1- Güç kaynakları üzerinde yazan değerleri tam olarak verir mi?
Teknik detaylara girmeden, onayları bulunan kaliteli güç kaynaklarının üzerinde yazan değerleri vermesini bekleriz. Hangi kanaldan ne kadar güç verebileceği güç kaynağının üzerindeki etiketlerde belirtilmiştir. Ancak bu gücün genelde 20-30W daha azını alırsınız. Yani 400W'lık etikete sahip bir güç kaynağı aslında tam 400W'lık bir güç kaynağı değildir. Bu aklınızın bir kenarında dursun. Kalitesiz güç kaynaklarından, üzerindeki yazan değeri hiçbir zaman alamadığınız gibi yarı değerini almak bile neredeyse büyük bir başarı sayılabilir. Zalman'ın 400W'lık bu güç kaynağı aslında bize kullanılabilir 380W sunuyor. Daha üst değerlere çıkabilmesi, güç kaynağının kalitesi ve toleransıyla ilgili.
Güç kaynakları üzerinde yazan değerleri ortamdaki sıcaklık miktarına göre verir. Yani, eğer güç kaynağı etiketi 25 °C'de 400W güç verebildiğini belirtiyorsa bu değerler gerçekçi olmaktan uzak. Kasa içerisinin genelde minimum 30-35 °C civarında gezdiğini düşünürsek, güç kaynağının da benzer, hatta daha yüksek bir sıcaklıkta çalışıyor olduğunu söyleyebiliriz. 25 derece, bizim için serin bir değer. Güç kaynağının üflediği havayı elinizle kontrol ederseniz hep ılık veya sıcak hava üflediğini göreceksiniz. Bu da basitçe vücut sıcaklığımızdan fazla anlamına gelebilir. Peki, güç kaynağı üreticisinin belirttiği "25 °C'de 400W güç çıkışı" iddiası, sıcaklık arttıkça ne oluyor? Güç kaynağının sıcaklık arttıkça sisteme sağlayabildiği güç sürekli azalıyor ve belli bir sıcaklıkta (örneğin 50°C olsun) artık güç sağlayamamaya başlıyor. Eğer bu güç kaynağı, 35 °C çalışma ortamında yaklaşık 280W güç sağlıyorsa, 400W'lık iddiasının havada kaldığını ve herhangi bir gerçeklik payı taşımadığını söyleyebiliriz. Güç kaynaklarının tam yük sırasında iç sıcaklıkları 35-40 °C'ye kadar rahatlıkla çıktığını söyleyebiliriz. Gerçekçi olmayan değerler sunan bazı firmalar, güç kaynaklarının düşük sıcaklıklarda çalıştırmak için güç kaynağı içerisine çok yüksek devirde dönen 2 veya 3 adet fan koyabiliyor. Bu da, bize gürültü olarak geri dönüyor tabii ki.
Öyleyse, güç kaynaklarının hangi sıcaklık aralığında tam gücünü verebileceğini bilmemiz gerekiyor. Maksimum tipik değer genelde 50 °C. Yani kaliteli güç kaynaklarından 50 °C'de bile tam güç çıkışı verebilmeli. ATX 12V 2.0 ve sonrasındaki spesifikasyon listesinden bu konuyla ilgili olarak bir şart koşulmamış. Dolayısı ile bazı ürünlerin broşüründe dahi sıcaklık değerlerini görmek mümkün olmadığından, kullanıcılar ürünlerinin hangi sıcaklık aralığında tam verimle çalıştığını hiçbir zaman öğrenemeyebiliyor. Bu yüzden firmalar aslında 200W olan güç kaynağını 400W diye etiketleyip satabilir. Bunlara dikkat.
Bir diğer nokta da, hangi AC voltaj aralığında üzerinde yazan değerleri verdiği. Bu önemli, nispeten geniş aralıkta çalışan bir güç kaynağı (örneğin 180Vac - 260Vac), daha dar aralıkta çalışan (örneğin 200Vac- 235 Vac) güç kaynağından daha kaliteli parçaları kullanıyor olmalı. İkinci üretici, komponentlerin özelliklerinden kısarak, daha dar AC voltajda aynı gücü vermek üzere güç kaynağını modifiye edebilir. Bu da tabii ki istemediğimiz bir durum. Kalitesiz güç kaynaklarında bu aralığın çok dar olduğunu göreceksiniz.
Kaliteli güç kaynaklarında genelde bir çalışma aralığı verilir. Örneğin şu şekilde: 90Vac ~ 265Vac. Bu tek fazlı bir güç kaynağından örnek. Bu rakamlar, güç kaynağının hangi şebeke gerilimlerinde etiket üzerindeki değerlerde çalışacağını belirtir. Şebekedeki voltaj dalgalanmaları komponenetlerin ömrünü azaltan önemli kriterlerden birisi. Bu verilen sınırlar aşıldığı anda güç kaynağının kendini koruma moduna alması gerekir. Kalitesiz güç kaynakları kendini ve donanımları korumaya almak yerine kendisini patlatma eğilimi gösterecektir, dikkat. 2- Ne Kadarlık Güç Kaynağı Yeterli? 600W'a Gerçekten İhtiyacımız var mı?
Konumuz kaliteli güç kaynakları ve bunların verdikleri değerlerdi. Peki, ne kadar yüksek güce ihtiyacımız var? Ya da şu soruyu sormalıyız: "400W'lık güç kaynağı, 350W'lk güç kaynağından her zaman iyi midir?". Bu soruların cevaplarını arayalım şimdi de.
AMD ve Intel sistem üreticilerine ve kullanıcılarına verdiği önerilerde, sistemdeki parçaların çekeceği toplam gücün, güç kaynağının verebileceği güçten daha az olması gerektiğini belirtiyor. Tavsiye oldukça basit: "Kullandığınız donanımların +3.3V, +5V ve +12V kanalından ne kadar güç çektiklerini toplayın. Elde ettiğiniz değerin 20 veya 30W fazlasını veren bir güç kaynağı tercih edin." Konuyu biraz daha detaylandırdığımızda, güç kaynağı seçiminin özellikle üst seviye bir sistem kurarken biraz çetrefilli olduğunu göreceğiz.
Bilmemiz gereken ilk şey: Sabit disk ve işlemci gibi ürünlerin spesifikasyonlarında yazan güç değerleri, o ürünlerin çektiği "peak", yani tepe değerleridir. Bu değerlere genelde ulaşmazlar. Örneğin bir sabit disk, tepe güç değerine sadece açılış esnasında ulaşır. Daha sonra bu tepe değerin neredeyse yarısı kadar güç tüketir. Fakat firmalar bu tepe değeri belirtmek zorundadır. Üstelik, tüm donanımlara eş zamanlı olarak yüklenmek de pratikte imkansız. Örneğin, bir tasarımınızı render ederken işlemciye %100 yük bindirirsiniz ve bu render işleminize ek olarak arka planda wordpad'de metin yazdığınızı ve bir taraftan da Media Player'da müzik dinlediğinizi varsayalım. 5-6 tane de tarayıcı penceresi açık olsun. Böyle bir senaryoda temelde yüklendiğimiz bileşenler işlemci ve bellek. Disk ise sürekli çalışıyor ve sürekli takas dosyasıyla bilgi alışverişi yapmakta. Bu bile abartı bir senaryo ve bu senaryoda bile tam olarak yüklendiğimiz tek donanım işlemci. Belki de sistemi en fazla stres altına sokan uygulamaların başında yapay zekası ve grafikleri gelişmiş oyunlar geliyor ve bu oyunlarda işlemci + grafik kartına tepe değerleri kadar yük bindirmiyoruz. Peki, sistem bileşenlerinin hepsine eş zamanlı olarak yüklenmek mümkün değilse, o zaman anahtar nokta ne?
Anahtar nokta, sizin ihtiyacınız olan sistem bileşenlerine göre, güç kaynağının hangi kanaldan ne kadar güç verebildiği ve güç kaynağının ani aşırı yüklenmeleri kaldırabilecek kapasitede olup olmadığı. Yani güç kaynağınızın size sağladığı güç rakamsal olarak yeterli görülebilir, ancak güçlü işlemci ve ekran kartınızın +12V kanalındaki güç ihtiyacını karşılayamayabilir:
* ATX12V 2.2 spesifikasyon listesinde örnek bir 300W'lık güç kaynağının +12V2 kanalından, yani işlemcinin beslendiği kanaldan, maksimum 13A akım geçmesine izin verdiğini görüyoruz. Yani bu, toplamda 156W gibi bir değer yapıyor ki, masaüstü işlemcilerinin hepsi için yeterli. (Bilgi olması açısından: Prescott 3.4GHz, teorik olarak 103W güç çekiyor tam yük altında.). Ancak bu değerlerin güç kaynağı üreticileri için herhangi bir bağlayıcılığı yok. Her firma minimal değerlere uyduktan sonra üst sınırı kendisi belirliyor. Dolayısı ile, işlemcisini yüksek hızlara overclock edecek bir kullanıcı, +12V2 kanalından daha fazla güç verecek bir güç kaynağını tercih etmeli. Bunun sebebi ise çok basit: Hız arttıkça güç tüketimi zaten artacak, buna ek olarak işlemciye verdiğiniz ekstra voltaj ile güç tüketimi, voltajın karelerinin farkıyla doğru orantılı olarak artacak. Örneğin çekirdek voltajını 1.3V'dan 1.45V'a çıkardığınızı varsayarsak: ((1.452-1.32)/(1.32)*100) = %24. Hızı artırmadan sadece voltaj artırımı ile güç tüketimi %24 arttı. Yani 3.4E Prescott işlemcinin 103W olan güç tüketimi saat hızını arttırmadan 128W'a çıktı. Bu sadece bir örnek. Kendi işlemciniz için matematik hesabını kendiniz yapın.
* Ekstra güç konnektörüne ihtiyaç duymayan AGP ekran kartları, +12V, +5V ve +3.3V kanallarından besleniyor. AGP 3.0 standartlarına göre, her kanaldan çekilen akım miktarı ise sırasıyla 1A, 2A ve 6A. Hesap yaparsak AGP slotu üzerinden maksimum 41.8W güç çekilebildiğini görürüz. Bu rakama yakın veya daha fazla güç ihtiyacı olan kartlarda ise ektra güç konnektörü var ve ekstradan bir de +5V ve +12V kanalından besleniyorlar. PCI Express slotuna takılan ve harici güç adaptörü gerektirmeyen ekran kartları ise, PCI Express slotundan 75W güç çekebiliyor. PCI Express slotu, +12V kanalından maksimum 5.5A; +5V kanalından ise 3A akım çekebiliyor. Yani toplamda 75W. PCI Express, orta ve orta-üst seviye kartların güç ihtiyacını karşılayabilecek güç sağlama özelliklerine sahip ve temelde +12V kanalı üzerine yükleniyor. SLI veya üst seviye ekran kartlarında yine harici güç adaptörü gerektiriyor. Bu harici güç adaptörü de gücü sadece +12V kanalından temin ediyor.
+12V kanalı üzerinde durmamızın sebebi çok güç çeken donanımların hep +12V kanalından beslenmesi; ekstra güç ihtiyacı olan, daha esnek olduğu için +12V kanalına yükleniyor. Hızlı işlemci ve güçlü ekran kartı kullananlar güç kaynaklarının +12V kanalında ne kadar güce ihtiyacı olduğunu mutlaka bilmeli ve alacağı güç kaynağının yükü kaldırıp kaldıramayacağından emin olmalı. Referans olması açısından bilgi: GeForce 6800 Ultra, yük altında ortalama 75-80W güç harcıyor. Prescott 3.4E ise 103W. Toplamda 183W. Bu değere ulaşmak çok ama çok zor ama işlemci ve ekran kartına oyunlarla, tabii yüksek çözünürlükte ve yüksek kalite ayarlarında, genellikle kayda değer bir yük bindiririz. Overclock yapanlar için bu değerler daha da üst seviyeye çıkacak tabii ki.
Daha sonra hazırlayacağımız bir rehberde, sizlere ortalama sistemler ve güç tüketimleriyle ilgili bir tablo sunacağız. Sistemlerin ve donanımların harcadığı güç değerleri üzerine testlerimiz olacak ancak test cihazımız henüz elimize ulaşmadı. 400W'lık güç kaynağını 600W'lık güç kaynağı ile değiştirince overclock potansiyelim arttı diyen kişilere kesinlikle inanmayın.