Pazartesi günü merkez-sol aday Alvaro Colom’un başkanlığı kazandığı resmen açıklandı. Her şeyi altüst eden bir zaferle, Colom emekli general Perez Molina’yı ikinci turda yendi. Seçim sonrası konuşmasında Colom destekçilerine teşekkür etti.
Seçilmiş Başkan Alvaro Colom: “Bütün zorluklara karşı kazandık, her şeye rağmen kazandık çünkü gerçek ve dürüstlük bizim yanımızdaydı, çünkü hepiniz iyi ve yeterli çalıştınız, çünkü biz yalan söylemedik, hiç kimseyi aldatmadık. %4-7 arası farkla kazanacağız dedim ve %5.2 ile kazandık.”
Seçimlerden bir hafta öncesine kadar kamuoyu yoklamalarında önde giden General Perez Molina suça karşı bir platformla seçime girdi. Askeri istihbarat eski şefi güvenlik kuvvetlerini %50 çoğaltacağını ve suça karşı asker kullanacağını söyledi. Görevdeyken Guatemala’nın en şiddetle yönetilen bölgelerinde askerlere komuta etti, birkaç kere işlenen politik suçlara katılmakla suçlandı. Perez resmi sonuçları açıklandıktan sonra yenilgiyi kabul etti:
General Otto Perez Molina şöyle konuştu: “Yüksek Seçim Kurumu’nun verdiği seçim sonuçlarını ve Guatemalalıların oy vererek gösterdikleri isteklerini kabul edeceğimizi söylemiştik ve şimdi buradayız ve yaptığımız bu.”
Seçimin önemini ve Seçilmiş Başkan Alvaro Colom’un karşılaşacağı, çözülmesi gerekecek sorunları Guatemalalı yazar Francisco Goldman’la telefonda konuştuk. Goldman son kitabında ‘The Art of Political Murder: Who killed the Bishop?” (Politik Cinayet Sanatı: Papazı Kim Öldürdü?) yenik aday Perez Molina’nın halkın çok sevdiği Guatemalalı insan hakları savunucu Papaz Juan Gerardi’nin öldürülmesinden sorumlu olmakla suçluyor.
Goodman: İlk sorum, seçim sonuçları hakkındaki düşünceleriniz nedir?
Francisco Goldman: Dün Guatemala’daki arkadaşlardan birçok e-posta geldi. Guatemala’da demokrasi kurtarıldı. Halk General Perez Molina’nın seçimi kazanacağını ve ülkede yeniden 1980’li yılların katı askeri diktasına benzer bir dönem başlatacağını düşünüyordu. Ama kırsal kesim bu seçimde şehirleri yendi. Guatemala tarihinde ilk kez yaylaların yerli halkları birlik oldu ve sürpriz yaparak Colom’u iktidara getirdi.
Bunun önemi nedir? Cumhurbaşkanının ilk defa şehri kaybedip kırsal bölgeleri kazanması mı?
Kesinlikle ilk defa olarak yerli halk, Maya yerli halkı ve kırsal halk birleşerek kararlı bir şekilde tek bir adaya arka çıktı. Ve ırksal, ekonomik vb. bakımdan karışık olan başkentin kırsal kesimden çok farklı bir konumda olduğunu herkes biliyor.
Ve Guatemala City’de generali kuvvetle destekleyen medya (bütün televizyon kanalları, hemen hemen bütün gazeteler şirket yanlısı, sağ kanadın malı) onun kampanyasını etkileyecek olumsuz haberlerin yayınlanmasına izin vermiyordu.
Seçimden bir hafta önce konuştuğumuz zaman, yenik aday Perez Molina’nın korkunç bir tablosunu çizdin. Ne olduğunu tekrar özetleyebilir misin?
Guatemala’da 36 yıl devam eden iç savaş sırasında ülkeye egemen olan orduydu ve bütün Latin Amerika’da ve belki de bütün dünyada insan haklarının en kötü biçimde ihlal edildiği ülke Guatemala idi. 200,000 sivil öldürüldü. En acımasız, en iğrenç kötülükleri Guatemala’nın İstihbarat Birimleri (özellikle G-2 ve EMP-Başkanlık Askeri Personeli) yaptı, Ölüm Mangaları oraya bağlıydı. Yasadışı tutuklama, işkence merkezleri oradaydı.
Amerikalar Okulu’nda eğitim gören General Perez Molina bu Birimlere komuta ediyordu. New York Times gibi gazetelerde bile onun sorumlu olduğu son derece acımasız vahşet konu oldu.
Ama 1996’da imzalanan barış anlaşmasında ordu, baskın taraf olarak, anlaşmanın koşulu olarak işlenen bütün insan hakları suçlarını kapsayan dokunulmazlık istedi ve uysal gerillalar bunu kabul etti. Bu, Molina hakkında sorumlu olduğu suçlar nedeni ile soruşturma açılamaz demek oluyor. Ama daha sonra BM Guatemala’da insanlık suçlarının işlendiğini açıklayınca, bu karar çiğnendi. İnsanlığa karşı işlenen suçlar af edilemez.
Ama Guatemala’da dokunulmazlık hala bir dereceye kadar hüküm sürüyor ve mahkemeler insan hakları davalarını yürütecek kadar güçlü değil. Ama sonuçta Generalin seçim kampanyasında savaş sırasında işlediği suçlar değil ama barış sırasında işlediği suçlar konu oldu, etrafta duyulmağa başladı. Bunların arasında, benim kitabımda bahsettiğim Papaz Gerardi’nin öldürülmesi ile birlikte yolsuzluk suçlamaları ve başka suçlarla bağlantısı da vardı. Bu haberler köşe bucaklarda duyulmaya başladı ama Guatemala’da Perez Molina yanlısı medya haberleri vermedi. Ama haberler başka yollarla halk arasında yayılmaya başladı.
Perez Molina’nın Papaz Juan Gerardi cinayetiyle ilişkisi olduğunu gösteren kanıtları anlat. Papaz Gerardi, Guatamela’daki korkunç rakamlara ulaşan ölümlerden Guatemala ordusunun ve ona bağlı paramiliterlerin sorumlu olduğunu gösteren yüzlerce sayfalık “Nunca Mas” (Bir Daha Asla) raporunu yayınladıktan hemen sonra öldürüldü.
Elimizdeki kanıt... Papaz Gerardi o raporla orduya en cesur bir şekilde meydan okudu. O zamanlar birçok kişi af için “öz affedişin pinatası” (bayramda kullanılan içi şeker dolu sepet kuş) diyordu. Zeki bir guru (akıl hocası) olarak kabul edilen, askerler arasında “baba” figürünü temsil eden General Perez Molina hakkında insan haklarını ihlalden soruşturma açılırsa, bu orduda subay sınıfını zayıflatırdı.
Ve elimizdeki kanıt… Daha sonradan yazdığım kitapta laik gençlerin kilise insan hakları bölümünde sorumluyu bulmak için yaptığı uzun adli araştırmanın ve bulduklarının kaydını çıkardım. Sonuçta üç asker cinayetten mahkum oldu, sıra daha yukarıdakilere (Perez Molina dahil) geliyordu.
Sağ kanattan olan son hükümet zamanında Gerardi davasına bakan özel savcının dairesi dağıtıldı ve dava durduruldu. Ama davanın kilit tanığı Meksika’da sürgündeyken onunla konuştuğum zaman bana Molina’nın cinayetle ilişkisi olduğunu söyledi. Daha sonra BM adına Guatemala’da araştırmadan sorumlu olan bir İspanyol eski istihbarat ajanı bunu doğruladı. Molina’nın suçlu olduğuna inanmak için bazı nedenleri vardı. Molina cinayet haftasında Washington’da olduğunu ve bu nedenle sorumlu olamayacağını söylemişti. Ama BM’den görevli ekibin başkanı cinayetten üç gün sonra Molina ile beraber yemek yemişti ve ajanı uyarmıştı, “Başka yerde olduğunu söylemesine ve diplomatik pasaportu olduğuna inanma. O bir istihbarat şefi ve birçok pasaportu var.”
Kitabımda bunu açıkladıktan sonra, Guatemala’nın dürüst ve atılgan gazetesi El Peridico’da çalışan gazeteciler konuyu araştırmağa başladı ve Molina’nın, İspanyol ajanın tam dediği gibi, kendi adına verilmiş yedi tane pasaportu olduğu ortaya çıktı. Bu gazeteci aynı zamanda tanığın ilk soruşturma sırasında, cinayetten iki gün sonra, BM müfettişine Perez Molina’nın olayla ilişkisini anlattığını keşfetti.
Şimdi Sadece Papaz Gerardi’nin öldürülmesi değil ama bütün diğer ölümlerin, belki Perez Molina dahil, sorumlularına dava açılacak mı? O devrede 200,000 kişi öldürüldü.
Kampanya sırasında Colom kendisi için en önemli konunun Guetemala’da dokunulmazlığı kaldırmak ve adli sistemi kuvvetlendirmek olduğunu söyledi. Birkaç ay önce onunla telefonla görüştüğümde bana eğer seçimi kazanırsa, Gerardi cinayetini araştıran özel savcılık dairesini yeniden çalışmaya başlatacağını söyledi. Böyle yapmasını bekliyorum.
Ve önemle belirtmek isterim, BM tarihinde ilk olarak Guatemala’ya bir komisyon atadı. Adı CICIACS. Bu özel komisyonun görevi General Perez Molina’ın komuta etmiş olduğu askeri istihbarat birimlerini izlemek; dokunulmazlığa karşı Guatemala komisyonu ve yaptığı iş, gizli güvenlik guruplarını ve onların örgütlü suç ile bağlantılarını izlemek, bütün hikaye bu. Bu şekilde, BM Genel Sekreteri Guatemala’daki gizli güvenlik kuvvetlerine dava hazırlayacak Guatemalalı ve yabancı savcılardan bir ekip oluşturmak için İspanyol bir yargıç atadı.
Eğer Perez Molina cumhurbaşkanı seçilseydi, çok garip olacaktı; CICIACS’ın onu ve dostlarını bu suçlar nedeniyle kovuşturduğu garip bir senaryo. Ama şimdi Başkan Colom ile cumhurbaşkanı dokunulmazlığa karşı BM komisyonu ile el ele çalışabilecek bir sivil olacak. Guatemala gibi bu kadar acı çekmiş bir ülkede “umut verici” lafını kullanmak istemiyorum ama, son on yılların en umut verici olan senaryosu bu.
Biraz da yardımcı cumhurbaşkanı hakkında konuşabilir misin? Sen şu anda Houston’dan (Texas) konuşuyorsun Yardımcı başkan Houston’da tanınmış bir kardiyoloji uzmanı.
Zannedersem, ona “Doktor Corazon” diyorlar. O, zannedersem Colom’un kampanyasının ahlaki ve entelektüel saygınlığını yükseltti. Guatemala’da çok sayılan ve sevilen bir kişiydi. Onun birçok… kampanya sırasında izlediğim birkaç konuşması çok ön görüşlüydü, çok uz sözlüydü. Şaşkınlığını anlatırken, “Guatemala, bütün çektiklerinden sonra, ülkeye yıllar süren şiddet getiren orduyu nasıl iktidara geri getirmeyi düşünebilir ki?” dedi.
Ve zannedersem o ve zannedersen kırsal kesim ve özellikle seçimde verilen mesaj, kırsal kesimin verdiği mesaj, “Hayır, evet biz ordunun bu ülkede yaptıklarını hatırlıyoruz, ve unutmayacağız, kentler, kamuoyu yoklamaları, kent gazeteleri ve televizyon kanalları ne derse desin umurumuzda bile değil. Hatırlıyoruz ve tekrarlanmasına izin vermeyeceğiz” oldu.
Bazı olağanüstü e-postalar aldım. Haber nasıl yayılıyor bir örnek olarak vereyim, geçen hafta Democracy Now!’da yaptığımız konuşma internet’te dolaşmaya başladı. Papaz Gerardi’nin öldürülmesi ile ilgili suçlamalar hakkında konuşmuştuk. Santiago Atitlan ve başka şehirlerde genç Katolikler konuşmayı internetten alıp, İspanyolca’ya çevirip Ölüler Günü’nde (Dias de Los Muertes- Orta Amerika’da ölülerin anıldığı gün) metnin fotokopilerini halka dağıtmış çünkü Guatemala medyasında bu hiç konu edilmemiş. Halk gerçeği yaymayı istemiş.
Geçen konuşmamızda Guatemala’da bir gazetede Perez Molina ile narkotik kaçakçıları arasındaki bağlantıyı açıklayan bir yazıdan da bahsettin.
Doğru.
Onun hakkında ne diyeceksin?
Tüm askeri istihbarat dünyasının iç savaş sırasında ve o zamandan beri idareyi neden ellerinden bırakmadıklarından bahsediyorsan, yani özellikle Soğuk Savaş sırasında onlara, asıl saldırı guruplarına, karşı çıkanlara saldıranlara, yani ölüm mangalarına vs arka çıkan, güç veren CIA idi.
Şimdi barış zamanında, barış anlaşması askeri istihbaratın sivillerin elinde olması gerektiğini söylerken, niye çaresizlikten gözleri dönmüş bir şekilde gücü ellerinden kaçırmamaya çalışıyorlar? Yanıtı ABD Narkotik Uygulama Bürosu, DEA’nin açıklamasında. DEA bile ABD’ye gelen kokain’in %70’inin Guatemala üzerinden geldiğini söylüyor. Buna imkan veren ise askeri istihbarat dünyasının gizli kolu. CIA’ye hizmet etmeleri sona erince, onlar da uyuşturucu kartelleriyle beraber çalışmaya başladılar. Böylece bu dünyadan olan herkes suça bulaşmış durumda. Güçlerini buradan alıyorlar: organize suç ve mafyadan.
Perez Molina da bu dünyanın adamı. Bunlarla ilişkisini gösteren birçok hikaye ve garip olaylar var. Bu narko-ilişkileri araştıran bazı genç gazeteciler bazı kanıtlar elde ettiler. Yazıyı ben okumadım. Bulduklarını yayınlamak istediler. Gazete yayınlamamaya karar verdi. Hiçbir başka gazete de yayınlamaya yanaşmadı. Ölüm tehditleri gelmeye başladı. Çalıştıkları gazete de tehdit edildi. Genç gazeteciler İnsan Hakları Komisyonuna başvurarak suç duyurusunda bulundu. Haber etrafta yayılmaya başladı. Bu da Perez Molina’ya karşı suçlamalardan biriydi.
Bu suçlamalar seçim öncesi son haftada ortaya çıkmağa başladı, çok ilginçti, Perez Molina’nın aniden sesi kesildi, ve son birkaç tartışmadan kaçtı. Gerardi davası veya kendine yöneltilen diğer suçlamalar hakkında soruları yanıtlamak istemedi. Seçimi kaybetme nedenlerinden biri de bu olabilir.
Francisco Goldman, 1980’li yıllarda ABD’nin Guatemala’da ölüm mangalarına desteği konusu…
Doğru
Ölümler hakkındaki BM raporu ABD’den bahsetmedi. Gerardi’nin raporu, “Nunca Mas” bahsetti mi? Her Kasım ayına girerken Fort Benning (ABD) yakınında Amerikalar Okulu’nda binlerce kişinin katıldığı yıllık protesto gösterileri oluyor. Ondan ne haber?
60’lı yılların başında Soğuk Savaş sırasında Guatemala’yı bir nevi ön cephe, vekil ülke yapmak istedikleri zaman, ABD çıkarlarını korumak için askeri istihbaratı güçlendirdiler ve zamanla ABD kontrollerinden çıkan bir Frankeştayn canavarı yarattılar ve bugünkü durum oluştu.
Unutmayalım ki, şu anda 1954’te ABD-CIA destekli hükümet darbesi başkan Jacobo Arbenz’i devirdiğinden beri, Guatemala’da ilk defa olarak merkez-sol Colom ile, sol eğilimli biri başkan oluyor.
Yeni başkan Colom ilk toplantıyı Maya (yerli) Toplumu liderleriyle yapacağını ve 1996’da onaylanan ama az uygulanan barış anlaşmasının hükümetin toprak satın alıp topraksız çiftçilere dağıtmasına izin veren maddesini uygulayacağını açıkladı; Hector Tobar Los Angeles Times’da böyle diyor. Bunun önemi nedir? Tabii, 1954’te Arbenz’i deviren United Fruit Company desteği ile (daha doğrusu United Fruit Comany’yı destek olmak için) ABD idi. Bu olayla bir paralel kurulabilir mi?
Colom’un 1954’te Arbenz’e karşı hükümet darbesine neden olan toprak reformu gibi bir reform uygulamak için politik alanı ve gücü yeterli değil diye düşünüyorum. Ama Colom’a destek toprak reformu isteyenlerden geliyor. Bir zamanlar, baskıcı Guatemala’da bile, yerli ve kırsal halka toprak sahibi olabilmeleri için yardım eden bir kuruluşu (FONAPAZ) işletiyordu. Yaylalardan gelen büyük destek bu nedendendi.
Ve onun yoksulları toprak sahibi yapmayı samimiyetle istediğini düşünüyorum. Bu yarıküre’de en dengesiz toprak dağıtımı Guatemala’da. Sahiden öyle. Bu bakımdan elinden geleni yapacağına eminim. Maya halkına borcu var. Ona cumhurbaşkanlığını verdiler ve o da elinden gelen her şeyle karşılık vermek isteyecek. Öyle davranmalı.
Çok teşekkürler, Francisco Goldman,
6 Kasım 2007
[Democracy Now!’daki İngilizce orijinalinden Emine Kunter tarafından Latinbilgi için çevrilmiştir]