Gemici Henrique
- Önem : Önemli denizcilik faaliyetleriyle tanınan Portekiz asilzadesi
- Doğum : 1394
- Ölüm : 1460
- Ebeveynler : Kral 1. John ve Kraliçe Philippa
Gemici Henrique olarak tanınan ve bazı kaynaklarda Denizci Henry olarak da geçen Prens Henry, 15. yüzyılda yapılan ilk Atlantik yolculuklarından bazılarını organize eden bir Portekiz asilzadesiydi. Gemici Henrique, Kral 1. John ve Kraliçe Philippa’nın üçüncü oğluydu. Yirmi bir yaşındayken Kuzey Fas sahilindeki Ceuta’nın fethine katıldı. Burası Portekiz İmparatorluğu’nun ilk sömürgesi oldu. Onun gezileri, Portekiz’i önemli bir deniz gücü haline getirdi. Gemi inşaatında kaydedilen teknolojik yeniliklerden yararlanan Henrique, daha sonra Hindistan ve Amerika’ya gidecek olan denizcilerin yolunu açacak keşifler yaptı. Tüm bunlarla birlikte Henrique aynı zamanda Afrika köle ticaretinin kurucuları arasında sayılır.
Gemici Henrique, Karavela filoları ile Afrika sahilini ve Atlantik Okyanusu’nun doğusunu keşfetmeye başladı. Denizcileri Azores, Cape Verde ve Atlantik’teki Madeire adalarını buldular. Bunların hepsi Portekiz mülkü sayıldı. Henry’nin keşiflerinin bir sonucu olarak köleler ve altın Lizbon’a akmaya başladı. Bu durum çok geçmeden Portekiz’i önemli bir ekonomik güç halin getirdi. Henrique, 1460 yılında öldüğünde altmışaltı yaşındaydı. Onun harekete geçirdiği güçler dünyada büyük değişikliklere neden oldu. 1498 yılında Portekizli denizci Vasco de Gama, Ümit Burnu üzerinden Hindistan’a ulaştı. Orada bir Portekiz kolonisi kurdu. Avrupa ve Asya tarihinde yeni bir dönem başlattı.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
II. Tupac Amaru
İspanya’ya isyan eden Peru yerlilerinin lideri 2. Tupac Amaru, binlerce yerliyi sömürge hükümete karşı kısa ve kanlı bir savaşa sürükledi. 1780 yılında pek çok savaş kazanmasının ardından, ertesi yıl İspanyollar tarafından yakalandı ve öldürüldü. Asıl adı Jose Gabriel Condorcanqui olan direnişçi takma adını dedesinden almaktadır. Eski İnka başkenti Cuzco’da büyüyen 2. Tupac Amaru, pek çok hemşerisine kıyasla daha iyi şartlarda büyüdü. İnkalar ile olan bağlantısı nedeniyle İspanyollar ona Marki unvanını ve sıra dışı bir ekonomik özgürlük verdi. O ise kendini, ülkenin büyük çoğunluğunu oluşturmalarına rağmen neredeyse kölelik koşullarında yaşayan yerli Peru halkıyla özdeşleşti.
-
Çelebizade Asım Efendi
Devrinin büyük münşîlerinden olan İstanbul’da çeşitli medreselerde müderrislik, bazı yerlerde kadılık yapan Çelebizade Asım Efendi 1723 yılında Damad İbrâhim Paşa tarafından Râşid Mehmed Efendi’nin yerine vak‘anüvisliğe tayin edildi; 1748’de İstanbul kadısı oldu. 1757’de Anadolu kazaskerliğine getirildiyse de kısa bir süre sonra azledildi. Bu arada kendisine Rumeli kazaskerliği pâyesi verilen İsmâil Âsım Efendi, 1759 yılında Koca Râgıb Paşa’nın tavsiyesi üzerine şeyhülislâmlığa getirildi. Çelebizâde daha çok vak‘anüvisliği ve bu sırada kaleme aldığı Târih’i ile ün yaptı. İbrâhim Müteferrika tarafından ve ayrıca Matbaa-i Âmire’de Râşid Târihi’nin zeyli olarak basılan eser, 1722-1729 yılları arasındaki olayları anlatır. Muhtevasını tayinler, aziller, siyasî hadiseler, törenler ve İran olaylarının teşkil ettiği eserde beş hatt-ı hümâyun ve İran savaşlarıyla ilgili dört fetvâ sûreti ile Batı İran’ın taksimine ait 1724 Osmanlı-Rus muâhedesinin metni de vardır. Âsım Efendi vak‘anüvis olduğu için iktidar mevkiindeki devlet büyüklerini tenkitten kaçındı, eserinde bu dönemin hemen sadece parlak yönlerini aksettirdi. Sade ve açık bir üsluba sahipti.
-
Damad Mehmed Paşa
Osmanlı’nın buhranlı dönemlerinde önemli görevler üstlenen; haşmeti, cömertliği ve hayır severliğiyle anılan Mehmed Paşa, haremde eğitim gördükten sonra içkiler kethüdâlığı ve silâhdarlık yaptı. I. Ahmed döneminde kendisine vezirlik verildi ve Mısır beylerbeyi oldu. Bu görevi sırasında ihtilâftaki gruplara karşı tedbirler alması ve vergileri kaldırması sebebiyle “İkinci Mısır fâtihi” olarak adlandırıldı. Mısır’daki hizmetleri padişah tarafından takdir edilerek İstanbul’a çağrıldı. İstanbul’a giderken kaptan-ı deryâ olduğuna dair ferman kendisine ulaştı. İstanbul’da padişahın kızı Gevherhan Sultan’la evlendi. Kaptanlık görevi donanmadaki on kadırganın Floransa gemilerine mağlûp olması sebebiyle alınıp selefi Halil Paşa’ya verildiyse de ikinci vezirliğini korudu ve sonrasında sadrazamlığa getirildi. İran’a elçi gönderilen İncili Mustafa Çavuş’tan haber gelmeyince Şark seferine çıkmakla görevlendirildi. Yeniçeri ağası Muslu Ağa’nın Revan’ı kolayca teslim alabileceklerini, ağır topları ve kale muhasaralarına mahsus silâhları taşımanın gereksiz olduğu görüşlerine uyulduğu için malzeme eksikliği ortaya çıktı. Muslu Ağa ile Tekeli Mehmed Paşa’nın şehid olması üzerine askerin kuşatmaya devam etmedeki isteksizliği ve mevsimin ilerlemesi gibi olumsuzluklar dikkate alınarak muhasara kaldırıldı ve Erzurum’a çekilme kararı alındı. Mehmed Paşa azledildi, yerine Kaptanıderyâ Halil Paşa getirildi.
-
Ömer Asım Aksoy
Türk Dil Kurumu’ndaki çalışmaları ve yazılarıyla dilde özdeşleşme anlayışını savunan Türk yazar ve dilbilimci Ömer Asım Aksoy, Gaziantep’te dünyaya geldi. İlk ve ortaöğrenimini doğduğu şehirde tamamlayan Aksoy, bir süre posta ve telgraf memurluğu yaptı. 1916-1925 yılları arasında Türkçe-edebiyat öğretmenliği yapan Aksoy, Gaziantep savunmasında aktif rol aldı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni 1928 yılında tamamlamasının ardından Nizip’te savcılık yaptı. Daha sonra ise Gaziantep’te avukatlık ve halkevleri başkanlığı yapan Aksoy, 1935-1950 yılları arasında Gaziantep milletvekili oldu. Bu görevi icra ettiği süreçte aynı zamanda TDK Derleme ve Tarama kolu Başkanı olan Aksoy, 1963-1976 yıllarında Türk Dil Kurumu Genel Yazmanlığı’nda bulundu.
-
Turgut Uyar
Türk edebiyatının en önemli akımlarından biri olan İkinci Yeni akımının en önemli isimlerinden biri olan Turgut Uyar Ankara’da altı kardeşten beşincisi olarak dünyaya geldi. İlköğrenimini babasının görevi nedeniyle değişik şehirlerden sürdüren Uyar, ortaöğrenimine maddi nedenlerden ötürü yatılı askerî okulda devam etmek zorunda kaldı. Ortaokulun ardından Bursa Askeri Işıklar Lisesi’ne kaydoldu, bu okuldan 1946 yılında mezun oldu. Yükseköğrenimini de yine askerî memur yetiştiren Askeri Memurlar Okulu’nda tamamladı. Henüz Askeri Memurlar Okulu’nda öğrenciyken Yezdan Şener ile evlendi. Farklı şehirlerde memurluk yapan Uyar, personel subayı olarak sürdüğü askeri memurluk hizmetinden kendi isteğiyle ayrıldı ve Türkiye Selüloz ve Kâğıt Sanayi Ankara Şubesi’nde çalışmaya başladı. Buradaki görevinden de 1967 yılında emekliye ayrılan Uyar, emekliliğin ardından İstanbul’a yerleşti ve ölümüne değin burada yaşamını sürdürdü. Emekliliğin ardından kendisi de bir edebiyatçı olan Tomris Uyar’la evlendi, bu evlilikten de Hayri Turgut isimli oğlu dünyaya geldi. Şair, geçirdiği rahatsızlık sonucu elli sekiz yaşındayken hayata veda etti.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun