... konulu sunumlar: "DÜŞÜNMEYİ ÖĞRETMEK Düşünmeyi bilmek, iyi bir eğitimin öğrencilere kazandırdığı bir beceri olmalıdır. Düşünme becerimiz, yeni bilgiyi ne kadar iyi alabilmemiz."— Sunum transkripti:
1DÜŞÜNMEYİ ÖĞRETMEKDüşünmeyi bilmek, iyi bir eğitimin öğrencilere kazandırdığı bir beceri olmalıdır.Düşünme becerimiz, yeni bilgiyi ne kadar iyi alabilmemiz ve işleyebilmemiz üzerinde etkilidir.Bunun için sorgulama ve düşünmeyi sağlamak için zamanın bir bölümünü kullanmak gerekir.Özellikle zor öğrenen öğrencilerin bu zamana daha fazla ihtiyacı vardır.
2“Zeki çocuklar otomatik olarak daha iyi düşünür” fikrini benimsemeyin NASIL?Düşünme üzerinde kendi düşüncenizi gözden geçirin.“Zeki çocuklar otomatik olarak daha iyi düşünür”fikrini benimsemeyinÇünkü, zeki çocuklar çabuk cevap verebildikleri için düşünme alışkanlığı geliştiremezler.Ayrıca, nasıl okunacağını bilmek, matematik kuramlarını ezberlemek gibi akademik beceriler düşünme becerisi ile aynı şey değildir.
3Düşünmeyi öğrenmek ve hayal gücünü genişletmek Erken Başlayın:Düşünmeyi öğrenmek ve hayal gücünü genişletmekmümkün olduğunca erken hatta okul öncesi döneme kadar inen bir yaşta başlamalıdır.Öğrencilere düşünecekleri bir şeyler verin.Öğrencileri sanat ile tanıştırın, onları müzelere ve konserlere götürün.Onları gördükleri ve duydukları şeyler hakkında düşünmeye teşvik edin.Onlara çok sayıda “Eğer olsa ne olurdu? , ya ise” gibi sorular sorarak düşündürün.
4Şaka yapın. Şakalar, kelime oyunları ve nükteler, kelimelerin ve durumların farklı perspektiflerden değerlendirilmesi olduğu için düşünmeyi sağlar.
5Apaçık görülen cevap her zaman en iyi cevap değildir. Öğrencilere bütün yönlerden bakmayı öğretin.Apaçık görülen cevap her zaman en iyi cevap değildir.Örneğin, çocukların her zaman “harçlığını arttırmamızı ister misin? Sorusuna verdikleri “evet” cevabı,bu durumun kendi sorumluluklarını arttırdığını anladıkları an’ a kadar en iyi cevaptır.
6öğrenmenin anahtarıdır. Öğrencileri eğilimleri ve kalıpları bulmaları ve bağlantılar kurmaları için teşvik edin.“Bu bilgi ile geçen hafta öğrendiğim bilgi arasında nasıl bir bağlantı kurabilirim?”sorusunun cevabı ile bağlantılar kurma becerisiöğrenmenin anahtarıdır.
7Alışılmadık sorular sorun. “Bütün arabaları sarıya boyarsak ne olur? “İnsanlara uçma becerisi nasıl kazandırabiliriz?””Dünyanın bir tarafı daima gece diğer tarafı daima gündüz olsa neler olur?”gibi tek cevabı olmayan ve ilginç fikirler üretmeye yöneltensorular düşünmeyi geliştirir.
8Öğrencilere ne anlama geldiğini söylemeyi öğretin. Dikkatlice seçilmiş kusursuz kelimeler fikirleri kesinleştirir.“Ahbaplık ve arkadaşlık kavramları arasındaki fark nedir?”“Bir kişiyi esrarengiz olarak tanımlarsanız ne demek istemişsinizdir?”gibi sorular kavramların ve kelimelerin taşıdıkları anlamların ortaya konmasıkişilerin ne düşündüğünün açıkça ortaya konması açısından çok yararlıdır.
9Öğrencileri diğer bakış açılarını dikkate almaları için teşvik edin. Farklı bakış açılarını dinlerken görüş açımız genişler.Aynı olay üzerine yazılmış farklı kitapların olayı ne kadar farklı yorumlar ile ele aldığını örneklerle gösterin.
10Yazmak sistematik düşünmeyi kazandırır. Yazın.Yazmak çok okumuş, bilgili kişilerin yaptığı bir etkinliktir.Yazmak sistematik düşünmeyi kazandırır.Düşüncelerimiz,kağıt üzerine dökmeye geçinceye kadar net değildir.Öğretmen, öğrencilerini okudukları kitap üzerindeki görüşlerini yazmaları için, o gün öğrendiklerini geçmiş bilgileri ile nasıl yorumladıklarını ve güncel olaylar üzerindeki düşüncelerini yazmaları içinteşvik etmelidir.
11Öğrencilerin kendilerini başkalarının yerine koymasını isteyin. EMPATİ Başkalarının nasıl düşündüğünü ve hissettiğini anlamaya çalışma alışkanlığını geliştirin.Bunun için bir konuyu başkalarının perspektifine göre yazmakveyabir öyküdeki karakterin bakış açılarını ve olayı açıklamaktır.
12DOĞRU SORULAR SORARAKEğitimciler, Sokrat’ın öğrencilerini düşündürmek ve onların fikirlerini analiz etmeleri için 2200 yıl öncesinden günümüze doğru soru sorma stratejilerinin öneminin farkındadırlar.Doğru soruDüşünmeyi başlatır,öğrencilerin yaratıcılıklarını ve kendi görüşlerini geliştirmelerinde, ihtiyaçlarına uygun pratik yapma fırsatı verir.
13İlköğretim ve ortaöğretimde öğretmenler bir derste onlarca soru sormasına rağmen bu soruların %90’nın cevabı ezberlenen bilgilerdir.Düşünmeyi sağlayacak sorular sormak için doğru soru sorma stratejileri olarak şunlar önerilmektedir;
14Öğrencilere bir cevabın neden doğru olduğunu sorun. Strateji 1 :Evet Ama Neden?Öğrencilere bir cevabın neden doğru olduğunu sorun.Örnek: x (9 - 4) = 30 cevabı neden doğrudur?Kristof Kolomb Amerikayı keşfettiği için neden meşhur olmuştur?Her iki soruda temel bilgilerin bilinmesinin yanı sıra sorular bu bilgilerin kullanılmasını gerektirir.
15Strateji 2 : Faydası Nedir? Bilginin kullanılmasına odaklanmış sorular sorun.Örnek: Bitkilerin büyümesi üzerinde ışığın etkisini bilmemizin faydası nedir?Öğrenciler bitkileri nereye dikeceğimize veya hangi bitkilerin ışığın gelişine göre daha uygun olduğuna karar verebilmemiz için gibi cevaplar verebilirler.“Neden” sorularının bir başka yararı da, öğrencilerin kısa süre sonra sadece cevap vermenin dışında kendi kendilerine soru sormalarını da sağlar.
16Bir yeniliğin veya değişimin uygulanmasıyla ilgili sorular sorun. Strateji 3 :Şimdi Fark Nedir?Bir yeniliğin veya değişimin uygulanmasıyla ilgili sorular sorun.Uyarlamak. Bir fikri farklı bir biçime çevirerek sorun.Örnek: Bazı hayvanlar gibi insanlar da kış uykusuna yatsalardı neler olurdu?
17DeğiştirmekBir olay, Bir öyküyü vb. Biraz değiştirerek sorun.Örnek: Eğer Hansel ve Gratel ormanda yanlarına bir harita almış olsalardı neler olurdu?
18YerineGeçirmekBir şeyi bir başka şeyin yerine geçirerek sorun.Örnek: Ekmeğin arasına elma koyarak tost yaparsak tadı nasıl olur?
19Bir konuyu eklemeler yaparak,çoğaltarak genişleterek sorun. Büyütmek.Bir konuyu eklemeler yaparak,çoğaltarak genişleterek sorun.Örnek: Newton’un dördüncü yasası ne olacaktı?
20Küçültmek.Bir konuyu küçülterek, parça lara böl erek veya bazı bölümlerini iptal ederek sorun.Örnek: Yerçekimi ortadan kalksa Dünyada yaşam nasıl olur?
21Yeniden Düzenlemek. Sıralamaları değiştirerek sorun. Örnek: A harfi en son Z harfi ilk harf olsaydı alfabedeki sıralama nasıl olurdu?
22Olayları tam tersinden sorun. Ters Çevirmek.Olayları tam tersinden sorun.Örnek: Sabah yatıp akşam kalkarsak neler olur?
23İki veya daha fazla şeyi birleştirerek sorun. Örnek: Her kıta bir devlet olsa neler olur?
24Doğru, Yanlış veya Hiçbiri? Strateji 5 :Doğru, Yanlış veya Hiçbiri?Ezberlenmiş bilgi ile cevaplandırılan sorular arkasından neden bu şekilde olduğunu sorunÖrnek: Türkiye’de kaç ilin olduğunu sorduktan sonra illerin neden 1,2,3, gibi sayılar ile adlandırılmayıp ta her birine ayrı isim verildiğini sorun.
25Strateji 6 :Nedir? Yerine Neden?Öğrencileri dikkatli bir analize yönelten birden fazla doğru cevabı olan sorular sorun. Bu strateji öğrencilere temel becerilerin kazandırılmasında etkilidir.Örnek: Sıfatın tanımını yaptırmak yerine bir cümle içerisinde uygun yerdeki boşluğun bir kelime ile doldurulmasını isteyin ve neden bu kelimeyi kullandığını sorun.
26Strateji 7 : Benzer veya Farklı Kavramları, olguları, olayları değerlendirerek karşılaştırmayı gerektiren sorular sorun.Örnek: Atatürk ile Fatih Sultan Mehmet’in yaptıklarının benzerliklerini ve farklılıklarını sorun.
27Sıra dışı ve yaratıcı fikirler gerektiren sorular sorun. Strateji 8 :Sıra dışı BağlantılarSıra dışı ve yaratıcı fikirler gerektiren sorular sorun.Örnek: Kavramları öğretirken bunların alışılagelmiş eylemler ve alışkanlıklar ile bağlantısının dışında kullanımını isteyin.
28ÖĞRENCİLERİN SORDUĞU SORULARLA Öğrenciler sordukları sorularla bilgi almak, diğer öğrencilere farklı bir bakış kazandırmak veya onlara fikir vermek için soruları kullanırlar.Öğrencilerin sorduğu sorular, öğretmenin yanlış anlaşılan ve karıştırılan yerleri belirlemesine yardımcı olur.
29Soru sormak riskli bir iştir. Sınıf arkadaşları arasında aptal yerine düşme,Öğretmeni zor durumda bırakmak için soru sormak gibi yanlış anlaşılma riski vardır.Bu nedenle,herkesin birbirine güven duyduğu ortamda öğrenciler rahatlıkla soru sorabilirler.
30Rahat soru sorabildiği bir ortam onları nasıl düşündükleri,düşünmeyi bilip bilmedikleri konusunda öğretmenlere ipuçları vereceği içinteşvik edilmeliödüllendirilmelialışkanlık durumuna getirilmelidir.“Düşünmeyen beyin sorgulamaz.”
31Yaratıcılık Teşvik Edilerek Yaratıcılık,”İnsanların bilişi,duyguları,eylemleri ve sezgilerini de kapsayan tüm fonksiyonlarının sentezidir. “Yaratıcı kişiler farklı bakış açısına sahiptir.Problemlere ne olması gerektiğinden çok nasıl olması gerektiği konusunda odaklanırlarÖğrencilerde yaratıcılığındesteklenmesi için;
32Rol yapma.Öğrencilerin kendilerini bir başkasının yerine koyması istenir. Onun açısından bakarak konuyu incelemesi söylenir.Böylece düşünceleriniyazılı veya sözlü olarakaçıklama fırsatı sağlanır.
33Gibi sorular ile yaratıcı düşünce teşvik edilir. “Eğer olsaydı?Soru şekliyle öğrencilerin verilen bir konu üzerinde düşünmeye başlamaları sağlanır.Örneğin: Eğer toplum kurallarını çocuklar koysaydı bu kurallar nasıl olurdu?Eğer dünyada yerçekimi olmasaydı neler olurdu?Eğer balinalarla iletişim kurabilseydik neler olurdu?Gibi sorular ile yaratıcı düşünce teşvik edilir.
34Parçaları düşünme üzerinde pratik yapma. Okul ile ağaç arasındaki benzerlikler nelerdir?Bir insan ile kitap arasında nasıl bir benzerlik bulunur?Gibi sorular ile öğrenciler bütününparçalarını karşılaştırmalı olarakdüşünmeye sevk edilebilirler.
35Açık uçlu problemleri çözme. Kürdanlar ve silgi parçaları kullanarak nasıl bir bina maketi yaparsınız?Hangi atık maddeleri kullanarak ne gibi sanatsal eserler yapabilirsiniz?Gibi sorular sorarak öğrencilerin dikkati farklı şeyler üzerinde düşünmeye sevk edilebilir.
36HAYAL GÜCÜNÜ GENİŞLETEREK Hayal gücü doğal akıcılığı olan bir düşünme biçimidir ve çok hassastır.Küçümsendiğinde veya eleştirilerek, ilgisizlikle dinlendiğinde hemen durur.Hayal gücü, yaratıcılığın aracı olduğu için hassasiyetle dinlenmeli ve önemsenmelidir.
37Bu çağda yaşayan bir ailenin yaşayışı nasıl olurdu? Örneğin : Buzul çağında donmuş topraklar üzerinde insanlar yaşasaydı nasıl tarım yaparlardı?Bu çağda yaşayan bir ailenin yaşayışı nasıl olurdu?Aile fertlerinin sorumlulukları nasıl olurdu?Hatta bu çağdaki okul nasıl olurdu?Gibi öğrencilere sorulacak sorular ileöğrencilerin hayal güçleri harekete geçirilebilir. Dolayısıyla düşünmeye yönlendirilebilirler.