Koşullu tepkiler sistematik duyarsızlaştırma, sönmesini bekleyerek, maruz bırakarak, itici uyarıcıya koşullandırılarak ya da karşıt koşullanma gerçekleştirilerek kaldırılabilir. Bu yazımızda klasik koşullanma konusunun bir bölümü olan koşullu tepkilerin nasıl ortadan kaldırıldığına değindik.
Sistematik duyarsızlaştırma nedir?
Korku veren unsurlar organizmaya yavaş yavaş sistematik şekilde sunularak korkunun gereksiz olduğu güvencesi verilir. Korku koşullamasının pekiştirme yapmadan adım adım ortadan kaldırılmasıdır.
Örnek: Milli Eğitim Bakanlığı birinci sınıf öğrencilerini, okul korkusunun oluşmaması için 1 hafta önceden okula başlatmaları sistematik duyarsızlaştırmayla ilgili bir örnektir. (KPSS’de çıkmış bilgi)
Taşırma (Maruz bırakma, yüzleştirme)
Korku veren unsurlar maksimum düzeyde organizmaya sunulur. Bireyin korkusuyla yüzleşmesi beklenir.
Örnek: Yılandan korkan birinin üzerine bir çuval yılan boşaltmak korku tepkisinin geçmesini sağlayabilir.
Klasik koşullanma ile ilgili bağlantılarımız:
İtici uyarıcıya koşullanma nedir?
Organizmayı bir uyarıcıdan kurtarmak için ortama rahatsız edici başka bir uyarıcı verilir.
Örnek: Sigara bağımlılarının yemeklerine mide bulantısı ilacı atmak itici uyarıcıya örnektir
Karşıt koşullanma nedir?
Ortamdaki tepki koşulsuz uyarıcıya paraleldir. Koşulsuz uyarıcı yerine ortama zıt karakterli bir uyarıcı verilirse tepkide değişecektir. Duygu- tutum değişikliği görülür.
Örnek: Okulu sevmeyen bir öğrenciye, okula gittiğinde iyi davranılırsa bu tutumu değişecek ve okulu sevmeye başlayacaktır.
Sönme nedir?
Bireyin yaptığı davranışın görmezden gelinerek tekrarının önlenmesi sönme olarak adlandırılır.
Davranışın sönmesini beklemekte koşullu tepkinin ortadan kaldırılmasını sağlar.