1 ÇAĞDAŞ EĞİTİM AKIMLARI KONU:ÇAĞDAŞ TÜRK EĞİTİMCİLERİISMAYIL HAKKI BALTACIOĞLUHAZIRLAYAN:ÖMÜR DURMAZ
2 İSMAYIL HAKKI BALTACIOĞLU VE “İÇTİMAİ MEKTEP” Ismayıl Hakkı yayınladığı ilk eseri olan “Talim ve Terbiyede İnkılap”ta 1910 yılında Hükümet tarafından pedagoji ve elişleri konularında öğretim ve incelemeler yapmak üzere gönderildiği Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde çoğu “yeni eğitim” anlayışına göre kurulmuş okulları ziyareti sonucunda,edindiği intibaların etkisiyle oldukça dikkat çekici görüşler ortaya koymuştur.
3 Baltacıoğlu 1887'de İstanbul'da doğdu Baltacıoğlu 1887'de İstanbul'da doğdu. Darülfünun (bugün İstanbul Üniversitesi) Fen Fakültesi bitkibilim bölümünü bitirdi (1908). II. Meşrutiyetin ilanından az önce Darülmuallimin'i İptidaiye (ilköğretmen okulu)'ye yazı (hat) öğretmeni oldu. Eğitimbilim, öğretim yöntemleri ve elişi dersleri de ilerleyen yıllarda yürütmesine verildi. 1910'da Maarif Nezareti (eğitim bakanlığı) adına incelemelerde bulunmak üzere Avrupa'ya gönderildi. Dönüşünde dönemin eğitim ve öğretim anlayışını kökünden sarsan "Talim ve Terbiyede İnkılap (Eğitim ve Öğretimde Devrim)" adlı yapıtını yayımladı (1912). Bu yapıtta ortaya koyduğu devrimci görüşler kaygıyla karşılandı. 1914'te atandığı Darülfünun Edebiyat Fakültesi eğitimbilim müderris (profesör)'liğini 1933'e dek aralıksız sürdürdü.
4 arasında dört kez Edebiyat Fakültesi dekanlığına,1923'te rektörlüğe seçildi. Cumhuriyetin ilk rektörü oldu. Rektör seçilmeden az önce atandığı Maarif Vekaleti müsteşarlık görevini geri çevirdi.1933 Üniversite Reformu'nda arıtılan (tasfiye edilen)'lar arasında kaldı. Yeni Adam ( )'ı çıkarmaya başladı.1941'de eğitimbilim kürsüsü, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi'nde ona geri verilmiş, bu görevi 1943 yılına kadar sürmüştür. Afyon ve Kırşehir milletvekilliği ( ) yaptı. Yüz otuzu aşkın kitabı, dört binin üzerinde makaleyi ardında bırakan Baltacıoğlu, 1 Nisan 1978'de aramızdan ayrılmıştır.
5 Ismayıl Hakkı, maarif ıslahatında yapılagelmekte olan programların değiştirilerek düzenlenmesi, ders saatlerinin ayarlanması,ders kitaplarının yeniden yazılması gibi eğitim sisteminde esasta herhangi bir değişiklik meydana getirmeyen faaliyetleri tenkit ederek; talim ve terbiyede, hayata hazırlanmış adam yetiştirmeye yönelik hakiki bir inkılap yapmak ister.
6 Baltacıoğlu eğitim reformu görüşünü, ana eseri olan “İçtimai Mektep Nazariyeleri ve Prensipleri”nde ortaya koymuştur.İsmail Hakkı Baltacıoğlu, İçtimai Mektep’te toplumcu bir eğitim felsefesi açısından “şahsiyet pedagojisi” ve bu pedagojiye dayanan bir “İçtimai Mektep” modeli geliştirir.
7 Baltacıoğlu, ”Hiçbir fert diğerini terbiye edemez Baltacıoğlu, ”Hiçbir fert diğerini terbiye edemez. Bir terbiye doğrudan doğruya bir oluşu ifade eder. Mürebbinin, muallimin vazifesi bu oluşu vücuda getirmek değildir. Bu oluşu yalnız ferdin kendisi tahakkuk ettirebilecektir” der.
8 İçtimai Mektep Modelinin Temel Prensipleri 1. Şahsiyet PrensibiEğitimin amacı “cemiyetin istediği tefekkür, hassasiyet ve faaliyet tarzlarını almış olan gerçek adam”ın gerçek şahsiyetini oluşturmaktır. Eğitimin amacı gerçek, yani sosyal şahsiyettir. Sosyal şahsiyet veya gerçek adam mesleki bir şahsiyeti kazanan adamdır.
9 2. Muhit (Çevre) Prensibi: Eğitim gerçek, yani sosyal bir çevre içinde verilmelidir. Çünkü gerçek şahsiyetler ancak gerçek çevre içinde yapılan sosyal faaliyetlerle oluşur.
10 3. Travay (Çalışma) Prensibi: Bu prensipten maksat ,”çocuğun gerçek sosyal faaliyete katılmasıdır.”Yeni eğitim gerçek, yani sosyal işle verilmelidir.Baltacıoğlu,bu prensiple hem “Faal Okul”un faaliyet hem de ”İş Okulu”nun iş ilkelerinden hareket etmekle beraber, bunların faaliyet ve iş anlayışlarını aşmıştır.
11 4.Randıman (Verim) Prensibi: Bu prensip, çalışma prensibini tamamlar ve açıklar. Randıman prensibi aynı zamanda Baltacıoğlu’nun “üretici eğitim” tezinin genişletilerek şahsiyet pedagojisi içerisinde eritilmiş şeklidir.
12 Baltacıoğlu randıman prensibini İçtimai Mektep’te şöyle açıklar: “Gerçek bir travayın şartı gerçek bir eser, bir randıman elde etmektir.Gerçek randımandan maksat sosyal değer taşıyan eser demektir. Terbiyenin mevzuu olan insan gerçek bir hayat çevresinde yaşıyacak, gerçek bir iş yapacak, gerçek bir eser verecektir.”
13 O, randımandan daha çok şahsiyetin oluşmasını anlar O, randımandan daha çok şahsiyetin oluşmasını anlar. Çünkü ona göre ”şahsiyet sahibi olan iyi, doğru, güzel, teknik, iktisadi eserler … verebilen adamdır.”“Türk Okulunun Kalkınması” başlıklı yazısında ise, Baltacıoğlu İçtimai Mektep’i tamamen çocukların yaratıcı güçlerini geliştirip ortaya koyacak bir eğitim müessesesi olarak ele almaktadır.
14 5.İnisiyasyon (Başlatma) Prensibi: Çocuklar her zaman girişimci, müteşebbis kişiler olmalıdır.Girişimcilik (inisiyasyon) prensibi; okulun kısa zamanı ve dar mekanı içerisinde, çocuğu toplumun gerçek hayatına hazırlamak, yani ona gerçek kişilikler kazandırmak içindir.Baltacıoğlu bu prensibi şöyle açıklar: çocukları okul çevresi içerisinde yaptırılması mümkün olan hayat tecrübelerinin hepsini ”inisiyasyon” dediğim fiil teşkil eder.
15 Baltacıoğlu, “içtimai mektep”te Batı’lı reformist eğitimcilerin tek tek veya birkaçını birlikte savunarak üzerinde durdukları “şahsiyet”, “tabii çevre”, “çocuğa görelik”, “faliyet”, “ekonamik verim” gibi çağdaş eğitim ilkelerinden hareket ederek, bu ilkeleri bir sistem içerisinde bütünleştirmeye çalışmıştır.
16 İçtimai Mektep, milli bir müessesedir İçtimai Mektep, milli bir müessesedir. Baltacıoğlu’na göre, okul bütün diğer müesseseler gibi, milletin ideali ve iradesi ile dolu, dahili görevleri yanında milli görevlerini de yerine getirerek sosyal dayanışmayı kuvvetlendirici yönde fonksiyoner olmalıdır.
17 İçtimai Mektep bir dershaneler yığını olamayacağı gibi, imkan bulunduğunda buna bir de bahçe ilave edilmesiyle ortaya çıkan iptidai yapıda olmamalıdır. İçtimai Mektep’in mimarisi her türlü milli zevk, tahsil derecesi ve bütçe imkanları gibi şartlara bağlı olmaksızın, sosyal şahsiyeti üretmenin tabiatına uygun unsurları taşıyacak mahiyette olmalıdır. Bunun için okulun ortasında bir konferans salonu ile imalathane bulunmalıdır.
18 İçtimai Mektep, kendi kendine idare (self-government) prensibine dayalı demokratik bir müessesedir. İçtimai Mektep “bir öğretmen kütlesinin hür veya müstebit idaresi altında hareket eden bir sürü halinde kalacak yerde bu öğretim kütlesinin iştirak ettiği örgün bir cemiyet halinde getirilmiştir”.Baltacıoğlu, bir okul cemiyetini başlıca yedi görevi yapmağa mecbur olan bir devlet gibi telakki ederek bu görevleri şöyle sıralar: Sağlık, ziraat, sanayii, ticaret, sanat, ilim, idare ve siyaset.
19 İçtimai mektep,eğitim ve öğretimde çocuğun kişiliğinin gelişme devreleri ve ihtiyaçlarına uyan tabii, gerçek metotları kullanan bir terbiye müessesedir. Baltacıoğlu, söz konusu eğitim-öğretim metotlarını tanımlarken Batı’daki çağdaş reformist eğitimcilerin kullandıkları, “ilgi merkezleri”, “açık hava”, “proje” ,“toplu tedris”, “iş” gibi kavramları kullanmaz. Hatta bunların tek tek veya bir kaçının, kendi İçtimai Mektep modelinin eğitim –öğretim metodu olmayacağını savunur. Baltacıoğlu,1926 tarihli ilkokul programlarında kabul edilen “toplu tedris” ve “faaliyet” prensiplerini esas alan öğretim metodunu tenkit etmiştir.
20 İçtimai Mektep öğretimin muhtevası açısından üretimi hedefleyen bir müessesedir. Modelin dayandığı prensiplerden olan “randıman” prensibi, İçtimai Mektep’in ekonomik faydaya yönelik olmak üzere zirai, ticari, sinai, teknik ve hatta ilmi alanlarda üretim faaliyetlerine ortaya koyabilecek vatandaş (citoyen) ve üretici (producteur) insan tiplerinin bütün olarak yetiştirildiği bir üretim okulunu ifade eder .
21 İçtimai Mektep, eski okulun yıllık sınıf sisteminin, sıraların, ders saatlerinin, programlarının, kitaba bağlı öğretimin, ezberciliğin, sınavın kaldırıldığı reformcu yeni bir eğitim müessesesidir.İçtimai Mektep’te sınıf ve yıl sistemi yerine öğrencilerin şahsi gelişme kabiliyetlerine, seviyelerine göre ayrılmış homojen gruplar vardır. Öğrenci bu gruplar içerisinde gelişme devrelerini aşarak sosyal bir şahsiyet haline gelir.