- o yazdı, Julien Hac
- Başlık, BBC Arap Servisi
-
Irak’ta Saddam Hüseyin rejiminin ABD ve bazı müttefiklerinin işgaliyle sona ermesinin 20. yıldönümünde yapılan yeni bir anket, Iraklıların çoğunun ülkedeki durumun ABD’nin 2003 işgalinden bu yana daha da kötüleştiğini düşündüğünü ortaya koydu.
Kâr amacı gütmeyen küresel bir anket kuruluşu olan Gallup International, Şubat ayında Irak’ın 18 vilayetinden 2.024 ulusal temsilcinin katıldığı bir kamuoyu yoklaması yaptı.
Irak’ın mevcut durumu ile ABD işgalinden önceki durumu arasındaki fark sorulduğunda, yanıt verenlerin %60’ı durumun şimdi daha kötü olduğunu ve %40’ı daha iyi olduğunu söyledi.
Irak nüfusunun çoğunluğunu oluşturan Şii Arapların 2003 yılından sonra siyasette ön plana çıkması, ülkedeki Sünni, Kürt ve diğer azınlık topluluklarda tedirginlik yarattı.
Bu mezhep ayrımları kamuoyu yoklamalarına da yansıdı. Örneğin, Iraklı Sünni Müslümanların yaklaşık yüzde 54’ü hayatlarının Saddam Hüseyin döneminde daha iyi olduğunu söyledi.
Bu karamsar değerlendirmelere rağmen, araştırma bir miktar ilerlemeye de işaret ediyor. Örneğin, bugün yanıt verenlerin yalnızca üçte biri “Irak fakir bir ülke” diyor.
Bununla birlikte, Irak’ta aynı soruyu soran 2003 Gallup anketinde, yanıt verenlerin üçte ikisi ülkeyi “fakir” olarak tanımladı.
Anbar vilayetinde yaşayan 45 yaşındaki bir araştırmacı, “Durumun iyiye mi yoksa kötüye mi gittiğini değerlendirmek çok zor” dedi.
Amerika Birleşik Devletleri ve bazı müttefikleri, ülkenin kitle imha silahlarına sahip olduğunu ve Saddam Hüseyin rejiminin küresel güvenlik için bir tehdit oluşturduğunu iddia ederek 2003 yılında Irak’ı işgal etti.
Ancak işgalden bu yana ülkede hiçbir kitle imha silahı bulunamadı. Savaş, yüzbinlerce Iraklının ölümüne ve ülkede sonsuz istikrarsızlığa yol açtı.
ABD yönetiminin işgal nedenleri bir yana, Iraklıların çoğu savaşın arkasında başka nedenler olduğuna inanıyor.
Ankete göre Iraklıların %51’i ABD’nin doğal kaynaklarına el koymak için ülkeyi işgal ettiğini düşünüyor.
Bu duygu, özellikle doğal gaz ve petrol açısından zengin olan güneydoğudaki Anbar vilayetinde güçlü.
Bu arada, Gallup’u yanıtlayanların yüzde 29’u işgalin asıl amacının Saddam Hüseyin rejimini devirmek olduğuna inanıyor. “ABD taşeron çıkarları”, “terörle mücadele”, “Irak’a demokrasi getirmek” gibi işgal seçenekleri çok geride kaldı.
ABD liderliğindeki işgal başladığında, Irak’taki çeşitli mezheplerden milisler de boşluğu doldurmak için seferber oldu. Nüfusunun yüzde 60’a yakını Şii olan ve uzun süredir Saddam Hüseyin yönetiminin zulmüne uğrayan Irak’taki komşu İran da güç mücadelesinde etkisini artırdı.
Bunu, yeni Irak’ta seslerini kaybettiklerini hisseden kuzey Sünni nüfus arasında destek bulan IŞİD’in ortaya çıkması ve güçlenmesi izledi. 2014 yılında Irak’ta iktidar mücadelesinde yeni bir dönem başladı.
Bağdat yönetiminin ezici ABD ve Batı askeri desteğiyle IŞİD’i geri püskürtmeyi başardığı 2018’de bir tür istikrar sağlandı.
Gallup araştırmasına göre Iraklılar, ABD’nin ülkenin geleceğinde oynaması gereken rol konusunda farklı eğilimlere sahip.
Ülkede isyanların en yoğun olduğu 2007 yılında 170 binle zirve yapan Amerikan askeri sayısı bugün 2 bin 500 civarına düştü.
Ankete katılanların Güney Irak’ta yaşayanlar ABD güçlerinin derhal çekilmesinden yana olurken, Kürdistan bölgesi de dahil olmak üzere kuzeyde yaşayanlar ülkede bir tür Amerikan varlığı görüyor.
Iraklı Şiilerin yaklaşık %75’i ABD ve koalisyon güçlerinin ülkeye gelişini olumsuz buluyor. Siyasi ve askeri olarak Rusya’yı bir müttefik olarak görmek istiyorlar. İstikrarsızlığa eğilimli bu bölgede, toplumun bu kesiminin Tahran ve Moskova ile olan yakın bağları göz önüne alındığında, bu eğilim şaşırtıcı değildir.
Ekonomik olarak, son yıllarda Çin, geleneksel olarak Amerikan nüfuz alanı altında olan bu bölgede daha görünür bir profil göstermeye başladı.
Yakın zamanda diplomatik ilişkileri yeniden kurma kararı alan İran ile Suudi Arabistan arasındaki “yumuşamayı” kamuoyuna duyuran Çin oldu.
Ancak gençler geleceklerinden pek emin değiller. 2019’da Bağdat sokaklarında ortaya çıkan Tesrin ya da Ekim Hareketi vahşice bastırıldı.
Iraklıların yüzde 47’si ülkede kalıp Irak’ı yeniden inşa etmek istediğini söylerken, yüzde 25’i, dörtte biri ülkeyi terk etmek istiyor.
Araştırmacılarla anonim olarak konuşan Iraklı bir adam, “Giderek artan sayıda genç Iraklı, özellikle Bağdat’ta yaşayan gençler, yurtdışında daha iyi bir gelecek inşa edebileceklerini düşünüyor” dedi.
Gelecekteki eğilimleri yaşa göre analiz ederken zaten açıktır.
18 ila 24 yaş arasındaki her üç Iraklıdan biri ülkeyi terk etmek istiyor. Bu, ülkenin siyasi aktörleri hakkındaki karamsarlığı ve her şeyden önce süregelen eski yolsuzlukları yansıtıyor.
Ancak Irak’ın karmaşıklığını ve gündemini istatistiklere indirgemek hata olur.
Milyonlarca Iraklı için son 20 yıla travma ve kaos damgasını vurdu.
Ancak geçmişin mirasını devralırken, daha iyi bir gelecek inşa etmek isteyen yeni bir nesil yetişiyor.
Irak nüfusunun en az yüzde 40’ı 15 yaşın altında. Bu genç nesil, ekonomik güvenlik ve iş fırsatları için can atıyor, ancak aynı zamanda barış ve istikrardan da yoksun.
Umarım Irak’ın uluslararası liderleri ve destekçileri bunu görür.
Gallup anketinde hata payı artı veya eksi 2,2 puan olarak ifade ediliyor. Rastgele bir örnekleme yöntemi kullanıldı ve hassas sorulara verilen yanıtlar iki kez kontrol edildi. Sahada çalışan ve görüşülenlerin yüzde ellisi kadındı.
Veri Gazeteciliği: Leoni Robertson
Tasarım ve resimler: Raees Hussain ve Ismail Moneer
Küratörler: Maya Moussawi ve Johannes Dell