek. Rakım. Geçen akşam bize gelmediği için pek çok sitemler edip yarın akşam mutlaka gelmesini rica eylemiş. Rakım mektubu açtı. haniya şu sizi. Rakım.. Yozefino. Sevdiğimiz iki öğrencimizi iç akıntısından kurtaracağımızı ümit ediyorlarmış! Benim onları sevdiğimi ne anlamışlar? İşin içinde bazı tuhaflıklar var ama bakalım sonra anlarız. Zira haftada iki defa Beyoğlu'na geldiğiniz ve gelmekte zorunlu olduğunuz halde Yozefino dostunuzun evine de bir selâm .üzeri evine geldiğinde Canan kendisine bir mektup verip "Haniya o her zaman frenkten pusula getiren uşak yok mu? İşte o getirdi. Felâtun Beyi görmüş.Estağfurullah madam! Vallahi dediğiniz şey hatırıma bile gelmiyor. Acaba Felâtun Bey kendisinden nefret ettirecek ne muamelede bulunmuş olmalı? Sakın mayonez fıkrasından bir şüpheye düşmüş olmasınlar? Bak! O hem daha yeni hem de kimsenin anlayamamış olması lazım gelen bir hikaye. tatlı bir dille eleştiriye başladı: Yozefino. Sebebi? Ben onlara kendimi sevdirecek hiç bir muamelede bulunmadım.İş güç çokluğu bize evimizi unutturdu Yozefino. O gün perşembe olduğundan saat on buçuk sularında piyano öğretmeni Yozefino geldi.İşte bildiğim için söylüyorum ya! Azarlarımda pek haklıyım. Râkım'ı orada bulunca 56 memnun olmakla beraber yakınlık gösterip.
Canan.Nasıl yazıyorsun bakayım? Canan gidip bir defter getirdi. Yazıyorum. Zamanını 57 bulursam veririm. (Evet hanımım.Vojons. ona bir de Fransızca ders vereceğine söz verdi.bırakmak mürüvvet şanından iken. Vallahi madam.) Rakım.. Ma petite! As-tu appris ta leçon? (Bakalım mini miniciğim! Dersini öğrendin mi?) ..Ne ceza vereceksem vereyim mi? Rakım.Fransızca öğrenmezse biz kendisiyle nasıl konuşabiliriz ya? O Fransızca öğrenmesin de ben mi Türkçe öğrenmeye mecbur olayım? Canan. Rakım.Ben de yarın akşamdan sonra her Beyoğlu'na çıkışımda eteğinize yüz sürmek görevini her zaman yerine getiririm Bu konuşma ve tartışma bittikten sonra Yozefino orada hazır olup kendini bekleyen Canan'a hitaben: . O defterde Türkçe yazı ile bir çok Fransızca sözcük yazılmış olduğunu gördü ise de böylelikle Fransızca öğrenmek mümkün olamayacağından. Onu. Bu karara Canan'dan fazla Yozefino memnun oldu.İşte şimdi bir büyük kabahatimi daha hatırladım.O ne? Bizim Canan Fransızca da mı öğreniyor? Yozefino.Oui madame... Rakım.Vereceğim cezayı kararlaştırdım. beni azarlamakta hakkınız var.. Rakım. Azarlayınız. O da henüz evinizin semtini tam öğrenememek. Garibi şunda ki. Rakım. Yozefino bir kere 58 ..Ne kızarıp yanıyorsun ya? Sanki bir kabahat mi ediyorsun? İşte pek iyi! Fakat öyle ağızdan Fransızca öğrenilmez.Evet efendim! Yozefino.(utanarak) Evet efendim! Madam beni zorluyor da. Ancak zaten yaratılıştan fazla zeki olmakla beraber o zamana kadar geri planda kalan bu aşırı zekayı hiç sevmediği için sevip bayılanlardan daha çabuk öğrenmek Canan için iş midir? Kızın zekâsı o kadar ilerdeydi ki. Lakin ne ceza edecekseniz şimdi ediniz . Hatta pek de isterseniz bir baston vereyim de beni dövünüz. Evet! Canan Fransızca öğrenmekten memnun değildi.Ben de ağızdan öğrenmiyorum efendim. Yozefino. Canan Fransız dilini öğreneceğine sevinmedi.
Madam iki kadehe birer parça koyup "Sıhhatinize!" diye Rakım ile kadeh tokuşturarak içtiler. Yozefino. Bahusus Canan hakkında pek çok sözler söylediler. Kısa bir başlangıçtan sonra birer kadeh daha teklif etti. yani saat onbirde Beyoğlu'nda bulundu ve Yozefino'nun Posta sokağında haber almış olduğu evine vardı.İşmarlayım mı? Rakım. Ha! Canan'ın Türkçesinden bir hayli zamandan beri bilgi vermedik. kızın fazla zekâsına hayran olup güzelliğini dahi zararsız bulur ve yanı başında bir kız yattığı hem de kendi malı olduğu hâlde Râkım'ın bundan etkilenmemesine şaşardı. evinde Râkım'ı bekliyordu. Rakıyı ısmarladı. Canan âdeta olur olmaz şeyleri kendisi kaleme almaya ve hemen her yeni kitabı okuyup anlamaya başladı. Az içilirse güzel şeydir. bir kaç da romans denilen şarkılardan çağırsam memnun olmaz mısınız? Rakım. Bu arada birer kadih daha içtiler.Vallahi madam. Yozefino.Fena etmiyorsunuz efendim. Râkım'ın o akşamdan vermeye başladığı Fransızca dersi dahi Türkçe ve çalgı dersleri gibi hızla ve ustalıkla ilerledi. "Bonjur madam".anlattığı dersi bir daha gerek görmeyerek anlatmaz kızın konuları kavradığını gördükçe hayreti ve sevgisi artıkça artardı.Mastika içer misiniz Mösyö Rakım? Rakım. Rakım. Yozefino-Vallahi efendim.Size biraz gitara çalsam. Ben pek seviyorum.Siz bilirsiniz efendim. sizin memleketinizin en güzel şeylerinden birisi de mastikadır. Zaten hazır bulunduğu için Mari derhal getirip odanın orta yerindeki masa üzerine koydu. gözlerini piyanodan ayıramamaktadır. ne içerim diyebilirim. ne de içmem. Hem size bu sırrımı dahi açayım ki adeta her akşam Türkler gibi ben de mastika içiyorum. "bonjur mösyö"den ve hâl hatırdan sonra dereden tepeden konuşmaya başladılar. Lâkin neydi o Yozefino'daki iç sıkıntısı? Evet! Güzel güzel konuşur idiyse de güya zihninde başka bir şey varmış da onu bir türlü söyleyemiyormuş gibi davranırdı. Ertesi gün Rakım hem Yozefino'ya ve hem de Ziklas evine gideceği için erkence. Fakat bağlısı da değilim. ama az! Üç dört kadeh kadar. Hattâ Rakım kendisine kestirme yoldan Arabça ve Farsça dahi göstermeye başlamıştı. Rakım kendisinin bu kadar çabuk gidemeyeceğini arz ile Yozefino tam aksine mastikanın buharını birdenbire buharlatıştırmak arzusuna düştüğünden ve böyle bir yerde herkes . Yozefino dahi gitarını ele aldı. Bazı bazı içtiğim vardır. Yozefino. bu duruma Yozefino dikkat eder: Yozefino. Odanın bir tarafında piyano bulunduğundan. Yani demek isteriz ki. hizmetçisi Mari'yi çağırdı. Derken yeni bir bahis daha açıldı: Yozefino. 59 Rakım.Sevincimden çıldırırım bile. Yozefino.
Faslı bitirdiği zaman Rakım.. "Gerçek bak siz aklıma getirdiniz. Yozefino kendisine "Sana bu suretle yakınlık gösterişim ve sevişim. sevilecek bir adam olduğun gibi herkes tarafından güzel ahlâk ve ırz ve namusuna dikkat edişinden doğmuştur. Artık Yozefino'da gözler başkalaş-mış ve fakat iç sıkıntısı daha ziyade artıp içi içine sığmamaya başlamıştı. Namusunu korumasını bilir. insan gibi yaşar gerçekten alafranga ve özellikle zamanımızda yaşayan bir genç adamın gerçek durumunu tasvir ediyoruz. hani ya ben size ceza verecektim. Vay! Öyle ise bizim Rakım Efendi.. madamın incelediği halinden işin nerelere gideceğini anlamıştı.Elbette vereceğim. İyi ya! Zamanımız gençlerinin genel durumlarından işte size iki örnek ahlâk! Fikriniz hangi şekli tercih etmekte ise onu onaylamakta hürdür. Bu durum Râkım'a acaip gelmedi. Bu durumlar okurun anlayışına bırakılır. saat yarıma yaklaştığı sırada Yozefino'ya veda ederek Zik-las'ın evine yöneldi ise de talih ve nasibinin bukalemun gibi böyle her yerde başka bir renk göstermekte olduğuna şaşırdı. Canım hani ya şu ahlâk nokta-i nazarından bakıldıkça. Hiç birisini beğenmemekte yine özgürdür ya! . Biz yalnız şu kadarını haber verelim ki. Saman altından su yürütmek ve karda gezip de izini belli etmemek Rakım kadar aklı başında delikanlıların kârı olup bu hâllerin aksi bir hâl ararsanız onun örneğini Felâtun Bey'de bulacaksınız. yazılmaz da. Benim de aileler arasında bu yoldaki ünümün korunmasının ne anlama geldiğini de bilirsin.serbest olacağından bahisle bir daha hem de doluca yürümüş olduğu yönde çalgının ve şarkının sonlarını pek lâtif ve hüzünlü çalmıştı. Yozefino ayağa kalkarak." diye Râkım'a yakınlaştı. bu durumlara alışık olmadığı için kadehini yandan aşağı doldurup Yozefino'nun kadehini tam doldurmuş. konuştuklarını sorarlardı. Rakım Yozefino'dan ayrılırken. Zira o zamana kadar Rakım. Lâkin hikâye usulünde böyle vaziyetler söylenmez. Bir de bu ara Rakım "Sıhhatinize" deyip bu zamana kadar gelmemiş olmam ne büyük ayıp ve ahmaklık olduğunu şimdi anladım.Artık cezaya gerek kaldı mı efendim? Bu kadar iltifatınıza beni mazhar eyledikten sonra nasıl ceza vereceksiniz? Yozefino. Bir saat kadar daha sohbet ettikten sonra. Ancak bundan sonrası için asla kusur etmem" deyince. Olasıdır ki bazı arkadaşları bir saat boyunca neler düşündüklerini. 60 Rakım. Eski kabahatinizin cezasından mümkün değil vazgeçmem. bu hikâyeye onun için anlatırız. artık bu sırrı ne kadar saklamak gerektiğine kendin karar ver" demiş ve Rakım böyle bir ricayı kendisi edeceği hâlde onun tarafından edilmiş olmasına başkaca teşekkür ederek çıkmış gitmişti. Felâtun Beyin dediği gibi saman altından su yürüten cinstendi! Evet efendim! Biz burada bir meleği anlatmıyoruz dedik. O akşam Râkım'ın 61 bulunduğu yerde bulunup da seks yapmayan bir delikanlı daha gösterebilirseniz. Diyerek Râkım'ın yanağına güzel bir öpücük kondurdu.
gah Râkım'ın ve gah aşçının yüzüne baktı. çorbalar içildi. Rakım mayonez sorununu kadına itiraf ettirmek için biraz nazlıca davranıp sonunda anlattırdı.(dikkat çekmemek için) Ne olmuş efendim? Bir akşam mayonez mi dökülmüş? Ziklas. ne geç kaldın? Gözlerim yollarda kaldı. Aradan on dakika kadar ancak vakit geçip Felâtun Bey geldi.meğer Felâtun Bey aşçı hanımdan hoşlanmış o da gerek kendisin62 den ve gerek parasından hoşlanıp hemen hemen mercimeği fırına vermek derecesine gelmişler. Bu sözü işittiği anda Felâtun Bey telâşla gah Ziklas'ın. Rakım. İşte mayonez hakkında söylenen sözler bu kadar oldu ve araya başka sözler girerek halkça o bölüme son verildi 63 . kolları arasında sıkıştırarak Fransız lisanıyla "Zalim.Artık bir daha dikkat ederler de efendim.(aşçıya) İnşallah bu akşam mayonez dökülmemiştir. İki akşam evvel Felâtun Bey mutfağı ziyaret ve aşçı hanım ile oynaşırken yakınlaştıkça raf üzerinde bulunan mayonez çanağını devirip şu hâl ile yukarıya çıkma ihtimali kalmadığını görünce sıvışıp gitmiş. Aşçı bu bilgiyi vermekle beraber Râkım'a bu sırrı açık lamama ricasında bulundu.Bizim Rakım Efendi geç kalmak korkusuyla hızlı hızlı yürüyerek Asmalımescit'e vardı ve gerek telâşlıca gelmiş olmasından ve gerek kendi özel durumuna yine kendisi fazlasıyla şaşmakta bulunmasından dolayı Misler Ziklas'ın kapısını daha kuvvetli vurdu.Evet! Geçen akşam geç vakit mayonezi dökmüş de balığımızı yalnız haşlama olarak yedik. Bu kadın iri yapılı diye -anası gibi Fransız olup. Ziklas. Bu akşam da arkadaşları bekletmiş olduğuna dair Ziklas bir kaç söz söyleyecek oldu ise de Felâtun Bey. babasının çok hasta olduğunu onunla ilgilenmek zorunda kaldığını anlatıp özür diledi. Derhal Râkım'a özürler dilemeye başladıysa da. mayonezi dökmezler. Kapı açılıp da içeriye girdiği zaman Râkım'ın nasıl bir hâle rastladığını düşünebilir misiniz? Bakınız nasıl bir durum: İçeriye girer girmez iri bir kadın Râkım'ın boynuna sarılıp. Saat yarıma gelmiş ve ortalık o akşam havanın dahi kapanık bulunmasından dolayı karanlık olmuştu. Felâtun Bey henüz gelmemiş ve Ziklas ailesinden başka yakınlardan bir kaç kadın ile bir iki erkek de Rakım ile Fe-lâtun'u bekliyorlardı. Felâtun. bu akşam da mayonezi üstüne başına dökecek misin?" demişti! Bu kadının aşçı kadın olduğunu ve mayonez sorununun nasıl olduğunu anladınız mı? Rakım hiç ses çıkarmadı. Çıkarmadı ama içi kan ağladı. aşçıdan başka hiç birisinin yüzünde kendi şüphelerini onaylar iz bulamayınca kalbi rahatladı. Ailecek sofraya oturuldu. zaten bu adamın sır saklayacak bir yapısı olduğu görülüyordu.
Sofrada edilen lakırdılar içinde buradan açıklanacak bir şey yoktur. vardı ki Osmanlı diline hakim olduğundan Felâtun Bey'e karşılığı o verdi ve şarkının evvelki mısraı "Ey sabâ esme ni-gânm uykuda" diye başlanmak lâzım geleceğini ispat etti. Rakım araya başka lakırdılar sokuşturarak kendisini yine korumak için yardımda bulundu. Zira böyle özel toplantıların zevki böyle çıkacağı alafranga âleminde yaşayanlarca bilinir. Piyano başında yalnız Can kaldığı hâlde yine tempoları idare edebilirdi. Türkçe "kumral" ve "sarışın" demektir. Fransızca "blonde" demek. "Blonde" demek. Zira Felâtun Bey. işin içindeki en büyük sakatlık o zaman meydana çıkardı. Sakın bunda da bir yanlışlık olmasın? Baron T. Ancak oyun arasında nasılsa kazaen Margrit'in ayağına basmakla beraber derhal kendisini toplamak için hareket etmesinin ardından arka tarafından bir bir ses duydu.ise de Felâtun Bey aşçıyı gördükçe mayonez aklına gelerek yeniden utanırdı. Kötü düşünmeyiniz! Başka bir şey değildi. pantolonunun düzlüğünü bozmamak için böyle zengin yere geldiği zaman pantolonunu donsuz giymek -Zira alafrangalığın usûlü budur inanandaydı. Şarkıyı üç günden beri beş on kere meşk etmiş oldukları için o kadar güzel söylediler ki. Bir aralık polonya havaları dahi çalmaya başladıklarından konukların bazıları kadın erkek çift çift kalkıp polka ettiler. Bu arada Felâtun Bey toplum içinde Râkım'ın cahilliğini bir daha ispat ederek mayonez meselesinden dolayı kendisine bulaşan üzüntüden daha büyük bir üzüntüye düşürmek için bu şarkının ilk mısrasını "Ey sabâ esme nigârım" diye başlamadığını ve "Ey sabâ esmer nigârım" diye başladığını belirtti ve hatta esmerin Fransızca "dlonde" demek olduğunu dahi açıkladı. Margrit ile Can piyano başına oturup dört elle piyano çalarak ikisi birden "Ey sabâ" söyleme64 ye başladılar. Ancak o toplantıda bir Baron T. Rakım bu itiraza hiç ses çıkarmayıp yalnız garipçe bir tebessümle karşılık verdi. örtünmek için yeterli olmadığından pantolonun yırtığı meydanda çıkmıştı. Sofradan kalkılınca. polka ve vals oyunlarında başı döndüğü için oynamadığını belirterek özür diledi. esmer demek midir ya? Bu kelimeyi bize hocamız "kumral" diye tercüme eylemişti. Doğrusu Felâtun'un dans edişine diyecek yoktu. Yalnız Osmanlı dilinin ne pratik ve tatlı bir dil olduğuna ve fakat kolaylıkla öğrenmek için bir yol bulunmadığına dair konu açıldığında Can ile Margrit "Ey sabâ esme nigârım" şarkısının Rakım tarafından edilen tercümesini hüzzam okuyarak herkesin beğenisini kazandılar. Zaten ayağında bumbar gibi bir pantolon. Felâtun ise beş dakikadan beri Margrit'e bir defacık oynamak için yalvarırdı. Hayır kızım! Pek güzel tercüme eylemiş. İşte bu söz dahi ortaya çıkınca Felâtun Bey'in utanması iyice arttı. pantolonun dahi yokluk iznine bağlı kalmaksızın asla eğilmeyerek mum gibi dans ederdi.alışmış olduğundan eğer yine bu âdete uymuş olsaydı. . Nasılsa Margrit. o akşam ayağında iç donu vardı. beyin hatırından çı-kamayarak kalktı. Felâtun Bey dahi çaresiz beğendi. Misters Ziklas niçin dans etmediğini Râkım'dan sorunca. Gayet dar ve siyah olmasından dolayı çürük bulunan pantolonun kıçı boylu boyuna ayrılmıştı. Bereket versin ki. Arkasındaki gayet kısa ceket. Margrit. "Esmer" dahi "ebrun" lafzının tercümesi olabilir.Bir de efendim.
Rakım. üzüle üzüle evine kadar -hayvanla. Derhal piyanonun tıngırtısı kesilip koşa koşa yürümekte olan Canan'in ayak sesleri işitildi.geldi. yani ne kardeşim gibi.Orda bulunan konuklar bu hâli görünce kahkahalarını bir türlü frenleyemedi. Rakım. ne de cananım gibi! Bu da başka bir âlemdir. . bir aralık Râlom. öğrencileri bulunan Can ve Margrit ile bir kenarda yalnız kalınca.Felâtun Bey salon adamı değildir. Benim dediğim gibi de değil. güzel olmuş ne fayda! Can. "O biçare kızcağız! Hâlâ bekliyor.. Onu ispat etmek için şunu daekleyeyim ki kendisi Margrit'in dediği gibi kahve adamı olduğundan bir salon içinde gördüğü kızı dahi kahvehanede gördüğü kızlar gibi zannediyor. Canan! Canan. Margrit. Bu akşamın hikayesine dair haber verecek başka bir şey yoktur. Can. Hem de Canan'in piyanosunun tıngırtılarını işitir işitmez. bilgilidir. bir şarkının daha başında yanlışı meydana çıkmış olan adam genç olmuş. zekidir. Ben salon adamı değildir dedim. Margrit-Amma yaptınız ha! Dilinin harfleri hecesi üzerinde fikri gelişmemişi..Sizi bekledim efendim.Daha yatmadın ha.Sizden daha yaşlı bir çocuktur. Dadı kalfa yattı. Bir suret-i muhabbet de bu olsun" diye bey-girciyi savarak kapıyı çaldı. Margrit. Kapı açıldı. çevirmek istediği fırıldak üzerine yine kendisinin utanmak zorunda kaldığına memnun olmak lâzım geldiği hâlde.Kahvehanede bulunacak olsa en uygun olan adam kendisi olurdu.Asıl sorun o değil efendim. 66 Beşinci Bölüm Koca Rakım! Felâtun Bey kendisini mutlaka bir taraftan utandırmaya çalıştığını gördüğü hâlde.Çocuktur. Şu kadar var ki.Niçin böyle hükmediyorsunuz efendim? Gençtir. Rakım. Felâtun ise "Adiyo" demeye dahi va65 kit bulamayarak hemencecik savuştu. gözü açıktır. kendileri tarafından almış olduğu pusulada Felâtun Bey hakkında göstermiş oldukları hoşnutsuzluğu bu akşam Margrit'in onunla oynamaya naz etmesi daha fazla kuvvetlendirmiş olduğundan sebeple bu hoşnutsuzluğun kaynağını sormuştu. Felâtun'un utanma durumunu düşünmekten ibaret bulunan dalgınlığı evinin penceresi altına geldiği zaman bitti. Şimdi yüzünü gördüm mü yine his damarlarım açılacak! Canım bu kızın bana olan etkisi nedir? Kendisini nasıl seviyorum bilmem ki! Yozefino'nun dediği gibi değil.
bir pişmanlık. Canan kendisini soyundurdu.Allah'a emanet olsunlar.Hayır efendim! Niçin sıkılsın? Rakım.Oh! Ne kadar memnun oldum. piyanom var. Canan.Ben ne bilirim efendim? Siz bilirsiniz. O gün vaktini nasıl geçirmiş olduğuna vesaireye dair Canan'a bir kaç söz daha söyledikten sonra konuşma şöyle devam etti: Rakım.İçin sıkılıyor mu Canan? Canan. Rakım. Size güceniyordu. marifetli kadındır.Eğer senin canın istemiş olsa da dadı kalfaya söylesen götürmez mi? Canan. Rakım. Hatta bu dersi benden ziyade senin hatırın için veriyor.Götürür efendim. Hatta dadı kalfa götürmek teklif ettiği zaman bile ben istemiyorum. 67 Rakım. Canan. Neme lâzım? Eğlenecek herşeyim var. Ne dersiniz? Kız elektriklenmiş gibi bir şeyler hisset68 meşin mi? Eseri yalnız yüzünde bir kırmızılık olarak görüldü. Ama benim canım da istemiyor.Ya kendisini niçin piyano ile rahatsız ettin? Canan. bir korku. Ben pek rahatım beyim.Kendisi izin verdi efendim. Mamafih hepsini yüreği içinde sıkıştırıp odasına çıktı. Kendisi istedi.Vallahi efendim. pek seviyorum. Bahçem var. Küçük bir teneke bahçe kovası aldı. Ne kadar akıllı. Bana dadı kalfa Salı-pazan'ndan küçücük kazma aldı. Görünürdü ki Rakım. bir sevgi.O da seni pek seviyor.Yok! Hani gezmek istiyor musun diyorum. Dadı kalfa bilir. Rakım.Rakım. Niçin götürmesin. Ancak artık vakit de geçmiş olduğundan . bir dehşet. Bahçeyi de kazıyorum. hocanı seviyor musun Canan? Canan. bir neşe. ihtimal ki kız da gitmek istemezdi. Eğleniyorum. Bu akşam kendisini gördüm. Kitaplarım var. Canan.Aferin Canan! diye eliyle kızın arkasını sığamıştı. Rakım. Rakım.Ey. hasılı birbirine uymaz nice bin şeyler bürümüştü.Sana hocandan selâm var.Artık gücenmez! Bu sözü söylerken Râkım'ı bir utanma. kızı odasına göndermek istemezdi. yazım var.
nükteler. Şöyle ki: Bir gece dersten sonra kızların anne ve babasının hazır bulunduğu ortamda konuşuluyordu. Oğlu Felâtun Bey ne kadar olsa erkek olduğundan başının çaresini görebilirse de. hiç bir şeye ihtiyaç görmez ki harcasın. Mister Ziklas evinde görünmez oldu. hasılı gereksiz eşyalardan bir şey aldırırdı. kızı Mihriban hanım kısa ayaklı olduğu için işte o biçareye acınır. Adam sen de! Aylık yirmibin kuruş geliri olan bir ailenin öksüzleri öksüz mü sayılır? Böyle demeyiniz efendim. Ne kadar olsa acınıyor. Yine yazılarını yazdığı büyük yerlere devam eder. evine ve dadısına ve Canan'a harcar ve fakat harcaması pek fazla olduğu zaman. ihtimal ki ikisi de pek geç vakte kadar ancak uyuyabildiler. Yine durumun anlatılması cümlesindendir ki: Felâtun Bey. işte ilkbahara kadar hep böyle sürdü gitti. kalfa da 69 bunları ayrıca biriktirir ve biraz kümelendikten sonra yine Rakım Efendi aracığılığıyla kıza bir yüzük veya bir saat. Tamamen dadı kalfasına verip. kendisini çalışmaktan engellemeye başlamış zannedilmemelidir. Ancak Canan parayı ne yapacak? Sokağa çıkmaz. Rakım. kızlardan öğrendi. dereden tepeden sözler. Şu kadar var ki zaman darlığı dedikleri şey Râkım'in zihninden bile geçmemiş olduğu her taraftan ne kazanırsa. Ancak başka taraflarının da hikâyesini anlatmak gerekir.zorla herkes yerli yerine çekilip yattılar. Hikâyemizden de anlaşılmış olacağı üzere bu zamanlara kadar Râkım'ın zihnini hiç bir hissi manevî gıcıklamamış olduğu hâlde. Haftada iki defa Beyoğlu'na ders vermeye gittiği zaman Yozefino'yu da ziyaret ederek saygılarını sunar. Sebebi? Sebebini Rakım Efendi. Sözü uzatmak ne lâzım? Bir kibar kadın diyemeyiz ama -Çünkü Canan'ın kocası yoktu. zavallı Canan'a nasip olmuştu. Bundan başka Canan'ın dolabında en iyi yapma çiçekler mevcut olup çekmecesinde bir iki elmas iğnesi. yüzüğü de eksik değildi. derslerini verir ve haftada bir defa Yozefino kendi evine gelip de şayet Râkım'ı da orada bulursa. Bundan önce de demiş olduğumuz üzere İstanbul'da moda olarak ne çıkarsa en evvel yapanların birisi Canan olurdu. Râkım'ın yaşama tarzının ne şekilde olduğunu anlamak isterseniz Canan'ın yaşam şekline bakınız. Hafta geçmezdi ki. Buna karşılık Râkım'ın geçim şeklini sormak lâzım gelmez. Hatta aşçı Fransız kadın da değiştirilmiş. Canan'ın kendisine özel olmak üzere en güzel çil paralardan altın gümüş seksen yüz kuruş vermesin.bir kibar kızından daha iyi yaşamak. Bu yüzden bu hikayeleri anlatmak zorundayız: Felâtun Bey'in babası Mustafa Merakî Efendi oğlunun haber vermiş olduğu hastalığı onbeş gün kadar çektikten sonra ecelin kapısını çalmasıyla öbür tarafa göçtü. israfı kabul etmediğinden artan miktarı dadı kalfa kendi sandığında saklardı. küpesi. bir kordon. bu kere bir taraftan Yozefino'nun en şiddetli bir taraftarı Canan'ın ikinci mertebede bir etkiyle ve diğer taraftan dahi ingiliz kızlarının hemen hissolunamayacak mertebe nefsini uyandırmaya başlamış olmaları. Rakım evvelki çalışma ve gayretine asla zarar vermemişti. Nasılsa . Mevlâ rahmet eylesin. Zira artık Râkım'ın nasıl geçindiğini biliyoruz. Cenab-ı Hakk'ın takdir ettiği kadar kazancını kazanırdı. şakalarla vakit geçirilirdi.
Rakım. Vakit geldi. meraktan çatlayacağım. baba ve hoca arasında bu sözler konuşulurken kızlar önlerine bakıp gözlerinin kuyruğunu bile kaldırmazlardı.Ben size salon adamı değildir demedim miydi? Margrit. Burada misafir olmayıp.Canım neyse! Şu bu defaki durumu öğrenmek isterim. ahlâkınızdan pek memnunuz. söylemeye benim di71 lim varmayacak.Allah aşkına hanımlar. Demek oluyor ki. beni bu durumda bırakamazsınız. Nasıl olmuş bilmem.Tamam! Allah için sizin ırzınızdan.Evet efendim! Mister Ziklas. Geçenlerde bir gece yine burada yemeğe kalmıştı.(fena hâlde bozularak) Sebebini sorabilir miyim efendim? Kocası Ziklas.Rakım sözü Felâtun Bey üzerine getirip bir hayli vakittir kendisini görememekte olduğunu açıkladı.Benim de. Margrit. Felâtun Bey'e ne oldu? Can. aşçının da gönderilmesinden anlamışsa da gerçeği öğrenmek için ilerdeki ders gününü beklemekten başka çaresi kalmamıştı. siz kendisini yalnız burada görürmüşsünüz. Çocuklar zaten men oldular ya! Rakım.Hayır efendim! Mümkün değil. Rakım. ilminizden memnun olduğumuz kadar memnunuz. Margrit. Can. Rakım. Bir ara dışarıdan içeriye girerken koridor üzerinde anneme rastlamış.O kadar ayıp bir şey ki. Sizin bu kadara kadar sırdaşınız olma-dımsa üzülürüm. 70 Misters Ziklas . Rakım evine döndü.Güzel yaklaşımınıza teşekkürler ederim efendim. Rakım vaktinden önce Ziklas'ın evine gelip derse başlamazdan evvel kızlara merakını gidermek için sorular sordu.Rakım Efendi! Burada o zatın artık adını anmaktan sizi ve çocuklarımı men ederim.Terbiyeli bir dilden çıkacak söz değil ama ricanızı reddedemediğimden utanarak söyleyeceğim. edebinizden. Söz bitti. Rakım. biz de kendisiyle eğlenemediğimizden dersimizle uğraşırdık. Anne. Sonunda o gün geldi. Kendisini ta-nıyamayarak ve sözün daha doğrusu annemi bizim aşçı kadın zannederek kucaklayıp "A tatlım! Mayonezi bir daha üstüme dökecek misin? .Ben de size kahvehane adamıdır demedim miydi? Rakım.Hayır efendim! Soramazsınız! Hatta bu yakında kendisini görmemekte olduğunuzu açıklamanıza dahi teşekkür ederim. Sorunun mutlaka uğursuz mayonez sorununa bir değini olduğunu bilen Rakım.
Hikâyeyi babama da anlattı. gıyabında "Lâkin şu çocuk ne kadar kendi hâlinde bir şeydir! kadını yok. Bahar mevsimine kadar olan olaylar cümlesinden birisi de şu hikayedir: Tam artık kışın da sonu sayılacak bir zaman Rakım yine bir ders akşamı Yozefino'yu ziyarete gitmişti. Annem bu hâli görünce "Hay!" diye haykırmış ve o da işi anlayınca hatta salona gelip fesini ve paltosunu almaya vakit bulamayarak utancından kalkmış kaçmış. İkisi de Râkım'ı oğulları veyahut kardeşleri gibi severlerdi. Baba Rakım ise yalnız bir iç bileti alarak tiyatrodan içeri girer ve ondan sonra localarda mevcut konuklara selam verir. Hani ya demek isteriz ki. Artık lakırdıyı keselim. buyurunuz bakalım! Sizin için de yerimiz vardır. Annem derhal salona girdi. bir vukuatı yok! Allah için kız gibi bir delikanlıdır" derlerdi. Meğer mayonezin dökülmüş olduğu akşam. içkisi yok.. gerek Mister Ziklas ve gerek karısı Misters Ziklas. Felâtun Bey'i tiyatroda görenler. Hatta tiyatrodan çıkıldıktan sonra ertesi ve daha ertesi günler aileler arasında söz geçip de Râkım'ın o gece kendi localarında bulunduğu bahsolundukça. Râkım'ı görünce sevincinden sıçramaya başladı. her nevi erkek görmüş ve 72 hatta gördüğü kadınlar çerçevesinde pek serbest Fransız kadınlarına da rastlamış olduğu hâlde hiçbirisi huzurunda edebin zerre kadar dışında bir hâl ve hareketi görülmemiştir.Hayır efendim! Sizin hakkınızda hiçbir şüpheye düşmezler. aileden sayılan kadınlar locasına girip de bir kimseye merhaba dediğine rastlamamışlar ve daima sahipsiz veyahut herkesi kendisine sahip tanıyan kadınların localarında kahkahalarla. oralarda da yine hakkında bu gibi sözler söylenirdi. kihkihlerle uğraşır bulmuşlardı. Artık be73 yinlerinde hiç bir teklif ve tekellüf kalmamış olduğu yönden Yozefino. ilk girdiği locayı kendisine yer seçtikten sonra perde aralarında sair localarda bulunan ailelere de merhaba demek için ayırmadan gittiği zaman kendi bulunduğu loca halkı. Delikanlıların hâli çoğunlukla tiyatroda ortaya çıkar. meselâ G. Doğrusu Çan'ın dediği gibi gerek Mister ve gerek Misters Ziklas'ın Rakım hakkındaki güvenleri sonsuzdu. Size güvenleri sonsuzdur. Can. Bey ve benzeri asilzadelerin localarına uğrayarak hangisine selâm verecek olsa "Maşallah Rakını Efendi oğlumuz. kumarı yok. Hiddetle onun fesini ve paltosunu alıp pencereden sokağa attı. Koca Rakım." diye kendisine yer gösterirlerdi. Çünkü Rakım o evde her nevi kadın. zira anneniz veya babanız hakkımızda şüpheye düşmesin.. Rakım hakkında böyle pek çok sözleri işitmiş ve söylemiş olan takımdandır. Keyiflerin nasıl gelip nasıl gittiği sorulduktan sonra Yozefino üzüntülü bir yüzle şöyle bir söz açtı: .Anladım efendim anladım! Adeta ayıp etmiş. İşte mayonez sorununun asıl sonucu bu şekilde ortaya çıkıp çözülmüş.Az kalmıştı ki beni Rakım ve diğer konuklar huzurunda rezil edecektin" demiş. Rakım.
Rakım.Yağlı demek istersin.Ya kim bilir? Rakım. "Sekiz ay içinde öğrendiği Türkçe-yi. Yozefino.Mösyö Rakım! Ben senin dostun olduğuma şüphem var mıdır? Rakım. gerçekten dost olarak sevişiyoruz.Rakım.Canan'ın kendisi bilir. yazmayı. Rakım-Çıkabilir ya! Yozefino. sizinkiler sekiz senede öğrenirlerse memnun olunuz.Onu ben bilmem. Rakım. Epeyce paradır. Bey. Dediğimden fazla bile bulmuş. öyle değil mi? Yozefino. Bey bizim cariyeyi nereden haber almış? Yozefino. Ben kendimi sana öyle bir dost sayıyorum.Fena alış veriş değil ha? Yüz altına aldığın bir cariyeyi senesi geçmeden bin beşyüze sat. okumayı.Yozefino. çalgıyı. Örneğin şimdi Canan'a bir müşteri çıksa. Yozefino.Yok ama şaka etmiyorum.Benden.O nasıl lakırdı? . Beni kendine âdeta bir metres gibi mi tanıyacaksın? Rakım..Evet! Fakat şu müşteri kimmiş bakalım? Yozefino. Hasılı bin beşyüz liraya kadar almak için senin ağzını yoklamayı bana sipariş etti..İşte bizim . ama dur bakayım şu yüzden söyleyeyim de senin nasıl davranacağını göreyim." Neyse. O da ertesi sabah kendi hazinedarını göndermiş. Rakım. Fransızcayı. Evvelâ anlaşalım ki biz öyle yalnız bir sevgili gibi birbirimizi sevmiyoruz. Hatta hazinedar kalfası demiş ki "Efendim o cariye değil. bilsen. söyleyeyim.Nasıl şüphem olur? Yozefino.Nerden çıktığını anlarsın.En fazla yüzünü beğenmiş.Pekâlâ söyleyeyim. o âdeta kerli ferli bir hanım.Hem de nasıl müşteri. Dün akşam gittiğimde beni onaylamakla beraber güzel Fransızcası ile çalgısı için pek fazla istedi. Yani senin menfaatin benim ve benim menfaatim senin olarak.. . Rakım.Anladık ya a canım. Sen de bana öyle bir dost olursan ne devlet! Yozefino. Geçen gün bey beni âdeta azarlamaya başladı Ben de Canan'ı haber verdim. Nasıl? Bu parayı dikkate alacak mısın? Rakım-. Yozefino. Kendi cariyelerini dahi Canan'la be74 raber yedi sekiz aydır öğrettiğim hâlde hiçbir şey öğrenemediler." dedim. Canan'ı satmayı göze alıyor musun? Rakım. Şu sorunu anlayalım bakalım.Canım bu sözler nerden çıkıyor? Yozefino. Bilirsin ki bu para otuzdört bin beşyüz frank eder.Hepten bin beşyüz Osmanlı lirası vermeyi göze almış. Canan'ı el altından sınav ettirmiş..
O şöyle bir lakırdıdır ki. kendin satmak fikrinde değilsin. Rakım. Rakım. kıyas eylerdim..Öyleyse doğrusu ya. etmezdim.. vallahi üzülüyorum. Eğer ileride kendisini benden başka bir efendiye odalık olarak kabul ettirebilmek isteğinde ise satmam. Karı değil mi? Elbet kendisine bir koca dahi ister.Ay! Bin beşyüz lirayı yine Canan'a mı vereceksin? Rakım. Çünkü kızda senin için büyük bir sevgi görmekteyim.Çünkü seni Canan aleyhine rekabet eder.Rakım.Bari yine tekrar edeyim: Ahmak! Rakım.Sen.işte fikrimi söyledim a! Yozefino. Eğer Canan'ı benden ayıracak kadar hevesli ise ona diyeceğim yoktur.Beni Canan'dan ayıracak kadar hevesli bir şey değildir.Demek oluyor ki sen. yanaklarından öptü. Yozefino.Niçin? Sen beni sevmiyorsun diye mi inanayım' Yozefino. O kadar büyük sevgi ki.Niçin? Allah'ını seversen. Yozefino. Yozefino. Rakım. Bir de üzerine bin beşyüz lirayı ekler de Canan'ı iki bin liralık bir hanım edebilirsek fena mı olur? Yozefino. alnından. Arada bir ağzını ararım bakarım kızcağızın göğüsçüğü senin sevginle doludur. ben de seni düşünmezdim. Yozefino.Yani bin beşyüz lirasını Canan'dan ayıracak kadar hevesli bir şey değil mi demek istersin? Rakım.(şaka yollu) Ahmak sen de! Rakım.Niçin? Rakım. (diye kalkıp Râkım'ın boynuna sarılarak gözlerinden.) Ben de seni temin ederim ki. Canan hâlâ bana odalık veyahut karı olmak için bir ümit almadı. beni böyle tahmin etmez miydin? Yozefino. bu para Canan'ı da senden ayıracak kadar hevesli bir şey olamaz. beni sever inancıyla.Ya kendi cebime mi koyacağım? Sen beni o kadar aç gözlü. Zaten kendisinin takımı filânı olarak bir hayli serveti olmalıdır.Seni kim sevmez a deli? Ben sana kendimi 76 .Doğrusu ya. Ben seni.Aferin Rakım! Aferin delikanlı! Vallahi ben bu kadara kadar ümit etmezdim. ben bu tür sevgiyi hiç kimsede görmedim. o kadar gaddar mı zannedersin? Ben bir adamın özgürlüğünün bedeli olan parayı nasıl yiyebilirim? 75 Yozefino.
Canan'ı senin sevdiğinden daha çok severim. meydanda anne ve babaların göremeyince. Ben. O hüzünlü yüz. o hüzünlü tavır. şimdi senin kadar oğlum olurdu. ben seni kendi değerimden fazla bile... Bey'e derse gidince red cevabı götüreceğim. Zavallı kızcağız! Ne kadar da sevimli. Yozefino. Rakım. Rakım. Rakım-Acaip! Siz yalnızsınız ha! Gittikleri yere sizi niçin götürmediler? Margıit ve Can. . Olacaksan benim dostum ol! Ahbabım ol! Sana lâyık kadın bu âlemde Canan'dan başkası olamaz.'nin suaresindedirler.. Râ77 kim sormak zorunda kaldı: Rakım. Sevmesem bile Allah için hak sözü söylemekten çekinmem..Canancası da öyledir. annenizin yanında bulunsanız daha başka olurdu. Öyle değil mi? Rakım.Sus! Ben öyle olmayacak lakırdıları dinlemem.Siz bilirsiniz.. Can. Rakım. Sizin memleketinizde olup da onbeş yaşında kocaya varmış olsaydım. Her ne kadar hiçbir anlam veremediy-se de mamafih Yozefıno'nun işleri içinde bir büyük insaniyet. içerisi de his doludur. Bu kızı eğer hüzünlü bırakırsan.Hayır. Yozefino. kendi mutluluğum kadar memnun olurum. Rakım. Margrit.Biz sizinle de pek güzel eğlenebiliriz.. seni vallahi adam yerine koymam.. o hâlde. Kapıyı çalıp içeriye girince. sen henüz yirmibeş yaşında bir delikanlı çocuksun. İsterseniz yemekten sonra gidebiliriz de. Margrit. kendisini iki kız kardeş karşıladı..Bencesi öyle. Fakat ben senin ömrüne ortak olmaya lâyık kadın mıyım? Ben kırkıma giriyorum. Ben yarın akşam gelir.Anneniz Misters ile babanız Mister'i göremiyorum.Onlar bu akşam yoklar.. dersinizi verebilirdim. Yozefino'da gördüğü hâl ve tavra hiç bir anlam veremeyerek şaşkın şaşkın Posta sokağından çıktı. Hasılı Asmalımescit'e ve Ziklas'ın evine vardı.(manalı bir tavırla) Yok siz bizden hoşlanmazsanız. yürek. Asmalı-mescit'e kadar geldi.Onlar burada Mösyö . Rakım.sevdirmekle kendimi mutlu saymalıyım. Rakım. Önümüzdeki hafta . Rakım! Rakım! Sen beni gerçekten tiyatro oyuncusu mu zannettin? Bende yürek vardır. Yozefino.İşte ben buna üzülürüm. Lâkin burada kalsak daha iyi olur.(iğneleyerek) Vallahi tuhaf be! Hiç de senin gibi kadın görmedim.İşte şimdi gör. hakkaniyet ve gerek kendisine ve gerek Canan'a içten sevgi görmüştü. Niçin kendinizi mahrum ettiniz? Can.Eğlenebiliriz ama. Ben sevgili Canancığı mesut görürsem.Siz geleceksiniz diye götürmediler.
. ama artık Türkçe öğrendikten sonra artık Fransız şiirinden vazgeçtim. Şiir hakkında o gece de söz açıldı. Margrit.İngilizce şiir insana hiç ateş vermez. Margrit. Siz beni daha tanıyamadınız mı? Can.Bizim ikimiz de sizin hakkınızda öyle düşünmekteyiz.Vallahi biz de sizi kardeşimiz gibi severiz?. Bahusus bir şiiri güzelce ezberledikten sonra o kadar şairane ve hatta âşıkane bir tavırla okurlardı ki. Ben sizin öğretmeniniz olduğum için zannederim ki sizin için daha bu gibi konuların vakti değildir diye uyarıya hakkım vardır. Bu kızların Osmanlı şiirlerinden aldıkları tada Rakım 78 şaşardı. Margrit.O ne ya? Ben bu akşam sizden hiç işitmediğini lakırdıları işitiyorum. Yemekten kalktıktan sonra bir saat süreden daha fazla hep dersle ilgilendiler. Şiir insanı yakmadıktan sonra ne işe yarar? Rakım.Rakım. Ben sizinle bilgece.Ben de öyle. Ben Fransız şirini daha çok severdim.Ben mi? Maşallah! Ben sizi kardeşlerim gibi severim. Rakım.İyi ama her şeyin bir vakti vardır kuzum. bir yıl değil. Margrit.Tuhaf söylüyorsunuz Rakım Efendi! Ya biz odundan mı yaratıldık? Rakım. yemeklerini yediler. Can.(Biraz düşündükten sonra gülümseyerek) Suis-timal etmeyeceğinizi mi? . Rakım-Teşekkürler ederim hanımlarım.Şu şiirin insanı yakması filân. o geceki ders yalnız şarkılar tercümesiyle bazı aşk şarkılarının konusu olarak kaldı. bir ömür müddet birlikte yaşasam doyamam. dinleyenlere de çok harika görünürdü. Oturdular.Hangi işitmediğiniz sözler? Rakım. Size bu hisleri kim verdi? Can.Hem bunu rica ederiz hem de bu izni asla su-istimal etmeyeceğimizi size temin edebiliriz. Can.Evet! Bu hakkınızı teslim ederiz.
..Yerden göğe kadar! ' Margrit. Size bazı İran şiirleri dahi verirdim ve şiiri Osmaniyenin daha parlaklarını da tercüme ederdim. Rakım. Hâfız'ın şu: Ey ezfurûg-ı rûyet rûşen-çerağ-ı dîde Mânend-i çeşm-i mestet çeşm-i cihan ne dîde Hem çün tu nâzenînî ser-tâ-be-pâ letafet Gîtî nişan ne dîde ez dünyâ af ende Ber kasd-ı hûn-ı uşşak ebru vü çeşm-i mestet Gah în kennn-güşade gah ân kemân-keşîde Ez sûz-ı sîne her dem dûdem be-ser berâyed Çun ûd çend-bâşem der-âteş ârenride Ger ber-Iebem nehi leb yâbem hayât-ı bakî Ân dem ki can-t şîrîn bâşed be-leb resîde Hoca Hâfız'ın bu gazeli ezberinde olanlar anlarlar ki. Can. yalnız telâffuzda olan ve şekerlere de benzemeyen halâvete hayran oldular.Niçin güldünüz? Allah'ı severseniz. Rakım.Madem ki şiire ilginiz fazla..Bizim güzel ahlâkımıza inancınız yok mudur? Rakım. Ancak gazelden bu miktarını tamam şive-i ehl-i Şiraz üzre Farsçayı âdeta şeker çiğner gibi çiğneyerek bir okuyuş okudu ki.Hiç değil! Mutlaka bir fikir ile güldünüz. Rakım zikredilen gazelin bir kaç beytini eksik okumuştur. 79 Margrit.Hayır! Ben sizin güzel ahlâkınızdan eminim.Ey fakat! Rakım.Size yeniden teminat vermeye mecbur mu olacağız? Rakım.Can. Kardeş gibi görüşmüyor muyuz ya? Rakım.Öyleyse dinleyiniz. Ama bizden fikrinizi saklamayınız. Bundan amacının ne olduğunu bilemeyiz.Biz hâlimizden bir birey olarak renk vermemeyi size temin edebiliriz. Can.Hiç! Canan. ama bu kadar seberstliği kötüye kullanmanızdan korkarım. fakat. İhtimal ki o beyitler ezberinde kalmamış veyahut ihtimal ki onları hâl ve 80 mevkiye göre o kadar letafetli bulmamış. Kızlar Râkım'dan bu izni görünce hocalarını kucaklayacak kadar sevinç tavırları gösterip.Ben de öyle kıyas ediyorum. Rakım bunu . Lâkin şiire fazlasıyla heveskâr olan kızlar hiss-i şairanenin galeyanına pek de tahammül edemezler.. kızlar henüz mânasını anlamadıkları hâlde.
Salıpazarı. Eğer tatlı canımın dudaklarıma kadar gelmiş olduğu şu anda. Kızlar-Vallahi babacığımız! Rakım Efendi'nin evini biz de görmeyi pek arzu ederdik. Hiç aynayı eline alıp da kendi güzelliğine dikkat eylediğin var mıdır? Senin bayıltan gözlerin gibi gözleri.. sevgilim yanımda içim neşe ve huzurla parıl parıl parlamaktadır. Senin derd-i aşkınla hastalandım. Misters Ziklas. işte hayatımın geri kalanından da ümit kalmadı. Dö81 seklere döşendim. Zira gideceğim yer biraz uzaktır. Biz henüz bir alaturka ev görmedik.Evet Salıpazan'ndasınız.Güzel yaklaşımınızla beni şereflendiriyorsunuz efendim! Ziklas.Doğrusu Rakım Efendi.Bu kızların da meraklan kitap! . kıymet bilen terbiyeli adamların işleri böyledir.Evet babacığımız.tercümeye başlayıp da mânasını dahi anlattıktan sonra zaten cinsel duyguları yeni uyanmaya başlamış olan kızlar. Doğrusu biraz uzacık-tır canım Rakım Efendi! Siz bizi evinize hiç davet etmediniz. Zira Allah dahi öyle bir beden daha yaratmadı. Kandil gözlerin bu kadar parlak olmaklığı ancak senin sen yeryüzünde parlayan aksi heryerden görülen en güzel bir ışıksın. anne ve babaları içeri giriverdi. Ancak cayır cayır yanan göğsümüzden çıkan dumanı her dem başımızı bürümekte olup bu kalbimizi yaran doğal kokusu için bir öd ağacı gibi nice bir ateşler üzerinde yanıp kalalım. Mister Ziklas bunları yazı masası başında görünce fazlasıyla memnun olarak: Ziklas. Misters Ziklas. malûm ya efendim! Ziklas.İşte oğlum. Kendi gözlerin kendinde olan inceliği görmekten âciz ise sana ben haber vereyim. dünyanın gözleri görmemiştir. Bizim Rakım adı geçen gazele ne yolda anlam vermiş olduğuna incelediğimizde ise karşımıza şöyle bir sonuç çıkar: "Görmüyor musun ki gözlerim. Ama bunun sebebini başka bir şeye yükleme." Tam Rakım bu anlamı ve kızlar da Fransızca kastedilen mânayı kâğıt üzerine almış idiler ki.Artık bana izin verirseniz fena olmaz efendim. Senin gibi baştan ayağa kadar ince dal gibi bir güzeli dünyanın hiç bir tarafında haber veremediler.. Yoksa böyle kıvrana kıvrana can verir giderim. Bizim seni izlerken nasıl etkilendiğimizi sormuyor musun? Biz senin kaşların ve gözlerin karşısında tir tir titremekteyiz.Ey. Kim bilir ne kadar kitapları vardır. Zira alemin kanına ve canına kasıtla. gerçekten mest oldular. aramakla bulunur zatlardan değildir. Demek oluyor ki akşamdan beri üç dört saat vaktinizi hep bu yolda geçirdiniz. Can ile Margrit. birer içki içelim mi? Rakım. sen dudaklarını dudaklarım üzerine koyarsan sonsuz hayatı bulurum. Doğrusu sen bizim böyle üzgün üzgün ah edişlerimizden ve ağlayarak yalvarışda bulunmamızdan büyük tad alıyorsun. gah senin baygın gözlerin kelepçe vurmuş ve gah ebruyı zalimin dahi keman çekmiştir. Rakım.
bizim işlerimiz bir tür ihtiyacın giderilmesinden ibaretti" demişse de. Acaip! Bu kadar dalgınlığa sebep? Söyledik ya işte! Yozefino'nun haliyle İngiliz kızlarının tavırları arasında Canan sorununun çözümsüz kalmasıydı. hele bu akşam Ha-fız'ın Sâlifüzzikr gazelini okurken.Ziklas. Orada da bir sandal gezintisi yaparız. onun da güzel mevsimini görmüş olursunuz. o baygın mavi gözleri gittikçe başka bir. "Yok ama bu kadın beni severdi. Sahi Rakım Efendi. Rakım kalktı. Hipbirden.hâl bulmakta olduğu gibi. bir gün bizi evinize götürünüz.Siz ne zaman uygun görürseniz. Ziklas.. Ancak aralarında cereyan eden cinsel ilişki ve sevgi gereğince Yozefino'nun Canan hakkında gösterdiği fikirde bulunmaması lâzım geleceğini hesap ederdi.Rakım Efendi'nin seçimi yerindedir.Bak bak! Bahçesi de varmış! Misters Ziklas. iyi ama. terbiyeli. nazik bir kadın olmak üzere tanımıştı. o kibar tavrıyla herkes kendisini sevebilir. ben de onu severdim.Öyle ya karıcığım.Baş üstüne efendim! Beni şereflendirirsiniz.. Yozefino kırklık bir kadın olmakla beraber atılacak güzellerden değildir. bütün aileye veda ederek o akşam ayın çıktığı yöne doğru ince bir ruh haliyle evine yaya yürümeye karar verdi ve Kumbaracı yokuşunu inmeye başladı. Yok. Lâkin bir kaç vakit daha sabretseniz de bari bahar gelse.Uygundur! Bu konuşma bittikten sonra. o zaman olsun. o terbiyesi. Tophane'den kendi evine değil." diye mutlaka bu kadının davranışlarına kesin bir karar veremezdi. Mutlaka. 83 Altına Bölüm Beşinci bölümün sonunda bahar mevsimine kadar haber verilen durumlar bitti mi? Ne gezer! Hatta Rakım için bu garip gecenin bile hallerinin yansıması henüz bitmedi. Bir küçük bahçem var. Ne 82 zaman isterseniz. Doğrusu bir ara "Adam.. kızlarda gördüğü âşıkane bir takım tavır ile birleşip yolda Râkım'ı o kadar meşgul etti ki. kızlarda gözlerin bütün 85 .. O kibar görüntüsü. kadının hakkı var ya. hatta Fındıklı'yı geçip âdeta Kabataş'a yaklaşmış olduğu hâlde aklını güç bela başına almıştı.. doğrusu Yozefino'yu pek insaniyetli. öyle ya! Onlara bu fikir de Rakım Efendi'den geldi. Kızlar.. Rakım. Rakım. İngiliz kızlarına gelince. Yozefino'dan gördüğü garip muamele.
hem de müşterinin yağlısı. bilir misiniz? Yüreği acıya acıya sever. 86 Biçare Canan. hem de ne kadar sever. Rakım âdeta kendisini kaybederek yatak haliyle açık saçık bulunan göğsüne başını sokup bir şeyler koklamak hevesine varmıştı. a kuzum. Doğrusu kız gecikti.Muş. acaba o göğüs geçirişler kimin içindi? Ah bunların sırdaşı olan kimse o beyi pek isterim. uyku mahmurluğu da gözlerinde olduğundan. Bir sevgili diğerini sever. tarif edilemez. sen ne diyeceksin.(heyecanından dayanamayarak) Çok para. Senin için bin beşyüz altın veriyorlar. değil mi efendim? Rakım. .bütün süzülüp gittiğini. Derken Rakım seksi bir tonla söze başladı. Kabataş yanında aklını başına alarak döndükten sonra kapısı yanına varıp tıkladı. Rakım soyunup kanepesi üzerine uzandı.. Kız geceliğini çıkarmakla uğraşıyordu. Yine derhal aklını başına toplayıp tedbiri elden bırakmadı... Siz bilirsiniz.Ey koca Canan! Senin galiba hiç hayrın yok.. Rakım. Canan biraz gecikmiş olmasına bakılırsa. Canan.Sen ne dersin? Canan. Hele aklına Canan geldikçe var ya!. Canan. Yukarıya çıktılar. Ah! O sevdikleri adamlar ile bunları bir yerde görsem. o kadar tatlı ve etkili bir hâlde idi ki.(içinden doğru kabarıp gelen yoğun hissi yutmaya çalışarak) Yok. Bu sözü söylerken Râkım'ın gözleri sulandı ama şiddetle kırparak yaşlanı kuruttu.(heyecandan yüreği oynayarak) Neden efendim? Rakım. şaşırarak kesik kesik: Canan. "Şüphe yok ki bu kızlarda cinsel istek uyanmış. biçare kızcağız uyumuş olduğu anlaşılır.(büyük bir olgunlukla) Satacak mısınız efendim? Rakım. nefeslerinin bağırlarına sığmayarak birbirini takip etmekte olduklarını görmüştü.. Vah zavallı kızcağız! insan böyle güzelleri ne kadar. sevilmek ihtiyacını duymaya başlamış ama. göğüsleri şişip. Canan. Rakım.(mosmor kesilerek) Ben sizin malınızım efendim. öper. koklar ve sevişirken görmek ne büyük tat ne büyük mutluluk" diye düşünür bu içinde kapalı kalmış yönü açığa çıkarmak için kendini zorlardı. geldi.Neden mi? Sana müşteri çıktı. Elindeki şamdanın ışığı gözlerini hâlâ kamaştırmakta olduğu gibi. ben onu bilmek isterim.teri. efendisinden bu sözü işitince elindeki elbise elinde kalıp.Evet.Çok para açık. Hemen arkasından kapıyı bir daha çaldırmaya meydan bırakmayıp koştu. mi çıktı efendim? Rakım. bunlar sevmek. Bilsem kimin için göğüs geçirirler. kapıyı açtı.
elmasın ne varsa hepsini sana vereceğim. kardeşim ol diyorum.Hayır. isterseniz öleyim. içinden kopup gelen öyle sözcükler öyle cümlecikler vardı ki.Ben şimdiye kadar sizin kapınızda sürdüğüm mutluluğun karşılığını vermekten acizim. zekisin.(hüngür hüngür ve hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı) istemem efendim. Kız bu durumu görünce büyük bir şiddetle gelen gözyaşlarına hakim olamadı.. Ben sizin kapınızda kul olayım. özleminden defalarca tatlı tatlı 87 ağlamış. razı mısın? Canan bu sözü işitir işitmez. kardeşiniz olmam! . ne elmas isterim.(gözleri dolup burnu kızararak ve dudakları tir tir titreyerek) Ben ne diyebilirim efendim? Size para lâzım. Canan. Rakım. Sizin esiriniz. Ben ne odalık olmak isterim ne de zengin olmak. Canan.. benim gibi tamam onbeş tane Canan satın alabilirsiniz.. kulunuz olayım. içinden kabarıp gelen duy-gularanı yutayım derken. yeteneklisin. Canan." diye Râkım'ın ayaklarını öpmeye başladı. Gençsin.Ama sen benim sözüme dikkat etmedin. ne giysi isterim. Yine tekrar edeyim. Rakım. Rakım sözlerini sürdürdü: Hayır sen beni yanlış tanımışsın Canan. Bu durumu ancak yaşayanlar bilir.. Kızın bu lafı üzerine Rakım. Bana bu mutluluk yetişir..(kendini koruyarak) Öyle ama Canancığım. sen benim kardeşim ol. Ömrünü odun gibi geçirmeyip en az bir kere aşık olmuş ve aşkın eleminden.. Başka hiçbir şey istemem. Bu tadı herkes anlayamaz. bu yüzden ağlamamaya doyamamış olanlar Râ-kım'ın aşk acısını anlayabilir ve takdir edebilirler. Sen bunlarla zengin bir hanım olacaksın. Bu durum biçare Canan'ı derin üzüntülere boğdu.Ama nasıl satacağım? Senin için verecekleri bin beşyüz altını ve burada ne kadar elbisen. bin beşyüz altınınız olursa.Canan. güzelsin. Lâkin. benden sana ne fayda. istemem. başarılı olamayıp gözlerinden boşalttı. Hazır zengin olacaksın. Canan. ocağınızda kul olayım. sizi isterim.(yüzünde birdenbire büyük bir sevinç içinde) Beni satmayacak mısınız efendim? Rakım. Derdinizi anladım. Nasıl. Rakım.Dikkat ettim efendim. sen hep böyle kalacak değilsin ya. Ne 88 yalan söyleyeyim. elinde bulunan elbiseyi fırlatıp atarak kendisini efendisinin kolları arasına attı. Ben sizi isterim efendim. Doğrusu Rakım için de oldukça dramatik bir durumdu ama bu acının içinde bir de büyük tat vardı. gideceğin yerde mutlaka seni odalık ederler. "Ben ne bin beşyüz altın isterim.
. Bu öylesine büyük bir zevktir ki yaşanmadan anlaşılmaz. Ben bir saat önce sizin için nasıl bir Canan idiysem. İşte bu düşünceli ve karmaşalı durum içinde sabaha kadar uyumadı. Kardeşiniz olmak. . Sen bana dünya malından daha kıymetlisin. Onların milyonlarca altınları yine onların olsun. odama çekilip kapanayım. Mutlu günler hayali kuran başımı ezmeyeceksiniz. Siz yine "Canan" dedikçe dünyalar benim oluyor. "Hayır! tedbirli olmak gerekir! Acelem ne? İşte yanımda yatıyor.Kız. İşte kız benim kardeşim olmayı kabul etmeyip.Olmam efendim.. "kardeşim" diyecek olsanız bin yüreğimde hissettiğim tadı bulamam." diye kızın bedenine karşı büyük bir istek duydu. Var olunuz efendiciğim. Kız bu sözleri söyledi ve efendisinde cevap olarak derin bir sessizlik gördüğü için yavaşça odasına çekilip kendisini yatağa attı. ahmaklık mı? Hele biz ikisinden de hiç birisine olanak veremeyiz. Beni yine eski hâlimde bırakınız." diye bir karmaşık duygular içinde yatağına girdi. İşte dedim ya! Eğer satacaksanız sizi bir yıl içinde bin dörtyüz altın gelirden etmeye yüreğim razı olmaz. bunu ancak aşk ızdırabı çekenler bilir. Artık beni daha fazla söyletmeyiniz efendim. kayıtlı mal gibi beni satmayacaksanız ayaklarınızı öpeyim. Siz bu duruma cinnet mi dersiniz. kurbanınız olayım efendim. Sen bana yetersin.(efendisinin kollan arasında olduğu hâlde edep ve ağırbaşlılığına zarar vermeksizin yavaşça kendisini sıyırıp çıkarak) Kardeşliğinizi kabul etmem dedim.Satmam seni Canan'ım. bu düşünceler içinde yoğrulup kaldı. niçin? Canan. Şimdiye kadar geçirdiğim ömürden memnunum dedim. Rakım. Yarım saat kadar çılgıncasına dalgınlıktan sonra fırlayıp "Acaip! Bana kim engel olabilir? Malım olması gerekir.Kız kardeşim olmaz mısın? Canan. Ancak teklif ettiğim kardeşliği kabul etmediğine canım sıkıldı. şimdi yine o Canan'ım. bana esiriniz olmak kadar tat vermez. satmam. Herzaman buyuracağınız hertürlü emriniz bana en büyük şereftir.(rengi ne al. Artık söz bu dereceye geldikten sonra Rakım her taraftan beynine hücum eden hayaller ve düşüncelerin hiç birisine galip gelemeden büyük bir hüzünle kıza sarıldı: Rakım. Bu garantiyi vermeniz üzerine daha çok memnun oldum. E.Rakım. Kardeşiniz olmam. ne siyah. ne mor. sağ olunuz da ben sizin uyurken olsun yüzünüzü görmekle yetinirim. Aşkın bir de böyle kavuşma içinde yara köşesi vardır ki. hasılı hiç bir şeye benzemeyerek) Olmam efendim. Canan. Ben şimdiye kadar devam eden hâlimden memnunum diyorum. Rakım o geceyi nasıl geçirdi? İşte burada çok düşünülmesi gerekir. Hem ar89 tık bana izin veriniz. Ne zaman olsa benim değil mi? Acele işin pişmanlığı sonra tamir kabul etmeyecek kadar büyüktür.
" demediniz miydi? Yozefino. İnsanı hayvan sınıfına sokar. ihtiyarlatır. Rakım.(sevinci üzüntüye katarak) Korkarım dediğim oldu. Daha selâm vermeden: Rakım. Eğer sevgilisiyle kırk yıl ilişki sürdürse."Beni bir metres gibi tanıma. temizliği. söndürür. O şehvet denilen şey yok mu? Ne pisliktir. zihinde ve ruhta uyandırdığı harika tat şehvetle pisleşir. o eziyetin lezzetini tattığınız var mıdır? Varsa Râ-kım'a ne deli dersiniz. Rakım. Bu yüzden seks düşkünlüğü hesaba katılacak kadar önemli bir durum değildir. kucak kucağa olan molla Rakım hakkında da bu ince düşüncenin hükmü ne olacak? Onun hakkında karar verilmeyecek de kimin hakkında karar verilecek? Dört saat öncesini güzel düşünmelisiniz. Efendim! Keder ve bunalımdan uzak bir kavuşma için yasak hayallerin lezzetindeki tadın devamı ne de güzeldir? 90 Birkaç dakikalık zevk olan seksin. Sorunu o kadar yanık bir yolda anlattı ki. Güzel ama dört saat önce Yozefino ile göğüs göğüse. işte emin olunuz ki bundan sonra sizi dost gibi. Bu seks denilen şey insanın gözüne perde indi-rirdiği için insan o pis lekeyi göremez. Aşkın güzelliği. kardeş gibi. ne de aptal demekte. perdenin açılıp kapanmasından ibaret. hem de gerçekten pisliktir. Yozefino.Bu akşam Canan beni cayır cayır yaktı! Diye anlatmaya başladı. soluğu Beyoğlu'nda alıp Yozefino'yu yatağında yakaladı. İnsan aşka kırk yıl istek duysa o tat için kırk yıl bekler. Rakım.Madam. meydana gelen olgunluk insanı soğutur.Ne diyordum. hastalıklı bir durum olan şehveti böylesine istemek akılsızlıktan başka birşey değildir. ateşli. Vay ertesi günü ne olmuş? Ne olacak? Sabah erkenden koca Rakım kalktı. tutkun bir hâlde devam eder. dost gibi tanı. yanı başınıza almış olduğunuz hâlde nefsinizi engelleyerek o yasağın. Hatta insan kırk yıl genç. ne de aptal.Öyle ise. siz bu akşam bana ne diyordunuz? Yozefino. ana gibi.Size kendisini feda eden ve hatta köle eden bir kızı.Evet öyle demiştim. ne bileyim ben? Sana bin söz söyledim. Yoksa ne deli demekte özrünüz var. 91 . ne gibi isterseniz o gibi tanıyacağım. O zaman Râkım'da sultanı aşkın dört saat sonraki görüntüsü var mıydı? Bir de ertesi gününe bakalım.
. kendi yararımı kendim baltaladım.Delisin. Felâtun. Zavallı kızcağız! Sen benim elimden Râkım'ı değil. Cuma geceleri bir yasin-i 92 şerif ile ölülerimizi anmak.Hiç sorma birader. Şöyle ki: Canan'ın satılmak istenilişi üzerinden ancak bir hafta geçmişti ki. babamın ölümü üzerine yas tutmak alafrangada vardır. bana merhamet et! Bu kadarına ne bedenim ne de düşüncem katlanamaz. bir gün Rakım. hainsin! Rakım. kıyamet gününe devam edecektir. zalimsin.Kim mi karışır? Hey birader hey! Hiç sorma. Eski dost düşman olur mu hiç? Rakım. Rakım. Şu aşağıdaki hikayeyi de anlatırsak bahar mevsimine kadar gelişen durumları bitirmiş olacağız. Hele dostluğun. Sonra sen yine Yozefino'nun kolları arasında ezilirsin.Belâ ama tatlı belâ! Gönlüm mini mini bir tiyatro oyuncusunun sevgisine kapıldı. . Her tarafım gece karanlığı gibi simsiyah kesilmişti. Hele şu "devil" yani yastan kurtulduğuma bir teşekkür ediyorum ki! Biliyorsun ya.. Taksim önlerinde Felâtun Bey'e rastladı.Evet! Alafrangada vardır.Şimdi üzerine varmam.Yozefino'nun dahi yüreği kabardı.Bu kadar azara sebep ne? Yozefino. Rakım. beni güzel bedeninden mahrum etme. Rakım-Ama Yozefino. keyifler nasıl? Felâtun.(kadının dizlerine kapanarak) Seninle sürdüğüm ömrün tadını mezara kadar değil. Rica ederim. mezarda dahi unutmayacağıma yemin ederim. Ancak sen bu gece Canan'ı mutlu ettin ya. Yozefino. Onun gözlerinden akan her damlanın özel bir tatla çıkmış olduğuna inan. divanesin.Öyle ama. Benden daha çok lâyıktır. Yozefino. ama biz Türkler bu kurala uymaya zorunlu değiliz. beni kendi hâlime bırakıyorlar mı ya? Rakım. pek şiddetli.iki kadını aynı memnun edemeyeceğin için. Rakım senin hakkındır.Size kim karışır? Felâtun. Ateşin pek keskin.(safça) Vay beyim. Yozefino Pek memnun oldum ama demek oluyor ki. canımı alsan acımam.Aman! Felâtun. başım bir belâya çattı ki! Rakım.
Bak! Adam sen de. Sessizce yürüdüler. giderimiz yok. Bir memnun oldum ki.. Kendisi tiyatroda bile siyahtan başka bir şey giymez.Kendisini görmek istemez misin? Rakım. rahat rahat yemeye ömrü yetmedi. Rakım.. tutuştu.Yası dahi bu mini mini aktris mi getirdi? Felâtun. Rakım..(kötü bir bakışla) iş. Felâtun.Bu gençlik ele geçmez yahu! Yarın sakalına kır düştükten sonra paran olsa bile kadınlar yüzüne bakmaz. Yemek tabaklarına varıncaya kadar siyahlanmış tabak aldırdı. Fakat Rakım böyle sevdiğinin babasının ölümüne bu kadar üzülen ve yemek tabaklarını dahi matem tabaklarına çeviren bu kadının usta bir oyuncu olduğuna kanaat getirdi.Vallahi haberim yok! Babamın ölümünden beri kaleme ayak basmadım ki. Ama ne yas. bu .. tarlamız yok. ibret almalı değil mi? Rakım.Hayır birader.İzin verirseniz niçin istemeyeyim.Allah rahmet eylesin! Lâkin Felâtun Beyin bilgiç bir tavır içinde söylediği sözler Rakım tarafından kabul görmedi. Felâtun. Çalışmazsak ne yeriz? Felâtun. Felâtun. Rakım. gelirimiz yok..Doğrusu ya.Rakım. şaşırdım. Rakım.Ben nasılsa bir türlü alafrangaya kendimi alış-tıramadım da. Bu konuşma üzerine aktrisi görmek için aşağıya dört yol ağzına doğru yürüdüler. 93 Felâtun. bir şey yok.Acaip! Felâtun.Evet! Pek acaip kızdır.Ne yapalım birader. Fakat bu kadar sevginiz olan bir kızı yabancı birine. Biraz da gençlikte yaşamaya bakmalı! Sen de bizim babam gibi olacaksın galiba. Hâlâ kaba Türklük ediyorsun be! Alafrangada öyle şeyler var mıdır? Rakım. Felâtun. biriktirdi. iş.Haberiniz var mı birader? Bizim Reyhan Efendi Anadolu'da bir yere kaymakam olmuş. iş! Bu kadar iş ne? Ne vakit bitireceksin be adam? Elverir artık kazandığın para! Biraz da kazandıklarını yemeye bak. Elinden gelse güneşin ve gökteki yıldızların dahi üzerine siyah bir tül çekecekti.Evet! Zavallı kızcağız! babamın ölümüne benden fazla yandı. Efendim. Geçen gün birisi bana söylemişti.Yine ne daldın be? Sen hep böyle dalgın gezersin. Bunlardan. Bizim bağımız yok. Biçare adamcağız kazandı. Birisinin bir işi vardı da. Rakım.
(iftihar ederim ki benim.. kadın ona meydan bırakmayarak: .. ancak cüzdanına güvenenler gidebilir. Özel bir daireye girdiler.acaip kadın bizi fena sardı. Tiyatrocu bu.) diye karşılık verdi. bilirsin ya! Beni en fazla etkileyen kadının kendi okuyuşundan. Gündüz akşama kadar yanından bir yere ayırmaz. Bu kadar da "santimantal" hassas kadın görnedim ki! Bu konuları konuşup varacakları yere vardılar. fasonlar! Rakım. kendisinin etkilenip hüngür hüngür ağlaması ve o hâlde boynuma sarlıp beni kucaklayıp göz yaşlan içinde sevmesi-dir. Hiç böyle bir kadın insanı sıkar mı? Efendim. Kadın. Lâkin Rakım. Râkım'ı tanıtmak istemişti. Molyer gibi büyük şairlerden birinin eserini eline aldı mı. benim. je ne suis pas üne inbecile. bu otelde herkes yaşayamaz. Gece bile mutlaka tiyatroya kadar "ak kumpanya" eşlik etmeli. 95 Burada doğrudan doğruya senli benli konuşurlar.Dert ama tatlı dert değil mi? Felâtun. vücuduyla destekliyor. (Sana takdim ederim. öyle! Allah için pek kibar! Bu konuşmalar Fransızca olarak sürdü. diliyle okuduğunu. Kadın. öptü." yollu bir söz söylemek istemişse de. tiyatrocu kadında ağlamak istediği zaman ağlayabilmek ustalığı dahi olduğunu bilirdi. (Elverir efendim elverir.Hey! Bana bak Felâtun! Bir dostu buraya getirirler de.) diye alafrangadan olduğu üzere "Sizinle tanıştığıma memnun oldum. Felâtun'u çıldırtan eden madmazel Fransız kadınlarına özgü bir tavırla sıçrayarak geldi. Burada gençler bu hayvanlıkları etmezler. Belâsı nerede? Sonra da bekleyip yine evine getirmeli.. on conçoit tout de süite que monsieur est un de tes amis. Geceyi de orada geçilmeli. yani yirmibeş kuruştur. Felâtun.. nedir o seremoniler.Sorar mısın ya? Ses bülbül! Piyano emsalsiz! Hele o "alokans" edâ-yı kelâm! Ağzından ballar akar. ne serbesttir. monsieur. . içi entre jeunes gens on ne fait pas ces bötises la. 94 Bualo. burası yan yana iki odadan bir de küçük salondan ibaretti. (Lüzumu yok! Ben eşek değilim a! Derhal anlaşılabilir ki bu efendi senin dostlarından biridir. Oteliydi.(Râkım'a) Görüyorsun ya birader... yine anlarsın. on y tutoit tout bonnement. Bir dert ki! Rakım.. Rasin.Öyle efendim.. . insan bir tuhaf olur. Ben böyle okuyuş görmedim! Hiç Fransızca bilmemiş olsan. Zira orada bir sütlü kahve beş frank.Je te presenle mon. hiç bir şey ikram etmezler mi? . Artık evine kadar gelince bırakıp gitmek de olmaz ya!.J'ai l'honneur ma. assez. boynuna sarıldı.Pas besoin.) diye Râ-kım'ın istediği karşılığı verdi.) diye Felâtun.. Vardıkları yer C.Assez. Bunun üzerine Rakım: .
bir kaç şampanyacık senin gibi fikir adamlarının fikrini kızdırır. kadın. bak bu efendi sen gibi değil.(yılışarak) Vallahi bence öyle. Şarapla kızışan şiirsel düşüncelerimi nereme sokayım? Şarapla kızışan aşk.Şairdir de! Rakım."O le le"! O o! Bu efendi zâten filozofmuş ya! Felâtun adını bana vermeliydi.Elbette öyle olacak.Bir şampanya filân! Rakım. bir de muzıka.) Polini. . işimle. Yani güzel sanatlar bağlısı.Bana bu fikri senin aşkın verdi. tiyatro yazar. Polini. gücümle yaşarım. Lâkin ben "bonvivor" geliriyle yaşayan biri değilim..Hele bak şu sarı tahta bitine. Polini. dostum. Sana dünyada kaç şey lâzımdı? Hani diyordun.Şüphesiz! Rakım.. Rakım. (Kadının adı Polini'miş.Herkes fikrini serbestçe söyleyecek mi? Polini.Evet! Kalemle işler.Demek oluyor ki. Hele tiyatro kadınlarının.(Polini'ye cevaben) Hakkınız var.Her şey! Ufak tefek roman yazar. Polini.Gerçek be! iyi söyledin. maymun! Şebek! Tavşan! Felâtun. Şimdi buradan çıkınca yine işime gideceğim.Bravo! Gazeteci misin efendi? Rakım.Estağfurullah! Polini. Şarap. Bir kahve içerim. 96 Felâtun. Fransız kadınlarının en normal konuşmaları böyle olur. öyle mi? Felâtun. Polini.Ne güzel! Demek oluyor ki âdeta bizden.Felâtun.Oh! Ne hayvanlık! Bu şekilde devam eden konuşmalar size çok anlamsız gelebilir ama alafranga ortamını gezmiş. ameledir. Hâlâ yerinden kımıldanmayı canı istemiyor. (Felâtun'a) Ey suda haşlanmış sümsük hindi. İşte misafirin geldi.Bence öyle değil. Öyle ama efendi. Rakım. (Felâtun'a) Bizim aşk erbabının dahi aşkını kızdırır. Öyle değil mi. Polini.Hayır dostum! Ben o kadar zevk adamı değilim. tozmuş olanlar teslim ederler ki bu durumu asla abartmıyoruz. "yazı" işçisinin Felâtun. muhabbet ne işe yarar? Polini. Polini. gazete yazar bir" işçiyim.
Oturup içkilerini içtiler. canı isteyen çay içer.) Bir güzel çay ısmarladım. Sen ise benden daha fazla çekingensin.Her şeyde orta yolu bulmak iyi değil midir? Polini. Nazı çekilmez. Yazar kısmı biraz serbest olur.. ne pusulası. bilirsin ya!. Felâtun. Dereden tepeden bin söz söylenip. Artık bizim gibi serbest. çalkanıp gidiyor. Ama bir cariye al. hür adamlar bir esirden ne tat alabilir? Kim bilir gönlü kimdedir? Esirin olduğu için sana köle olmaya mecburdur. Şakası tatsız. gelir.Gördün mü bir kere? İşte ömründe bir güç har-cadınsa o da budur. Bilirsin ya a kardeş. Felâtun Bey bu şekilde bir yaşamın alaturkada mümkün olmadığını belirtip alafranga yaşamın ne tür nimetlerle dolu olduğunu anlattı: . Canı isteyen içki içer. Onun yüreğini satın al da bak sana ne kadar yâr olur. tavrından.. Hele Felâtun. Anlıyorsun a! Yine inanmamalı. esirde yürek yok mudur? Beş on kuruşa bir kızın hürriyetini satın almak işten bile değildir. Bu çıngırağın ipini de henüz yapmadılar ki. Hanıma kendini yarandırmak mümkün olamaz. canı isteyen. Rom da beraber." diye kendi içinden pazarlığını ku98 rarak görünüşte Felâtun'a acımıştı.Şimdi gidip. Yalnız bir eksik var. Ama gülmekten kendini koruyarak "Hey şaşkın. Rakım bu sözleri duyunca Felâtun'un saplanmış olduğu bu fikre nasıl şaşacağını dahi bilemedi.. Okyanusu muhabbette yolunu şaşırmış. sana memnuniyetlerimi arzederim. Severim de külhaniyi be! 97 Felâtun.Bizim bu İstakoz Felâtun pek yılışık şey.Efendi. Ah benim Canan-cığım! Zavallı kızcağız!. esir konusunu açınca az kaldı Rakım bir kahkaha koparacaktı..(emirlerini vermiş... Polini. (diye çıkar.Ha! Pardon.Neye yarar o Türk kadını.) Polini. kendini dev aynasında gördüğü yetmiyormuş gibi yüzünden düşen bin parça olur. Ne dümeni var. kibrinden geçilmez. Halbuki kendisi böyle bir kadının kafasını kırar. Bir saat kadar konuştuktan sonra iki aşığı başbaşa bırakarak masadan kalktı. Güya yaratılışıyla insanı diriltecekmiş gibi. Rakım. Alafranga meraklısı Felâtun tuhaf ve anlaşılmaz gösterişten geri durmadı. O bile zihninde bir Osmanlı hanımın dik duruşu ve büyüklüğü yerinde olduğu hâlde şu Fransız kadının saçmalıklarını çekmekte ne hikmet olduğunu düşünür ve bir adamın bir kadından işitebileceği en ağır hakaretlerden daha ağırını duyan şu Fe-latun'u anlayamazdı. işini bitirmiş. hakkını avucuna verirdi. . şimdi tâ "apartman" daire kapısına kadar gidip büyük çıngırağı çekmeli.
Elbette kardeşiniz de rahattır. Rakım. Bir ada-m kazandığı kadar yaşayabilir. Zira birinci derecede düşünülecek şey malûm a! Felâtun.Otelin büyük salonuna vardıklarında Felâtun. Rakım.(aklına Yozefıno geldiyse de. Bu yaşayış kazançlı ise iyidir kardeşim.(memnuniyetle) Bak öyleyse söyleyecek söz bulamam.Bizim gibi adamların ticareti nasıl olur bilmez misin? Rakım. o adının bir harfini bile ağzından kaçırmaktan korktuğundan) iyi olur ama birader. Rakım. ben kendim için değil. harcadığımdan fazla değilse bile başa baş gelir. sevin. hâlâ sizin için bile israfın bu derecesini hayırlı görmüyorum.Şu havuç gibi İngiliz kızlarından ne lezzet alıyorsun? Oğlan. gel sana ayda dört lirayı ben vereyim. şu üç ay zarfında kazandığım. Vallahi gerçek söylüyorum. Benim yaşayışım pek güzeldir. israf mı? Pir ol be. Felâtun.Teşekkür ederim birader. Sevin birader.Ne yola bağlandınız bakalım? Ticaret filân mı? Felâtun.Bizim filozof Rakım yine yüksek bilgiden dem vurmaya başladı. Felâtun. Felâtun. para da lâzım. Sana öyle söz söyleyen var mı? Lâkin ben Ziklas ailesinden memnun olduğum için söylüyorum. Râkım'ın fikrini anlamak için: Felâtun. Sanki sana ayda dört İngiliz lirası vermeye kudretim yok mudur? Rakım.Estağfurullah birader. Rakım. vallahi yaşamanın yolunu bilmezsin be! Kudretin de yok değildir.Ne bileyim ben? .Bırak Allah'ı seversen şu eşek İngilizleri! Ayda dört lira için senin de onların kahrını çektiğine şaşarım. Bir ayağın da daima Beyoğlu'nda.Kibrine dokunmasın.(alaylı) Ne. Felâtun.Aman.Ey. Şöyle hâline göre bir apartmanın olsa da. Kazancım yolunda ve şansım pek iyi. nasıl buldun bizimkini bakayım? Râkım-Güzel (tebessümle) Hiç olmazsa insanın üstüne başına mayonez dökmüyor ya! Felâtun.Ne yapalım birader. bu oğlanın paraya olan aşkından aman! Gel be. Sen Felâtun'u 99 o kadar eşek mi zannediyorsun? Hesap edecek olsam. mini mini bir metres edinmiş olsan fena mı olur? Rakım.
. yirmi otuz bin lira bir kaç ay içinde kumara verilebilir servetlerdendir. oyun salonuna gidersin. çoğunu da işittik ki. Zira mirasyedinin ve özellikle Felâtun Bey gibi bir mirasyedinin serveti. şimdi ayda dört lirayı kendisi vermek üzere beni de oradan mahrum etmek istiyor. Rakım için "Kendisinde bir servet yok. Felâtun. gördüklerimiz kadar ibret aldık" demişti.Hayır. böyle bir metresle C. işittiklerimizden dahi.Sen benim için korkma. kıskandığından böyle söylüyor. Ayda onbeş yirmi bin kuruşluk gelir için korkarım.. birbirinden ayrıldıktan sonra.Felâtun.Adiyo monşer! Size hayret edecek bir şey söyleyelim mi? Bu iki arkadaş.Nerden bildin? Rakım. kalpler için nasıl sense gönüller içinde öyle güzeldir. kalkarsın. Başlarsın oynamaya. Rakım. Rakım. Şöyle ki: . Bahar mevsimine kadar gelişen olayları tek tek anlatıp bitirdik. Siz bu iki fikrin hangisini onaylarsınız? Hele biz Râkım'ı onaylarız. Kaç ay alırım ben böyle dört liraları? Kendim kazanamıyor muyum? Bir mirasyedinin haram servetine ancak dalkavuklar itibar ederler. Bu mevsimin bizce anlatılmaya değecek hikayesi Râkım'ın Kâğıthane de yaptığı âlemdir. Felâtun. Siz pek iyi bilirsiniz ki. şimdilik adiyo! Felâtun. eğer zar işlerse kırk elli liracık büyür. cümle alem tarafından 'haram' bilinen bir servettir. Rakım. Oteli gibi otelde ömür sürdüğü yok da. Biz bunların çoğunu gördük. Eğer onun da elinde onbeş bin lira bulunsa. Felâtun.Çünkü böyle zarar etmeye başlayınca kalkmak ve kırk elli liracık büyüdükten sonra yine kalkmak.. kibarca olduğunu teslim ederdi.Akşam oldu mu cebine kırk elli kuruş koyarsın. artık bana dersi hikmet mi vereceksin? Rakım. Felâtun.Ey. o zaman benim yaşayışımın tam insanca." demiş ve Rakım dahi Felâtun için "Kendisi Ziklas evinden kovuldu ya. henüz bir aylık kumarbazların alışkanlığıdır.(asık suratla) Vay!. 101 Yedinci Bölüm Bahar mevsimi. Bir kaç ay sonra eskidikçe bu alışkanlık kalkar. 100 Felâtun. Çünkü kumarda sizi esir almazlar.Dur ama acele etme.Ben sizin için korkmam.Oynamaya başlayalı mutlaka ancak bir ay kadar olmuştur. biribirleri aleyhine kötü düşünmeye başladılar. Varsın beyim yaşasın.
istersen Dadı kalfayı da. O güzel sahralar. Yozefino. Yozefino. Rakım.Nasıl gidilir? Rakım. Hem pek fazla eğleneceğimizi de teslim ederim. Lâkin oranın zevki cuma ve pazar günleri çıkmaz. Rakım gidip derslerini verdi sonra gece saat üç civarı evine döndü.Vallahi pek güzel olur. Yozefino yanında gezi karar verildi. O günkü sohbet Kâğıthane pikniği hakkındaydı.Yine haftanın ders günlerinden birinde Rakım -hâlâ ve fakat halisane ve dostane bir suretle devam etmekte oldu-ğu-Yozefino'yu ziyarete gelmişti.Bey'in harem takımıyla Kâğıthane'ye gitmişlerdi ama bu gezi pazar gününe rastladığından arabalar içinde tıkılı kalmışlar..(gayet sevinçli) Gördün mü bir kere eğlencenin asıl alaturkasını? işte insanın kıra. Rakım.Yalnız mı gideceğim? Rakım.. Rakım.Baş üstüne. Bize her güzelliklerini gösterirler. Başka günler ise oraları at ve araba panayırına döner. bundan sonra Canan'ın iftira atılma korkusundan uzak oluşu kızcağızın duruşunu.Kâğıthane doğrusu dünyanın en güzel yerlerinden birisidir..Canan'ı da alırız.Hem Kâğıthane'ye böyle bizim gibi gidenler. Yoksa aralarındaki . ertesi sabah için ben de başka bir işe başlamayayım. Yozefino geçen günler. Yozefino. Rakım. Yozefino. 103 Yozefino. Oraya başka türlü gidilir.Yok! Benimle beraber.(sevinerek) Seninle mi? Elbet giderim.Aman ne kadar eğleniriz.Bir salı yahut çarşamba günü gideriz. Rakım. Lâkin şurasını lâyıkıyla biliniz ki.Ne gün gidilecekse yalnız akşamdan bana bir haber uçur ki. sahraya çıktığına dahi değer. Yozefino.. çayırlar tenhadır.Karar verdinse söyle de ben ihtiyaç listesini hazırlayayım. Hem artık Rakım kendisini Canan'ın karşıladığına darılmıyor da. yiyecek ve içeceklerini de beraber götürüp öyle eğlenirler. Kendisini artık kim karşılar? Elbet Canan. pikniğin tadını çıkaramamışlardı. bakışını olsa olsa Rakım huzurundaki şenliğini biraz daha arttırmaya yetmişti. Rakım.Gider misin? Yozefino. Dadı kalfa ise Râkım'in bu darılmayışına fazlasıyla memnun oluyor.
Fedayî.Oraya geçen yaz götürmüştüm. Canan. Aman ne kadar güzeldi! Rakım.Gidiyoruz ya işte efendim! Rakım. Rakım.Tophane'ye kadar bile gidiyoruz efendim.Bir kere de Küçük Çiftlik'e götürmüştüm. Ağaçlar. Ben de onu annem gibi severim (diye koşup Fedayî'nin o sadık.(kız sevindikçe memnun olarak) İyi ya. Canan.Nereye gittiğiniz var ya? Fedayî. Evimiz daha iyi. yine gitmeli değil mi? Fedayî.Bilmez miyim a dadıcığım? Canan.. örneğin Ihlamur'a filâna.Yok a dadıcığım. erkekler! Çok kötü! İnsan rahatsız oluyor. tenhaydı bir güzel eğlendik.Salıpazarına.Salıpazarı işte kapımızın önüdür. efendisine hem de canı gibi sevdiği efendisine bir kahve pişirip getirdi. Dadı kalfa henüz yatmadığı için üçü birden salonda oturdular. Kadınlar. Ca-nan'ımı sıkmak istemem. o merhametli. O gün. Rakım.) . kız kardeş zannederdi.Dadı kalfacığım beni kızı gibi sever. Fedayî. Kırlar ne güzeldi. Rakım. sırma gümüşü gibi saf olarak devam edip dışardan birisi görecek olsa kendilerini âdeta kardeş. Şöyle gezinti yerine.Oraları kötü efendim.katıksız sevgi.Dadı! Niçin aralıkta bir gezmeye gitmezsiniz? Fedayî.Nereye götürüyor bakayım? Canan. Rakım. o kadın Fedayî'nin boynuna sarılıp öpmeye başlar.(Fedâyi hakkında sevgisini gösterir bir tavırla) 104 Dadı kalfa beni her yere götürüyor efendim! Rakım. Ben kızımı.Yaz gelsin de yine gideriz.Belki şimdi sever. Fedayî. Ama Canan öyle yerleri sevmedi. Rakım kahveyi içerken: Rakım..Canan nereye isterse gidiyoruz. Canan. Canan-Sahi dadı kalfacığım! Ogün ne kadar eğlenmiştik. o havuz.
Bu görüntü çok sürmedi.Ey.Çarşamba günü orada kimse yoktur. Bu söz Canan'ın dikkatini çekti. ben kendim öyle karar verdim. bir kucağında Canan. Ben âdeta kıskanırım! diye kalktı.Öyle ama kalabalıkta siz bizimle beraber oturamazsınız ki! Rakım.Siz öyle mi karar verdiniz? Rakım. birisinde Rakım kendisini kucaklamakta 105 olduklarını görünce gözlerinden yaş boşanarak: Fedayî-Ah hanımcığım. Biçare Fedayî.(bu görüntüden tarifi kabil olamayacak kadar sevinçlenip) Yok ama.İsterim ya! Canan. Hep biz bizeyiz demek.Rakım. Yozefino da gelecekmiş.Seni de mi? Rakım. yine herkes yerine geçti.Çarşamba günü sabah erkenden gideceğiz. Ama pek erken ha! Fedayî.Hayır! Biz değil.Yozefino daha akşamdan buraya gelip gece burada kalacak.(daha fazla sevinerek) Ya! Öyle mi? Aman canım dadıcığım! Bizi götür. Anacığımın yanakları çürümüşse senin yanakların hamdolsun sapasağlam. Niçin götürmeyeyim? Rakım.Hay hay! Canan.(sonsuz sevinerek) O da mı? Aman ya Rab! Dadı kalfacığım. Canan. dadıcığım! Bizi önümüzdeki çarşamba günü Kâğıthane'ye götürür müsün? Fedayî.(sevincinden çıldıracak) Siz de mi bizimle beraber gideceksiniz efendim? Rakım. iki gözümün hanımcığım! Mezarında bizim şu hâlimizi görüyor musun? Rakım. Fedayî.Daha iyi ya işte. kendisini dadısının kucağına atıp öpmeye başladı.Hattâ ustan Yozefino da gelecek.Götürürüm kızım. seni anamız yerine koyduk. Canan. Fedayî. Rakım. 106 Fedayî. Rakım. yalnız birgün .Yozefino o kadar erken gelebilir mi? Rakım. benim dadıcığımı böyle karşımda öpmeyeceksin. Koca çayırlarda biz yalnız kalacağız. Yozefino ile söylediğimiz söz.(gözleri dolarak) İşte dadıcığım.
ona mı çıldırsın? Zira Yozefino. . o da önüne tütün tenekesini almış. Dadı kalfa uykusu geldiğinden bahisle yatağına girdi. Sizi rahatsız ediyorsam odama gideyim de orada sigaraları yapayım.. dadı kalfa ile efendisinin kendisine evlât gibi. Canan da kendi odasında yatar.. her ne gibi olursa olsun.İyi ama beyim.. efendisi için hazır sigara yapardı. Sen beni bir gece odana misafir alırsın.Ben sizi rahatsız etmez miyim efendim? Rakını. Rakım. kardeş gibi. O da kalktı. Rakım yazı yazar. onun için karar verdim.Niçin yatmıyorsun Canan? Canan.birlikte Kâğıthane'ye gitmekten ibarettir. Zihni yerinde değil ki. Biçare kızcağız. ona mı sevinsin? Yozefino beraber gidecek. yazacak bir miktar yazısı olduğundan bahisle odasına çekildi.Etmezsin ya! Ben seni ne kadar görsem. Şayet sen rahatsız olursun diye söyledim. Canan da Yozefino'yu o kadar severdi. Fedayî.Efendim! Rakım. ona mı memnun olsun? Bahusus Yozefino bir gece kendi evlerinde yatacak.Niçin uygun olmasın? İşte yatak için çare bulduk ya! Artık bu gece Canan'ın sevincini mümkün değil anlatamayız. Canan'ı ne kadar severse.. efendisinin yanına gidip karşısında oturdu. Rakım.Uykum yok efendim. gösterdikleri sevgiye mi sevinsin? Çarşamba günü Kâğıthane'ye gidilecek. Fedayî. Fedayî.Canan! Canan. Siz bilirsiniz. Canan ne yapsın? Uykusu yok ki yatsın..Sen bilirsin oğlum.(teşekkür eder gibi bakarak) Nemutluluk! Kızın şu hâl ve tavrı Râkım'ın duygularına bir kat daha dokundu : Rakım. sen bilirsin. işte yatak için ise.Bir şey söyleyecektiniz ama efendim. Canan.Ben onun yolunu buldum da. Kahveyi içtikten ve kararı verdikten sonra Rakım. göre göre doyamam... Bir şey yok! Canan. 107 Rakım. burada biz Yozefıno'yu nerede yatırırız? Rakım.(bir tatlı sıtma kırgınlıkları hissederek) Yok kuzum yok! Hiç sen bana sıkıntı verir misin? Hiç sen beni rahatsız eder misin? Canan. gitsin o da bir kitap filân okusun.Yok dadıcığım. sevincinden vakit yok ki. Yozefino benim odamda yatar.
Aman ya Rab! Çıldıracak mıyım.. efendisi ona. Lâkin sabaha kadar bu sözü söylesen dinleyeceğim. ne olacaktı? Anlaşılmayacak bir hâle geldi. a Canan! Sen benim hâlimi bilmiyor gibi söylüyorsun. ikisinin de yürekleri taş gibi kaskatı kesilmiş olduğundan tıkanıp boğulacaklar zannolunurdu. O kadar ki.Canan. Of. kuzum Canan.Rakım.Nasıl bilmem efendim. Canan'ım! Beni sevdiğine vallahi gönlüm inanıyor. daha aşkının başlangıcında baş göstermişçe-sine: Rakım-Ah.(gayet ince bir pembelik yüzünden memelerine kadar inerek) Malınız değil miyim efendim'? Rakım.(hiddetle) Öyle deme be! Sen kimsenin malı değilsin.Efendim! Rakım. of! Ben seni kardeşim gibi sevmiyorum. Canan. Bu söz bena hayat verir. Canan.. Âlemde bana en lezzetli söz. ah Canan! Seni vallahi kendimden kıskanıyorum. Râkım'ın sözleri Canan'ı dahi eritmek derecesinde etkiledi. Canan gibi seviyorum. Kız zaten kollan arasında bulunan efendisinin gözleri üzerine ateş gibi hararetli dudakları ile bir öpücük bıraktı. Ah. Beni seviyorsan "Seni seviyorum" de. Canan. Allah aşkına. Yalnız ikisi birbirinin yüzüne bakarlardı. ne olacağım? Doğrusu Rakım çıldıracak mıydı. Kendi kendine sahipsin.. bu sözdür. Canan'ım... Rakım da öpücük almaya davrandı ise o anda bir ürkeklik göstererek: Rakım.(ayağa kalkarak) Of.(kalemi elinden bırakıp) Diyecektim ki. Ağzından bu cümlenin çıktığını kulağım işitsin. Canan da korkarak nasılsa efendisini kanepe üzerine oturtup kendisi de yanı başında oturdu. Bu ara Râkım'ın aklına Felâtun'un esirler hakkındaki görüşleri gelip ancak uzun uzadıya zihninde .Seviyorum efendiciğim.. ben sizi sevmez de ne yaparım? Nasıl sevmemezlik edebilirim? Sevmemek elimde mi? Kızın bu sözleri söylemesi değil. söylerken gösterdiği tavır Râkım'ın duygularını okşadıkça âdeta aşkın sonunda olan cinnet. bilirim ya! Hem siz kendiniz söylemediniz mi? "Seni kardeşim gibi severim" demediniz mi? Rakım.(o da ayağa kalkmış olduğundan.Of. sen de beni seviyor musun? Doğru söyle! Canan. Vallahi seviyorum. Rakım.Benim seni sevdiğimi bilir misin kuzum Canan? Canan. Bir süre sustular. Canan! Canan. o efendisine yaklaşıp birbiriyle kucaklaşarak) Nasıl söyle108 yim a efendiciğim? Hâlimi bilmiyor gibi söylüyorsunuz.
terbiyeli. Hâlâ o sağlam duruş. 110 bu kızı hiç sevmeyecek olsa bile çaresiz sevmeye mecbur olacaktı. Canan'ı öyle bir yılışık. herşeyi dadı kalfa idi. Canan kendisi haber verdi. Ancak henüz daldığı için uyandırmaya bir türlü kıyamadı. Doğrusu Rakım geceki olaydan dadı kalfanın haberi olduğunu anladı ama dadı kalfa ona dair bir sözcük bile demedi. Salı günü Yozefino'nun geleceği akşam olduğundan Rakım kendince bazı malzemeleri aldıktan sonra işine yarayan yerlere uğradıktan sonra saat dokuz civarında Beyoğ-lu'na gidip Yozefino'yu evinde buldu. Râkım'ın yanına pek gülünç bir yüzle geldi. sevgilisini. edip. her ahlâkını lâyıkıyla bildiği için Canan için öyle planlar yapar. . oynak zannetmeyiniz. Efendisiyleolan maceraların hepsini dadı kalfaya haber verir. "Haydi oradan hey çılgın! Sen âlemin lezzeti nerede olduğunu. Zannetmeyiniz dadı kalfa bunları gözlemiş yahut dinlemiş. Şu kadar var ki dadı kalfa. O gün Rakım yine işleriyle meşgul oldu. Rakım da onayladı. Hayır efendim hayır! Dadı kalfa böyle bir alçaklığı yapacak kadın değildir. Kanepenin de rahat bir yatak olduğunu düşünerek efendisini. Rakım geceki maceradan dadının haberi olduğunu anladı. Canan bir ara Râkım'ı yatağına kaldırmak istedi. Zira Canan'ın annesi. yüreğindeki sevgilerle birlikte istemiye istemiye odasına gitti. ders vermediği günlerde evinde otururduRâkım. Zaten Râkım'ı bu kadar deli divane edecek terbiye ve tavrın kaynağı ne idi zannedersiniz? Dadı kalfa elinde büyütmüş olduğu çocuğun her hâlini. böylece dadı kalfa işine gitti. Oturduğu kanepeden kalktı. Canan sapına kadar kadın. Rakım da bir şey söyleyebilsin.Haydi bakalım. kanepe üzerinde Canan'ın yüzüne baka baka bir iki saatten sonra daldı gitti. temiz.Bonjur dostum! Yozefino. karşılığında ne hâl ve harekette bulunacağına dair dadısının gösterdiği yolda emin bir şekilde ilerlerdi. Koca Rakım. hâlâ o erdem! Ne zannettiniz ya? Rica ederiz. nazik. -Çünkü Yozefino yalnız ders günleri öğrencilerine gidip. Bu geçeninde diğer gecelerden bir farkı olmamıştı. aşığını. Ertesi sabah Rakım gözlerini açınca kendisini kanepe üzerinde Canan'ı da karşısında buldu. Ancak Canan sevgilisine bir adım daha yaklaşmıştı. sırdaşı. Kararlaştırdıkları çarşamba günü Kağıthane'ye gideceklerse daha pazartesi gününden hazırlıklara başlamaları gerektiğini hatırlattı. uyanık bir kızdır. akşam evine vardığında bazı tercüme işleriyle uğraşarak bir gece önceki bağlanma gibi bir ateşe kendisini bütün bütün kaptırmadan geceyi geçirebildi. Evet dadının haberi olmuştu. Kızın vakar ve duruşunda asla bir değişiklik yok! Koca Canan hâlâ o Canan.Bonjur Rakım! Rakım.düşünemedi. yüzünü doya doya veya anlaşılmaz anlaşılmaz izledi. nasıl yararlanabileceğini ne bilirsin? Var bir çapkın 109 tiyatrocu kız yanında kendin esirmişsin gibi ömür sür!" diye o anıyı derhal kovdu. öyle fikirler üretirdi ki Rakım.
Sonra Rakım. Saat onbire geldiğinde Canan -o zamana kadar Râ-kım'ın evinde ilk defa olmak üzere. Bizde kalacağız. Yozefino'yu görünce kollarını açarak üzerine koştu.Yozefino. yüz kadar sese dokunabilmesine olanak veremediği hâlde. Posta sokağından aşağı Bostanbaşı'ya inip. Yozefino kalktı. Yarın sabah erkenden hattâ güneş doğmadan evvel deniz üzerinde bulunacağız. Aman ya Rab! Bu akşam kadının piyanoda gösterdiği ustalık akıl almaz güzellikteydi. Güneşin doğuşunu ve batışını görmeyince tamam olmaz mı? Mevsim her ikisini vakti görmeye de müsait! Yozefino-Vallahi fena değil ama. Ben kalkıp giyineyim. Yozefino.Bu akşamı bizde geçireceğiz. pek âlâ! Sen biraz otur. Tophane caddesi yoluyla yavaş yavaş Salıpazarı'na vardılar. Hattâ Rakım. diğer odaya gidip giyinmeye başladı. senin beni yatıracak yerin yoktur.Ey. a deli çocuk! Rakım. 111 l Yozefino. Yozefino'nun bir kaç damladan ibaret . Yozefino ve Canan salonda oturdular. ders verdiği sırada anlayamamışken bu akşam kızın Yozefino ile konuşmasında gösterdiği beceriye dahi şaşırdı ya! Kızın piyanosunu bir süre dinlendikten sonra Yozefi-no'nun da neşesi artmış olduğundan çalgı başına kendisi geçti. iki elinde on parmağı olan bir adamın bir anda seksen. Rakım ise piyanoyu bilir bilmez tıkırdatıp Yozefino tamamen giyindikten sonra kalktılar. 112 her birinde dahi onar parmağı bulunduğu zannolunmak is-tenilirdi. Rakım da Yozefino'ya eşlik etti. Bunlar konuşmaya başladıkları sırada Canan piyano başına geçip en iyi bildiği havalan ustaca çalmaya başladı. kadın yine İstanbul'un rakısı âlemde en sevilecek eğlencelerden olduğuna ve kendisinin buna şaraptan fazla isteği ve yakınlığı bulunduğuna dair bir hayli söz söyleyip konuşup durdu. Dadı kalfa ise gerekli malzemeleri hazırlamakla uğraştı. Öpüştüler. Ben herşeyi hazırladım. sanki kırk yıldan beri sarhoş meclisinde şarap taşırmış gibi. Bir şey oldu mu tam olsun. Kapıdan içeriye girdikleri zaman Canan.rakı takımını salondaki konsolun üzerine koydu.Nereye? Rakım. kadın bu olasılığı gerçekleştirdiğinden güya dört eli olup da.Canım senin nene lâzım. içki meclisinin dahi yönteminin farkına vararak şarapçılık hizmetinde kusur etmedi. Rakım ilk kadehi Yozefino'ya sunduğunda. İnsan hesap edecek olsa. dadı kalfa ile dahi merhabalaştı.Bize! Kâğıthane'ye gitmeyecek miydik ya? Yozefino. Kâğıthane'ye sizden mi gidilir? Rakım.Pek âlâ. Rakım o zamana kadar Canan'in enikonu piyano çaldığına rastlamamış olduğu için bu sanattaki ustalığın çok iyi buldu. Koca Canan. Canan'in enikonu Fransızca söylediğini dahi.
içildi.gıdasını daima piyanosu yanına götürür.Kız Canan! Canan. bunun sebebi Rakım ile Yozefino'nun biribirine olan sevgileri yüzündendi. Yozefino kendisi için hazırlanmış olan Râkım'ın yatağına ve Rakım da dadısının odasında serilmiş olan ya113 tağa gitti. Lâkin hiç gözü gibi sevdiği oğlu. Sofra başında meyve sebze yiyerek dereden tepeden konuşarak bir saat geçirdiler.Efendim değil mi? Elbet soyunduracağım.Efendim! Yozefino. Bu durum bu gece Râkım'ın meclisinde de oldu. alafrangalar gibi kahveler sofrada içildi. Çocuklar soyunurken ter ter tepinir. Zira görüntü iki dostun içki parlatmasından ziyade iki aşıkın biribirlerine aşklarını sunması gibiydi.Onlar çocuktan beterdir. Yine bu salonda sofra kuruldu.Bari uslu uslu soyunur mu? Canan-A! Çocuk mu ki uslu uslu soyunmasın? Yozefino.Ne söylüyorum? Ayıp bir şey mi söylüyorum? . Canan. Elbette Canan da kendi odasına gitmiştir. efendisi. Yozefino'yu soyundurup yatağına yatıncaya kadar yanından ayrılmayacağı bilinmez mi? Yozefino gibi bir yandan seviştiği adamı merak edip bir yandan da sevdiği kadınla bu adamın ilişkisini bilmek isteyişini anlamamak mümkün mü? Binaenaleyh hem soyunur. evlerde böyle toplantıların yapılmasından memnun olurdu. yalnız arada içki bulunması biraz canını sıkardı. Yozefino. Vay ne oldu? İşte şu oldu: Canan. beyi. Dadı kalfa. Yatma zamanı geldiğinde evli evine köylü köyüne gitti. hem de kız ile konuşurdu: Yozefino. Ancak Yozefino burada da işi kılıfına uydurdu ve ara sıra Canan'a olan sevgisini dile getirdi. Büyük bir beğeniyle yenildi.(utanır) Aman ustacığım. İşte burası belli değil. İçkilerle birlikte masaya geçip ailecek sofraya oturdular. dostlar biribirine daima güzel sözler söylerdi.Sen efendiyi de böyle soyundurursun değil mi? Canan. paşası yani Râkım'ı kendisinin bu hoşnutsuzluğundan haberdar eder mi? Dadı kalfa zaten büyük yerlerde ziyafetler savmış bir kadın olduğundan pişirmiş olduğu yemekler Yozefino'nun çok hoşuna gitti. Sonunda yemek zamanı geldi. Bizim içki meclisinin güzel görüntüsüne dikkat ettiğiniz var mıdır? Var ise görmüşsünüzdür ki. bu hizmeti efendisine de yapar. söylediğin şu lafa bak! Yozefino. efendisi ise Canan elinden aldığı kadehi âdeta ateş içer gibi içerdi. bu meclislerde kafalar lâyıkıyla hoş olduktan sonra. yemekten sonra Canan kahveleri sofraya getirdi. Böyle bıyıklı çocuklar da insanın boynuna sarılır.
Râkım'ı da uyandırdı. Bana hiç sataştığı yoktur. Serpilip yatmış olan Canan'ı bir hayli uğraşıdan sonra sağ elini kızın yüreği üzerine koyarak.Canım ustacığım.Ayıp ya! Yozefino. Allah yine ikinizi birbirinize bağışlasın. güzelsiniz. Allah için ikiniz de birbirinize pek lâyık çocuklarsınız. zararı yok!.Efendi beni kız kardeşi gibi seviyor. Ö benden hiç bir sırrını saklamaz.. pek lezzetli bir incelemedir. Güzel yönetirsen. saat on.. Meğer kayıkçı Osman amca gelmiş.A deli! Kız ne utanıyorsun? O senin efendin değil mi? Ayıp mı zannediyorsun? Siz ikiniz de gençsiniz. Hiç dikkat ettiniz mi? Ah bizim dikkat ettiğimiz vardır. Rakım. seslendi ve kendisinden önce yüreğinin uyandığına dikkat etti. Canan. kendine pek kolay bağlarsın. Canan. utangaçtır.. Gönderdi ama biçare Canan'ı yine bin türlü düşüncenin içine atarak. Vah çocuk vah! Efendi bana her şeyi söyledi. Anladın mı kızım beni? Rakım içli bir çocuktur. Geçen gece ne kadar ağlamışsınız. yavaş yavaş hazır115 lanmalı. Yozefino. Aşk kurallarını bilmeyen sizin gibi çocukların hâli hep böyledir. Onun için biliriz ki. Bir yandan da Yozefino kendi ağzını arıyor zannederek efendisiyle arasında geçenleri sır olarak saklama kararlılığını sürdürdü. Zira kalp uyku hâlinde iken pek düzenli ve hafif vurmaktadır ancak insan uyandığı anda . Ah. Onu sen yönetmelisin. Lakin efendisiyle Yozefino arasındaki ilişkiyi bilmediğinden ve efendisiyle olan ilişkisini dadı kalfadan başka kimseye anlatmadığından hatta bunu anlatmayı büyük ayıp diye düşündüğünden sustu. hâlinden kimseyi haberdar etmeme gayretinde bulunan âşık Canancığım! Zararı yok kızım. biraz da yatak içinde konuşarak. Saatlerine baktılar. hem Râkım'ı tebrik ederim. bu aşk insana nasıl hayat veren bir histir.Yozefino'nun şu son cümlesi üzerine -bir kere işe önem vererek. Ben sana ne dediğini nerden bilirim? Yozefino. Soyunsa sen bu lafta hiç bir ayıp görmezdin. sevişelim. Sana ne demişse demiş.az kalmıştı ki. Bununla beraber hem seni. Yozefino. 114 Canan. Canan. bana öyle laflar söyleme.Hayır! Bizim efendi pek usludur.De bakayım.Ah." diye kalkıp dadısıyla beraber aşağıya inerek kayığa yerleştirilecek eşyayı Osman amcaya verdikten sonra Canan'ı uyandırmaya gitti. demek oluyor ki mutlaka uslu uslu soyunmuyor. İşte Yozefino bu şekilde Canan'ı rahatlattıktan sonra yatağına girip. Eğer uslu uslu soyunmuş olsa o zaman ayıp sayılır.Vay. beni aldatabilir misin? Sanki benim haberim yoktur. Herkes uykuya dalmışken. kızı yerine gönderdi. "Tam vaktidir. bir ara sokak kapısı "çat'çat" diye çalınmasın mı? En evvel dadı kalfa uyandı.Canan.
herkes kalktı.Üşümez miyiz ya? Rakım. Yozefino'yu da kaldır da. Yozefino. bir tarafına çay güğümü. Ayıp değil a! Biçare kızcağız kalkarken efendisinin boynuna sarılıp da öyle kalktı. Siz isterseniz bu hareketi küstahlık olarak yorumlayınız. Ateşi. isteyene çay verdi.. pek de öyle değil a! Doğrusu bizde kış mevsiminde her sabah böyle bir zevk etmek olur ama Avrupa'nın da zevkleri fena mıdır ya? . sabah erken kalkmamışımdır.Hem de deniz üzerinde göreceğiz. Henüz ateş sönmediği için Canan'ın salona getirmiş olduğu koca bir mangal uzaktan bakanlara keyif verirdi. şimdi bir saat sonra güneş doğacak. ihramlar var. Sonra dadı isteyene sütlü kahve.Hoşunuza mı gitti madam? Yozefino-Vallahi pek güzel! Ben hemen diyebilirim ki. Yozefino. şallar var. ömür boyu. Doğrusunu söylemek her halde daha gereklidir. Ne hoş! Biz biliriz ki. kalktı. Rakım.Vallahi pek hoşuma gidiyor. Öyle değil mi? Rakım. Deneyip bakınız! Hele Canan'ın kalbi gibi bir âşık kalbi olursa. Yozefino. Yarım saat geçmedi. Yozefino her ne kadar giyinmeden bir erkek huzuruna çıkmak alafrangada olmadığına dikkat çekmişse de.Ne? Yozefino. Mangalın bir tarafına kahve güğümü. ne istersiniz?. "Nedir efendim. Kahveler pişti. filânı yak.Kürkler var.(Osmanlıların şu sabah safasını pek beğenip) Ne güzel şey bu canım! Rakım. Efendisi kendisini mazur görmüştü. Yavaş yavaş da hazırlanırız. Ne üşüyeceğiz? Bahusus ki rom da var. Rakım." diyebildi. Rakım sana doğrusunu söyleyeyim mi? Türklerin her hâli Avrupa'nın her hâlinden iyi! Rakım. Ne yalan söyleyelim. biz de onu göreceğiz. var ya! Canan uyanıp da gece vakti hafif hafif yanmakta bulunan kandilin baygın ışıkları arasında efendisini görünce birdenbire ürktü.Yok madam. Rakım 116 da giyinmeden yalnız arkasında bir ince taburi kürk olduğu hâlde salona çıkmış kapısından Yozefino'ya söylenmesi lâzım gelen sözleri söyledi. Herkes kafasına ve zevkine göre içti. Evvelâ birer şekerli kahve içildi. paltolar var. Sigaralar yandı.evvelki hâlin düzenini bırakarak hale-canla uyanmaya başlar. "Kâğıthane'ye gideceğimizi unuttun mu? Kalk bakalım. bir sabah keyfi yapalım." demesiyle Canan fırladı.Böyle sabah erken kalkıp da şu keyfi yetiştirmek. bir tarafına akşam gelmiş olan taze inek sütü tenceresi sürüldü.
Yalan söylemiyorum Rakım. Vallahi ciddi söylüyorum. yeni. Salıpazarından çıktı çıkalı belki Canan kendisine bir kaç yüz soru sormuş olduğu hâlde. Ayrıca Avrupa halkının alışkanlıklarına dair söyledikleri ise tamamen doğruydu.Ben hakkımı bilirim de dâva ederim. Kürekleri yavaş yavaş çektirerek güneşin ufuk altından pırıl pırıl yeryüzüne doğuşunu izlediler. Rakım da Ca-nan'ı ile beraber ön tarafa. ya Canan'ı! Koca Rakım.Orası öyledir. Doğrusu Avrupa'nın dahi eğlencesi çoktur ama "monoton"dur. yine kendi aile halkıyla kalır. Herkes evine geldi mi. Kuzum!. Mart ayı olduğu için hava hafiften soğuktu alel acele giyinilip iskele başına varıldı. sabahın serinliğinden güne şikâyet etmeden başladılar.Hamdolsun bahtiyarım.. bu mutlu ve esenlik taşıyan kayığı tâ Sütlüce önlerinde yakalayabilmişti. Yozefino. . Bir kere kış geceleri uzun olduğu zaman alafranga saat on ikiden yani gece yarısından evvel yatılmaz". Yozefino-Vallahi Rakım. güzel bir kayıktı. Yozefino ile dadı kalfa arkaya oturdu. Yani demek isterim ki. o sabah ki doğanın uykudan uyanması demektir. esensin. Herkes arkasına birer kürk giymiş ve dizleri üzerine de ihram almış olduğundan. mesudum. Ben sözümü bilirim de söylerim.. Sabahtan önce deniz üzerinde bulunulmaya karar verilmiş olduğundan herkes giyinmeye gitti. mutlusun! Rakım. Lâkin insanlığım böyle övünülecek kadar önemli değildir. geniş. Bir kere Türklerdeki şu konukseverlik Avrupa'da bulunmaz. dadı kalfayı ve Yozefi-no'yu dahi memnun ederdi. Yavrum!. Bu mangal partisi yarım saatten fazla sürdü. Lâkin sofraları. Sonra iki köprüyü geçip kendilerini Tersane körfezinde buldular. iyi huylu bir çocuksun! İnsansın." gibi sevgi sözcükleri karıştırarak verdikçe yalnız Canan'ı değil. Çünkü o aydın bir kişilikti. Hele güneşin ilk 118 ışıkları.. Ara sıra bir aile içine misafir gelmiş olması veyahut insanın kendisini başka bir aile içinde görmesi bir büyük yeniliktir. Denize açıldıklarında Üsküdar üzerinden şafak ağarmaya başlamıştı. o güzel sabahı görmekten hemen daimî suretle mahrum kalırız. Hele saat on ikiye kadar da oturulduğu olur ya! Bu hâlde uyandığımız zaman yine ortalığı gündüz olmuş buluruz. Salıpazarı iskelesinde biraz oyalandılar. biz doğanın yalnız akşam güzel117 liginden yararlanırız. Sabahı. Vay o sabahın inceliği ne incelikti! Vay o incelik Yoze-fino'yu ne memnun eylemişti. Ya Canan'ı. kendi dünyasında bilgi alışverişinde bulunmayı sever. Avrupa ile Osmanlı arasındaki farkları da bizzat gördüğü ve yaşadığı için daha iyi anlamıştı. Yozefino. baloları hep resmî şeylerdir.Yozefino. Osman amcanın kayığı iki çifte. Demem onlar birbirine gitmezler demek değildir. her sorusuna cevap vermekten geri durmayarak kızı hoşnut eder ve her cevabını "Canım!. doğal güzellikleri paylaşmaktan büyük haz alırdı. Rakım.
(kayıkçıya) Osman amca. Yozefino'dan bu sözü işitince birdenbire kadının yüzüne baktı ama kendisini toparlayıp renk vermedi. Bundan sonra kendimizi düşünelim. sizcesini bilmem. Lâkin sebebi? Yozefino. Yozefino.İşte bu başarılarından dolayı seni tebrik ederim ya! Hele bu muhakemen yok mu? Vallahi Rakım kayıkçılardan utanmamış olsam kalkıp seni ağzından öperdim.Ne geldi efendim? Rakım. Sevgisinden Râkım'a sokula sokula kucağına çıkmak mertebesine gelip. Orada Râkım'ın aklına ne gelse iyi? Bakınız ne geldi. daha çoktur. öyle ki. bu bölgede o yaratmış.Şu civarda haniya demek istiyorum ki. 119 Lâkin Râkım'ın düşünce yeteneği üzerine sevgisi bir kaç kat daha artmıştı. Sabahı Allah yaratıyor.Ne geldi bakalım? Rakım. binaenaleyh kayığın dengesi bozulmuş olduğundan.Bence iyi ama. Canan. mutluluk insan içindir.Yozefino. ötede Alibey deresi boyunda mı olur. benim aklıma ne geldi bilir misin? Osman amca. bir . zannederim. Rakım.Niye istemez? Rakım.Benim canım henüz sağılmış taze koyun sütü içmek istiyor.Mutlaka yine iyi bir şey gelmiştir.Övgü yine çoğaldı. nerede olur. böyle bir gezi tadı. İstanbul'un zevkini tatmamış hanım. bu denizi. Sabah esen meltem güzel kokusunu getirdiği sırada bizim topluluk da Çoban Çeşme-si'ne varmıştı. Bunların hepsi kadri bilinecek nimetlerdir. insanların medeniyette ilerlemesi gezintimiz için şöyle bir de kayık yapmış.Mümkün mü ya? Rakım. İyi huylu olan insan içindir. küçük hanım! Sen biraz arkana dayanır mısın?" diye Canan'ın dengesini korumasını istedi. İstanbul halkının içinde de yüzde biri bu gezintiyi düşünmemiştir. Osman amca "Küçük hanım. Rakım. Yapar mısınız? Yozefino. Yozefino. Yozefino'ya Râkım-Sabah gezintiye çıkmamış hanım.Pek doğrudur. aklıma ne geldi bilir misin? Yozefino.Niye mümkün olmayacak? Senin canın da istiyor mu? Sen onu söyle! Yozefino.İnsanlığın mutlu olmandan daha büyüktür. Avrupa'nın hiç bir tarafında görülmemiş olduğunu iddia edebilirim. Rakım.Sebebi şu ki.
Kahveler sürüldü. Yozefino. Binaenaleyh Osman amca tereddütsüz: 120 Osman amca. kızda olan bu hevesin farkına vararak: Yozefino. Canan'ı da yanlarına alarak sıra ağaçlar altından çayın yukarısına doğru gezmeye çıktılar. 121 Zavallı Canan.Koluna kuvvet Osman amca. Bu ateş zaten bizim cemaate de lâzımdı ya. Bahusus Râkım'ın komşusu olup. Bahusus ki. Tekrar yola düzülüp. niçin olmasın? Kayık altımızda değil mi? Kolda da kuvvet çok. içildi. hem de sol kolunu sıyırarak. Rakım. Bu teklif kayıkçının canını sıkmış zannedersiniz ya! Artık Çoban Çeşmesi'ne geldikten sonra geriye dönmek doğrusu can sıkar bir şeydir. çocuğun her hâlini iyi bilir. Kana kana içtiler. Herif hem bu lakırdıyı söylemeye. Lâkin neyimize lâzım? Her şeyi kısa kesecek olduktan sonra koca bir ciltten ibaret hikâyeyi bir sayfada dahi anlatabilirdik. Rakım.Sen Osman amcanın sakalında kır görüp de ihtiyar olmuş mu zannediyorsun? Buradan başlasam. sağ küreklerle üstüne almaya başlayıp Kavisli kavisli çevirdi. Alibey köyünün deresi ağzında bir mandıraya rast geldiler. Rakım. ne kadar olsa çocuk değil mi? Kendisini bir şairin hayali kadar geniş çayır içinde görünce şevk ve mutluluğu da o oranda artarak sıçramak.mandıra bulsak da taze süt içsek. Canan ile Yozefino koyunları ve kuzuları uzaktan seve seve bir kaldılar. pişirildi. böyle sabahtan gidip de akşama kadar Kâğıthane'de oturanlar öyle birdenbire evlerine dönüp tıkılamazlar. Osman amca biraz tiryakice olduğu için hemen bir ateş şenlendirmişti. Eşyayı karaya çıkarıp bir ağacın altına şilteleri yaydılar. Ancak Osman amcanın canını sıkmaz. Şimdi biz Kâğıthane partisinin bundan ötesini "Akşama kadar pek güzel eğlenip evlerine döndüler" diye kısa kesebiliriz. Kayıkçıların her biri. Hattâ bazı bahanelerle arada bir bu çocukluk huyları tutardı. Rakım ve Yozefino.Canan sen beni yakalayabilir misin? . bu defa Çoban Çeşmesi'ni de geçerek âdeta Çağlayanlar yanına kadar sokuldular. soluğu Beykoz'da alırım. koyunları yeni sağılmış oldukları için.Aferin Osman amca! Osman amca. iki üç adamın içeceği kadar sütü midelerine indirdi.Pek âlâ olur efendim. koşmak hevesine düşmüştü. mandıracıyı çağırıp bir kaç çanak taze süt getirtti. sürü hâlâ oradaydı. Dolaşır dolaşır da canımız sıkılırsa Eyüp Sultan'a kadar gideriz.
Ne zekâ! Onbeş yirmi beyitlik bir şarkıyı. yalancı dolma. Yılankavi yanıltmacalar. Kâğıthane bölgesinin güzelliğine ve sabahı denizde ettikleri isabet olduğuna dair sözler kahvaltıdan sonraya kadar devam etti. Orada oturacakları yeri seçtiler. Ağacın gölgesi altına serdikleri minderlerin üzerinde uyudular. gitarı olmadığı için zevkini çıkarama-yıp. Bunlar yemekte iken bir kayık halkı daha önlerinden geçip Çağlayanlar yanında çayırın tâ ortalık yerine kadar gittiler. Saat beşe geldiği hâlde yalnız bir Ermeni ailesi takımı gelmiş olup. helva ve kuru köfte ortaya çıkıp. O gün Kâğıthane'de hemen hiç kimse yoktu. Ağzından bazı şeyler okudu ise de. Yozefino gitarını yanında getirmediğine bin pişman oldu. Sonra Râkım'ın yanına gelip üçü birleştiği zaman Yozefino yavaşça "Çocuğu eğlendirdim ama kendimi de yordum.ezber ledidi.(işin farkına varıp) Hayır yakalayamazsın. kayıkçıların payları da ayrıldı. beri tarafta dadı kalfa eşyayı kayığa yerleştirmişti. Zaten erkence kalktıkları için içleri bayıldığından birer miktar kahvaltı ettiler. Uykudan kalktıkları zaman saati on olmuş buldular. ikisinin de nefesi nefesini takip etmeye başlayıp yüzleri kıpkırmızı oldu. bir saatten daha fazla sürdü." dedi. Saat ikiyi bulmuştu. Haydi bakalım. onlar tâ çayırın üst başında yer tutmuştu. Bundan sonra dadı kalfanın hazırlamış olduğu söğüş. Şu çayır gezintisi şüphesiz bir saat kadar sürdü. Râkım'ın uyarısı ve Yo-zefino'nun kabulü üzerine yemek altına ikişer kadeh rakı çekildi. saat altı buçukta kuşluk yemeğini hazırladılar. Ondan sonra yerlerine geldiler. Koca dadı kalfa! Onun için âlemde Rakım Efendi'nin eğlenmesinden büyük zevk mi olur? Çocukların sabahtan beri sürmüş oldukları ömür. kayığı hazır ol da beklerken buldular. Dadı kalfanın uyarısı üzerine herkes bir malzemeyi alarak gölgeye taşıdı. Bu eğlence de bir saat kadar devam etti. dayanılmaz hal alınca dadı kalfadan başka üçü oldukları yere uzandılar. kendi canına dahi can katmıştı. O kadar ki. Şu insanoğlu çevresini dikkatlice incelemeye kalksa ne bir gün ne bir hafta yeter. koşunuz! Yozefino koşmaya başladı. eğlencede arar. kız onbeş yirmi dakikada -hem de bir daha unutmamak üzere. İlk eğlence. çünkü her yan binlerce güzellikle doludur ama insan yalnızca güzellikle yetinmez. tadında bırakması gerektiğine inandı ve öyle yaptı. artık oldukları yeri kasıp kavuran güneşten bıkkınlık gelince ağacın öbür tarafına geçmek zorunda kaldılar. şaşırtmacalarla kızı bir hayli koşturdu. Güle oynaya yenilen yemek. Rakım.Canan. Canan arkasından koştu. Gölge altına geldikten sonra bulunan eğlence ise Canan'a bazı Fransızca şarkıların güftelerini ezberletmek oldu. Çayır içine doğru bir seyahat daha düzenleyip.(sevinerek) Yakalarım. Yemekten sonra havanın da ısınması üzerine gözlerine hucüm eden uyku. Gayet ağır kürek çekmek üzere onbir buçukta Azapkapı- . Bu sebeple bizim bizim cemaat de yeni eğlenceler aramaya başladı. 122 Hele topululuk olarak bir pikniğe gidilmişse en kral eğlence arar. Bindiler. Onbirde kayığa döndüklerinde. bundan sonra Canan'ın gezintiden mutluluk sözleri duyuldu.
123 sı'na yaklaşıp Yozefino'yu orada bıraktılar. Köstek neye lâzımdır? Saati korumaya lâzım olduğuna göre bu işi bir gaytan dahi görebilir. yirmibeş liralık veya daha fazla bir fiyat çekmek için elmaslı kordon takmak gibi gösteriş budalalığına kapılabilir. değil mi onu konuşurlar. 124 Sekizinci Bölüm Râkım'ın düzenlediği Kâğıthane pikniğini beğendiniz mi? Şu sorumuzu kötü görmeyiniz. bakın bazı kendini bilmez insanlar böyledir. bu nedenle belki de halka buğz etmek gerekir. Bu piknikçi aile ise tam ezanı çeyrek geçe evlerine ulaştılar. kendi mutluluğunu başkalarının da duymasını ister. Kalabalık mı. Hayır. bu ise yaratılışın en kötü yansımasıdır. düşünelim: Doğrusu saat insan için gerekli bir âlettir. Herkesi bilgilendirmek ister. Allah'ım ne kalabalık! Bir millet bir millet! Kimler yok! Kimler yok!" diye açıktan şaşırırlar. çiçekleri görmekten başka halkın durumunu görmek. Ya bu gösterişten amaç? İşte dedik ya! Lezzeti o yolda olduğu içindir. İnsanın yaratılışı gereğidir ki. Şimdi siz şu en aşağı dereceden başlayınız da. çimenleri. İnsan beş liralık bir saate. Haydi bakalım. Yozefino ertesi gün için işi olduğunu ileri sürerek gelemeyeceğini anlattı. kendisini Karunzâde göstermek için gereksiz ve türlü türlü yalanlara başvurur. Fakat gezintiyi adet haline getirenlerin durumu böyle değildir. Gezinti yerini beğendikleri gün "Aman geçen gün Kâğıthane'yi görmeliydin. biri-birleriyle konuşmak içinde buralarda bulunmazlar. sahrayı. Zira Rakım o gece de kendilerinde kalmasını rica ettiyse de. kendisinde yalnız saatini korumak için yapabileceği gay-tanın yirmibeş altın kıymeti olacak kadar servet bulunduğunu âlem görsün. açıklığı. iş öyle değil. daha doğrusu halka kendini gösterip beğendirmek değil midir? Bu yüzden gezinti yerlerinde nufüs alabildiğince çok değil midir? Halk ise binlerce arabanın tozunu toprağını yutarak burada nasıl durur. İnsan oğlunun özel durumunu incelemiş ve gözlemlemişseniz sözümü kabul eder onaylarsınız. insan oğlu ister ki. Bu durum insanın yaratılışında var ve herkese uygun olduğundan kimsenin fazla dikkatini çekmez. Onlar gezinti yerlerine gittiklerinde yerin güzel olup olmamasıyla ilgilenmezler. Hatta bir insan iç dünyasında mutlu değilse bile diğer insanları kendi mutluluğuna inandırmak için yalan söyleyip hile yapabilir. . Biz bir de işin şu yönüne bakalım: 125 ^^* Yaratılışın bir gereği değil midir ki halkın gözünde gezintiye çıkmaktan amaç. Onlar ise ezana on dakika kala tam Tophane önlerinde durup güneşin son ışıkları Üsküdar'ın ne kadar camı varsa hepsine güzel ışığını yansıtıp adeta izlenmesini isteyerek yavaşça çekildi. hangi akla hizmetle kendini göstermekten zevk alır anlamak mümkün değil. Zira bu şekilde yapılan gezintileri çok kimse beğenmez. kırı.
beyler tarafından da güzel ahlar işitilir. Öyle diğer madamlar gibi değil. .İşte gezinti yerlerinin genel durumunu böylece anlattıktan sonra Râkım'ın düzenlediği pikniğin beğenilip beğe-nilmediğini sorduk. Lâkin Matmazel Polini mutlaka oyun salonunda bulunup -ağzından çıktığı üzere. hem de Kâğıthane'nin en kalabalık olduğu cuma günlerinden birisiydi ki. Çalgıcıların çalacakları makam alaturka ise beyler tarafından. ama prens gibi de eğleniyor!" dediler. Arabadan çevreye yayılan güzel seslere karşılık.Felâtun Bey'in metresi olmak gibi bir şerefi herkese göstermek istediğinden ısrarla ve inatla oyun salonunda randevu verirdi. bu durum anlattıklarımıza uygun mu? Bunu yapan bizim Felâtun Beydi. bakışlar da liranın havada dönmesiyle çevirdiği eğim içinde erir giderdi. Kâğıthane çayırı üzerinde bir kaç bin gözün bakışı bir nokta üzerinde toplanmıştı. Zarının kötü gelip şansının kötü gittiği geceyse Polini tarafından durmadan oynaması konusunda avuç avuç altın 127 basmaktan geri durmadı. zarı hep iyi gelirdi. Bu hâl bir buçuk iki saat kadar devam ettikten sonra madam arabasını yürüttü ardından gayet yakışıklı. Orada bulunan herkesin bakışı bu iki 'sevgi' durumunu epey bir yere kadar izledi. Ama harika dediğimize dikkat gerekir. diğeri de yerli ince çalgı olmak üzere iki takım çalgı ki. Sevgilisi matmazel Polini ısrarla rica etmemiş olsaydı belki bir kaç gün için oyuna ara verirdi. Diğer madamlarda elmas. Bu sırada beyler "Aşkolsun. herif avuç avuç lira saçıyor. Bu madam elmas ve inciye boğulmuştu. O noktada ne vardı? Gayet muhteşem iki atlı bir kupa içinde de gayet harika bir madam. Nasıl. kurabiyeler. Eğer Râkım'ın pikniğini beğenmediyseniz şu Kağıthane pikniğini beğenecek misiniz bakalım? Bir cuma günü. neler neler. ışıklar. dondurmalar. Arabanın önünde birisi Polonya muzıkası. her biri ikişer 126 üçer takımın birleşmesinden oluşuyordu. genç. Bu hâlde yakın bulunan çizgiler. Zira beş on gün vardı ki. bu sesler dünyada nam ve şan bırakırdı. süslü bir bey iyi bir ata binerek uzaklaştı. alafranga ise araba tarafından kumanda edilip em-rolunan müzik ansızın istenmişse havada bir lira uçar ve tam çalgıcıların ortasına düşerdi. tepsi tepsi gelir ve evvel emirde arabaya uğrayıp oranın payını bıraktıktan sonra beylere sunulurdu. Bu görüntünün bir tarafında beş altı kadar efendi. Bu çıkışın nedenini de size haber verelim mi? Bir gece nasılsa Felâtun Beye oyunda zar şans getirmez. inci gibi süs eşyası biraz seyrekçe görülür. sandalyeye oturmuş.
yarın kazanırsın. Biçare Felâtun.Sözün kısası.İyi ama hanım. Zira aşkı bir kat daha kızıştırmak ve kendisini seven adamın zaaflarından yararlanmak için iyi bir yoldur. Bu zararın acısı burnunu sızlatmış olduğundan evlerine geldiklerinde Felâtun. Bu gün kaybettinse. Kendine başka bir eş ara efendim. Kadın bu sözü söyleyip başını pencere tarafına çevirmiş ve kendi aşkıyla çıldırmak derecesine gelen Felâtun derhal yaptığına bin pişman olmuşsa da kabahatini. Kazandığın geceler kendi ustalığınla kazanıyordun. Polini. kadının merhametine yüz sürmek için yine .. Biz biliriz. Polini. Polini. kadını razı etmenin mümkün olamayacağını anlayınca boynunu bükerek dışarı çıkıp başka bir oda da o geceyi geçirmiş ve ertesi gün. Bana yakın bir dostun haber verdi. bir haftadan beri zarar iki bin liraya vardı. Ya hiç sorun bulamazsa ne yapacaktı? Amma soruyorsunuz ha! Bir araç bulamaması nasıl imkansız olur? Hiç olmazsa "Sen bir kadını seviyormuşsun. benim gibi kandıran bir kadınla birlikte olmazsın.Bak şu maymuna bir kere! oyuncu şebek!. fazla olarak bir de tokat yemişti. o gece yedi yüz lira kadar zarar gördü. pekâlâ! Bundan sonra seni. Acaip! Bu kadara kadar ha! Evet. biz tanırız bir biçare alafranga beyi ki. kârın öz kardeşidir. Kaybettiğin gecelerin zararını da yine kendi talihsizliğine niçin yük-lemiyorsun? Felâtun. zira Polini. ilgisini ve acımasını çekmeyi başaramadı. beni de rahat bırak" deyip bir yol bulurdu. herifi iyice kendine bağladığını görünce. Fakat benim önlemimi bozan sensin.Ben sana kazanamam demiyorum. bir yabancı kızıyla ilişkiye girerse. sevgilisine yüzünü astı ve bu zarara kendisinin sebep olduğunu anımsatan sözler söyledi.(gayet hiddetle) Ya! Seni ben mi kandırıyorum? Pekâlâ. Git o kadınla yaşa. Ben de kendisini kandırmayacağım bir eş bulabilirim. bir alafranga adam. araya böyle bir dargınlık sokar. şeklini bilirim. küstahlığını. Bunun için oyunda zarar sorunun çıkmış olmasının önemi yoktu. sizi bu konuda da bilgilendirelim: 128 Efendim. eğer alafranga dünyasının bu gibi durumundan bilgi sahibi değilseniz. Sen beni kendi hâlime bırak. Felâtun'u etkilemek için ve kendine iyice bağlamak için başka bir sorun ortaya çıkaracaktı. edepsizliğini sonunda itiraf eylediği hâlde matmazel Polini hazretlerinin dikkatini. Matmazel Polini Felâtun'u bu derece etkilediğini görünce onu daha da çıldırtmak için yeni bir yol bulacaktı. aç gözlü belaya! Vardı ise benim cebime girmedi ya! Sen Baden Baden'de (Almanya'da kumar oynamakla ünlü bir yerdir.) olsan ne yapacaksın? Zarar.Bak şu para canlı. Ben oyunun zamanını. kusurunu. Felâtun. işte aynı böyle bir sebeple yalnız terk edilmekle değil.
öğüt vermeye de gerek yoktur. âlemin her köşe ve bucağını öğrenmiş bir asker yüzbaşısına varıp. o Kâğıthane âlemini koca Rakım duyunca "Hah işte dediğimiz çıkmaya başladı. gözleri önünde açılmış olduğunu görmüş ise de derhal zihnine bir yenilik daha gelerek "Ah o gözleri başka nerede bulmalı? O letafet. bu boş lafların bir dost ağzından çıktığına bir türlü inanamayarak "mutlaka . İşte yukarıda anlattığımız şanlı. ne kadar sadık bir koca yakınlığı göstererek hoppalığı bütün bütün gidermekten başka. Onları okuyarak hem lezzet almalı. mutlaka barışmalı! Hem halk duysa ne der? Dosta düşmana karşı rezil mi olmalı?" monologu. Elmaslara boğdum da onun için yaranamıyorum. mektepten çıkmış. köpek gibi 129 yalvara yalvara ve âdeta kadının dizlerine kapanarak bir hayli elmas daha alıvermek şartıyla!. Ama bir dost çıkıp da Felâtun Beye öğüt verecek olsa faydası görülecek mi dersiniz? Ne mümkün! Babasından kalma serveti bu yoldu çürütüp bitirmiş ne kadar delikanlı istersiniz? Bunların her birine az öğüt verilmemiştir? Hiçbirisinin fay130 dası görülmüş müdür? Hattâ daha fazla kötüye gitmelerine hizmet etmiştir. kendisini de bir sevgili dost olmak üzere kıza sevdirmiştir. Sana. Bir ara "Adam. babasından kendi payına düşen ve kocasının yönetimi altında 'bulunan servete tamamiyle sahip olarak kadın kadıncık yaşamaktadır. otuz yaşında." diye yeni yolların. Dert şunda ki. Ne gerek. Mihriban hanımı hiç aklınıza getirdiğiniz var mı? Ne dersiniz ya? Mihriban hanım. Şimdi karşılaştırın Felâtun Bey'in hâlini ki. Bu kadar Fransız romanları okumuşsundur. nice kardeş tavsiyeleri. o şakalar. Barışmayı başardı. hattâ hovardaca bile bir girişle söze başlamış ve söylemediği söz kalmamış sa da Felâtun. aklı başında. olanca aklını başından alıp kavganın ikinci gününde. Hoppa kadınlar çoğunlukla akıllı kocalarının verdikleri terbiyeyi kabul ederek akıllarını başlarına alabilirler. Bu alafranga denilen alemin batak köşelerini sen benden iyi bilirsin. Bin tanesi daha var. terbiye kabul etmeye yeteneğini görünce bu biçare kızı terketmek. Pek çok defa benim küçük düşmemle övünmeye çalıştı. hoppalığın en üst noktasına çıkmış Polini gibi kendisinin düşmesinden yararlanacak bir kadının eline düşmüştür. önce kızcağızı pek hoppa bularak sevmemiş ve beğenme-mişse de. Bir tiyatro oyuncusuna ilgi duyup da feyiz almış bir kimsenin macerasını okudun mu? Bu hikâyelerin ansızın meydana gelmiş olması lâzım değildir. kıza öğüt vermeye başlayarak. bizim Felâtun Bey de öğütsüz kalmadı. Ancak biz bu gibi ufak tefek şeylere önem verecek olursak. hem de aydınlanmalı. terbiyesine yardımcı olmak kadar mertlik olmadığına hükümle kıza nice baba öğütleri. şerefli Kâğıthane âlemi bu dargınlıktan barışmaya teşekkür için yapılmıştı!. kadınların hâli daima başkadır. her halde merhaba demiş olduğumuz bir adamın yok oluşuna razı olmuş olacağız. "Birader! Zevkine sefana engel olmaya gönlüm razı olmaz. Şunu anlamalı.. Bu ise namertliktir." diye birgün özellikle kendisini bulup ve görüşüp. hoppa kocalar akıllı kadınlarının öğüt terini dinlemeyip onları delirtinceye kadar giderler. kocası. Yazarlar daima olasılıkları anlatırlar. Şimdi Mihriban hanım. 'kan' oldu be! Babasının ölümünden sonra Felâtun Bey artık eve barka uğramamaya başlayınca konu komşu.dairesine gitmişse de kadın kendisini odasına kabul etmediğini görünce bu kere daha fazla bir ümitsizlik ve ret dolayısıyla geri dönmüştür. Evet! Kızların. Hiç yabanın bir kaltağı sana yâr olur mu?" diye gayet dostane ve delikanlıca.. Doğrusu o bizi çok alaya aldı. şu kaltağa ne yalvarıp duruyorum? Param ile değil mi? Hınzırı ihya ettim. Polini ile olan macera. o cilveler! Olmayacak! Ne yapmalı yapmalı.
Neyse asıl amacımız. Zira kızları bir dereceye gelmişdiler ki. Yalnız bu kadarla mı kalmıştır ya? Râkım'ın babayane sözlerini birer birer red için deliller. güvenmeyerek bizzat kendisi denemek ister ve halbuki bu denemeden pişmanlıktan başka bir sonuç doğurmaz. artık balo ve tiyatro gibi eğlencelerden de bir lezzet alamayarak hemen sokak kapılarından dışarı çıkmaz oldular.. Polini onun için tiyatrosunu. Bu duruma hiç anlam veremeyenlerden birisi bir defasında Mister Ziklas'a dedi ki: .Rakım benim mutluluk hâlimi kıskanıyor" düşüncesiyle hiç birisini dikkkate değer bulmayıp kafasını meşgul etmedi." derler ve şu hâli takdir edenler buna hiç bir anlam veremeyenlerden çok olurdu. Felâtun'un sevgisi uğrunda feda eylemişmiş! Rakım bu aşk ve sevda denilen âlemin köşesini. Rakım haftada iki defa değil. Râkım'ın haftada iki defa görevli eğitim öğretim ve ders için İngiliz kızlarına etmekte olduğu devama asla zarar vermemiş olduğunu ayrıca uyarmaya gerek yok! Bahusus kızların Türkçede kuvvetleri arttıkça kendi ağızlarına ve kendi ağız ifadelerine yakışık aldırarak söyledikleri sözler zaten Canan'ın aşkıyla bütün seçkin şairler sevgilisine sonsuz derecede genişlik gelmiş olan Râkım'ın kulağına akla.Ey. Ellerine Türkçe veyahut Farsça bir kitap veriniz de yemek içmek dahi istemezler. Bahusus bir hayli vakit oldu ki. Diğer insanların tecrübelerini bizzat kabul ve önemseyerek gözö-nünde tutarsak. senetler bulup irad eylemiştir. ticaretini terketmiş! Kendi rivayetine göre her gece otuz kırk lira kazanırken bu soyut sanat. insanlara hikmet dersi vermek değil ki! Biz zevkimize bakalım. Babalan. . şerbetçe namuslu gibi yaşayabilmeyi başarabiliriz. tarif kabul etmez bir güzellik vermekte olduğundan. kızlar karşılık vererek gitmezlerdi. Toplantı yerlerinde Can ile Margrit'ten haber sor132 dukları zaman anne ve baba "Onlar hocalarından başka hiç bir şeyle meşgul değildirler. Ömrümüz o kadar azdır ki. bu âlemde şiddetli bir şekilde muhtaç olduğumuz tecrübeleri bizzat denemekle onlardan edinilecek fayda genişletmeye elverişli değildir. fikre sığmaz. sairlerinin ettikleri tecrübelere inanmayarak. bucağını 131 tanımazmış! Dünyada küskütük yaşadıktan sonra âlemin ne zevki olabilirmiş? Gençlik her zaman ele girmezmiş! Bilmem ne imiş. şu kızları müslüman mı edeceksiniz? Ziklas-Yok! . Mister ve Misters Ziklas ise Râkım'ın kadrini günden güne daha ziyade takdir etmeye başladılar.Canım. belki rahatça. Ziklas ailesine dair bilgi alamadık. bu kadar Türkçeye zorlamaktaki kasıt ne? .Onları zorlayan yok. İnsan. anaları bazı toplantılara davet edilseler. elinden gelse her gün Ziklas'ın evinden çıkmazdı. Kendileri mecbur oluyorlar. Bahusus genç kısmı böyledir. bilmem ne imiş!. Ah! İnsan kısmı böyledir.
Ondan sonra: Aztn-i dîdâr-ı tu dârecl can ber-leb fitnede Bâz gerded . İkinci gazele geldikleri zaman: Key dihed dest în garaz bâreb ki hem destan şevcnd Hâtır-ı mecmu'-ı mâ zülf-i perîşân-ı şümâ Beytini Rakım. elbette bunların birisine de varacaklardır. ben seni zülüflerin perişan bir hâl-i letafet içinde göreyim.. Rakım hakkında Ziklas ailesince hâlâ günden güne artmakta bulunan 133 sevgi ve güvenin derecesini göstemektir. . bu kızlar hiçbir toplantıda görünmez oldular. siz böyle topluluklarda bulundukça iki genç kızın bir genç hoca ile bir evde yalnız kalmalarıdır. Onların da kimisi Hindistan'da. kimisi Arabistan'da. Allah için Rakım Efendi bizim kızlardan daha utangaç çocuktur. bütün Beyoğlu'nun yerden göğe kadar kefilliği vardır. Bizim kızların Türkçe öğrenmelerinden mutlaka yararlanır ve memnun olur. benim de zihnim perişan olur. . ne zaman senin zülüflerin perişan olursa. İşin buralarını hikâye etmekte ki amacımız. hasılı her biri doğunun bir memleketindedir.Güzel ama. Kendileri daha gençtirler.Gördünüz mü bir kere! .Vallahi ben size bir şey söyleyeyim mi? Korkuyorum ki.Ama zararı yok. bizim kızlar katolik rahibeleri gibi kocasız kalsınlar. bu emel ne zaman elverip hasıl olacak ki. Zira kendilerinde tasavvufa dair hiç bir maya bulunmadığından manevi dünyadan alınacak tatlardan bunların beyni yoksundu. bunda seçilmeye uygun bir beyit bile bulamadılar.Yok! İşte bu kötüniyetinize asla katılmam. Râkım'dan başka kimseyi düşünmeyip ellerinden filvaki Türkçe kitaplar düşmezdi. Bunu açıklarsak ve bilenlere kızların hangi beyitleri seçtikleri nasıl ve ne yolda tercüme eylemiş olduğuna dikkat ederlerse. Kendisine yalnız benim değil. Hâfız'ın sâlifüzzikr gazelini kendilerine verdikten sonra. her ders sonunda rica minnet Divan-ı Hâfiz'dan bir kaç gazel daha okuturlar ve en beğendikleri beyitleri tercümele-riyle beraber defterlerine kaydederlerdi. Bunları yarın bir İranlı yahut Türkle evlendirecekse-niz başka. Hele kızlar. Bahusus bir kaç tane amcazadeleri halazadeleri vardır ki. . sizin zülf-i perişanınızla benim isteklerim bir anda bir arada olalar?" diye tercüme etmiş olduğundan Can ile Margrit hemen kaleme sarılarak bu beyti ve bu anlamı kaydettiler. Ya Rab.Amacımın bir yönü de de. bunlar arasındaki ilişki. Ancak ah ne fayda ki. Sonunda Rakım. Bu sözün yerine getiriliş şeklini meraklısına anlatmak istesek de derdimiz burada Hâfız'ın Divan'ının nasıl okunduğunu göstermek isteriz. . bunların bir ricaları üzerine de Divan-ı Hâfız'ı kendilerine baştan aşağıya kadar okutmaya söz verdi. "Gönül ister ki. yakınlık şöyle anlatı-labilir: Rakım "ey dağıtıcı olan kişi" den başlayarak ilk gazeli tamamen okuyup tercüme eylediğinde kızlar.
daha doğrusu kanla yoğrulmuş bu korkunç çamurdan koru. Hayatımın kalan kısmından ümidim kalmadı. Şimdi ise dudaklarım üzerine gelmiş olan tatlı canım seni görmek ister. canını teslim etmiş olanlar çoktur. yoksa yerine mi dönsün. Hele "Dil mireved zi destem" gazelini âdeta anlaşılmaz bir mâna zannnedip "Rev-nak-ı ahd-i şebâbest" gazelinde kayda şayan bir "iki mazmun buldular ise de. Fakat ben bu azarlamayı pek beğendim. Bu gazelden başka bir beyti seçemediler. "Saki be-nûr-ı bade" gazeliyle "Sûfî beyâ" gazelinden ve "Sâkiyâ ber-hîz"den hiçbir beyti seçemediler. Zira bu yol üzerinde sana kurban olarak kanını akıtmış. "Be-mülâzımân-ı sultan" gazeliyle "Salâh-i kâr koca" gazeli dahi öyle geçti. Zira bunu 135 Rakım da aşağıda ifade edildiği şekilde ve nazikçe şöyle tercüme etmişti: "Heva ve hevesin neden olduğu perişanlık bende ne zihin bıraktı. Beni azarladın. yukarıki beyitler derecesinde olmadığı için kaydından vazgeçtiler. Rakım bu beyti de şu şekilde tercüme etmişti: "Sevgi derdinle eridim. Nihayet perişan sözlerimden ve halimden yüreğim ağlayarak bana çok kötü sözler söyledin. beytin tercümesi şöyledir: Dür dar ez-hâk ü hû n dâmcn çu ber mâ be gihcrî K'en-derin r eh küste bisyârend kıtrbân-ı şümâ "Yüzünün güzelliği bütün bir dünyaya fitne oldu. Herkes senin uğranda can vermeyi nimet tanıdı. Lâkin sonraki beyit ondan daha fazla hayretlerini çektiğinden büyük bir dikkatle onu da kaydeylediler ki. Şimdi aşıkların halini görmek için bizim semtimizden geçtiğin vakit eteğini kandan. O dilsiz dudaklara. "Eğer ân Türk-i Şîrâzi gazeline geldiklerinde: Bedem goftî vü korsenden: efâkellâh nikû goftî Cevâb-ı tellı-i mey zîbed leb-i la'l-i şeker hara beytini pek zengin ve rengin bulmuşlardı. Allah'ını seversen? Halkın kınamasına ve diline düştüm diye beni korkar ve senin sevginden vazgeçer mi zannediyorsun? Senin . yukarıya kaldır. Binaenaleyh her hâl ü kaide bin küstahlık etmekteyim. fermanınız nedir?" Bu anlam kızların o kadar çok hoşuna gitmişti ki. topraktan. Yalnız "Mâ bereftîm" gazelinde şu beyit kabul gördü: Beseret ger heme âlem bcserem tîğ-i zenend Ne tevûn berd-i hevû-yı tu bînln ez ser-i mâ Rakım bu cesur beyti yine cesaretle tercüme etti: "Sen ne zannediyorsun. ne akıl." Sonra "Sabâ be-lutfbe-gû" ve "Düş ez-mescid" gazelleri okunup bunlar içinde kayıt ve yazmaya değer bir şey bulunamadı.134 yâ ber âycd çistfermân-ı şümâ Beytini büyük ilgi ve alakayla dinleyip tercümesiyle kaydeylediler ki. az kaldı önceki beytin kaydını silsinler. Fırlayıp çıksın mı. şeker çiğneyip şeker akıtan ağza böyle acı söz yaraşır mı? Elbette bu gül gibi ağızdan çıkan söz benim için çok tatlıdır.
Ben zati bu ziyafeti ancak onlar için istiyordum. Binaenaleyh bir gün eski sözü Râkım'a hatırlattı. onlar alaturka ziyafetin tamamını görebilirler. Ziklas. alaturka bir ziyafet görmek isterseniz. kanımdan tçıkan buhar hep senin heva ve aşkının buharı olacaktır. cümle âlem aleyhime savaş ederek başıma kılıç vururlarsa bile senin heva ve hevesini benim başımdan dışarıya çıkaramazlar.Bilirim ya! Fakat siz evli değilsiniz zannederim. o ziyafette kadınlar bulunamaz. biz müslüman olduğumuzdan.Şu ki. bununla beraber beyitleri güzel okuyabilmelerine da merakı olmak sebebiyle her beyti verdikçe beş on gün onun suret-i telâffuz ve okuma 136 hatalarını düzeltmek için uğraşırdı.Benim ailem de benden kaçar mı? 137 Rakım.Daha iyi ya arkadaş. ondan sonra birkaç gün hep bunları tekrar etmekle uğraşmışlardı. Hatırınıza gelir mi ki. Yok eğer ziyafet yalnız eşiniz Misters ile kızlarınız için olacaksa. Ziklas. Ziklas.Baş üstüne efendim! Fakat işin içinde bir küçük sorun vardır.Nedir o sorun? Rakım.Ama o hâlde hiçbir kadın göremezsiniz. geçen kış için Mister Ziklas.başına yemin ederim ki. Rakım. Binaenaleyh kızların bir Farsça beyti okumaları gerçekten insanın yüreğine heyecan verecek kadar güzeldi. erkek. Rakım. bizim kadınlar erkeklerden kaçar. evimde yine kadın eksik olmaz.O da Türkler arasında kadın.Fakat işin bir yönü daha var ki. ailece olan ziyafetlerin örneğini görmek. Eğer bu meseleyi siz unutmuşsanız bile Mister Ziklas unutmamıştır. Râkım'a en büyük lezzet veren şey. Ziklas. daha iyi ya! Rakım. o da alaturkanın tamamdır. kızların kendilerinde olan İngiliz diliyle Farsça okumaları idiyse de. benden kaçar ya! .O hangisi bakalım? Rakım. Yani demek isterim ki." Kızlar o gece kaydedebilmiş oldukları şu beş beyti bir büyük ganimet bilerek kaydeylediler ki. bana anlatırlar. Rakım. Ziklas. Ziklas. Onlar görsünler. Râ-kım'dan alaturka bir ziyafet örneğini görmek istemişti. Yalnız oda kapısı tarafından bir siyah arap kolunun içeriye bir sahan uzattığını görürsünüz.Sizden kaçmaz ama.Değilim ama. Kanımı akıtsalar.
Zira Canan'ın üzerinde yalnız üç beş yüz liralık elmas bulunması bunların aklama yatmadı. Bu durumda Canan'ın esir olup olmadığını. Ziklas. "İşte siz şimdi burada mahpussunuz" diye onu orada bırakıp.Bizim Mister Ziklas nerede ya? Rakım.Efendim. Canan da bu meraklı konukların sıkılmadan. salon görüldükten ve Ziklas. Onlar esir denilen şeyin Amerika'da olduğu adeta hayvanlar gibi tavlaya bağlanır zannında olduklarından bu esirin nasıl bir esir olduğuna şaşmakta haklıydılar. Kendi evine gelip de durumu dadı kalfaya açınca. evinde her şeyi hazır. fiyatı kaç olduğunu bile sormuşlardı. iş olur biter. Rakım.Ziklas. hatırını sormaya başlayınca şaşkınlıkları daha fazla artsa da soruna ayrıntılarıyla anlatılınca pek sevinip memnun oldular. niçin edildiğini Ziklas'a anlatır. "Ey. şu işi bir göreyim. şimdi siz onunla görüşemezsiniz.Canan'ın odasına aşırır. . gidecek miyiz?" "Gideceğiz. "Bu elmaslar sizin midir?" dediler.Aman Allah'ı seversen. Râkım'ın güzel huyunu onayladıktan sonra kendisini -karyolasını kaldırmış ve daha genişçe bulunmuş olduğu yönle." sözleri söylenip iki tane araba hazırlanarak birisine Mister Ziklas ile büyük kız ve diğerine annesi bayan Ziklas ile küçük kız ve bir de Rakım binerek Azapkapısı ve Galata ve Tophane yoluyla Sahpazan'na varırlar. Misters. tam alaturka olsun da. sonra anne ile kızları salona alır. Birbirine İngilizce "Canım hiç böyle bir güzel kızı yüz liraya verirler mi?" diye sorup duruyorladı. her şeyi yolunda gördüğü için memnunen erkenden kalkıp soluğu Be-yoğlu'nda alır. misafirler yalnız kuşluk yemeğine geleceklerdi. Sonunda bunu da sordular. Kendisi derhal yine Mösyö Ziklas'ın yanına gitmişti. etrafıyla sormaktan. Evvel emirde Ziklas'ı salona sokup. Misters. nasıl esir olduğunu sorduktan başka. Bir de Canan oldukça yanlış-sız bir Fransızca ile bunların hâlini. İşte biz yalnız burasını hallederiz. Alaturkada öyle olacak. Zati cumaya kaç gün var? Kaç gün varsa. Hele bir iyisi ki. soruşturmaktan çekinmezler. Rakım içeriye girerken "Kimse olmasın" sözünü söyleyip bu sözün ne demek olduğunu. esirim" diye tanıştırmak zorunda kalır.Ha anladım. bu ziyafette gece gürültüsü olmayıp. Rakım.Pekâlâ! deyip ileriki cuma günü için davete karar verilir. ne vakitten beri. kendilerini bütün bütün hayret kapladı. Salonda anne ile kızlar Canan'a şaşmaya başlarlar. Kızdan "Efendim beni yüz liraya aldı" cevabını alınca. çekinmeden bu dereceye kadar soru sormalarına şaşarak ve biraz da utanarak bahsedilen mücevherleri efendisinin kendisine ihsan etmiş olduğu cevabını verdi. o günler de geçip cuma gelir.O zaman da tam alaturka olmaz.Bu oldu mu ya? Rakım. Rakım. İngilizlerin hâli bilinir ya! Bir problem hakkında bilgi almayı merak ettiler mi.Alaturka istemiyor musunuz? Canan salonda konukların karşısına çıkıp Râkım'ın ev 138 halkını konuklara tanıtmasası gerekiyorsa da "kız kardeşim" deyip uyduramadığı ve "Canan" diye kısa kestiği hâlde dahi karşısındakilere gerçeği tamemen açıklayamadığı için sonunda "cariyem. biçare Fedâyî böyle ziyafete şaşırarak Rakım Efendi için bu zahmeti de memnun olarak kabul eder.
Kütüphaneyi görünce karıştırmaya başladılar.Lâkin Rakım Efendi! Köleliği bir anlatıyorsunuz ki. kızın üzerinde bir kaç bin şilinlik elmas var.Hem baba. Her kitabı açıp bir kaç kelimesini gözden geçirirlerdi." dedi. Şimdi ise bin beş yüz." deyip de babası da şaşmnca Rakım "Hayır efendim! O. Ondan sonra Râkım'ın kendi odasına girdiler.Fena mı sanki? Can. Margrit. Zira durumu efendisinden haber almıştı. iki güzel tavuğuyla bir horozunu. Çok güzel bir Türk ve Osmanlı hanımı olurlar. Kızlar örnek evi de ziyaret ettiler. az para değildir. Niçin? Kim bilir? Birbirinin kulağına İngilizce olarak "Yüz liraya alınmış olan bir esire böyle beş altı yüz liralık elmas ihsan olunması ne demektir?" diye değerlendirme yaparlardı!.Hapis gibi evin içinde kapalı oturmasam. Sonunda her biri bir yere oturup söze başlandı. Rakım. İkişer bin liradan altı bin lira. Ziklas. Ziklas bir iki saat eşi ve çocuklarıyla görüşmekten sıkıldığı için şu alaturkanın içine biraz da alafranga katmak ve onları kendi yanına koyuvermek isteğini Râkım'a hatırlattı. güvercinlerini. Bu lakırdı da Ziklas'ın garipsemesine sebep olup "Vallahi tuhaf. Sonra Râkım'ın elinde çıkma olan bir roman karalamasını karıştırmaya başlayıp ancak kalemin hızından dolayı birazca okunmaz yazılmış el yazısını okuyamadılar. Hattâ Canan'ı da herife haber verdiler. İşte sizin de öyle bir kaç bin liralık elmasınız olur. Rakım öte tarafta Zik-las'a da böyle bir alaturka ziyafetin usul ve yöntemini anlatırdı. salona gittiler. Her istediği yere gezmeye gidiyor. . iki bin lira değeri vardır.Hay hay! Satmalı ya! Hazır hanımlar Türkçe de öğrendiler. Canan bunlara bahçeyi gezdirdi. Türk hanımı olmaya razı olurdum. satın alındığı zaman ancak yüz lira ederdi. Margrit "Baba! Benden güzel bir kızı yüz liraya satın alıyorlarmış. Canan bunların Türkçe okuduklarını gördüğü zaman o kadar şaşırmadı. Adı geçen hayvanları kızlar çok sevip kendileri bu kadar zengin oldukları hâlde böyle güzel şeylere sahip olmadıklarına üzüldüler. kuşlarını.Türk hanımı değil a. işte Canan gibi bir esir bile ev içinde mahpus olmuyor." dedi.Gördünüz mü bir kere? Ne kadar iyi şey.. Rakım.Doğrusu Misters Ziklas. benim bile köle olarak satılmaya heves edeceğim geliyor. Lâkin 140 kızlar Canan'ı bir daha görmeyi merak ettiklerinden. Râkım'ın evinde ne görseler bunlar tuhaflarına gitti. bir kuzusunu. Margrit. Evet kızlar da edep ve terbiyesini takdir ettiler. insan için de kıymet var ha! Ne iyi! Ben kızlar ile bacıyı satarım. her şeyini gösterdi.' Rakım. babalarının yanında duramayıp yine Canan'ın yanına. Rakım bu durumu eşine ve kızlara haber verince onlar da uygun görerek bir ara üçü birden Ziklas'ın yanına geldiler. 139 Salonda bu işler olup biterkent. Bu lakırdı üzerine biraz gülüştüler mülüştüler. Canan'ın güzel terbiyesini pek beğenerek kızcağızı sevmişti. Çiçeklerini.
Margrit- Bu evin başka odası yok mudur? Canan- Şu tarafta bir odası daha vardır ki, onda dadı kalfa yatar.. Can- Dadı kalfa ne demek? -Canan—Dadı kalfa birarap ki, efendiyi kucağında büyütmüştür. Margrit- Arap mı? Şimdi nerededir o? Canan- Aşağıda hazırlık yapıyor. Margrit- Bu oda Rakım Efendi'ye mi ait? Canan- Evet! Can- Ya siz nerede yatarsınız? Canan- Benim odam içeriki odadır. Haniya babanızın oturduğu oda. Margrit- Yok yok, orası yatak odası değil. Orada yatak yok! 141 Canan- Siz geleceksiniz diye kaldırdık. Can- Hiç öyle değil. Canan- Niçin öyle olmasın? Can- Siz Rakım Efendi'nin karışısınız. Canan- (pancar gibi kesilerek) Hayır matmazel! Ben onun esiriyim. Margrit- Yok yok, öyle de değil. Siz onun "konküben", haniya şu ne derler, odalık... Ben bilirim Osmanlılarda hep odalık var. Canan- (daha fazla bozularak) Hayır, hayır! Bizim efendi öyle şey bilmez. Can- Yoksa sizi sevmez mi? Ama sevmemiş olsa size bu kadar elmas vermezdi. Siz bizden saklıyorsunuz. Canan- (bu kızların tâ bu dereceye kadar serbestliğine canı sıkılarak) Sever ama odalık gibi değil, kardeş gibi sever. Margrit- Nafile, nafile! Hiç kardeş gibi sevmek mümkün olur mu? Siz varınız yine bizden saklayınız. Biz sizi tebrik ederiz. Rakım Efendi çok güzel, çok akıllı, çok olgun! Lakırdı bu dereceye gelince İngiliz kızlarının ikisinde de tavır değişti. Bunların yüzlerini bir ehl-i
dikkat görecek olsa âdeta Canan'ı ziyadesiyle kıskandıklarına dair yüzlerinde yüzlerce alâmet görürdü. Doğrusu kendileri bu hâlin farkında olmazlar idiyse de, Canan işi oldukça ciddiye alarak ve halbuki kızların kendisinden alıp veremedikleri ne olduğunu dahi anlayamayarak mamafih o dahi hâl ve tavrıyla kızlara biraz düşmanlık duydu. Bir aralık Canan bazı işleri için dışarı çıktı. Bu kere kızlar kendi aralarında konuşmaya başladılar. Can- Senin hakkın var Margrit. Bu kız Rakım Efendi'nin odalığıdır. Margrit- Onu bilmeyecek ne var? Dikkat etmedin mi, 142 nasıl kıpkırmızı oluyordu. Can- Lâkin güzel kız değil mi? Margrit- Oh, neresi güzel? Can- Yok yok güzeldir ama... Margrit- Aması nedir bakalım? Can- Ben demek isterim ki, Rakım Efendi'ye lâyık değildir. Margrit- Güzel dedikten sonra niçin lâyık değildir diyorsun? Can- Güzelliği için lâyıktır. Fakat ne kadar olsa esir! Ama ne zararı var? Varsın esir olsun. Esir ama bak ne kadar mesut. Rakım Efendi'nin odalığı olmuş. O güzel, Rakım Efendi güzel. Hem güzel, hem kâmil... Margrit- Sen de galiba kıskanıyorsun. Can- Ne kıskanayım? Margrit- Vallahi hülya bu ya! böyle bir esir olmayı benim dahi canım isterdi. Ben Rakım Efendi'nin odalığı olsam gece gündüz ona Farsça şiirler okutur dinlerdim. Can- Bakalım bu zavallı esire bize ettiği kadar davranış gösteriyor mu? Biz kim? O... Margrit- Ben sana bir şey söyleyeyim mi Can? Rakım Efendi bu esiri mutlaka pek seviyor. Bize dediği gibi Türkçe okuttuktan sonra bak Fransızca da okutmuş. Can- Hem dışarıdaki piyanoyu gördün mü? . Margrit- Gördüm, ama bakalım onu kız mı çalıyor? Can- Ya kim çalacak? Rakım Efendi piyano çalmasını bilmez. Margrit- Gördün mü bir kere? Demek oluyor ki, hoca bulmuş, ona piyano da öğretmiş. Demincek ne diyordu? Bu kız alındığı zaman yüz lira ancak ederdi. Şimdi iki bin lira eder diyordu. İşte onu böyle eğitip öğrtettiği ettiği için
143 bu kadar kıymet buluyor demektir. Biz hikâyemizce asıl Can ile Margrit ve Canan arasında oluşan sözlere muhtaç olduğumuzdan, ona dair ayrıntı verdik. Öteki odada Rakım ve karı-koca Ziklas'lar arasında konuşulan sözlerse hep gereksiz şeylerdi. Sonra kızlar da salona çıkarak Canan da yanlarında olduğu hâlde piyanoya oturdular. Artık Ziklas'ta keyifler katmerleşmeye başladı. Gah alafranga, gah alaturka havalar çaldılar. Bahusus en sevdikleri "Ey sabâ esme nigârım" şarkısını iki defa çaldılar. Nihayet yemek vakti gelmekle Rakım yuvarlak sofra iskemlesi, pirinç sini, sofra bezi, uzun peşkir elinde olduğu hâlde Ziklas'n bulunduğu odaya girip kaşıklık kesesi, ekmek sepeti, tuzluk, biberlik, erkân minderleri, hasılı tam alaturka bir sofranın bütün malzemeleri Ziklas'a gösterdi. Deli İngiliz bunları alıp birer birer bakar ve her biri hakkında geniş bilgi alıp her aldığı bilgiye de başka başka şaşardı. Hepsi sofraya oturdular. Usûl gereği çorbayı içtiler. Sonra daha sonra kendisine haber vermiş olduğu gibi bir arap eli yahni tabağını kapı arasından uzattı. Ziklas bunu görünce o kadarşaşırdı ki, merakından kalkıp araba bakacağı geldi. Hattâ kızlar yerlerinden davranmışlardı bile. Annelerinin önlemesiyle oturdular. Henüz alafranga sofrada yemek yememiş olan bir Türk'ün alafranga usulüyle yemek yediğini görmek doğrusu insanı güldürür. Ezcümle önünde tabak bulunan eti bıçakla keserek çatalla yemeyi beceremeyenler, elleriyle kopardıktan sonra çatalla saplayıp aldıkları görülür ki, bu acemilik, insanın pek hoşuna gider. Lâkin hiç alaturka yemek yememiş bir İngiliz'in alaturka yemek yemesi insanı katılınca-ya kadar güldürecek bir şeydir. Hele bugünkü misafirlerin yemek yemeleri kendilerini dahi güldürmekteydi ya! Örneğin, yahni sıcak sıcak gelmiş olduğundan Ziklas acele ile 144 parmaklarını tabağın derinliğine daldırdığı anda can acısıyla kolunu yıldırım gibi bir hızla geriye çekerken yanında bulunan eşine bir dirsek vurup biçare karıyı devirmesi az buz kahkahalarla gülünecek seyirlerden değildi. Her ne hâl ise, yemek yenildi, ikindi üzeri idi ki, konuklar döndüler. Ancak M i ster ve Misters Ziklas bir kaç gün önce madam Yozefino'nun Râkım'ın evinde alaturka yaşayıştan aldığı lezzeti alarak gittiler. Kızlar ise hattâ oraya geldiklerine dahi pişman olarak gittiler. Niçin? Kim bilir? Şu kadar var ki, bunlar Canan'da her ne gör-müşlerse hepsini kıskanarak gitmişlerdi. Bunu da ister çocukluklarına veriniz, ister... 145 Dokuzuncu Bölüm Durumlar yine bildiğimiz suretle gitmeye başladı. Yani Rakım her suretle mütercimlik, yazarlık ve öğretmenlik hizmetlerini iyi bir şekilde devam ettirdi. Durumlarda görülen küçüklük değişiklikler varsa, o da kızların Râkım'a karşı bakış ve düşüncelerinin değişmesiydi.
buğz ve düşmanlık içerir bir takım durumlar ve tavırlar gösterdiler. açılan sözler istenilmeyen sözlere kadar varır'. Ancak Çan'da merak bir derecede idi ki. Lâkin ara bir Canan'ın yüzünde. zihnine gelen . Uzun lafın kısası. Ancak "Söz sözü açar. dersi niçin terkeyledi-ğini ve ne mâni olduğunu ve gelmediği için canları pek ziyade sıkıldığını açıklayarak Can. Canan hakkında aldığı şu cevaba da hiç olmazsa "Acaip!" Fam do şambr. her şüpheyi bertaraf eder ve her soruya uygun bir cevap bulup örneğin kızın şu anki durumu evde hizmet ve emel üzerine bulunmakta olduğuna dahi "Dadı kalfa pek yalnızdır. İngilizlere verilen davetten üç ay kadar zaman daha geçti.Meselâ davetten bir kaç ve belki beş on gün sonraya kadar Rakım bunlarla üç dört defa daha buluşmuş ve birleşmiş olduğu hâlde kızların ikisi de hele büyüğü yani Can o sevgili öğretmenlerine âdeta kin. Bu konuşturmalar147 da ise Can. Eğer dadı kalfa meraklı bir kadın olsaydı ihtimal ki daha lâtif görüntüleri bile izleyebilirdi." düşüncesiyle yine sözü kısa kesmeye lüzum gördü. Canan'ı huzuruna çağırıp bir kaç saatler hâlleşir. velhasıl âlemde varı bulunan Râkım'ın mutluluk hâline dair aramadığı hâlde bulduğu bu şekil görüntüler yeterli olup bunun alt tarafını dahi Canan kendisinden gizlemeyerek haber verirdi. Ondan sonra kızların tavrı daha başka bir şekle dönüştü. Aman Allah'ınızı severseniz. güzel. Lâkin oğlunun. efendisi huzurundaki hürriyeti biraz daha genişleyip dadı kalfanın gözleri ara bir salon içinde Râkım'ın kolları Canan'ın boynunda olduğu gözüne ilişir oldu. Ders bittikten sonra edilen sözler. Canan'ın ne yolda eğitilip öğretildiğinden başlayarak şu anki durumuna evine hizmet ve amacına dair sorular sorulurdu. süslü bir kız olsun! Yukarı hizmetçisinin üzerinde üç beşyüz liralık elmas bulunsun!" diye bir garipseme gösterir ve bu gariplik Râkım'ın zihnine hücum eden şüphelere gayet kuvvet verirdi. gerdanında filânında görülen siyahlıklar Canan gibi bir cariye ve Canan mevkiinde bulunan bir karı için yüz karası addolunacak izlerden sayılmayıp bilâkis yüz aklığına delâlet edebilirdi. Kızın verdiği 148 bilgiye göre geceleri efendisi." dedi. "Bilmez misiniz ki. "Yukarı hizmetçisi bu kadar genç. efendisinin. Hattâ Rakım bu hâlleri âdeta kendisinin oraca zan-dan sonra lüzumu kalmamış olmak gibi bir mânaya yüklemeye başladı. dilleşirlermiş. küçük kardeşine göre geride kalırdı. Rakım bu soruların kaynağını bulmak için pek zihni çabaya muhtaç değilse de soruların çıkış gerekçeseni beğenmediğinden. Zaten yukarı hizmeti için de bir adam lâzım değil mi? işte Canan evin içinde yukarı hizmetine özgü bir kızdır. Canan'ın durumunun incelenmesinden başka bir şey değildi. ders bizim için en büyük bir eğlence oluyor? Biz yürek sıkıntılarımızı hep bu dersle def ediyoruz. Binaenaleyh bir gece dersi dahi terkeylemiş-ti. öyle olur olmaz cevaplarla yetinmiyor." demişti. Bu süre içinde Canan'ın. Hem de bu durum öyle farkına varılmayacak ve anlaşılmayacak şeyler değildi. ne gibi olayların oluşunu haber verirdi? Vallahi doğrusunu isterseniz haber verdiği olaylar içinde hakikaten pek çok gizlilikler bulunabilirdi. . Fakat ertesi defa gittiğinde kızlar. Hazır söz bu kadar açılmışken Rakım biraz daha açarak şüphesini halletmek istedi.
Ettiği sefahatler yolunda servetinin üçte biri kadarı elden gittikten sonra onun yerine ister istemez o miktar akıl gelmiş olduğundan güya az masrafla yaşamak için mevsimin dahi durumuna uygun hareketle Büyükde-re'de bir ev edinmiş ve madamasını dahi oraya aldırmıştı. biçare büyük kız yani Can bir hastalığa düştü. belki patates kadar renksiz oldu kaldı." dediği zaman kızı âdeta endişeyle rıza gösterip. zayıflar. İşte Can da öyle oldu. Babası "Haydi kızım. eğlendirirdi. babası ve annesi bu hâle ziyadesiyle merak ederek doktorların da onayıyla her gün kızcağızı arabaya bindirip Taksim'den aşağı kırlara kadar götürür. Otel C. Biz şimdilik İngiliz kızlarına bakalım. Adam bırak şu hoppa zevzeği!. Felâtun Beyi hatırda tutuyor musunuz?. Lâkin ne fayda ki. kızı kıra değil. sararır. Şöyle ki: Efendisinin her haftada iki gece ders vermek için evlerine giderek gece yarılarına kadar kaldığı öğrenciler nasıl şeyler olduklarını Canan gördükten sonra birçok kuruntular içini yiyip bitirmeye başlamıştı. Böyle bir hastalığa düşen kimse ne olur bilirsiniz ya! Günden güne solar. bir sevgili sevgilisinin bu gibi üzüntüsünü nasıl giderir? Elbet iltifatını. Canan'ın yüzünde. Bu hastalık nedir? Kimse bilmez. dolaştırır. Geceleri Rakım.. Kızcağızın bu hâle girişine Rakım da acırdı.Aferin Rakım! Gerçekten mesut idi ha! Evet! Öyle idi. Dudakları dertli koyunların akciğerleri gibi olmuştu. işte arabamız hazır. hususiyetini. Benim için her yer birdir. cennete götürse eğlendiremediğini görürdü.. Bu hükmün en büyük kuvveti Felâtun Bey üzerinde görünmekte idi. aklını başına almaya başladı ha! 149 Evet! Zira akçe ile akıl ikisi bir yerde pek de duramaz-mış. O mavi gözler çukulaşıp köhne firuzeye dönmüştü. Nerede iyi . Şu üç aylık zaman içinde onun durumunun ne dereceye vardığını bilmeye mecburuz. bugün de nereye gidelim?" dedikçe kız. Vay! Demek oluyor ki. evine geldikçe kızın gözlerini kıpkırmızı bulur ve hattâ bazı kere dahi kirpikleri hâlâ yaş ve sesi hâlâ titrek ve nefesi dar ve göğsü dolu olduğu hâlde rastgetirirdi. İşte bu sevgiyi gösteriş tarzı dolayısıy-ladır ki.'nin fiyatla fazla masrafı artık kendisine ağır gelmeye ve çok pahalı görünmeye başlamıştı. İngiliz kızlarına. Yok ama! Bu hikâyenin yarısıdahi ona özgüdür. gerdanında merdanında görülürdü. Ortada hastalığın vücudu yok ki! Başlangıcı azim bir iç sıkıntısı oldu." der ve babası. sadakatini göstererek. sevgisini. babası "Ey. öyle oldu. Felâtun Beyin de demiş olduğu yönle havuç ve hattâ pancar gibi olan o gürbüz İngiliz kızı. Biraz gezmeye gidelim. O kadar sevdiği ve elinden düşürmediği Türkçe kitaplar dahi artık kendisini eğlendirememeye başladı. Ancak kız bununla da eğle-nemez oldu. ayva gibi de değil. Zira onların hâli zihnimizi gıcıklamaya başladı. Biçare Canan'dan bu ız-tırap hâlini gider meye Rakım sivgisinden dolayı mecbur değil midir ya? Ey. Evet. "Siz neresini isterseniz oraya gidelim. Lâkin Rakım için her mutluluk biraz göz yaşı ile karışık olarak akıp gelmek nasibi olduğu yönle bu kadarcık bir mutluluk dahi bir hayli göz yaşları karşılığında olmuştu. Kızcağız bir yerde oturamaz.
Bir aralık kızı Kadıköyü'nde bulunan dostlarının evine hava değiştirmeye gönderdiler. Bizim Can diyor ki. O gün akşama kadar oturup akşam üzeri Çan'ın da birlikte gitmeye istemesiyle buna da ziyadesiyle memnun olarak ailece eve döndüler. Zira Çan'ın güler yüz göstermesi kendileri için pek büyük nimetti. Doğrusu bu hizmet sizi kendi karınıza hizmetten men ederse de korkmaymız. Evine yani kız kardeşine Türkçe şairler kitabını göndermesine dair mektup yazıp kenarına "Rakım Efendi arada bir kendisini yoklamaya gelirse memnun olacağını dahi" ek not olarak yazmıştı. Ah babalık. kitabı göndermekle beraber ekini de babasına gösterdi. Evlerine girdiğinin üçüncü günü idi ki. bunlar yanlarında Margrit dahi olduğu hâlde Kadıkö-yü'ne damladılar. bari kız ondan sonra. Kız. doktor biraz düşünüp taşındıktan ve bu hasta kimin nesi olduğunu sorup da Râkım'ın da kendisine ilgilendiren pek aziz bir kız olduğu cevabını aldıktan sonra sözünü yüzünü onaylamaya onaylamaya.Canım Rakım Efendi! Size bir şey rica edeceğim. Lâkin biçarenin can sıkıntısı orada bir kat daha arttı. babası ondan esirger mi? Derhal Râkım'a adam gönderip o akşam fevkalâde olarak Rakım.. Margrit. Ziklas'ın evinde bulundu. Hiç dünyada Çan'ı memnun edecek bir şey olur da. O zamana kadar kendisini tedavi etmekte bulunan Doktor Z. Rakım.Of! Evet öyle! Şu kıza bir yüreğim acıyor ki! Rakım. Rakını.Bu akşam gitseniz? Doğrusu vapurlar yoktur ama bir 'kayık tutarsınız. hocasını görünce biraz güler yüz gösterdi ki şu 151 hâl. yarın giderim. kızın tavrı bütün bütün bozulup âdeta yatağa düştü. Ziklas. ev halkınca da sevinç sebebi olarak derhal durumu anne ve babasına yazdılar. Ey. ah analık! Öğle üzeri idi ki.. siz arada bir kendisini ziyaret ederseniz memnun olacakmış.150 bir doktora ratgelse bu hastalığın belirtilerini söyleyip doktorun fikrini sorarsa da. herkes Çan'ın bu ruh hâlinden memnun kaldılar.. ben kefilim. geçer!" deyip başka bir şey söylemezdi. Ziklas. "Zararı yok. Can.Kimin yüreği acımıyor? Ertesi sabah erkenden Rakım kendisini Kadıköyü'nde buldu. Osmanlılarda yoktur. kız kardeşini Hafız Divanı elinde olduğu hâlde buldu!. Bir aralık Türkçe dersi dahi tatil eylediler. Can da annesini ve babasını görünce daha daha bir yakınlık gösterdi ki.Estağfurullah Mister Ziklas.Gece vakti nasıl olur ya? Sonra ev sahiplerine eziyet vermiş olurum. Evet ondan sonra daha beter oldu. Ziklas. dahi kızın hastalığının ne olduğunu bir . Baş üstüne. Menfaatin bu yönünü düşünmek belki Avrupalılarda varsa bile.
Ziklas da"Anladım" makamında gözlerini kapadı. söylemesi ayıp zannolunmasın. hastanın odasında bulundukları sırada diğer bir odada doktorla Ziklas arasında şöyle bir konuşma geçti: Doktor.Efendim. Ondan sonra arabacı Fransız girip yine bir değişiklik görmeyerek dördüncü nöbette içeriye Rakım girdi ve daha kapıdan girerken kalp uykudan uyanır gibi silkinip şiddetle vurmaya başladı!. Oturdu ya! Doktorsa artık sair durumu yetererince görüp tatmin olduğundan herkesi aynı yere topladı. sevgi. sevinç alâmetleri de görüldü. uşaklardan başka ancak iki üç adam sayabildi. Tabip Z. ertesi gün o fıkra gereğince hareket etmeye karar verdi. Âdeta kalkıp yatağı içinde oturmak istedi. Misters Ziklas'a bu adamların birisini içeriye 152 sokup o çıktıktan sonra diğerini göndermesini öğütleyerek kendisi Mister Ziklas ile beraber hastanın yanına girdi. işi anlarsınız. Âh zayıf kalbin! Doktor.. Yüzünde birtakım kızarıklık. Kız kendisini görünce biçare kendi derdini bırakıp "Nasılsınız Mösyö Sira-no. Ertesi sabah Ziklas'ın evine gelip kızın sürekli kimlerle görüşmekte bulunduğunu sordu. bu hastalığın izlerini de tamamiyle göremezdi. Doktor derhal Ziklas'ın kolunu dirseğiyle dürttü. Halbuki Râkım'm girişi üzerine kızda görülen değişiklik yalnız bu kadarda değildi. Bu 153 kızın hastalığı. İkindi vakti doktor bu adamları istediği gibi bir odada hazır buldu.Hocası girdiği zaman yüreğin harekâtında olan değişikliği anladınız mı? Ziklas. En evvel içeriye giren komşu çocuğu bir Italyandı. göğsünü yarıp fırlayacağından korktum bile. Kalpte hâlâ fevkalâde bir hareket yok. Biçare kızcağız. Ziklas kendi ailesi halkı ile Râkım'dan. Nihayet bir gece yakın tarihi okurken bir fıkraya rastlayıp. Doktorla babası ellerini kızın yüreği üzerine koyup kalbinin gayet zayıf olarak vurmakta bulunduğuna dikkat ettiler.Onu kim anlamaz? Elimin altındaki yüreğin. delicesine aşk hastalığıdır. son derece zayıflık içindeydi. Sirano gelip hastanın elini tuttuğu ve o dahi hâl hatır sorduğu hâlde Çan'ın yüreğindeki harekete hiç bir arıza gelmeyip kalbinin olgunluğuyla rahatladığı görülürdü. . O fıkra ne idi? Fıkra nenize lâzım? Ettiği harekete bakınız da. o gün ikindiye doğru bu adamların cümlesini orada hazır bulunmasını talep edip fakat hiç birisi hastanın yanına sokulmayarak başka bir odada alıkonulmasını tavsiye eyledi.türlü teşhis edemeyip verem olmasında karar kılar idiyse de. Herkes. iyi misiniz?" diye çocuğun hâl ve hatırını sordu. Doktor tarafından vuku bulan işaret üzerine Sirano çıkıp ikinci defasında yine komşulardan usta bir Rum girmişti. Hocasıyla herkesten fazla hâl ve hatır soruştu.
bir erkeği sevmesi için erkek tarafından ona bir söz söylenmek gerekmez. hiç bir tavır göstermemiştir derim.Bunun ilâcı yoktur efendim. kıza böyle bir ümit verecek hiç bir söz söylememiş154 tir.Ben de sizinle beraberim. Ziklas.Kızınızı Mösyö Râkım'a verebilir misiniz? Ziklas.Hayır! Belki bir hafta evvel ölürde kurtulur. Ziklas. Böyle genç bir hocayı kızların yanına sokmamalıydınız. Var ama zannıma göre yapılamayacak bir ilaç.Sonra? Bu kız ne olacak? Doktor. Bu kız şu haliyle daha iki ay yaşayamaz.Amanı zamanı bu! Doğrusu buna bir ilâç var.Aman Mösyö Z.Siz Rakım Efendi'yi tanımaz mısınız? Doktor.Ey. ilgiye dair delâlet eder hiç bir değişiklik. Âdeta kıza kardeşçe acımaktaydı. Ziklas. hiç bir eser göremedim.Ben yaparım! Doktor.Olabilir ya! Sizin bileceğiniz şey! İsterseniz hoca efendiyi kızın yanma girmekten men ederiz.(sonsuz bir heyecana düşüp bir müddet sessizlikten sonra) Kızı öldürmeye mi razı olayım? Bana kalırsa ben veririm.Aşka.Benim söylemekliğime gerek bırakmadınız.Bir faydası olur mu? Doktor. Yani bugüne kadar Rakım. Doktor. Ziklas. Ziklas... Halbuki. . Size dahasmı mı söyleyeyim? Eğer bunlar Rakım Efendi ile sevişerek.Öyleyse bu sevgide Rakım Efendi'ye olacak.Ben de böyle tanır ve Rakım hakkındaki güzel inancım üzerine yemin dahi edebilirim. artık işin sallanacak yeri kalmadığını da söylerim. bunun ilâcı? Doktor.Ziklas. Gayeti bu hastalığa bedel bir ahlâksız hastalığı gelirdi. Doktor.Doğrusu siz baba olduğunuz için size bu kadarını söylemek gerekmezse de.! Doktor. Öyle değil mi? Doktor. Ziklas. Ziklas. Siz bunu daha evvelden düşünmeliydiniz. Lâkin bir kızın. hâlleşerek sevişmiş olsa idiler kızınızda bu hastalık olmazdı.
Vay Madam Ziklas'taki telâş. Rakım cümleden evvel Çan'ın hâlini sormuşsa da gelen adam ne bilgi verecek? "Bu gün daha ziyade iyicedir. yüzü gözü sarkık büyük bir karamsarlık içinde gelmiş ve bunun sebebini gerek dadı kalfa ve gerek Canan sorduğu zaman Çan'ın ölüm hâlinde hasta olduğunu söylemiş olmasıyla o gece Canan. Rakım. Hattâ muayene günü akşam üzeri kendi evine döndükten sonra.(bir korkuyla) Hayır efendiciğim. dayızadeleri filânları varken başkasına ve bahusus bir Türk'e ve bahusus kendi hocasına vermek arını nasıl kabulleneceğini kocasına sorarak ölümüne razı olmak lâzım geleceğini hükmeyle-di. ne Râkım'ın. ile beraber bir odada bulup o dabunların yanına girdi.Eğer öyle bir şey olursa. İşte o günkü muayene bu suretle yapılıp ancak bu muayene sırrından ne kızların. Bakalım validesini. pek doğru söylüyorsunuz." sözü bu bölümde basmakalıp bir söz değil midir? Kalktı... . O akşam Mister Ziklas gündüzki muayene sırrını karısına açtı ve kızın derdine ilâç ancak kendisini Râkım'a vermek olduğunu da söyledi. O günkü muayene sırrından Râkım'ın hiçbir haberi olmadığını söylemiştik. Ben Râkım'da böyle bir fikir olduğunu mümkün değil teslim edemem. Kızın bu kadar amcazadeleri. şüpheye bir kat daha kuvvet ver! Canan. Râkım'ın Can hakkındaki insanlık sevgisi ve şefkat icabından başka hiç bir şey değildir. kendi kendisine kıymıştır.. Doktor. bu hasedin varlık ve kaynağını yürek altında gizli olan bir aşk ve heva olması olanağını bulamamıştı.. Biçare kızcağızım kendi kendisine etmiş.. kızı. şüpheden değil! Sizi pek üzgün gördüm de onun için. biçare Canan için kendisini konuşturduğu zamanlar Canan'ı kıskandığını anlamışsa da. Râkım'ı razı edersem ben bu kızı Râkım'a veririm. ne de hattâ Madam Ziklas'ın asla haberleri yoktu. Öldürmek-tense. evvelce vermiş olduğu görüşün pisliğine anlayıp ağlayarak o dahi kocasıyla oy birliği etti. şiddetli şaşırmaya! itirazı kesinlikle reddeyledi.Nasıl üzülmem ya? Dağ gibi bir genç kız ölüm yatağında bulunsun da acımamak mümkün müdür? İşte görüyorsunuz ya. Binaenaleyh hastaya ne kadar fazla acırsa bu beraberlik hep Can hakkında olan özel ve samimi sevgiden doğardı. Mister Ziklas'ı doktor Mösyö Z.Vallahi Mösyö Z. belki ümitler kuvvet-leşir.. Acaba kızın hastalığı kendi aşkından ibaret olduğunu 155 olsun bilir miydi? Hayır! Can. Rakım..Allah Allah! De bakayım şimdi. bir genç kızın ölüm hâlinde hasta olmasına acıma duyduğu sebeple üzüntüsünü belli ettiği halde kendisinin Can hakkında bu kadar yakınlığını dahi sormaya cesaret etmişti. Bununla beraber Canan'in Rakım nezdinde cesareti ne kadar artabilmiş olduğunu dahi görüyor musunuz? Ertesi sabah Mister Ziklas'ın adamı yine gelip Râkım'ı davet etti. Hiç bir anne kızının ölümüne razı olabilir mi? Bir iki saat sonra. Vah biçare Misters Ziklas! Yüreğinin onaylamayacağı bir hükmü vermişti. Artık başka bir işe bakmayıp doğruca Beyoğ-lu'na gitti.Ziklas.
Biliyoruz. Ziklas. Sizden şüphemiz yoktur. kardeşim gibi. yokluyorum da vallahi içinde böyle bir his bulamıyorum.Ben eminim a çocuk! 157 Rakım. ben bu söylediğiniz lakırdıdan şu saate kadar haberdar olmadığım gibi hâlâ dahi buna inanamayacağım geliyor. Rakım. yani ailece kabul görür. Bu aşk. severim.Hayrola Mösyö Z.(sözünü kesmeyerek) Onlar da beni severler ama dinim. Can pek çoktan beri düşünmektedir. Biz hiç sizin düşünmemiş olduğunuz şeyi bildireceğiz. sizin aşkınızdır. Öğünerek söylerim ki.Mister Ziklas! Mösyö Z.(ağlayarak) Zararı yok Mösyö Rakım.Buraları bizce.Bizim hastanın hastalığının sizmişsiniz.Hastanın hâlini sorduktan ve iyi kötü bir cevap aldık156 tan ve dereden tepeden bir kaç söz daha konuştuktan sonra: Doktor. bu sevgi dahi sizedir. Dünkü muayene bu durumu ispat etti. Rakım. aşk hastalığıdır. Rakım. Bu kız şu hâlde kalırsa ölecektir. Rakım. O şey ki. Margrit'i dahi severim. şimdiye kadar ben kendilerinden bu sizin sözlerinizi onaylayacak ve kuvvetlendirecek bir harf bile işitmedim. namusum başına yemin ederim ki. Lâkın evlâdım gibi. belki biraz ümit yolu açılır.) Doktor. Ziklas ve doktor.! Benim hiç düşünmemiş olduğum şeyler mi ihtar edeceksiniz? Ziklas.Hem sebebi hastalığı sizmişsiniz. Eğer sizden istediğimiz şifayı vermezseniz.Dostum! Bu kızın hastalığı.! Tabip. siz hiç düşünmemiş olduğunuz hâlde.(sözünü kesmeyerek) Zira yüreğimi yokluyo-rum. zararı yok. Rakım. Doktor. bir hareket bile görmedim.(Lakırdının farkına varamadı ise de her halde telâşını belli etmeyerek) Neden Mösyö Z.Ey. delikanlı! Biz sizi bu gün niçin çağırdık. sevgi hastalığıdır ve bu aşk.(ayakları suya ererek çok fazla bozulup) Aman Mösyö Z. bilir misiniz? Rakım. Doğrusu Çan'ı sevdim. Fakat size dediğim gibi bu kızın derdi aşktır. dostum. hem de biz şimdi şifasını sizden bekliyoruz.? Doktor.! Sizi her ne suretle isterseniz temin için her nasıl yemin isterseniz edeyim ki. halis dostum gibi severim. .(bet beniz kireç kesilip buz gibi dondu kaldı.
sizi! Ne yapayım? Bu işte ne sizin. Fakat ben zannederim ki. Ben de kendimde bu şerefe liyakat göremiyorum. Lâkin işin içinde başka şey var. Lâkin.Evli mi? Rakım. inanmanızı rica ederim. irfanınız.Şu lakırdınıza inanmak için bana izin buyurmanızı rica ederim Mösyö Rakım. Zira görüyorsunuz ki bir gencecik kızı ölümün kara pençesinden kurtarmak için çalışıyoruz.Rakım Efendi.(daha ziyade telâşla) Aman Mister Ziklas!. ne bizim kabahatimiz olmadığı gibi sanki kızın da kabahati yoktur.Canım orası belli.. Başka kimsenin değildir. Ziklas.(heyecan ve halecanla) Kimi? Beni mi? Ziklas. Rakım.işte böyle olacak. Bize bu fedakârlığı etmeli. (Canan'ın kulakları çınlasın.Evet. size akrabalık ve dostluğumdan da yakın olan malımını üçyüz bin İngiliz lirası derecesinde bir de servet arzediyorum.Efendim oraları hep kolay. Sizin gibi bir meleği kim sevmez oğlum? Güzelliğiniz.Benim elimden ne gelir? Doktor. Rakım. kendinize güvenişiniz.. o cariye olsa olsa sizin bir odalığınız olabilir. Rakım.Hatta nikahlı olsanız bile bir engel mi var? Osmanlılar nikahlı eşlerinden kolayca ayrılıp bir . Misler Ziklas'a damat olmak sizin için fedakârlık değil. bilâkis şereftir.Bizi ayıplamamanızı öncelikle rica ederiz.Hayır efendim.Zati o kız.Rakım. Çünkü bütün malım iki kızımındır. Doktor. Şu ki. olgunluğunuz. Sizin dininizin izni de vardır zannederim. şu elini uzatmakta bulunan ölümden kurtarırsan. Rakım. işte haber aldığınız cariye benim esimdir.Ne diyorsunuz Allah'ı severseniz? Ben kızımın müslüman olmasına da razı olurum. kibar tavrınız hep bir kızı bağlayacak hâllerdir.Artık lakin. Eğer bu defa kızı. ilminiz.) Doktor. ben evliyim. Menfaattir bile! Rakım.(ağlayarak) Evet oğlum. Rakım Efendi! Ben bu iş için size servetimin yarısını arzetmekteyim. Ziklas. Doktor.Ne mutluluk! Ziklas.. Ziklas. makin lâzım değil.. Mister Ziklas ise serbest bir adamdır. Ziklas. İslam kötü müdür? Hep bir Allah'a tapmıyor muyuz? İnancımız arasında ne kadar fark var ki? |sa ve Meryem dahi bi bir kızı helakten kurtarmak için İslâm olmak suretinde mezhep değiştirmesine izin verir.. Şimdi sizi Mister Ziklas kendisine damat etmek istiyor. 158 Doktor.
Öyle değil mi Mösyö Rakım? Rakım. Sizin böyle yatağa girdiğiniz günden beri derecesi bir kat daha artmaktadır.. Hususiyle dostluğumuzu milyonlara değiştirmem! Lâkin ben gönlümü Canan'a vermişimdir. âşıkane sevgi. gerek doktor ne kadar şaştılar. ayıp değil a! Rakım Efendi'nin size. Pek ister seniz siz de Râkım'in eşekliğine kanaat getiriniz. Nasıl mümkün olur ki ben para için veya başka bir ümit için Canan'ı ağlatayım.Şimdiye kadar sizde ben böyle bir hastalık olduğunu zan bile etmemiştim. O da. gerçek mi söylüyorsunuz? Rakım. iste Rakım bunu da kabul edemedi. Rica ederim efendim. hâlimi kendim arzedeyim. Râkım'ın şu sözüne gerek Ziklas.. beni bu tekliften af buyurunuz. bu da değildir matmazel. "A budala! Birinin yerine olsun. öyle! Söylemeye dilim varmıyor ki. Fakat şaşırdım. Ben kendisini böyle 160 yatak içinde gördükçe ne hâllere girdiğime dikkat etmiyorsa.Acaip! Rakım efendi. ellerinizi öpeyim. Can.Mösyö Rakım bana bir sırrını söyledi. Halka arzuhal ve evrak yazarak. Doktor. "Değil şu kızımı al da.Delikanlılık bu. kardeşlik sevgisinden daha kuvvetlidir. Fakat bizim asıl arzedeceğimiz şey... Bu işe siz de şaşırdınız mı? Öyleyse garipsemenize şunu dahi katınız ki. Can.(yüzü daha ziyade değişerek) Bu sözlerini anlayamıyorum doktor efendi. var kıza duyurmadan gizlice Canan'a olan aşkını yine koru!" dedi. Doktor. bu fikir Misler Ziklas'a da geldi. sonra sen yine Canan'ınla zevk et!" gibi mânalar dadokto-run zihnine geldi. ders vererek ekmek paramı kazanmakta. Rakım. Rakım Efendi beni kardeş. söz söyleyeyim. doktorlarla papazlar her sırrı bilirler ama. bu sırrı saklarlar.(bu sözleri büyük bir olgunlukla dinledikten sonra) Mister Ziklas! Ben fakir bir çocuğum. bilir misiniz? Hele doktor âdeta Râkım'ın bu kadar tokgözlülüğünü eşekliğine yüklemek istedi.Hayır efendim.(zorunlu bir davranışla) Ah! Öyle doktor efendi.. Can. . benim gibi bir çocuğa ettiğiniz şu teklif hayat demektir.(bütün bütün başkalaşarak) Anladım. O kız bu yuvaya esir iken ben onu mesut ettim inancını göz159 lerim önüne alarak bu inançla kendimi mutlu etmişimdir. Lâkin isterseniz daha ziyade garipseyiniz.. Doktor.başka kadına nikah kıyabilirler. Bari siz söyleyiniz. yani demek isterim ki. siz dikkatlice bakınız.Evet efendim. Emrederseniz bir daha konağınıza da gelmem.Pek gerçek efendim! Can. Bilirsiniz ki. Doktor. bari şu Ziklas'ın teklifini kabul et de.
ne fayda. Zaten benim bu sırrı bilmeme dayanarak bu övünülecek hizmeti bana havale etti.Ah işte benim cevabım da budur: Ben Râkım'ı seviyorum. Babanız bu işe razı oldu. benim için çıldıracağını da Rakım Efendi dışarıya çıktığı zaman söyledi.Hele siz babamı çağırınız! Rakım hemen dışarı çıkıp Ziklas'ı çağırdı. Ben onu kardeş gibi sevmiyorum. "Gerçek söylüyorum matmazel. ah. ama babalık hâlini bilirsiniz. Onlar gelinceye kadar doktor. sırrım nerede saklı kalmıştır? Rakım bu beyti işitince durumunu anlayamadığı bir üzüntüyle titredi.iyi ya kızım! Sen ne cevap vereceksin? Can. Müslüman dininde sizi kendi dininizde olduğunuz hâlde nikâh edebilmeye izin vardır.(acaip bir utanmayla) Babacığım.Rakım Efendi'nin zoruyla ben açtım. şayet siz utanırsınız. Biz dün bu hâli babanıza da açtık. Ziklas. Halbuki onun beni pek sevdiğini.Evet kızım.isterseniz ben dışarıya çıkarım. O beni kardeş gibi seviyor.Korkarım Rakım Efendiyi kabul etmemek fik-rindesiniz. o daha çok utanır diye. 161 Can." sözlerini konuşabildi. ben de öyle seviyorum.(sözünde devamla) Evet babacığım! Doktor efendi söylemek lâzım olan sözleri söyledi.. Sonra da bana Rakım Efendi'yi sevip sevmediğimi sordu. benim onu sevişim gibi değildir. O da beni seviyor. Rakım. Rakım Efendi'nin her türlü liyakatini teslim eyledi. Seviyorum ama..(bayağı dermanını toplayıp) Dahası mı var? Doktor-Dahası var efendim. Onun cariyesi Canan onu nasıl seviyorsa. Ziklas ve Rakım da geldiler. Bu çocuk sizin aşkınızla çıldıracaktır Babanız onun hâline merhamet ederek evliliğinize izin veriyor.Evet efendim! Doktor. Can. Hattâ gelip size kendisi evlilik teklif edecekti.(yine acı bir tebessümle) Ne gerek? Kendi kendisine: ' Eğer gizli bir yerde yanıyorsa. Burada bir yabancımız yoktur. doktor efendi bir şeyler söylüyor! Ziklas. .Can.(yürekleri eritecek kadar acı bir gülümsemeyle) Acaip! Fakat siz bu işlere nasıl güven verdiniz? Doktor. iş yalnız sizin emrinize kaldı. Seviyor ama onun beni sevişi. Can.(öncekinden fazla bozularak) Babama mı? Rakım. Can. Siz de ne söyleyecekseniz söyleyiniz. Ben bu işin imkânına hüküm veremedim. Can. Can.
Onu bu hâlde gördükçe.. Can. benim onu sevdiğim gibi sevmez. elbette birbirine yüzlerini kızartacak gibi sözler söyleyebilirlerse de. ben şimdi dirilir. 162 Can.Nafile babacığım! Orta yerde onun cariyesi Canan var iken. Kendi mutluluğum için bir biçare kızcağızın yok oluşuna razı olamam. ne yapsanız nafile.Güzel ya. Zira sen bu kadarcık bir hileye rıza göstermek için dahi gönlüme büyük bir sevinç kattınız. kızlarla bu kadar gizli konuşsalar. ben razı olmam. Sana da teşekkürler ederim Rakım Efendi.Babacığım. Ah." Bu beyit üzerine Rakım bütün bütün boşanıp. ben edeyim. Hattâ Rakım bana acıdığından ötürü sizin dediğinize razı olacak olsa bile. ihtiyar baba da Râkım'ı görerek ağladı. Öyle değil mi Rakım Efendi? Râkım'da cevap vermeye iktidar kalmamıştı ki. âdeta hüngür hüngür ağlamaya başladı. verdiğiniz kararda bir icra imkânı olsa. Rakım! "Ger ber lebem nebi leb yâbem hayât-ı bakî Ân dem ki cân-ı şîrîn bâşed be-leb sîde. cevap versin. daha başka hâller dahi ortaya çıkacağından şüphe yoktu. Ortalığın hâli başkalaştı. Kızlar. Bereket versin ki. Senin taş kalbin hiç karanlığa düşmez mi? Ah bi163 zim yağdıran yakan karanlığa düşen gönlümüz" Elhasıl babacığım. kalkardım. Rakım bizim yanımızda bir kızın ağzına alabileceği sözü dahi almamıştır. seni sevdiği hâlde bir kelimecik söylemezmiş. Zira ölürsem. Can ise artık ağlamayı kaybederek Râkım'a bakarak: Can. ben da ona bir harf bile söylemedim. Bu fedakârlık senin tarafından benim için bir büyük fedakârlıktır. kızın annesi orada yoktu. Doktorsa mermer gibi kaskatı ve buz kesildi."Azm-i dîdâr-ı tu dâred can ber leb âmedel Bâz gerdedyâ berâyed çistfermân-ı şümâ. Eğer mevcut olsaydı. benim için gösterdiğiniz merhamete teşekkürler ederim. Can. Sana ne diyorum? Rakım beni. şimdiye kadar mutlaka bir eserini gösterirdi.. a kızım! işte Rakım dahi böyle senin gibi. .Rakım. Kız kardeşi gibi sever. şu mutluluk halimde senden bir öpücük almak için her ayıbı göze alırdım. Lâkin kararım âhirete kadar senin bir öpücüğüne dahi . Yalnız kendi kendime dedim ki: "Bâ-dil-i sengînet âyâ hîç der gired şebî Âh âteş-bâr u süz u sîne-i şebgîr-i mâ" Ziklas.Kızcağız bu sözü söylerken gözleri dolmakla beraber babası ve doktor ve Râkım'ın dahi gözleri doldu. sen dudaklarını dudaklarım üzerine koyarsan sonsuz hayat bulurum." "Eğer tatlı canım dudaklarıma kadar geldiği şu anda. Size de ederim mösyö doktor. Eğer benim onu sevdiğim gibi sevmiş olsaydı. Zira doktor bile artık hıçkıra hıçkıra ağlamaya başlamıştı.
başka bir tartışmaya filâna mı başladılar? Ne mümkün! Üçü de dilsizlerin birbirine bakışıp. "O biçare kızcağız ne hâllere girmiş. O kadar ki. vah! Eğer kıza bir hâl olursa vallahi yanarım. En evvel doktor zaaf göstererek dışarıya çıktı. nasılsa katmış bulunduk. kaşla. Pekâlâ. Allah'ın merhametini bu suretle kazanabileceğim ümidindeyim.. Vallahi sevilmeyecek kız da değildir.. Farsça okumak da ona özgüydü. Ah. Öyle lâzımdı ama. çıktı ve Çan'ın ıztırap hâline ağlamak derecesinde üzülerek boynunu büküp Kumbaracı yokuşundan aşağıya inmeye başladı. Orada kime rastgelse iyi? Felâtun Bey'e! Adam. Gidemeyecek ki. biçare babası bir üzgün üzgün kızın yüzüne baktıktan sonra. Rakım artık bu matemli evde oturan ailenin işine yaramayacağını anlayarak bir ara sıvıştı. Bizim bildiğimiz kadarı şu ki. öyle bir zengin alafranga Osmanlıyı görebilir miydi? Kâğıthane'de madamın arabası önünde çifte muzıka çalınır mıydı? Batasıya gittikten sonra neye yarar? Zararı yok! işte sizi temin ederiz ki. gözle anlaştıkları gibi birbirinin yüzüne bakakalmışlar ve her biri üzüntülerini birbirine anlatmak için diğerine kaş ve göz işaretleriyle kalıp. mayonez meselesi meydana çıkar mıydı? Ya Otel C. ondan sonrası için bu aşka karşı bir meylin oluşması bile baş göstermiş denilebilir. bir harf bile söylememişlerdi. Vah biçare Can.. 164 Onuncu Bölüm Can biçaresinin Râkım'a mucip olduğu etki gerçekten fevkalâdeydi.. Meclisin bundan fazlası tahammül için kimsede kuvvet kalmamıştı. Arkası sıra da Rakım çıkıp.arzu ve özlemli olarak gitmektir. Kızan yanında annesiyle küçük kardeşi ne söyleştiler? İşte onu biz bilmiyoruz. Korkarız paralar. Meğer kendisini zehirlemek içinmiş. o zamana kadar Râkım'daCan için bir aşk yok idiyse bile. bırak şu sefihi be! Nasıl bırakırız? Hikâyemizin yarısına ortak olan bir zatı nasıl terkederiz? O hoppayı bu hikâyeye hiç bile katmamalıydık. işte onu bu hâllere koyan hoca Hafız Divanı değil midir? Ben bu dereceye kadar etkisi olacağını hesap edememiştim. o dahi çıkıp annesiyle. Hem Felâtun Bey'e bu buğz neden gerekti? Yoksa herifin şu alafrangalığını çekemez mi oldunuz? Eğer Felâtun Bey olmamış olsaydı. . küçük kardeşini hastanın yanına gönderdi. bundan sonra ba165 tasıya gitmeyecek. âhiret insanı suretini almış." diye Hendekbaşı'na kadar indi. En yanık beyitleri ne kadar bir derin aşk ateşiyle dinler ve anlardı. gitsin. bunlar dışarıya çıktılar da.
bırakırlar. Felâtun.Canım. Allah versin! Kibarlık başka şey! Eski dostları göremez olurlar. edebi koruyalım diye böyle körpecik kızları verem ederler. Kızcağız bugün.Ah. Felâtun.Yolduktan sonra mı? Felâtun.. gibi feylesofların yapacağı iş bu kadar olur. bırakalım artık şu acıklı meseleyi.Niçin? Rakım. beni yolup kül ettikten sonra yüz çeviriverdi. Rakım. iffeti koruyalım.(daha fazla endişeli) Ne dedin? Zaten senin servetin ne kadardı ki? .O! Birader! Allah versin.(telaşla) Adam. annesini karanlıkta kucaklamak yanlışlığı olmamış olsaydı. insanın canına sokacağı gelen Can.Bilir miyim ben. artık kendisinden ayrıldım. hani ya şu Can! Felâtun. ben de sana Polini'nin lakırdısını bırakmayı teklif ederim.Bari maliyeti bir kaç bin liraya buldu mu? Felâtun. Rakım. Şu Ziklas'ın kızı yok mu? Büyüğü. Rakım.Korkacağınıza dinleyiniz: Felâtun. Felâtun. o nazlı Polini şimdi kaltak mı oldu? 166 Felâtun.O ne için ya? Felâtun. Doktorlar aşk hâlidir diyorlar. Sen ne hâldesin bakalım.Bir kaç bin mi? On altı bin diyemiyor musun? Rakım.Bırak Allah'ı seversen! Kızcağız can üzerinde. sen? Polini ile rahat edebiliyor musun? .(ıstırabından ne söyleyeceğini dahi bilemeyerek) Estağfurullah birader! Bugün zihnim pek perişandır.Bırak şu kaltağı. Rakım.Evet. turp! Rakım. yarın yolcudur. ne için? Galiba verem olmuş.Hınzır kahpe. Allah'ı seversen! Rakım..İşte gördün mü? Senin.Madem sen bana Çan'ın lakırdısını bıraktırdın.(telâşla) Sebep? Felâtun. Bana ilgi göstermiş olaydı da bak hiç böyle verem olur muydu? Turp gibi yaşardı. öyle ya! Rakım. Rakım.Şunun için ki. değil mi? Canına yandığım.
.(gözleri dolarak) işte ne kadarsa hepsini yoldu!. kendi yatağı içinde rahat rahat ve bol bol ve kana kana ağlamaya başarabildi. gücüne asla halel vermeyip kronometre saat gibi işlemekte olan Rakım? Ertesi günü nereye gideceğini.Evet! Felâtun. Çünkü bana güvence veriyor. Efendisinin şu ıztırap hâli Canan'ı da sonsuz derecede ıstıraba şevketti. Bize bir yönetsel görev ayarlayabilecek..Felâtun.Bu iş böyle kalacak değil! Elbet bir çaresini dü-şünmüşsündür. Düşmanının bile böylesine kötü bir duruma düşmesinden üzüntü duyar. Felâtun.) Rakım. Beyefendiyi bilirsin ya! Rakım. Çan'ın hastalığından çıkan iki tür üzüntü içinde kalarak evine geldi. Rakım için niye bir dert olacak? Vaktiyle gözlerini açmalıydı da. Saat onu geçtikten sonra Yozefi-no'nun ziyafeti akşamından kalma yarım beylik . şimdi? Felâtun. ne yapacağımı ben bilirdim. Evvelleri Râkım'ı beğenmiyordu ya! Evet! Bu lakırdıda haklısınız. şimdi kalkarım.Allah versin birader! Vallahi memnun oluruz.Şimdi taşlarla dövünmekteyim ama fayda yok. şimdi giderim. Rakım. Lâkin Rakım gibi bir çocuk. Haniya o işine. Rakım. Bizim de eğer elimizden bir şey gelse esirgemeyiz ama. elindeki serveti bir kaltağa kaptırmamalıydı.. (Gözlerinin yaşı fazlalaştı. Dünyanın hâlini şimdi anladım diyorum ya! Parasız kaynı enişteler. Ancak bu geceki hâl.. Fakat nereye gitmeli. kaldı. parasız biraderi kız kardeşler de kabul etmiyormuş. Rakım bu lakırdıyı söyler söylemez Felâtun bir kere Râ-kım'ın yüzüne bakıp ve acı bir tebessüm edip sonra veda bile etmeden aldı yürüyüverdi. Bizim . kimsenin düşüp yok olmasıyla kalben sevinmez. ne edeceğini şaşırarak "Şimdi giyinirim. Şimdi bu da biçare Rakım 167 için bir dert oldu mu? Artık alt tarafını sormayınız. Buna fazlasıyla inanıyorum. Eniştemle de bozuştuk. Bu. Binaenaleyh. hattâ yemek dahi yemeye güç yeti-remedi. her zamanki hale karşılık olmadığından zavallı kızcağız şen kahkaha atmaya güçyetiremeyip Râkım'ın karşısında boyuncuğunu büktü. Vaktiyle ettiğim bunca iyiliklerin bir semeresi hasıl olmuş.Ey. İşte Rakım da böyle bir hâlde. O gece Râkım'ın sigara ve kahvesi hakkında Ca-nan'a verdiği emirler âdeta şimdi bir mazlumun kanını dökerek henüz bıçağını silmekte bulunan yeniçeri zorbasının ağzından çıkıyormuşçasına bir heyecanla çıkardı. Canan bu olağandışı duruma ağlamak veyahut ağlamamak lâzım geleceğini de şaşırıp tâ herkes yattıktan sonra.Dünyada bir dostum varmış. Ah birader.İşte şimdi onun yardımına sığındım. ne iş görmeli?" diye ikindiyi evinde edip binaenaleyh akşamı da orada çıkarmaya mecbur oldu. o akşam çenelerini bıçak açmayarak. sen bana pek doğrusunu söylemiştin ama ne fayda! O zaman şimdiki aklım olsaydı..
Şu Platon Bey değil mi? . Hayırdır inşallah! Rakım.Gençlerin hastalığı ne olur? Bilirsin. Yozefino. kendisini karşıladı. Rakım. Yozefino. bizim bugünkü alemin birisi işte bu.Yok değil. babasına böyle teselliyi biz de verdik. Birisi de bizim Felâtun Bey meselesi. Bir genç kızın gürleyip gitmesi insanı yakmaz mı a madam? Yozefino.rakıdan biraz rakı çıkartıp içmeye başladı. Yozefino. Âdeta kızcağızla kardeş gibi geçinirdik.Doğrusu acınacak bir şey. Rakım. Rakım.Söylemeye lüzum görmedim de onun için. yüreğinizdeki şeyi söylemiyor. Rakım. Korkarım Canan senin canını sıktı. bin yaylanmalarla gerek Râkım'a ve gerek Canan'a selâm vermişti. Canan'ı da piyanoya oturt-muşsa da. kaldı.O ne? Ben bu mutlulukla dolu olan evi bu akşam bir kederle dolu görüyorum.Vah zavallı kızcağız vah! Vallahi acıdım. var! Haniya Mister Ziklas yok mu. sen inanmamayacaksın. meselesinin ne olduğunu anlayalım. Her neyse. Zira Felâtun Bey'i Beyoğlu'nda tanımayan kalmamıştır ki.Canım daha şimdiden kızı ölmüş de yanmak lâzım gelmez! İnşallah bir şey olmaz da kalkar! 169 Rakım. ince hastalık! Yozefino. efendisinde sevinç göremeyince kendi168 si de sevinemeyip çaldığından öyle bir lezzet almazdı. Rakım. Kadın gayet şen ve hattâ seksi meşrep olduğundan bin tebessümler. İkisi de Yozefino'nun selâmını pek soğuk bir karşılıkla aldılar.Hayır.Hele benim ne kadar acıdığımı mümkün değil düşünümezsinizz. hamdolsun hiç bir kederimiz yoktur.O Felâtun Bey kimdir ki. Fakat bugün sizde mutlaka bir hâl var! Rakım. Hastalığı neymiş? Rakım. Bu soğuk tavırlara hiçbir anlam veremedi. Yozefıno-Ha anladım anladım. ona pek acıyorum. Derken Yozefino gelmesin mi! Meğer o gün ders gü-nüymüş.Diliniz. Canan. işte onun büyük kızı ölüm hâlinde hasta da. ben hiçbir şey yapmadım. sen Felâtun Bey'in kim olduğunu bilmiyor musun? Yozefino. Yozefino şaştı.Öyle olmak lâzım geleceğini bilirim.Evet.(korkusundan titreyerek) Hayır madam. Yozefino. kızcağız.Vay.Sen ona dair bana hiç bir şey söylemedin.Hiç Canan benim canımı sıkar mı? Bu lakırdıyı ben söylemiş olsam. Yozefino.
Rakım. Rakım. Hem senin hünerin. mutlaka senin akıl ve hikmetinden istifade ederdi. Rakım. akıllılarından pek çok ziyade.Ama ben ona acırım Yozefino.Ben inanmam ki.(tam bir çekingenlikle) Sana bir şey söyleyeyim mi Yozefino? Sizin bu Avrupa'nın fenaları iyilerinden pek çok ziyade! Yozefino.Paraları tüketmiş de onun için! Yozefino. o adam senin arkadaşın olsun.'de prenslik taslamaktaydı. derhal kumara sevkeyler ve bunlar kendi âşıkından ne kazanırlarsa hanımefendi dahi ortak olurdu. isterdim senin de yakanı Matmazel (bu arada Canan. sizin bu İstanbul'un da budalaları.Ey. Bizim memlekette hamdolsun bu esaret yoktur. Yozefino. Bakalım beyefendimizin üç dörtyüz kuruş kazanmak kudreti var mıydı? Rakım. Yozefino. senin marifetin kazandırıyordu. bazı adamlar kendilerinin para kazanmaya muktedir bir hünerver olduğunu zannederlerse de bu zan. Hattâ kendi ailesi Evranus soyundan geldiğinden bahisle asilzadelik dava ederdi. dünyanın her budalasına acımak senin vazifen mi? Platon Bey çocuk değildi ya! Halbuki Beyoğlu'nda onun paralarını tüketeceğini çocuklar dahi anlamıştı. Nerede bir yankesici varsa onu kont veyahut baron diye Platon'a takdim eder. Bu parayı kendisine babası bırakmış.Rakım. işittiğime göre o Platon Bey'in üç dört yüz bin frank sermayesi varmış. ellerindeki servetin bitmeyeceği hakkında olan zan-lan gibidir. Biz haber almakta idik ya! Matmazel Polini yalnız kendi hesabına olarak Fransa'ya elli bin franktan fazla poliçe göndermiş.(garip bir tebessümle yavaşça) Beni de sen baştan çıkarmadın mı? Yozefino.O bir tiyatrocu nazik bir bayanla Otel C. acırım.Bak şu dadı çocuğuna bir kere. Sen niçin onun gibi yapmadın? Rakım.Asilzadelik dâva ettiğini bilmem. Bak şu beşik bebeğine! Ah. Bu sermayenin geliriyle üç dörtyüz bin sene ömrü olsa yine bir bey olarak yaşayabilirdi.Evet işte o! Onun Türkçe ismi Felâtun. Yozefino.Ne gezer! Yozefino. Zira ne kadar olsa arkadaşımdı. Para kazanmaya başlar da harcar dediğimin sebebi şudur ki.Gördün mü bir kere? İnsan para harcar ama para kazanmaya kudreti olur ve daha âlâsı para kazanmaya başlar da öyle harcar. Velev ki etsin. . gavurca-sı Plâton'dur. Zira senin arkadaşın olsaydı. efendisinin Yozefino'nün kulağına fısıltı ettiğini görünce dışarıya çıkar) Polini gibi birisi yakalamış olsaydı da.Vah benim çocuk Râkımcığım vah! A oğul. seni görseydim.Ona şüphe mi ister? Lâkin şunu da bil ki. Kendi âşıkını oyunda yendirip paralara ortak olan metresle yaşamanın sonu170 cu budur. o beyefendinin nesine acıyorsun? Rakım. Sen de gençsin. O dahi kendisini harcamaya memur eylemiş.
Yozefino.Nedir bakalım o şart? Yozefino.Canım. hem de sen bana bu kadar teklifsiz bulunduğun için sana bir de teşekkür ederim. Hele şu mastikadan bir yudum da bana ver bakayım. canıma minnet! Hem kabul ederim. Yozefino.Çağıralım.Benim nemi alacak? 171 Yozefino. Fakat Yozefino rakı içer ama Râkım'ın yanında içer. bilmiyor muyum ya? Şaka ettim.(dışarıdan) Buyur efendim! Efendisinin kendisini çağırması üzerine kızcağız sevine sevine geldi.Rakım.Sen yerinden kımıldanmayıp her geceki rahatını bozmayacaksın.(tereddütsüz) Hay hay. Ah. Rakım. Pek de annelik demeyeyim ama. hem piyanoya dokunur.Ama bir şartı var. sen beni dahi yataklara serilmiş görürdün. Daha doğrusu dostluk ettim. Yozefino rakı içiyormuş diye büyük madamların kulağına gidecek olsa. Yozefino'nun sözleri Râkım'ın alanını dağıtmış olduğu yönle canı muzıka ister. Ondan sonra Canan da piyanoya oturup hem şarkı okur. Şu kâfir Canan seni benim kucağımdan aldı ama vallahi kızcağıza darılmam! Ondan başka birisi almış olsaydı. gayet ferahlatıcı havalarla ortalığın evvelki ağız tadını yeniler.Hiç olmazsa seni işten. kız kardeşlik ettim. benim akıllı Râ-kımcığım. Canan! Canan! Canan.Ne var? Yozefino. güçten men edip perişan eylerdi ya! Zalim! Ben sana annelik ettim. Gerek Yozefıno'ya ve gerek efendisine içki kadehi sunar. Lâkin Canan nereye gitti? Rakım.Ha şöyle! Kendi idaresine kudreti olmayan ve halbuki dünyasında kendisinden başka bir kimseyi beğenmeyen derbederlerin hâline acıyıp da mesut haneni âlâm ile doldurmakta ne mâna var? Biraz da lâtife et zahir. Yozefino bizzat kalkar. Erkek sevdi ve sever ama Râkım'ı sevdi ve onu sever! Zira ertesi günü Beyoğlu'nda ilân olunmayacağını bilir. . onikiye gelir. Ben Canan'la beraber yatarım. Yozefino'nun o gece dahi orada kalacağı ve kendisiyle beraber yatacağı Canan'ın yüzünde yeni bir takım sevinç izleri belirdi. dünyada benden daha kötü kadın olmazdı.Bu akşam beni konuk kabul eder misin? 172 Rakım. Yozefino. Tâ saat onbir buçuğa.Rakım! Rakım. Rakım.
Rakım. akşama yiyecek ne olduğunu sorar.Hiç. eder.Ben şimdi seni döveceğim. Yozefino. Dadı.(aşağıdan) Buyur oğlum! 173 Rakım.Vay. Teşekkür ederim dadı kalfaya ki. Yozefino. bu kadar yemek çoktur bile.) Yozefino.İşte şimdi dadıyı darıltacağız. beni seviyor! Rakım. Bir de Rakım yemekleri sayıp anlatınca şen Yozefino çocuk gibi sevinerek: Yozefino. tekellüfsüz bulunacaktık ya! İşte sen rahatsız oldun.Korkarım bu akşam kokonayı bizde alıkoyacaksın.(gülümseyerek) alay edersin diye. Rakım. Sen benim rahatımı istemiyor musun? Ben dadımın odasında pekâlâ rahat ederim. dadıcığım! Fedayî. dadı kalfanın hoş hareketlerini görünce onun da kendisini kabul etmiş olduğunu anlamıştı.Daha ne isteriz ki. Rakım. Yozefino.Bre canım. Rakım. Haydi Canan bakalım. ben senden çekindik mi? İşte ben bu gece senin misk gibi kokunu koklayarak yatağında yatardım. haniya teklifsiz.Vallahi istediğim gibi olmadı. bir de âlâ oturtma ve bir patlıcan dolması ve bir de pilâv olduğunu söylemekle beraber: Fedayî.(memnun bir tavırla) Eder efendim. asla! Yozefino.Hem çarşafları niçin değiştiriyorsun? Rakım. Rakım.Biraz buraya gelsen! . Yağımız var.Rakım. işte yalnız bu olmaz. Sen .Şimdi bu şakaları bırakalım da. Bizim tabaklarımız büyüktür. Doğrusu sen benden. Mevsim patlıcan mevsimi olduğu için dadı iyi bir patlıcanlı kebap. benim yatağımın çarşaflarını değiştirir. hamdolsun her şeyimiz var.Hayır. dadımdan yemeğimizi soralım Yozefino. eğer canı başka bir şey daha istiyorsa hemen yapıverelim. pirincimiz var. (Canan sevine sevine gider. Eğer bir şeye ihtiyacımız varsa derhal düzeltiriz. şekerimiz var.Evet yemeğimiz de yeter ya? Fedayî.Dadıyı mı? Amma anlamışsın ha! Fedayı geldiğinde Rakım. Sor kokonaya da. Şimdi Canan kalkar. Siz yine teklife kalkıştınız. teklifsiz olalım diye aç mı kalalım? Hazır daha vaktimiz var.(bu sözleri dadı kalfaya tercüme ve onun da cevabını Yozefino'ya anlattıktan sonra) Sen ne zannediyorsun Allah'ını seversen? Bizim dadı kalfa sevilecek insanları benden daha iyi bilir.
(çaresizlik yüzünü kaplayarak) Kardeş gibi de seviyor.Hayır. Geçen defa olduğu gibi mutlaka bu defa da Yozefino Canan'ı konuşturur. Bu muhabbet. . Aferin. Yozefino'yıı ya Râkım'ın annesi zannederdi yahut ablası.Ey. ben hepsini bilirim ya! Sana da söyletmek istiyorum.burada altı ay misafir olsan. iyi bildiniz. Muzıkalar.. Yozefino.Kızarma da. Burvların a geceki hâlini birisi görseydi.. amacım o değil. Artık içki. üç dört aydan beri dostluğun dahi biraz daha yakınlık vermiş olması. Ondan sonra Yozefino. âdeta Rakım. Hem de mutlaka bu defa Canan dahi kendisine bazı esrar keşfeyler.Mesutsun Rakım. bu günkü dargınlığı da bana değilmiş. konuşturarak da karşılık verdi. Sofra kurmak vakti geldiğinde cümlesi işe yardım edip Yozefino bizzat sofrayı kurmuş. Râkım'ın yatağına. Benim gibi öksüz çocuğu bu kadar nimete boğmak! Bana senin gibi dostlar vermek. hakkımda olan bunca lütuf ve ihsanını takdir etmeyecek değilim madam. şarkılarla yemek vaktine kadar vakit geçirildi. 175 Yozefino. Çünkü böyle şeyler bana tat verir. Yozefino'dan bir sigara yapıvermesini rica ederdi. Yozefino soyunmaya başladığı anda.(küçük bir utanmayla) Efendi beni niçin sevmesin? işte gördünüz ya. bu yakınlık saat üçe kadar devam etti. daha ne gibi seviyor.içmeye geçildi. Rakım. Acaba gerçekten vermiş mi ki? Vermiş ya! İşte size hikâye edelim de bakınız: Canan. Yozefino.Evet Cenab-ı Hakk'ın. misafiri soyundurmak için yanına gidip de. zira bu dereceye kadar beyinlerinde kefil olmayıp. kızcağıza bu cesareti verebileceği hesap olunur. Rakım. efendi seni hâlâ sevmiyor mu? Canan. kızı gibi de seviyor. vallahi mesutsun. Yüzünü yerlere sürerek Cenab-ı Hakk'a dua ve teşekkür et. Rakım dadısının odasına ve Canan da kendi yerine çekilmek üzere salon boşaltıldı. Hay hay! Çünkü Kâğıthane seyahati ve gece misafirliğinin ikinci defa olmasıyla beraber. 174 Canan da işini bitirmiş olduğu için geldi. dadı kalfaya zahmet olmamak için aşağıdan yemekleri getiri vermişti. Seni hâlâ kardeş gibi mi seviyor demek isterim: Canan. dadı kalfanın bu geceki memnuniyetini altı ay müddet daha uzatmış olursun. Hepsi beraber sofraya oturup yemeği yediler. söyle bakalım Canan Hanım. Yozefino.
Ben bilirim niçin! Canan. daha dadı kalfa bilmiyor mu? Canan. Yozefino. siz bana. Yozefino. Yozefino. Yozefino.iyi ya işte. onun da kendisine sırlarını anlatmasında ısrar ederek: Canan.Hayır ustacığım.Yok ama ben sizden sırrımı saklamadım ya. Siz 176 de bildiğinizi benden saklamayınız. Ben senin annen gibi değil miyim? Canan.Canan.(derinden bir göğüs geçirmekle beraber) Şimdi tamamıyla içim rahatladı. Ustasının bu derece zorlaması üzerine Canan'ın malûmumuz olan büyük utancı yine baş göstererek Yozefino'yu bırakıp kaçmak ister ama..Yalan! Canan.Vay.Söyle diyorum! Canan.(çaresiz) Etti ustacığım. efendi seni odalık etti mi. hem de kendisi için dadı kalfadan sonra ikinci sırdaş olan bir kadının halledeceği bir hayli sorunu olmasıyla kendisi. ama artık çok soruyorsunuz. Biçare Canan'ın Yozefino gibi hem efendisinin hâlini bilen.Soracağım! Evet sormaya hakkım var.Söylemiyorsun ki. annenden sırrını sakla-mamalı.(biraz daha cesaret bularak) Niçin ustacığım? Yozefino.Öylesiniz ustacığım. söylemedim.Vallahi etti. Yozefino. Hiç bu odada.Ben hâlâ dadı kalfaya bile söylememiş olduğum bu sırrı size söyledim de.(ıstıraplı) Of ustacığım. Yozefino. İki ay oluyor. bu yatakta beraber yattığınız var mı? Canan.Söyledim ya işte. Canan.. Yozefino. benden.(ezilerek) Her türlü seviyor. Doğru söyle bakayım. Yozefino.. Yozefino kendisini durdurup baskısına devam edince: Canan. ustasına sırlarını keşfeylediği gibi.Niçin söylemedin? Ondan bir korkun var mı? .
Haniya şu bizim efendinin okuttuğu kızlar yok mu! Yozefino. gerek sizin perişan olduğunuzdan korkardım. Yozefino. Kızcağız şu "Utanıyorum" sözünü -o kadar bir utanma içinde.Canan. Yozefino. Böyle kız kardeş sevgileri insanın gönlünü bağlamaz. Sen de emin ol. Rakım her ne kadar gayet akıllı. korkun yoksa niçin söylemiyorsun? Canan. Binaenaleyh kızın kendisine göstermiş olduğu güvene karşılık: Yezefino.(o da kızcağızı öperek) Bak kahpeye bir kere! Ne vakit Râkım'a sahip olmuş. Artık Râkım'ın hiçbir tarafa göz ucuyla bile bakmayacağından ben emin olabilirim. Canan. Canan. Bundan sonra ise cennetten huri çıksa fayda yok.Öyle olduktan sonra.. ne vakit de . olgun bir çocuk ise de.Bencesi değil! Efendinin bu kadar düşünmesini istemiyorum ustacığım.Yok! Yozefino. Canan...(temiz kalple) Sor kızım.Evet işte onların büyüğü bugün ölüm hâlinde keyifsizmiş.Canım ustacığım! size bir şey soracağım. Yozefino. Yozefino. Gönül yine kendisi için bağlanacak bir yer arar. sana demincek demedim mi? Eğer efendi seni odalık eti eden olsaydı ne kadar dü-şünsen yeri vardı. benim ustacığım! Vallahi yüreğime rahatlık verdin. işte yine onun gibi bir delikanlının yüz binlerce frank servetini elden gidererek şimdi perişan olmuş olduğunu bu akşam kendisi söyledi.Söylesem dadı kalfa memnun bile olur ama. Lâkin senin de dediğin yönle güya bir kız kardeş gibi seviyordu. Ben Rakım Efendi'yi senden çok ve senden iyi tanırım!.söylemişti ki.(Yozefino'yn kucaklayıp öperek) Ah. gönlü henüz bir yere tam manasıyla bağlanmamış olduğundan kendisini perişan edecek bir yere gönül bağlarsa gerek kendisinin. Yozefino. sevindim.Sen de bunu pek merak ediyorsun.Nasıl söyleyeyim ya? Utanıyorum!. söylememekte mâna ne? Canan.Çocukluk etme. Canan.Hele hele.Ben de asıl onu soracağım ya! Bizim efendi o kız için pek çok düşünmektedir de.Evet.. başka bir kız olsa göğsünü gere gere övünerek söyleyeceği açıkça belli bu sözü dadı kalfaya bile söylemekten utanan Canan hakkında Yozefino'nun içten sevgisi bir kat daha arttı. öyle mi? Canan.. Doğrusu seni satın aldığı zamandan beri 177 seviyordu. İşte şimdi sana bağlanmış. Şunun için sevindim ki..
odasını boş ve yalnız bulmadı. işine gitti. efendiciğini uyandırmış o da güya dadı kalfaya duyurmamak için onun odasındaki yatağının yerini değiştirmek için kalkıp karanlık odaya gelmişse de. Zararı yok. dadı kalfa yatağında olmayıp aşağıda tencereleri. Hayır. Fakat bu fısıltıya kulak verecek olsa yine Yozefino'nun Canan'a vermiş olduğu garantiyi kuvvetlendirir şeylerden başka birşey değildi. Canan'ın Yozefino ile etmiş olduğu lakırdıları hemen tamamını dinlemişti. Mevsim yaz olmak ve Canan zaten talimat-lı bulunmak sebebiyle sabah erkenden. onun için geldim Canan! Bir çeyrek. Lâkin Râkım'ın yüzünde kendi korkusunun artmasını gerektirecek izleri göremediğine ve gündüzki hâllerin bütün bütün gitmiş olduğuna karar vererek rahatladı.Dadım uyudu! Beni uyku tutmadı da. tabakları tıkırdatmakta olduğunu görünce. giyindi. Geldi ama. Kız. Çok şey! Bizim dadı kalfa ha! . bir çehre ki. bir yüz.kıskanmaya başlamış. Zira Yozefino ile aralarında yalnız bir bağdadî duvar bulunduğundan açıkça konuşmaya imkan yoktu. Sözü edilen sohbetten sonra Yozefino yatağına girmiş 178 olduğundan Canan da odasına geldi. Seni yaramaz kızcağız seni! İşte bu gece Canan'ın Yozefino'ya keşfeylediği sırları söyleyerekbilinecek şeylerin bilinmesini istediyse de henüz dadı kalfa bilmediği yönle gerçekten gizliliğin hala korunduğu söylenebilir. yazın bahçeye karşı edilen sabah keyfini o kadar lezzetli bulamayarak mâhaza saat bire kadar keyifler yetiştirildikten sonra kalktı.. efendisi sessiz olmasını söyler yolda salâvat parmağını dudağı üzerine koymuş bulunduğundan ses de çıkaramadı. mâzallah! Hattâ o gün çarşıdan alınacak büyük bir şey varsa haber verilmesi hakkında Rakım kendisinden emir istedikte hiç bir şeye lüzum olmadığı cevabının her harfini birer taş gibi fırlatıp Râkım'ın kafasına vurmuştu. Bundan sonra bir fısıltı da Canan'ın odasında başladı. Saat on ikide herkes uyandığından Rakım da tekrar uyandı. Râkım'a veda ederek çıktı. yirmi dakika sonra bu fısıltı da bitip genel bir sessizlik. Yarım saatten beri kendisini beklemekte olan koca Rakım. Haniya Rakım saat onda karanlık odaya geçtiği zaman "Varsın dadı kalfa dahi memnun olsun." diye masumane bir hülya ile yatağına girip uyumuştu. ev içinde herkesin tatlı bir uykuya varmış olduğuna işaretti. şaşır mısınız? Dadı kalfada bir yüz. "Desene ki dadı kalfaya da işi anlattık. efendisini böyle ansızın denilecek bir suretle odasında görünce ve Yozefino ile sırren söyleşmiş olduğu şeyleri işitmiş olacağına da hükmedince bir ara korkarak benzi atmıştı. ne kadar da erkenden olsa nihayet saat onda efendisini!. hep arzu ettiği şey bu değil miydi? İşte varsın buna da memnun ol179 sun. Sabah keyfinin en iyisi kışa özgü olduğundan Yoze-fino." filân dememiş miydi? Bu zatının olgunluğuyla aksini tanımlarsa. Biz burada hep o garantiyi tekrarla niçin karalamaya devam edelim? Yalnız Râkım'ın şu sözlerini yazsak yeter: .
Ne olduğunu sen de bilirsen.Ben zaten her şeyde seninle beraber değil miyim.Ne olduğunu ben bilirim.. dadı kalfanın yanına gelip teşekkür ve memnunane bir tavırla eğer Yozefino gelmemiş olsaydı. dadı kalfacığım? Fakat ne oldu Allah'ı seversen.Evet. dadı kalfacığım? Seni bu kadar hiddetlendiren nedir? Fedayî.(hiddetinden ağlayacak kadar bir üzüntüyle) Bundan sonra o karı bir daha bu eve girerse. efendinin üzüntüsünü bir daha gidersin! Canan. daha anlayamadın mı? Canan. Allah'ı seversen söyle! Fedayî. efendinin dünkü üzüntüsünün hâlâ devam edeceğini ve o iyi karıcık gelip de efendinin üzüntüsünü giderdiği için pek memnun kaldığını dadı kalfaya anlatıp şöyle konuştu: Fedâyî.(korkarak) Vallahi dadı kalfacığım.. efendiye dahi onunla bir daha görüşmeyeceği için yemin verdirmekte benimle beraber olursun.Böyle şeyleri sana söylemek iyi değildir ama pek bedenim yandığı için artık dayanamayıp söyleyeceğim. işte Râkım'ı evlâdı gibi sevip.İyisi. Tâ sabahleyin saat ondan sonra yavaş yavaş geldiğini ben buradan mutfaktan duydum. sen de benim gibi o karıyı bir daha bu eve koymadıktan başka.Ne oldu ya. Artık ben buna nasıl razı olabilirim? Dadı kalfanın bu yoldaki şüpheleri Ca-nan'dan başka bir kız için belki de alaycı bir tebessümü gerektirirse de Canan biçaresi için bir zaman tereddüt ve giderek artan bir utanmaya sebep oldu. Ne oldu Allah'ı seversen? Fedayî. Fedayî. Seni efendiye beğendiremediğimizin sebebi işte buymuş. Bu gece benim odamdan kalkıp doğruca o frenk kokanası-nın odasına.Ahmak sen de! Senin dünyadan haberin yok. Lâkin dadı kalfanın asılsız bir kötü niyet için efendisine bu kadar hiddet etmiş olmasına bir türlü razı olamayarak zaten efendinin üzüntülü bulunduğundan şu ara dadı kalfa da kendisine bir sert lakırdı söylerse ortada soyut yanlıştan dolayı bir kötülük çıkabileceğini hesap ederek: . Canan.Söyle dadı kalfacığım. Canan. Canan'ı dahi kızı gibi severek ikisini baş göz etmeyi kendisi için en büyük övünme bizim dadı kalfada bu kadar hiddet ve surat vardı! Rakım gittikten sonra Canan. a dadı kalfacığım? Fedayî.Anlayamadım dadı kalfacığım. Zavallı kızcağız! Ne olduğunu ben bilirim.(kıpkırmızı olarak) Ey? Fedayî. ne olduğunu 180 ben de bilmek isterim. Canan.Söyleyeceğim şu ki. bu gece efendi beni uyumuş zannedip de yatağından kaçtı biliyor musun? Canan.
Şey.(Canan'm suratının mosmor olduğunu görünce derhal şüphesi değişerek) Kız. Sadık arabın bir dakika evvelki gazap ve hiddeti.(boynunu bükerek) Evet dadı kalfacığım. Hele Canan. bir dakika sonra yine o oranda bir memnuniyet ve sevince dönüşmüş olarak Canan'a bir çok talimat daha verdi. Fedâyî. onu da! lleriki ders günü Yozefino 182 geldi dadı kalfa "Kadının murdar günahı üzerimde kalmasın" diye Canan'ın tercümanlığını kullanarak meseleyi Yo-zefino'ya anlattı ve kusurunun affını rica etti. Râkım'ı sevk hizmetini de ben üzerime almıştım. O mert çocuktur. zavallı Rakım. Canan da.Senin yanında mıydı? Canan. Onu da öper. Fedâyî. Aman dadı kalfadaki sevinç! Rakım da kucağında.(artık utanmaya gerek kalmadığını görünce koşup dadı kalfanın boynuna sarılarak ve öperek) Ben senin kızın değil miyim dadı kalfacığım? Sen benim anam değil misin ya? Fedâyî. O akşam Rakım.(Canan'dan fazla bir memnuniyetle o da onu öperek) Vay.. 183 I . Doğrusu o akşam olup da Rakım geldiği zaman Canan'ın sevgisine Yozefino'nun kendisini ne kadar sevketmiş olduğunu inkâr etmeyerek âlemde kendisini seven bir dadı kalfa varsa bir de Yozefino olduğunu teşekkür ederek kabul etti. Canan. sen benim kızımdın şimdi daha büyük kızım oldun. boşuna günahınıza girdim. dost bir karı olduğunu dadıya lâyıkıyla anlattıktan sonra arabın Yozefino hakkındaki eski sevgisi birkaç kat daha arttı. âdeta evlenmiş olduğunu inkâr değil. Fedâyî. Râkım'ın ve Canan'm benden daha sadık dostları ancak sen olabilirsin.Ne söyleyeceksin bakayım? Canan." dedi. inanmazsanız Râkım'a sorunuz. yakın. evet. Yozefino'nun gerek efendi ve gerek kendisi için ne kadar sadık. Yozefino bir kahkaha ile gülüp ve bu kahkahasıyla bir çok mânalar içe-rip "Bugün zannederim ki. dadı kalfacığım.Ben böyle şeyi ne efendiden ümit edebilirim ne de Yozefıno'dan. Ben bilirim ki sen Canan'ın Râkım'la evlenmesini amaçlarsın bu uğurda çok çalıştın. övünerek ve kabul ederek yakında dini nikâh kıyacağını söyledi. Lâkin sen yalnız Canan'ı düşünürsün. inkâr etmez. var.Haydi hey çocuk sen de! Senin dünyadan haberin yok dedim.Var dadı kalfacığım. öyle mi? Oh. ben sana bir şey söyleyeyim mi? 181 Fedâyî. Oh elhamdülillah! Zavallı kokana.Canan. Rakım da Canan'ı odalık değil. Elbette helâllik dilerim ya!. korkanın! Canan. evine gelince Fedâyî bir türlü memnuniyetini saklamayarak durumu efendisine açtı.
Bundan sonra yapmazsınız.(şiddetle göğüs geçirerek) Birisini bugün. Rakım-Allah için birader. Felâtun. Rakım. Bir de kız kardeşimin sana ilgisini haber aldığım için artık benim elimden gelen şeyden kusur etmemem gelir. bu güven bende vardır. gidiyorum. seni üç parça edebilmek mümkün olsaydı. Felâtun. inşallah bundan böyle malın daha fazla büyür de. Râkım'ı bir kez daha davet etti. Ama memur olduğum yerde maaşımla geçinerek boşvermeksizin çok çalışacağıma emin olmanı rica ederim. Oturacakları kadar oturup. hakkın var. Güverte üzerinde Rakım ona da rastladı. çocukluk ettim. . Rakım. Benim amacım. Felâtun. borcunu ödedikten başka bundan sonra da çalışıp kazandığın paralarla zevk etmeye fırsat bulursun. ben de bir parçana sahip olmak için bir türlü vazgeçmezdim. Kız kardeşimin katili kendisi olduğunu bilsin.Vay beyim! Rabbim selâmetler versin. Fena zevk değildir doğrusu. yüreğim üzerine taş bağladım.Adam sen de. Rakım. işte burası biraz acaiptir. Daha acaibini ister 185 misiniz? Cezayir eyaletinden birisinin kaymakamlığına atanan ve başkent İstanbul'dan hareket eden Felâtun Beyi de bu vapur götürmekteydi. Canan'a özellikle selâmımı söyle. o da sizsiniz. Hem Rabbim yardımcın olsun." Dedi. Eğer haber almamış olsaydım şimdi bir yatakta da beni görürdünüz! Ne ettim ettim. Ziklas. İstanbul'un zevkini süren varsa. diğer kızı Margrit için de korkup.Bundan sonra alacağım maaştan kendimi besledikten sonra arttıracağım miktarla bin beş yüz lira borcu ödemeye ömrüm yeterse belki doksan yaşında iken yine eğlenceye vakit bulabilirim.. yarın mezara götüreceğiz. Rakım. Babamdan kalan mirasın hepsini yedikten sonra. onu bizzat kandırmak ve sözlerle İskenderiye'ye göndermişti. kızını kaptana emanet etmiş olduğundan birinci kamarada kaptan bunlara çay ve kahve ikram ederek hatırlarını sordu. . Adası'na kaymakam oldum.Onbirinci Bölüm Doktor Mösyö Z. Her haltı yedim. Margrit'i götürecek olan vapura kadar uğurlamak için yine ondan gelen istek üzerine Ziklas. anne ve kızla beraber Rakım da Kurşunlu mahzenden sandala binerek vapura kadar gittiler. Fakat bu katilde tamamıyla kusursuz olduğuna dahi emin olsun.(Rakım Efendi'den fazla şiddetle içini çekerek) Evet. İnsanın aklı sonradan başına gelir.Yok birader! Sefahat ettim. işte birisini sizin bindiğiniz şu vapur İskenderiye'ye götürüyor. Acaip! Evet. kendimi senin aşkın adı verilen ölümün pençesinden kurtarabildim. ayrıldıkları zaman anne ve babası Margrit için resmi uğurlamayı yaparken Türkçe ve yavaşça kulağına "Ey Rakım.İstanbul'un zevkini size bıraktık birader. ile Râkım'ın ve babasının biçare Matmazel Can huzurunda oynamak istedikleri oyunu becere-meyip de kızcağız sırrını açıkladıktan sonra hastalığı hızlı bir şekilde şiddetlenmeye başladığından Ziklas. yüz elli bin kuruş kadar da açık borç etmişimdir.. Baba. Artık Matmazel Zik-las ile enine boyuna zevk ediniz.Zararı yok birader. ödenmeyecek borç mu olur? Felâtun.
Soğuktan kendinizi korumalı.Pekâlâ. Kızcağız. Doktor. Besleyecek şeyler yemeli. Bir saat sonra doktor geldi. Rakım.Hay hay. yemeğini yedikten sonra yatmayıp yatağı içine oturdu ve doktor Mösyö Z. iki gün sonra bütün bütün rahat edeceksiniz. Allah selâmet versin birader. Hem gayet kuvvetli et suları göğsünü dahi yumuşattığından öksürüğü bütün bütün kesilmiş ve binaenaleyh kan ve balgamları dahi unutulmuştu. Ziklas ile karısı da gidip yatmaya mecbur olan biçare Can ile meşgul olmaya başladılar. rahat ediyorsunuz. Ama hakları da yok mudur ya? Bunlar yine geldikleri sandalla Kurşunlu mahzene çıktılar. İki günden beri hiç bir şey geldiği yoktur: Doktor. "Demek oluyor ki. Garibi şunda ki. yarın ölümünü beklediklerinden istediği herşeyi verdiler. Arada bir mektuplaşırız. Artık bu rahatınız üzerine yeniden birşey düzenlemeye gerek yoktur.'yi çağırmalarını emreyledi.İki gün evveli kanlı balgam ve pıhtılar tükürmekteydim. Annesi ve babası et suyu içine bisküvi. 187 Doktor. Bizi gönülden çıkarmazsın ya.Ya balgam? Can. Aşçıyı çağırıp gayet kuvvetli olması uyarasıyla beraber iyi bir et suyu ısmarlamış. Zira bu hastalık insanın son günlerinde bir kaç gün böyle uygun davranır. doktorun . Bu fikir ve inanç kimlerde olursa mutlaka Allah'ın yardımına kavuşur. yüreği. pekâlâ. demek oluyor ki. Kız göğsünden şimdiye kadar asla hissetmemiş olduğu ince bir kaşıntının vücuduna yayıldığını söyledi.Hâlâ kan geliyor mu? Can. ne oluyor? Çan'ın midesine bayağı bir kuvvet geldi." demekte bulunmuştu. adiyo monşer! Rakım. Felâtun.Bön vuayaj mon ami! İngiliz kinine ne dersiniz yahu? Mayonez meselesinden sonra Ziklas ile Felâtun arasında oluşan düşmanlık hâlâ sessizce devam etmekteydi. O gün ise kızın canı bir et istemiş.İyice hizmet edip para kazandıktan sonra bu söylediğin şey olmaz değildir.186 Felâtun.İki günden beri gelmiyor. Râkım'ın ev halkı bazı durumlardan haberdardı.Hah işte memuriyete bu fikir ve inançla gitmeni isterim. bu zalim hastalık son günlerinde insanın midesini de mi açıyor. peksimet doğrayarak yemekte olduğu hâlde buldular. Zira artık doktorlar kızcağızla ilgilenmeyi terketmiş olduklarından annesi ve babası da bugün. Fakat doktorun yüreğinde olan mânadan anne ve babanın ne haberi olabilir? Onlar doktorun "Pekâlâ. Doktor efendi bu emirleri vermişse de. Zira Felâtun'un Râkım'a veda ettiğini karı koca gördükleri hâlde çocuğa merhaba bile demediler. pekâlâ!" demesi üzerine kızlarını gerçekten çok iyi zannetmişlerdi. Yahu. Böyle bir hâle çoktan beri rastlamadıklarından şaşırmışlardı. Bu yüzden fazla oyalanmadan kendi evine döndü.
bundan sonra kayınvalidemi de getirsem. soğuktan. İz189 mir'de bulunup. artık Rakım için yüreğinde'aşka benzer bir şey hissetmemekte olduğu garantisini vererek ve babası. hocasını istemesin mi? Doktor Z. yoksa bir hastalığın hangi hastalık olduğunu teşhis etseler bile her hastalığın bir çok çeşidi olduğundan. tozdan ve topraktan korunmasını tavsiye ederek kalktı. kızı ziyaret ederseniz korkarım ki." İmdi bizim Doktor Z. Hattâ yataktan bütün bütün çıktı. Şaka değil! Kız. Koca Rakım. bu hastalığa tutulanlar için ilaç yoktur. kız ise buna dahi razı olduğunu belirterek. hastalığı nükseder.vizitesinden sonra iki değil. Râkım'ı karşısında görünce vücudu daha fazla sıhhat bularak. bu hastalığa tutulanlar için verilen ilaçlar henüz yenidir ve denenmektedir. o da hiç olmazsa Bukrat kesilebilirdi. Herif kendi ilâcında böyle bir etki olmadığını bildiği hâlde. midesinde gittikçe kuvvet bulmakta. gitti ki. kız hâlâ ölmedi! ölmedikten başka. Denilmiş ki. iyileşme belirtileri bile görülmeye başladı. Ey şimdi Molyer'in doktorlar hakkında söylediği söz yalan mıdır? Doktorluğun en fennî yönü bir hastanın ölmüş olduğunu anlamak olup. hangi çeşidinden olmasına karar vere-mektedirler. Binaenaleyh doktor tekrar çağrılarak kızı etrafıyla muayene ettiğinde." ekini hiç bir mektubundan eksik etmedi. Lâkin el altında tedbir olarak iki satır daha yazılmış. Evet ilâcın bu defaki etkisi daha fazla oldu ya! Yatağında kımıldanamayan hasta. hastalığın bu dereceye kadar değişmesine bir anlama veremeyip. İkinci gün doktor efendi bir daha çağrılarak yine o ilâçtan ve fakat biraz daha kuvvetlicesinden istendi. beş gün geçti. gitti.'den evvel babası itiraz ederek hastalığının ortaya çıkmasını gerekçe göstermeye çalışsalar da kızı ikna etmek mümkün olmadı. Doktorun bu defa verdiği ilaçlar ne kadar da etkiliymiş! Kız. size gerekli bilgiyi verdim. kızı hayatta görünce sevincinden çıldırası geldi. güya daha kuvvetlisini yaptı. "Beseret ger heme âlem beserem tîğ-i zenend Ne tevân bercl-i fıcvâ-yı tu bîrûn ez ser-i mâ" beytini okumuşsa da. gerçeği gibi kendisini toplamıştı. Aksine kız. Can ise. rutubetten. Derken kızcağıza sağlık buldukça canı da sıkılmaya başlayarak. de biçare Çan'ın yeniden can kazandığını görünce "Pataloji kitabının şu son uyarısı doğru imiş be!" diye kendi kendine şaşırak artık kızın iyi olacağını yakinen gördükten sonra herif bütün bütün Lokman kesildi. Gündüzün elbisesini dahi giydi. "Bu hastalıktan bazen kendi kendine iyi olanlar da vardır. Rakım kendisini bu hâle koyanlar işte bu beyitler olduğundan kulağını uzak tutarak oralı olmamış bu gibi şiir hayallerine önem vermemesini tavsiye etmişti. Râkım'a özel uşak gönderilerek çağrıldı. tıp kitaplarında. Kız da artık yeniden kazandığı hayatı böyle sürdüreceği sözünü verdikten sonra iki tarafın da memnuniyeti son dereceye kadar vardı. Verem hakkında. ilâcı hakkında oluşan iyiniyete 188 zarar vermeyip. . Fakat evime gelir de. Ziklas. tedbiren ne faydası olacak ne de zarar verecek bir su tertibiyle yine güzelce beslenmesini. oda içinde gezinmeye bile başladı. iki günde bir kere kızın değişen durumunu Râkım'a yazarsa da "işte oğul. öteden beri kendisiyle evlenmeye can atan bir dayızâdesiyle artık evlenmesi gerektiğini.
Rakım o kadar memnun oldu ki, yutkunup durmasından bir şey söylemek istediği hâlde söyleyemediğini gerek Can, gerek baba ve annesi anlamışlardı. Bu arada Çan'ın herşeyinin açıklanması gerektiğini belirtince Rakım, "Efendim, söyleyeceğim sözler yalnız babanıza aittir." diye onu bir tarafa çekip, "Gördünüz mü Mösyö Ziklas!.. Cenâb-ı Hak işte hem üç yüz bin lira servetinizi ve hem de nur gibi kızınızı size tekrar bağışladı." demişti ki, Ziklas, o tokgözlü, mert, sadık Râkım'dan bu sözleri işitince, oğlanı bir kat daha sevip, yüreğine sokacağı geldi. Bundan sonra sözü uzatmakta tat yoktur. Kısa keserek tatlısına bağlayalım: Ziklas, yazacağı kâğıtları yazıp, haberleri not ettikten sonra işin üzerinden iki buçuk üç ay kadar zaman geçmişti ki, Margrit İskenderiye'den ve Çan'ın yavuklusu İzmir'den 190 ve Margrit ile evlenmesi yine bu arada kararlaştırılan bir yeğen de Halep'ten geldi. Hepsinin evliliği kasım üzeri yapıldı. Rakım da ömründe ilk defa düğün için verilen baloda polka oynadı, Hele ertesi gün kendi evine gelince, dadı kalfa, Canan'ın can evinde bir ciğerparenin canlanıp oynamakta bulunduğunu haber verdi ki, bu haber Râkım'ı her şeyden fazla memnun etti. Altı ay sonra Râkım'ın kucağına Yozefino da nur topu gibi bir erkek evlat verdi. Böylece Râkım'ın mutluluğunu ikiye katlandığını hatırlarak sözlerimize son veririz. NİHAYET 191 Bizim Felâtun Bey, varlıklı olduğu için, "kibirli" ve azametinden geçilmemesi gerekiyordu. Ama onun hâli bunun tam aksineydi. Alafrangalık hâli malum ya! Herkese alçak gönüllük göstermeye, herkesin yüzüne gülmeye insan mecburdur. Hatta bazı kere Felâtun Beyin yanında bulunan uşağı kendi beyini bir gayet tatlı ve nazikçe ve saygılı konuşuyor görünce; "Bu efendi bizim beyin pek dostu olmalıdır" nancına düşerdi. Lâkin o adamdan ayrıldıktan sonra Beyefendinin kızgınlığından çıldırmak
lerecesine geldiğini ve hatta sövüp saydığını (örünce ve işitince uşak şaştığından ne İüşüneceğini dahi bilemezdi. 3 YTL ISBN 9944-353-16-7 www.siberex.com İNTERNETTEN SATIŞ Bandrol uygulamasına ilişkin usul ve esaslar hakkında yönetmeliğin 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde bandrol taşıması zorunlu değildir. Ahmet Mithat Efendi _ Felatun Bey ile Rakım Efendi www.kitapsevenler.com Merhabalar Buraya Yüklediğimiz e-kitaplar Görme engellilerin okuyabileceği formatlarda hazırlanmıştır. Buradaki E-Kitapları ve daha pek çok konudaki Kitapları bilhassa görme engelli arkadaşların istifadesine sunuyoruz. Ben de bir görme engelli olarak kitap okumayı seviyorum. Ekran okuyucu program konuşan Braille Not Speak cihazı kabartma ekran ve benzeri yardımcı araçlar sayesinde bu kitapları okuyabiliyoruz. Bilginin paylaşıldıkça pekişeceğine inanıyorum. Siteye yüklenen e-kitaplar aşağıda adı geçen kanuna istinaden tüm kitap sever arkadaşlar için hazırlanmıştır. Amacımız yayın evlerine zarar vermek ya da eserlerden menfaat temin etmek değildir elbette. Bu e-kitaplar normal kitapların yerini tutmayacağından kitapları beğenipte engelli olmayan okurlar, kitap hakkında fikir sahibi olduklarında indirdikleri kitapta adı geçen yayınevi, sahaflar, kütüphane ve kitapçılardan ilgili kitabı temin edebilirler.
Bu site tamamen ücretsizdir ve sitenin içeriğinde sunulmuş olan kitaplar hiçbir maddi çıkar gözetilmeksizin tüm kitap dostlarının istifadesine sunulmuştur. Bu e-kitaplar kanunen hiç bir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve kullandırılamaz. Bilgi Paylaşmakla Çoğalır. Yaşar MUTLU İlgili Kanun: 5846 Sayılı Kanunun "altıncı Bölüm-Çeşitli Hükümler " bölümünde yeralan "EK MADDE 11. - Ders kitapları dahil, alenileşmiş veya yayımlanmış yazılı ilim ve edebiyat eserlerinin engelliler için üretilmiş bir nüshası yoksa hiçbir ticarî amaç güdülmeksizin bir engellinin kullanımı için kendisi veya üçüncü bir kişi tek nüsha olarak ya da engellilere yönelik hizmet veren eğitim kurumu, vakıf veya dernek gibi kuruluşlar tarafından ihtiyaç kadar kaset, CD, braill alfabesi ve benzeri formatlarda çoğaltılması veya ödünç verilmesi bu Kanunda öngörülen izinler alınmadan gerçekleştirilebilir."Bu nüshalar hiçbir şekilde satılamaz, ticarete konu edilemez ve amacı dışında kullanılamaz ve kullandırılamaz. Ayrıca bu nüshalar üzerinde hak sahipleri ile ilgili bilgilerin bulundurulması ve çoğaltım amacının belirtilmesi zorunludur." maddesine istinaden web sitesinde deneme yayınına geçilmiştir. T.C.Kültür ve Turizm Bakanlığı Bilgi İşlem ve Otomasyon Dairesi Başkanlığı ANKARA bu kitap Görme engelliler için düzenlenmiştir. verilen emeğe saygı duyarak lütfen bu açıklamalaı silmeyin. Tarayan ve Düzenleyen Yaşar Mutlu www.kitapsevenler.com e-posta email@example.com firstname.lastname@example.org email@example.com firstname.lastname@example.org email@example.com Bilgi güçtür, Güç ise bilgidir.
Ahmet Mithat Efendi _ Felatun Bey ile Rakım Efendi .
This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
We've moved you to where you read on your other device.
Get the full title to continue listening from where you left off, or restart the preview.