Sebepsiz zenginleşme, haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının mal varlığından veya emeğinden zenginleşmedir. Zenginleşen bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur.
Şartları;
- Bir tarafta zenginleşme olmalı
- Bir tarafta fakirleşme olmalı
- İlliyet bağı
- Haklı bir sebebin olmaması
Bu konuda önemli olan şey aslında nelerin sebepsiz zenginleşme olduğundan çok nelerin sebepsiz zenginleşme sayılmadığıdır. Buna göre şu hususlarda sebepsiz zenginleşme davası açılamaz;
- İstihkak davası, taşınır davası, zilyedlik davaları ve vekaletsiz iş görme davalarının açılmasının mümkün olduğu hallerde
- Hukuken geçerli bir sözleşmeye aykırı davranılan hallerde
- Eksik borçların söz konusu olduğu hallerde, sebepsiz sebepsiz zenginleşmeden söz edilmez
- Hukuka ve ahlaka aykırı bir sonucun gerçekleşmesi amacıyla verilen şey geri istenemez. Ancak, açılan davada hakim bir şeyin devlete mal edilmesine karar verebilir.
Sebepsiz Zenginleşmenin Sonuçları
a. Zenginleşen İyi niyetliyse
İade konusu eşya elden çıkmışsa, bu durumda iade konusu eşyanın yerine başka bir değer girmişse Bu yeni şey iadenin konusunu oluşturur.
İade konusu eşya elden çıkmışsa; bu durumda elde ne kalmışsa onun iadesi gerekir. Şayet elde hiç bir şey kalmamışsa o eşyanın piyasa değerinin iade edilmesi gerekir.
b. Zenginleşen Kötü Niyetliyse
Zenginleşen zenginleşmeyi iyi niyetli olmaksızın elden çıkarmışsa veya elden çıkarırken ileride geri vermek zorunda kalabileceğini hesaba katması gerekiyorsa, zenginleşmenin tamamını geri vermekle yükümlüdür.
Giderlerin İstenilmesi
Zenginleşen iyi niyetli ise yaptığı zorunlu ve yararlı giderleri, geri verme isteminde bulunandan isteyebilir.
Zenginleşen iyi niyetli değilse zorunlu giderlerinin ve yaralı giderlerden sadece geri verme zamanında mevcut olan değer ödenmemesini isteyebilir.
Sebepsiz Zenginleşmede Zamanaşımı
sebepsiz zenginleşmeden doğan istem hakkı, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl ve her halde zenginleşmesinin gerçekleştiği tarihten başlayarak 10 yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.
Sebepsiz Zenginleşme Defi
Zenginleşme zenginleşenin bir alacak hakkı kazanması suretiyle gerçekleşmişse diğer taraf, istem hakkı zamanaşımına uğramış olsa bile her zaman bu borcunu ifadan kaçınabilir.