Uzayda diyor ki, kimse seni hapşırırken duyamaz. Fakat Apollo 17 astronotu Harrison Schmitt 1972'de Ay'ı ziyaret ettiğinde Challenger'ın komuta modülünde çok şey yaptı.
Bir gün, bir ay yürüyüşünden sonra Schmitt, kendisi ve komutanının Challenger yaşam mahallelerine geri döndüğü, bol miktarda ay tozunun bazılarında yanlışlıkla nefes aldı. Tam bir gün için Schmitt, "ay saman nezlesi" olarak tanımladığı şeyden acı çekti. Gözleri sulandı, boğazı boğuldu ve hapşırdı.
Hayır, Schmitt aya alerjisi yoktu. NASA bilim adamları artık ay tozu parçalarının - özellikle de en küçük, keskin parçacıkların - astronotlar için açık sağlık riskleri oluşturduğunu anlıyorlar. GeoHealth dergisinin Nisan sayısında yayınlanan son bir çalışma, tozun hücresel düzeyde ne kadar tehlikeli olabildiğini inceledi - ve sonuçlar ayın karanlık yüzü kadar uğursuz değil. Birkaç laboratuvar testinde, tek bir çoğaltma ay tozunu, akciğer ve beyin hücrelerinin yüzde 90'ına kadar öldürecek kadar zehirli olduğunu kanıtladı. [5 Ay Hakkında Efsaneler]
Aydaki toz, Dünya'daki tozdan biraz farklı davranır. Yeni başlayanlar için, keskin. Ay'da rüzgar olmadığından, toz asla aşınmaz. Bunun yerine, büyük ölçüde mikrometreolit etkilerin ürünleri olan ay tozu taneleri - keskin ve aşındırıcıdır ve çok derinden solunduğunda bir astronotun akciğer hücrelerine kolayca dilimlenebilir.
Bunun üzerine, ay tozu yüzebilir. Ay'ı güneş rüzgârları ve taşıdıkları yüklü parçacıklarla sürekli bombardımana karşı koruyacak atmosfer olmadan, ayık toprak statik tutunma ile giyim gibi elektrostatik olarak yüklenebilir.
Yazarlar yeni çalışmada, "Bu yük, toprak parçacıklarının gerçekte ay yüzeyinin üzerinde yükselecek kadar güçlü olabilir."
Oradan, bir astronotun uzay giysisinin kubbelerinde ve köşelerinde toz birikmesi ve onu yaşam alanlarının içinde takip etmesi yeterince kolaydır. Bu gevşek parçacıklar, hassas ekipmanı tıkayabilir, sıkışan fermuarları, giysi mahvedebilir ve Schmitt'in keşfettiği gibi, eğer astronotlar tarafından kazara yutulursa insan vücuduna zarar verebilir.
Yeni çalışmalarında, New York'taki Stony Brook Üniversitesi'nden bir araştırmacı ekibi, bir ay gibi bol miktarda ay tozunun gerçekten ne kadar tehlikeli olabileceğini öğrenmek istedi. Dünya üzerinde gerçek ay topraklarının zor gelmesi nedeniyle, takım, dünyanın arazisinin çeşitli bölgelerinde bulunan tozu temsil etmek için beş adet Dünya kaynaklı simülasyon kullandı. Taklitçiler Arizona'dan volkanik kül, bir Colorado lav akışından yağan toz ve bunlar gibi Ay toprak çalışmalarında kullanılmak üzere ABD Jeolojik Araştırma tarafından tasarlanan camsı, laboratuar yapımı bir tozdu.
Ekip, ay tozunun insan organları üzerindeki etkilerini, toprak örneklerini laboratuarlarında yetiştirilen insan akciğer hücreleri ve fare beyin hücreleri ile doğrudan karıştırarak ölçer. Bilim adamları her bir toprak örneğini üç farklı dereceli taneciğe tabi tutuyorlar, en iyisi birkaç mikrometre genişliğindeydi (insan saçı genişliğinden daha küçük) ve kolayca insan akciğerlerine çekilebiliyordu.
Ekip 24 saat sonra hücrelerinin stokunu aldığında, her toprak tipinin bir dereceye kadar beyin ve akciğer hücresi ölümüne neden olduğunu gördüler. En ince tahıl örnekleri en ölümcül olduğunu kanıtlamış ve hücrelerin yüzde 90'ına kadar öldürmüşlerdir. Araştırmacılar, tam olarak yok sayılmayan hücrelerin, onarılmamışsa kansere veya nörodejeneratif hastalıklara yol açabilecek DNA hasarı işaretleri gösterdiğini yazdı.
Yazarlar, “Açıkça, ay tozunun solunmasından kaçınmak gelecek kaşifler için önemli olacaktır” diye yazdı.
Ancak insanlar önümüzdeki onyılda ayları keşfettikçe, araştırmacıların yazdıkları gibi şansa maruz kalma olasılığı yüksektir.
Neyse ki, NASA bu sorunu uzunca bir süre ciddiye aldı ve birkaç toz azaltma yöntemi geliştirdi. Ümit verici bir strateji: Elektrodinamik Toz Kalkanı ile hassas yüzeyleri örtün - esas olarak, tozları uzaklaştırmak için ince teller aracılığıyla akımları çeken elektrik yüklü paneller. Erken laboratuvar testleri, kalkanların iyi çalıştığını ve bazı örnek panellerin Uluslararası Uzay İstasyonunda test edildiğini göstermiştir. Panellerin astronotların uzay boşluklarına dahil edilip edilmeyeceği hala görülüyor.
Aslen Canlı Bilim'de yayınlandı.