İltihap, vücudun iyileşmesini ve kendisini zarardan korumasını sağlayan doğal bir süreçtir. Ancak kronikleşirse zamanla doku ve organları olumsuz etkileyerek birçok önemli hastalığın oluşumuna zemin hazırlayabilir. Kötü beslenme alışkanlıkları da iltihaba yol açabilir veya mevcut iltihabı daha kötüleştirebilir. Trans-doymuş yağ ve-veya yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren her türlü işlenmiş ve paketlenmiş hazır gıdalar, kızartmalar, tam yağlı mandıra ürünleri, beyaz ekmek, pirinç, makarna gibi rafine karbonhidratlar vücutta iltihaba neden olabilen besinlerin başlıcalarıdır. Öte yandan antioksidan yüklü besinler tüketerek, zencefil ve zerdeçal gibi şifalı bitkileri günlük diyetinize ekleyerek ve düzenli kürler uygulayarak iltihabı kontrol altında tutabilirsiniz.
İçindekiler
İltihap, bağışıklık sisteminin zararlı mikrop veya parmağa batan diken gibi bir maddeyi vücuttan atmak için verdiği mücadelenin parçasıdır. İltihaplanma olmazsa enfeksiyonlar ve yaralar asla iyileşmez; hatta ölümcül olabilir. Şişme, kızarıklık ve ağrı-zonklama gibi belirtileri rahatsız edici olabilir ama vücudun kendini iyileştirmeye çalıştığının bir göstergesidir ve kısa sürer.
Ancak iltihap her zaman vücuda yardım etmez. İltihaplanma süreci çok uzun sürer veya iltihap yanıtı gerekmeyen yerlerde oluşursa birçok hastalığa yol açabilir.
İltihaba neden olan hastalıklar 2 grupta ele alınır:
Akut iltihaba yol açan hastalıklar genelde “-it ile biten bir isme sahiptir.
Soğuk algınlığı veya gripten kaynaklanan boğaz ağrısı, aşırı egzersiz ve fiziksel travma da akut iltihap geliştirebilir. Akut iltihap (enflamasyon) hızlı başlar, kısa sürede şiddetlenir ve en fazla 2-6 hafta sürer. Zararlı bakteri-virüs veya doku hasarına verilen tepkidir.
Akut iltihabın kısa vadede hayat kurtarıcı özelliği, iltihaplanma birçok faktörden ötürü süreklilik kazanırsa uzun vadede pek çok rahatsızlığa zemin hazırlar. Bağışıklık sistemi iltihapla uzun süre mücadele ederse hem güç kaybederek savunmasız kalır hem de Haşimato (tiroit hastalığı), bağırsak iltihabı, multipl skleroz ve bazı eklem romatizmaları gibi otoimmün hastalıklara yol açabilir.
İltihap süreci sistematikleştiğinde, aylarca ve yıllarca sürdüğünde beyaz kan hücrelerinin kimyasal silahları, bu defa kronik hastalıkları tetikleyebilir. Bu hastalıkların bazıları şunlardır:
Obezite, kronik iltihaba ve dolayısıyla yukarıdaki hastalıkların gelişme olasılığına yol açabilir. Ayrıca tüberküloz (verem hastalığı), peridontit (ilerlemiş diş eti iltihabı), aktif hepatit B, saman nezlesi (alerjik rinit) gibi hastalıklar da kronik iltihaba neden olabilir.
Kronik iltihabın kapsamı ve etkileri, iltihabın kaynağına ve vücudun hasarı onarabilme ve üstesinden gelme kabiliyetine göre değişebilir. Kronik enflamatuar hastalıklar dünyadaki en önemli ölüm nedenidir.
Sağlıksız-dengesiz beslenme alışkanlığı vücutta iltihap riskini artırır ve mevcut iltihap sürecini kronikleştirip ciddi sağlık sorunları geliştirebilir. Vücudumuzda iltihabı tetikleyen en önemli besin maddeleri şunlardır:
Beyaz ekmek gibi un ürünleri, beyaz patates (patates püresi veya kızartması gibi) ve kraker, kurabiye gibi işlenmiş, hazır gıdalar rafine karbonhidratlardır ve besleyiciliklerinin ve liflerinin çoğunu veya tamamını kaybetmişlerdir. İşlenmemiş yüksek lifli karbonhidratlar ise dengeli tüketilmelidir.
Yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren tüm hazır tatlılar, hamur işleri; beyaz sofra şekeri, aspartam (yapay tatlandırıcılar) ve agave şurubu gibi rafine edilip işlenmiş şekerlerdir. Bunlar sıkça tüketildiğinde omega-3 asitlerinin anti-enflamatuar etkisini önleyebilir.
Aspartam zararları konusunda tartışmalıdır ancak içeriğindeki kimyasallara duyarlı kişilerde iltihabı tetikleyebildiği saptanmıştır.
Soya fasulyesi ve mısır yağı gibi trans yağları içeren işlenmiş ve paketlenmiş besinlerin tümü iltihabı tetikler. Sağlığa son derece zararlı bu yağlar, pizza, hamburger, börekler gibi hazır gıdalar; cips, patlamış mısır, kızarmış patates, bisküvi, çikolata, kraker gibi abur cuburlar, dondurulmuş yemekler ve mayonezler de kullanılmaktadır. Bitkisel-hayvansal yağlardan üretilen margarinler ve bunlarla üretilen ürünler sakıncalıdır. Ayrıca;
Mono sodyum glutamat (MSG) hazır Asya yemeklerinde ve soya soslarında yaygın bulunan lezzet artırıcı bir gıda katkı maddesidir. Ayrıca hızlı yiyeceklere, hazır çorba ve çorba karışımlarına, salata soslarına ve şarküteri etlerine eklenebilir. Bu gıdalar tüketildiğinde kronik iltihabı tetikleyebilir ve karaciğeri etkileyebilir. Bir ürün almadan önce neler içerdiğine bakın.
Tıbbi tedavisinde steroidal olmayan antienflamatuar (aspirin gibi) ve kortikosteroid ilaçlar kullanılabilir. Öte yandan beslenme ve yaşam tarzı alışkanlıklarının değiştirilmesi, tüm iltihap tetikleyicilerinin ortadan kaldırılmasına ve kronik iltihapların azalmasına yardımcı olabilir.
Bu şifalı bitki yüzlerce yıldır hazımsızlık, kabızlık, kolik ve diğer mide-bağırsak sorunlarının yanı sıra romatoid artrit ağrısını tedavide kullanılmaktadır. Kolayca uygulayabileceğiniz bir kürle kronik iltihapları vücudunuzdan uzak tutabilirsiniz.
Zencefil kürü: 1,5 bardak suyu kaynatıp içine bir parça (yaklaşık 4 gr.) kök zencefili atın ve 5 dakika daha kaynatın. Ilıyınca süzüp kahvaltıdan 15 dakika önce aç karnına için. Bu kürü 21 gün boyunca uygulamalısınız. İsterseniz her ay uygulayabilirsiniz. Ayrıca toz zencefili yemek ve içeceklerinize baharat gibi katabilirsiniz.
Zerdeçalda bulunan kurkumin maddesi iltihap dâhil, birçok hastalık ve rahatsızlığın tedavisinde etkilidir. Her gün düzenli zerdeçal tüketmek vücudun bağışıklık sistemini güçlendirir. İltihaplara karşı dayanıklılık ve direnç kazandırır. Çorbalara, yemeklere baharat olarak katılabilir.
Zerdeçal kürü: Bir bardak suyu kaynattıktan sonra içine bir tutam toz zerdeçal atıp iyice demlenmesi için üzerini örtün. Her sabah aç karnına ılık için.
Tarçın pek çok faydasının yanı sıra en güçlü iltihap kurutucu bitkilerdendir. Tüm ev yapımı sütlü ve unlu tatlılarda baharat olarak kullanılabilir. Dilimlenmiş elma, muz gibi meyvelerin üzerine serpilebilir. Balla karıştırılıp macun gibi her sabah aç karnına 1 kaşık yenilebilir. Tüm bitki çaylarına eklenebilir ve ayrıca tek başına çayı yapılabilir. Düzenli aralıklarla tüketimi vücudu dış ajanlara karşı güçlü tutar ve iltihap sürecini kısaltır veya önler.
Özellikle artrit gibi kronikleşmiş iltihapların kurutulmasında kullanılır. Bu bitki ağrılı osteoartrit ve sırt ağrılarının tedavisine uygun görülmüştür. Doktor tavsiyesiyle eczanelerden takviye ilaç olarak temin edilebilir. Kullanım talimatına uygun dozlarda alınmalıdır. Ayrıca aktarlardan temin edebileceğiniz şeytan pençesi kökünden evde çay hazırlayıp aralıklı olarak 1 haftalık kürler uygulayabilirsiniz.
Şeytan pençesi kürü: 2,5 çay bardağı kaynatılmış suya 1 çay kaşığı öğütülmüş şeytan pençesi ekleyip üzerini örtün. Bitkinin kökü çok sert olduğundan demlenmesi 8 saat sürer. Sonra süzüp için. Taze tüketilmesi gerektiğinden kür uygulamalarında 1 gün önce hazırlanmalıdır.
İltihap önleyici diyetler ile iltihap gelişimiyle başa çıkabilirsiniz. Anti-enflamatuar diyetiniz her öğünde sağlıklı bir protein, karbonhidrat ve yağ sağlamalıdır. Vücudunuzun vitamin, mineral, lif ve su ihtiyacını karşıladığından emin olun.
Bu diyetlerden düşük glisemik (karbonhidrat) diyeti özellikle obez kişilerde iltihabı azaltır. Vegan-vejetaryen diyet de vücuttaki iltihabı kontrolde tutar. En ideal iltihap diyeti meyveler, sebzeler, kabuklu yemişler, tam tahıllar, balıklar ve sağlıklı yağlar açısından yüksek Akdeniz diyetidir.
İltihap gelişimine rağmen emzirmek aslında iltihabın önlenmesine yardımcı olabilir ancak emzirme esnasında göğüslerin tamamen boşaldığından ve bebeğin düzgünce göğse yanaştırıldığından emin olunmalıdır. Gerekirse emzirme pozisyonları değiştirilmelidir. Bu pozisyonları sağlık ocaklarından öğrenebilirsiniz.
Bebeğinizi emzirmekten vazgeçmeyin. Emzirme olmuyorsa mutlaka elle veya pompayla sütün boşaltılması gereklidir.
Kişisel bakım: Bol bol dinlenin, her emzirme sonrası göğüs uçlarını ılık ve duru suyla yıkayıp doktorun önerdiği kremleri kullanın. Günde yaklaşık 2 litre su için ve sık dinlenin.
Lahana yapraklarını en az 30 dk. buzdolabında tutup göğsünüzü soğuk yapraklarla sarın. Yaprak soğukluğunu kaybettikçe yenisiyle değiştirin ve bunu iltihaptan tamamen kurtulana kadar birkaç kez yapın.
Mastit genelde annelerin emzirdikleri ilk birkaç haftada yaşanır; fakat sonrasında da görülebilir. Erken tedavisi komplikasyonları önlemek için çok önemlidir. Bu nedenle doktora görünmekte fayda vardır.
Mide iltihabı (mide-gastrit gribi) bakteri-virüs enfeksiyonu sonucu gelişir. Bu mikroplar kirli yiyecek ve su aracılığıyla yayılarak insandan insana bulaşabilir. Enfeksiyon türüne göre 2-10 gün sürebilir. Bu mikroplardan korunmak için sık sık sabun ve suyla ellerinizi iyice yıkayın ve tamamen pişirilmiş etler yiyin. Mide iltihabı nadiren de olsa mide kanserine dönüşebilir.
Dişteki iltihabı önlemenin en basit yolu, iltihaba (apseye) neden olabilen diş çürümesini engellemektir. Bu da günde en az 2 kez dişleri fırçalamak, diş ipi kullanmak gibi iyi bir ağız-diş bakımıyla gerçekleştirilebilir.
Çürük diş nedeniyle gelişen iltihap tedavi edilmediğinde oluşan bakteriler enfeksiyona yol açarak çevre kemiğe ve köke yayılır. Enfeksiyon kemiğe yayılırsa diş kaybedilebilir. Adaçayı, papatya gibi bitkilerle gargara yapmak, karanfil çiğnemek ve su teresi yemek diş iltihabının gelişmesini durdurabilir.
Diş iltihabı tedavi edilmezse iltihap beyin ve kalbe yayılarak ciddi sorunlara yol açabilir.
Alveolit, diş çekildikten sonra oluşan boşluğun iltihaplanmasıyla gelişir. Bunu önlemek için;
Diş eti iltihabını önlemenin en kolay yolu düzenli ağız-diş bakımıdır. Her sabah kaya tuzlu suyla gargara yapmak son derece etkilidir. Ayrıca dişetlerine zerdeçal veya aloe vera ile masaj yapabilirsiniz.
Diş eti iltihabının nedeni genelde dişlerde oluşan bakteri kalıntılarıdır. Önlem alınmazsa kronikleşebilir ve diş kaybına yol açabilir. Diş eti iltihabı tıbbi yöntemle antiseptik tabletler ve gargaralar reçete edilerek tedavi edilir. Ayrıca gerek görülürse diş taşı temizleme ve kök düzeltme uygulamaları kullanılabilir. Bazı durumlarda diş ve diş eti dokusunu ameliyatla düzeltmek gerekebilir.
Referanslar: 1- What is an inflammation?, 2- Chronic Inflammation, 3- Foods that fight inflammation
YAZIYI PAYLAŞ