Sidik nedir?
Böbreklerde, kandan süzülerek sidik yoluyla dışarıya boşaltılan sıvıdır. Bu sıvının içinde sudan ayrı olarak amonyak ve sindirilmemiş tuzlar bulunur. Süzülme sonunda böbreklerde meydana gelen sidik, böbreklerin yanındaki «havuzcuk»larda toplandıktan sonra «sidik borusu» ndan geçer, «sidik torbası» na gelir, orada biriktikten sora «siyek» yoluyla dışarı atılır. Sağlam bir insan, 24 saat içinde 1-1,5 litre sidik çıkarır.
Kadınlarda biraz daha azdır. Şeker hastalığı gibi bazı hastalıklarda bu miktar artar. «Şekersiz şeker hastalığı» denilen hastalıkta 30 litreyi bulduğu olur. Bazı böbrek hastalıklarında ise 1 litreden aşağıya düşer, hatta büsbütün kesilir. Yüksek ateşli hastalıklarda da azgelir, rengi de koyudur. Zatürrede sidiğin azalması hastalığın özelliklerinden biridir; bollaşması hastalığın sona erdiğini gösterir.
Sidiğin azalması üzerine ilk düşünülecek şey, bunun böbreklerdeki bir bozukluktan mı, yoksa sidik yollarındaki bir tıkanıklıktan mı ileri geldiğidir. Sidiğin normal rengi, limon sarısıdır. İçinde bulunan maddeler de amonyak, üre, birtakım asitler, sud, potas, kalsiyum, magnezi gibi maddelerin çeşitli bileşikleridir. Bunlar, vücuttaki hücrelerin beslenmesi sırasında besinlerin uğradıkları kimyasal değişiklikler sonucunda ortaya çıkan maddelerle, vücuda yaramayacak artıklardır.
Sidikte bunların bulunması doğaldır. Yalnız, albümin, şeker, safra, kan, irin bulunursa, bunlar çeşitli hastalıklara işarettir. Onun için, bazı hastalıklar sidiğin muayenesi (idrar tahlili) ile daha kesin olarak anlaşılır. Bu bakımdan, sidik, sağlık durumumuzun aynası sayılabilir. Birtakım kalp, akciğer, karaciğer, sindirim borusu, böbrek, sidik yolları, sidik kesesi hastalıkları «idrar tahlili» ile ortaya çıkar.
Sidiğin oluşumu
Sidik böbreğin morfolojik ve işlevsel birimi olan böbrek lopçuğu (nefron) tarafından kan plazmasının süzülmesiyle elde edilir; sözgelimi, günde yaklaşık 180 litre plazma süzülür. Sonuçta ortaya birincil sidik (böbrek yumacıkları sidiği) çıkar. Daha sonra böbrek lopçuğunun borucuklarının çeperlerinden yeniden emilim ve salgılama olayları gelişir; bunun sonucunda birincil sidiğin suyu ve içinde çözünenlerin hemen hemen tamamı geri emilir. Salgıların en önemlisi H+ iyonlarınınkidir; bu da sidiğin neden plazmadan daha asitli olduğunu açıklar. Böbrek, yoğunlaştırma, seyreltme ve asitleştirme mekanizmalarıyla organizma sıvılarının geçişme düzenlenmesini ve kan pH’sı bozukluklarının giderilmesini üstlenmiştir.
Sidiğin bileşimi
Sidik, kan plazmasında bulunan artıkların atılım yoludur. Sidiğin, hücrelerin büyük metabolizmalarını yansıtması ve taşıdığı moleküllerin en çok proteinler, lipitler, glüsitler ve steroid ile alkaloidler gibi özel moleküller ile ilaçların yıkımlarının en son ürünleri olması şaşırtıcı değildir. Ayrıca geçişme düzenlemesinin, hipofizin hormon (sidik yapımını önleyici hormon) denetiminden hareketle, iç ortamın dengesini ve atardamarlardaki kan basıncının korunması için gerekli olan su ve Na+, K+, Ca 2+, iyonlarını, fosfatları ve bikarbonatları atma yönelimi vardır.
Erişkin bir insan 2 saatte, ortalama beden ağırlığının kilogramı başına 20 cm3 sidik çıkarır. Bu miktarlar, bir çok normal etmene ( içkiler, dış ortam sıcaklığı, kas çalışması), patolojik bozukluklara göre artabilir (poliüri), azalabilir (oligüri) ya da sıfıra inebilirler (anuri, yani sidik çıkaramama). Sidik tutulabilir ya da, tersine, istemsiz olarak boşalır (sidik kaçırma).
Sidik torbası ve sidiğin tahliyesi
Sidik torbası, sidiğin içinde biriktiği zarsı ve kas yapısında bir organdır (mesane de denir). Sidik torbası leğen boşluğunun ön ve orta bölümünde yer alır. Sidik böbrekler tarafından her ne kadar iyi salgılanır ve hiçbir kesintiye uğramaksızın sidik torbasına aktarılırsa da, dışarı atılım, ancak torbanın iyice gerildikten sonra kasılmaya zorlanması sonucu gerçekleşir. Bu kasılma sonucu karın çeperleride istemli olarak kasılır ve büzücü kas açılarak,sidik, sidik kanalından boşalır: bu işemedir. Genellikle sidik çıkarma gereksimini sidik torbasının dolmasından önce belirir.
Sözlükte "sidik" ne demek?
1. Böbreklerde kandan süzülerek sidikyollarıyla dışarıya atılan sıvı, idrar.
2. Böbreklerde kandan süzülerek sidikyollarıyla dışarıya atılan sıvı, idrar.
Cümle içinde kullanımı
Bodrum, şimdi keskin bir eski çamaşır, sidik kokusu içinde idi.
- Sait Faik Abasıyanık
Sidik kelimesinin ingilizcesi
adj. urinary
n. urine, pee, piss