Yazıda Ne Var?
Tam 38 yıl boyunca aynı ulusun insanlarını birbirinden ayıran bir utanç abidesi oldu Berlin Duvarı. Üstelik bu insanların şehrin doğusunda veya batısında oturuyor olmaktan başka farkları yoktu. Berlin Gezilecek Yerler listesinin en önemli duraklarından biri olan Berlin Duvarı‘nı güzel bir mayıs günü ziyaret ettim. Şimdi sıra geldi anlatmaya.
Berlin Duvarı Tarihi
Almanlar II. Dünya Savaşı‘nı kaybedince Berlin müttefik güçler tarafından işgal edildi. Şehir dörde bölünerek batı tarafı Amerikan, Fransız ve İngilizler doğu tarafı ise Sovyetler tarafından yönetilmeye başlandı. Batı ittifakı bir süre sonra yönetimlerini birleştirdi. Ruslar ise bu birleşmeye yanaşmadı.
Ruslar doğuda ekonomisi ve siyasal sistemi sosyalizme dayanan bir sistem kurdular. Gerek Batılı güçlerin desteği ile büyük bir ekonomik büyüme yakalayan Batı Almanya‘daki sosyal hayat koşulları için gerekse Doğu Almanya‘daki baskıcı ve otoriter rejimden kurtulmak için insanlar Batı Almanya‘ya kaçmaya başladılar.
Batı ile Doğu arasına örülen tel örgü ve sert takip politikası da kaçışları engelleyemeyince çalışmaları büyük bir gizlilikle yürütülen Berlin Duvarı 12 Ağustos 1961 günü bir gecede örüldü. Berlinliler bir sabah büyük bir duvara uyandılar.
Almanca “Beliner Mauer” olan ya da Almanların haklı olarak “Utanç Duvarı” dedikleri Berlin Duvarı zamanla uzatılarak 46 km uzunluğuna ulaştı. GDR (Doğu Almanya) yetkilileri sadece duvar ölmekle de kalmadılar. Duvar boyunca 25 sınır kapısı ve 186 gözetleme kulesi de inşa ettiler.
Bununla da yetinmeyip sınır boyunca köpekler, mayınlı alanlar, geniş ışıklandırılmış bölgeler, arama noktaları oluşturdular. Ayrıca duvarın doğu tarafı kaçan insanları daha rahat görebilmek için beyaza boyandı. Batı tarafı ise graffiti ve resimler ile doluydu.
GDR yetkililerinin aldığı tüm bu önlemler daha iyi bir yaşam isteyen insanları yıldırmaya yetmedi. Berlin Duvarı‘nın yıkılmasına kadar çeşitli yöntemlerle beş binden fazla insanın Batı tarafına kaçtığı, iki yüzden fazla insanın da kaçmaya çalışırken öldüğü ya da öldürüldüğü bilinmektedir.
Berlin Duvarı’nın Yıkılışı
Dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan 1987 yılında Berlin’e resmi ziyarette bulunur. Yaklaşık otuz yıldır Doğu Almanya tarafında bulunan Brandenburg Kapısı‘nı arkasına alır ve hemen Berlin Duvarı‘nın dibinde tarihi bir konuşma yapar.
Reagan konuşmasında Sovyet Rusya’nın lideri Gorbaçov’a seslenerek : “Bay Gorbaçov, bu kapıyı açın (Brandenburg Kapısı) ve bu duvarı yıkın!” der.
Bu konuşmadan iki yıl sonra 1989 yılı başlarında Doğu Almanya isteyenlerin Sovyetler Birliği dahilindeki diğer doğu bloğu ülkelerine geçişine imkan tanıyan bir karar aldı. Bu izinle beraber birçok kişi önce doğu bloğu ülkelerine, oradan da sığınma talebiyle diğer ülkelere kaçmaya başladı. Bu durumda duvarın da artık bir anlamı kalmamıştı.
Doğu Almanya hükümeti bu sefer 9 Kasım 1989‘da isteyenlerin Batı tarafına geçebileceğini bildirdi. Bu açıklamadan sonra yüz binlerce insan Brandenburg Kapısı önlerinden başlayarak duvar boyunca buluştular ve duvar yıkılmaya başlandı. Böylece Avrupa tarihinin bu utanç verici dönemi de sona ermiş oldu.
Berlin Duvarı Nerededir, Nasıl Gidilir?
Berlin Duvarı tarihini birkaç satırda özetledikten sonra (her zamanki gibi) 🙂 Berlin Duvarı Nerededir? Nasıl gidilir? Bakalım… Aslına bakarsanız duvarın yıkılmasıyla Almanlar kötü anılardan kurtulmak için kısa bir süre içerisinde 46 kmlik bu duvarı neredeyse yok ettiler.
Ancak yine de şehrin bazı kısımlarında duvardan arda kalanları görmek mümkün. Berlin Duvarı‘nı görebileceğiniz iki önemli yer var.
I-East Side Gallery (Doğu Yakası Galerisi)
1.3 kmlik uzunluğuyla bir zamanlar korku ve utanç duvarı olan bu yer şimdi dünyanın en uzun açık hava galerisi. East Side Gallery aynı zamanda Berlin Duvarı‘nın ayakta kalan en uzun bölümü. Duvarın yıkılışından henüz bir yıl bile geçmeden bir açık hava galerisine dönüştürülmüş.
Tam 102 ressamın duvar yüzeyine yaptıkları eserler kesinlikle görülmeye değer. Bu resimlerden sanırım en meşhuru, neredeyse Berlin’in ikonu haline gelmiş olan Dmitri Vrubel’e ait “Fraternal Kiss” (Kardeş Öpücüğü).
Resimler arasında benim en çok hoşuma gidenlerden birisini de burda paylaşmak istiyorum.
East Side Gallery’ye Nasıl Gidilir?
Berlin Duvarı East Side Gallery (Doğu Yakası Galerisi) Spree Nehri’nin doğu tarafında yer alır. Berlin Gezi Rehberi yazımda bahsettiğim üzere şehrin merkezi sayılan Alexanderplatz Meydanı’na 2,5 km, Brandenburg Kapısı‘na ise 4,5 km‘dir.
Ben Berlin Gezilecek Yerler listemdeki Türklerin yoğun olarak yaşadığı Kreuzberg‘i baştan sona dolaşarak yaklaşık 4 kmlik yolu yürüyerek gittim. Dönüşte yine yürüyerek ve bol bol fotoğraflar çekerek Alexanderplatz Meydanı‘na gittim.
Ancak siz her gezimde günde en az yirmi kilometre yürüyen bendenize aldırmayın 🙂 Metrosu var, otobüsü var, tramvayı var efenim 🙂 Hele bahsi geçen şehir dünyanın en iyi metro ağlarından birine sahip Berlin ise hiçbir yere yürümek zorunda değilsiniz.
Alexanderplatz Meydanı’ndan U1 metro hattına binip onbeş dakikada Warschauer Straße durağına varabilir oradan da beş dakikada Berlin Duvarı East Side Gallery‘ye yürüyebilirsiniz.
II-Berlin Wall Memorial (Berlin Duvarı Anıtı)
Berlin Turu yapanların genellikle atladığı, Berlin Gezilecek Yerler listelerinde de pek göremeyeceğiniz bir yer var sırada. Bernauer Straße‘de bulunan Berlin Wall Memorial, Berlin Duvarı‘na dair mutlaka görmeniz gereken bir yer. Neden mi?
Duvarın örülmesiyle birlikte yıllar içinde bir çok dram Bernauer Strasse‘de yaşandı. Bu caddedeki evler doğuda yer almalarına karşın ön cepheleri Batı’ya bakıyordu ve duvar dibine sıralanmışlardı.
İlk başlarda pencerelerden yaralanmayı ve sakatlanmayı göze alarak Batı tarafına atlayanlar oldu. Sonraları bunu önlemek için evlerin pencereleri tuğla ile örüldü. Kısa bir süre sonra ise bu evler tamamen yıkılarak yerlerine duvar örüldü.
Doğu’dan Batı’ya kaçmak isterken yaşamını yitiren ilk kişi olarak bilinen Ida Siekmann, üçüncü kattan Batı tarafına atlayarak kaçmak isterken 22 Ağustos 1961‘de işte burada can vermişti.
Doğu tarafından batı tarafına ilk başarılı kaçışı gerçekleştiren ise Conrad Schumann isimli bir Doğu Alman askeriydi. Schumann 15 Ağustos 1961‘de Bernauer Strasse‘de nöbet tutarken Batı tarafındaki Almanların çağrılarına kayıtsız kalmamış ve koşarak henüz duvar olmayan kısımdan tel örgülerin üzerinden atlayarak Batı tarafına kaçmıştır.
Peter Leibing‘in çektiği bu fotoğraf Soğuk Savaş dönemini en güzel anlatan fotoğraflardan birisidir ve ikon haline gelmiştir. Conrad Schumann’ın anısına Bernauer Strasse’de olayın yaşandığı yere bir de heykeli yapılmıştır.
Berlin Wall Memorial’a Nasıl Gidilir?
Berlin Wall Memorial, Alexanderplatz Meydanı’na 2,3 km, Brandenburg Kapısı‘na ise 2,8 km’dir. Pekala yürüyerek gidebilirsiniz. Böylece Berlin’in mahallelerini de keşfetmiş olursunuz.
Yürüyerek gitmek istemeyenler ise Alexanderplatz Meydanı’ndan U8 metrosuna binebilirler. Yalnızca iki durak sonra Bernauer Strasse durağında inip iki dakikalık bir yürüyüşten sorna Berlin Wall Memorial‘ı karşınızda bulacaksınız.
Berlin Gezi Rehberi yazımda söylediğim gibi, bu şehirde II. Dünya Savaşı ve soğuk savaşın tüm izleri olduğu gibi duruyor. Savaş biteli henüz yetmiş üç sene oldu. Umarım sonraki nesiller de bu acılardan ders alır ve dünya bir daha böylesi kanlı bir savaşa tanık olmaz.