

Kuzey-Batı Afrika ve İspanyayı fetheden İslâm kumandanı. 640 yılında Şamda doğdu. Babası Nusayr, hazret-i Mâviyenin yakınlarındandı. İyi bir tahsil gören Mûsâ bin Nusayr, Tâbiînden olmakla şereflendi. Eshâb-ı kirâmdan Temîm-i Dârîden (radıyallahü anh) hadîs-i şerîf rivâyet etti. Kendisinden de Yezîd bin Mesruk el-Yahsubî hadîs-i şerîf rivâyet etti.
Hazret-i Muâviye zamânında yapılan Kıbrıs Seferine komutan olarak katıldı. Basra âmilliğinde bulundu. Mısıra gitti. Halîfenin kardeşi ve Mısır Vâlisi Abdülazîz bin Mervan tarafından Kuzey-Batı Afrika Vâliliğine tâyin edildi. 705 yılında Afrikiyyeye doğru yola çıktı. Kayrevân şehrini merkez yaptı. Berberîleri itâata alıp onlar arasında İslâmiyeti yaydı. Berberî gençlerinden otuz bin kişilik bir ordu teşkil etti. Sicilyaya donanma gönderip ganîmet aldı. Bizanslı Julianusun idâresindeki Sebte Kalesini itâata aldı. Atlas Okyanusu kıyısına kadar gitti. İspanyadan giren güçlü bir ordunun İstanbuldan Şama dönebileceğini anladı. Durumu halîfe Velîde bir mektupla bildirdi ve İspanyanın fethi için izin aldı. Âzâdlı kölesi Târık bin Ziyâdı İspanyanın fethiyle vazîfelendirdi. İspanyaya çıkan İslâm ordusu ile İspanyol Kralı Roderich arasında 711de yapılan savaş, Müslümanların zaferiyle netîcelendi. Zafer haberi üzerine Mûsâ bin Nusayr da 712de İspanyaya girdi. Târık bin Ziyâd ile birlikte Yarımadayı iki koldan fethettiler.
İspanyanın Şuzûne, Karmûne, İşbiliyye, Marida, Reyyo, Gırnata, Tuleytula, Maide ve Mursiya gibi meşhur şehirleri fethedildi. Tulaytulada birleşen İslâm ordusu Saragossa, Galiçya, Beşkens, Barselona, Arbune, Abinyün ve Ludun bölge ve kalelerini fethetti. İstanbul üzerinden Şama ulaşmaya kararlı olan Mûsâ bin Nusayr, askerin isteksizliği ve halîfe Velîdin Şama dâveti karşısında geri dönmek mecbûriyetinde kaldı. İşbiliyyeyi merkez yapıp oğlu Abdülazîzi vekil bırakarak Târık bin Ziyâdla birlikte 714te Afrikaya geçti. Büyük oğlu Abdullahı Afrikiyye, diğer oğlu Abdülazîzi Taner ve çevresi vâliliğine tâyin etti. Kendisi de yanında geri dönmek isteyenlerden başka esir ve ganîmetlerle birlikte yola çıktı. Mısır yoluyla 715te Şama döndü. Halîfe Velîdin iltifatlarına mazhâr oldu. Fakat kırk gün sonra Velîd vefât etti. Yerine geçen halîfe Süleymân, Mûsâ bin Nusayra gereken îtibârı göstermedi. 717 yılında Vâdil-Kura veya Medînede vefât eden Mûsâ bin Nusayr çok cesur, akıllı, cömert ve takvâ sâhibi idi. Kumanda ettiği ordusu hiç yenilmedi. Fethettiği yerlerde İslâm adâletini tatbik eder, herkesi dîninde serbest bırakır, kimseye zulüm edilmesine müsâade etmezdi. Ele geçirilen arâziyi sâhiplerinin ellerinde bırakır, İslâmiyetin emrettiği şekilde onlardan cizye ve harâc alırdı.