Toplardamar (ven) Nedir?
- Toplardamar tarafından vücuda dağıtılan kanı toplayıp kalbe ulaştıran elastik kan damarlarıdır. Kısaca kanı kalbe getiren damarlardır. Akciğer toplardamarı hariç hepsi oksijenden fakir kanı taşır.
- Atardamar yapılarında, çok sayıda görülen düz kas hücreleri, toplardamar yapılarında daha az görülürler. Bu nedenle, yapılarında çok az sayıda kas hücresi bulunduran toplardamarlar, duvarlarını kasarak kanı iletemezler.
- Toplardamardaki kan, damarın çevresindeki diğer beden kaslarının kasılması ile damarın sıkıştırılması sonucu ileri doğru iletilebilir. Örneğin, çok uzun süre hiç hareket etmeden ayakta duran bir insan, toplardamarlarındaki kanın kalbe doğru iletilememesi nedeniyle kan basıncının düşmesi sonucu bayılabilir. Vücudun alt kısmındaki toplardamarlarda kanın geri dönüşünü engelleyen tek yönde açılan kapakçıklar bulunur.
- Alt ve üst Vena cava olarak adlandırılan iki damar vücuttaki en büyük iki toplardamardır. Üst ana toplardamar, baş, boyun kol ve göğüs kısmındaki kanı, alt ana toplardamar ise vücudun alt bölgelerinden topladığı kirli kanı kalbin sağ kulakçığına getirirler.
- İnsanın bir yeri kesildiğinde zarar gören genellikle toplardamarlardır. Bu damarlardan yavaşça akan koyu renkli kan bir süre sonra pıhtılaşır ve kanama durur. Toplardamarlar yüzeyde olduğundan küçük bir şırıngayla damara girip kan almak kolaydır. Bu yüzden laboratuvar testleri için gerekli kan toplardamarlardan alınır.
Toplardamarların görevi nedir?
- Vücudunuzdaki atardamarlar kanı dokulara iletmekte, toplardamarlar ise bu dokularda kullanılan kanı kalbe tekrar geri götürmektedirler. Bu geri taşıma olayının gerçekleşmesi esnasında bacaklardaki toplardamarlar yerçekiminin doğal gücüne karşı çalışırlar.
- Toplardamarlarda yerçekimine karşı kanın geri taşınmasına engelleyen gerilen elastik duvarları, tek yöne geçişe izin veren minik kapakçıklar ve de alt bacak kaslarının kasılmaları (bu kasılmalar pompa gibi etki yapar) şeklindedir.
- Toplardamar sisteminin görevi dokulardan alınan kanın kalbe taşınmasıdır. Atardamarların aksine toplardamarların içinde hassas kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar yerçekiminin etkisine rağmen kanın kalbe doğru tek yönde hareketini sağlayıp geri kaçışı önlerler ve insan ayakta olsa bile toplardamardan kalbe kan akışı sağlanır.
Bacak toplardamarları iki bölümde incelenebilir:
- Yüzeysel toplardamarlar: Cilt altında yerleşirler ve gözle görülebilirler. Vücudumuzda oksijenden fakir kanı kalbe taşıyan yan yollar olarak düşünülebilirler. Yüzeyel toplardamarlarda en sık görülen hastalık varislerdir.
- Derin toplardamarlar: Komşu oldukları atardamarla birlikte derinde seyrederler ve gözle görülemezler. Bacak kirli kan akışının % 90’nını sağlayan otoyollar olarak değerlendirilirler. Derin toplardamar sisteminde en sık görülen hastalık tıkanma ve iç varis olarak da bilinen toplardamarların kapak yetersizliğidir.
Kılcal damarlar (Kapiller):
- Atardamarlarla toplardamarlar arasında bulunurlar ve hücrelerle kan arasındaki bağlantının kurulduğu damarlardır. Çok ince ve gözenekli yapıdadırlar. Her organ ve dokuda bulunurlar. Böbrekler, akciğerler, karaciğerler ve iç salgı organlarında çok bol bulunurlar. Ancak, epitel doku, kıkırdak doku, kornea, göz merceği, endokardiyum ve kalp kapakçıkları kapiller içermezler.
- Kan atardamar ve toplardamarların içinde dolaşmasına rağmen, bu damarlar içlerinden akan kan ile beslenemezler, duvarlarının etrafında bulunan kılcal damarlarla beslenirler.
Toplardamar Özellikleri
- Toplardamarlar içinde, kanın geriye kaçmasını engelleyerek sadece kalbe doğru akım oluşmasını sağlayan kapakçıklar bulunur.
- Vücudumuzda derin ve yüzeysel toplardamarlar bulunur ve yüzeydeki toplardamarlar derindeki toplardamarlara dökülür. Derin toplardamarlardaki kanın yüzeysel toplardamarlara geri kaçışını engelleyen kapakçıklar vardır.
- Varisler yüzeydeki toplardamarların genişlemesidir. Ancak derin toplardamarlardaki hastalıklar da yüzeysel toplardamarlarda varislere neden olabilir.
- Yüzeysel toplardamarlar cildin hemen altındaki damarlardır ve gözle görülebilir. Kan verme veya alma sırasında bu damarlar kullanılır.