Kabuslardan niçin korkmamalıyız?
Kabusların sebepleri ve tedavisiyle ilgili bildiklerimiz, psikologların travma sonrası gerilim bozukluğuna yaklaşımını da büsbütün değiştirdi.
Covid-19 salgınının hızlıca yayılmış olduğu periyotta garip bir olgu ortaya çıktı: Beşerler acayip hayaller görüyordu.
Ağırlık basma görenlerin sayısı, virüsün en oldukça yayılmış olduğu ya da yıkıcı tesirini en oldukça gösterdiği ve en sıkı tedbirlerin uygulanmış olduğu ülkelerde daha fazlaydı.
Kapatma tedbirleriyle sevdiğimiz insanların sıhhatine dair tasalar gündelik diğeri kanılarla harmanlanıyor, beşerler karmakarışık hislerle uyanıyordu.
Cephedeki esenlik çalışanlarının ise hayalleri kabusa dönüşmüştü. Çin’in Vuhan kentindeki 114 doktor ve 414 hemşirenin katılmış olduğu ve Ocak ayında gösterilen bir emek harcama, esenlik işçisinin dörtte birinden fazlasının sık sık ağırlık basma gördüğünü ortaya koydu.
Salgın sebebiyle uygulanan sıkı kapatma devirlerinde genel nüfus içinde de kabusların yaygınlaştığı, bilhassa depresyon ve anksiyete problemi olanların daha duyarlı olduğu da bildiriliyor. Lakin tüm bunlar travma mevzusunda emekler meydana getiren uzmanlar için şaşırtan datalar değil.
Kanada’daki McMaster Üniversitesi’nden doktora talebesi Rachelle Ho, Vuhan’daki esenlik çalışanları suretiyle Covid-19’la çabanın cephesinde çaba eden bireyler açısından 2020’nin bir “kronik gerilim” devri bulunduğunu söylüyor.
Aylar ya da seneler devam eden ve toplumun tümünü etkileyen gerilim periyotları oldukça sıradışı durumlar ve Ho, bunların fakat savaşlarla kıyaslanabileceğini söylüyor. Lakin kronik gerilimin zihinsel işlevlerimiz üstünde kıymetli tesirde bulunduğunu biliyoruz.
Uzun periyotlu gerilimler yaşayan toplumlarda kabusların daha yaygın olduğu biliniyor. Mesela Gazze Şeridi’nde 10-12 yaş kümesindeki evlatların katılmış olduğu bir araştırma, evlatların yarıdan fazlasının, her hafta averaj 4 ya da daha çok gece ağırlık basma gördüğünü ortaya koydu. Ho, evlatların, beyinleri hala gelişim sürecinde olduğundan bilhassa duyarlı bulunduğunu söylüyor.
Kabusların bir takım zihinsel hastalıkla da güçlü bir bağları var lakin başka taraftan Tulsa Üniversitesi’nden klinik psikolog Joanne Davis‘in söylediği suretiyle bazı etkisinde bırakan hayaller bir evvelki günün hislerini yerine oturtmamıza da destek oluyor.
Makus düşlerin kabusa iyi mi dönüştüğünü idrak etmek ise travma yaşayan insanların tedavisi bakımından kıymet taşıyor.
Iğrenç hayaller, bizi iyi mi korur?
Davis suretiyle uzmanlar hayallerimizle, ruhsal bozukluklar ortasındaki temasları ve hayallerimizin sıhhatli olduğumuz periyotlarda duygusal istikrarımızı sağlamakta iyi mi kıymetli bir görevi bulunduğunu çözmeye başladılar.
Uyuduğumuz zaman bir evvelki günden kalan anılarımızı düzenler ve yerlerine kaldırır ve bunu yaparken daha eski anılarımızın da hafifçe bir tozunu alır, gene yerleştiririz.
Fakat duygusal olarak en ağır anılarımızı en oldukça Süratli Göz Hareketli uyku evresinde (REM uykusu) kısaca uykuya dalarken ya da uyanmadan çabucak evvelki uyku esnasında düzenliyoruz. İşte duygusal yoğunluğu yüksek bu anılar, hayallerimizi oluşturuyor.
Iğrenç bir hayal insanı uyanık olduğu saatlerde koruyor olabilir.
“Unutmak için uyu, anımsamak için uyu” hipotezi REM uykusunun duygusal anılarımızı güçlendirip, inançlı bir formda zihnimizin bir köşesine kaldırmamızı sağladığını ve birebir vakitte yaşadıklarımıza hemen sonra gösterdiğimiz duygusal yansıları de yumuşattığını savlıyor.
Mesela işyerinde işvereniniz size bağırıyor, siz de gece bununla ilgili bir hayal görüyorsunuz. Sonraki gün işvereninizle yine karşılaştığınızda vakayla ilgili yansınızın duygusal tonu yumuşuyor.
Düşlerin, hislerimizi terbiye etme görevi olduğu fikri oldukça enteresan, lakin delili var mı?
REM uykusuna geçtiğimizde, beynimizim hem hipokampus hem de amigdala adı verilen kısımları oldukça etkin olduğu deneylerle durağan(durgun).
Hipokampus, beynimizin anıları biriktirip saklayan ve gerektiğinde çıkaran kısmı, amigdala ise hislerimizi işlememize destek olan kısmı.
Bu da araştırmacıların, REM uykusu kademesinde gördüğümüz canlı, duygusal ve hatırda kalan düşlerin, beynimizin anıları duygusal karşılığından ayırarak depoladığının bir göstergesi bulunduğunu önermesinin temelinde yatıyor.
Iğrenç bir hayalden sonrasında, mesela beynin dehşete hazırlanmamızı elde eden kısmı, hayal bizi bu duruma hazırlamışçasına, daha etkin hale gelir.
Ayrıyeten bir diğer deneye nazaran, beşerler hayallerinde endişeyi ne kadar uzun ve güçlü hissederse, hemen sonra kendilerine gerilim yaratacak fotoğraflar gösterildiğinde beyinlerinin hisleri düzenleyen kısmı o aşama daha zayıf tepki veriyor.
Beynimizin hislerimizi düzenleyip işleyen merkezi amigdala, tahminen de bir sonraki güne hazırlanabilmek için uyku saatlerinde belirli süreçleri yapma gereksinimi duyuyor. Tahminen de evvelki günün duygusal yükünü uykuda bir kenara koyabilmek bizlere sabah yeni bir noktadan yeni bir başlangıç yapma imkanı veriyor.
Gerilim içinde çalışan emekçiler üstünde meydana getirilen bir araştırmaya nazaran, gerilime cevabımızı düzenleyen hormon olan kortizolun, sabahları en yüksek seviyede bulunduğunu gösteriyor. Bu da uykudan uyandığımız saatlerde gerilime dayanıklılığımızın daha yüksek olduğu manasına geliyor. Kortizol hormonu bedenin öteki bir bölgesinde salgılanırken beynimizdeki amigdala bölgesi de gerilimli durumların belirlenmesi fonksiyonunu görüyor.
REM uykusu esnasında beynimiz, hipokampüs, amigdala ve neokorteks bölgelerinde düşük dalga uzunluklu teta dalgaları yayıyor. Fareler üstünde meydana getirilen araştırmalar, gerilimli şeyler yapmak zorunda bırakılan farelerin hemen sonra uykuya daldıklarında REM uykularının daha uzun sürdüğünü ve bu sırada yaydıkları teta dalgalarının da daha ağır bulunduğunu gösterdi.
Kabuslar iyi mi tedavi edilmeli?
Ortada bir çok kötü bir hayal görmek yararlı olabilir sadece, daima olarak ağırlık basma görmek oldukça değişik seviyede bir meseleye işaret ediyor.
Psikolog Joanne Davis, “Ağırlık basma beyinde bir takılmaya benziyor. Beyniniz duygusal bir vakası süreçten geçirmeye çalışıyor fakat orta yerinde uyandığınız ve bu yüzden tamamını göremediğiniz için takılmış plak suretiyle yine tekrardan görülüyor” diyor.
Kimi hastalarının onlarca yıl ağırlık basma gördüğünü özetleyen Davis “Uzun bir süre kabul görmeye devam ederseniz bu bir alışkanlığa dönüşüyor. Ağırlık basma görmekten korkuyor, tahminen uyumamaya çalışıyor ya da hemencecik uykuya dalmak için ilaç alıyorsunuz” diye sürdürüyor.
Klinik psikolog Davis travma geçiren beşerlerle çalışıyor. Bunlar ortasında eski askerler, manik depresif (bipolar) suretiyle hastalıkları olan insanların evlatları var.
Formül olarak açığa çıkarma, sakinleşme ve ERRT diye anılan terapiyi kullanıyor. ERRT’de ya da reskripsiyon terapisinde, hasta kabuslarını tamı tamına hatırlayıp yazmaya ya da değişik sonlarla yine yazmaya çağırılıyor.
Bu yolda hasta, tekrarlanan kabusunu yazdığı yeni sonla görmüyor tahminen lakin kabusu görmemeye ya da o denli kuvvetli bir etki yaratmayan bir versiyonunu görmeye başlıyor. Kabusun sıklığı azalıyor ve yavaş yavaş yok oluyor.
Davis kabuslara, yalnızca daha büyük bir probleminin emaresi muamelesi yapmanın, tedavide kâfi bir yaklaşım olmadığını düşünüyor.
“Daha bundan 10-20 yıl evvel psikolojide kabuslara travma sonrası gerilim emaresi olarak bakılıyordu. Sadece artık yaklaşımda, kabuslara birden fazla probleminin işareti olarak bakma istikametinde bir değişiklik var. Evvel kabusları tedavi edebilirseniz, depresyon, unsur kullanımı suretiyle diğer bazı sıkıntıları da halletmiş oluyorsunuz.” diyor.
Davis kabuslara, gelecekteki sıkıntıların ipuçları olarak bakmanın da kıymetli bulunduğunu düşünüyor. Duygusal olarak yüklü düşleri kimi zaman kıymetli bir olayın gecesinde kimi zaman de o vakadan itibaren 5-7 gün içinde görebiliyoruz.
Cardiff Üniversitesi’nden psikoloji profesörü Penny Lewis ve ekibi, günlük anıları çabucak olduktan sonrasında depoladığımızı fakat daha derin ferdî manaları olan şeyleri bir gecikmeyle sürece sokabildiğimizi düşünüyorlar.
Kronik olarak ağırlık basma görenlere, hayallerini denetim etme eğitimi vermek bu kabusların sıklığını azaltabiliyor.
İmaj Provası Terapisi adı verilen (IRT) bu tedavi, minik kümelerde başarı göstermiş oldu sadece araştırmacılar bu muvaffakiyetin nasılı bir sistemle sağlandığından şimdi oldukça güvenilir değiller. Bu tıp terapiler hastaların uyanmadan gece süresince uyumalarının yollarını arayarak, beyne faaliyetlerini muntazam yapabilmesi için muhtaçlık duyduğu dinlenme fırsatının verilmesini amaçlıyor.
- Gece ağırlık basma görmek, gündüz kaygılarla başa çıkmakta yararlı olabilir
- Erken yaşta sık ağırlık basma görmek ‘zihinsel hastalıklara işaret ediyor’
- ‘Bağımlılığın kökeni ebediyen travmaya ve çocuklukta yaşanmış olan sıkıntılara dayanıyor’
Koronavirüs ve kabuslar
Kabusların sebebinin anlaşılması ve tedavisi mevzusunda son bir kaç yıl içinde kayda kıymet gelişmeler sağlandıysa da koronavirüs salgını esnasında duyuru edilen katı sokağa çıkma tedbirleri bu mevzuda tedavi görenler açısından yeni zorluklar yarattı.
Tekrarlanan kabusların sebeplerini ortadan kaldırmaya yönelik İmaj Provası Terapisi gören Fransız hastalar üstündeki minik ölçekli bir emek harcama, Covid-19 salgınının hastaların üçte ikisinin en başa geri döndüğünü gösterdi.
Haftada iki geceden neredeyse her geceye kadar ağırlık basma gören bu hastaların tümü tedaviye pozitif yönde cevap vermiş ve kabuslarının sıklığı azalmıştı. Fakat 4 yıl devam eden tedaviden sonrasında 2020 senesinde hastalarda büyük gerileme görüldü ve bir birçok ayda averaj 19 kez ağırlık basma gördüğünü bildirdi.
Lyon Üniversitesi’nden araştırmacılar Benjamin Putois, Caroline Sierro ve Wendy Leslie koronavirüs krizi periyodunda “kabusların sıklığının artması, yalnızca travmatik anıların yine hareketlendiğini değil tıpkı vakitte hislerin düzenlenmesi gereksiniminin da arttığını gösteriyor” dediler.
Onun için tekrar makus bir hayal gördüğünüzde bunu beyninizin hislerinizi düzenleme usulü, bir evvelki günün külfetlerini fırlatıp atma yolu bulunduğunu hatırlayın. Psikologlar orta sıra makûs düş görmenin birçok insan için yararlı bir şey bulunduğunu söylüyor fakat kabuslar nizamlı hala gelir ve sıhhatinizi etkilemeye başlarsa o zaman endişelenmek gerektiğinde birleşiyorlar.
kaynak : t24.com