Kırmızı Yonca (Trifolium pratense) çiçekli bir bitkidir. Çiçekler, yapraklar ve saplar geleneksel olarak kullanılır. İnsanlar geleneksel olarak çiçeklerini merhemlere koyar veya mantar enfeksiyonları, yanıklar, yaralar, gut ve göz hastalıkları için kaynatırlar. Kırmızı yonca çiçek çayı geçmişte ateş, boğmaca, kızamık ve astım için kullanılmıştır. Kırmızı yoncadaki izoflavonlar östrojene benzer ve kırmızı yonca genellikle biyosiderik hormon kaynağı olarak kullanılır.
Mevcut kırmızı yonca çalışmalarının çoğu menopoz sonrası kadınlarda yapıldı. Bu bitkinin menopoz semptomları, saç dökülmesi ve cilt problemlerine yardımcı olduğu söylenmektedir. Bununla birlikte, kırmızı yoncanın herhangi bir sağlık durumu için yararlı olduğu açıkça gösterilmemiştir. Ayrıca, kırmızı yonca takviyeleri tıbbi kullanım için FDA tarafından onaylanmamıştır. Takviyeler genellikle sağlam klinik araştırmalardan yoksundur. Yönetmelikler onlar için üretim standartları belirler, ancak bunların güvenli veya etkili olduklarını garanti etmez. Bu yüzden tamamlayıcı bir tedavi olarak kullanmadan önce uzman bir doktorla görüşülmesi tavsiye edilir.
Kırmızı yonca, vücuttaki östrojen aktivitesini taklit eden bileşikler olan izoflavon içeren çiçekli bir bitkidir. Ulusal Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Merkezi’ne göre, insanlarda kırmızı yonca çalışmaları herhangi bir yararlı etki hakkında net kanıt sağlamamıştır. Çoğu araştırma, kırmızı yoncanın sıcak basması gibi menopoz semptomlarını hafifletmediğini göstermektedir. Devam eden araştırmalar, kırmızı yoncadaki aktif bileşenleri ve ilaçlarla olası etkileşimlerini belirlemeye odaklanmıştır.
Bileşenler
Izoflavonlar
Kırmızı yonca farklı izoflavonlar (daidzein, genistein, formononetin ve biochanin A) içerir. Diğer izoflavonlar da tanımlanmıştır (çiçeklerde 26, köklerde 25 ve yapraklarda ve gövdelerde 31). Yapraklar en yüksek formononetin ve biyosin A konsantrasyonuna sahiptir.
Diğer İzoflavonlar ve Polifenoller
• Afrormosin
• Calycosin
• Irilin
• Irilone
• Methylorobol
• Pratensein
• Pseudobaptgenin
• Clovamide
• Maackiain
UV ışığı, ozon ve patojenler gibi çevresel faktörler, bitki içindeki polifenol konsantrasyonunu değiştirebilir.Yaz aylarında hasat edilen kırmızı yonca, sonbaharda hasat edilene göre daha yüksek fenolik konsantrasyona sahiptir. Ayrıca, saksıda yetişen kökler tarlada yetiştirilen bitkilerden önemli ölçüde daha yüksek fenolik miktarına sahiptir. Araştırmacılar, çoğunlukla yapraklarda yoğunlaşan kırmızı yonca içinde bir dizi izoflavon tanımlamışlardır.
Mekanizmalar
Östrojen benzeri aktivite
İzoflavonlar vücutta östrojeni taklit eder, bu yüzden menopoz semptomları yaşayan kadınlarda araştırılmaktadırlar.Kırmızı yonca özünde, daidzein ve genistein en aktif bileşenlerdir. Sitokrom P450, formononetin ve biochanin A’dan daidzein ve genistein yapmaktadır. Daidzein ve genistein, Östrojen Reseptörü β (ERβ) aktivitesini artırabilir. Daha yüksek konsantrasyonlarda, kırmızı yonca izoflavonları Östrojen Reseptörü a’ya (ERa) da bağlanabilir. Ancak ERa aşağıdaki şekillerde daha fazla bağlanıabilirler.
• ERa, rahim, meme bezi ve iskelette östrojen sinyalini kontrol etmektedir
• ERa, yumurtalık, bağışıklık sistemi, prostat, bağırsak ve beyindeki (hipotalamus) östrojen sinyalini kontrol eder. ERa aktivasyonu, hücre çoğalmasını inhibe ederek ERa yanıtını dengelemektedir.
Kırmızı yoncanın östrojen benzeri aktivitesi izoflavon konsantrasyonuna bağlıdır.
Ağrı Yolları
Hamster hücrelerinde, kırmızı yoncadan elde edilen bileşikler aktive edilmiş opioid reseptörlerini ekstrakte eder. Opioid reseptör sistemi kadın cinsiyet hormonu dengesi, ruh hali, sıcaklık ve menopoz semptomlarında rol oynamaktadır.
Diğer
İzoflavon daidzein, genistein, formononetin ve biochanin A , prostaglandin sentezini baskılayabilen COX enzim aktivitesini inhibe etmektedir. Genistein hem farelerde hem de hücre tabanlı çalışmalarda UV radyasyonundan kaynaklanan oksidatif hasara karşı koruma sağlayabilir. Farelerde, genistein deride ve ince bağırsakta iç antioksidanları uyarmıştır. Bir teoriye göre, kırmızı yoncadaki izoflavonlar östrojen aktivitesini ve antioksidan savunmayı artırarak menopoz semptomlarını iyileştirir, ancak bu kanıtlanmamıştır.
Sınırlamalar ve Uyarılar
Kırmızı yonca yaygın olarak kullanılmasına rağmen, az sayıda klinik çalışma mevcuttur. Herhangi bir sonuca varılmadan önce daha fazla insan denemesine ihtiyaç vardır.
Kırmızı Yonca Yan Etkileri ve Önlemleri
Bildirilen yan etkiler
Kırmızı yoncayı çeşitli sağlık koşulları için bir yıla kadar değerlendiren çalışmalarda ciddi bir yan etki bildirilmemiştir. Bilimsel literatürde bildirilen diğer olası yan etkiler şunlardır:
• Göğüslerde hassasiyet
• Şişmiş boyun bezleri
• Migren/baş ağrıları
• Baş dönmesi
• Akne, döküntü, sedef hastalığı
• Şişkinlik
• Kabızlık
• İshal
• Bulantı
Hamile kadınlar ve çocuklar
Östrojene benzerliği ve güvenlik verilerinin eksikliği göz önüne alındığında, kırmızı yonca hamile veya emziren kadınlar, çocuklar veya meme kanseri veya hormona duyarlı diğer kanserler olan kadınlar için güvenli olmayabilir.
Doğurganlık
Kırmızı yoncadaki fitoöstrojen/izoflavon konsantrasyonu üreme ve doğurganlık ile ilgili sorunlara neden olabilir. Fitoöstrojenler yapı olarak östradiole benzer olduğu için doğurganlığı etkileyen normal östrojen dalgalanmalarına müdahale edebilirler. Kırmızı yonca ile beslenen inek ve koyunlarda yapılan araştırmalar ışığında doğurganlık seviyesinin düştüğü tespit edilmiştir. Ancak, hiçbir insan çalışması mevcut değildir. Kişi hamileyse, emziriyorsa veya hamile kalmaya çalışıyorsa kırmızı yoncadan kaçınılmalıdır ve ayrıca çocuklarda güvenliği de bilinmemektedir.
İlaç Etkileşimleri
Aşağıdaki ilaçlar kırmızı yonca ile etkileşime girebilir:
• Doğum kontrol hapları
• Estrojen
• Karaciğer tarafından değiştirilen ilaçlar (CYP1A2, CYP2C1, CYP2C9, CYP3A4 substratları)
• Kan pıhtılaşmasını yavaşlatan ilaçlar
• Tamoksifen (Nolvadex)
Kırmızı yonca, ilaçları parçalayan proteini üreten CYP450 geni ile etkileşime girmektedir. Kırmızı yonca takviyeleri, kan incelmesine ve kan pıhtılarının oluşumunu önleyebilecek bileşikler içerir. NSAID’ler gibi kan sulandırıcılarla etkileşime girebilir ve kanama riskini artırabilir.Bir vaka çalışmasında, kırmızı yonca takviyeleri ve metotreksatın (kanser ve romatoid artriti tedavi eden bir ilaç) kombinasyonu metotreksat toksisitesine neden olmuştur. Hastada ciddi toksisite, göğüs ve mide ağrısı görülmüştür.
Gen Etkileşimleri
CYP450
Sitokrom (CYP) 450, ilaç metabolizmasında (ilaçların vücuttaki aktif maddelere parçalanması) yer alan bir grup enzimi kodlar. Kırmızı yonca CYP450 enzimlerinin azalmasını azaltabilir. İzoflavon biochanin A (kırmızı yoncadan ) CYP19 enzim aktivitesini ve enzimin hücresel üretimini inhibe eder. CYP19, östrojen oluşumundaki bir adımdan sorumlu bir enzimdir. Kırmızı yonca, CYP1A1, CYP1B1 ve CYP2C9 karaciğer enzimlerini inhibe etmektedir. Bu, bu yollar yoluyla metabolize olan ilaçların kan seviyelerini artırabilir. Sıçanlarda, kırmızı yonca, CYP2C13 ve CYP3A2 adlı iki CYP enziminin aktivitesini arttırdı. CYP3A2 insan benzer CYP3A4 . Bu enzimin aktivasyonu, ilacın etkilerinin uzunluğunu ve yoğunluğunu azaltan ilaç eliminasyonunu hızlandırır.
Diğer Genler
• Kırmızı yonca izoflavon aktive PPARy yağ hücresi üretimini (farklılaşma) ve insülin duyarlılığını etkileyebilir.
• Yüksek APOC3 seviyeleri yağları artırabilir. Kırmızı yonca APOC3 aktivitesini azaltır.
Dozaj
Uygun kırmızı yonca dozu, bir kişinin yaşı, sağlığı ve diğer durumlar gibi faktörlere bağlıdır. Şu anda, kırmızı yonca için uygun doz aralığını belirlemek için yeterli bilimsel bilgi yoktur. Klinik çalışmalarda tipik kırmızı yonca dozu 40 mg’dır. Yonca takviyelerinin türünün farklı olması aynı zamanda etkileri konusunda da farklılıklar doğurmaktadır. Her ürün, insan vücudundaki aktivitelerini ve etkililiğini etkileyen farklı bir izoflavon konsantrasyonuna sahiptir.
Kaynakça:
rxlist.com
gaiaherbs.com
pennstatehershey.adam.com
Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu