Arz ve talep yasası, piyasa ekonomisinin dayandığı temel ilkedir. Bu ilke, bir ürüne olan talep ile o ürün için arz edilen miktar arasındaki ilişkiyi, ürünün satıldığı fiyatı dikkate alarak yansıtır.
Böylece, bir malın piyasa fiyatına bağlı olarak, teklif verenler (satanlar) o maldan belirli sayıda üretmeye isteklidirler. Davacılar (satın alanlar) gibi, fiyatına bağlı olarak o maldan belirli bir sayıda almaya isteklidirler.
Talepçiler, tedarikçilerin üretmek istedikleri birimleri aynı fiyata satın almaya istekli oldukları için bir dengenin olduğu noktaya piyasa dengesi veya denge noktası denir.
Bu teoriye göre, talep yasası, diğer her şeyi sabit tutarak (ceteris paribus), bir malın talep edilen miktarının o malın fiyatı arttığında azaldığını belirtir. Öte yandan, arz yasası, diğer her şeyi sabit tutarak (ceteris paribus), fiyatı arttığında bir malın arz edilen miktarının arttığını gösterir.
Böylece, arz eğrisi ve talep eğrisi, o malın fiyatı değiştikçe sırasıyla arz edilen veya talep edilen miktarın nasıl değiştiğini gösterir.
Nasıl bozarsın?
Denge noktasına nasıl ulaşılacağını anlamak için iki aşırılık durumundan bahsetmemiz gerekir:
- Arz fazlası: Arz fazlası olduğunda, ürünlerin teklif edildiği fiyat denge fiyatından daha yüksektir. Bu nedenle arz edilen miktar talep edilen miktardan fazladır. Sonuç olarak, teklif sahipleri satışları artırmak için fiyatları düşüreceklerdir.
- Talep fazlası: Öte yandan, ürün kıtlığı olduğunda, sunulan malın fiyatının denge fiyatından düşük olduğu anlamına gelir. Talep edilen miktar arz edilen miktardan fazladır. Böylece tedarikçiler fiyatı artıracak, çünkü malın birkaç birimi için çok sayıda alıcı var, böylece talep eden sayısı azalacak ve denge noktası kurulmuş olacak.
Arz ve talep yasasının grafiksel gösterimi
Az önce açıkladığımız arz ve talep davranışları bir grafiğe çevrildiğinde, arz eğrisinin (O, mavi çizgi) arttığı ve talep eğrisinin (D, kırmızı çizgi) azaldığı anlaşılmaktadır. Kesiştikleri nokta piyasa dengesi olarak bilinir.
Bir malın Q1 miktarının P1 fiyatında talep edildiği ilk noktadan başlarsak ve bir dış nedenden dolayı talepte Q2 miktarına kadar bir artış olursa, malın fiyatı P1 fiyatına ulaşana kadar artacaktır. P2.
Aksine, satıcılar herhangi bir nedenle üretimlerini düşürürlerse (örneğin, sel buğday üretiminin azalmasına neden olur), grafikte arz eğrisinin (O) sola doğru bir hareketini gözlemleyeceğiz ve bu nedenle, söz konusu malın fiyatını arttırır ve bununla birlikte talep azalır.
Rekabet arz ve talep yasasını nasıl etkiler?
Yukarıdaki örneklerde gördüğümüz gibi arz ve talebin hareketine bağlı olarak fiyatlar etkilenebilir. Bazı durumlarda, bir malın arzı veya talebi çok güçlüyse, o malın fiyatını etkileyebilir.
rekabet türleri
- Tam rekabet: Neredeyse ideal bir ekonomik durumdur ve gerçekte pek olası değildir. Piyasa fiyatının, bir ürünü talep eden şirketler veya kişiler ile onu üreten ve sunan diğer kişiler arasındaki etkileşimden ortaya çıktığı bir piyasadır. Temsilcilerin hiçbiri mal veya hizmetin fiyatını etkileyemez, yani onlar fiyat alıcıdır.
- Eksik rekabet : Bireysel satıcılar, ürünlerinin veya hizmetlerinin piyasa fiyatını önemli ölçüde etkileme yeteneğine sahiptir. Eksik rekabet derecesine göre ayırt edebiliriz:
- Tekelci rekabet: Ürünlerinin fiyatını etkileme konusunda belirli bir güce sahip olmalarına rağmen piyasada çok sayıda satıcı vardır.
- Oligopol: Belirli bir pazar, küçük bir şirketler grubu tarafından kontrol edilir.
- Tekel: Tek bir şirket, bir tür ürün veya hizmet için tüm pazara hakimdir; bu, genellikle tekelleştirilmiş ürün veya hizmetin yüksek fiyatları ve düşük kalitesi anlamına gelir.
- Oligopson: Çok sayıda tedarikçi olmasına rağmen az sayıda başvurunun olduğu bir pazar türüdür. Bu nedenle, piyasadaki fiyatlar ve satın alma koşulları üzerindeki kontrol ve güç, başvuranlara veya alıcılara aittir.
- Monopson: Tek bir davacı veya alıcının bulunduğu piyasa yapısıdır. Bir veya daha fazla teklif veren olabilir.
Rekabetin mükemmel olmadığı ve satıcıların malın fiyatını etkileyebileceği zamanı grafiksel olarak görelim. Örneğin, arz (O) zorla üretimini azaltırsa, söz konusu malın fiyatında bir artışa neden olacak ve o mala olan talep azalacaktır.
Talep yasasına ve arz yasasına bakın.
Üretici rantı ve tüketici rantı
Arz ve talep yasası aracılığıyla, üreticiler ve tüketiciler bir mal veya hizmeti hangi fiyattan satın almak istediklerini bilebilirler. Piyasa fiyatı ile ödemeye veya talep etmeye istekli oldukları arasındaki fark, sırasıyla tüketici artığı ve üretici artığı olarak bilinir.
Fazlalıkların grafiği aşağıdaki gibidir:
Arz ve talep yasası örneği
Diyelim ki ahşap sandalye üreten bir şirketimiz var. Yukarıda bahsettiğimiz piyasa denge noktasından başlıyoruz. Birini arz, diğerini talep için yapıyoruz.
Arz durumunda, ağaç ürünleri üreticilerine bir vergi uygulandığını hayal edin. Bu şekilde arz sola kayacak, fiyatı değiştirecek ve satılan koltuk sayısını azaltacaktır.
Talep tarafında, müşterilerin tüketim tercihlerini değiştirdiğini varsayalım. Bu andan itibaren hafifliği ve düşük maliyeti nedeniyle plastik sandalye almayı tercih edecekler. Bu durumda talep edilen miktar azalır ve fiyat düşer.