‘The Twisted Lines of God’ kitabının yazarı ve ABC’nin yöneticisi Torcuato Luca de Tena Brunet 1948’de şöyle yazmıştı: «Eski İspanyol kenti Llivia, Pireneler’in ötesinde, İspanya sınırından birkaç kilometre uzakta, unutulmuş bir ulusal toprak adasıdır. Ulusal bölgelerin en kuzeydeki başkenti, en ünlü ve en eskilerinden biridir. Ve ne yazık ki en bilinmeyenlerden biri. İspanya’nın Avrupa’daki, Gerona eyaletinden sarkan anlaşmalardan ve sözleşmelerden sağ kurtulan bir işaret ışığı, tıpkı kazazede bir adamın ulusal gövdeden asla kopmayan kurtarma şubesine gitmesi gibi.
ABC’nin, 361 yıldır Fransa’nın ortasında yer alan ve tamamen Fransız topraklarıyla çevrili bu ilginç küçük İspanyol kasabasından sanki Asterix ve arkadaşlarıymış gibi bahsetmesi ilk kez değildi. Bu bölge “bölge” olarak adlandırılıyor ve Gerona eyaletine ait olmasına rağmen İspanya ile Fransa arasındaki resmi sınır olan Puigcerda’dan beş kilometre uzaklıkta bulunuyor. Çok yakın zamanlara kadar Paris hükümetinin düşmanlığına direnerek yaklaşık dört yüzyıl boyunca bu şekilde kalmıştır.
‘Fransa’nın ayrımcılığına hedef olan Llivia’, Mayıs 1977’deki Madrid baskımızda okunabiliyordu; burada şöyle açıklanıyordu: “Fransızların tekrarlanan her şeyi durdurma yönündeki tutumu nedeniyle İspanyol bölgesi bir kez daha haberlerde yer alıyor. Bu, komşu ülkede bulunan İspanyol topluluğu için kalkınma ve refah anlamına geliyor. “Komşular, İspanya’nın bu kasabaya hemzemin geçit inşası için verdiği bir milyon doların Fransız Hükümeti tarafından alıkonmasını kınadılar.”
Bu on yıl boyunca, Avrupa Birliği’nde serbest dolaşımın henüz mevcut olmadığı bir dönemde, Fransa’nın Llivia’nın komşularına karşı tutumuna ilişkin benzer başka manşetler de yer aldı. Lliviense’lerin 12 kilometrekarelik küçük belediyelerinde neredeyse kapalı bir şekilde yaşadıkları söylenebilir. ‘Fransa, Llivia’yı sudan mahrum bırakıyor’, ‘Paris’in Llivia’ya karşı tutumu, 1886 anlaşmasının tek taraflı ihlalini temsil ediyor’ veya ‘Llivia sakinlerinin yeni bir ticari işletme açmasını otuz yıl boyunca yasaklayan ‘Özel ekonomik müdahale rejimi nihayet kaldırıldı’ kendi yerleşim bölgelerinde kurulması” örneklerden sadece birkaçıdır.
1.417 komşu
Fransa’da İspanyol egemenliğine sahip bir yerleşim bölgesi olan Llivia, bugün yalnızca bir haritacının yerini tespit edebileceği 45 sınır taşıyla çevrilidir. Ancak her şeye rağmen, ABC’nin belediyedeki başka bir özel elçisinin 1972’de açıkladığı gibi “bir dağ, iki nehir, üç kasaba”dan oluşan bu kalenin küçük dairesel sınırını işaretliyorlar. [Cereja, Gorguja y la propia Llivia], dört köprü, birkaç patika ve binin biraz üzerinde nüfus. 2019 nüfus sayımına göre, 1451 yılında kurulan ve yakın zamanda müzeye dönüştürülen Avrupa’nın en eski eczanesine sahip olmanın büyük gururunu yaşayan tam olarak 1.417 sakin var.
Llivia politik ve coğrafi olarak bu tuhaf duruma nasıl girdi? Bu olay, 1659’da IV. Philip ile XIV. Louis arasında imzalanan ve her iki ülke arasında çeyrek yüzyıl önce Otuz Yıl Savaşları sırasında başlayan çatışmayı kapatan Pireneler Antlaşması’nın imzalanmasıyla gerçekleşti. Bu anlaşma sınırı öyle etkiledi ki Roussillon, Vallespir, Conflent-Capcir ve Sardunya’daki otuz üç yer Fransız eyaleti haline geldi. Hatta o andan itibaren Fransa lider güç rolünü üstlenmeye başlarken, İspanya da zaten yaşadığı krizi daha da derinleştirdi.
Llivia’nın İspanya’nın egemenliği altında kalması “Miguel de Salvà’nın onu savunduğu kararlılıktan kaynaklanıyordu.” [consejero y diplomático de Felipe IV]Joan Capdevila’nın ‘İspanya-Fransız sınırının sınırının tarihi’ (Ulusal Coğrafi Bilgi Merkezi, 2009) kitabında açıklandığı gibi, iki monarşi arasındaki toprak dağılımını tanımlamayı bitirmek için Cerdanya’da yapılan görüşmeler sırasında. Katalan tarihçi, bir yıl sonra kapatılan Llívia Anlaşması’nın belediyenin güçlendirilemeyeceğini dayatmaya çalıştığını da hatırlıyor. Madde Madrid’de çok kötü karşılandı ve Paris’e iptali için bir talepte bulunuldu ve bu talep 1661 Nisan ayının ortalarında kabul edildi.
Puigcerdá’ya Giden Yol
Sınır, kasabanın yetki alanıyla çakıştığından ve tamamen Fransız toprakları tarafından çevrelendiğinden, bölgeyi İspanya’daki Puigcerdá’ya bağlayacak bir yol yapılmasına karar verildi. Buna rağmen Fransa’nın ortasındaki bu İspanyol kasabasının varlığı diğer İspanyollar tarafından fark edilmedi. Yazar Luis de Armiñán, 1957’de belediyeye yaptığı bir ziyaretin ardından ABC’ye şunu sordu: «Biz İspanyollar sadık Llivia’mızı unuttuk mu? Evet biraz unuttuk. Biz bunu biraz kenarda bıraktık ve belki de bu yüzden giderek daha fazla İspanyol var. Pek çok yoluna bakım yapmadık, iyi ışık ve bol su vermedik. “Belki de bizim aşkımızın onlarınkiyle örtüştüğünü onlara göstermek için heyecan verici İspanyolluklarına ulusal türden bir tutam dökmemizin zamanı gelmiştir.” 1972’de başka bir özel elçi aynı soruyu gündeme getirdi: “Elbette ülkemizde, Fransız Cumhuriyeti’nde İspanyol egemenliğine sahip bir toprak olduğunu hiç duymamış, kültürlü karaktere sahip ve hatta coğrafya konusunda yetenekli birçok insan bulunabilir.” . 1981 yılında da burayı “İspanyolların pek tanımadığı bir kasaba” olarak adlandırmaya devam ettik.
1665 ile 1668 yılları arasında, her iki Kraliyetten komisyon üyelerinin buluştuğu Figueres konferanslarında, Fransız bölgesinde kalan topraklar üzerindeki haklarının resmen tanınmasını talep edenler, Llivia’nın aynı sakinleriydi. Örneğin kanala, Carlit Dağı’na, Belloch inziva yeri ve Bolquera ormanının intifa haklarına bakın. Beklendiği gibi Madrid’den herhangi bir yanıt veya ısrar gelmedi. .
1732’de Llivia’nın arazileri nihayet sınırlandırıldı. O ana kadar, bu küçük İspanyol yerleşim bölgesini belirleyen sınırlar açıkça tanımlanmamıştı, dolayısıyla dönem içinde toprakları olan Fransız sahipleri İspanya tarafından vergi açısından dikkate alınmamıştı. Bu yeni sınırlar, antik sınır işaretlerine ve kasaba bölgelerinin ortaçağ tanımlarına dayanıyordu. Ancak birçok sınır işareti, birçok Fransız malikanesini kapsayan ve sonunda onların protestolarını kışkırtan düz çizgilerle birleştirildi.
Fransız egemenliği
18. yüzyılın sonunda Llivia’ya, belediyesinin egemenliğinin Fransa’ya devredilebileceği yönünde söylentiler ulaştı. Bu durum komşuların hoşuna gitmedi ve İspanyol Dışişleri Bakanlığı sekreteri Floridablanca’ya İspanyol olduklarını savundukları bir mektup göndererek hızla tepki gösterdiler. Etkisi oldu, Hükümet Madrid’den baskı yaptı ve süreç durduruldu. 1857’de Puigcerdá’nın yardımcısı Fernando del Pino’nun İspanya cumhurbaşkanına alarma geçen bir mektup yazmasına neden olan sorunla karşılaştılar. Birkaç gün sonra söylentileri yalanlayan ve gönül rahatlığı için niyetinin, nerede olurlarsa olsunlar tüm sakinlerin çıkarlarını gözetmek olduğunu bildiren bir yanıt aldı.
«Hem Fransa’ya dahil olma ihtimalinin hem de komşularının uyguladığı baskının Llívia’lıları her zaman uyardığını görüyoruz. 1821’deki Fransız kordon sanitaire’i sırasında, Fransızların sınır işaretlerini hareket ettirme ve toprakları gasp etme fırsatını değerlendirdiğinden şikayet ettiler” diyor Capdevila kitabında. Bu baskıların bir başka örneği de Fransızların Querol vadisini Coll de la Perxa bölgesine bağlamak amacıyla Llivia belediyesi üzerinden açmak istedikleri yoldu. Zaten İspanyol döneminin iç kesimlerinde gerekli temizlemenin yapıldığı bu çalışmayı durdurmak için yerel halk güç kullanmak zorunda kaldı.
Her iki ülke arasında 1866’da imzalanan diğer anlaşmanın 21. maddesi, Fransızların Llivia’dan, İspanyolların ise Llivia ile İspanyol toprakları arasında onları Puigcerdá’ya bağlayan tarafsız yoldan serbest geçişini garanti ediyordu. 24. Madde ise İspanyollara Bac de la Bolquera’da yakacak odun kesmek için bazı yollardan geçiş özgürlüğü veriyordu. Fransa belediyenin tahkim edilmesini reddetmeye devam etse de diğer noktalara yeni izinler eklendi.
Alfonso XIII
Bu gazetede bu bölgeden ilk kez 1910 yılında bahsedilmişti; kısa bir incelemede Dolores Venera’ya, Papa tarafından verilen Llivia Kontesi unvanını İspanya’da kullanma yetkisi verildiği bildirilmişti. Ve 1924 yılında, Kral XIII. Alfonso’nun, kendisini İspanya’ya bağlayan “uluslararası otoyolun çalışmalarını” tam olarak incelemek üzere yaptığı ziyaret vesilesiyle, bundan bir daha bahsedilmedi.
O zamandan beri Llivia’nın durumu hiç değişmedi. Fransa’da bir İspanyol belediyesi olmaya devam ediyor. Burayı ziyaret etmek isteyen mutlaka Fransız topraklarından geçmelidir. Bu, 11 Şubat 1939’da, İç Savaşı kazanmasından iki ay önce Franco’nun başına gelenin aynısıydı. Bunu yapmak için komşu ülkeye ulaşmak zorunda olduğundan, burayı işgal etmek için Radikal Cumhuriyetçi Parti’den Başbakan Albert Lebrun’dan izin istemek zorunda kaldı. Bunu onlara verdi ve ulusal askerler içeride hiçbir direnişle karşılaşmadı.