Şarlman
- Önem : Batı Avrupa’daki Hristiyanlar’ın yaşadığı toprakları ilk kez birleştirmeyi başaran Frank Kralı
- Doğum : 742
- Ölüm : 824
Batı Avrupa’daki Hristiyanlar’ın yaşadığı toprakları ilk kez birleştirmeyi başaran Frank Kralı Şarlman, Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu’nun ilk hükümdarıydı. Kısa Pippin’in oğlu olan Şarlman, babasının ölümünden sonra ülkeyi kardeşi Carloman ile birlikte yönetti. Carloman’ın ölümünün ardından ülkenin tek egemeni haline geldi. Şarlman’ın miras aldığı Frank Krallığı, Pirinne Dağları’nın kuzeyi boyunda neredeyse Batı Avrupa’nın tümüne yayıldı. Hakimiyetinin ilk yıllarında, krallığın sınırlarını Almanya, İspanya ve İtalya’ya doğru genişletti.
Papa 3. Leo Şarlman’ı batının yeni imparatoru ilan ederek güçlü bir müttefik kazanmış oldu. Zira imparator unvanını alan kişinin, Roma’yı ve kiliseyi koruması gerekiyordu. Bu nedenle imparator ilan edilmek Şarlman’a büyük bir prestij kazandırdı. Batı Avrupa’da güçlü bir devlet yapısı oluşturarak Roma İmparatorluğu’nun çöküşüyle başlayan kaosa son verdi. Onun başlattığı huzur dönemi “Carolingian Rönesansı” olarak bilinen kültürel ve edebi yükselişe neden oldu. Ne var ki Frank İmparatorluğu, Şarlman’ın ölümünün ardından zayıflamaya başladı ve çok geçmeden torunlarının başında bulunduğu küçük krallıklara ayrıldı. Şarlman’ın taşıdığı “Kutsal Roma İmparatoru” unvanı, bu unvanın ortadan kaldırıldığı 1806 yılına kadar Almanya ve Orta Avrupa’da başka liderler tarafından kullanılmaya devam etti.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Lozan Antlaşması
Bağımsız yeni bir Türk devleti kurulduğunun, başta I. Dünya Savaşı’nın galipleri olmak üzere başlıca dünya devletlerince onaylandığını gösteren Lozan Antlaşması İsviçre’nin Lozan şehrinde yapılan görüşmeler sonucunda imzalandığı için bu şehrin adını taşıdı. Sadrazam Ahmed Tevfik Paşa, Ankara’daki Büyük Millet Meclisi başkanlığına gönderdiği telgrafta devlet ve milletin başına daha büyük zararlar gelmemesi için birlikte hareket edilmesi gerektiğini belirtti ve kendilerinin gönderecekleri temsilci dışında Ankara’nın da temsilci seçmesini istedi. Bu önerinin kabulü, müttefiklerin körüklemeye çalıştığı İstanbul-Ankara ikiliğini peşinen kabul etme anlamına geleceğinden Büyük Millet Meclisi’nin toplantısında tepkilere yol açtı. Osmanlı Devleti’nin sona erdiğinin karar altına alınması teklifinin ardından kabul edilen kanunla saltanatla halifelik birbirinden ayrıldı ve saltanatın kaldırıldığı duyuruldu. Görüşmelerde İsmet İnönü, bütün medenî milletler gibi hürriyet ve istiklâl istediklerini belirterek gözetilmesi gereken temel ilkeyi vurguladı. Müttefikler konferansı istedikleri gibi yönlendirmek amacıyla bazı esaslar belirlediler. Bütün bunlar müzakerelerin sert geçeceğinin göstergesiydi.
-
Necati Cumalı
Necati Cumalı; Türk yazar ve şair.13 Ocak 1921 Florina'da doğmuştur. Ailesi 1923 Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi kapsamında Türkiye'ye göç ederek İzmir'in Urla ilçesine yerleşti. Hukuk eğitim görmüştür. Bir süre memurluk hayatından sonra edebiyatla haşır neşir olmaya başladı. Şiir, roman, hikâye, deneme, tiyatro, günce gibi pek çok edebi türde eser vermiş çok yönlü bir yazardır. Cumhuriyet devri Türk edebiyatının tanınmış kişilerinden olan Necati Cumalı, Yaşar Kemal'in ifadesiyle "Yaşlanmaz Şair Çocuk" olarak anılmaktadır. Yaşamında eserlerinden dolayı birçok ödüle layık görülmüştür. 10 Ocak 2001, İstanbul'da vefat etmiştir. Ölümünden sonra 2001 yılı “Şiir Büyük Ödülü”’ne layık görüldü ve ödülü eşi Berin Cumalı'ya takdim edildi. Urla'da çocukluğunu geçirdiği ve "Anı ve Kültür Evi" olarak ziyarete açıldı. İstanbul'un Beşiktaş ilçesinde Vişnezade Şairler Parkı'na heykeli dikild. Necati Cumalı Urla'da her yıl 10 Ocak'ta anılmaktadır.
-
Meşveret
Türk basın tarihinin en önemli ürünlerinden olan gazete, İttihat ve Terakkî Cemiyeti’nin Paris şubesi başkanı Ahmed Rıza tarafından çıkarılmaya başlandı. Mechveret supplément français başlığını taşıyan Fransızca nüshası da 7 Aralık’ta yayın hayatına girdi. Meşveret 6 Mayıs 1898’e kadar otuz sayı, Fransızca nüshası da 1908’e kadar 202 sayı yayımlandı. İlk sayısındaki mukaddimede din ve millet ayırımı yapmadan bütün Osmanlılar’ı ittihat ve ittifaka davet eden Ahmed Rıza devlete ve Osmanlı hânedanına saygı gösterip kanun dairesinde itaat edeceğini, ancak umumun menfaatine zararlı işlerde tenkitten çekinmeyeceğini belirterek padişahın dalkavuğu olmadığı gibi milletin de riyakâr bir nedimi olmayacağını ifade etti. Meşveret’in neşriyatından rahatsız olan Bâbıâli’nin Fransız hükümetine başvurusu üzerine gazetenin Fransa’da basım ve dağıtımı yasaklandı ve Ahmed Rıza’nın sınır dışı edilmesine karar verildi. Kararı protesto eden Ahmed Rıza, Fransız basınında kendisine geniş destek sağlayınca hükümet sadece Türkçe gazetenin Fransa sınırları içinde basılmasını yasakladı. Bunun üzerine Ahmed Rıza Cenevre’ye giderek 29 Nisan 1896’dan itibaren Meşveret’i burada çıkarmaya başladı.
-
Mama Hatun
Anadolu’nun Türklere açılan kapısı Malazgirt Ovası’nda elde edilen Malazgirt zaferinin ardından kurulan Türk beylikleri arasında yer alan Saltuklular’dan II. İzzettin Saltuk’un kızı olan Mama Hatun, uzun süre idareyi elinde bulunduran ağabeyi Nâsırüddin Muhammed’in ardından Saltuklu Beyliği’nin başına geçti. Bir kadın olarak devlet yönetme kabiliyetine sahip olan Mama Hatun’un ağabeyi ve yetişkin yeğenleri varken başa geçmesi, İslamiyet’in kabulünden sonra da Türk toplumunda kadının önemini koruduğunun göstergesidir. Hükümdarlığının ilk yıllarına dair detaylı bilgi bulunmamakla birlikte son dönemlerinde yeğenleriyle iktidar mücadelesi içinde olduğu bilinmektedir. Kendisine düzenlenen saldırılar ve yıldırma politikalarının altından kalkabilmek için Eyyûbî Hükümdarı el-Melikü’l-Âdil’e haber göndererek nüfuz ve itibar sahibi bir kimseyle evlenmek istediğini bildirdi ve bu konuda kendisine yardımcı olunmasını rica etti.
-
William Wilberforce
Köle ticaretini yürürlükten kaldırılması çalışmalarına öncülük eden Britanyalı bir politikacı olan William Wilberforce İngiltere’nin liman şehri olan Hull’da dünyaya geldi. Babası varlıklı bir kereste tüccarıydı. Onun ölümünün ardından iki yılını amcası ve halası ile geçirdi. Evanjelik Hristiyanlığı onlardan öğrendi. Wilberforce, babasından kalan miras sayesinde geçim derdi yaşamadı. Cambridge’den mezun olduktan sonra politikaya atıldı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun