Metabolik sendrom, yalnızca göreceli olarak yakın zamanda kabul edilmiş bir dizi hastalık risk faktörüdür. 2009’da tam tıbbi görüş birliğine ulaşıldı ve şu anda bu sorun kümesine ait insanların daha çok kardiyovasküler hastalık ve tip 2 diyabet riski altına girdiğine karar verildi.
Metabolik sendrom, “insülin direnci sendromu” olarak da bilinir ve son on yılda medikal araştırmacılar ve epidemiyologlar bir dizi faktörün hem kalp hastalığı, hem de diyabet ile ilişkili olduğunu fark ettiğinde ön plana çıktı.
İlk kez 1988’de “sendrom X” olarak tanımlanan ve 2000’li yıllara kadar metabolik sendrom olarak bilinmeyen hastalık, insanlara kardiyovasküler hastalığa yatkınlık oluşturan risk faktörlerinin yanı sıra, tip 2 şeker hastalığı olarak da yaygınlaştı.
Ayrıca Bakınız: Tip 2 Diyabet Nedir?
Metabolik sendromun özellikleri olarak kabul edilen faktörler oldukça gelişmiştir. Ancak genel konsensüs aşağıdaki en az 3 faktörün teşhisi tetiklemesi gerektiğidir:
- Merkezi, viseral, abdominal obezite, geniş bel çevresi ile belirtilir.
- Yükselmiş kan glikoz seviyeleri
- Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
- Yüksek trigliserid seviyeleri (yağ molekülleri)
- Düşük seviyeli yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) olan kolesterolün anormal kan seviyeleri
Bu faktörlerin üç veya daha fazlasına sahip olmak; kalp krizi veya inme gibi kardiyovasküler hastalıkların ve geç başlangıçlı bir bozukluk olarak düşünülen ama bu risk faktörlerine sahip gençlerde gittikçe artan oranda görülen tip 2 diyabet riskini belirtir.
Metabolik Sendrom Teşhisi ve Tanı Kriterleri
Metabolik sendrom teşhisi için kullanılacak eşik değerlerini tüm tıbbi kılavuzlar kabul etmiyor ve doktorlar her zaman bir hastanın bireysel hastalıklarını göz önüne almaktadır. Ancak, yukarıda belirtilen beş faktör için çoğu şunlar üzerinde duruyor:
- Erkeklerde en az 102 cm’den fazla veya kadınlarda en az 88 cm veya daha fazla bel ölçüsü
- Kan şekeri 100 mg/dL (5.6 mmol/L) veya daha yüksek bir açlık plazma seviyesine yükselirse, “prediyabet” tanısını tetikleyen aynı seviyedeyse
- Kan basıncı 130/85 mm Hg veya üstü
- Trigliseritler 150 mg/dL (1.7 mmol/L) veya daha yüksek bir açlık kan plazma seviyesine yükselirse
- HDL erkeklerde 40 mg/dL’nin altında veya kadınlarda 50 mg/dL’nin altındaysa, (sırasıyla 1.04 mmol/L veya 1.29 mmol/L’nin altında)
Metabolik sendrom, çocukluk çağı obezitesi ile birlikte artmaktadır. Bazen MetS olarak kısaltılan Metabolik sendrom, çocukluk çağında erken obezite, dislipidemi ve yüksek tansiyon ile birlikte başlar. Ancak, teşhis için eşikler ve çocukların taranması gerekip gerekmediği tartışmalıdır. Büyüyen çocuklar, örneğin bu faktörlerde geniş varyans göstermektedir.
Bununla birlikte, birçoğu daha yüksek kardiyovasküler risk altındaki çocukları ve ergenleri tanımlamak, daha sağlıklı bir yaşam tarzına yönelik değişiklikleri hedeflemek ve yetişkin hastalık yükünü azaltmak için acilen küresel bir ihtiyacı açıklamaktadır.
Aşırı kilolu veya obez çocukların sayılarının yükselmesi özellikle endişe vericidir.
Metabolik Sendrom Sebepleri Nelerdir?
Metabolik sendrom, risk faktörlerinin bir toplamı olduğundan, tek bir nedeni yoktur.
Merkezi obezite veya aşırı kilo; metabolik sendroma yol açan başlıca faktörler olmakla birlikte, anormal kan lipid ve kolesterol profilleri, yüksek tansiyon ve prediyabet diğer faktörler de kardiyometabolik risk oluşturmaktadır.
Tıbbi aile öyküsü ve etnik köken gibi, sendromun bazı bileşenlerinin daha yüksek risk oluşturabileceği kaçınılmaz risk faktörleri vardır. Ancak, faktörlerin hepsi de yaşam biçimini ortak bir kök olarak paylaşıyor.
Yukarıda belirtildiği gibi, çocuklukta şişmanlığın giderek artan sorun olması, metabolik sendromun arkasındaki yaşam tarzı sorununun önemli katkısıdır. Tüm yaş gruplarındaki obezite gelişmiş ülkelerde son derece yaygındır ve pek çok kişi çok fazla enerji tüketirken hareketsiz yaşamlara yönlenir. Örneğin; ABD’de obezite prevalansı, 50 yaşın üzerindeki kişilerin %40’ından fazlasına sahip olabilir.
Metabolik sendrom ve obezitenin insülin direnci karakteristiği, kardiyovasküler hastalık ve tip 2 diyabete yol açabilir. Ancak, diğer hastalıklar da insülin direnci ile bağlantılıdır. Polikistik over sendromu (PCOS), Alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı ve kronik böbrek hastalığı bunlara örnektir.
Ayrıca Bakınız: İnsülin Direnci Belirtileri
Bazen metabolik sendrom, insülin direnci ve yüksek kan şekeri ile ilişkili olan diğer sorunlar, düşük seviyedeki iltihaplanma ve kan pıhtılaşma bozukluklarıdır. Bunlar kardiyovasküler hastalığın gelişimine katkıda bulunabilirler.
Metabolik Sendrom Tedavisi
Metabolik sendromu takip eden doktorların hedeflerinden biri, bel çapı (iç organ, santral, abdominal aşırı yağ (adipoz doku)), belirli bir kardiyovasküler ve diyabet riski altına sokan, ancak hastalığın ilerleyen aşamalarında kullanılan ilaç tedavileri yerine yaşam tarzı değişikliği hedeflenmesidir.
Tanı seviyeleri, metabolik sendromlu kişilerin tipik olarak doğrudan tıbbi müdahale gerektiren rahatsızlıklara sahip olmamaları şeklindedir. Yüksek kan şekeri seviyeleri, yüksek tansiyon, lipid ve kolesterol anormallikleri ilk önce yaşam tarzı önlemleri ile kontrol altına alır.
Bunu söyledikten sonra, sendromun hala bazı unsurları zaten tıbbi tedavi altında iken var olabilir. Çünkü metabolik sendromun herhangi bir bileşeni için ilaç tedavisi de tanıda güvenilebilir. Örneğin, antihipertansif veya antikolesterol ilaçları almak, sırasıyla, hastalığı tanımlayabilen kan basıncını ve kolesterol riskini taşır.
Yaşam tarzı değişiklikleri ile metabolik sendromu yönetmenin en önemli yönü aşırı yağın üst vücut dağılımını azaltmaktır. Yani, kilo vermek suretiyle tedavi edilmesi gereken obezite problemidir.
Anormal kolesterolün tedavisi ve önlenmesi için, aşağıdaki önlemler metabolik sendromdaki diğer risk faktörlerine karşı da yardımcı olabilir:
- Kalp sağlığını koruyan beslenme
- Düzenli egzersiz yapmak
- Sigara içmekten kaçınmak ve alkol alımını azaltmak
Gerçekten de, diyet ve egzersiz son derece etkili bulunmuştur. Bilimsel araştırma, yaşam tarzı önlemleri uygulandığında 3 yıldır tedavi edilen her yedi kişi için bir diyabet vakasının önlendiğini gösteriyor.