II. Abdülhamit zamanında Genç Osmanlıların Prusya ve Belçika anayasalarını örnek alarak hazırladıkları bir anayasadır. Mutlak monarşiden meşruti monarşiye geçilmiştir. Fakat teokratik ve monarşik yapı korunmuştur.
Türk tarihinin ilk anayasasıdır. Bu anayasa ile çift meclis sistemi kurulmuştur.
Kanuni Esasi özellikleri
- 119 maddeden oluşan bu anayasa, Osmanlı Devleti’nin ilk ve tek anayasasıdır.
- Sert bir anayasadır. (Değiştirmesi için 2/3 nitelikli çoğunluk ve padişah onayı gerekir.)
- Yargı, Şer’iye ve Nizamiye olmak üzere ikiye ayrılmıştır.
- Şeyhülislam Bakanlar Kurulu’nun doğal üyesidir.
- Yargı, bağımsız mahkemelere bırakılmış ve yargıç teminatı getirilmiştir.
- Yasa teklifinde bulunma hakkı sadece Bakanlar Kuruluna aittir.
- Mexlis üyelerinin yasa teklifinde bulunması padişah iznine bağlıdır.
- Bakanları atama, azletme ve meclisi feshetme yetkisi padişaha aittir.
- Bakanlar Kurulu meclise karşı değil, padişaha karşı sorumludur.
- Padişah, kendisinin ve devletin güvenliğini bozanları mahkeme kararı olmaksızın yurt dışına sürgün etme yetkisine sahiptir.
- İlk kez yasama dokunulmazlığı sistemi getirildi. Seçme yaşı 25, seçilme yaşı ise 30’dur.
- İlk kez 30 kişiden oluşan ve Divanı Ali adı verilen Yüce Divan kuruldu.
- Resmi dil Türkçedir.
- Yasama organı Meclisi Umumi’dir.
1876 Anayasası’nda 1909 yılında yapılan değişiklikler
- Antlaşmaların meclis tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girmesi şartı kabul edildi.
- Kanun teklifinde bulunabilmek için padişahtan izin alma zorunluluğu kaldırıldı.
- Parti ve dernek kurma hakkı getirildi
- Bakanlar kurulu padişaha karşı değil, meclise karşı sorumlu hale getirildi.
- Meclisi Mebusan’ın yetkileri artırıldı.
- Padişahın meclisi feshetme yetkisi, Ayan Meclisi’nin onayı ve üç ay içinde seçim yapılması şartına bağlandı.
- Padişahın sürgüne gönderme yetkisi kaldırıldı.
- Padişah kararlarında başbakan ve ilgili bakanın imza şartı getirildi.(karşı imza kuralı)
- Padişahın mutlak veto hakkı yetkisi, kaldırılarak padişaha kanunları iki ay içerisinde onaylama veya geri gönderme yetkisi tanındı. (güçleştirici veto)