Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.
“… Geri döndürülemez olan ölümle birlikte neye açılıyoruz, yokluğa mı, yoksa bilinmeyene mi?” diye soran E. Levinas, aynı yerde en sarih şekilde, “Ölüm, kendine özgü bir olay olarak betimlenmeye izin vermek yerine, anlamsızlığıyla bizi ilgilendirir. Zamanla (bizim sonsuzlukla ilişkimizle) ilgili noktası sadece bir soru işaretidir: Hiçbir yanıtın mümkün olmadığı bir yere açılırız onunla. Daha baştan varlığın ötesiyle bir ilişki tarzı olan bir soru işareti(dir)… Ölüm yanıt yokluğudur… Ölüm gidiştir… Bilinmeyene gidiştir, dönüşü olmayan bir yola çıkıştır, adres bırakmadan gidiştir.” diye cevap veriyordu [E. Levinas, Ölüm ve Zaman, Çev. N. Başer, Ayrıntı Yayınları, 2006, s.11-12; 27]. (Sanki adres bırakarak gitmek, yaşarken, değiştirilemeyen bir dünya memoria’sında yit[ir]mek ölümden sayılamazmış gibi.)
İnsan yaşarken ölümü düşünmenin kendisinde yarattığı olumsuz etkiyi, belki de hüznü ortadan kaldırmanın yollarını aramıştır. Bunlardan biri, insanın, ölüm-sonrasında da var olacağını, mevcut yaşamda benliği adına “topladığı yani biriktirdiği” (onu o yapan) hiçbir şeyin, başka bir alemde de olsa dağılmayacağını veyahut başka bir biçim ya da tarzda da olsa kendisine ait bir şeylerin yine de mevcut olacağını, kendisinin bilincinde olacağını, en sarih ifadeyle, benliğini sürdüreceğini düşünmesidir.
Mısırlıların bilhassa piramitlerde kutsal mimarînin ve kelamın yaratıcısı olarak kabul edilen tanrı Thoth’a yüklediği anlamlardan biri de bu teselli minvalindedir. Buna göre, Thoth, kraliyet mensuplarının ölü bedenlerini hazırlar, bu ölü bedeni hazırlama görevi de Thoth’un büyücü kimliğiyle alakalıdır. Zira Thoth ölüm tanrısı Anubis’in görevini üstlenir, ölü kralın (ya da Osiris’in) bedenini hazırlar ve kutsayan sözcükleri dile getirir. (Pyr. 796)
Burada Thoth’la ilgili öne çıkan unsur, onun, büyücü kimliğiyle, gücü olan sözcüklere hakîm olmasıdır. Dahası, Thoth’un Ay karakteri de ölümle ilişkilendirilmesinin bir nedeni olabilir, zira Ay’ın, Yeni-Ay Festivali’nde yeniden belirmesi, açık ki, dünyada bedenen ölenin tapınak ötesinde yeniden doğmasını simgeler. (Pyr. 732)
O halde, Ay’ın doğumu nasıl ki ölmüş olanın yeniden doğumuysa, Ay-tanrısı da ölenlerin öte-alemdeki doğuşunu mümkün kılan güç olur.
Thoth’un bilhassa Orta Krallık döneminde ölümle ilişkilendirildiğini görürüz. Bu dönemde cenaze ritüelleri daha belirgindir ve ritüellerdeki kutsal sözcüklere daha fazla vurgu yapılır, örneğin Lacau tarafından yayınlanan (Sarcophages, s.161) M. K.’deki defin metninde Thoth gökten elini uzatarak ölünün kolunu kavrayan ve onu ölüler alemine çekmeye çalışan tanrı olarak gösterilir.
Yeni Krallık dönemine ve sonrasına ait metinlerde ise, Thoth ölülerin yargılandığı sahnelerde betimlenir. Bilhassa Anubis ve Horus’la birlikte ölü Osiris için düzenledikleri seremoni, Osiris’e tapan Mısırlıların defin töreninde yeniden canlandırılır ve bu ölümlü varlıkların da Osiris gibi, öte-alemde esen olduğu düşünülürdü. Bu defin töreninde görev alan rahipler, kendilerini Horus, Anubis ve Thoth adıyla çağırırdı. Örneğin bu rahiplerin Amon töreninde dile getirdikleri şu söz, kendilerini bu üç tanrıyla nasıl özdeşleştirdiklerini gösterir:
“Kollarım, senin, Horus’un kolları, ellerim, senin, Thoth’un elleri, parmaklarım, senin, kutsal holün efendisi olan Anubis’in hortumu.”