Alp Er Tunga Destanı
Alp Er Tunga, ALP ER TONGA, TONGA ALP ER olarak, da bilinir
Destansal kaynaklardaki bilgilere göre tüm Orta Asyayı egemenliği altına aldıktan sonra Kafkasyayı aşıp güneye doğru ilerledi. Anadolu ve Mısırı da topraklarına katarak büyük bir imparatorluk kurdu. Yaşamı boyunca hep Iranlı hükümdarlarla savaştı. Bu savaşların birçoğunu kazandı. İranlIların ulusal destanı Şehnamede Alp Er Tunga ile yapılan savaşlar ayrıntılı biçimde anlatılır. Sonunda Med hükümdarı Keyhüsrev (Kyaksares) tarafından çağrıldığı bir şölende öldürtüldü (İÖ 625 ?).
Alp Er Tunga çeşitli kaynaklarda değişik adlarla anılır; Firdevsi Şehnamede Efrasiyab, Kaşgarlı Mahmud Divanü LügatitTürkte ve Yusuf Has Hacib Kutadgu Biligde Tonga Alp Er derler. Asur kaynaklarında Maduva, Herodotosta Madyaes, Cüveyninin Tarih-i Cihangüşasında Buku Han olarak geçer.
Alp Er Tunganın yaşamı ve savaşları çevresinde gelişen olayların İslamiyetin Türklerce kabulünden önce destanlaştığına ilişkin belirtiler vardır. Divanü LugatitTürkte yer alan bir sagu onun ölümünden duyulan acıyı dile getirir. Zeki Velidi Toganın Camiüt-Tevarihten aktardığı Oğuz Kağan Destanının ilk bölümünde de Alp Er Tunganın yaşamı ve savaşları anlatılır. Buna göre, büyük bir olasılıkla, Alp Er Tunganın yaşamı ve savaşları o dönemde destanlaştırılmış, ancak birçok destan gibi bu da günümüze ulaşamamıştır.