Osmanlı İstanbul'unda yangınlar üç kule yardımıyla haber veriliyordu: Beyazıt, Galata, İcadiye... 1720 senesine kadar İstanbul'da çıkan yangınları, yeniçeriler söndürürdü. 18. asrın başlarında Tulumbacı Ocağı kuruldu. 1869'da tulumbalar belediye merkezlerine, mahallelere verildi. Birkaç sene sonra da itfaiye alayları kuruldu. "Yaman geliriz yaman gideriz" naraları ve cesaretleri ile İstanbul'u yangınlardan koruyan tulumbacıların itfaiye teşkilatına dönüşme yolculuğu 1925 yılında başladı.
Osmanlı İstanbul'unda yangınlar üç kule yardımıyla haber veriliyordu: Beyazıt, Galata, İcadiye... 1720 senesine kadar İstanbul'da çıkan yangınları, yeniçeriler söndürürdü. 18. asrın başlarında Tulumbacı Ocağı kuruldu. 1869'da tulumbalar belediye merkezlerine, mahallelere verildi. Birkaç sene sonra da itfaiye alayları kuruldu. "Yaman geliriz yaman gideriz" naraları ve cesaretleri ile İstanbul'u yangınlardan koruyan tulumbacıların itfaiye teşkilatına dönüşme yolculuğu 1925 yılında başladı.
Yangınların haber verilme esnasındaki şifreli konuşmalarda şunlar yer alırdı. Ağa unvanı taşıyan zabitin emrindeki köşklüler, yangın ateşini gördüğünde nöbette olan kule ağasına, Ağa bir çocuğun oldu!.. derdi; ağa da sorardı: Kız mı, Oğlan mı? Anadolu yakası, Galata, Beyoğlu ve Boğaz'ın Rumeli yakası yangınları "Kız", asıl İstanbul içi yangınları da "Oğlan"dı. (Koçu, 2005: 404)
İki veya üç mıntakada aynı zamanda yangın olursa her mıntıkaya ait işaretler bir arada çekilir.
GALATA KULESİ
📌 İstanbul'ın bekçilerinden biri Galata Kulesi'ydi... Alt kısmı Ceneviz, üst kısmı Osmanlı yapısı olan kule, bugünkü şeklini 1876 yılındaki tamirden sonra aldı. Galata Kulesi'nde 18. yüzyıl başlarından itibaren yangınları gözetleyen ve bunları şehrin başka mahallelerine kös vurarak duyuran bir gözcü teşkilâtı da bulunuyordu.
Kös: Savaşlarda, törenlerde at, deve ya da araba üzerinde taşınan,
işaret vermekte kullanılan, bakır üzerine deve derisi geçirilerek yapılmış çok büyük davul.
◾ Evliya Çelebi, 17. yüzyılın ilk yarısında kulenin 118 mimari arşın yüksekliğinde ve tepesinin kurşun kaplı bir külâhla örtülü olduğunu söyler. III. Selim döneminde meydana gelen büyük bir yangında kulenin külâhı ve duvarları ateşten büyük bir zarar gördü, bu nedenle yeniden duvar yapıldı ancak II. Mahmud döneminde çıkan bir başka yangında (2-3 Ağustos 1831) büyük bir kısmı harap oldu. Şair Pertev'in 16 mısralık tarih manzumesinde Sultan Mahmud tarafından tamir ettirildiği ifade edilir.
◾ 1874'ten itibaren İstanbul'da modern itfaiye teşkilâtı kurulurken Galata Kulesi tepesinde bir yangın haber merkezi oluşturulmuştur.
◾ Kulenin tepesine kadar taştan ve tahtadan 211 basamak mevcut olup 95 adedi taştır. Birinci büyük odaya 141 basamakla çıkılır.
◾ Bayrak direği 15 metredir.
BEYAZIT KULESİ
📌 İstanbul Beyazıt'ta İstanbul Üniversitesi bahçesinde yangın gözetlemek için inşa edildi. Günümüzde ise yangın gözetleme kulesi olarak İstanbul Belediyesi İtfaiye Müdürlüğü tarafından kullanılmaktadır.
◾ 1720 senesine kadar İstanbul'da çıkan yangınları, yeniçeriler söndürürdü. İlk defa Damad İbrâhim Paşa tarafından 1720 yılında Tulumbacı Ocağı kuruldu. 1749'da çıkan Küçükpazar yangınının ardından Ağakapısı Süleymaniye'de İstanbul Müftülüğü ile İstanbul Üniversitesi'nin Botanik Enstitüsü olarak kullanılan, iç avlusu köşesine yılında ahşaptan ilk kule yapıldı. Tabi ahşap olan kule başka bir yangın nedeniyle tamamen yok oldu; yerine yeniden bir ahşap kule yapılsa da Tulumbacı Ocağı'nın dağıtılmasıyla ihtiyaç kalmadığı gerekçesiyle yıktırıldı.
◾ Yangınlardan çok imtihana tabi olan İstanbul'da, çıkan yangını tespit etme ve hızlıca müdahalede bulunabilmek için şu anki İstanbul Üniversitesi'nin Beyazıt semtinde bulunan üniversite yerleşkesinin tarihi giriş kapısı arkasındaki bahçenin içerisine, Beyazıt Kulesi kâgir (taş ya da tuğladan yapılmış olan) olarak yapıldı. Bugünkü biçimine 1849 yılında kavuştu.
◾ 4 kattan oluşan kulenin yüksekliği 118 metredir ve girişten nöbet katına giden, toplam 180 basamaktan oluşur. İstanbul'un muhteşem manzarası 360 derecelik bakış açısıyla görülür.
İCADİYE KULESİ
📌 Üsküdar yakasındaki İcadiye kulesi 2. Mahmut devrinde Vaniköy'ün üstündeki sırtlarda inşa ettirilmiş ek binalardandır. Kulenin kullanımıyla ilgili ilk bilgiler 1840 tarihlidir.
◾ İcadiye Kulesi yangın sırasında sinyalizasyon sistemlerini kullanarak koordinasyon içinde çalışırdı. Örneğin; Beyazıt Kulesi'nden uzanan sepet ya da fenerleri karşı kıyıdan gören İcâdiye Kulesi görevlileri beş kez top atarak Boğaziçi'ne haber verirdi. Böylece sadece yangının çıktığı bölgenin sakinleri değil, çevre bölgelerde yaşayan halk da haberdar olurdu.
Beyazıt Kulesi'nden; bütün İstanbul, Kadıköy'den Vaniköy'e kadar Anadolu yakası ile Bebek'e kadar olan Rumeli yakası; Galata Kulesi'nden; Galata, Beyoğlu ve Eyüp tarafı, İcadiye Kulesi'nden; Vaniköy ve Bebek' ten öte Boğazın iki yakası gözetleniyordu.
◾ Top sesini duyan İstanbul halkı yangının semtini öğrenmek için "köşklü"leri beklerdi. Yangın kulesine "yangın köşkü"; yangın gözcülerine de "köşklü" deniyordu. Beyazıt Kulesi'nde 20 köşklü, Galata Kulesi'nde 18 köşklü ve İcadiye Kulesi'nde 3 köşklü bulunurdu.
Antalya'nın Manavgat ilçesinde 4 farklı noktada meydana gelen yangınlarda vefat eden vatandaşlarımıza Allah'tan rahmet, yakınlarına sabır diliyoruz. Yangından etkilenen tüm vatandaşlarımıza geçmiş olsun...
Editör: Özge Özkul
email@example.com