Indir 103.53 Kb.
KONYA TİCARET ODASI
KANADA
BİLGİ NOTU
Etüd-Araştırma Servisi
Aralık 2010
İÇİNDEKİLER
1. KANADA HAKKINDA GENEL BİLGİLER 1
2. KANADA EKONOMİSİ 2
2.1. Genel Ekonomik Durum 2
2.2. Dış Ticaret 3
3. TÜRKİYE – KANADA EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLERİ 4
3.1. Türkiye-Kanada İkili Ticareti 5
3.2. Yatırımlar 6
3.3. İşbirliği Fırsatları 6
3.4. Kanada Pazarına Girişte Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar 7
DEĞERLENDİRME VE ÖNERİLER 8
1. KANADA HAKKINDA GENEL BİLGİLER
Resmi Adı: Kanada
Yönetim Şekli: Anayasal Parlamenter Monarşi
Devlet Başkanı: Michaëlle JEAN
Başbakan: Stephan HARPER
Başkent : Ottowa
İdari Yapı: 10 eyalet ve 3 bölge; Alberta, British Kolombiya, Manitoba, New Brunswick, Newfoundland, Kuzeybatı bölgesi, Nova Scotia, Nunavut, Ontario, Prince Edward Adası, Quebec, Saskatchewan, Yukon Bölgesi
Bağımsızlık günü: 1 Temmuz 1867 (İngiltere'den ayrıldı)
Milli bayram: Bağımsızlık günü /Kanada günü, 1 Temmuz (1867)
Yüzölçümü : 9.970.610 km2
Nüfus : 33.759.742 (Haziran 2010 tahmini)
Etnik Yapı: İngiliz kökenli %28, Fransız kökenli %23, diğer Avrupalılar %15, Amerikan yerlileri %2, diğer Asya, Afrika, Arap kökenli %6, melez %26
Din: Roma Katolikleri %42, Protestanlar %40, diğer %18
Dil : İngilizce (resmi dil) 58,8%, Fransızca (resmi dil) 21,6%, diğer 19,6%.
Din : Müslüma Katolik 42,6%, Protestan 23,3%, 9,5%, Anglikan 6,8%, Baptist
2,4%, Luteran 2%, diğer Hıristiyan 4,4%, Müslüman 2%, diğer 11,7%,
hiçbiri 16% .
Para Birimi : Kanada Doları
Saat Farkı: -7
2.1. Genel Ekonomik Durum
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), DTÖ (Dünya Ticaret Örgütü) ve G8 üyesi olan Kanada, dünyanın en zengin ekonomilerinden biridir. Diğer birinci dünya ekonomileri gibi Kanada ekonomisi de ağırlıklı olarak, işgücünün yaklaşık dörtte üçünün istihdam edildiği hizmet sektörüne dayanmaktadır. Sanayileşmiş diğer ekonomilerden farklı olarak Kanada ekonomisinde, ağaç ve petrol endüstrileri (birincil endüstriler) önemli bir yere sahiptir. Kanada aynı zamanda Güney Ontario merkezli, özellikle otomobil ağırlıklı bir imalat endüstrisine de sahiptir.
Ağırlıklı olarak sahip olduğu doğal kaynakların uluslararası ticaretini gerçekleştiren Kanada’da, uluslararası ticaret ekonominin çok önemli bir kısmını oluşturmakta ve yoğun olarak ABD ile yapılmaktadır.
Serbest piyasa ekonomisi uygulanmakta olan Kanada’da devletin ekonomik hayata müdahalesi ABD’ye kıyasla biraz daha belirgindir. Bununla birlikte Avrupa ülkeleri kadar fazla değildir. Genellikle Kanada’nın kişi başına düşen gayrisafi yurt içi hasılası ABD’den düşük, Avrupa ekonomilerinden büyüktür. Öte yandan, Ontario ve batı eyaletleri, kişi başına düşen gayrisafi milli hasıla bakımından ABD ile kıyaslanabilir. Geçen on yılda Kanada ekonomisinin genel olarak düşük işsizlik ve bütçe fazlaları ile sürekli bir büyüme içerisinde olduğu görülmektedir. Ancak 2008 yılında dünya çapında etkileri hissedilmeye başlayan mali kriz, sanayileşmiş ülkeler içerisinde güçlü bankacılık sistemi ve dış ticaret fazlası ile krizden en az etkilenecek ülke olarak gösterilen Kanada’yı 2009 yılında etkilemeye devam etmiştir.
TABLO 1. Temel Ekonomik Göstergeler
Kaynak : T.C. Ottowa Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği
2.2. Dış Ticaret
2008 yılı sonlarında baş gösteren küresel ekonomik kriz tüm ülkelerde olduğu gibi Kanada’nın dış ticareti üzerine de etkiler bırakmıştır. 2009 yılında ihracat bir önceki yıla göre %30.6 oranında düşerek 453,6 milyar ABD Dolarından 314,7 milyar ABD Dolarına gerilemiştir. 2005 yılından itibaren yükselen ihracat artış trendi ilk defa bozulmuştur. Buna karşılık, ithalat, 2008 yılında 407,1 milyar ABD Dolarından, 2009 yılında %21.5 oranında daralarak 319,7 milyar ABD Dolarına düşmüştür. Kanada’nın dış ticaretinde diğer ilginç bir gelişme ise 2009 yılında ilk defa 4,9 milyar ABD Doları düzeyinde dış ticaret açığının gerçekleşmesidir.
TABLO 2.Yıllar İtibariyle Kanada Dış Ticareti(milyon Kanada doları)
Kaynak: T.C. Ottowa Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği
Kanada’nın ülke bazında ithalat ve ihracatında ise şu değerlendirmelere yer verilebilir:
2009 yılında Kanada’nın başlıca ihracat pazarları arasında, ABD(%75), İngiltere(%3,4), Çin(%3), Japonya(%2,3), Meksika(%1,3), Almanya(%1) ve G. Gore(%1) yer almaktadır. Kanada’nın ihracatının önemli bir kısmı NAFTA(ADB, Meksika) ülkelerine yönelik olup, bu ülkelerin toplam ihracat içindeki payı %76,3’tür. Dolayısıyla, NAFTA dışı ihracat sadece 75 milyar ABD Doları olup, ihracatta ABD’ye bağımlılık ağırlığını sürdürmektedir. 2009 yılında bir önceki yıl ile karşılaştırıldığında, en büyük ihraç pazarı olan ABD’ye yönelik ihracat %33 oranında, İngiltere’ye yönelik ihracat %13 oranında, Çin’e yönelik ihracat ise %1 oranında azalma göstermiştir(Tablo-26).
İthalat rakamları incelendiğinde, ABD(%51), Çin(%11), Meksika(%4,5), Japonya(%3,4), Almanya(%2,9), İngiltere(%2,6), G. Kore(%1,6) ve Fransa’nın(%1,5) ilk sıralarda yer aldığı anlaşılmaktadır. Kanada’nın ithalatında da büyük oranda NAFTA ülkelerine(özellikle %51 ile ABD) bağımlılığın söz konusu olduğu, buna ek olarak Çin’in Pazar payını giderek artırdığı görülmektedir. 2009 yılında bir önceki yıl ile karşılaştırıldığında ABD’den yapılan ithalatta %23, Çin’den yapılan ithalatta %13 ve Meksika’dan yapılan ithalatta %14 oranında gerileme söz konusu olmuştur.
Kanada’nın sektör ve ürün bazında ithalat ve ihracatında ise şu değerlendirmelere yer verilebilir:
Kanada’nın sektör bazında ihracatına bakıldığında, %24,6 ile mineral ürünlerin ilk sırayı aldığı bunu %14 ile ulaşım araçları, %13 ile makine ve ekipmanların takip ettiği görülmektedir. Buna karşılık, ithalatta ise %25 ile makina ve ekipmanların ilk sırayı aldığı, bu grubu %15,7 ile ulaşım araçları ve %10,1 ile mineral ürünlerin takip ettiği gözlemlenmektedir.
Fasıl bazında ithalat incelendiğinde, 46,2 milyar $ ile Nükleer reaktörler, kazanlar, makina ve ekipmanların ilk sırayı aldığı, sırasıyla 43,3 ve 35,6 ile taşıt araçları ve elektrik-elektronik makine ve ekipmanların takip ettiği görülmektedir. Fasıl bazında ihracatta ise 71,4 milyar $ ile mineral yakıtların birinci sırayı aldığı, bunu 33,6 milyar $ ile taşıt araçları ve 26,5 milyar $ ile nükleer reaktör, kazanlar, makina ve ekipmanların takip ettiği anlaşılmaktadır.
Türkiye ve Kanada arasındaki ekonomik ve ticari ilişkiler iki ülke arasında en sorunsuz alanı oluşturmakta ve belirli bir trend içerisinde ilerlemektedir. Ticari ilişkilerin geliştirilmesi için çalışmalar devam etmekte olup, coğrafi uzaklık nedeniyle iki ülkenin işadamları açısından bu konudaki sorunlardan birini teşkil eden iki ülke arasında doğrudan uçuş bulunmaması, 2009 yılında Hava Ulaştırması Anlaşması’nın parafe edilmesinin ardından Türk Hava Yolları’nın İstanbul-Toronto seferlerine başlamasıyla çözülmüştür.
14 Temmuz 2009 tarihinde Türkiye ile Kanada arasında Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi anlaşması imzalanmış olup, söz konusu anlaşma onay süreçleri tamamlandığında yürürlüğe girecektir.
Diğer taraftan Kanada ile Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması ile Serbest Ticaret Anlaşması imzalanması için ön görüşmeler devam etmektedir.
Kanada ve Türkiye arasındaki ticaret hacmi son on yıldır düzenli olarak artış göstermektedir. 2000 yılında 372 milyon ABD doları olan ticaret hacmi 2008 yılında 1,8 milyar ABD dolarına ulaşmıştır.
2009 yılında ise etkileri dünya çapında hissedilen mali krize bağlı olarak ticaret hacminde bir önceki yıla göre %27 oranında gerileme gözlenmiştir. 2009 yılında Kanada’ya yönelik ihracatımız bir önceki yıla oranla %16 oranında azalarak 660 milyon Dolardan 553 milyon Dolara gerilemiştir. Buna karşılık anılan ülkeden yapılan ithalatımız ise 2008 yılında 1,2 milyar Dolardan 2009 yılında %33 oranında düşerek 781 milyon $ olarak gerçekleşmiştir.
TABLO 3. Türkiye-Kanada Dış Ticareti (Milyon Dolar)
Ülkemizin Kanada’ya ihraç ettiği başlıca ürünler
Ülkemizin Kanada’dan ithal ettiği başlıca ürünler
3.2. Yatırımlar
Kanadalı firmaların ülkemizde gerçekleştirilen doğrudan yabancı sermaye girişleri 2008 yılında 14.733 milyon ABD doları iken 2009 yılında yaklaşık %61 düşüşle 5.694 milyon ABD doları olmuştur. Bu dönemde, Kanadalı firmaların gerçekleştirdikleri yatırım miktarı ise bir önceki yıla kıyasla %52 artarak 35 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu yatırımların 2009 yılında toplam doğrudan yabancı sermaye girişleri içerisindeki payı yaklaşık binde 6 olmuştur.
Türkiye’de yatırım yapan Kanadalı firma sayısı 2008’de 18 iken 2009 yılında 32 yeni firma ülkemize yatırım yapmıştır. Bu firmaların 14’ü 50.000 ABD dolarının altında, 9’u 50.000-200.000 ABD doları arasında, 6’sı 200.000-500.000 ABD doları arasında ve 3’ü de 500.000 ABD dolarının üstünde bir sermayeye sahiptir.
1954-2009 yılları arasında ülkemizde yatırım yapmış bulunan Kanadalı firma sayısı 161’dir
3.3. İşbirliği Fırsatları
Türkiye ve Kanada arasındaki işbirliğinin hedefi, her iki ülkedeki pazar potansiyelinden yararlanılması kadar, Kanada’nın teknolojik birikimi ve mali gücü ile Türkiye’nin imkanlarının biraraya getirilmesinden doğan enerjinin üçüncü ülkelerde kullanılması olmalıdır. Bu modele uygun projelerin sayısının artırılması iki ülke arasındaki işbirliğinin sağlam temellere oturtulmasını sağlayacaktır.
Ticari işbirliği açısından Kanada’yı iki ana eksen üzerinde değerlendirmek gerekmektedir. Bunlardan birincisi,Kanada’nın zengin doğal kaynaklarıdır. Kanada önemli bir hammadde ihracatçısı olarak tanınmaktadır. Dolayısıyla, Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu hammadde ve ara malların Kanada’dan temini mümkündür.
İkinci eksen ise Kanada’dan bilgi teknolojisine dayalı uygulamalar ile gelişmiş imalat sanayi ürünleri teminidir. Kanada , ABD’nden sonra Kuzey Amerika’da bir bilgi işlem merkezi haline gelmekte, maliyet avantajları nedeniyle, özellikle bilgisayar programları üzerinde çalışan küçük-orta ölçekli bir çok firmaya ev sahipliği yapmaktadır. Bu firmalar tarafından değişik alanlar için hazırlanmış çeşitli bilgisayar programları ve uygulamaları vardır ve genellikle sürekli yeni pazar arayışı içindedirler. Dolayısıyla, bu alanlardaki imkanları değerlendirmek ve Türkiye’ye know-how/teknoloji ithalatı mümkündür.
İthalatçılar açısından üzerinden durulabilecek diğer ihtimal ise gelişmiş imalat sanayi ürünleridir. Bunlar arasında, hızla büyümesi nedeniyle bio-teknoloji ürünlerini, iletişim teçhizatını ve elektronik devrelerini örnek göstermek mümkündür. Örneğin bioteknoloji açısından halen aşılar, yapay vücut organları gibi ürünler Türkiye’ye ithal edilmektedir. Ayrıca, düzenli olmamakla birlikte, izotop, kan plazması gibi ürünlerde ithal edilmektedir. Son yıllarda, firmalarımızın bu alanda vücut dışında uygulanan hamilelik, hepatit testleri gibi ürünlerle de ilgilenmeye başladıkları ve temsilcilik almak gibi girişimlerde bulundukları gözlenmektedir. Bu tür teknolojilerin ithalatçılar açısından önemli fırsatlar sunduğu söylenebilir.
İki ülke arasında işbirliği yapılabilecek anlalar şunlar olabilir:
Madencilik: Taşkömürü Türkiye’nin Kanada’dan ithal ettiği malların başında
yeralmaktadır. Zengin doğal kaynakları nedeniyle, Kanada’nın madencilik, petrol ve doğal gaz gibi alanlarda önemli bir birikimi vardır. Kanada altın, elmas, alüminyum gibi madenlerin önde gelen üreticilerindendir. Bu alanlardaki birikim halen ülkemizde bakır-çinko ve altın madenciliği
işletmeciliği veya maden arama gibi şekillerde değerlendirilmektedir. Türkiye’nin mevcut kaynakları ve özelleştirme sürecindeki madenler de dikkate alınarak önümüzdeki dönemde bu alanda potansiyel olduğu düşünülmektedir.
Bakliyat: Bakliyat ticareti ile ilgilenen bazı Türk firmaları, dünyanın önemli üreticilerinden birisi olan Kanada firmaları ile işbirliğini geliştirmek istemektedir. 2000 yılında Kanada’dan ülkemize mercimek ihracatı 60 milyon dolara kadar yükselmiştir. Bunun bir kısmının da Türkiye üzerinden üçüncü ülkelere ihraç edildiği bildirilmektedir. Özünde bir ticaret işlemi olmasına rağmen, bu işbirliğinin ilgi çekici yanı, üçüncü ülkelere yönelik olmasıdır. Ayrıca, mercimek ile başlayan işbirliği fasulye, mısır gibi ürünlere de sıçramıştır.
Türkiye’nin Orta Doğu ve Orta Asya ile bağlantıları, Türkiye üzerinden bu ülkelere ihracat imkanları doğurmaktadır. Orta Asya, Orta Doğu gibi ülke pazarlarına yönelik olarak Türkiye’yi bir üs, Türk firmalarını üçüncü pazarlarda muhtemel birer ortak olarak değerlendirmek mümkündür. Bu nedenle, üçüncü pazarlarda işbirliğinin sürekli araştırılması gerekmektedir.
İnşaat Malzemeleri: Bu kapsamda, halen klinker, seramik karo gibi ürünlerin ihracatı devam etmekle birlikte, ihracatın artırılabileceği düşünülmektedir. Faiz hadlerinden yakından etkilenen konut inşa sektörü son bir kaç yıldır en fazla büyüyen sektörlerden birisidir ve bu nedenle de, bu sektörde inşaat malzemeleri gibi ürünlere olan talebin süreceği tahmin edilmektedir.
Otomotiv: Bugüne kadar yeteri kadar yararlanılamayan bir başka alan ise otomotiv sektörüdür. Otomotiv sektörü Kanada’nın GSYİH’ya en fazla katkıda bulunan sektörlerinden birisidir. Sektör ABD pazarı ile tamamen içice geçmiş durumdadır ve yıllık üretim hacmi 25-30 milyar dolarlara ulaşmaktadır. Ancak, bu büyüklükteki bir sektörün sağladığı imkanlardan bugüne kadar yeteri kadar yararlandığımızı söylemek mümkün değildir. Firmaların daha yoğun bir şekilde bu pazardaki imkanları izlemeleri gerekmektedir.
3.4. Kanada Pazarına Girişte Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
DEĞERLENDİRME VE ÖNERİLER
DTÖ verilerine göre, Kanada, dünyanın 12 inci ithalatçı ve 11 inci ihracatçı ülkesi konumundadır. Yine aynı kaynağa göre, dünya ticaretinde AB içi ticaret hariç tutulduğunda, dünya ihracatında ve ithalatında 6 ıncı sıraya yükselmektedir.
Kanada, arazi büyüklüğü bakımından Rusya’dan sonra dünyanın ikinci büyük ülkesi olup, doğal kaynak zenginliği bakımından da dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer almaktadır.
Ülkenin yaklaşık 34 milyon olan nüfusu, nüfusun etnik dağılımı, 1,5 trilyon Kanada Doları GSYİH’sı ve kişi başına düşen milli gelirin 45 bin Kanada Doları gibi oldukça yüksek düzeyde bulunması, pazarın büyüklüğü ve niteliği hakkında önemli ipuçları vermektedir.
Kanada ekonomisi ve dış ticareti, komşu olmanın ötesinde, kültürel, siyasi ve NAFTA’dan ileri gelen ekonomik ve ticari ilişkiler nedeniyle dış ticaret ve diğer ekonomik alanlarda ABD’ye bağımlı bir nitelik taşımaktadır. Özellikle ABD’li firmaların Kanada’da yaygınlığı nedeniyle, Kanada pazarındaki rakibin ABD’li firmalar olduğu dikkate alınmalıdır.
Kanada’ya ithalatta, ülkemiz ile aynı kategoride gümrük vergisi uygulanan Çin’in Kanada’ya ihracatında hızlı bir yükseliş gözlemlenmektedir. Bu artışta uygun fiyatların yanısıra Kanada’lı ve ABD’li firmaların Çin’deki fason üretimlerinden ileri geldiği değerlendirilmektedir
Kanada yıllık 250 bin civarında nitelikli göçmen almakta olup, bu göçmenlerin dağılımına bakıldığında yaklaşık 40 bin civarında Çin, 30 bin civarında Hintli ve yaklaşık 30 bin civarında Orta Doğulu göçmenin Kanada’ya geldiği görülmektedir. Bu bağlamda, değişik ülke kökenli Kanadalıların geldikleri ve bağlarını halen sürdürdükleri ülkelerle ticarete daha fazla ağırlık vermeleri rekabetten öte bir tercih olarak karşımıza çıkmaktadır.
Kanada’nın, Avrupa ile olan tarihi ve kültürel bağları ve buna ek olarak bu bağların bazı spesifik alanlarda ikili anlaşmalara dönüştürülmüş olması neticesinde, Avrupalı firmaların Kanada’da belirli bir etkinliğe sahip olduğu değerlendirilmektedir. Buna ek olarak, taraflar arasında 2009 yılının Ekim ayında başlatılan Kapsamlı Ekonomik ve Ticari Anlaşma görüşmelerinin sonuçlandırılması halinde, Avrupalı ülke/firmaların pazardaki etkinliklerinin artacağı ve ciddi bir rekabet olarak karşımıza çıkacağı düşünülmektedir.
Ülkemizin Kanada pazarından almış olduğu pay esas itibariyle potansiyelin çok altında bulunması nedeniyle, Kanada pazarı ihracat açısından geliştirilebilir bir yapı arz etmektedir.
Bu çerçevede, Kanada pazarına girişte;