وهبي، سليمان غاوجي. أبو حنيفة النعمان: إمام الأئمة الفقهاء (۸٠- ١٥٠ هجرية). دمشق: دار القلم، ١۹۹۹، ۳۸٤ ص.
Wahbi, Sulayman Ghawiji. Abu Hanifah al-Nu‘man: Imam al-A’immah al-Fuqaha’ (80- 150 AH). Damascus: Dar al-Qalam, 1999, 384pp.
ABSTRACT
Abu Hanifa al-Nu‘man: Imam of the Jurisprudential Imams (80–150 AH)
أبو حنيفة النعمان: إمام الأئمة الفقهاء (۸٠- ١٥٠ هجرية)
This book is the fifth in a series published by the Dar al-Qalam Institute in Damascus. This abstract is based on this book’s sixth edition.
The book provides an overview of the life of Abu Hanifa al-Nu‘man, imam of the jurisprudential imams, with the aim of introducing students to this “great beacon”. It consists of an introduction, two prefaces written for the first and fourth editions, eleven chapters, and a brief conclusion. The introductory session discusses the significance of fiqh (Islamic jurisprudence) along with several early jurisprudential imams and their interpretations of fiqh.
The first chapter, “His Search for Knowledge, His Shaykhs, His Pupils”, discusses Abu Hanifa’s name and family lineage, his scholarly development and endeavours, his shaykhs, his pupils, and his views on the Companions. The second chapter, “His personal characteristics and the Sayings of the Esteemed Imams”, presents an outline of Abu Hanifa’s conduct towards God and towards the people around him, the circumstances that God has favoured him by, and his personal characteristics.
The third chapter, “The Imam’s Understanding of Islamic Jurisprudence”, explains the origins of Abu Hanifa’s religious doctrine, his understanding and interpretations of fiqh, and his understanding of the sources of reference. The fourth chapter discusses his recording and interpretation of ahadith, as well as what other prominent imams have said about the ahadith.
The fifth chapter, “Eliminating Doubts with Facts”, discusses eleven doubts in reference to Abu Hanifa. These include such doubts as his not having contributed to the collections of hadith, the opinions of several men of the hadith about him, and his acceptance of personal opinion method in matters that do not accept such method, and the claim that he twice sought repentance for disbelief. In the second part of this chapter, the author discusses reasons for prejudice against Abu Hanifa. The chapter concludes with a recommendation by two esteemed imams.
Chapters Six to Nine discuss the imam’s writings, his upbringing and education, and the spread of his doctrine. Chapter Nine concludes with the wisdom behind surviving of the doctrines of four imams, including Shafa’i, Malek, Ibn Hanbal, and Abu Hanifa himself. Chapter Ten discusses the hardships Abu Hanifa faced, and later, his death. The final chapter lists his various wise sayings. Although the book’s reference details are not comprehensive, overall it is a valuable source of information about Imam Abu Hanifah and his work.
Dahlia Sabry
Translated by Andrew Hennessey
وهبي، سليمان غاوجي. أبو حنيفة النعمان: إمام الأئمة الفقهاء (۸٠- ١٥٠ هجرية). دمشق: دار القلم، ١۹۹۹، ۳۸٤ ص.
Wahbi, Sulayman Ghawiji. Abu Hanifah al-Nu‘man: Imam al-A’immah al-Fuqaha’ (80- 150 AH). Şam: Dar al-Qalam, 1999, 384 s.
ÖZET
Ebu Hanife el-Nu‘man: Fıkıh İmamlarının İmamı (H. 80-150)
أبو حنيفة النعمان: إمام الأئمة الفقهاء (۸٠ - ١٥٠ هجرية)
Bu kitap, Dar al-Qalam Enstitüsünce Şam’da yayımlanan ve seçkin Müslümanları konu edinen serinin beşincisidir. Bu özet ise, söz konusu kitabın altıncı baskısına dayanmaktadır.
Kitap, öğrencileri bu “büyük nur” ile tanıştırmak amacıyla fıkıh imamlarının imamı Ebu Hanife el-Nu‘man’ın yaşamının bir özetini sunmaktadır. Kitap on bir bölüm, birinci ve dördüncü baskılar için yazılmış iki takdim, bir giriş ve kısa bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümü fıkhın (İslam hukukunun) önemini çok sayıdaki eski fıkıh imamı ve onların fıkıh yorumları çerçevesinde tartışmaktadır.
“Bilgi arayışı, şeyhleri, öğrencileri” başlıklı ilk bölüm, Ebu Hanife’nin adını ailesinin kökenini; ilmî gelişim ve gayretlerini; şeyhlerini, öğrencilerini ve sahabe hakkındaki görüşlerini tartışmaktadır.
İkinci bölüm “Onun Değeri ve Muhterem İmamların Sözleri”, Ebu Hanife’nin Allah’la ve çevresindeki insanlarla olan münasebetini, Allah’ın ona bahşettiği koşulların ve kişisel niteliklerinin bir özetini sunmaktadır.
Üçüncü bölüm “İmamın İslam Hukuku Anlayışı”, Ebu Hanife’nin dinî doktrininin, fıkıh anlayışının, fıkıh hakkındaki yorumlarının ve referansın kaynakları ile ilgili düşüncelerinin temellerini açıklamaktadır.
Dördüncü bölüm, onun hadisleri kaydetme ve yorumlama yönteminin yanı sıra, diğer önde gelen imamların hadislerle ilgili söylediklerini tartışmaktadır.
Beşinci bölüm “Şüpheleri Gerçekle Yok Etmek”, Ebu Hanife ile ilgili on bir şüpheyi tartışmaktadır. Bunların arasında Ebu Hanife’nin, hadislerin toplanmasına katkıda bulunmadığı; onun sözlerinin birçok hadis erbabı tarafından aşağılayıcı ve aldatıcı bulunduğu; Allah’a atfedilmesi gerekeni, geçici otoritelere atfettiği ve inançsızlık sebebiyle iki kere tövbe ettiği gibi şüpheler yer almaktadır. Bu bölümün ikinci kısmında yazar, imama karşı önyargının sebeplerini tartışmaktadır. Bölüm iki muhterem imamın tavsiyesiyle son bulmaktadır.
Kitabın altıncı bölümünden dokuzuncu bölümüne değin imamın eserleri, yetişme tarzı, eğitimi ve öğretisinin yayılışı tartışılmaktadır. Dokuzuncu bölüm İmam Şafii, İmam Malik, İmam İbn Hanbel ve Ebu Hanife’nin kendisinin de dâhil olduğu Dört İmamın öğretilerinin bir özetiyle son bulmaktadır.
Onuncu bölüm, Ebu Hanife’nin karşılaştığı güçlükleri ve ölümünü ele almaktadır. Son bölümde, çok sayıdaki hikmetli sözleri sıralanmaktadır.
Kitap, referans detayları çok kapsamlı olmamakla birlikte, İmam Ebu Hanife ve eseri hakkında genel itibarıyla kıymetli bir bilgi kaynağıdır.
Dahlia Sabry
Çeviren Hasan Çolak
وهبي، سليمان غاوجي. أبو حنيفة النعمان: إمام الأئمة الفقهاء (۸٠- ١٥٠ هجرية). دمشق: دار القلم، ١۹۹۹، ۳۸٤ ص.
Wahbi, Sulayman Ghawiji. Abu Hanifah al-Nu‘man: Imam al-A’immah al-Fuqaha’ (80- 150 AH). Damascus: Dar al-Qalam, 1999, 384pp.
ملخص
أبو حنيفة النعمان: إمام الأئمة الفقهاء (۸٠ - ١٥٠ هجرية)
هذا الكتاب هو الخامس في سلسلة أعلام المسلمين التي تضطلع بنشرها مؤسسة دار القلم بدمشق. و يعتمد هذا الملخص على الطبعة السادسة منه.
يقدم الكتاب إطلالة على سيرة و حياة أبو حنيفة النعمان بهدف تعريف الشباب بهذا الـ «النبراس العظيم». و يتألف العمل من أحد عشر فصلا، فضلا عن مقدمتين للطبعتين الأولى و الرابعة و جزء تقديمي يتناول معنى الفقه، و أهميته، و فضله، و بعض الفقهاء الأوائل و فقههم.
يتناول الفصل الأول و عنوانه «طلبه العلم، شيوخه، تلامذته» اسم الإمام و نسبه، و نشأته العلمية، و شيوخ الإمام، و تلامذته، و من رأى أبو حنيفة من الصحابة.
يعرض الفصل الثاني المعنون «حليته و أقوال الأعلام» بشكل أساسي عن أخلاقه العامة، و أخلاقه في السلوك مع الله، و أخلاقه في السلوك مع الناس، و فضل الله العظيم على الإمام، و صفات الإمام أبو حنيفة.
و يشرح الفصل الثالث «فقه الإمام» أصول مذهب الإمام، و فقهه، و نماذج من فقهه و فهمه الأدلة و عمله بها، و اتجاهات فقهه. و يدور الفصل الرابع حول حفظه للحديث و كتبه فيه، و فقهه في الحديث، و أقوال الأعلام المحدثين فيه.
أما الفصل الخامس «دفع شبهات بحقائق» فيناقش إحدى عشرة شبهة أثيرت حول الإمام، و منها: عدم تخريج البخاري و مسلم و باقي الستة له، و كلام بعض رجال الحديث فيه، و قوله بالرأي مع ما ورد في ذم الرأي، و قول بعضهم أنه استتيب من الكفر مرتين. و في الجزء الثاني من هذا الفصل يناقش المؤلف بعض أسباب التحامل على الإمام و يختتم بنصيحة من إمامين جليلين.
و تتناول الفصول من السادس إلى التاسع مؤلفات الإمام، و عقيدة الإمام، و تربية الإمام و تعليمه، و انتشار مذهب الإمام. و يختتم الفصل التاسع ببيان الحكمة من بقاء مذاهب الأئمة الأربعة (أبوحنيفة، و الشافعي، و مالك، و ابن حنبل). أما الفصل العاشر فيعالج بعض المحن التي تعرض لها الإمام ثم يبين وفاته، و يسرد الفصل الأخير دررا من أقواله.
و بالرغم من نقص بعض التفاصيل عن المراجع المستخدمة، يعد الكتاب من المراجع القيمة عن الإمام أبو حنيفة و علمه.
داليا صبري