Kolesistit (Safra kesesi iltihabı)
Kolesistit veya safra kesenizin iltihabı, bir safra taşı safranın organdan çıkmasını engellediğinde oluşur. Son derece acı verici bir durumdur. Sıklıkla, tekrarlayan nöbetler ve ciddi komplikasyonlar nedeniyle, uzun süreli semptomların giderilmesi için cerrahi en iyi tedavi seçeneğidir. Neyse ki, safra keseniz olmadan da normal bir hayat yaşayabilirsiniz!
Kolesistit nedir?
Kolesistit, safra kesesinin iltihaplanmasıdır. Safra keseniz, karnınızın sağ üst kısmında karaciğerinizin altında sıkışmış küçük armut biçimli bir organdır. Safra kesesinin görevi, karaciğer tarafından yapılan yağ sindirici bir sıvı olan safrayı depolamak ve yemek yedikten sonra serbest bırakmaktır. Kolesistit genellikle safra, safra kesenizde sıkışıp bakteri ile enfekte olduğunda gelişir. Safra taşları safra kesesinden safra akışını engellediğinde safra sıkışır.
Safra taşları nedir ve safra akışını nasıl engellerler?
Safra taşları, safra kesenizde oluşan sindirim sıvılarının sertleşmiş birikintileridir ve boyutları küçük bir kum tanesinden (çamur adı verilen) bir golf topuna kadar değişebilir. Kolesterol veya pigment taşlarından oluşurlar. Kolesterolden oluşan safra taşları sarı-yeşilimsi renktedir ve daha sık görülür. Pigment taşları çoğunlukla, karaciğer kırmızı kan hücrelerini parçaladığında oluşan bir madde olan bilirubinden yapılır.
Safra taşlarının kendileri mutlaka bir sorun değildir. Safra kesenizde oturan ve sizi asla rahatsız etmeyen safra taşları olabilir ve bu durumda tedavi edilmeleri gerekmez. Ancak safra kesesinden çıkan safra taşları kanallarınızda (tüpler) sıkışabilir. Safra kesesinden safra akışını bloke ederler ve bu da safra birikmesine neden olur. Bu olaylar safra kesenizin duvarlarının iltihaplanmasına ve şişmesine neden olur ve bu da safranın bakteriyel enfeksiyonuna yol açabilir. Acil tıbbi ve cerrahi yardım almadığınız sürece hayatınız tehlikede bile olabilir.
Safra kesesi nasıl çalışır?
Safra kesesi karaciğerinize dalları olan bir ağaç gövdesine benzeyen bir kanal sistemi (tüpler) ile bağlanır. Karaciğerinizin içinde birçok kanal veya “dal” vardır. Bu ağaç dalları, karaciğerinizdeki sağ ve sol hepatik kanallar adı verilen iki ana ağaç uzuvlarına bağlanır. Bu iki kanal (bir ağacın gövdesi gibi) birleşerek ortak hepatik kanalınızı oluşturur. Ortak hepatik kanaldan çıkan bir ana “ağaç uzvuna” kistik kanal denir. Doğrudan safra kesenize bağlanır. Ortak hepatik kanal, “ağaç gövdesi” devam eder, ancak adı ortak safra kanalı olarak değişir. Ortak safra kanalınız ince bağırsağın duodenum bölümüne boşalır.
Karaciğeriniz tarafından sürekli olarak yapılan yağ çözücü sıvı bir madde olan safra, kanal sisteminden geçerek sindirim sisteminize duodenumdan girer. Yemek yemediğinizde, ana safra kanalı ve duodenum bağlantısında bulunan ve majör duodenal papilla adı verilen kapakçık yapısı genellikle kapalıdır. Bu, safranın kistik kanaldan depolanmak üzere safra kesenize geri akmasını sağlar. Yemek zamanı sırasında safra keseniz kasılır ve valf açılır, depolanan safrayı safra kesenizden kistik kanaldan ve ortak safra kanalından bağırsağınıza doğru iter. Safra, kısmen sindirilmiş yiyeceklerle karışır ve diyetinizdeki yağın parçalanmasına yardımcı olur.
Safra kesesindeki safra taşları ve hatta çamur, safranın bu normal akışını engelleyerek kolesistite yol açabilir.
Kolesistit ne kadar yaygındır?
Her yıl yaklaşık 120.000 Amerikalı akut kolesistit tedavisi görmektedir. Bu sayının %60’ını kadınlar oluşturmaktadır.
Kimler kolesistit alma riski altındadır?
Aşağıdaki durumlarda kolesistit geliştirme riskiniz daha yüksektir:
- Ailede safra taşı öyküsü olması.
- 50 yaşında veya daha büyük bir kadın olmak.
- 60 yaşında veya daha büyük bir erkek veya kadın olmak.
- Yağ ve kolesterol oranı yüksek beslenmek.
- Fazla kilolu veya obez olmak.
- Şeker hastalığınızın varlığı.
- Hamile olmak veya birkaç hamilelik geçirmiş olmak.
- Östrojen replasman tedavisi veya doğum kontrol hapı alan bir kadın olmak.
- Hızlı kilo vermek.
Kolesistite ne sebep olur?
Kolesistite genellikle safranın safra kesenizden çıkmasını önleyen kistik kanalınızı tıkayan safra taşları neden olur. Safra keseniz şişer ve bakterilerle enfekte olabilir. Daha az yaygın nedenler arasında yara izi nedeniyle tıkanmış safra kanalları, safra kesenize kan akışının azalması, safra kesenizden safra akışını engelleyen tümörler veya safra kesenizi alevlendiren viral enfeksiyonlar bulunur.
Kolesistitin belirtileri nelerdir?
Semptomlar akut veya kronik olabilir.
Akut kolesistit aniden ortaya çıkar ve şiddetli, devam eden ağrıya neden olur. Akut kolesistitli kişilerin %95’inden fazlasında safra taşı vardır. Ağrı, orta ve sağ üst karın bölgesinde başlar ve sağ kürek kemiğinize veya sırtınıza yayılabilir. Ağrı, yemekten 15-20 dakika sonra en şiddetlidir ve devam eder. Şiddetli kalan ağrı, tıbbi bir acil durum olarak kabul edilir.
Kronik kolesistit, tekrarlayan iltihaplanma ve ağrı atakları geçirdiğiniz anlamına gelir. Ağrı daha az şiddetli olma eğilimindedir ve akut kolesistit kadar uzun sürmez. Tekrarlayan ataklar genellikle sistik kanalı aralıklı olarak tıkayan safra taşlarından kaynaklanır.
Kolesistitin diğer belirti ve semptomları şunları içerebilir:
- Dokunulduğunda karnınızdaki hassasiyet.
- Mide bulantısı ve şişkinlik.
- Kusma.
- 38 C üzerinde ateş. Ateş, yaşlı erişkinlerde olmayabilir ve genellikle kronik kolesistitli kişilerde görülmez.
- Titreme
- Derin bir nefes alırken kötüleşen karın ağrısı.
- Yemekten sonra karın ağrısı ve kramplar (özellikle yağlı yiyecekler sonrası).
- Sarılık (cildin ve gözlerin sararması).
Kolesistit nasıl teşhis edilir?
Gastroenteroloji uzmanınız belirtilerinizi soracaktır. Beyaz kan hücresi sayınızı ve karaciğerinizin ne kadar iyi çalıştığını kontrol etmek için kan çalışması isteyebilirler. Normal akyuvar sayısından daha yüksek bir sayı, enfeksiyon, iltihaplanma veya apse belirtisidir.
İstenebilecek görüntüleme testleri şunları içerir:
- Karın ultrasonu: Bu test, safra kesesini ve safra kanallarını incelemek için ses dalgalarını kullanır. Safra kesenizdeki iltihaplanma belirtilerini, safra taşlarının varlığını ve safra kesesi duvarının kalınlaşmasını veya şişmesini belirlemeye yardımcı olur.
- Hepatobiliyer nükleer görüntüleme (HIDA taraması): Bu, enjekte edilmiş bir radyoaktif madde içeren bir görüntüleme testidir. Bir gama kamerası, radyasyonu sindirim sisteminin farklı yollarından geçerken görür. Bu madde safra kesenize girmezse, sağlık uzmanı organın bloke olduğunu bilir ve bu da kolesistit anlamına gelir. Bu test ayrıca safra kesesinin işlevini ve uyarıldıktan sonra safrayı çıkarma yeteneğini de tespit edebilir. Buna safra kesesinin %30-35’in üzerinde olduğunda normal kabul edilen ejeksiyon fraksiyonu denir.
- Manyetik Rezonans Kolanjiyopankreatografi (MRCP): Bu tip MRG karaciğerinizin, safra kesesinin, safra kanallarının, pankreasın yapılarının ve kanallarının ayrıntılarını gösterir. Safra taşlarını, safra yollarında ve safra kesesinde iltihaplanma veya tıkanıklık ve pankreas iltihabı varsa gösterebilir.
- Karın Bilgisayarlı Tomografisi (BT Taraması): Bu X-ray testi karaciğer, safra kesesi ve safra kanallarınızın ayrıntılarını gösterir. Safra kesesi iltihabını gösterir.
Kolesistit nasıl tedavi edilebilir?
Kolesistit tedavisi genellikle hastanede yapılır. Tedaviler şunları içerebilir:
- Oruç tutmak, safra kesesini dinlendirmek.
- Dehidrasyonu önlemek için IV (damar içi) sıvılar.
- Ağrı kesici.
- Enfeksiyonu tedavi etmek için antibiyotikler.
- Safra kesesinin çıkarılması. Kolesistektomi adı verilen bu ameliyat, genellikle karın içini görmek için bir laparoskop (minik kamera) ve safra kesesini çıkarmak için cerrahi aletler yerleştirmek için karın içinden küçük kesiler (kesiler) yapılarak gerçekleştirilir. Doğrulanmış bir akut kolesistit vakanız varsa, safra kesesi genellikle 24 ila 48 saat içinde çıkarılır.
- Enfeksiyonun yayılmasını tedavi etmek ve önlemek için safra kesesini boşaltmak. Perkütan kolesistostomi adı verilen bu prosedür genellikle ameliyat olamayacak kadar hasta olanlar için ayrılmıştır.
- Ortak safra kanalını tıkayan bölgedeki safra taşlarının çıkarılması. Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi (ERCP) adı verilen bir endoskopist tarafından yapılan bu prosedür, ana safra kanalının tıkalı olduğundan şüphelenilen veya onaylanmış hastalar için ayrılmıştır ve kanaldaki taşları ve tortuları temizleyebilir.
Safra kesesi ameliyatından sonra iyileşme
Safra kesesi ameliyatından iyileşme, laparoskopik olarak yapıldığında genellikle sorunsuzdur. Herhangi bir ameliyatta olduğu gibi, kesi yerlerinde minimum ağrı olabilir. Çoğu hasta ameliyattan kısa bir süre sonra hastaneden taburcu edilir ve ek test veya müdahale gerektirmez. Ameliyat daha büyük bir yaradan (açık ameliyat) yapılırsa, iyileşme daha yavaş olabilir ve hastanede daha fazla gün gerektirebilir.
Safra kesem olmadan yaşayabilir miyim?
Evet, safra kesesi olmadan normal bir hayat yaşayabilirsiniz. Safra kesesinin ana görevi safranın depolanması olduğundan ve safra karaciğer tarafından sürekli yapıldığından normal sindirim için safra kesenize ihtiyacınız yoktur. Safra yine de doğrudan karaciğerinizden ortak safra kanalı yoluyla ve ince bağırsağa akabilir.
Kolesistit tedavi edilmezse hangi komplikasyonlar ortaya çıkabilir?
Komplikasyonlar, devam eden enfeksiyondan olası ölüme kadar değişebilir.
- Şiddetli Enfekte Safra Kesesi: Son derece rahatsız edici ve ağrılı olan tıkalı bir safra kesesi. Tedavi olmadan, ezici bir enfeksiyona ve hatta safra kesesinin kangrenine yol açabilir.
- Kolanjit: Derhal tedavi edilmediği takdirde son derece hayati tehlike oluşturabilen ana safra kanallarının ve karaciğerin akut enfeksiyonu.
- İltihaplı pankreas (Pankreatit): Ortak safra kanalınız ve pankreas kanalınız duodenumda aynı “valfi” paylaşır. Bir safra taşı bu valfi tıkarsa, pankreas tarafından salgılanan güçlü pankreatik enzim suyu birikerek pankreatite neden olur ve bu da şiddetli ve yaşamı tehdit edici olabilir.
Hamilelik sırasında kolesistit olursam ne olur?
Erken ve geç gebelikte kolesistit antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Cerrahi genellikle ikinci trimesterde güvenli bir seçenektir, ancak antibiyotikler enfeksiyonu tedavi edemezse herhangi bir zamanda güvenli bir şekilde yapılabilir.
Kolesistit nasıl önlenebilir?
Kolesistit geliştirme riskinizi şu şekilde azaltabilirsiniz:
- Sağlıklı bir diyet yemek: Akdeniz diyeti gibi meyveler, sebzeler, tam tahıllar ve sağlıklı yağlar içeren sağlıklı bir diyet yemeyi seçin. Yağ ve kolesterol oranı yüksek gıdalardan uzak durun.
- Egzersiz yapmak: Egzersiz kolesterolü düşürür ve kolesterol seviyesi ne kadar düşükse safra taşı alma şansı o kadar düşük olur.
- Yavaşça kilo vermek: Kilo vermek için çaba harcıyorsanız, haftada bir ila iki kilodan fazla kaybetmeyin. Hızlı kilo kaybı, safra taşı geliştirme riskinizi artırır.
Kolesistitli hastalar için görünüm nedir?
Kolesistit sadece ilaçlarla tedavi edilirse semptomların tekrarlama oranı daha yüksektir. Kötüleşen koşulları ele almayan hastalar için de daha yüksek ölüm riski vardır.
Safra kesesini çıkarmak için yapılan cerrahi (kolesistektomi) genellikle kesin tedavidir. Cerrahi tedavi çoğu durumda çok düşük komplikasyon riski taşıdığından, ameliyatın faydaları çoğu durumda risklerden ağır basar. Cerrahınız ameliyat için risklerinizi değerlendirecek ve ameliyattan önce tüm tedavi seçeneklerinizi tartışacaktır.
Kolesistit ve kolelitiazis arasındaki fark nedir?
Kolelitiazis safra taşı oluşumudur. Kolesistit, safra kesesinin iltihaplanmasıdır.
Kolesistit tanısı alırsam kendime nasıl bakarım?
Kendinizi kolesistit semptomları hakkında eğitin, böylece siz ve sağlık uzmanınız onu tanımlayabilir ve mümkün olduğunca erken tedavi edebilirsiniz.
Gastroenteroloğuma ne zaman görünmeliyim?
Her türlü karın ağrısı her zaman bir alarm olmalıdır. Karnınızın sağ üst bölgesinde veya sağ omzunuzda veya sırtta ani ağrı veya ağrı nöbetleri yaşarsanız, gastroenteroloji uzmanınıza başvurun.
Acil servise ne zaman gitmeliyim?
Kendiliğinden düzelmeyen veya kötüleşmeye devam eden şiddetli karın ağrınız varsa acil servise gitmekten çekinmeyin.
Doktoruma hangi soruları sormalıyım?
- Ağrı kolesistitim kesin mi, yoksa başka bir şeyden kaynaklanıyor olabilir mi?
- Kolesistitim ilaçla mı ameliyatla mı yoksa her ikisi ile mi tedavi edilmeli?
- Sizce bu belirtilere ne sebep oldu?
- Ameliyattan ne kadar çabuk iyileşirim?
- Diğer sağlık sorunlarımı göz önünde bulundurarak ameliyat olmamın herhangi bir riski var mı?
- Ameliyatsız tedaviler alabilir miyim?
- Ne kadar çabuk ameliyat olmalıyım?
- Hangi uzmana başvurmalıyım?
- Hangi yiyecekleri yemeliyim/kaçınmalıyım?