2. BÖLÜM : FRANZ KAFKA VE VAROLUŞSAL TEMALAR
2.1. KAFKA’YA GİRİŞ
2.1.2. Yazmak Gereksinimi ve Yapıtlarının Ruhu
Bir okul arkadaşının da dediği gibi onu “bir çeşit camdan duvar kendisini sarıp kuşatırdı”. (Wagenbach 2008: 39) Kapılarını dünyaya kapayan Kafka “her zaman kendisini söz konusu nesnelerin uzağında tutup, onlara yabancı kalan bir genç insanın hayali” olarak görülmektedir. (Wagenbach 2008: 40) Kafka için kendisiyle dünya arasına camdan bir duvar örmek şu satırların ışığında bir zorunluluk gibi görünmektedir: “Yaşamın daha başlangıcında iki ödev: Giderek çevreni daraltmak ve kendini bu çevre dışında bir yerde gizleyip gizlemediğini sürekli denetlemek.” (Kafka 2012: 94) Kafka için yalnızlık bir gereksinim olarak ortaya çıkmaktadır. Çünkü ona göre yalnızlık, mutluluk ile doğru orantılıdır.
Milena’yla mektuplaşmalarında bunu şöyle ifade etmetedir: “.. bir odada yalnız kalmak belki yaşam denilen şeyin önkoşulu, tek başına bir evde kalmak -daha doğrusu geçici bir süre kalmak- mutluluğun önkoşuludur.” (Kafka 2005: 107) Buradaki geçici bir süre ifadesi Kafka’nın insanlar arasına karışmak isteğinin ve bu acınacak bir yaşam da olsa o yaşamı sürmek isteğinin bir olanağıdır. Çünkü kendisinin de dile getirdiği gibi: “… insan sürekli yaşayamıyor derinlerde, yeryüzünde acınacak bir yaşam sürmeyi yeğliyor.” (Kafka 2005: 121)
Biraz isteyerek biraz da zorunda kalarak Kafka yalnızlığa sürüklenmiştir. Yine de Kafka arkasında olduğu o camdan duvara rağmen her şeyi gözlemlemiş, tüm dünyayı fazlasıyla kavramıştır. Kafka’nın varoluşsal yapısını bir nevi çözümleyen Wagenbach şöyle betimlemektedir Kafka’yı:
“Güvensizlik ve kendi kendini çözümleme, yargıdaki büyü ve nesnelerin yabancılığı, hayret, nesnelerle aradaki ürkek uzaklık, beri yandan dostluk özlemi -bütün bunlar genç hukuk öğrencisi Kafka’nın dünyasını oluşturmakta ve her ne kadar özgün biçimiyle değil, negatif olarak boy gösterse de çevrenin kendisi bu dünyada kesinlikle rol oynamaktaydı.
Sırtlandığı hukuk öğrenimi, özellikle son yarıyıllarda Kafka’yı kahredip durmuştu. Narin bünyesi ezberciliğe dayanan öğrenimin gerektirdiği çabalarla anlaşılan baş edecek gibi değildi. 1905 Temmuzu başında Kafka bir sanatoryuma yattı.” (Wagenbach 2008: 64)
küçültmek ya da sonsuz küçük olmak. Birincisi son yani eylemsizliktir; ikincisi başlangıç yani eylemdir.” (Kafka 2012: 90) Kafka da yazmayı seçerek ikinci olanağı gerçekleştirmeye yeltenmiş görünmektedir. Her ne kadar lise yıllarında öğrenci arkadaşları tragedyalar ve yaşam senfonileri kaleme alarak bir okuyucu topluluğu önünde bunları sergilerken Kafka tüm ürkekliğiyle bundan kaçsa ve bu dönemde yazdıklarının neredeyse tamamını yok ederek bu yazdıklarıyla alay etse de, şu an 21. Yüzyıl gibi bir zaman diliminden bakıldığında Kafka’nın ikinci olanağı gerçekleştirdiği aşikardır. Ne yazık ki kendine dair özgüvensizliği kaleme aldığı şeylere güvensizliği de beraberinde getirmektedir ve bu durum aslında ömrünün sonuna kadar -dostu Max Brod’a bütün yazdıklarını yok etmesini vasiyet ettiği hatırlanacak olursa- devam etmiştir. Bir aile ortamında dayısının onun yazdıkları hakkında “sıradan şeyler” yargısında bulunması kendisine şunları hissettirmiştir:
“Doğrudan bana bir şey söylemedi. Ben oturmuş, yerimden kalkmamıştım; işe yaramaz diye nitelenen yazının üzerine eğilmiştim yeniden; ama gerçekte bir tekme yemiş, toplum içinden kapı dışarı edilmiştim. Dayımın yargısı nerdeyse şimdiden gerçek bir kimliğe bürünerek içimde yinelenmeye başlamış, hatta aile ortamında dünyamızın soğuk mekanı bana yüzünü göstermişti ve bu soğuk mekanı ileride keşfedeceğim bir ateşle ısıtmam gerekiyordu.” (Wagenbach 2008: 46)
Evde babasının kendisinden beklentileri, okulda öğretmenlerinin ve arkadaşlarının kendisinden beklentileri yani kısaca bir toplum içerisinde kendisinden beklenenler ile kendisinin istekleri çatışmakta ve bu çatışmaların tam ortasında Kafka arada kalıp ezilmektedir. Böylesi etkiler ise kendisini arkadaşlarından, ailesinden kısaca tüm toplumdan ve onun içindeki her şeyden soyutlaması gibi olağan bir tepkiye neden olmaktadır. Yine de topluma karışmak adına çeşitli çabalarda buluşmamış da değildir. Öyle ki on altı yaşında sosyalizme yönelmesi böylesi bir çabanın en iyi örneğidir. Kafka bu dönemde tüm ürkekliğini bir yana bırakarak inancını açık seçik sergilemekten hiç geri durmamıştır. Yine bir çaba olarak kendisiyle dış dünya arasında bozulmuş olan ilişkiyi dostluk ilişkisine yüklediği anlam ile sağlamaya çalışmaktadır. Bu dönemde Oscar Pollak ile dost oldukları bilinmektedir. Hatta şaşırtıcı bir şekilde
Kafka’nın yazılarının elyazmalarını okuyup değerlendirmesi için Pollak’a verdiği bilinmektedir. Bu durumla ilgili olarak ona bir mektubunda şunları söylemiştir:
“İnsanlar iplerle birbirine bağlanmıştır. Birinin bellindeki ip gevşeyip o kişinin bir boşluktan içeri ötekilerden daha aşağıları boylayışı kötü bir şeydir; ama işin en kötüsü, ipin kopup söz konusu kişinin boşluğa düşmesidir. Bu yüzden, insanların başkalarına tutunması gerekiyor.” (Wagenbach 2008:
48)
Aralarındaki ilişki sonradan zayıflamış olsa da varlığına dokunabilen bir insanın gereksinimini duyan Kafka için o sıralarda Pollak onun sokaklara bakabileceği ve hatta dünyaya açılan bir penceresidir. Anlaşıldığı üzere, Kafka ne tam anlamıyla insanlardan kendisini soyutlayarak bir yaşam sürebilmiş ne de insanların arasında kendisine uygun bir yer bulabilmiştir. Boşluğa düşüp kaybolmamak için onlara tutunmaya çalışmış ama bu seferde boşlukta asılı kalmıştır. “Sokağa Bakan Pencere” adı altında kaleme aldığı şeyler, bu ruh durumunu çok iyi betimler niteliktedir:
“Kim terkedilmiş bir hayat yaşar, yine de bazen insanlara arasına karışmak özlemini duyarsa, kim günün değişik zamanlarını, havadaki, iş durumundaki vb. değişiklikleri dikkate alarak tutunabileceği rasgele bir insan kolu görmek isterse, sokağa bakan bir pencere olmadan uzun süre yapamaz.” (Wagenbach 2008: 49)
1901 temmuzunda olgunluk sınavını vererek liseyi tamamlayan Kafka meslek olarak felsefeyi seçmiş olsa da babasının kesinlikle reddetmesi üzerine Pollak ile birlikte kimya okumaya başlasa da hemen ardından babasının kendi arzusu doğrultusundaki baskısı üzerine Hukuk Fakültesi’ne geçmiştir. Fakat fakültede gördüğü derslerin kendisine hitap etmemesiyle birlikte isteklerini de tatmin etmemesi üzerine yeniden fakülte değiştirerek sanat tarihi okumaya başlasa da burada kendisini rahatsız eden siyasal durumlara tanıklık etmesiyle yeniden Hukuk Fakültesi’ne döner ve 1906’da Hukuk Doktoru ünvanını kazanarak üniversite eğitimini tamamlar. İlk yapıtı olan Bir Savaşın Tasvir’ini bu yıllarda yazmaya başlamıştır. Bundan sonra Prag’tan çıkarak çeşitli seyahatler etmiş, kendisine iyi gelecek çeşitli konferanslara ve yazarların okuma saatlerine katılmıştır. Bütün yapıtlarını, dolayısıyla bir bakıma tüm hayatını, emanet ettiği dostu Max Brod ile tanışması da bu okuma saatlerinden birisinde olmuştur.
Nietzsche’nin de kurucuları arasında olduğu Kunstwart adlı dergiye, arkadaşı
Pollak’ın da etkisiyle, abone olduğu bilinen Kafka, bu lise yıllarında Nietzsche’ye yakınlık duymaktadır. Üzerinde Nietzsche ve Marksizm etkisi bulunmaktadır.
Katıldığı okuma saatlerinde de Goethe, Schopenhauer ve Dostoyevski okuduğu bilinmektedir. Kunstwart dergisinin sertliğinden ve aslında arkadaşı Pollak’tan kopuşu da bu yeni okumalarla eş zamanlı gelişmektedir.
Kafka’nın yaşamında Max Brod’un önemi hayli fazladır. Çekingen yapısıyla yeni ortamlara kendi başına girme olasılığı ve elbette isteği fazlaca düşük olan Kafka’nın öncelikli olarak edebiyat çevresi ve pek çok çevreye girmesine ve bu çevrelerce tanınmasına olanak sağlayan kişi Max Brod’dur. Kafka ilk büyük gezilerini onunla birlikte yapmıştır. Ölümüne kadar Kafka’nın dostu olan Felix Weltsch’le ve Oskar Baum’la tanıştıran da yine kendisidir. Çekingen Kafka’yı cesaretlendirip yazılarını bu çevrelerde okumasını sağlayan ve Rowohlt Basımevi ile iletişime geçip kitaplarının yayınlanmasına ön ayak olan kişi de yine yakın dostudur. Ayrıca bilindiği üzere Kafka’nın ölümünden sonra ondan kalanları yayınlayan da yine kendisidir. Kafka’nın karakteristik olarak kendisini tamamlayan ve kendinde olmayanları onda bulduğu, enerjisine ve dinamizmine hayran olduğu, yaşamına bu denli sirayet edebilen dostuna sevgisi çok derindir.
Bir yazar olarak Kafka’da en çok göze çarpan şey dünyanın olup bitmesine ve nesnelerin öyle oluşlarına dair duyduğu tamamen saf hayret duygusudur.
Dünyayı ve dünya içindeki yerini ve varlığını anlamlandırma ve var olabilme çabası olarak da yorumlanabilecek, dünyanın ve varolanların ya da en genel anlamıyla varlığın gizini ortaya çıkarmaya ürkekçe cüret etmesini sağlayan da bu filozofça hayret duygusudur. Yapıtları incelendiğinde Kafka, bu hayret duygusunun zamansız ve mekansız bir tarzda usta bir betimleyicisi olarak karşımızda durmaktadır. Her koşulda elden geldiğince yalansız, gündelik hırslardan ve kıskançlıklardan uzak saf bir yaşam sürmeye çalışan Kafka, Milena’ya 1920 tarihli bir mektubunda da dile getirdiği gibi, dünya karşısında çoklukla şöyle bir tavır içerisindedir: “Ya dünya minicik, ya biz dev gibiyiz, en azından dünyayı tümüyle doldurmaya yetiyoruz. Kimi kıskanacağım bu durumda?” (Kafka 2005: 104) Kafka’nın yapıtlarında baskın olan suç, ceza, dava ve yargı gibi temalar düşünüldüğünde Kierkegaard’ın etkisi altında olduğu
iddia edilmektedir. Fakat Kafka’nın Kierkegaard’ı ilk olarak 1914 yılında okuduğu düşünüldüğünde Yargı ve Değişim gibi karakteristik pek çok yapıtların daha bu okumalardan önce kaleme alındığı görülecektir. Ancak bu Kafka’daki yargı fanatizminin kendiliğinden ortaya çıktığı anlamına gelmemektedir.
Kafka’ya bu hammaddeyi Franz Brentano’nun felsefesi sağlamış görünmektedir. (Wagenbach 2008: 61) Diğer yandan Kafka’nın doğrudan kendi yaşamına göz gezdirdiğimizde arka planda sürekli bir baba faktörünün olduğu tartışılmazdır. Kafka yaşamında babasının baskısını, onun varlığının ağırlığını kendi varlığı üzerinde sürekli hissetmiştir. Fakat öldükten sonra Kafka’nın üzerine gömülmesi fazlasıyla manidardır. Babasının ağırlığı yaşamdan sonra adeta ölümde de Kafka’nın üzerindedir. Pek çok kişi tarafından yukarıda sayılan kavramlar ya da en genel anlamıyla yapıtlarında karşımıza çıkan “otorite”
kavramı esasında baba faktörünün bir çeşit yansıması olarak yorumlanmaktadır. Ne yazık ki Kafka babasının hayal ettiği kişilik ve yapıda bir oğul değildir. Babası ise onun varoluşunu kabullenmek yerine her fırsatta gerek sözle gerek baskıyla yaptırdığı seçimlerle Kafka’nın ruhunu hırpalamış, varoluşunda ve yaşamında onulmaz yaralar açmıştır. Babası benliğine öylesine nüfuz etmiştir ki çoğu zaman Kafka farkında dahi olmadan onun dünyayı alımlayışını belirlemiş, Kafka adeta bir “baba gözlüğü” ardından dünyayı görmüştür. Babama Mektup da Kafka’nın babasıyla hesaplaşmasının bir ürünüdür.
Kafka tam on dört yıl boyunca hukukçu olarak İşçi Kaza Sigortası’nda çalışmıştır ve burada sürekli el üstünde tutulmuş, aldığı terfilerle sürekli yükselmiştir. Fakat bu iş hiçbir zaman Kafka’nın yaşamında ilk sırada öneme sahip olmamıştır. İşten arta kalan vakitlerini gönlünce tek uğraşı olan yazıp çizmelerine ayırmıştır. Her ne kadar babasının etkisi altında seçmiş olduğu bir meslek ile uğraşsa da Kafka’nın bir meslekten beklediği şey ailesine olan bağımlılığını sonlandırması yani ekonomik bağımsızlık ve yazabilmek için en azından işten sonrasında yeterli vaktin kalmasıdır. Kaldı ki büro yaşamındaki deneyimlerin yapıtları üzerindeki etkisi de yadsınamayacak denli büyüktür.
Kendisine pek çok yapıtında kendi yaşamı ilham olmuş görünmektedir.
Mektuplarından okuduğumuz kadarıyla Kafka için yazmak gereksinimi hayati bir
gereksinimdir. Yaşadığını Sigorta Kurumu’ndan çıkıp da yazmaya başladığında hissettiğini pek çok mektubunda tekrar tekrar dile getirmiştir. Kendisi için hiçbir anlam ifade etmeyen, çalışmak istemediği bir işte çalışmak zorunda olması onun varlığını ve ruhunu fazlasıyla hırpalamaktadır. Yine de yazarak yaşama tutunmaya çalışmaktadır. “Zaman kısa, eldeki güçler kırık dökük, büro bir kâbus; ev gürültü patırtıdan geçilmiyor, güzel güzel doğru dürüst yaşamak olanaksız, bu durumda birtakım hünerlerle işin içinden çıkmak gerekiyor” diyen Kafka, birtakım hünerlerle yani yazarak ve yaşam biçimini sadece yazıp çizmelerine göre düzenleyerek işin içinden çıkmaya çalışmaktadır. (Canetti 2008: 30) Kafka, 3 Ocak 1912 tarihli günlük notunda Canetti’nin deyişiyle yazmak uğrunda gözden çıkardığı şeyleri tek tek sayıp dökmektedir:
“Yazmamın varlığımın en verimli yönü sayılacağı organizmamda açığa çıktıktan sonra içimdeki tüm güçler o yana üşüştü ve cinselliğin, yeme içmenin, felsefi düşüncelerin, ama her şeyden çok müziğin hazlarına yönelik bütün öbür yeteneklerden yüz çevirdi; sözü geçen alanlarda yoksul duruma düştüm. Bu da zorunluydu benim için, çünkü elimdeki güçler öyle azdı ki, ancak hepsi biraraya geldiği zaman yazma amacına yarı buçuk hizmet edebilirdi…” (Canetti 2008: 32)
Alman edebiyatı için önemli bir isim olan Kafka’nın 3000 sayfayı aşkın günlük ve mektupları sanatsal yapıtlarından daha kapsamlı bir nitelik taşımaktadır.
Yapıtlarına bakıldığında fark edilen şeylerden ilki zaman ve mekânın bulanık olmasıdır. Diğeri ise modern dünyanın en genel anlamıyla “kapitalizm” olarak nitelendirilebilecek yeni dünya düzeninin getirdiklerine olan farkındalığıdır. Bu farkındalıkla bu dünyanın getireceklerini ön görerek bireyin kendi varlığından uzağa düşüşünü vurgulayan yabancılaşma kavramını yapıtlarında etkili bir şekilde kullanmaktadır. Heidegger’e özgü bir kavramla ifade edecek olursak Kafka gerek karakteri, gerek yaşamı, gerek yapıtları bakımından otantik bir yazardır. Yapıtlarında Varoluş Felsefesi’nin temaları bariz bir şekilde işlenmektedir. Kafka gerek günlük ve mektuplarında gerekse de sanatsal yapıtlarında insanın dünya meşgalesinden kaynaklanan yaşam ya da varoluş yorgunluğunu anlatmaktadır. Bu dünya içerisinde kendine uygun yapısından uzağa düşürülmüş insan şöyle hissetmektedir: “Bir gladyatörün dövüşten sonraki yorgunluğuna benziyor yorgunluğu, yaptığı iş bir memur odasının bir
duvarına beyaz badana çekmekti.” (Kafka 2012: 33) Kafka’nın yapıtlarına gizemli, belirsizliklerle örülü, sonsuz bir döngüselliği barındıran Kafkavari bir sisli ve puslu hava sinmiştir. Yapıtlarında karşılaşılan tasvirlerdeki ürkütücü soğukluk, akış içerisinde mekândan ve zamandan kopuş o kendine has üslubuyla kendisini belli etmektedir. Ayrıca kahramanların gerek bürokrasi gerek bir hayvan bedeni gibi çeşitli absürd durumların arasına sıkışıp kalmasıyla ortaya çıkan Sisifosça çaba da yapıtlarının başka bir yönünü oluşturmaktadır.
İçine düşülen durumlar absürd olduğu için kahramanların mantıksal çıkarımlarla yolu bulmaya çalışması da beyhude bir çaba olarak kahramanın yolunu kaybetmesiyle sonuçlanmaktadır. Hem de bu durum sadece sanatsal yapıtları için değil günlükleri ve mektupları için de geçerlidir. Bu anlatılanlar kısaca
“kafkaesk” olarak adlandırılmaktadır. Kafka’nın üslubuna baktığımızda ise Kafka’nın kendi yapısı görülüyor gibidir. Lisede bir sınıf arkadaşı dışarıdan Kafka’nın nasıl göründüğünü betimlercesine “onda dikkati çeken hiçbir şey yoktur” (Wagenbach 2008: 39) şeklinde bir yorum yapmaktadır. Bunu siliklik olarak yorumlamak Kafka’ya haksızlık etmek olacaktır. Kafka’nın üzerine sinen bu şey sadeliğin zarafetidir. Yapıtlarındaki üslup için de bu söylenebilecektir.
Ferit Edgü’nün Aforizmalar’a yazdığı ön sözde yaptığı saptamada olduğu gibi Kafka’da “çalışılmış” bir üslup değil doğal bir sadelik söz konusudur.
Kierkegaard’ın yaşam içerisindeki insanın acılarını kucakladığı gibi bir tavırla Kafka da yapıtlarıyla yaşamda acı çeken insanların iniltilerini bize duyurmaktadır.
“Çevremizdeki acıların hepsini bizim de çekmemiz gerekir. Hepimizin tek bir bedeni yok ama bir gelişimi var ve bu durum şu ya da bu biçimde tüm acıları yaşatır bize. Nasıl ki çocuk belli bir gelişim sonucu yaşamın tüm evrelerinden geçer (her evre de istek ve korku bakımından bir öncekine göre erişilmez görünür aslında), yaşlanır ve sonunda ölürse, biz de bunun gibi (insanlıkla aramızdaki bağ, kendimizle aramızdaki bağdan güçsüz değildir), yaşadığımız dünyanın tüm acılarını yaşayarak gelişiriz. Bu konuda adalete yer yoktur, acı çekmekten ürkmeye ya da acı çekmeyi kazanım olarak nitelemeye de yer yoktur.” (Kafka 2012: 102)
Heidegger’in deyişiyle Dasein’ın yapısına uygun olan varlığı ve onun anlamını, kendi varoluşunu düşünmektir. Kafka’da da değişen dünya içerisinde yabancılaşan ve yalnızlaşan bireyin anlam arayışı üzerine verdiği mücadele
göze çarpmaktadır. İnsanın çeşitli oyalanmalarla tüm bunları düşünmekten kaçması yani Kierkegaard’ın deyişiyle yaşam yolundaki sıçrayışları gerçekleştirmekten kaçması kendi varlığından kaçması anlamına gelmektedir.
Bu oyalanışı Kafka Taşrada Düğün Hazırlıkları’ndan bir aforizma tadında şöyle dile getirmektedir: “Yaşam sürekli oyalayıştır; öyle bir oyalayış ki, neyi dikkatten kaçırdığını düşünüp anlamaya bile fırsat vermez.” (Kafka 2005: 242) Bu oyalanışta yitip giden şey insanın varoluşu ve onun anlamıdır. İnsan farkında dahi olmadan geçip giden zaman içerisinde kendi varlığına yabancı kalmakta, kendi varlığından uzak düşmektedir. İnsan çeşitli oyalamacalarla kendisini kandırmakta ve kendi varlık yapısından kaçmaktadır. Bir savunma mekanizması olarak insanın bunu yapması sebepsiz değildir. Çünkü insan kendi varlık yapısına dikkat kesildiğinde varlığının bir hiçlik olduğunu, ölüme doğru koşan bir varoluşa sahip olduğunu, sonlu ile sonsuz arasında salınan temelsiz bir varlık olduğunu fark edecektir. Diğer yandan dünya içerisinde tek başına olmayan, Heidegger’in deyişiyle, diğer Dasein’larla birlikte var olabilen insanın başka acılara yüzünü çevirmemesi gerekmektedir. Bu gereklilik kesinlikle acının iyi yanından bakarak bir deneyim edinmekten de kaynaklanıyor değildir. İnsanlıkla arasındaki bağdan ileri gelen sebeple insan başka yaşamların parçası, onların yaşamların tanığı ve başkalarının yaşamına dokunan bakışa sahip olduğu için başka acılardan da sorumludur. Dolayısıyla insanın kendisini dünyanın acılarından uzak tutabilmesi mümkün değildir. Çünkü dünyanın acılarından uzak duruş, kaçınabilecek yegâne acıdır. (Kafka 2012: 103) Acı çeken insanın sesi konumundaki Kafka yapıtlarında insanın diğer insanlar ile ilişkisini, insanın diğerleri ve dünya içindeki yerini tüm duygulanımlarıyla tasvir etmektedir. Bu yapıtlarda insanlar arasındaki ilişkiler, yaşayışlar ve yaşayamayışlar bazen Dava ve Şato romanlarında olduğu gibi doğrudan anlatılır; bazen de Değişim, Bir Akademi için Rapor, Bir Köpeğin Araştırmaları, Şarkıcı Josephine ya da Fareler Halkı hikâyelerinde olduğu gibi hayvanlar dolayımıyla anlatılmaktadır.
Tersinden bakıldığından Kafka’nın yapıtlarında hep bir “nasıl insan olunur?”,
“nasıl insanca bir yaşam sürdürülür?” sorularının yanıtı aranmaktadır. Kafka bunu doğrudan dile getirmeyerek sanki okuyucuların değilleme üzerinden kendisinin bulmasını beklemektedir. Kafka yapıtlarıyla dünyanın maskesini
düşürmüş bir yazardır. (Kafka 2012: 109) İnsan gibi yaşayamayışı hayvanlar üzerinden dile getirmek çok yadırganacak bir durum değildir elbette. Fakat hayvanların yaşayışı üzerinden anlatılan insanın insan gibi yaşayamayışı, gündelikliğinde insanın farkında dahi olmadan kendini tüketişi, onun tam anlamıyla bir adının bile olmadığı (K., Joseph K. vs.) okuyucunun suratına bir tokat gibi inmektedir. Aslında Kafka’nın eserleri 1904 yılında Oskar Pollak’a yazdığı bir mektupta tam da kendisinin betimlediği gibidir:
“Sanırım insanın yalnızca onu ısıran ve sokan kitaplar okuması yerinde olur. Okuduğumuz kitap bir yumruk gibi tepemize inip bizi uyandırmadıktan sonra neye yarar? Tanrım, hiç kitap okumasak da mutlu yaşayabilir ve bizi mutlu kılacak kitapları sıkıştık mı kendimiz kaleme alabilirdik. Ne var ki, üzerimize bir felaket gibi çullanan, kendimizden daha çok sevdiğimiz birinin ölümü, bütün insanlardan koparılarak ormanlara götürülüp bırakılmamız ya da canımıza kıymamız gibi bizi acılara gömen kitaplar gerekiyor bize. Bir kitap içimizdeki donmuş denizin buzlarını kırıp parçalayacak bir balta olmalıdır." (Wagenbach 2008: 55)
Çocuk yaşlarından itibaren gerek babasının otoriter tavrının beslediği ürkek yaradılışı gerek aile ortamı içerisinde kendine uygun yeri bulamayışı gerek hayal dünyasına hitap etmeyen eğitim süreci Kafka’nın yaşamını ve yaşamı da onun yazım hayatını fazlasıyla belirlemiştir. Diğer yandan Pragsız bir Kafka düşünmek de mümkün değildir. Neredeyse tüm ömrünü geçirmiş olduğu bu kentin Kafka’nın üzerindeki etkisi tartışılmazdır. Wagenbach’ın da dile getirdiği üzere bu çevre Kafka’nın yapıtlarını tema ve üslup bakımından kesinlikle etkilemiştir. Yapıtlarda rastgelinen alışılmamış temaların serinkanlı ve açık seçik bir mimariyi içerip söz kalabalığına yer vermeyen dil ve bu dildeki pürizmi (arıtım) Pragsız düşünmek mümkün değildir. (Wagenbach 2008: 66) Wagenbach’ın aktardığı şekliyle Prag hakkında Kafka’nın kendisi de şöyle söylemektedir:
“Yalnızlıkla toplum arasındaki bu sınır ülkenin ancak alabildiğine seyrek durumlarda dışına çıktım, hatta bu ülkeyi yalnızlıktan daha çok yurt edindim kendime. Burasıyla karşılaştırıldı mı, Robinson’un adası ne kadar daha yaşam dolu ve güzel bir yerdi. (Wagenbach 2008: 69)
Tüm bunların üzerine kadınlarla olan fazlasıyla çetrefilli ilişkileri babasıyla olan ilişkisinden sonra Kafka’nın yaşamındaki mihenk taşlarındandır. En az Kierkegaard kadar Kafka’nın yaşamı da hiç şüphesiz yapıtları üzerinde etkili
olmuş görünmektedir. Fakat yapıtlarını kurarken gösterdiği titizlik ve kendine özgü tinselliğini barındıran kafkaesk ve grotesk yapıyla tıpkı Kierkegaard gibi yaşamını aşmıştır. Yaşamı ve varoluşu ile oluşan yapıtları sayesinde zamanını aşan bir yazar haline gelmiştir.