22 Haziran, İkinci Dünya Savaşı’nın en önemli döneminin, Sovyet-Alman savaşının başlangıcının bir sonraki yıldönümünü kutladı.
Savaşın ilk ayları Sovyetler Birliği için feci sonuçlar doğurdu: Ordu ağır kayıplar verdi ve devasa bölgeler düşmanın kontrolü altına girdi.
Daha sonra bu olayları, Almanların sözde ezici üstünlüğü karşısında nesnel bir süreç olarak tanımlamaya çalışıldı. Ancak gerçek öyle değildi. Ciddi yenilgiler, savaştan önce ve sonra yapılan ciddi hataların sonucuydu.
Savaş öncesi yıllarda, Sovyet askeri doktrini ülke topraklarının işgalini ve Sovyet topraklarındaki operasyonların versiyonunu reddetti. Savaş “yabancı bir ülkede ve çok az kanla” yürütülecekti. Ancak gerçeklik doktrinden feci şekilde farklıydı.
22 Haziran sabah saat 7: 15’te, Savunma Bakanı Mareşal Timoşenko orduya, Sovyet topraklarına sızan kuvvetlerin dağıtılmasını emreden bir talimat yayınladı, ancak “kara birliklerinin özel talimatlar olmadan sınırı henüz geçemeyeceği” talimatını verdi. Ancak o dönemde Almanlar, Sovyet topraklarına onlarca kilometre ilerlemiş ve ilerlemeye devam etmişti. Almanları SSCB’den sürmek üç yıldan fazla zaman alacaktı.
Savaşın başlamasından sadece iki gün sonra, 24 Haziran’da Vilnius, Alman işgali altındaki ilk başkent oldu. Bir hafta sonra Almanlar, Litvanya’nın tamamını kontrol etti. 28 Haziran’da Minsk ve 1 Temmuz’da Riga, Wehrmacht’ın kontrolü altındaydı.
Sovyet birlikleri insan gücü ve teçhizattan daha fazla zayiat verdi. Yalnızca operasyonun ilk gününde, çoğu havaalanında olmak üzere 1.200 Sovyet uçağı imha edildi. 20 günlük savaştan sonra, Wehrmacht farklı yönlerde 500-600 kilometre Sovyet topraklarına kadar ilerledi. 28 Sovyet tümeni tamamen yok edildi ve 72 tümen insan gücü ve ekipmanının% 50’sinden fazlasını kaybetti.
Ayrıca 9.500 top, 12.000 havan ve 6.000 tank kaybetti. Karşılaştırma için, SSCB’nin işgaline Almanya ve müttefiklerinden yalnızca 4.100 tank katıldı. 200 askeri deponun ele geçirilmesinin bir sonucu olarak, Sovyet birlikleri ciddi bir silah, cephane, yakıt ve yiyecek sıkıntısı yaşadı. Düşmanlıkların başlamasından üç ay sonra, Eylül sonunda Sovyet savaş esirlerinin sayısı 2 milyona yaklaşıyordu ve Almanlar çoktan Moskova’ya yaklaşıyordu. Leningrad, Eylül başından beri abluka altında.
Yazılanlar, Sovyet ordusunun kahramanca eylemlerini gölgede bırakma girişimi olarak görülmemelidir. Bu kahramanlar hakkında çok şey yazıldı ve büyük çoğunluğu doğru. Bazı askeri operasyon alanlarındaki tüm olumsuz koşullara rağmen, düşman ciddi bir şekilde direndi ve ilerlemesi günlerce ertelendi. Ancak SSCB’nin siyasi ve askeri liderliğinin yaptığı ciddi hatalar sonucunda bu tür örnekler savaşın gidişatını ciddi şekilde etkilemedi. Aksine ciddi şekilde direnen askeri birlikler kuşatma altındaydı. Bir örnek, Kiev’i savunan güçlerdir. 650.000’den fazla Sovyet askeri kuşatıldı ve esir alındı.
Daha sonra, Sovyet yetkilileri ve tarihçileri bu korkunç yenilgileri esas olarak iki nedenden dolayı açıklamaya çalıştı – Almanların ani saldırısı ve miktar ve nitelikte ciddi bir avantaj. Ancak gerçek nedenler daha derindi ve bunları ortaya çıkarmak politik olarak doğru değildi. Bu yazıda bizce ana nedenleri göstermeye çalışacağız.
Öncelikle Sovyet yetkililerinin verdiği gerekçelerden bahsedelim. Elbette hücum eden tarafın, özellikle hücum eden tarafın belli bir avantajı var. Ancak bu avantaj kesin olarak kabul edilemez. Saldırının avantajı sadece savaşın ilk günlerinde daha önemlidir. Sanık bu ilk günlerde ciddi hatalar yapmazsa, avantaj kısa sürede ortadan kalkar. Almanların geçici avantajını daha kalıcı kılan, SSCB’nin siyasi ve askeri liderliğinin yaptığı hatalardı.
Öte yandan düşmanın ani saldırısını engelleyecek istihbarat vardır. Sovyet sınırına 4 milyondan fazla asker ve çok sayıda ekipmanı gizlice konuşlandırmak imkansızdı. Böyle bir şey olursa, eksik zeka belirtisidir. Ancak bu konuyu aşağıda tartıştığımızda, hatanın istihbaratta değil, liderlikte olduğunu göreceğiz.
Almanların niceliksel ve niteliksel üstünlük iddiası genellikle temelsizdir. Almanlar ve müttefikleri sadece insan gücü açısından 1,4: 1 avantaja sahipti. Bu yalnızca askeri operasyonların yürütüldüğü bölge için geçerlidir. Sovyetler Birliği’nin diğer bölgelere asker gönderme yeteneği ve seferberlik potansiyeli Almanlarınkinden kat kat daha büyüktü.
Teknik olarak avantaj, tartışmasız bir şekilde Sovyetlerin yanındaydı. Bugün çeşitli kaynaklarda çeşitli rakamlara rastlamak mümkündür. Ancak teknik avantajın Kızıl Ordu tarafında olduğu inkar edilemez. Bu rakamları yaklaşık ve biraz yuvarlatılmış bir oran olarak alırsak, Sovyet ordusunun topçularda 1,5 kat, tanklarda 3 kat, havacılıkta 2 kat üstün olduğunu söyleyebiliriz. Sadece askeri harekat tiyatrosundan bahsettiğimizi bir kez daha vurgulamak istiyorum. Toplam araç sayısını alırsak, Sovyet avantajı daha da büyüktü.
Almanların askeri teçhizatın (bu durumda esas olarak tankların) kalitesi açısından üstün oldukları iddiası da temelsizdir. 1943’te Tiger ve Panther tanklarının ortaya çıkmasına kadar, Sovyet tankları Alman arabalarından daha iyi performans gösterdi.
Yenilgileri haklı çıkaran argümanlardan biri, Almanya’nın SSCB’ye tek başına değil, müttefikleriyle birlikte saldırdığı argümanıdır. Ancak müttefiklerin Almanya’ya yardımı asgari düzeydeydi. Öte yandan, bu kuvvetler yüksek savaş nitelikleri ile ayırt edilmedi. Bunun yerine Almanya, işgal altındaki bölgelerin kontrolünü sürdürmek için önemli miktarda kaynak ayırmak zorunda kaldı. Ek olarak, önemli sayıda silahlı kuvvet, Kuzey Afrika cephesinde İngilizlerle savaşıyordu. Dolayısıyla, Avrupa’nın Alman işgali, silahlı kuvvetlerini güçlendiren bir faktör değil, onları bölen bir faktördü.
Son olarak, Avrupa’daki Alman savaş deneyiminin önemli bir rol oynadığı söylenebilir. Bu görüşte gerçek yok. Bununla birlikte, son yıllarda Sovyet ordusunun Uzak Doğu ve Finlandiya’daki askeri operasyonlara katıldığı için savaş deneyimi eksikliğinden şikayet edemeyeceği unutulmamalıdır.
Savaşın ilk döneminin ezici yenilgilerinin birçok nedeni vardı. İlki, 1936-1940’ta Kızıl Ordu’nun “temizlenmesi” idi. Bu baskıların bir sonucu olarak, özellikle Sovyet ordusunun yüksek rütbeli komutanları büyük kayıplar verdiler.
Bu yıllarda 3 mareşal, 5 1. rütbe ordu komutanı (1940’a kadar SSCB’de general yoktu), 13 2. rütbe ordu komutanı, 60 kolordu komutanı, 138 tümen komutanı, 2 1- 1. derece ordu komiseri, 16 2. rütbe ordu komiseri, 27 kolordu komiseri, 85 tümen komiseri bastırıldı. Donanmadaki durum da farklı değildi. Burada 20 yüksek rütbeli denizci baskı kurbanıydı.
Bazıları daha sonra serbest bırakıldı ve yeniden orduya alındı. Birkaç kişi cezalarını çektikten sonra serbest bırakıldı. Büyük çoğunluğu vuruldu veya öldürüldü (intihar, işkence).
Daha sonra el konulan Alman belgelerinden, Alman özel servisleri tarafından SSCB’ye aktarılan sahte belgelerin bu baskıların başlangıcında önemli rol oynadığı ortaya çıktı. Amaç, Sovyet ordusunu zayıflatmaktı. Stalin’in hükümeti de bu Alman beklentilerini aştı.
Yüksek rütbeli askerlerin yok edilmesiyle, onların yerini daha hazırlıksız insanlar aldı. Birçoğu kısa sürede askeri hiyerarşide 2-3 adım terfi etti.
1-2 yıl sonra, tabur komutanı tümene başkanlık etti ve yerini askeri okuldan yeni mezun olan bir teğmen aldı. Böylesine doğal olmayan bir sürecin ordunun savaş seviyesi üzerindeki olumsuz etkisini tahmin etmek muhtemelen zor değil.
Sovyetler Birliği Mareşali A.Vasilevski daha sonra şunları yazdı:
“37 olmadan, 41’de hiç savaş olmaması mümkündür. Askeri personelimizin yok edilmesinin değerlendirilmesi, Hitler’in 1941’de savaşa başlamasında önemli bir rol oynadı. ” Baskının bir sonucu olarak, savaşın ilk günlerinde Sovyet ordusu, Alman generalinden daha iyi değildi. Zhukov, Rokossovsky, Konev, Vasilevsky ve diğer önde gelen komutanlar bile istisna değildi. Onların hizmeti, Almanlardan öğrendikleri derslerde ustalaşmaları ve kısa süre sonra onlarla eşit koşullarda savaşmaları oldu.
Stalin’in baskıları zekanın ötesine geçmedi. 1937-1938’de birçok Sovyet istihbarat ve karşı istihbarat şefi vurularak öldürüldü. Birçok yabancı casus da Moskova’ya çağrıldı ve vuruldu. Bazı izciler geri dönmeyi reddettiler ve Batı’ya sığındı. Efsanevi bir Japon istihbarat subayı olan Richard Zorgen’in de çeşitli bahanelerle birçok çağrıyı reddettiği bildirildi.
Elbette benzer bir durum Sovyet istihbaratını ve karşı istihbaratı güçlendirmeye hizmet etmedi. Aksine, kritik bir zamanda yabancı istihbarat neredeyse tamamen yok edildi. Bu durumda, Alman askeri eğitimi hakkında bilgi eksikliği olması şaşırtıcı olmamalıdır. Karşı istihbaratın zayıflığı, özellikle savaşın ilk aylarında Alman sabotajcıların faaliyetleriyle belirgindi.
Baskı aynı zamanda askeri bilim adamlarını da etkiledi. Daha sonra “Katyusha” adı verilen jet topçu cihazlarının temelini atan bilim adamları I. Kleimenov ve G. Langemak 1938’de vuruldu. Tanınmış uçak tasarımcısı A. Tupolev ve daha sonra Sovyet kozmonotiğinin babası olarak kabul edilecek olan J. Korolyov, savaşı hapishanede memnuniyetle karşıladılar. Çok sayıda askeri personel de öldürüldü. Casusluk ve sabotajla suçlanan bu adamların aslında bir “günahı” vardı: Sovyet ordusunun silahlanmasına komuta eden üç mareşalden biri olan Tukhachevsky tarafından aday gösterildi ve vuruldu.
Muharebe eğitiminde ciddi eksiklikler vardı. Mareşal Zhukov anılarında tatbikatlar sırasında ana odağın saldırı operasyonları olduğunu yazıyor: “Savunma ve geri çekilmenin büyük bir stratejik-operasyonel ölçekte gerçekleştirildiği tatbikatları bilmiyorum.” Uzun vadeli ve kapsamlı teatral savunma ve hatta geri çekilme gibi versiyonlara Sovyet siyasi ve askeri liderliği tarafından izin verilmedi. Sovyet ordusunun kendisini ancak kısa sürede ve yerel olarak savunabileceğine inanılıyordu. Geri çekilme versiyonu genellikle mantıksız kabul edildi.
1939’da SSCB, Almanya ile birlikte Polonya’nın işgaline ve topraklarının bölünmesine katıldı. Böylece batı sınırlarını 200 km’ye çıkardı. Kendi içinde bu, ülkenin savunması için olumlu bir şey gibi görünebilir. Ama gerçekte tam tersi oldu.
Birincisi, Polonya’nın kaldırılmasıyla (ve Baltık cumhuriyetlerinin SSCB tarafından ilhak edilmesiyle), Almanya ve SSCB sınır devletleri haline geldi. Bu ülkenin güvenliği için iyi bir şey değildi. Polonya gibi bir tampon devlete sahip olmak, sınırı Batı’ya çekmekten daha güvenliydi.
Öte yandan eski sınır yakınlarında inşa edilen ve “Stalin Hattı” olarak adlandırılan surlar terk edildi ve yeni sınırın yakınında “Molotof Hattı” yapımına başlandı. Ancak Almanlar saldırdığında, bu istihkam hattı henüz işletmeye alınmamıştı. Böylece Sovyet birlikleri eski veya yeni tahkimatları kullanamadı.
Saldırının beklenmedik olduğu sürüme dönmek ve bir belge sağlamak istiyorum. 12 Haziran 1941 tarihli bir belgede, SSCB İçişleri Halk Komiseri L. Beria, 1 Mayıs’tan 10 Haziran’a kadar Alman uçaklarının Sovyet hava sınırını 91 kez ihlal ettiğini yazdı. “Bazı durumlarda, Alman uçakları, özellikle savunma tahkimatlarının yapıldığı ve Kızıl Ordu’nun büyük garnizonlarının bulunduğu noktalardan 100 km ve daha fazla bölgemiz üzerinden uçuyor” dedi.
Beria’ya göre her gün 2-3 uçak Sovyet sınırlarını ihlal ediyor ve keşif yapıyordu. Bu gerçek, Almanya’nın saldırıya hazırlandığının kanıtı değil miydi? Öte yandan, hem Sovyet istihbaratının kalıntıları (Zorge gibi) hem de Nazi’den nefret eden diğer güçler, Sovyet liderliğine Wehrmacht’ın SSCB’ye saldıracağını bildirebildiler. Bununla birlikte, Almanların Avrupa’daki muzaffer askeri zaferleri, Stalin’i o kadar korkuttu ki, askerlerini askeri hazırlık durumuna getirerek onları “sinirlendirmek” istemedi. Bununla birlikte, SSCB gibi büyük bir devlete yönelik bir saldırının “rahatsızlıktan” çok iyi düşünülmüş bir eylem planına dayalı olarak gerçekleştirilebileceği açıktır.
Tarihyazımındaki alternatif bir versiyona göre, Stalin Almanya’ya saldırmayı planladı. Bu sürümü destekleyecek ciddi bir kanıt yok. Davasının savunucuları, bu ifadenin gerçek transkriptini çevrimiçi olarak erişilebilir hale getirmek için çalışıyorlar. Bunlardan en önemlisi, sınırın yakınında konuşlanmış çok sayıda Sovyet birlikleridir.
Bu yerinden çıkma nedeniyle, savaşın ilk gününde havaalanında çok sayıda uçak imha edildi. Özel Batı Askeri Bölgesi Hava Kuvvetleri (Hava Kuvvetleri) 22 Haziran’da 528’i yerde olmak üzere 738 uçak kaybetti. Sovyetler Birliği Kahramanı Askeri Bölge Hava Kuvvetleri Komutanı Ivan Kopets, bu kayıplar nedeniyle kendini vurdu.
Savaşın ilk günlerinde sınırın yakınında konuşlanmış birçok askeri birlik (Bialystok çıkıntısı vb.) Kuşatıldı ve tüm çabalarına rağmen ayrılamadı. Savaşın başlamasından yirmi gün sonra, Alman Genel Komutanlığı, yalnızca Bialystok ve Minsk kuşatması sırasında generaller dahil 324.000 elçinin yakalandığını, 3.332 tank ve 1.809 topçu parçasının ele geçirildiğini bildirdi.
Askeri depoların ele geçirilmesinin sonuçları hakkında yukarıda yazdık. Alman Kara Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı F. Galder’e göre, savaşın ilk aylarında tüketilen yakıtın 1 / 3’ünün Sovyet depolarında ele geçirilen ganimetlerle telafi edildiği belirtilmelidir.
Savaşın ilk günlerinde, Sovyet liderliğinin gerçeklerle uzlaşmadan “başka bir bölgede askeri operasyonlar düzenleme” doktrinini uygulama girişimleri durumu daha da kötüleştirdi. Almanları Sovyet topraklarından çıkarmak için ikinci kademeden savaş alanlarına tank kuvvetleri ve topçu birimleri gönderildi. Bu birimler, Sovyet uçaklarının imhası sonucunda gökyüzüne hakim olan Luftwaffe (Alman havacılığı) için kolay bir hedef haline geldi. Sonuç olarak, çoğu savaş alanlarına ulaşmadan yok edildi.
SSCB’nin Almanya’ya saldırmaya hazırlanan versiyonunun ne kadar doğru olduğu hala belirsiz. Ancak böyle bir hazırlık yoksa, birliklerin konuşlandırılması ihmalin yanı sıra suçun sonucuydu.
Yukarıdakilere ek olarak, birçok tarihi çalışma, askerlerin silahlanmasına ilişkin olarak bazı silah türlerinin uygunluğunun (veya uygunsuzluğunun) değerlendirilmesinde ciddi eksiklikler olduğunu göstermektedir. Ancak daha özel uzmanlık gerektirdiği için bu konuya değinmiyoruz. Bize göre yukarıda belirtilenler, SSCB’nin savaşın ilk aylarında aldığı ağır yenilgilerin nesnel nedenlerle doğmadığını, ciddi hataların sonucu olduğunu da kanıtlıyor.