Rahim, İdrar Torbası Ve Pelvis Tabanı Sarkması Beslenme Ve Yaşam Tarzı Değişikliklerinden Etkilenir Mi? Düzeltilebilir Mi? Önlenebilir Mi?
Pelvik taban bozukluklarının sıklığı halen net olmamakla birlikte idrar kaçırmanın dünyada ortalama 200 milyon insanı etkilediği tahmin edilmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde rahim sarkması % 19.7, idrar kaçırma %28.7 ve gaita kaçırma % 6.9 oranında kadını etkilemektedir. Aslında idrar kaçırma altta yatan nedenin bir sonucudur ve asıl nedenler kas veya sinir hasarı, pelvik tabanın hastalıkları ve depolama kapasitesinin kaybıdır.
Risk faktörleri artan yaş ve doğum sayısı, kötü beslenme ve kötü çalışma koşulları olarak bilinmektedir. İdrar kaçırma ve gaita kaçırma ile ilişkili bu risk faktörlerinin çoğu değiştirilebilir. Bu risk faktörleri:
Çalışmalarda diyabetik, obez, yaşlı ve doğurganlık çağındaki kadınları içeren risk gruplarında yaşam tarzı değişikliklerini içeren (kilo kaybı, pelvik taban kas eğitimi, beslenme değişiklikleri) davranışsal değişim programları kullanılarak idrar kaçırmanın önlenip önlenemeyeceği araştırılmıştır.
Sonuçlar idrar kaçırmanın sık görülen kronik bir durum olmasına rağmen değiştirilebilir risk faktörlerinin belirlenerek primer koruma ile önlenebileceğini desteklemektedir.
Pelvik taban bozukluğunda düzeltilebilir faktörlerden biri de sigaradır. İdrar kaçırması olan ve olmayan kadınları içeren bir çalışmada, geçmişte sigara kullanmış ve halen içenlerde hem pelvik taban bozukluklarından hem strese bağlı idrar kaçırma hem de ani idrar kaçırmada artış saptanmıştır. İdrar kaçırma ile ilişkili değiştirilebilir yaşam tarzı faktörlerini araştıran epidemiyolojik bir çalışmada, ağır sigara içicilik (eskiden-şu an) durumunun idrar kaçırma gelişiminde en önemli faktör olduğu tespit edilmiştir.
Kafein içeren yiyecek ve içeceklerle beslenme, strese bağlı idrar kaçırma ve ani idrar kaçırmaya yol açan risk faktörüdür. Mesane dostu yiyecek ve içecekleri tüketmek ve/veya mesaneyi tahriş eden yiyecek ve içeceklerin azaltılması mesaneyi koruyucu olabilir.
Pelvik tabanda doğum ve benzeri travmalar kas ve sinir hasarı yaratabilmektedirler. Bu çizgili iskelet kaslarının hücre çekirdeğinde vitamin D reseptörleri mevcuttur. Pelvik tabanın kasları bu nedenle vitamin D seviyesinden etkilenebilirler. Bir çalışmada, aşırı aktif mesane ile diyet içeriğindeki bileşimler arasındaki ilişki araştırılmış, Vitamin D nin fazla alımında aşırı aktif mesane başlangıcının geciktiği gösterilmiştir.
Fazla kilo, kronik olarak karın içi basıncı artırarak pelvik tabanda stres yaratarak pelvik taban kas, sinir ve damarlarında zayıflamaya yol açar. Bu nedenle vücut kile endeksinin > 30 olması idrar kaçırma için risk faktörüdür. Aşırı kilolu kadınlarda ortalama % 5-10 kilo kaybı ile idrar kaçırma sıklığının % 50-60 azaldığı ve 12 ay boyunca devam ettiği gösterilmiş.
Diabetli kadınlarda en sık rastlanan problem idrar kaçırmadır. Diabet mesane sinir fonksiyonlarını etkileyerek ve mikrovasküler enflamasyon ile idrar kaçırmaya sebep olmaktadır. Diabeti önlemek ve tedavi etmek idrar kaçırma riskini azaltır.
Gebeliğin kendisi idrar kaçırma için risk faktörüdür. Gebelik öncesi dönemde yoğun pelvik taban kas egsersizleri yapıldığında idrar kaçırmanın önlenebildiği gözlenmiştir.
Rahim sarkması her zaman idrar kaçırma ile birlikte olmak zorunda değildir. Bu nedenle rahim sarkmasını önlemek önlemek idrar kaçırmayı önlemek anlamına gelmemektedir. Rahim sarkması da pelvik tabanı destekleyen yapıların zayıflamasından oluşmaktadır. Rahim sarkmasını önlemede sezaryen ile doğumun önemi çalışmalarda araştırılmış.
Ancak bu çalışmalara planlı yapılan sezaryenlerle birlikte doğum sancıları çekmiş ve acil sezaryene alınan hastalar da dahil edildiğinden rahim sarkmasını önlemek için vajinal doğum yerine planlı sezaryeni önermek için yeterli sonuç elde edilememiş.
Özet olarak, pelvik taban bozukluğuna bağlı idrar kaçırma sık yaşanan kronik bir durum olmakla birlikte değiştirilebilir risk faktörleri belirlenerek primer koruma sağlanabilir. Sigaradan uzaklaşılması, diabetin önlenmesi, obeziteden kaçınılması, günlük 25-30 ml/kg sıvı tüketilerek, mesaneyi tahriş eden yiyecek ve içeceklerden uzak durulması, yeterince bilimsel kanıt olmasa da vitamin D desteği alınması, pelvik taban kas egzersizi uygulanarak pelvik tabanın desteklenmesi, cinsel ilişki sonrası hijyene dikkat edilmesi ve kabızlıktan kaçınılması primer korunmada dikkate alınması gereken faktörlerdir.
Vajina akıntılarında artış, vajinal kanama, bel ağrısı, idrar kaçırma veya cinsel ilişki sırasında ağrı gibi şikayetler yaşıyorsanız rahim sarkması probleminiz olabilir. Özellikle zor bir doğum geçirmiş olan annelerin ve yaşlıların yaşadığı bu ciddi problemin tedavisi mümkündür.
Rahmi tutan kas ve bağların zayıflaması ve kopması sonucu rahim sarkması olmaktadır. Rahim sarkması gebelik, doğum, kilo alımı, uzun süre yaşanan kabızlık veya kronik öksürük gibi karın içi basıncını artıran faktörler sonucu ortaya çıkabilir, menopoz sonrasında östrojen hormonunun eksikliği ile birlikte yaşın ilerlemesi ile artabilir.
Rahim sarkması yaşayan birçok kadın, sarkan rahmin vajina girişine gelmesine kadar doktora başvurmayabilir ve tıbbi destek almayabilir. Oysa ki erken tanı ve tedavi rahim sarkmasını engellemekte, ilerlemesini önlemekte ve hastaların yaşam konforunu arttırmaktadır.
Rahim sarkması 1., 2., 3, ve 4. evre olarak derecelendirilmektedir. 1. ve 2. Derecede rahim sarkması daha hafif sarkmalardır ve bu derecedeki hastalara Kegel Egzersizleri önerilir. 3. ve 4. derecede olan rahim sarkmaları ise ileri derecede sarkmalardır; mutlaka tedavi gerektirmektedir.
1. ve 2. derecede rahim sarkma problemi yaşıyorsanız Kegel Egzerleri ile kas ve bağlarınızı sıkılaştırabilir ve sarkmayı durdurabilirsiniz.
Kegel egsersizleri pelvik tabanda yer alan kasları güçlendirerek mesane, rahim, ince barsak ve rektum denilen kalın barsağın son kısmına destek olur.
Kegel egzersizlerinin yararlı olabilmesi için doğru şekilde yapmanız gerekmektedir. Öncelikle pelvik kasınızın yerini öğrenmelisiniz. Birçok kadın pelvik kasının yerini bilmediği için uyluk kaslarını ve karın kaslarını sıkmaktadır. İdrarınızı boşalttığınız sırada aniden durduğunuzda sıkıldığını hissettiğiniz kas pelvik kasıdır. Bu kası öğrendikten sonra artık her pozisyonda egsersizlerinizi yapabilirsiniz. İlk başlarda yatarken yapmak size daha kolay gelebilir.
Pelvik kaslarınızı sıkıp 10’a kadar sayın, daha sonra pelvik kaslarınızı tamamen gevşeterek 10’a kadar tekrar saymalısınız. Bu egzersizleri alışkanlık haline getirip gün içinde tekrarlamanız gerekiyor. Bu kasma ve gevşeme egsersizlerini 10’lu tekrarlar halinde en az günde 3 ayrı zamanda yapıp zamanla bu tekrarların sayılarını artırabilirsiniz. Sık ve doğru yaptığınız oranda kaslar güçlenecektir.
Kegel egzersizlerini ileri yaşlarda idrar kaçırma problemi yaşamamak için de alışkanlık haline getirmelisiniz.
3. ve 4. derecede rahim sarkması yaşanıyorsa mutlaka doktorunuzla tedavi takvimi belirlemelisiniz. Sarkma oranı, yaş, fizyolojik durumlar göz önünde bulundurularak en doğru tedavi biçimini doktorunuz belirleyecektir.
1983 yılında Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun olduktan sonra 1985-1989 yılları arasında Zekai Tahir Burak Kadın Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesinde Kadın Hastalıkları ve Doğum ihtisasımı tamamladım. 1990-1991 yılları arasında Üreme Endokrinolojisi, İnfertilite ve Tüp Bebek konularında İtalya Modena Üniversitesinde 1 yıl süre ile eğitim gördüm.