Büyük Bulgar Hanlığı
IV-X. yüzyıllarda Karadeniz'in kuzeyinde Türk Tarihi bakımından önemli olaylar cereyan etmekteydi. Kısaca ifade etmek gerekirse, Bulgarların yaşadığı bölgelere öncelikle Sabirler hakim oludar ve VI. yüzyıl başından 558'e kadar süren kuvvetli bir devlet kurarlar. Bu arada 552"de Göktürk Devleti'nin kurulması üzerine, o zamana kadar 'onları yönetimleri altında tutan Avarlar yenilir ve kendilerini takip etmekte olan Göktürklerin önünden kaçarak, Kafkasya'ya gelirler. Böylece buradaki Sabir devletine son veren Avarlar, Volga nehrinden Tuna'ya kadar geniş bir sahadaki Türk ve diğer kavinderi hakimiyetleri altına alırlar.
Bu hakimiyet on sene sürer ve 567'de Göktürk ordular Volga'yı geçerek Güney- Rusya istikametinde ilerlerler. Bunun üzerine Avarlar korkar ve bölgeyi terk ederek, Orta Avrupa'ya doğru giderler. Bu sırada kendileriyle birlikte bir kısım Ogur veya Bulgar halkını da sürüklerler. Bundan sonra artık Bulgarların yaşadıkları yerler Göktürklerin yönetimindedir. Nihayet 630'da Göktürklerin fetret devrine girmiş oldukları sırada, komşuları Hazarlar gibi Bulgarlar da bağımsızlıklarını elde ederler.(635) Bu gelişmede, 626'da başarısız İstanbul kuşatmasından dönen Avar hakanının Balkanlar ve Doğu Avrupa'da bir siyasi nüfuz boşluğunun ortaya çıkması da etkili olmuştur. Bu sırada başlarında Kobrat (Kuvrat, Kovrat, Kurt, Kourt) (583-642) vardır ve kendisine Bizans Imparatoru Herakliyus da yardım etmiştir. Kafkasların kuzeyi ve Azak denizi havalisinde kurulan bu siyasi teşekkülün adı Büyük Bulgarya (Magna Bıllgariaphr Daha sonra sınırlarını genişleten ve . Bizansla iyi ilişkiler içinde bulunan bu devlet, uzun ömürlü olamamış, kurucusunun ölümünden az sonra (665), komşusu Hazar Hakanlığı'nın baskıları sonucunda parçalanmıştır. Bu parçalanma devletin siyasi varlığının ortadan kalkmasından çok daha etkili neticeler doğurmuştur. Nitekim. daha önce Sabir, Avar ve Göktürklerin yönetiminde bölgede yaşayan Bulgarlar, bu defa topraklarından ayrılmışlardır. Birlikleri bozulmuş, kavimleri bölünmüştür. Bu bölünmeyi müteâkip çoğunluğu Otuz-oğur (Uturgur, Bizans kaynaklarında Utigur) olan bir kütle, Kobrat'ın Ikinci oğlu Kotrag yönetiminde kuzeye çekilmiş (İtil Bulgarları), başlarında Asparuh (Esperih)'un bulunduğu önemli bir Bulgar kütlesi ise (Kuturgur, Bizans kaynaklarında Kutrigur) Tuna'ya yönelmiş, Balkanlara geçmiştir.(668) Bunlar verimli topraklara sahip olarak yeni bir Bulgar devletini, Tuna Bulgar'ı kurmuşlardır. Bu devlet, onlarla yaptığı savaşta yenilen Bizans'ın, yıllık vergi ödemeyi kabul etmesiyle Bizans tarafından da 681'de resmen tanınmıştır. Eski yurtlarında Kobrat'ın büyük oğlu Batbayan Han kaldıysa da, bağımsızlığını koruyamamış, Hazarların yönetimine girmiştir. Buradaki Bulgarlar fazla bir etkinlik gösteremeden uzunca bir süre varlıklarını korumuştur. Bu bölge Bizans ve Rus tarihçileri tarafından Kara Bulgarya olarak adlandırılmıştır. Artık bunlar, Bulgar Tarihinin geneli içerisinde önemli bir rol oynayamamış, belki de daha sonra birbiri ardından gelen Macar, Peçcnek ve Kuman dalgalar' arasında kaybolup gitmişlerdir.
Kaynak: Nesimi Yazıcı, İlk Türk İslam Devletleri
Yorumlar
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın