Son günlerde her kademeden yetkililerin ağzından düşürmediği bir kelime de “Vandallık”tır. Gezi olayları sırasında zamanın Başbakanı Erdoğan tarafından sıklıkla kullanılan bu kelime, artık tüm ağızlara yayıldığına göre; bize de bu sıfatının aslını sizleri için araştırmak düştü.
Doğu Cermen kavimlerinden olan Vandallar, Kavimler Göçü (350-800 arasında Avrupa’ya yapılan insan göçü) sırasında Kuzey Almanya ve İskandinavya’dan yola çıkıp, 500 yıllarında Roma İmparatorluğu’nun değişik eyaletlerine saldırdılar ve Akdeniz kıyılarına kadar ulaştılar.
Vandallar’ın yurtlarından kopma sebebinin, Hun korkusundan kaynaklandığı söylense de, kısa sürede İspanya’ya, Akdeniz kıyılarına kadar yayılan Vandallar, Kuzey Afrika’da Vandal Krallığı (439-533) bile kurdular.
Vandallar’ın en ünlü kralı, Hun İmparatoru Atilla’nın da çocukluk arkadaşı Genserich’tir (389-477). Zeki bir adam olan Genserich liderliğindeki Vandallar, İber (İspanya Yarımadası) ve Galya’yı yağmalayarak Roma’ya kadar ulaştılar.
Kendileri Gitti, Yaptıkları Yadigar...
Roma’yı yağmalayan (455) Vandallar, zamanın en güçlü imparatorluğunu ağır şekilde sarstılar ve devamında da Kartaca toprakları üzerinde krallık kurdular. Akdeniz’de korsanlığa başlayan Vandallar, Sicilya, Korsika ve Sardunya adalarını yağmaladılar. Kuzey Afrika’daki Vandal Devleti’nin varlığı, tahıl yolları kesilen Avrupa’da büyük açlığa ve sefalete yol açtı. Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu Başkomutanı Flavius Belisarius’un ünlü Kuzey Afrika seferi sonucunda Vandal Krallığı sonsuza dek ortadan kalktı. (600)
Yaptıkları yağmalarla ve acımasızlıklarıyla Avrupa’ya yıllarca kan kusturan Vandallar’dan geriye “bilerek ve isteyerek kişiye ya da kamuya ait mala, araca veya ürüne zarar veren” anlamında kullanılan Vandallık kaldı.
Terimin çıkış noktası ve günümüzde kullanılır hale gelmesi, Fransız Devrimi (1789) sürecinde bir din adamı Henri Gregorie tarafından Cumhuriyet Ordusu’nun bazı davranışlarını nitelemek için kullanılmasıdır.
Vandalizm, ileriki yıllarda “antisosyal kişilik bozukluğu” olarak da tanımlandı. Erkek bireylerde daha sık görülen Vandalizme, özellikle sosyo-ekonomik düzeyi düşük okul çağındaki gençlerde sıklıkla rastlanmaktadır.
16 liseden 7340 öğrenci arasında yapılan bir çalışma, yüzde 5’inde “vandalist davranışlar” bulunduğunu ortaya koymuştur.
Tarihe Geçmiş Vandallıklar...
Roma İmparatorluğu döneminde “damnatio memoriae”, yani “hatıraların lanetlenmesi” denilen bir uygulama vardı. Buna göre sevilmeyen birisi öldüğünde, ona ait heykeller kırılır ya da kafaları koparılır, isimleri tüm kaynaklardan çıkarılır ve adları anılmazdı. Örneğin Neron imparator olduğunda, kendisinden önce gelen imparatorlara ait tüm heykelleri kırdırmıştır.
Eski Mısır’da rahipler tekrar gücü ellerine geçirdiklerinde, vaktiyle güçlerini kısıtlayan tüm firavunların mezarlarını tahrip etmişlerdi.
Yakın zamanlarda devam eden resmi Vandalizm, Naziler tarafından yıkılan Yahudi sembolleri, Sovyetler’in çöküşünden sonra eskiden kalanların tahrip edilmesi, Taliban tarafından Afganistan’daki tarihi dev Buda heykellerinin tahrip edilmesi olarak kayıtlardadır.
Vandalizmin bir de çevre boyutu vardır ve bazı çevreciler tarafından tabiata karşı uygulanan tahribatlar karşısında kullanılmaktadır.
İktidar kanadı, Gezi olaylarına da “vandallık” dedi, son yaşadığımız “yağmalı-talanlı-vurmalı-kırmalı, kamu mallarına zarar vermeli eylemler” için de aynı sıfatı kullandı... Taktir sizin...