Srebrenitsa Soykırımı
Srebrenitsa Soykırımı dünyanın en büyük etnik katliamlarından biridir. Doğu Bosna Hersek’te bir kasaba olan Srebrenitsa’daki Bosnalı Sırp kuvvetleri tarafından 7.000’den fazla Boşnak (Bosnalı Müslüman) katledilmiştir. Srebrenitsa katliamı Temmuz 1995’te başlamıştır. Alan ve etnik temizlik olarak adlandırılan katliamda II. Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’nın en büyük katliam cinayeti olarak adlandırılmaktadır. Bununla birlikte, hayatta kalanlar üzerinde derin duygusal izler bıraktı. Bosna’nın etnik grupları arasında siyasi uzlaşmaya kalıcı engeller olarak etnik çatışmaya sebep olmuştur.
Sürmekte olan askeri davranışı incelemek için katliamdan önce kurulan Uluslararası Eski Yugoslavya Ceza Mahkemesi, Boşnak’lı sivillerin kitlesel katliamı Srebrenitsa’daki cinayetlerin soykırım niteliğinde olduğu sonucuna varmıştır. Komisyon, Bosnalı Sırp ordusundaki üst düzey subayların sorumluluğunu üstlenmiştir. Ancak Birleşmiş Milletler (BM) ve Batılı destekçileri, 1993 yılında BM Güvenlik Konseyi’nin resmi olarak açıklama yaptı. “güvenli bir bölge” olarak tanımladığı Srebrenitsa’daki Boşnak erkekleri, kadınları ve çocukları koruyamadıkları suçunun bir kısmını da kabul etmişlerdir. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan, 1999’daki kritik bir iç incelemede. “Hata, yanlış yargılama ve bize karşı gelen kötülüğün kapsamını tanıma konusundaki yetersizlik nedeniyle, Srebrenitsa halkını kurtarmak için kendi görevimizi yerine getiremedik.” Şeklinde açıklama yapmıştır. Sırbistan katliamda yasal olarak yer almasa da, 2010 yılında Sırbistan Ulusal Meclisi, cinayetleri önleyemediği için özür dileyen bir karar almıştır.
1992’den başlayarak, Bosnalı Sırp güçleri, Doğu Bosna Hersek‘teki bir bölge bloğunun kontrolünü ele geçirmek için Srebrenitsa’yı hedef almıştır. Nihai hedefleri, bu bölgeyi komşu Sırbistan Cumhuriyeti’ne (Karadağ ile birlikte, Yugoslav federasyonu) eklemek olmuştur. Bunu yapmak için, Boşnak sakinlerinin sınır dışı edilmesini şart koşmuşlardır. Mart 1995’te, kendi kendine bağımsızlığını ilan ettiği özerk Sırp Cumhuriyeti (Bosnalı Sırp Cumhuriyeti) cumhurbaşkanı Radovan Karadžić, askeri güçlerini “Srebrenitsa’da yaşayanlar için daha fazla hayatta kalma veya yaşam umuduyla dayanılmaz bir güvensizlik durumu yaratmaya” yönlendirmiştir. Mayıs’ta bir Bosnalı Sırp asker kordonu, bölgeden kaçmak için kasabanın Boşnak savaşçılarının çoğunu kışkırtan yiyecek ve diğer malzemeler aracığılıyla ağır ambargo getirmiştir. Haziran ayının sonunda, geri kalan birkaç Boşnak savaşçı ile çatışmalardan sonra, Bosnalı Sırp askeri komutanlığı, katliamla sonuçlanan Krivaja 95 kodlu operasyonu resmen emretmiştir.
Srebrenitsa Saldırısı
Saldırı 6 Temmuz 1995 ‘te başlamıştır, Bosnalı Sırp kuvvetleri güneyden ilerlemiştir ve yol boyunca Boşnak evlerini yakmışlardır. Kaos ve terörün ortasında, binlerce sivil ve yaklaşık 200 Hollandalı barışı koruma görevlisinin görev yaptığı Potočari köyü için Srebrenitsa’dan kaçmak zorunda kalmıştır. Hollandalılardan bazıları teslim olurken, diğerleri geri çekilmiştir; hiçbiri ilerlemekte olan Bosnalı Sırp güçlerine karşı ateş etmemişlerdir. 11 Temmuz’da Bosnalı Sırp askeri lideri Ratko Mladić, Srebrenitsa ‘da yürüdü. Sırp bir gazetecinin filmine kaydettiği bir açıklamada, “Bu kasabayı Sırp milletine veriyoruz … Müslümanların intikam alma zamanı geldi” demiştir.
Temmuz 2011’de, bir Hollanda temyiz mahkemesi, Hollanda’nın Potočari’de bulunan BM birleşiminden çıkarmaları üzerine Temmuz 1995’te Hollanda askerlerinin onları Bosna Sırpları tarafından öldürüldükten sonra üç Boşnak erkeğin ölümünden sorumlu olduğu kararını vermiştir. Mahkemenin kararı, bir ülkenin ilk defa bir BM yetki alanı altında faaliyet gösteren barışı koruma güçlerinin eylemlerinden sorumlu tutulmasına işaret etmektedir. Temmuz 2014’te Hollanda hükümeti, Srebrenitsa’daki 300’den fazla Boşnak’ın ölümünden Hollanda mahkemesi tarafından sorumlu bulundu. Hayatta kalan akrabaların tazminat alma hakkına sahip olduğuna karar vermiştir. Karar, Srebrenitsa bölgesinde öldürülenlerin geri kalanının sorumluluğunu Hollanda’ya sunmuştur. Haziran 2017’de Hollanda temyiz mahkemesi 2014 kararını büyük ölçüde onaylamıştır. Ancak Hollanda’nın katledilen ailelere verilen her türlü maddi zararın yalnızca yüzde 30’undan sorumlu tutulmasına karar vermiştir.