Yazım kurallarının şekiller üzerine etkisi nedir? Şekillerin çizim yönlerinin kullandığımız harf alfabesi ile ilişkisi nedir? Eğitim sisteminin etkisi var mıdır?
Günlük hayatta çeşitli şekiller çizeriz. Peki bu şekilleri çizerken hangi yönden başladığımızı hiç düşündünüz mü? Mesela bir kare çizdiğinizi düşünün. Çizmeye yukarıdan mı aşağıdan mı başlarsınız? Saat yönünde mi çizersiniz yoksa tersine mi?
Kare üzerine değil de daire çizimi üzerinde bir araştırma yapılmış. 148 ülkeden 118.000 kişiye daire çizmesi istenmiş. Daha sonra hepsi tek tek incelenmiş. İnceleme sonucunda Amerikalıların %86’sı ile İngilizler ve Avustralyalılar daireyi saat yönünün tersini çizerken, Japonların %80’i daireyi saat yönünde çizmeyi tercih etmişler. Fransız ve Almanların %90’dan fazlası da saat yönünün tersine çizmeyi tercih etmişler. Arapça ve Farsça gibi sağdan sola doğru yazılan dillerde de saat yönünde çizimler gerçekleştirilmiş. Aynı şekilde üçgen içinde yapılan çalışmalarda Çinliler, Tayvanlılar, Japonlar ve Koreliler üçgeni, yukarıdan başlayarak saat yönünün tersine ve tek kalem darbesiyle çizerken Amerikalılar ise aşağıdan başlayarak saat yönünde çizmişlerdir.
Peki ya çizim yönleri kullandığımız alfabe ile ilişkisi var mıdır?
Bu soruya kesinlikle evet yanıtını veriyoruz. Çünkü yaşadığın ülkede aldığımız eğitim sistemi, sistemde öğretilen yazım kuralları senin çizdiğin şekillerin başlangıç yönlerini de etkiliyor. Örneğin Latin alfabesini düşünelim, hatta daire örneğinden yola çıkarak alafabedeki o harfini düşünelim. O harfini çizerken yukarıdan başlıyoruz ve saat yönünün tersine çiziyoruz. Gözünüzde canlanmadıysa elinize bir kağıt alıp deneyebilirsiniz. Genellikle daire şeklinde olan ya da bir kısmı yarım daire şeklinde olan harfleri çizerken üstten başlayıp, saat yönünün tersine çiziyoruz.
Şimdi de Çin alfabesini düşünelim. Tayvanlılar, Japonlar ve Koreliler alfabeleri birbirine çok benzediği için örnek olarak Çin alfabesini kullanacağım. Çin alfabesinde karakterler sol üstten başlayarak sağ aşağıda son bulacak şekilde çizilirler. Karakterlerin sağ aşağıda bitmesi eğrilerin saat yönünde çizme eğilimine gidilmesiyle açıkça bağlantılı olduğunu gösteriyor. Yukarıda verdiğim örnekler soldan yazmalı diller için geçerliydi. Peki ya sağdan yazmalı dillerde bu durum nasıl? Arapça, Farsça ya da İbranice gibi sağdan yapmalı dillerde düz çizgilerden daha çok harfler eğri çizgilerden oluşur. Harfin sağ yönden başlaması eğrilerin saat yönünde çizilmesini sağlamıştır. Zamanla şu şekilde yazan kişiler daireyi de sağ yukarıdan ve saat yönünde çizecektir.
Çizdiğimiz şekiller kültürümüzle bağlantılı mıdır?
Çizdiğimiz şekiller kültürümüzün bir yansımasıdır. Şimdi saat yönü çizmişiz ya da tersi çizmişiz ne fark eder diyeceksiniz? Amerika’da 1970’li yıllarda bu biraz fark ediyormuş. 🙂 1970’te Amerika’da çocuklar üzerinde bir test yapılmış. Testte bir kağıdın üzerine 3 adet “x” işaretçi çizilmiş ve çocuklardan sağ ve sol elleriyle daire çizmesi istenmiş. Çizilen daireler arasında bir tanesi bile saat yönünde çizilirse, bu çocuğun bilişsel ve davranışsal anomaliye eğilim gösterdiğini hatta şizofreni olabileceği kanısı üzerinde durulurmuş. Ne kadar da tuhaf değil mi? O zaman bu görüşe göre Çinliler şizofreni eğilimde oluyorlar. Neyse ki bu gün bu testin geçerliliği kabul görmüyor. Ama Japonlar’da hala yazı şekillerini doğru çizmeyen kişiler eğitimsiz olarak nitelendiriliyor. Japonya’da daireyi saat yönünün tersine çizmek seni eğitimsiz yaparken Amerika’da normal bir bireysin fakat daireyi saat yönünde çizmek seni anomali yaparken Japonya’da eğitimli birisin. Sonuçta o bir daire sen nasıl çizersen çiz sonuç hep aynı, fakat çizdiğimiz şekiller etkilendiğimiz bir kültürün parçası oluyorlar.
Çizdiğimiz şekiller, yaptığımız espriler, mimiklerimiz hepsi etkilendiğimiz kültürün bir parçası. Etkilendiğimiz kültür, düşüncelerimizi yaptığımız seçimler hatta birbirimize olan dostluğumuzu düşmanlığımızı bile etkiliyor. Kültür bizimle birlikte doğan ve hayatımızın tümünde yer alan bir parçamız. O hep bizimle olacak.
Unutma ki daireyi çizme yönün aslında senin benliğin. 🙂
Ecem Bölük
Related posts
Abone Ol
Haber bültenimize abone ol!