1929 yılında Salvador Dali ve Luis Bunuel’in birlikte hazırladıkları film olan “Endülüs Köpeği” sanatın en çok konuşulan olayıydı. Yeni bir gerçeklik ve düş teklifiyle gelen sürrealistlerin bakışı, izleyiciye yepyeni, sınırsız ve bambaşka bir dünya sunuyordu. Endülüs Köpeği garipsendi, filmin ne anlama geldiği tartışmalara yol açtı. Ancak çok sevildi ve ikiliye büyük ün getirdi.
Bunuel ve Dali senaryo çalışmalarını beraber yürütmüşlerdi. Sürrealist imgelemin açığa çıkması için, zihinlerinin sınırlarını zorlayıp ortak bir metaforlar alemi yaratmışlardı. Sahne şöyleydi:
Dali: “Geçen gece rüyamda ellerimin üzerinde karıncaların gezindiğini gördüm.”
Bunuel: “Bak hele… Ben de rüyamda bir adamın, başka bir adamın gözünü kestiğini gördüm.”
- “Ya sonra?”
- “Birisi arkasında bir top arabası çeker.”
- “Hayır, lüks bir koltuk kullanalım.”
- “Hayır, kuyruklu bir konser piyanosu.”
- “Çok iyi, kuyruğun üzerinde bir eşek dursun.”
- “Hayır, iyisi mi, çürüyen iki eşek ölüsü.”
Dali Paris’e gidebilmek ve orada film üzerinde çalışabilmek için babasından para aldı. Bunuel arkadaşını Montmartre’deki küçük bir otele yerleştirdi. Bunuel o günlerden bir arkadaşına mektubunda şöyle bahseder: “Dali’ye her zamankinden daha fazla bağlandım. Sinema tarihinde eşi benzeri bulunmaz bir senaryo yazmak için birlikte canla başla çalıştık.”
6 Haziran 1929’da Endülüs Köpeği filminin, Man Ray’ın “Les Meysteres du Chateau” filmiyle birlikte Paris Ursulines sinemasında prömiyeri yapılır. Film kısa sürede çok başarılı olur. Sürrealist ve sanat çevrelerinde Dali ve Bunuel’in ortaklığı konuşulur. Yaz olduğunda ikili, Dali’nin Cadaques’teki evine geri döner. Başarı sarhoşluğu akıllarını başlarından almıştır. Sanat koleksiyoncusu Kont de Noalies filmlerini gördükten sonra yeni bir tane sipariş etmiştir. “L’Age d’or (Altın Çağ)” üzerinde çalışacaklardır.
Birlikte çalıştıkları o günlerde Dali’nin evine başka sürrealist sanatçılar da gelip gitmektedir. Bunlardan en önemlisi Dali’nin hayatını değiştirecek olan Gala’dır. Bunuel, Gala ve Dali’nin karşılaşmaları hakkında şu sözleri söylemiştir: “Dali bir günde tamamıyla değişmişti. Aramızdaki fikir birliğinden eser kalmamıştı artık. Sadece Gala hakkında konuşuyor ve onun söylediği her sözcüğü tekrar ediyordu.” Dali’nin bu değişimi ikilinin çalışmalarını güçleştirdi. “Altın Çağ” ise ikilinin son ortak çalışması oldu.
İkili “Altın Çağ” filminin gösteriminin ardından büyük bir kavga eder. Kavganın konusu filmin başarısıdır. İkisi de eserin kazandığı başarıyı kendine mal etmek ister. Bunuel yıllar sonra hatıratında kavgaları için şöyle yazar: “Filmin senaryosu ikimizin çalışmaları sonucu ortaya çıkmıştır. O zamanlar Dali ve ben tek yürek, tek ruhtuk. Sonra Gala ortaya çıktı. Bu onu değiştirdi. Fakat bu film bana aittir. Senaryo yazılırken ben bir süre Figures’de oturdum. Dali’nin katkısı ise yalnızca rahipler sahnesinden ibarettir.”
Büyük başarıları ikiliyi birbirine düşürmüş, ardından Gala’nın gelmesiyle Dali ve Bunuel ortaklığı sonsuza dek bitmiş, her ikisi de ayrı yollara dağılmıştır. Bundan sonra Gala ile birlikte Dali, bildiğimiz en eksantrik ve en bilinen sürrealist ressamlardan biri olacaktır. Luis Bunuel film çekmeye devam edecektir.
İkilinin altın çağını yansıtan “Endülüs Köpeği” isimli on altılık dakikalık sürrealist filmlerini izlemek isteyenleri aşağıya alalım.