İşgal altındaki topraklarda Filistin kelimesi ve Filistin milliyetçiliğini ifade eden okullar, üniversiteler, kitaplar, gazeteler, belediye meclisleri gibi tüm kurumlar yasak.
Daha önce bir yazımda da ifade ettiğim gibi, Filistin'de zeytin ağacına merhameti olmayan bir Siyonist rejimin Filistin halkına muamelesine şaşırmamak gerekir. 1
Eylül 1982'de Edward Said, Siyonistlerin Lübnan'ı işgalini analiz ederek Filistinliler için adalet çağrısında bulunmuştu.
Günler sonra, İsrail'in eşlik ettiği sağcı Lübnanlı Hıristiyan Falanjist milisler, Şatila Mülteci Kampı'nda vahşi bir katliama giriştiler.
Bu dönemi Edward Said şöyle yazıyordu:
Kasım 1935'te, o zamanlar Kudüs'ün çoğunlukla yeni ve müreffeh bir Arap mahallesi olan Talbiya'da doğdum. 1947'nin sonunda, Telbiya'nın Yahudi güçlerinin eline geçmesinden yalnızca birkaç ay önce, ailemle birlikte oradan Kahire'ye gitmiştim. Kudüs'te gelişim yıllarımın çoğunu orada ve tüm ailemin mülteci olduğu 1948'den sonra Mısır'da geçirdim.
Said, yıllarca seçkin entelektüel ve aktivist, hayat hikayesini Filistin halkının bir alegorisi olarak anlatsa da bu esasında onun hayat hikayesi değildi.
"Hayatımın neredeyse her şeyin izinin sürülebildiğini" iddia ettiği Kudüs, aslında Said'in ara sıra ziyaret ettiği akrabalarının eviydi.
Commentary dergisi, Said'in "Filistinli bir mülteci" olmak için hayat hikâyesini yeniden keşfederken yarattığı mitler hakkında yazdığım "Benim Güzel Eski Evim"i yayımladı.
Fakat Oryantalizm sahasında çığır açan bu Filistinli alimin eserleri hep bir kesim tarafından alay konusu oldu. Buna rağmen çalışmalarındaki öngörüleri halen onu haklı çıkarıyor. 2
Bugüne baktığımızda Filistin isyan sancılarını yaşıyor. Filistin maneviyatının ve ulusal kurtuluşunun sembolik direği olan Kudüs'teki Kutsal Mescid-i Aksa'da "Tapınak Tepesi" aktivistlerinin ve onların siyasi hayırseverlerinin huzurunda düzenlenen protestolar ve gösterilerle başladı.
Huzursuzluk daha sonra Yeşil Hat'ın her iki yakasındaki diğer şehirlere de sıçradı.
Nasıra'dan Nablus'a ve Beytüllahim'e kadar genç Filistinliler, geleceklerini yağmalayan ve bedenlerini sömürge makinesinin tekerlekleri üzerinde parçalanmaya terk eden işgale taş ve molotof kokteyli atmak için sokaklara döküldüler.
Bireysel şiddet eylemleri aynı zamanda İsrail halkına bir terör duygusu aşılayarak, paranoyak bir devletin ordusunun dizginsiz vahşeti ve sivil halk tarafından dinmeyen mafya güdümlü linçlerle karşılık vermesine neden oldu.
Örgütsüz ve düzensiz gençlerin önderlik ettiği bu Filistin gösterileri ve şiddetli saldırılar herhangi bir siyasi partiye bağlı görünmüyordu.
Siyasi hiziplerin "Oslo Çocukları" tarafından isyankâr eylemlerin kuluçka merkezi olarak reddedilmesi, belki de Mahmud Abbas'ın Filistin cumhurbaşkanı olarak görev süresini karakterize eden siyasi rahatsızlığa yönelik son suçlamadır ki, kendi siyasi sınıfının çıkarlarını koruyan bir rejimi korumak için İsraillilerle el ele hareket etti.
fazla oku
Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field)
Edward Said'in çerçevelediği şekliyle Filistin sorunu, 1948'den bu yana pek çok değişikliğe uğradı; 1948'deki Nakba'dan, birinci intifada'yı karakterize eden Sumud'a, Oslo'daki uzlaşmaya ve mevcut İkinci İntifada sonrası bölünme ve statükoya kadar.
Filistin ulusal hareketinin doğasını değiştiren çeşitli normatif söylemler ve kurumlar ortaya çıktı. Ancak İsrail sömürgeciliğinin gerçekliği aynı kaldı.
Filistin'deki güncel olayları doğru bir şekilde anlamak için, bölücü düşünceleri postkolonyal çalışmalar alanına olağanüstü katkıda bulunan Martinikli psikolog ve Cezayirli devrimci Frantz Fanon'un yazılarına bakmak hayati önem taşıyor. 3
Edward Said, ABD dış politikasının temelindeki kendini kandırmalara, eksikliklere ve önyargılara defalarca değindi.
1990'lar boyunca ABD üstünlüğünün aracılık ettiği küresel bir barışın başlayacağı "Tarihin Sonu"nun yaklaşmış gibi göründüğü dönemde Said, ABD'nin Ortadoğu'daki barış sürecinin maskaralığı konusunda takipçilerini önceden uyarmıştı.
Hayatının sonlarına doğru, liderliğinin, "Filistinlilerin teslimiyetinin bir aracı, bir silah" olarak adlandırdığı Oslo Anlaşmaları ile ulusal kendi kaderini tayin etme mücadelesinde elde edilen tüm kazanımları ortadan kaldıran Filistinlilerin feci durumunda herhangi bir değişiklik olabileceğinden umudunu kesmişti. Filistin Versailles,.
Genel olarak Arap dünyası ve özel olarak da Filistinliler hakkındaki tartışmalar Batı'da o kadar karışık ve haksız bir şekilde taraflı ki, her şeyin iyi ya da kötü, aslında Filistinliler için olduğu gibi görülmesi için büyük bir çaba gösterilmesi gerekiyordu. Araplar için, Filistin sorununda, Edward Said, İsrail halkına hitaben, 'Bir gün uyanıp 'Ben ne yapıyorum?' diye soracaksınız" demişti. 4
İnsanlar Said'i, hayatı boyunca saçma bulup ortaya çıkardığı indirgemeci kategorilerle anlamlandırmaya çalıştılar.
Bir zamanlar bir tanıdığının sırf "nasıl yaşadığını görmek" için onu evinde ziyarete geldiğini hatırladı çünkü bir Filistinlinin bir piyano ve bir klasik edebiyat kütüphanesiyle yaşayabilmesine şaşırmıştı.
Kendisi, "Terörist olduğu varsayılan birinin oldukça medeni bir şekilde hareket etmesini izlemekten oldukça tuhaf bir zevk bulmuş olmalı" demişti.
Bazıları için "Filistinli" neredeyse "terörist" ile eşanlamlıydı ve bu nedenle (Murray tipi) ırkçılar, okuryazar, kibar ve Batı'dan "nefret etmeyen" ama yine de sadık bir şekilde eleştirel kalan gururlu bir Filistinli fikrini sindiremediler. 5
Edward Said'e göre Siyonizm ve halk üzerindeki etkileri
Said insanların önyargılarına uymadığı için onun gerçekte olmayan şeylere inandığı varsayıldı.
Mesela bir keresinde şöyle demişti:
İslam'ın büyük bir savunucusu olarak görülüyorum ki bu elbette saçmalıktır. Gerçekten oldukça ateistim.
Ancak laik ve klasikçi olmasına rağmen Said, İsrail Devleti'nin Filistinlilere karşı uyguladığı adaletsizlik söz konusu olduğunda sözünü esirgemedi.
O, hayatının büyük bir kısmını, çatışmanın orijinaline dayanan temel gerçeklerini göstermeye adadı.
1948'de Filistinlilerin Said'in kendi ailesi de dahil olmak üzere mülksüzleştirilmesi onu İsrail düşmanı ilan ederek kamuoyunda normalleştirilmişti.
Said, İsrail yaşamının günümüze kadar uzanan dokusunun bir parçası olan devasa inkâr duvarlarını yıkmaya, insanların gözlerini Filistin'dekinden daha fazla gerçeğe açmaya çalıştı.
Yazılarında "suçlu bir taraf var ve diğer yanda mağdurlar var" dedi.
Ayrıca şöyle not düştü:
Filistinlilerin hayatlarındaki asıl çarpıklık Siyonist müdahaleyle ortaya çıktı ve temel sorun Siyonist düzendir. 6
Başka bir yazısında, "1948'de, bir halk olarak topraklarından sürüldüğümüzde, tüm Filistin topraklarını kaybettiğimizde ve o zamandan beri mülteci veya ikinci sınıf vatandaş olarak kaldığımızda başladı' demişti. Said, çatışmanın tartışılmasının şu temel gerçekle başlamasını" talep ediyordu:
Bizler öz topraklarından kovulmuş insanlardık. Bizler, bir Yahudi devletine yer açmak için dışarı atılan yerli halktık. Biz aslında mağdurların mağduruyuz.
Said, klasik müzik ve 19.'uncu yüzyıl Avrupa romanlarına aşık, Kahire ve Kudüs'te Shakespeare okuyarak büyümüş, estetik ve kozmopolit bir insandı.
Said'in entelektüel projesi, kısmen "Batılı" ve "Batılı olmayan" kültürler arasındaki sabit, tembel fikirleri yıkmakla ilgiliydi.
Çoğunlukla Mısır'da, ABD'yle bağları olan Hıristiyan ebeveynler tarafından yetiştirilen laik bir Filistinli olarak, Out of Place adlı anı kitabında hatırladığı gibi kendisi hiçbir zaman bir kalıp içine sığmamıştı:
Çoğunlukla birbiriyle çatışan birçok kimliğe dair bu huzursuz duyguyu hayatım boyunca korudum; bununla birlikte, keşke tamamen Arap ya da tamamen Avrupalı ve Amerikalı olabilseydik, diye hissettiğim umutsuzluk duygusunun keskin bir anısı da vardı. 7
Ya da tamamı, Ortodoks Hıristiyan, Müslüman veya Mısırlı vb. gibi aslında meydan okuma, tanınma ve teşhir etme sürecine, "Sen nesin?" gibi soru ve açıklamalara karşı koymak için iki alternatifim olduğunu buldum;
"Fakat Said bir Arap ismidir"; "Amerikalı mısın?"; "Sen Amerikan ismine sahip olmayan bir Amerikalısın ve Amerika'ya hiç gitmedin", "Amerikalıya benzemiyorsun!"; "Nasıl oldu da Kudüs'te doğdun ve burada yaşıyorsun?"; "Sonuçta sen bir Arapsın ama nasıl bir Arapsın? Protestan mı…"
Hakikaten insanlar Said'i, hayatı boyunca saçma bulup ortaya çıkardığı indirgemeci kategorilerle anlamlandırmaya çalıştılar.
Bir zamanlar bir tanıdığının sırf "nasıl yaşadığını görmek" için onu evinde ziyarete geldiğini hatırladı çünkü bir Filistinlinin piyano ve bir klasik edebiyat kütüphanesiyle yaşayabilmesine şaşırmıştı.
Said, insanlara insan gibi davranmanın onlara failmiş gibi davranmak anlamına geldiğini biliyordu ve bu nedenle Filistin direniş stratejilerinin eleştirinin ötesinde olduğu iddiasını kabul etmedi.
Filistinlilerin "Üçüncü Dünya'daki çoğu özgürlük mücadelesinin, devlete tapınmanın, verimsiz bürokrasilerin ve baskıcı polis güçlerinin hâkim olduğu, ayırt edici olmayan rejimler ürettiğini" akılda tutmaları gerektiğini düşünüyordu.
Sonunda Yaser Arafat ve Filistin Kurtuluş Örgütü'nden New York Times'da Thomas Friedman'dan küçümseyerek bahsetti:
Bütün Filistin ulusunu harekete geçirebilecek ve ilham verebilecek yeni bir tür liderliğe ihtiyacımız var; Kahire, Rabat ve Washington'a girip çıkmaktan bıktık, yeterince yalan ve yanıltıcı söylemden, yeterince yolsuzluk ve rütbe yetersizliğinden, halkın pahasına bu işi sürdürmekten, Amerikalıların önünde yeterince kölelikten, yeterince aptalca kararlar, yeterince cezai beceriksizlik ve belirsizlik var. 8
Said, Filistinli liderlerin başarılı olma ihtimali olmayan sözlerinden ve hayal ürünü olmayan fikirlere geri döndüklerinden yakınıyordu.
Öyle ki, militan çetelerinin "umutsuz" tuhaflığa karşı "silahlı mücadelesinin" kitlesel bir protesto hareketiyle aynı tür kazanımları elde edemeyeceğine inandıklarını söylemişti.
Edward Said yirmi yıl önce, Eylül 2003'te, lösemiyle on iki yıl süren bir mücadelenin ardından vefat etmişti.
20'nci yüzyılın büyük aydınlarından biri olan, Oryantalizm, Kültür ve Emperyalizm gibi başyapıtların yazarı Said, aynı zamanda Columbia Üniversitesi'nde nesiller boyu öğrencilerin sevdiği bir profesör, yetenekli bir amatör piyanist ve The Nation dergisinde opera eleştirmeniydi.
Belki de en çok, dünya çapında yayınlanan çok sayıda kitap ve yüzlerce makalesinde kendi halkının, yani Filistinlilerin haklarını şiddetli bir şekilde savunmasıyla tanınıyordu. 9
Ayrıca Oslo'nun mirası ve onun en büyük eleştirmeni Edward Said birbirine zıt kutuplardır.
Aslında, anlaşmaları sert bir şekilde eleştiren ilk kişi Said'di ve bunun nedeni kısmen, o zamanın pek çok memnun uzmanının aksine, onları gerçekten okumuş olmasıydı.
Dul eşi Mariam bana, bu nedenle Eylül 1993'te Beyaz Saray'ın törene katılma davetini reddettiğini söyledi.
Bugün onun Oslo ile ilgili sözleri bir kanun kitabının maddeleri gibi dikkate alınmayan mahfillerde yankılanmaktadır.
Said, neredeyse 7 yıldır lösemiyle mücadele ediyordu ve acilen "barışı sağlamanın alternatif bir yolunu" araştırıyordu.
Bunun gibi karşılaşmalar onu yeni fikir arayışına daha da sürükledi. Bir gün Filistin'in bağımsızlığının kaçınılmaz olduğuna inanıyordu ancak bunun Oslo aracılığıyla olmayacağını biliyordu.
Said, İsrail'in ortak çabalarına rağmen "Filistin ve Filistinliler varlığını sürdürüyor" diye yazdı.
Filistin ve halkı, bir fikir, bir anı ve çoğunlukla gömülü ya da görünmez bir gerçeklik olarak ortadan kaybolmadı.
Kutsal toprakları gezerken Edward, her iki taraftan da kendi görüşlerini paylaşan ve bunları eyleme geçirmek için yeni şeyler denemeye istekli sanatçılar, politikacılar ve entelektüellerle karşılaştı.
Bu alternatif düşüncenin, kusurlu bir anlaşmanın ayrıntılarına değil, iki halkı eşit düzeyde bir araya getirmeye odaklanması gerektiğine inanıyordu.
Sorunun başlarında, bu aile tartışmalarının çok önemli olduğu fark ediliyordu:
Kesinlikle Batı söz konusu olduğunda, Filistin, nispeten gelişmiş çünkü Avrupalı gelen Yahudi nüfusunun inşaat ve medeniyet mucizeleri gerçekleştirdiği ve zekice savaştığı bir yer olmuştur. Her zaman aptal, aslında itici, medeniyetsiz Arap yerlileri olarak gösterilen nüfusa karşı başarılı teknik savaşlar algısı yaratılıyordu.
Daha sonra şöyle yazacaktı:
Sanırım şu basit bir gerçektir ki, bir devlet olarak İsrail'e desteklerini beyan etmeleri gerektiğini hisseden Amerikalıların çoğunun, Filistinlilerin şu anda İsrail'in olduğu yerde yaşadığı ve İsrail karşıtı oldukları için mülteci sayıldıkları konusunda hiçbir fikirleri yoktur. Siyonistlerin çoğunu kovduğu için. 10
Said, Siyonist hareketin Avrupalı emperyalistlerin ve oryantalist bilim adamlarının yardımıyla kendi benzersiz tarih görüşünü yarattığını ve kabul gördüğünü ileri sürüyor.
Bu, Filistinli Arapların çevreyi neredeyse hiç işgal etmediği veya daha sıklıkla hiçbir zemini işgal etmediği dışlayıcı bir dünya görüşüydü.
Esasında Said'in tablosu kendi içinde tutarlı, iyi belgelenmiş ve etkili bir şekilde sunulmuştu.
Said, "Amerikalıların çoğunun İsrail'in şu anda bulunduğu yerde Filistinlilerin yaşadığına dair hiçbir fikrinin olmamasına gerçekten şaşırabilir mi" diyordu.
Nispeten yakın zamana kadar Amerikalıların çoğu, Yerli Amerikalıların bir zamanlar yaşadıkları yerde yaşadıklarının ancak belli belirsiz farkındaydı. 11
ABD'li diplomatlar sanki iki devletli çözüm mümkünmüş ya da yalnızca müzakerelerin yeniden başlatılması meselesiymiş gibi konuşuyorlardı.
Aslında iki devletli çözüm uydurması, Filistinlilerin haklarının sağlanmasıyla hiçbir ilgisi olmayan İbrahim Anlaşmalarını meşrulaştırmak için kullanıldı. 12
1990'lardan itibaren Said, ABD barış sürecinin tek devlet gerçeğinden başka her şeyi nasıl engellediğini öngördü.
Brennan'ın söylediği gibi Said, Washington'daki düşünce kuruluşu entelektüellerini sürekli olarak "geride bıraktı."
1990'lardan itibaren Said, ABD barış sürecinin tek devlet gerçeğinden başka her şeyi nasıl engellediğini öngördü. 13
Bu, Said için Filistin'deki veya bölgedeki mevcut duruma dair bir kehanet olduğu anlamına gelmiyordu.
Gerçekten de Brennan, 1970'lerde Beyrut'ta yaşarken Arap siyasetindeki sarsıntılı başlangıcını mektuplarında anlatmıştı.
Ancak diğerlerinin siyasi ortodoksluklara bağlı kaldığı yerde ona düşünce bağımsızlığı sağlayan şey, Said'in Ortadoğu'yu anlama konusundaki alışılmadık, neredeyse yabancı yaklaşımıydı.
Columbia Üniversitesi'nde Amerikalı bir İngiliz edebiyatı profesörü olan Said, Arap ve Filistinli olarak doğduğu ve kendisini ABD düzeninin dışında hissettiği için her zaman Arafat'ın hareketinin kenarlarında yer aldı. 14
Bugün, Hamas'ın İsrail'e yaptığı saldırının ardından İsrail Filistinlilere öfkeyle saldırırken, Said'in iki halkın uyumu içinde bir arada yaşaması bakış açısı inanılmaz derecede uzak addedilebilir.
Fakat elbette bunun sebebi Said'in öngörüsüzlüğü değil, İsrail'in işgalci politikalarına bir ilerleme metodu olarak soykırımı eklemesinden kaynaklanmaktadır. 15
Notlar:
1. Gencoglu, Halim, 2023. Destruction of Palestinian Olive Trees an Unfathomable Act, Cape Argus, See; https://pressreader.com/south-africa/cape-argus/20231013/281642489829954, 01.12. 2023 tarihinde erişildi.
Tam bir sömürge metodudur bu!. İsrail hükümeti işgal ettikleri yerlerde önce Osmanlı döneminden kalan zeytin ağaçlarını söküyorlar.Sebeplerini burada yazmıştım. Bu, 75 yıldır Filistin halkının siyonist İsraillilerden çektiği çilenin sadece bir karesidir.
2. Said Edward W Sökmen Müge Gürsoy and Ertür Bașak. 2008. Waiting for the Barbarians: A Tribute to Edward W. Said. London: Verso.
3. Dabashi Hamid. 2020. On Edward Said Remembrance of Things Past. La Vergne: Haymarket Books.
4. Said Edward W Moustafa Bayoumi and Andrew Rubin. 20012000. The Edward Said Reader. London: Granta.
5. Said Edward W Charles Glass D. D Guttenplan Michael Dibb ICA Projects (Firm) and First Run/Icarus Films dirs. 2004. Edward Said: The Last Interview. First Run/Icarus Films.
6. Said Edward W and Tariq Ali. 2006. Conversations with Edward Said. Calcutta: Seagull Books.
7. Said Edward W Amritjit Singh and Bruce G Johnson. 2004. Interviews with Edward W. Said. Jackson: University Press of Mississippi.
8. Said Edward W and Raja Shehadeh. 2022. Edward Said on Palestine: With Raja Shehadeh's 2014 Edward Said Memorial Lecture Digital print ed. New Delhi India: LeftWord.
9. Said Edward W and David Barsamian. 2003. Culture and Resistance: Conversations with Edward W. Said. Cambridge Mass: South End Press.
10 . Said Edward W and David Barsamian. 2010. The Pen and the Sword: Conversations with Edward Said. Chicago IL: Haymarket Books.
11. Said Edward W. 1996. Peace and Its Discontents: Essays on Palestine in the Middle East Peace Process. 1st ed. New York: Vintage Books.
12. Salama Mohamed Shahira Fahmy and American University in Cairo Journalism & Mass Communication Department. 2021. “Normalization through the Visual: How International Media Depicted the Abraham Accords.” Dissertation. American University in Cairo.
13. Said Edward W. 2003. Orientalism. London: Penguin Books.
14. Said Edward W. 2000. Out of Place: A Memoir. London: Granta.
15. Said Edward W and Christopher Hitchens. 2001. Blaming the Victims: Spurious Scholarship and the Palestinian Question. London: Verso.
*Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.
© The Independentturkish