Ocak ayında düzinelerce don çiftliğinde buzlu günler neşelendi haber sürüm hakkında. “Şimdi Kafkasyalı Alman grubunu yeni kazana kilitlemek için Rostov'a gidiyoruz. Acelemiz var. Evet, acelemiz var - Grigory Chukhrai yazıyor. - Kurtarılan köylerin nüfusu bizi kurtarıcı olarak karşılıyor. Ağla, vaftiz. Sonunda!".
Almanlar Yeni Yılı kutlayacakken, Sovyet saldırısı başladı.
Sıradan insanların kaç talihsizliği ve talihsizliği yaşaması gerekiyordu.
Ayrıca, uzun süredir günlük kayıtlarını, 1947-1950'te Tselinsky tahıl çiftliğinin yedi yıllık okulunda okuyan Yuri Alexandrovich Petrov ile yaptığı bir toplantıda buldu. Askeri okula girdi, ondan teğmen rütbesine sahip bir askeri inşaat mühendisi olarak mezun oldu. Kuzey Kafkasya'nın birçok bölgesinde, Volga bölgesinde ve SSCB'nin Orta Avrupa bölgesinde askeri inşaat birimlerine komuta etti. Rostov-on-Don'da yaşayan Albay rütbesiyle hizmetten ayrıldı.
Kesintisiz birkaç saat konuştuk, savaş ve savaş sonrası yılları hatırladık. Celina'nın Ocak 1943'ta serbest bırakılması hakkında çok şey hatırlıyor. Yuri Alexandrovich son zamanlarda ciddi bir şekilde hastalandı - kalp bozuldu, ama pes etmedi - anılarını bana dikte etti.
Çocukların gözüyle savaş, 23 Ocak 1943 yılın
O günden bu yana onlarca yıl geçti ve bu gün benim için çok unutulmazdı, sanki daha yeni deneyimlemiş gibi. Bu gün - Ocak 23, 1943, Celina ve Tselinsky Eyalet Çiftliği köyleri (şimdi Yeni Celina köyü), Kızıl Ordu birlikleri tarafından Nazi işgalcilerinden kurtarıldı. Yakında tüm Don toprakları serbest bırakıldı. Bu unutulmaz günler, Nazi Almanyası üzerindeki ortak zafer tatilini daha da yakınlaştırdı. Celina köylerinin nüfusunun ve Kızıl Ordu'nun Tselinsky tahıl çiftliğinin geldiği umudunu hatırlıyorum! Daha sonra, yılın 1942-1943 kışın, Stalingrad'daki Sovyet Ordusunun zaferini ve şu anda kontrolsüz bir şekilde ilerlemekte olduğunu, ülkesini karadan, inççe serbest bıraktığından haberimiz yoktu. Bunu Alman askerleri ve memurlarının havasıyla ve bu günlerde doğudan gelen birliklerinde hâkim olan genel durumdan anladık.
Ruh hallerini değiştirerek, hem yetişkinler hem de çocuklar savaş sırasında bir şeylerin değiştiğini anlayabilirlerdi. Değişimin ortaya çıkışı, birliklerindeki telaşlı durum ve ne kadar çabuk hareket ettikleri - hırpalanmış, dövülmüş ekipmanlarla - şimdi batı yönünde, sadece bir süre köyde bekletildiler. İşgal altındaki bölgedeki nüfus için sınırsız bir horsama duygusu olan bu usta duygusu belirgin bir şekilde değişti. Düşünceliğin veya yüzlerinden kopma ifadesi artık inmiyor. Açıkçası, ilk defa onlar için başlatılan savaşın bütün yıkıcılıklarını anlamaya başladılar. İlk defa, artık zafer kazanmadıkları gerçeğini düşünmeye başladılar.
1942 yazında Volga'ya yapılan muzaffer yürüyüşün ardından Almanlar, birliklerinin yenilgisiyle ezildi.
Giderek, onlardan haber aldık: “Gut, rahmi” ve İtalyan veya Romen birlikleri köyün içinden geçip beklemek için durduğunda, şunu duyabiliyordunuz: “Hitler Kaput ...”. Bizden çocuklar, bunların hepsi kaçamadı.
Savaş yıllarında Celina köyünde veya tahıl çiftliğinde yaşayan, işgalden ve savaşın yol açtığı yıkım yıllarından kurtulmuş olan, tecrübesini asla unutamayacak.
Naziler, altı ay boyunca Tselinsky topraklarında öfkelenerek insanlara keder, talihsizlik ve ölüm getirdi. Faşistlerin kovulmasından birkaç yıl sonra, işgalin sonuçları halkın hayatını etkiledi. Faşistlerin geride bıraktıkları, yağmalanmış, patlamış, yanmış dünya. Açlık, soğuk, insan yaşamı için en gerekli olanı - tüm bunların üstesinden gelinmesi, tahrip olmuş bir ekonomiyi restore etmesi gerekiyordu. Bu şartlar altında, tahıl yetiştiricileri toprağı tahıl bitkileri için hazırlamak zorunda kaldılar. Ve her şeyin yokluğunda yapılması gerekiyordu: tohumlar, hazır ekipman, insanlar.
Benim için hatıralar yalnızca Ocak 23'in 1943 günü hakkında değil, aynı zamanda Tselinsky Eyalet Çiftliği'nde yaşadığım savaş yılları, işgal ayları ve Naziler tarafından tahrip edilen ekonominin restorasyonu yıllarıyla ilgili net. Geçtiğimiz on yıllar boyunca, bellek, iletişim kurmam gereken insanların görüntülerini, önemli kilometre taşları olarak tutuyor. Bu yıllar ve günlerin olayları, çocukluk hafızam tarafından, büyük olasılıkla, korkudan, açlıktan, soğuktan, bilinmeyen bir şeyi beklemekten, sık sık değişen olaylardan gelen sürekli gerilimden kaynaklanan bir tür özel psikolojik durum altında algılandı.
Buna ek olarak, bu yıllar, benim için ve olayların yalnızca algılandığı değil aynı zamanda değerlendirildiği okul yaşları ve ergenlik yıllarının arkadaşlarıydı. Genel olarak konuşursak: her çocuğun kendi kaderi vardı, her çocuk hafızasında kendi hafızasını ele geçirdi, ama bütün çocukları kaderlerde birleştiren şey - yani bu, herkesi rahatsız eden keder ve sıkıntılardır.
Yetişkinlerle birlikte çocuklar savaşın tüm zorluklarına katlandılar: bombalandılar, öldüler, açlıktan öldüler, işgal altındaki bölgelerde faşistlerin tüm aşırılıklarını gördüler ve savaşın tahrip ettiği ekonominin restorasyonunun ilk yıllarında hayatta kaldılar. Artık savaş, keskin bir şekilde hatırlanabiliyor, muhtemelen benim gibi, o zamanlar köyde meydana gelen olaylara ve bazen de katılımcılarına tanık olmuş olan arkadaşlarım. Söylemek istediğim, kişisel hatıralarım, savaşla ilgili kişisel algım.
Fotoğraflar arasında tanıdık yüzler var ve Semyon Kuzmich'in fotoğrafı Debely beni, birkaç yıl boyunca askeri bir eğitmen ve fiziksel öğretmen olarak çalıştığı Tselinsky tahıl çiftliğinin tamamlanmamış ortaokulunda öğrenim zamanıma aktardı.
Askeri işlerdeki derslerini hatırlıyorum. Kızlar sıhhi işlerle uğraştı, erkekler el bombası attı, sürünmeyi ve süngü savaşını öğrendi.
Bize verilen komutları hatırlıyorum: “Eğer öyleyse! Eğer kısaysanız! ”, Ve şimdi, biz on ya da on dört öğrencinin, doldurulmuş bir kamışla tüfekle acele edip süngü ile delinmesi gerekiyordu.
Bütün sınıf kimyasal savaş ajanlarını inceledi: hardal gazı, lewisite, fosgen, difosjen ve bunlara karşı korunma yolları. Çalışma tüfeği silâhcihaz bombası ve daha fazlası. Matkap eğitimi ile meşgul.
Beden eğitimi derslerinde sık sık öğretmeni çevreledik ve lapta oynamak için izin istedik. Ve çoğu zaman beden eğitimi derslerinde lapta oynadık. Simon Kuzmich'in bize oynamasına izin verildi çünkü lapta tamamen bir spor oyunudur.
Savaş kelimesini ilk duyduğumda
Önce ailemizin yaşadığı Rostov bölgesi, Oryol ilçesi, Rebrichansky köyündeki savaşı duydum. Haziran ayında, 1941, köyün hayatında aniden bir şey çarpıcı bir şekilde değişti. Endişe, kaygı halkın yüzlerinde ortaya çıktı; ailemin yüzlerinde göründüler.
İlk defa, kırsal sokaklarda grup halinde toplanan ve bir şeyden bahseden kadınlardan “savaş” kelimesini duydum. Burada “savaş” kelimesini ve şehirlerimizi bombalayan demir kuşların hikayelerini duydum. Belki de kadınlar hayatlarında henüz uçak görmemişlerdir.
Ne kadar ciddi olduğu konusunda savaşın ailemize ne zaman yaklaştığını anladık ve babam orduya katılmak için bir çağrı yaptı. Ertesi gün, babayı Gundorovsky kasabasına, oradan trenle gideceği yere kadar eşlik ettik.
Platformda zaten çok sayıda insan vardı. Her yerde ağlayan ve sözcükleri parçalayan bir kadın vardı: "Hayatta geri dön." Annem babasını uzun süre kucağından çıkaramadı. Ayrılması zordu, sanki kocasını son kez görmekte olduğunu hissetti. Kısa süre sonra filo görev aldı, takım kaçtı, çıkış vagonlara bindi ve tren ayrıldı.
Peder Petrov Alexander Samoilovich, sanki bir çeşit örtüden sanki çok belirsizce hatırlıyorum. Onunla iletişim kurmak zorunda kaldım, onun suçundan değil, biraz. 1937'te, o ve Rostov bölgesinin Razvilensky bölgesindeki Bogoroditsky köyündeki bazı yarı zamanlı öğretmenlerin Rostov bölgesindeki Boris Nikolayevich Dobrotvorsky de dahil olmak üzere bazı amcaları bir 58 makalesine göre, bir 1941 makalesine göre kınandığı ve bilinmeyen bir yere götürüldüğü zaman çok küçüktüm. XNUMX'in kışında “delil yetersizliğinden” serbest bırakıldılar ve eve döndüler.
Yılın Haziran ayında 1941 - savaşın başlamasıyla - baba orduya gönderildi. Bu dört ya da beş ay babamla iletişim kurabildim. Bu iletişimi sadece fragmanlarda hatırlıyorum: burada balık tutuyoruz - Rebrichansky köyündeki göletlerde, bu yüzden ders sırasında sınıfına gidiyorum, çocuklar gülüyor ve babam bana beklememi söylüyor. Fakat okullardan biri beni masasına koyar, bana bir kağıt ve bir kalem verir ve oturup çizerim.
Ayrıca babamın mandolin çaldığını ve en sevdiği şarkının Ukrayna halk şarkısı olduğunu hatırlıyorum: “bandura alırdım”.
Babam kayıp
Ailelerimiz Bogoroditsky köyünde 1941 Ocak-Şubat ayına kadar - babaların cezaevinden gelmesinden önce yaşadılar ve savaşın başlamasından önce babalarımızın öğretmen olarak çalıştığı farklı ikamet yerlerine gittiler. Babam, bölümleri Aluşta ve Sudak köyleriyle çevrili olan Kırım'da yılın Kasım 3'inde 1941'i kaybetti.
Babam hakkında kısa bilgilerin yanı sıra, babamla çevrelenmiş insanların isimlerinin bir listesini aldım. Sayfa aceleyle, açıkça, geri dönüşü olmayan zararları ilan eden bir ordu katibi tarafından yazılmıştı.
Parça listesinde 17 soyadı görünür. Tüm 17 halkı Rostov ve bölge askeri komiserleri tarafından çağrıldı. Babamın ve diğerlerinin kaderi artık belli olmayacak, belli ki asla. Bunların hepsi geri dönüşü olmayan zararlar listesinde görünür. Babanın kaybolması gerçeği, aile yalnızca 1943 yılında öğrendi. O zamana kadar hayatta olduğuna ve haber göndermek üzere olduğuna ikna olduk.
Babam öne çıktığında
Babam cepheye gittikten sonra ailemizin hayatı önemli ölçüde değişti. Bu andan itibaren, savaşın korkunç gölgesi ailemizin tüm yaşam biçimine ve yaşam biçimine dokundu. Savaş sadece ailemizin değil aynı zamanda tüm ülkenin nüfusunun yaşamlarını ve kaderlerini değiştirdi. Birkaç gün sonra ailemiz Rostov bölgesindeki Tselinsky tahıl çiftliğinde yeni bir ikamet yerine taşındı.
Biz çocuklar, o zamanlar bilmiyorduk ki, cepheye çıkmadan önce, baba ve amca ailemizi birleştirmeyi kabul etti, böylece hayatta kalanlar her iki aileye de bakacaktı. İlgili ve yakın aileler arasındaki bu tür anlaşmalar çoğu zaman o sırada yapılmıştır.
Alman mermi ile Lermontov portresi
Boris Nikolaevich’in ailesi sayesinde çok çabuk yeni arkadaşlar edindik ve tanıdık bulduk. Ailemiz okuldaki apartman dairesinde Rebrichansky köyünde yaşadığından, okul mobilyalarımız vardı, bu yüzden apartman dairesine geldik, yanımızda sadece kendi ve babamızın eşyalarını aldık. Komşular ve Dobrotvorsky'nin arkadaşları, ailemizin 2 odalı daireye yerleşmesine yardımcı oldu. Yaşamda mobilya ve diğer ihtiyaçlar bulduk. Dairenin dekoru, iç mekanları oldukça ziyade sahibinin zevkli bir insan olduğu küçük bir şehir dairesine benziyordu. Gerçek bir entelektüel olan “şehir” den bir adamın dairesiydi.
Boris Nikolayevich'in mesleğine karşılık gelen bir eğitimi vardı, ayrıca, derin Moskova kökenli bir Muskovit olan, coşkulu bir adamdı, çok okur, gitarı iyi çalardı. Bu bilgiyi karısının, arkadaşlarının hikayelerini hatırlayarak çıkardım.
Hastane sonrası tedavi edilmek üzere eve geldiğinde, tanıdıklarının ve arkadaşlarının çoğu dairemize geldi. Boris Nikolayeviç'in o zamanki kitapları benim çocukluk kavramlarımda çok sayıda idi. Raflarda, raflarda, raflarda duruyorlardı. Bunlardan bazıları, hatırladığım kadarıyla, eski bir baskıydı, altın damgalı deri ciltlerde. Artık çok değerli olduklarından eminim. Amcamın çok sevdiği pek çok eski edebiyat vardı. Çocuk edebiyatı tarafından özel bir yer işgal edildi. Burada rengarenk yayınlanan Samuel Marshak, Korney Chukovsky, Sergey Mikhalkov ve diğer yazar ve şairlerin kitaplarını gördüm. Mikhail ve Lipa ve ben o zamana kadar okumaya başlamıştık ve bu şairlerin bazı şiirleri kalp tarafından biliniyordu.
Maalesef, bütün bu manevi değerler tahrip edildi - Almanlar, saklamak için zamanımız olmadığı kitapların çoğunu bahçede yaktılar.
İkinci odada, pencereler arasındaki duvarda, hoparlörün kağıt plakasının altında, M. Yu Lermontov'un bir portresi asıldı. Bir kurşun deliği ile camın altındaydı. Portre, öğle yemeği sırasında kısa bir dinlenme için yanında kalan genç Alman subaylardan biri tarafından çekildi. Öğle yemeğinde, Almanlar arasında bir kavga çıktı. Biri bir tabancayı kaptı ve diğerine ateş etmek istedi, ancak masanın üzerindeki komşu bir tabancayla kola çarpmayı başardı ve kurşun yükseldi.
Yaralı Alman askeri bacaklarını kırdı
Boris Nikolayevich'in anılarım oldukça net ve ayrıntılı, çünkü Mayıs-Haziran 1942'te hastanede tedaviden sonra izinli olarak eve geldi ve neredeyse bir ayını çocuklarımızla geçirdi. Açıkçası, savaşın dehşetini görmüş ve herhangi bir savaşta binlerce ve binlerce düşmüş Kızıl Ordu askerinin kaderini yaşayabileceğinin farkına vararak, bizimle mümkün olduğunca konuşmaya zaman ayırmak istedi. Her nerede olsaydı sürekli yanımızdaydık ve o da, büyük isteksizlikle bizi bıraktı.
Evde, onu çevreleyen, savaş hakkındaki hikayelerini geç dinlerken diğerleri hikayeler. Anlatıcı çok güzeldi.
Çocuklara savaş hakkında çok az konuştu ve bu konuda yetişkinlerle daha fazla konuştu.
Mücadelenin birkaç üyesi daha sonra, yaralanmış olsa bile, izin almak için önden eve geldi. Yaralanmasının öyküsü, yine de söylemesini istedik. Sonra da dayının sağlık görevlisi olduğunu öğrendiler. Savaş sırasında yaralı askerlere bandaj yaptı ve onları savaş alanından çekti. Bu savaşlardan birinde, dayım askerimizi sardığında, otomat patlamasıyla yaralı bir Alman askeri bacaklarını yarıda kesmişti. Yukarıda faşistte makinanın yükseltilmesi gücü yoktu. Hastanede tedavinin ardından amcam hala hafifçe topallıyordu.
Tekrar cepheye dönen Boris Nikolayeviç'e veda etmek kolay olmadı. O zamana kadar, tahıl çiftliğindeki bazı aileler zaten "cenaze töreni" almıştı. Sadece akrabalar değil, komşular ve tanıdıklar da amcalarına veda etti. Ayrıldığında ailesine asker ceket ve kürek bıraktı.
Boris Nikolaevich, Zaporozhye kenti yakınlarındaki 1943'te öldü. "Mezar" tam olarak onun mezar yerini gösterir. Üzerine bir dikilitaş kurulu olan toplu bir mezarda yatıyor. Ölülerin isimleri arasında onun adı - Boris Nikolayevich Dobrotvorsky.
Ailelerimiz daha sonra Papa ve Dobrotvorsky'nin ölümüyle ilgili haberi aldı ve hâlâ iki yıl süren endişe ve bombalamalar, Celina köyünün işgali ve kurtuluşu vardı.
En sonunda yerleştikten ve yerleşmeye başladıktan sonra, komşularımızla tanışmaya başladık. Yanımızda, binanın batı ucunda, bir okul öğretmeni yaşadı. Orta boylu, şişman bir erkekti. Kahverengi deri bir ceketle yürüdü. Nedense, birçok öğretmen deri ceket giyerdi. Ne yazık ki, onun soyadını, adını veya ikinci adını hatırlamıyorum. Onunla nadiren konuştuk, belki de ailesi yok gibiydi.
1942 yılında, okul saatlerinin sonunda, o ve eyalet tahıl çiftliğinde yaşayan diğer bazı aileler tahliye edildi ve işgalciler sürüldükten sonra hepsi dairelerine geri dönmedi. Onları yollarda, yeni ikamet yerlerinde, kaderlerinin ne olduğunu - ne beklediği belli değil.
Yanımızda, yapıdaki Masevikler ailesini yaşadık: büyükanne ve büyükbabaları çağırdığımız yaşlı eşler, kızları Nadya (Nadia Teyze) ve oğlu Gennady (Gena, Gesha).
Büyükbaba Masleev ya da “Büyükbaba Masley” dediğimiz gibi, tüm esnafların ustasıydı. Gün boyunca, ellerinde bir alet kutusu ile köyün herhangi bir yerinde görülebilir. Almanlar tarafından tahrip edilmiş, ekmek pişirmek ve ekmek pişirmek için avluya birçok Rus fırın ve soba koydu ve üzerlerine saçak taktı; hepimiz su aldığı yeni örtülü kuyuyu o yaptı: Almanlar eski kuyuyu bir tür zehirli çamurla kapladı ve oradan su içmek imkansız hale geldi.
"Nadia Teyze" - Gena'nın annesi - biz memnunuz. Tahıl çiftliğine vardığı ilk gün, onu bir arabanın direksiyonuna gördüm. Tahıl çiftliğinin garajında şoför olarak çalıştı ve arabamı binamızda bıraktığı için muhtemelen bizim binamızda yaşayan bazı yetkilileri sürdü. Bu adam genellikle bir evrak çantasıyla yürürdü ve beyaz bir takım elbise, beyaz kanvas botlar ve beyaz bir şapka giyerdi. Bir nedenden dolayı, biz ona karşı olumsuz bir tutum sergiliyoruz.
Olayı bu memurla hatırlıyorum: Nadia onu eve bıraktığında ve arabanın arka kapıları sıkıştı. Arabanın penceresinden arabadan çıkmak zorunda kaldı. Garip bir şekilde yaptı. Yakınlarda durup baktık ve birileri tavsiye verdi.
Tahıl hasadı başlangıcında, Nadia önce tekerlekli bir traktöre, daha sonra da ağır izlenen bir traktör CTZ'sine taşındı. Traktör kabinsizdi ve kafasının üstünde bir tente vardı, basitçe ayarlandı - motor, raylar ve koltuk.
Hasat sırasında, bu traktör için bir biçerdöver ya da iki biçerdöver kullandı. Büyük Vatanseverlik Savaşı ile ilgili filmlerde bu tür traktörler ağır araçları çekiyor. Nadia binayı herhangi bir arabada veya traktörde sürdüğünde, etrafını sardık ve bakmadık, küçük onarımlar yaptığını veya arabayı nasıl çalıştırdığını veya parçaları silmeyi inceledik ve isteklerini yerine getirmeye hazır olduklarını söyledi: anahtar mı yoksa herhangi bir anahtar mı verip vermediği Bu ayrıntı ya da silinecek bir şey. Aynı zamanda birbirinin önüne geçmeye çalışıyor. Bir tulum giymişti, sonra kadın tamircisi giymişti ve filmdeki kahraman gibi görünüyordu: "Traktör sürücüleri".
Nadi'nin oğlu Gena Masleev bizden büyüktü, ama bazen oyunlarımızda yer aldı. En büyük arzusu bir denizci olmaktı. Deniz ve deniz servisiyle kelimenin tam anlamıyla kızdı. Gen, genç bir çocuk olarak cepheye savaşacak ve Karadeniz'de ölecek.
Almanlar beyaz korusu nasıl tahrip etti?
Daha sonra, ben zaten tahıl devleti çiftliğinde dolaşabildim ve manzaralarını daha iyi tanıdım. O yıllarda, bir tahıl çiftliğinin yapımına hayran kaldım. Köyün tüm binaları kiremitli bir çatının altında sağlam, tuğlaydı; binalar yeşile gömüldü. İyileştirme yapıldı: yollar, kaldırımlar, eğlence parkları, konut ve kamu merkezleri, ekonomik ve endüstriyel kompleksler. Her şey o kadar bakımlı ve temizdi ki, yeni yapılmış gibi görünüyordu.
Köyün doğu kısmında, devlete ait bir arı kovanının açıklıkta bulunduğu büyük bir beyaz akasya korusu vardı. Bütün bu koru Alman askerleri tarafından kesildi.
Savaştan önce tahıl çiftliğinde tamamlanmamış bir ortaokul, bir banyo ve çamaşırhane kompleksi, bir fırın, bir elektrik santrali, karma bir mal deposu ve bir kuaför ve snack bar bulunan bir kantin vardı. Şimdi kantin, Celina köyünde bulunan askeri bir hava alanının pilotlarına hizmet etti. Eyalet çiftliğinde elektrik ve radyo ağları vardı. Soba ile oda Stoked. Tesisat ve kanalizasyon sistemleri açıkça öngörülüyordu, fakat bence inşaatı yapacak zamanları yoktu. Bunu tuğla su kulesinin yapıldığı gerçeğiyle yargıladım, betonarme su deposu, kulenin çukuruna pompalara giden boru hatlarıyla bağlandı. Ancak, hiçbir pompa, tedarik veya dağıtım suyu şebekesi yoktu. İçme suyu almanın mümkün olacağı bir yerde su girişi yoktu. Tahıl çiftliğindeki o zamanki tüm olanaklar sokakta idi. Su aldık ve ortak bir kuyudan kovalarla taşıdık.
İlkbahar ya da sonbaharda, köylerdeki yaşam eritilirken, chernozem'in üst katının çok derin bir şekilde kokması ve çamura dönüşmesi nedeniyle bir miktar engel oldu. Otomobil taşımacılığı yürüyemedi ve tüm malları çamurla taşındı; kızaklarda traktörler vardı, koşucuları yuvarlak uçlu kütüklerden yapıldı.
Soğuk su ile askerleri suladık
İstasyonu. Burada neredeyse her gün olmuştur. Binanın kendisine çok etkilendim. Yani istasyon algılarıma göre güzeldi. 1916'te en kaliteli sözde-gotik tarzda kaliteli malzemelerden yapılmıştır.
İstasyonun batı tarafında bir su kulesi, karma bir mal deposu, bir yeraltı su deposu vardı.
Burada gördük ve trenlerle tanıştık. Trenler çoğunlukla askeri kargo ile geldi. Branda altında, silahların kıvrımları görülebiliyordu, tanklar. Bazen zırhlı trenler geçti. Çıkıntılı silahlar ve makineli tüfekler içeren bu çelik kutular güçleriyle bizi çok memnun etti.
Gerçekten onların içine girmek istedik.
Bazen çelik bir kapı açılır ve kaskın içindeki bir memur tankerlerin giydiği gibi deri ceketle yeniden kemer takılır. Çoğunlukla, askerlerin seyahat ettiği teplushki'li trenler vardı. Yanlarında soğuk su dolu bardaklar getirdik ve askerleri suladık. Askerler bizimle konuştu, su için teşekkür etti. Onlara babalarımızın isimlerini söyledik ve aralarında herhangi bir şey olup olmadığını sorduk, belki onlar hakkında bir şeyler duydular mı? Bu tür sorularla, her teplushka askerinin trenine bindik.
Askerlerden, Klavdiya Shulzhenko'nun sık sık radyoda söylediği bir şarkının melodilerine “duyduğuma göre:“ Mavi mendil ”dedi.
Bazı ayetlerin sözlerini iyi hatırladım: "Junnux 22 siperleri bombaladı, Şahin, sevgili dostum, Junkers kuyruğunu kesti." Ve yine: "Haziran 22, saat tam dörtte, Kiev bombalandı, savaşın başladığı söylendi."
Bu beyitler daha sonra bütün köyü seslendirdi.
Yük treni hareketi, savaş yılları boyunca yoğun ve kesintisiz olmuştur.
1941 yılında Sovyet çalışmaları
Aynı 1941 yılının yazında, birlikler tarafından yürütülen egzersizleri izledik. Tatbikat, bir yerleşim yerine bir saldırı organize etmekten ibaretti. Ordunun bize açıklamasının nedeni budur, dinlenecek yanımızda.
Bir sabah, bir tür vızıltı duyduk ve herkes - yetişkinler ve çocuklar - sürülerin arkasındaki evlerden bir buzz'ın olduğu yerden tarlaya döküldü. Gördüklerimiz sadece bizi büyüledi. Bayonetli ilk Haliç'ten hazır ve bağırmaya başladı: “Yaşasın!”, Muazzam bir asker kitlesi bize merkez malikaneye doğru koşarken, bir zırhlı tren saldırgana doğudan paralel olarak hareket etti, asansöre doğru ve silahlardan ve makineli tüfeklerden ateş etti.
O günlerde tahıl çiftliği tam anlamıyla birlikler ve ekipmanlarla doluydu.
Ve dairemizde memurlar, bir süre veya kısa bir dinlenme için kaldılar. Sonra bu askeri birimler gitti ve yenileri onların yerini aldı. Bu yüzden neredeyse yılın tüm yaz 1941 oldu.
Bazen bir grup Alman uçakları köyün üstünden uçtu. Bu uçaklar doğuya ya da güneye uçtu. Motorların gürültüsü, uçağımızın gürültüsünden farklıydı. Onu duyunca, ilk günlerde korktum ve eve daha yakın koştum.
Sonra, yerel halk gibi ben de alıştım - henüz bombalama yapılmamıştı.
Savaş yaklaşıyordu
Eylül-Ekim’de, kolordu bombalamaktan sığınmak için binaların yakınında açıklıklar vardı, pencereler kâğıt şeritlerle çapraz çizilmişti - gece kararmasının gözlemlenmesi gerekiyordu. Her yönden, cephenin Rostov bölgesinin sınırlarına daha da yaklaşmakta olduğu belliydi. Baskın tehlikesini uyaran alarmlar giderek daha fazla çalmaya başladı. Daha sık olarak, Alman birlikleri Rostov-on-Don'a yaklaşırken, ancak reddedildi ve Mius Nehri boyunca yerleştiğinde 1941 Ekim-Kasım ayından itibaren alarmlar vermeye başladı. Tren istasyonunda duran lokomotiflerin kısa kısa bip sesleri alarm sinyallerinin yanı sıra tahıl çiftliğinin elektrik santralinin sirenleri olarak görev yaptı.
Daha uzun bip sesi olan lokomotifler tarafından özel alarmlar verildi.
Temmuz-Ağustos-Eylül, sadece Tselino havaalanına dayanan sadece bombardıman uçakları TB-3'ü uçtu. Çocuklar ve yetişkinler bu uçak bombardımanlarını çağırdı. Bombacılar düşük hızlı, manevra kabiliyetsizdi, bu yüzden çoğunlukla geceleri uçtular. Düşük hızlı pilotlar için onlara "kaplumbağa" denir. Ancak, 1941 yılında, düşman uçağına her bakımdan dayanabilecek az sayıda uçak bulunduğundan, mevcut uçak iyi bir iş çıkardı. Biz, bu uçaklar büyüklüklerinden etkilendik.
Askeri havaalanı
Ağır barınak için havacılık havaalanında çok sayıda toprak kapiler yapıldı. At nalı şeklinde yapılmışlardı, toprak surunun yüksekliği üç metreye ulaştı. Bombalama yapılmadığı sırada biz - adamlardan oluşan ekip - tahıl çiftliğinin 5. bölümüne giden yola çıktık ve uçakların kalkışını ve inişini ve savaşçıların akrobasi performanslarını izledik.
Havaalanında birkaç tane daha I-16 avcı uçağı bulunuyordu. Gündüzleri hava alanını havadan kapattılar. Geceleri, dört makineli tüfek ve bir ışıldak şeklinde uçaksavar silahları tarafından korunuyordu.
Uçaksavar silahları, ışıldaklar ve ses emici tesisatlar - her şey kamyon gövdelerine monte edildi. Ses emici tesisatlardaki operatörler daha sonra "işitenler" olarak adlandırılır. Bütün bu ekipmanlar günlük olarak binalarımız tarafından geçiliyor.
Silahlarından çok uzakta olmayan, uçaksavar topçuları, projektörler ve dinleyiciler yerleştirmeleriyle yemek odasına geldiler.
Yemek odası 8 gövde numarasının arkasındaydı. Uçaklar gece uçmaya başladığında verandaya çıktık ve kanatların ucundaki gökyüzünde hareket eden kırmızı ve yeşil ışıkları izledik. Bazen uçak, gövdelerin üzerinde oldukça alçaktan uçuyordu. Hava izin verdiği sürece hemen hemen her gece uçuyorlardı.
Geceleri, projektörlerin oyununa hayran kaldık: üç veya dört ışın gökyüzüne doğru koşuyordu, düşmanın uçağını yakalamaya (yönlendirmesine) izin vermiyordu ve ardından dört silahtan gelen izleyici mermilerinin zincirleri çapraz ışınlara uzanıyordu.
Havaalanı, uçakların hatıraları ve yılın Eylül 1941'unda (veya yılın Mayıs 1942'inde) meydana gelen trajik olayı yeniden canlandırın. Gün güneşli, sıcaktı; öğrenciler güçlü bir kükreme varken masalarında oturuyorlardı. Teneffüs sırasında, olayın nedenini bulmak için tüm okul avluya döküldü. Tüm şoklara maruz kaldı: okuldan yaklaşık 200 metre uzakta uçakta sigara bıraktı. Kırmızı bir yıldız olan uçağın kuyruğunu açıkça görüyorum. Kaza bölgesi pilotlar tarafından kapatıldı. Bir uçağın enkazını bir kamyona attılar. Bir I-16 savaşçısıydı; O zamanlar uçak pistinde başka savaşçı görünmüyordu. Pilot canlı mı, bilmiyorum. Hemen trajedinin nedenini de gördük: pilot uçağı alçak irtifaya indirdi ve U dönüşü yaparak “yel değirmeninin” rüzgar gülünü bağladı (biz de, tahıl çiftliğinin ekonomik bölgesinde bulunan rüzgar çiftliği olarak adlandırdık). Su pompalama yüksekliği 30-35 metre idi, rüzgar gülü rüzgar tekerleğinden önemli bir mesafeye yerleştirildi. Hem kule hem de rüzgar gülü güçlü çelik yapılardan yapılmıştır. Okuldan çiftliğe, tahıl çiftliği çok yakın, bu yüzden pompa istasyonu açıkça görülüyordu. Şimdi rüzgar gülü çok eğildi. Böyle bir rüzgar gülü ile, pompa istasyonu yıllarca durdu. Belki de pilot, uçağın okula düşmemesi için bazı önlemler aldı, ancak bunu bilmek mümkün değil.
Ne zaman bu pompa istasyonunu kavisli bir hava kanadını gördüğümde, önümdeki geçmişin bir resmini çekmiştim.
Yaz ve Sonbahar 1941, annem eyalet çiftliğinde çalıştı. Sebze ekonomisi başkanı A. Ya.
Hem bir tarım uzmanı hem de bir yetiştiriciydi ve Don topraklarına yeni kültürler tanıtmaya çalıştı. Bunu bahçelerinde şeker kamışı bitkileri ile yargıladım. Sasov, bir polisin ellerinde öldü, yeraltı işçilerinin bir sonraki görevini yerine getirirken düşmanın arkasına geçti.
Yerli insanlardan bana bir bitkinin dilimini tedavi ederken şeker kamışı öğrendim. Lobülleri temizlerken, iç kısmı sulu, sulu beyaz bir çubuk ve tadı tatlıdır. Sonra annem beni yanına bahçeye götürdü, şeker kamışı toplayıp sıkıyordu. Her şey çok basit görünüyordu, evet, muhtemelen burada mekanizasyon gerekli değildi; ürün hacmi endüstriyel işleme için değildi.
Ölen Sosov tüm esnafların ustasıydı, ama şimdi elleri Aralık ayı rüzgarında uyuşuk ve sevdiği yere dokunamayacak. Vatandaşları, tatlı şurubun sazlıktan çıkarılması için nasıl bir cihaz tasarladığını ve yaptığını hatırlıyor.
Tüm mekanizasyon, kulplu iki ahşap şafttan oluşuyordu. Altlarında yeşilimsi bir sıvının kovaya aktığı bir oluk vardı. İki kadın, şaftları saplarıyla bükmüş, bir tanesi de temizlenmiş kamış saplarını aralarında bırakmıştır. Kova doldurulurken, sıvı fırına monte edilmiş büyük bir dökme demir kabına dökülmüştür. Sıvı kaynar ve kahverengi şurup haline döndü. Denemek zorundaydım: tatlıydı ve tadı güzeldi. Şuruptan başka bir şey eklenmiş mi, bilmiyorum. Bana söylendiği gibi, şurup yaralılar için hastaneye gitti.
Birkaç kadın saplarını kesip, kök bağlantısının en alt dizini kırdı ve ardından kırdı. Kamış sapı kamışa benziyordu: aynı parçalara bağlantılar, aynı uzun yapraklar. Aradaki fark, sazın daha kalın ve daha uzun olmasıydı (3-metrelere kadar bir yerde), kahverengi-mor renkli tohumların yoğun salkımları ile sona erdi. Çırpma teli, eski bir mızrağın ucuna benziyordu.
Eski zamanlar hala Sasov'un yeni karpuz çeşitlerini nasıl getirdiğini hatırlıyor. Karpuzlara “Sasovskys” adı verildi. Hasatı toplayarak en iyi çeşitleri seçti ve onları ücretsiz olarak popülasyona dağıttı, ancak bu karpuzların tüm tohumlarının kendisine geri verilmesini istedi.
Almanlar fena bombaladı
Geç sonbahar geldi ve kışın izledi. 1942 yılı geldi. Giderek daha sık sık baskınlar havaalanına, dokunuşlu ve Tselina köyüne işlendi. Artan gece elektrik santrali sireni ağlıyordu Soğuğa rağmen, geceleri komşuların da katledildiği çatlaktan kaçtık. Boşluktan gece hava sahasının bombalanmasını izlediler, projektörlerin çalışması, mermi izlerini gördü, bomba patlamalarını ve uçakların kükremesini duydu. Çok korktuk, eve girip yatağın altına saklanma arzusunu zorlaştırdık. Tahıl çiftliğinde henüz tek bir bomba atılmadı.
Yılın 1942'unun Haziran veya Temmuz aylarında bize düştüler. Bombalar, sekizde bir, demiryolu ile atölye arasına, pratik olarak, bir araziden düştü. Ofis binasına, sonbaharın yakınında bulunan yakıt deposuna zarar vermediler. Almanlar yalnızca bir dikey çelik tankı yakıtla havaya uçurmayı başardı. Yakıt düşmüş bomba parçalarından ateşlendi; duvarları şarapnelle örülmüştür. Ateşlendiğinde meydana gelen bir patlamadan, kelimenin tam anlamıyla ikiye böldü ve çelik saclar büyük bir kıvrımlıydı. Bu formda, tank uzun süre durdu. Adamların bazıları bu bombalamanın altına düştü, ancak hayatta kaldı, çünkü bombaların ıslıklarını duyunca topuklularına koştu ve mağlubiyet bölgesinden kaçmayı başardı.
Tselina'ya gittiğimizde kraterlere atılan bomba sayısını saydık. Geçmişte bu kraterler her gün vardı. Bu çukurlar yıllarca uyumadı. Sadece kimseye karışmadan yağmur yağdı ve ilkbaharda karı eritiyorlardı. Tahıl çiftliklerindeki bombaların düşmesiyle ilgili diğer vakaları bilmiyorum. Bombalar demiryoluna ve asansöre düşmedi. En azından böyle bir olayı hatırlamıyorum ve herhangi bir imha belirtisi görmedim.
Aynı havaalanı bombalamasının sonuçları kendi gözlerimle gördüm. Bir zamanlar hava sahasının açıkça görülebildiği ve her zaman uçaklara hayran kaldığımız yerdeki adamlarla dışarı çıktıktan sonra, Alman bombardıman uçaklarından birinin yerde yattığını gördük: şasi görünmüyordu, burun kısmı bir yere düştü ve kuyruk ünitesi yüksekti. Uçak vuruldu ve derin bir bomba hunisine girdi.
"Gök gürültüsünün gök gürültüsünden, uçanların mermisinden ..."
Bomba patlamaları, makineli tüfek atışı, ışıldaklar - her şey gittikçe daha sıktı, çatlaklara saklandık. Bu gibi durumlarda biz, çocuklar ve ebeveynler, simgelerin asıldığı köşelerden birinde, dizlerinin üzerinde ve birlik halinde durduklarını söyledi: “Çıngıraklı yılanın gök gürültüsünden, bir uçucu mermiden…”. Bu yüzden muhtemelen diğer ailelerdeydi.
Sonra Almanlar geldi. Acımasızlıkları hakkında çok fazla şey söylendi: Soygun yaptılar, bütün hükümleri ve sıcak kıyafetleri ellerinden aldılar, Komünistlerin ve baskın ilan edilen sıradan ailelerin ihbarlarına çarptılar. Uzun zamandır yarı çılgın bir kadın köyün sokaklarında yürüdü ve oğlunu ve kocasını bulmasını istedi. Gözlerinin önünde vuruldular, ancak buna inanmayı reddetti.
Ön yaklaşıyor. Birdenbire, radyoda Almanların köye girdiğini ve kısa süre sonra yerel kilisede Alman birliklerinin bir kopuşunun ortaya çıktığını bildirdiler.
Naziler yakın olan sivilleri vurdu. Annem hızlı bir şekilde kıt eşyalarını topladı ve onları bir arabaya yükledi, bir atı kullandı ve Masha, ineği besleyerek bir arabaya bağlandı. Gece geç saatlerde, diğer çiftçilerle birlikte evlerimizden, çiftliğimizden ayrıldık ve ayrıldık.
Soğuktan, rüzgârdan ve yağmurdan, düşmandan sığınaklar halinde saklandı, özellikle de uçakların kükremesini duyduklarında. Ancak gıda malzemeleri, at yemi sona erdi, ineğimiz Masha minikleri “Mafen'ka” yı kurtardı - bu, komşu oğlunun söylediği şeydi; Yakındaki bir kasabada sığınaktan çıktıktan sonra bir şekilde yiyecek almak için. Birkaç kilometre geçti ve burada, hiçbir yerde, Almanların motorsikletlerle geçti. Bombardıman başladı. Bir çok köylü arkadaşım öldü, çocuklar ve kadınlar korktu. Ormandan henüz çıkmayı başaramayanlar saklandı, Almanlar bölgeyi aradı ve gitti. Ve biz sığınaktan çıkan o korkunç yere geldik ve orada birkaç düzine insan vardı, onları gömdük, bir höyük döktük ve sığınağa geri döndük. Sonbahar geliyordu ve arkasında kış oldu.
Almanlar Stalingrad'da durduruldu ve kışın kovuldu.
Eremenko ve Kruşçev, Yüksek Komutan JV Stalin'e, 0017'tan 1'a kadar süren saldırının sonuçları hakkında 16 No: 1943 adlı bir rapor gönderdi:
“Güney Cephesi birlikleri, bu yılın Ocak ayında 1'tan 16'a kadar başarılı bir saldırı oluşturmaya devam ediyor. düşmanın Tormos grubunu ezdiler ve Kuzey Kafkasya'dan düşman tarafından konuşlandırılan SS Viking bölümü tarafından desteklenen Kotelnikov Alman grubunun kalıntılarına ardışık darbeler vermeye devam ettiler.
Düşmanın inatçı direnişinin üstesinden gelmek, doğal sınırlara ve geniş nüfuslu alanlara sarılmak ve piyadelerinin ve tankların çaresiz karşı saldırılarını yansıtan cephenin kahraman güçleri, düşmanı güneybatı yönünde iterek personelini ve ekipmanını yok etmeye devam etti. Düşman, özellikle Zimovniki, Kuberle, Kuteininovo ve Arakantsy, Alifanov ve Bethlyants bölgelerinde inatçı bir direniş gösterdi.
Onbeş günlük şiddetli savaşın bir sonucu olarak, Güney Cephesi birlikleri düşmanı r. Seversky Donets ve nehrin güney sahili. Manych.
R için bölge. Seversky Donets ve r. Bütün cephedeki birçoğu düşmandan arındırılmış sayılmalıdır. (TsAMO RF. F. 64, Op. 505, D. 82, L. 83).