HAVA ARAÇLARINI BİR ÇOK YÖNDEN KATEGORİLERE AYRILMAKTADIR
YOLCU UÇAĞI – PASSENGER AIRCRAFT
Yolcu uçağı, genel anlamda sadece yolcu taşıma amacına yönelik olarak üretilmiş uçak. Yolcuların yanı sıra yolculara ait bagajların ve kısmen diğer malzemelerin nakliyesinde de kullanılırlar. Yolcu uçağı tabiriyle daha çok havayolları tarafından kullanılan yüksek kapasiteli ve performanslı uçaklar kastedilir. Bununla birlikte hafif uçaklar da az sayıda yolcunun çoğunlukla kısa mesafelere ulaştırılmasında kullanılırlar.
Yolcu uçakları zamandan tasarruf sağlaması nedeniyle, özellikle ülkelerarası yolculuklarda sıkça tercih edilen taşıma araçlarıdır.
Tarihçe
Yolcu uçakları 20. yüzyılın başlarından bu yana genişleyen büyük bir sektör olan ticari havacılık sektöründe önemli rol oynar. İlk yolcakları günümüzde ki modern yolcu uçaklarından çok farklıydı. Düzenli tarifeli ilk hava yolcu taşımacılığı 1912'de Graf Von Zeppelin'in "Delag" adlı hava gemisiyle başlamıştı. Bu hava gemisi ilk yolcu uçağı sayıla bilirdi. Bu alandaki asıl etkinlikler I. Dünya Savaşı'ndan sonra başlatıldı. 1919'da Zeplinler gene düzenli seferlere başladı. Ama 1936'da hidrojen gazıyla havalanan 'Hindenburg' adlı hava gemisinin yanması hava taşımacılığında zeplinlerin yerini uçakların almasını hızlandırdı.
1933-1934 arasında, aerodinamik profilli gövdesi tümüyle metalden yapılmış hızlı ve rahat "Boeing 247D"ler "Douglas DC-2"ler ve "DC-3"ler, "Lockheed 10"lar hizmete girdi. ABD'deki ve Avrupa'daki önde gelen havayolu şirketleri uzun yıllar hava filolarını bu uçaklardan oluşturdular.
Kıtlar arası yolu uçakları 20 yüzyılın başında deniz uçakları ile sürdürüldü. 1930'larda Lufthansa şirketi 12 motorlu dünyanın en büyük deniz yolcu uçağını hizmete soktu. 1935 yıllında Büyük Okyanus hattının açılması ile Pan American Airways 4 Motorlu "Martin M-130" deniz uçaklarını, 1938'de de daha büyük "Boeing 314 Clipper"ları sefere soktu.
Deniz uçakları oldukça karlı ticari taşıtlar olarak uzun süre kullanıldı ama 1950'lerde başlıca havayolu şirketleri uçuşlarını daha ekonomik ve daha uygun kara türü uçaklara yapmaya başladılar.
İkinci dünya savaşı sonrası yapılan bütün yolcu uçakları pervaneli ve merkezden çevreye doğru düzenlenmiş hava soğutmalı motorlarla donatılmıştı. 1950 ortalarında itibaren yolcu uçakları daha modernleşti ve jet motorlu yolcu uçakları yapılmaya başlandı. Bunların ilk örneği 1958'de hizmete giren "Boeing 727" dir.
Bu gelişmeler sadece batı ülkeleri ile sınırlı değildi. Sovyet Rusya'da 120 ile 220 yolcu kapsiteli Tupolev "Tu-114" yolcu uçaklarını devreye soktu.
1960'ların sonlarında daha büyük uçaklar devereye konuldu. Uzun yolcu uçağı "DC-8" ve "Boeing 727" lerin yanı sıra yolcu kapasitesini artırmaya yönelik geniş gövdeli jet uçakları hizmete girdi.
Modern yolcu uçakları
21 yüzyılda yolcu uçaklarıda yolcu kapasitesini artırmaya yönelik geniş gövde şeklinde tasarlanmaktadır. Buna en güzel örnek "Airbus A380". "Airbus A380" 555 yolcu kapasiteli "Rolls-Royce Trent 900" gibi çok gelişitirmiş motora sahip ve hertürlü modern teknoloji donatılmış uçaklardır.[2] Aynı prensibi Rus yapımı yolcu uçakları izlemektedir.
Haziran 1933 kurulan Türk Hava Yolları ile birlikte birçok özel Türk hava taşamacı şirketide modern yolcu uçaklarından yararlanmaktadır. Bunlara en güzel örnek THY'nin Singapur seferini yapan "Airbus A330"dur.
KARGO UÇAKLARI – CARGO AIRCRAFT
Günümüzde her geçen gün büyüyen kargo taşımacılığında havayolu şirketleri de faaliyet göstermektedir. Bu nedenle uçak üretici firmaları tarafından kargo taşımacılığı için özel üretilen yük taşıyıcı uçakları kargo uçakları olarak kategori etmekteyiz. Bu kategoriye örnek olarak Antonov an 225 kargo uçağını gösterebiliriz.
Antonov An-225 Myria merkezi Ukrayna'da bulunan Antonov Tasarım Bürosu (Antonov Design Bureau) tarafından yapılmış stratejik hava taşıtıdır. "Buran uzay mekiğini" taşıma amaçlı yapılmış bu uçak , AN-124 modelinin daha büyük halidir. Myria (Мрія) Ukrayna dilinde "Hayal" demektir.
Kargo taşımacılıkta kullanılan bu uçaktan şu anda sadece bir adet mevcuttur (Kuyruk numarası: UR-82060). İkincisinin üretimi ise tamamlanmamıştır.
En Büyük Kalkış Ağırlığı (Maximum Take-Off Weight) alanında dünyanın en büyük uçağıdır. İlk uçuşunu yaptığı yılda (1988) en yakın rakibi olan Lockheed C-5 Galaxy'den de %50 daha büyük idi.
Uluslararası Havacılık Federasyonu (FAI-Fédération Aéronautique Internationale) tarafından Guinnes Rekorlar Kitabı'na 240 alanda aday gösterilmiştir.
Şu anda Antonov Havayolları (http://www.antonov.com) tarafından işletilen bu uçak, büyük boyutta ve ağırlıktaki özel yüklerin taşınmasında kullanılmaktadır.
Sadece 1 adet üretilmiş, ikincisi ise bitirilememiş ve hangara kaldırılmıştır.
AKROBASİ UÇAĞI – AEROBATIC AIRCRAFT
Çeşitli akrobasi şovlarında ve gösterilerde kullanılan gök yüzünde diğer uçak tiplerine göre daha fazla hareket kabiliyetine sahip uçaklardır.
YANGINLA MÜCADELE – FIRE FIGHTING
Yüksek tepelerde araçla ulaşımın zor olduğu ve kontrol altına alınması zor olan yangın olaylarında hava destekli müdahale yapılmasında ve yangının kontrol altına alınmasında önemli rol oynayan su alım kapasiteleri değişiklik gösteren önemli hava araçlarındandır.
HAVA AMBULANSI – AIR AMBULANCE
Zamandan kazandıran özellikleri ve helikopter gibi zorlu bölgelere erişim sağlayan hava nakil araçlarıdır.
GÖZETLEME UÇAKLARI - SURVEILLANCE AIRCRAFT
Uzun süre havada kalabilen havadan keşif ve gözetleme yapılmasını sağlayan gözetleme ve keşif amacına göre donanımlara sahip olan bir hava aracıdır.
SPOR MAKSATLI UÇAKLAR – SPORT AIRCRAFT
Hava sporlarında kullanılan akrobasi yeteneği yüksek olan hava aracıdır.
ARAMA – KURTARMA UÇAĞI – SOURCE AND RESCUE AIRCRAFT
Arama-kurtarma, herhangi bir doğal veya insan kaynaklı afet esnasında acil yardıma ihtiyacı olan kimselerin yerini tespit etme, gerekirse ilk yardım uygulama ve daha kapsamlı yardım alabilecekleri güvenli bir yere nakletme faaliyetlerine verilen isim. Kısaltma olarak İngilizce "search and rescue" kavramının akronimi olan SAR kullanılır. Bazı arama-kurtarma ekipleri, kurtarma sonrası bakım ve barınma olanaklarının sağlanmasında da faciazedelere yardımcı olurlar. Arama-kurtarma faaliyetleri esnasında insanların ve özel eğitimli hayvanların yanısıra, basit araç-gereçlerden özel donanımlı hava, kara ve deniz taşıtlarına kadar çok çeşitli ekipmanlardan istifade edilir.
Arama-kurtarma ekipleri facianın türüne göre daha çabuk ve etkili hizmet sunabilmek için çeşitli alt sınıflara ayrılmıştır. Bunların arasında; dağ, deniz, deprem, sel ve çatışma bölgesi arama-kurtarma ekipleri sayılabilir.