Tıpkı okyanustaki ağır metallerde olduğu gibi, nanoplastiklerin de besin zincirinde yukarı taşınabileceği ortaya çıktı. Bu parçacıklar öncelikle daha büyük plastik parçaların doğal süreçlerle yıpranmasının bir sonucudur.
Doğu Finlandiya Üniversitesi'nden biyolog Fazel Monikh liderliğindeki araştırmacılar, bu işlemi bir laboratuvarda, küçük 250 nm'lik polistiren ve polivinil klorür parçacıklarını marul (Lactuca sativa) ile birleştirerek gösterdiler.
14 gün sonra araştırmacılar bu marulu kara asker sineği larvalarına (Hermetia illucens) yem olarak veriler, ardından bu larvaları 5 gün sonra aç hamamböceği balıklarına (Rutilus rutilus) verdiler. Balıklar 5 gün boyunca böceklerle beslendikten sonra, ekip dokuları her bir besin zinciri (trofik) seviyesinden parçalara ayırdı ve görüntüledi.
Bu parçacıkların tespit edilmesi zor olduğundan ve fizyolojik yolculukları sırasında değişebildiklerinden, araştırmacılar onları daha kolay takip edebilmek için nadir bulunan gadolinyum elementini minik plastiklerin içine yerleştirdi. Ekip, biyolojik etkisini azaltmak için plastiğin metali tamamen kapladığından emin olmak için bir taramalı elektron mikroskobu (SEM) kullandı.
İyi haber şu ki, incelenen türlerde bu tür nanoplastiklerle biyomagnifikasyon meydana gelmedi. Biyomagnifikasyon, alt trofik seviyelerde alınan kimyasalların besin zincirinden geçerken daha konsantre hale gelmesidir; bu, cıva ve poliklorlu bifeniller gibi kirleticilerin neden olduğu yaygın bir sorundur.
Ancak görüntüler balığın solungaçlarında, karaciğerinde ve bağırsaklarında, böceklerin ağız ve bağırsaklarında ve marulun yapraklarında biriken nanoplastikleri ortaya çıkardı.
Ayrıca, iki plastik, besin zinciri boyunca ilerlerken farklı davrandı. Marul biraz daha az polistiren aldı, bu yüzden polivinil klorüre kıyasla bu plastik aromanın daha azı geçti.
Araştırmacılar, parçacıkların boyutu, şekli ve yüzey kimyası gibi özelliklerin hepsinin yaşam üzerindeki farklı etkilerini etkileyebileceğini açıklıyor. Örneğin, bazı solucanların, bir bitki tarafından alınmadan önce topraktaki polietileni parçalama olasılığı daha yüksek olabilir.
Monikh, "Sonuçlarımız, marulun topraktan nanoplastikleri alıp besin zincirine aktarabildiğini gösteriyor" diyor. "Bu bulguların diğer bitkiler ve ekinler ve tarla ortamları için genelleştirilebileceği tespit edilirse, topraktaki küçük plastik parçacıkların varlığının otçullar ve insanlar için potansiyel bir sağlık riski ile ilişkili olabileceğini gösteriyor."
Daha küçük nanoplastikler de dahil olmak üzere mikroplastikler, artık en derin okyanus çukurlarından, en yüksek dağlardan ve Antarktika'nın uzak izolasyonlarına kadar her ortamda her yerde bulunuyor. Yediğimiz yiyeceklerde, içtiğimiz suda ve soluduğumuz havada bulunurlar.
Mikroplastikler her gün vücudumuzdan geçiyor, ancak araştırmacılar paniğe gerek olmadığını, çünkü bize kısa vadeli, ani bir etkisi olmadığını söylüyorlar; endişe kaynağı olmaya devam eden şey, uzun süreli maruz kalma ve yüksek konsantrasyon seviyeleridir.
Bu küçücük parçacıklarla ilgili özel endişe, daha büyük köken parçacıklarının aksine, daha birçok fizyolojik engeli geçecek kadar küçük olmalarıdır. Bazılarının bitkilerde, omurgasızlarda ve omurgalılarda potansiyel toksisiteye neden olduğu zaten gösterilmiştir.
Bu araştırma Nano Today'de yayınlandı.