Küresel piyasaların son beş yıldır temelde iki gündemi var. Birincisi borç krizleri, ikincisi borç krizlerinin üstünü örtmek için merkez bankalarının izlediği para politikaları. Geçen yıl yaz aylarında Avrupa borç krizinin üstünün örtülmesinden bu yana ana gündem başta ABD Merkez Bankası (Fed) olmak üzere para basma politikaları çerçevesinde oluşuyordu. ABD'nin bütçe sounlarını aşamaması uzun bir aradan sonra borç sorununun yeniden öne çıkmasına yol açtı. ABD'de 1 Ekim'de devreye girmesi gereken bir yıllık bütçe Kongre'den geçmeyince federal hükümet kapandı yani toplam 2,1 milyon memurun yaklaşık 825 bini zorunlu olarak görev bıraktı. İlk günlerde sorun fazla hissedilmedi ama zaman geçtikçe etkisi artacak, ABD Hükümeti para olmadığı için daha fazla işi yapamaz hale gelecek, daha fazla kişi iş bırakmak durumunda kalacak. Bu kilitlenme ne kadar uzarsa ekonomiyi o kadar olumsuz etkileyecek. ABD'nin bir de borçlanma tavanı sorunu var. ABD Hazinesi'nin ne kadar borçlanabileceği Kongre tarafından belirleniyor. Kongre'nin Senato tarafına Demokratlar, Temsilciler Meclisi'ne Cumhuriyetçi Parti hakim. Başkan da Demokrat olduğu için borçlanma tavanı uzun vadeli olarak artırılmıyor, 6-8 ayda bir konu geri dönecek şekilde küçük bir artırımla yetiniliyor. Artık hükümet kapandığı için, siyasi tartışma borçlanma tavanına dönecek. İki hafta içinde uzlaşmaya varılması gerekiyor ama kilitlenme o kadar kaygı verici boyutlardaki ABD Başkanı Barack Obama, çok önem verdiği Asya ülkeleri programının önce bir kısmını sonra tamamını iptal etmek zorunda kaldı. ABD borçlanma tavanını iki hafta içinde yükseltemezse Hazine tahvil borçları nedeniyle gelen geri ödemelerini yapamayacak yani temerrüde düşecek. Bunun gerçekleşmesi büyük bir kaos demek. ABD tahvilleri sadece bankalar için değil, Çin'den Japonya'ya İngiltere'den Türkiye'ye kadar merkez bankalarının da kasalarında duruyor. Önemlli bir teminatın ortadan kaybolmasıyla başlayacak satışlar piyasalarda çok büyük bir kaosa neden olabilir. ABD'nin son yılları krizlerle dolu ve bu krizleri sürekli dünyaya ihraç eder hale geldi. 2007 krizinden bu yana ise bu durum aralıksız devam ediyor, hatta Fed'in para basma politikası dünya ekonomisini sürekli bir tehdit altına sokmuş durumda; Fed'in daha fazla para basması da parayı geri çekmesi de farklı gerekçelerle farklı krizlere neden oluyor. Avrupa'nın, Japonya'nın, Çin'in borç sorunlarını da dikkate alınca dünya ekonomisinin huzurlu birkaç ay bile geçirmesi imkansız hale dönüştü. ABD akıldışı olanı gerçekleştirip bu ay içinde büyük bir krizi tetikler mi? Bu soruyu "hayır, böyle bir saçmalık olmaz" diye kestirip atmak kolay değil. Gelişmeleri dikkatle izlemekte, hazırlıklı olmakta yarar var.
Grafik değişmiyor
Borsa İstanbul'un (BİST) son 15 yıldır sürekli tekrarlanan bir trend izliyor. Başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerde para politikaları gevşeyip likidite bollaşınca, gelişen ülke borsaları tırmanışa geçiyor ve BİST en fazla yükselen borsalar arasında yer alıyor. Para çekilmeye başladığı zaman ise BİST hızla düşüyor ve aradaki fark kapanıyor.