Gladyatör, Latincede kılıç ustası anlamındadır; 'gladius'. Roma İmparatorluğu döneminde ise profesyonel dövüşçülere verilen addır. Eski Roma'da genellikle savaş esirleri ve kölelerden oluşturulan, Romalı insanları eğlendirmek amacı ile, birbirleri veya vahşi hayvanlarla dövüşmek zorunda bırakılan gladyatörlerin kısa tarihi:
Gladyatörler çoğunlukla köle veya suçlu insanlardı. Etrükslerdeki cenaze törenlerinde birtakım dövüşler yapılırdı ve bunlar ölümle biterdi. Amaç, ölen kişiye öbür dünyada silahlı bir hizmetkar sunmaktı. Sonraları bu uygulama bölgesel olarak yayıldı ve nitelik değiştirdi. Sözkonusu yerler Roma İmparatorluğu'nun yönetimine geçtikçe gladyatörlük benimsendi.
Roma’da dövüşler karşılıklı gelen iki kişi arasında yapılıyordu. Çiftlerin sayısı ilk günlerde 3 idi. Sonraları bu çiftin sayısı 300’e kadar yükseldi. Zamanla daha da arttı. Öyle ki MS.107 yılında 5 bin çift dövüşmüştü.
Bugünkü terimlerle konuşursak, gladyatör bir işveren emrinde çalışan işçidir. Ancak onun emek olarak sunduğu iş dövüşmekti. Ölüm de bu işin kaçınılamaz eklentisidir. Arenaya çıkan birisinin yapacağı tek şey ölümüne dövüşmektir. Korkan veya tereddüt eden kişi, kamçı ile, kızgın demirle dövüşe zorlanırdı. Yaralanan birisi, hasmının insafındadır. Hayatta kalabilmesi için işaret parmağını havaya kaldırır (sonraları bazı tarihçiler, bunun tam tersi olduğunu iddia ettiler)
İlk zamanlarda yaralının yaşaması veya ölmesi kararını gösteriyi düzenleyen kişi verirdi. Sonraları bu karar izleyici olan halka bırakıldı. Bu karar, mendil sallamak veya çeşitli parmak hareketleri yolu ile verilen işaretlerdi.
Arenadaki gladyatör dövüşlerinde genellikle hareketli müzikler çalar, ölen gladyatörün cesedine kimse sahip çıkmazsa ceset vahşi hayvanlara atılırdı. Gladyatörler kazandıkları dövüşlerde palmiye yaprağı ile ödüllendirilirdi. Gladyatörlerin ne kadar başarılı olduğu palmiye yaprağı sayısından anlaşılırdı. Ayrıca dövüşü kazanan gladyatörler halkın arasına karışıp para toplayabilirdi yada Lanistea kazanan gladyatöre bir miktar para verebilirdi. Gladyatör dövüşlerinin en fazla rağbet gördüğü Neron zamanında dövüşçülere ev, arsa vs. verilmiştir.
Başarılı olan gladyatörler arasında ün sahibi olanlar, toplumda önemli yerlere gelenler olmuştur. Hatta siyasette bile yer aldıkları görülür. İşin içinde ticari kazanç olduğu için iflas etmiş iş adamları bile gladyatör olmuştur. Bütün bunları bugünkü bakış açısıyla değerlendirmek hatalıdır. İnsan hakları, yaşam hakkı gibi değerler elbette o dönemlerde söz konusu değildir. Gladyatörlerin büyük çoğunluğu köle olduğu için bu değerler zaten olamazdı. Zira kölelik, o dönemlerin kabul ettiği, aksinin düşünülemediği bir sosyal kurumdu.
Samnitler: Gladyatörler kullandıkları silah ve zırha göre çeşitli gruplara ayrılır; Orta İtalya'da Samnium bölgesinde esir edilen Samnitlerin giysi ve silahları ağırdır. Kısa kılıçları ve diktörgen zırhları vardır.
Secutor Miğfer ve kısa kılıçları vardır. Uzun kalkanlar ve sol ayaklarında zırhları mevcuttur.
Retiarus: Ağ ve 3 uçlu mızrak kullanır.
Mirmillo: Bir visor, bir tüylü kask ve kısa bir kılıç.
Hoplomacus: Gladyatörlerin en ağır zırhlısı. Silah ve mücadele teknikleri Samnitlere çok benziyor.
Thracian: Küçük bir yuvarlak kalkan ve bir hançer gibi eğri.
Gladyatörler, kullandıkları silahlar ve dövüş stilleri yönünden çeşitli gruplardan oluşmuştu.
Muhtelif kılıç, kalkan, miğfer, ağ, mızrak, kement ve zırh bellibaşlı silah çeşitleri idi.