mia aioniotita kai mia mera / sonsuzluk ve bir gün
yönetmen senaryo: theodoros angelopoulos
oyuncular: bruno ganz (aleksandre), achileas skevis (çocuk), ısabelle renauld (anna)
yapım: almanya-yunanistan-fransa-italya, yunanca, 132 dk., renkli.
müzik: eleni karaindrou
otomobiller kırmızı ışıkta dururlarken birkaç çocuk fırlayıp cam silmek için birbirleriyle yarışıyor. manzara tanıdık ama yer yunanistanın selânik kenti. o sırada devriye araçlarından fırlayan polisler çocukları tek tek yakalarlar. biri hariç. sürücülerden birisi en yakınındaki çocuğa arabasının kapısını açar ve onu polislerden kurtarır. aynı gün içinde, aynı çocuğu, çocukları zengin ailelere satan bir çetenin de elinden, kurtarır. aslında bunu neden yaptığını bile bilmez. çünkü hayatının son gününü yaşamaktadır. buna karşın iki defa beladan kurtardığı çocuksa, hayatını onun için özetleyecek olan bir arkadaştır. zira ertesi gün hastaneye yatacak ve büyük olasılıkla da oradan sağ çıkamayacaktır.
herakleitosa sorarlar zaman nedir, diye. o ise şöyle cevap verir. zaman deniz kıyısında çakıllarla oynayan küçük bir çocuktur. aslında bu söz angelopoulosun neden film yaptığını da açıklıyor: akıp giden zamanı geçirmek için. ayrıca, zaman demişken; eleni karaindrounun müziklerinin eşsizliği de angelopoulosa zamanı unutturmak konusunda, her zamanki gibi, en büyük yardımcı.
sonsuzluk ve bir gün filmi bir soruyla ortaya çıkıyor. yaşamının son gününü yaşadığını bilsen ne yapardın? bu sorunun yanıtını ise aleksandre adlı bir şairin yaşamından bulmaya çalışıyor.
aleksandre, 19. yüzyıl şairi olan dionysios solomosun tamamlanmamış bir şiirine son aramakta olan bir şairdir (solomos aynı zamanda modern yunanistanın ulusal marşının da yazarıdır). angelopoulosun çizdiği solomos ise biraz daha düşsel bir karakterdir. gerçekte italyada büyüyen solomos, yunanlıların osmanlı yönetimine başkaldırdığını duymuş ve hareketin içinde yer almak üzere yunanistana dönmüş. elinden pek bir şey gelmemekle birlikte, kendisine, bir şair olarak ne yapabilirim? sorusunu sormuş ve kahramanlık türküleri, ağıtlar, marşlar yazmaya başlamış. ancak italyada büyüdüğünden yunanca sözcükler kullanmak konusunda sıkıntı çekiyormuş. böylece köylerde dolaştığı süre içinde köylülerden, (özellikle pek bilinmeyen) sözcükler öğrenmeye çalışmış. angelopoulosun filmindeki solomos ise, gerçeğinden farklı olarak, daha önce duymadığı her sözcük karşılığında para veriyor. yani sözcükleri satın alıyor.
aleksandre yeni küçük arkadaşıyla belki de hayatındaki son oyununu oynamaya başlar. hayatında hiçbir ilişkisinde başarılı olamadığı için üzüldüğü bir anda çocuk ona, köylülerin solomosa sattığı gibi, bir sözcük satar: korfulamu*. bu sözcük bir çiçeğin kalbi anlamına gelir. sevgiyi, yakınlığı ve mahremiyeti simgeler. asla yaşayamadığı ilişkiler için. öyle ki bir keresinde karısı aleksandreye şöyle der: seni iki kitabının arasında yakalamaya çalışıyorum. benim ve kızımızın yanındasın ama kendi hayatını yaşıyorsun.
çocuğun aleksandreye sattığı ikinci sözcük ise xenitis**tir. bu sözcük ise yabancı, sürgün hayatı yaşayan anlamındadır. açıkça aleksandrenin ruh haline göndermedir. öyle ki aleksandre sınırlardan hayatı boyunca korkmuştur. filmde de küçük arkadaşını arnavutluk sınırına kadar götürdüğü zaman sınırdaki tellerde asılı insanlar hayal etmiştir. bu aslında herkesin yaşayabileceği olası bir korku türü olmakla birlikte, yaşandığında asla daha büyük bir engele gerek kalmaz: kendi sınırlarını aşmak.
filmin bir bölümünde aleksandre annesine şöyle der: neden bütün hayatım sürgünde geçti? neden insanların unuttukları kayıp kelimeleri bulup çıkardığım nadir anlarda mutlu olabildim? neden? söylesene anne, neden sevmeyi bilemedim?
aynı günün sonunda veda vakti geldiğinde, çocuk alexandreye üçüncü sözcüğü satar: argathini***. bu sözcükse, gece geç vakit anlamına gelir.
işte bu üç sözcük aleksandrenin yaşamını özetler. korfulamu o güne dek hiçbir ilişkisinde yakalayamadığı samimiyeti, xenitis asla içinden çıkamadığı ruh halinin varoluşçu yanını anlatır. argathini ise çocukla karşılaşmasını sembolize eder: yaşadığı belki de tek gerçek ilişkisi çocukla yaşadığı büyük dostluktur, ve bu da ona çok geç bir zamanda gelmiştir.
angelopoulosun filmleri klasik sonla bitmez. ona göre, yaptığı filmler büyük ve hiç bitmeyecek olan bir filmin küçük kesitleridir. böylece filmin sonunda aleksandre, küçük çocukla ilk karşılaştığı ışıklarda dururken, hastaneye yatmamaya karar verir ve klasik sonu reddeder. bunun yerine, sahildeki eski evine gider ve kendini anılarının içinde bulur. karısı annayı ve diğer herkesi yitirdiği halleriyle bulur. annaya özlemle şunu sorar:
-yarın nedir, anna? bir keresinde sana şöyle sormuştum: yarın ne kadar sürer?
sen de demiştin ki
?
-sonsuzluk ve bir gün kadar
*(korfulamu)
**(zenitis)
***(argadini)
yazan: denge esentürk
sonat
2'den