Kalın bağırsaktaki mikroplanmanın varlığını saptamak için her şeyden önce asalağın kendisini veya solucanlı enfeksiyon durumlarında asalağın yumurtalarını elde etmek gerekir. Bu, çoğu zaman hastanın dışkısının sıcakken incelenmesini gerektirir Basilli dizanteride bakteriler özel bir ortamda geliştirilerek incelenir. Shigella organizmasının tesbiti 48 saatlik bir süre alabilir. Bir salgın sırasında eğer dışkı mikroskopla incelenir ve iltihaplı hücreler görülürse, doğruya yakın bir şekilde hastalığa teşhis koymak mümkün olur. Amipli ve kirpikli dizanteride hareket eden asalaklar görülebilir; amipli enfeksiyonlarda kırmızı kan hücrelerini yiyen amiplere rastlanır. Amipli enfeksiyonun başlıca belirtisi dışkıda görülen kistlerdir. Bunlar özel konsantrasyon metodlarıyla görülür; solucan yumurtalarını meydana çıkarmak için de aynı me todtan faydalanır. Başka bir metod da kalın bağırsağın aşağı kısmına sokulan içi oyuk bir tüple bağırsak çeperinin doğrudan doğruya incelenmesidir. Bu aletin küçüğüne proktoskop, büyüğüne ise sigmoidoskop adı verilir. Proktoskopla bağırsağın aşağı kısmı, sigmoidoskopla da bütün göden bağırsak incelenir. Amipli ve basilli yaraların görünüşleri farklı olmakla birlikte, bu teknik, cerrahın doğrudan doğruya yaralardan parçalar alarak onları incelemesini sağlar.
Daha önce de belirtildiği gibi kalın bağırsakta, bulaşma yoluyla geçmediği halde dizanteriye benzeyen başka hastalıklar da görülür. Bunların içinde en yaygını hafif bir ishalle birlikte ortaya çıkan basur memeleridir; basurlardan bazıları proktoskopla kolayca görülebilir, öbür hastalıklar arasında çeşitli urlar ve yaralara yol açan kolit yer alır.