İçindekiler
- 1 RBC Değeri Nedir? RBC Değeri Ne İçin Kullanılır?
- 2 Kandaki RBC Değeri Kaç Olmalı?
- 3 RBC Endekslerinin Yüksek veya Düşük olması Ne Anlama Gelir?
- 3.1 MCV yüksekliği ne anlama gelir?
- 3.2 MCV Düşüklüğü
- 3.3 MCH Yüksekliği
- 3.4 MCH Düşüklüğü
- 3.5 Anormal MCHC Düzeyleri
- 4 Kan Tahlilinde RBC Düşüklüğü veya Yüksekliği Durumunda Ne Yapılmalı?
Kan tahlilinde RBC değeri kanda bulunan kırmızı kan hücrelerinin büyüklüğünü ve hemoglobin miktarını kontrol etmek için kullanılan bir değerdir. RBC değeri kan sağlığınızı tespit etmek için yapılan tam kan sayımının bir parçasıdır. Genellikle kırmızı kan hücreleri çeşitli anemi türlerinin teşhisinde ve RBC değerinin düşük olmasının nedeninin tespitinde kullanılmaktadır. Bu yazımızda aşağıdaki sorularınıza cevap bulabileceksiniz:
- RBC nedir? RBC değeri ne için kullanılır?
- Kandaki RBC değeri kaç olmalı?
- MCV nedir? MCV düşüklüğü ve MCV yüksekliği neden olur?
- MCH nedir? MCH düşüklüğü ve MCH yüksekliği neden olur?
- MCHC nedir? MCHC düşüklüğü ve MCHC yüksekliği neden olur?
Kırmızı kan hücreleri tıpkı ortasında delik olmayan bir donut pastası gibidir ve tüm vücuda oksijen taşır. Kandaki RBC yani kırmızı kan hücreleri vücudunuzdaki karbon dioksitin atılması için de gereklidir. Kandaki RBC değerinde bozukluk olan kişiler çabuk yorulur, nefes darlığı çeker, baş dönmesi yaşar ve cilt renkleri soluktur.
Kandaki RBC değerinin olması gerekenden farklı olmasının en yaygın sebepleri arasında gıdalardan yeterince demir alınamaması, B12 vitamini eksikliği, kan kaybı veya gastrointestinal hastalıklar yer almaktadır. Genellikle RBC değerinin bir problemi işaret etmesi halinde doktorunuz sorunun kaynağını tam olarak tespit etmek için ilave tahliller isteyecektir. Sıklıkla kandaki demir düzeyinin arttırılması ve RBC değerinin bozuk olmasına yol açan nedenin tedavi edilmesi kırmızı kan hücrelerinin sayısının normale dönmesini sağlamaktadır.
RBC Değeri Nedir? RBC Değeri Ne İçin Kullanılır?
RBC değeri 3 bileşenden oluşmaktadır:
- Kan hücrelerinin ortalama eritrosit hacmi (MCV)
- Ortalama eritrosit hemoglobini (MCH)
- Ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonu (MCHC)
Klinik Yöntemler Dergisi’nin ifadesine göre kırmızı kan hücreleri çeşitli anemi türlerinin tespitinde kullanılmaktadır. Bu teşhis sırasında kırmızı kan hücresi sayısının yanı sıra kırmızı kan hücresi dağılım genişliği (RDW) de dikkate alınmaktadır.
Kırmızı kan hücresi morfolojisi kırmızı kan hücrelerinin şeklinin, renginin, büyüklüğünün ve düzeninin değerlendirilmesidir. RBC morfolojisi aneminin nedeninin RBC üretimini bozan yanlış DNA sentezinden kaynaklanıp kaynaklanmadığını tespit etmeye yardımcı olur.
Anormal RBC değerleri birkaç nedenden kaynaklanabilir. Örneğin vücudun yeterli sayıda kırmızı kan hücresi üretmemesi nedeniyle anemi olabilir. Ya da kadınlarda ağır geçen regl dönemlerinde oluşan kan kaybı hemoglobin düzeyini düşürebilir. Bazı durumlarda kırmızı kan hücreleri değerindeki bozukluk kırmızı kan hücrelerinin çabuk hasar görmesinden kaynaklanabilir.
Kandaki RBC Değeri Kaç Olmalı?
Tam kan tahlilinin bir parçası olarak yapılan normal kırmızı kan hücresi sayımı kanda yeterince hemoglobin bulunup bulunmadığını belirlememeye yardımcı olur. Uzmanlara göre normal RBC değeri erkeklerde 4.7 ve 6.1 hücre/mcL (mikrolitre başına hücre sayısı) ve kadınlarda 4.2 ile 5.4 arasında olmalıdır.
Ancak, çeşitli anemi türlerinin teşhisinde tam kan tahlili sürecin yalnızca bir parçasıdır. Doktorlar MCV, MCH ve MCHC endekslerini de bilmek isteyeceklerdir. Kırmızı kan hücrelerinin ortalama eritrosit hacmi (MCV) femtolitre (fL) biriminde, MCH pikogram (pg) biriminde ve MCHC ise desilitre (g/dL) biriminde ölçülür. Normal RBC endeksleri şunlardır.
- Normal MCV düzeyi ne olmalı? MCV düzeyleri 80 ila 100 fL arasında olmalıdır.
- Normal MCH düzeyi ne olmalı? Ortalama eritrosit hemoglobini düzeyleri yetişkinlerde kırmızı kan hücresi başına 29±2 pikogram (pg) olmalıdır. (MCH hakkında detaylı bilgi için buraya tıklayabilirsiniz)
- Normal MCHC düzeyi ne olmalı? Hematopatoloji uzmanları ortalama eritrosit hemoglobin konsantrasyonunun yetişkinlerde 33-36 g/dL olması gerektiğini belirtmektedir.
RBC Endekslerinin Yüksek veya Düşük olması Ne Anlama Gelir?
Tam kan tahlili sonucunuzda görülen RBC endekslerinden kaygı duyuyorsanız, bu sonucu almanıza neden olan faktörleri aşağıda bulabilirsiniz.
MCV yüksekliği ne anlama gelir?
Tam kan tahlilinde MCV değerinin 100fL’den fazla olması ne anlama gelir? İşte MCV yüksekliği yapan olası nedenler:
Vitamin Eksikliği
MCV değerinin normalden yüksek olması için yaygın sebeplerden biri B9 vitamini (folat) veya B12 vitamini eksikliğidir. Hem folat hem de B12 beyin fonksiyonu, bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi için çok önemlidir. B12 eksikliğinin belirtileri sürekli baş ağrısı ve migrendir.
Kırmızı kan hücrelerinin normalden büyük olması genellikle B12 veya folat eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Araştırmalara göre B12 ve B9 vitamin eksikliği DNA sentezini ve kırmızı kan hücresi üretimini etkilemektedir.
Karaciğer Hastalığı
MCV değerinin yüksek olması aynı zamanda karaciğer hastalığı belirtisi olabilir. Karaciğer hastalığı kırmızı kan hücresi MCV’nin daha büyük olmasına neden olmaktadır.
Kronik karaciğer hastalığı B12 vitamini deposunu tüketir. Bu da kırmızı kan hücrelerinin ortalama eritrosit hacmini arttırır ve mikrositoz (kırmızı kan hücrelerinin büyümesi) ve makrositik denilen anemi türlerine yol açar.
Aşırı Alkol Tüketimi ve MCV Yüksekliği
Çok fazla alkol kullanmak karaciğere zarar veren ve karaciğer fonksiyonunu bozan alışkanlıklardan biridir. Alkol bağımlılığı yaşayan kişilerde genellikle MCV yüksekliği görülmektedir. Bunun nedeni yüksek miktarda alkol tüketiminin karaciğerde kırmızı kan hücresi üretimini etkilemesidir.
Hipotiroid
Hemen yoruluyorsanız, kilo alıyorsanız, yüzünüzde şişlik oluyorsa ve MCV değeri 100fL’nin üzerindeyse hipotiroid hastası olabilirsiniz.
Tiroit problemleri olan kişilerde MCV değerinin yükseldiği tespit edilmiştir. Tiroit fonksiyonu kırmızı kan hücresi üretimini ve RBC endekslerini etkilemektedir.
İlaçlar
Tam kan tahlilinde RBC kırmızı kan hücresi ortalama eritrosit hacminin yükselmesinin nedenlerinden biri de belirli ilaçlardır. Bazı ilaçların yan etkileri arasında anemili veya anemi olmadan MCV değerinin yükselmesi yer almaktadır.
MCV Düşüklüğü
RBC kırmızı kan hücreleri ortalama eritrosit hacminin 80 fL ve altında olması da anemi belirtisidir. MCV düşüklüğü nedenleri aşağıdaki sıralanmıştır:
Demir Eksikliği
Tam kan tahlilinde MCV değeri 80 fL ve altındaysa bu demir eksikliği belirtisi olabilir.
Demir eksikliğinin birtakım sebepleri bulunmaktadır. Demir yönünden zengin yiyeceklerle beslenmemek veya vücudun demiri tam olarak kullanamaması bu sebepler arasında sayılabilir. Kan tahlili sonuçlarında MCV düşüklüğü ile birlikte kandaki platelet trombosit sayısının yükselmesi genellikle demir eksikliği anemisi belirtisidir.
Demir eksikliği anemisinin belirtileri arasında yorgunluk, konsantrasyon eksikliği, hastalıkların uzun sürmesi ve ağız kenarlarında yaralar yer almaktadır.
Kronik Kanama
Ağır geçen regl dönemleri ve gastrointestinal bozukluklar kanda MCV düşüklüğü yapabilecek kronik kan kaybına neden olabilir.
MCV değerinin 80 fL altında olması genellikle kan kaybından kaynaklanmaktadır. Kronik bir kanama olduğunda vücudun kırmızı kan hücrelerini yeterince hızlı bir şekilde telafi edememesi nedeniyle kırmızı kan hücresi değerlerinde bozulma gerçekleşebilir.
MCV Düşüklüğünün Diğer Nedenleri
MCV düşüklüğü başka nedenlerden de kaynaklanabilir: kalıtsal bir kan hastalığı olan talasemi, toksik kurşun zehirlenmesi, nadir enzim eksiklikleri veya sideroblastik anemi.
MCH Yüksekliği
Şimdi gelin kanda MCH değerinin yüksek olması ve tek bir kırmızı kan hücresinde normalden fazla hemoglobin bulunmasının nedenlerine bakalım.
(MCH hakkında daha detaylı bilgi için buraya tıklayabilirsiniz)
Karaciğer Disfonksiyonu
Tam kan tahlili sonuçlarında MCH yüksekliği ve MCV yüksekliği karaciğer hastalığı belirtisi olabilir. Vücudun doğru miktarda hemoglobin üretmesi için karaciğerin doğru çalışması elzemdir. Karaciğer hastalığı çeşitli anemi türleriyle ilişkilidir. MCH yüksekliği genellikle karaciğerin doğru bir şekilde çalışmamasına bağlı makrositik anemi ile bağlantılıdır.
MCH yüksekliği için gösterilebilecek bir diğer sebep ise kronik alkol bağımlılığıdır. Uzun yıllar boyunca alkol kullanmak karaciğeri ve MCH değerini etkiler. Alkolü bırakmak kandaki MCH değerinin düşmesini sağlar.
B12 Vitamini Eksikliği
B12 vitamini eksikliği kırmızı kan hücrelerindeki ortalama hemoglobin konsantrasyonunun normalden yüksek olmasına neden olmaktadır.
B12 ve folat düzeyinin düşük olması MCH yüksekliği yapmaktadır. Bu durumda anemi belirtileri ile birlikte uykuya dalmada zorluk ve duygu durum değişiklikleri ortaya çıkabilir.
MCH Düşüklüğü
Tam kan tahlili sonuçlarında MCH düşüklüğü oldukça yaygındır. Ortalama eritrosit hemoglobinin düşük olmasının (MCH Düşüklüğü) nedenleri şu şekilde sıralanabilir.
Demir Eksikliği Anemisi
Hemoglobin eksikliği demir eksikliğine neden olabilir. Bu da tam kan tahlili sonuçlarında MCH düşüklüğü olarak kendini gösterir.
Doktorlar anemi kontrolü yaparken MCH düşüklüğü ve MCHC düşüklüğü olup olmadığına bakmak isterler. Hemoglobinin tüm vücuda oksijen taşıması nedeniyle demir eksikliği anemisi ve hemoglobin düşüklüğü kişide güçsüzlük hissine, baş ağrılarına ve huzursuzluğa neden olabilir.
Tiroit Bozukluğu
MCH düşüklüğü ve anemi belirtileri durumunda doktorunuzun kontrol edeceği bir diğer husus ise tiroit bezinin nasıl çalıştığıdır. Tiroit bozukluğu MCH düşüklüğü yapan faktörlerden biridir.
Örneğin İrlanda Pediyatrik Hematoloji Onkolojisi Dergisi’nde yayınlanan bir araştırmaya göre tiroit bezi az çalışan (hipotiroid) veya fazla çalışan (hipertiroid) kişilerde MCH değeri bazen normalden düşük bazen de normalden fazla olmaktadır.
Mide Ameliyatı
Mide ameliyatından kaynaklanan emilim bozukluğu nedeniyle vücudunuz demirin emilimini sağlamakta sorun yaşayabilir. Bu da MCH düşüklüğü nedenidir.
Mide ameliyatı geçiren bazı kişilerde anemi belirtileri ortaya çıkmaktadır. Araştırmalara göre gastrik baypas ameliyatı kişilerde enfeksiyon, kronik hastalık veya otoimmun bozukluklarına neden olabilmektedir. Bu da kişinin kan sağlığını etkileyebilmektedir.
Çölyak Hastalığı ve MCH Düşüklüğü
Vücudun demiri kullanamamasına neden olan bir diğer sebep de çölyak hastalığıdır.
Tam kan tahlilleri çölyak hastalarında RBC endekslerindeki anormallikleri göstermektedir. Çölyak hastalarında demir eksikliğinin tespit edilmesi için bu tahlil yapılır. Demir takviyesi kullanmak ve glütensiz beslenmek suretiyle demir düzeyi yükseltilebilir. Zamanla MCH düşüklüğü ortadan kalkar ve MCH değeri yükselir.
Anormal MCHC Düzeyleri
Kırmızı kan hücrelerindeki ortalama hemoglobin konsantrasyonu, yani MCHC anemi teşhisinde doktorların görmek istediği değerlerden biridir.
Kan tahlilinde MCHC değeri kırmızı kan hücresi başına hemoglobin miktarını (MCH) değil, hücre hacmindeki hemoglobin miktarını gösterir. Bu şekilde anemi hastalarında MCH yüksekliği varken MCHC değerinin normal olması mümkündür. Örneğin B12 eksikliği kırmızı kan hücrelerinin normalden büyük olmasına neden olur, ancak bu sırada hemoglobin düzeyi normal kalabilir.
Peki MCHC yüksekliği ve MCHC düşüklüğü neden kaynaklanır? İşte olası sebepler.
Kan tahlilinde RBC değerleri ile ilgili araştırmalara göre MCHC düşüklüğü nedenleri şunlardır:
- Kandaki demir düzeyinin düşük olması,
- Crohn hastalığı, çölyak hastalığı veya helikobakter pylori enfeksiyonu gibi gastrointestinal problemlere bağlı emilim bozuklukları,
- Folat (B9 vitamini) eksikliği
- Aşırı kanama.
MCHC düşüklüğü genellikle kan hücrelerinde yeterli hemoglobin bulunmamasından kaynaklanmaktadır.
MCHC hakkında detaylı bilgi için "MCHC Nedir?" yazımızı okuyabilirsiniz?
Kan Tahlilinde RBC Düşüklüğü veya Yüksekliği Durumunda Ne Yapılmalı?
Tam kan tahlili sonuçlarınızda RBC değerlerinde anormallik görünüyorsa doktorunuz demir düzeyini arttırmanızı ve B grubu vitaminleri yeterince tüketmenizi önerebilir.
Anemi tedavisinde RBC endekslerini yükseltmenin ve kandaki hemoglobin düzeyinin düşmesini önlemenin doğal yolları şunlardır:
Demir doğal yollarla nasıl yükseltilir?
Beslenme düzeninizde demir içeren besinleri daha fazla tüketmek kandaki MCV, MCH, ve MCHC düzeylerini yükseltmeye yardımcı olur.
Demir yönünden zengin yiyeceklerle beslenmek demir eksikliği anemisi riskini azaltmaktadır. Kırmızı et, beyaz et ve deniz ürünleri en iyi demir yönünden zengin yiyecekler arasındadır. Vejetaryen veya vegan iseniz fasulye, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve C vitamini yönünden zengin gıdalar ile demir emilimini arttırabilirsiniz.
B vitamini ve folik asitin yükseltilmesi
RBC düşüklüğü durumunda bu değerleri yükseltmenin bir diğer yolu da B vitamini ve folik asit yönünden zengin gıdalar ile beslenmektir.
B vitamini yönünden en zengin gıdalar süt, yumurta, et ve balıktır. Ayrıca koyu yeşil yapraklı sebzeler bol miktarda demir ve folik asit içerir.
Demir Takviyesi
RBC endekslerinde anemi belirtileri görüldüyse doktorunuz anemi ve anemi belirtilerini ortadan kaldırmak için demir takviyesi kullanmanızı önerebilir.
Amerikan Tıp Dergisi’ne göre yetişkinler günde 20 mg. Demir tüketmelidir. Ancak çölyak hastaları ve mide ameliyatı olanlarda doktorlar anemiyi önlemek için daha fazla demir alımını tavsiye edebilir.
RBC Değerlerini Yükselten Zararlı Alışkanlıklar
Tam kan tahlilinde RBC yüksekliği tespit edildiyse kırmızı kan hücrelerinde buna neden olan alışkanlıklarınızdan vazgeçmelisiniz.
MCH, MCV ve MCHC düzeylerini normale çekmenin en basit yolları şunlardır:
- Karaciğerin normale dönmesi için alkolü azaltın,
- Toksinlerin böbreklerden atılması için bol su tüketin.
- Kırmızı kan hücresi üretiminin düzenlenmesine yardımcı olan tiroit ile ilgili problemlerin tedavisine başlayın.