MADDİ TAZMİNAT DAVASI
Nişanlılardan biri, haklı bir neden yokken nişanı bozduğu veya iki taraftan birine yüklenebilecekken kusur yüzünden nişan bozulduğu takdirde, kusurlu tarafın diğer tarafa zararının ödenmesini içeren dava MADDİ TAZMİNAT davasıdır. Maddi tazminat davası bunu ödemekle yükümlü olan nişanlı hakkında açılır. Bu davada davacı nişanlı yaptığı harcamalarla karşı taratan (davalıdan) kalan eşyaların aynen veya bedelini talep edebilir.
Dava Açma Koşulları:
1- Nişanın bozulmasında haklı olmamalı,
2- Nişanı bozan taraf kusurlu bulunmalı
3- Nişanı bozan tarafın kusuru yüzünden nişan bozulmalı
4- Evlenme akdinin kesin olarak yapılacağına davacı inanmış bulunmalı ve bu yüzden de iyi niyetli olarak harcamalar yapmış olmalıdır.
Göz önünde Tutulacak Hususlar:
1- Dava her türlü delille ispatlanabilir.
2- Davanın süresinde açılmadığı savunulur ve ileri sürülürse, bu iddia araştırılacaktır. Zira nişanın bozulduğu günden itibaren bu tür davanın 1 YIL içinde açılması zorunludur.
3- Davanın geçerli (haklı) bir neden olmadan nişanı bozup bozmadığı saptanacaktır.
4- Davalı nişan bozulmasında kusurlu, davacı kusursuz bulunmalıdır. Bu husus mahkemece araştırılacaktır.
5- Nişan, davacının kusuru yüzünden bozulmuşsa bu tür dava dinlenmeyecektir.
6- Maddi tazminat istemek hakkı, kusurlu olmayan nişanlı veya onun ana ve babasına ait olacaktır. Mahkemece bu durum göz önünde tutulacaktır.
7- Maddi tazminat davasını ayrıca, kusursuz nişanlının veyahut ana ve babasının yerine onlar gibi hareket eden kişiler de açabilecektir. Bu durum dava sırasında araştırılacaktır. Harcama, kusursuz nişanlının amcası tarafından yapılmışsa, amca dava açabilecektir.
8- Bu tür davalar nişanın bozulduğu günden itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır. Bu bakımdan Mahkemece nişanın bozulduğu gün saptanacaktır.
9- Davacı nişanlı, nişan bozulmasından sonra ölürse, mirasçıları dava açma hakkına sahip olacaktır.
10- Bu tür tazminat davaları devir ve ferağ edilebilir. Mirasçılar tarafından açılabildiği gibi, ölen nişanlının mirasçıları hakkında da açılabilir.
11- Bu tür maddi tazminat davasının konusu; evlilik hazırlığı için sarf olunun paralar ile, nişanın bozulması yüzünden uğranılan maddi kazanç kayıplarıdır.
MANEVİ TAZMİNAT DAVASI
Bu tür davalar nişanlılardan birsinin kendi kusuru bulunmaksızın nişanın bozulmasından ağır kişisel zarar uğradığı takdirde, bu manevi zararlara karşılık belli bir meblağın kusurlu nişanlıdan alınmasını içeren davalardır.
Davalının kusurlu bulunması dava açma koşuludur. Örneğin; evleneceğine kesin gözle bakıp ümitlenen nişanlı kızın, nişanlısı erkekle cinsel ilişkide kızlığının bozulması, düğün hazırlıklarının yapılması, tekrar evlenme olasılığının ortadan kalkması veya kalmaması, hakkında sebepsiz dedikodu yayılması gibi durumlarda nişanın bozulmasından zarar gören tarafa bu davayı açabilecektir.
Manevi tazminat maddi tazminattan farklı olarak sadece zarar gören nişanlı tarafından açılabilir. Ana ve baba ile tarafları manevi tazminat davasını açamazlar. Nişanın bozulmasından doğan manevi tazminat isteği kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardandır.
Kusurlu davacı dava açamaz, açar ise davası reddolur.
Manevi tazminat davaları mirasçılara geçmez ve onlar tarafından dava ve takip edilemez. Ancak, davacı nişanlı daha önceden dava açmış ve davasını takip ederken ölmüş ise, ancak mirasçıları davayı kaldığı yerden takip edebilir.
Dava her türlü delille ispatlanabilir.
Nişanlının bozulmasından dolayı davacı nişanlının manevi zararının doğup doğmadığı araştırılıp tespit olunacaktır.
Tarafların mali ve sosyal durumları ve yaşantıları gelir ve giderleri tazminat hesabında göz önünden tutulmak amacıyla saptanacaktır.
Dava açma süresi yine nişanın bozulduğu günden itibaren 1 yıldır. Bu süre geçtikten sonra dava zamanaşımına uğrayacaktır.
HEDİYELERİN GERİ VERİLMESİ DAVASI
Nişan bozulur veya nişanlılardan biri ölür yahut gaipliğine karar verilirse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babalarının ya da onlar gibi hareket edenlerin diğer nişanlıya verdikleri alışılmışın dışındaki hediyeler verenler tarafından geri istenebilir. İşte bu yolda açılan davalar, hediyelerin geri verilmesi davası olarak tanımlanmaktadır (Madde 122).
Geri istenebilecek hediyeler alışılmışın dışındaki hediyeler olacaktır. Bu husus mahkemece takdir ve tespit edilecektir.( örneğin; yat, kat, bağ?vb. alışılmışın dışındaki hediyeler olarak kabul görülür).
Bu tür davalarda sadece nişanın bozulup bozulmadığı araştırılacak, haksız bozulup bozulmadığı üzerinde durulmayacaktır.
Bu tür davalar her türlü delille ispat edilebilir. Tanık dinlenebilir. Bilirkişi incelemesi yaptırılabilir. Fatura, makbuz incelenebilir.
Geri verilmesi istenilen hediyeler dava gününde mevcut olmadığı takdirde, yani elden çıkarılmışsa, bu takdirde bedelleri sebepsiz zenginleşme kurallarına göre dava edilecektir. Mahkemeye verilecek dilekçede hediyelerin aynen olmadıkları takdirde bedelleri toplam TL.nin davalıdan tahsiline karar verilmesi mahkemeden istenecek, mahkemece de bu yolda dava sabit bulunduğu takdirde karar verilebilecektir.
Bu dava türü de mirasçılara geçmez. Ancak, dava açılmış duruşma devam ederken davacı ölmüşse, o takdirde mirasçılar davayı takip edebilecektir.
Dava zamanaşımı nişanın bozulduğu günden itibaren 1 yıldır.
YARGIALAMA
Nişanın bozulmasının sonuçlarından doğan davalar, ister hediyelerin geri verilmesi davası olsun, ister maddi veya manevi tazminat davaları olsun, Aile Mahkemesinde görülecektir. Aile mahkemesi olmayan yerlerde yetki verilmiş asliye hukuk mahkemeleri görevli olacaktır.
Kaynakça :
Aile Hukuku Davaları ve Tatbikatı, Hasan ÖZKAN, Legal Yayınları, 2005, İstanbul