2. GEREÇ VE YÖNTEM
2.7. Veri Toplama Araçları
Araştırmanın verileri kadınların sosyo-demografik özelliklerinin ve araştırmanın bağımsız değişkenlerinin sorgulandığı Soru Formu (EK 1), Arizona Cinsel Yaşantılar Ölçeği (Kadın Formu) (EK 2) ve Beck Depresyon Envanteri (EK 3) ile toplanmıştır.
58 2.7.1. Kadınların Soyo-Demografik Özelliklerine ve AraĢtırmanın Bağımsız DeğiĢkenlerine ĠliĢkin Soru Formu
Veri toplama aracı araştırmacı tarafından konuya ilişkin literatürden yararlanarak oluşturulmuştur (Barrett ve ark 2000, Barrett ve ark 2005, Olsson ve ark 2005, Brummen ve ark 2006). Soru formunda kadınların sosyodemografik ve obstetrik özelliklerini, gebelikten önce ve gebelikteki cinsel yaşamlarını, cinsel sorunlarını çözme girişimlerini, emzirme durumlarını ve doğum sonrası cinsel sorun yaşama durumlarını sorgulayan 49 soru bulunmaktadır.
2.7.2. Arizona Cinsel YaĢantılar Ölçeği (Arizona Sexual Experiences Scale)
Arizona Cinsel Yaşantılar Ölçeği cinsel işlev bozukluklarını değerlendirmeye yönelik bir ölçüm aracıdır. McGahuey ve arkadaşları (2000) tarafında geliştirilen bu ölçek Soykan (2004) tarafından Türkçe‟ye uyarlanmıştır. Ölçeğin kadın ve erkek için ayrı formları bulunmaktadır. Bu çalışmada kadın formu kullanılmıştır. Ölçek beş maddeli, altı dereceli Likert tipi, bir öz değerlendirme ölçeğidir. Ölçek cinsel dürtü, uyarılma, vajinal ıslaklık, orgazma ulaşma kapasitesi ve orgazm sonucu doyum duygusunu belirlemektedir.
Katılımcıların ölçekten alabilecekleri en düşük puan beş, en yüksek puan ise 30‟dur.
Alınan düşük puan cinsel işlev bozukluğunun olmadığını, yüksek puan ise cinsel işlev bozukluğunun daha fazla olduğunu göstermektedir.
Soykan (2004)‟ nın çalışmasında ölçeğin Cronbach Alfa değerinin 0.90 ve test-tekrar test güvenilirliğinin 0.88 olduğu bildirilmektedir. Örtüştürücü geçerlilikte korelasyon katsayısının 0.53 olarak saptandığı, ROC analizinde 11 kesme puanının iyi düzeyde ayırt edici özelliğe sahip olduğu bildirilmiştir. McGahuey ve arkadaşları (2000) tarafından geliştirilen bu ölçek farklı çalışmalarda kullanılmıştır (Khawaja 2005, Mathias ve ark 2006, Kızıltepe 2006, Bahar ve ark 2007).
59 2.7.3. Beck Depresyon Envanteri (Beck Depression Inventory)
Bu ölçeğin ilk formu Beck (1961) tarafından geliştirilmiş ve 1978‟de revize edilmiştir. Bu ölçek depresyon yönünden riski belirlemek, depresif belirtilerin düzeyini ve şiddet değişimini ölçmek için kullanılan Duygudurum, Kötümserlik, Başarısızlık Duygusu, Doyumsuzluk, Suçluluk Duygusu, Cezalandırma Duygusu, Kendinden Nefret Etme, Kendini Suçlama, Kendini Cezalandırma Arzusu, Ağlama Nöbetleri, Sinirlilik, Sosyal İçedönüklük, Kararsızlık, Bedensel İmge, Çalışabilirliğin Ketlenmesi, Uyku Bozuklukları, Yorgunluk-Bitkinlik, İştahın Azalması, Kilo Kaybı, Somatik Yakınmalar, Cinsel Dürtü Kaybına ilişkin 21 belirti kategorisini içermektedir. Bu ölçek 21 maddeden oluşan bir kendini değerlendirme ölçeğidir. Her madde sıfır-üç arasında giderek artan bir puan almaktadır ve toplam puan her bir madde puanın toplanmasıyla elde edilmektedir.
Toplam ölçek puan 0 ile 63 arasında değişmektedir. Toplam puanının yüksek olması, depresyon düzeyinin ya da şiddetinin yüksekliğini göstermektedir.
Araştırmada Beck Depresyon Envanteri‟nin Hisli (1988) tarafından Türkçe‟ye uyarlanarak geçerlilik ve güvenirliği yapılan formu kullanılmıştır. Hisli (1988)‟nin çalışmasında ölçeğin iki yarım test güvenilirlik katsayısı 0.74, ve MMPI-D Skalası ile envanter puanları arasındaki Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı 0.63 olarak belirtilmiştir. Ölçeğin kesme noktası 17 ve üstündeki puanlar olarak bildirilmiş ve tedavi gerektirebilecek depresyonu %90‟ın üzerinde bir doğrulukla ayırt edebildiği belirtilmiştir.
Beck tarafından geliştirilen bu ölçek kadınlarla ilgili birçok çalışmada kullanılmıştır (Stuart ve ark 1998, Kara ve ark 2001, Ayvaz ve ark 2006, Taşdemir ve ark 2006, Eren 2007).
2.7.4. Kadınların Soyo-Demografik Özelliklerine ve AraĢtırmanın Bağımsız DeğiĢkenlerine ĠliĢkin Soru Formunun Ön Uygulaması
Hazırlanan soru formunun anlaşabilirliliğini ve kullanılabilirliğini geliştirmek için 10.05.2007-21.06.2007 tarihleri arasında Aydın Zübeyde Hanım Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi Aile Planlaması Polikliniğine başvuran 10 kadına ön uygulama yapılmıştır. Ön uygulama sonunda formun anlaşılır ve kullanılabilir olduğu görülmüş ve
60 soru formunda yer alan sorularda herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. Araştırmanın veri toplama aşamasına geçilmiştir.
2.7.5. Veri Toplama Araçlarının Uygulanması
Örnekleme alınan kadınların adresleri bebek izlem fişlerinden elde edilmiştir.
Adresleri belirlenen kadınlar evlerinde ziyaret edilmiş, kadınlar ile tanışılmış ve araştırma hakkında bilgi verilmiştir. Araştırmaya katılan kadınlardan sözel ve yazılı onam alındıktan sonra araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme tekniği kullanarak soru formu doldurulmuştur. Soru formunun doldurulması yaklaşık 10-20 dakika sürmüştür.
Soru formu doldurulduktan sonra Arizona Cinsel Yaşantılar Ölçeği (Kadın Formu) ve Beck Depresyon Envanteri‟nin doldurulmasına ilişkin kadınlara açıklama yapılmış ve öz bildirime dayalı doldurmaları sağlamıştır. ACYÖ ve BDE‟nin doldurulması yaklaşık 10-20 dakika sürmüştür. Arizona Cinsel Yaşantılar Ölçeği ve Beck Depresyon Envanteri‟ni doldururken zorlanan kadınlara, araştırmacı tarafından ölçeğin her bir maddesinin neyi sorgulamak istediği açıklanmış ve soruları anlayarak cevaplandırmaları sağlanmıştır.
Veri toplama formunun tamamlanması yaklaşık 20-40 dakika sürmüştür. Veri toplama işlemi tamamlandıktan sonra Arizona Cinsel Yaşantılar ölçeği puanları yüksek olan kadınlara, doğum sonrası cinsel yaşam ve cinsel sorunlarının çözümü için neler yapabilecekleri konusunda bilgi verilmiştir. Ayrıca kadınların bebekleri ve kendi bakımlarıyla ilgili sordukları sorular araştırmacı tarafından cevaplandırılmıştır. Bebek bakımı, ek besinlere geçiş, aile planlaması ve doğum sonrası oluşabilecek rahatsızlıklar gibi konularda sağlık eğitimi ve danışmanlık hizmetleri verilmiştir. Veri toplama işlemi 15.09.2007-12.09.2008 tarihleri arasında tamamlanmıştır.
61 2.7.6. Verilerin Değerlendirilmesi
Araştırmada elde edilen veriler Adnan Menderes Üniversitesi‟nde kullanılan istatistik paket programı (SPSS) ile veri tabanı oluşturulmuş, veriler bilgisayar ortamına kaydedilmiş ve program aracılığla analiz edilmiştir (Adnan Mendere Üniversitesi, 2008).
Kadınların eğitimi, algıladıkları gelir düzeyi, çalışma, sosyal güvence, evlilik, sağlık, bebeklerini emzirme, gebelikten önceki ve gebelikteki cinsel sorun yaşama, depresyonda olma durumları ve kadınların eşlerinin eğitimi, çalışma ve sağlık durumları ile kadınların bebeklerinin doğum zamanı ve sağlık durumları araştırmanın bağımsız değişkenlerini;
kadınların doğum sonrası cinsel sorun yaşama durumu araştırmanın bağımlı değişkenini oluşturmuştur. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, ki-kare testi ve gruplar arasındaki farkın hangi gruptan kaynaklandığını belirlemek için ileri ki-kare analizi kullanılmıştır.