Birbirini izleyen iki yıl içinde başka bir nedene bağlanamayan ve en az 3 ay süren öksürük ve balgam çıkarmaya kronik bronşit denir. Genellikle KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı) hastalığında görülür. KOAH hastalığında amfizem dediğimiz olay ise akciğerde bulunan küçük hava keseciklerinin genişlemesidir. Hava keseciklerinde oksijen alınır, karbondioksit verilir. Hava keseciklerinin genişlemesi geriye dönüşümsüzdür. Genişleme nedeniyle oksijen-karbondioksit alışverişinde sıkıntılar ortaya çıkar. KOAH hastalığında kronik bronşit ve amfizem bir arada ve farklı oranlardadır. Bronşlar iltihaplanınca balgam ve sıvı üretimi olur, hava giriş çıkışında sıkıntılar yaşanır. Bronşlarda daralma vardır.
Kronik bronşit yavaş ilerleyen sinsi bir hastalıktır. Solunum yetmezligine sebep olur.
Kronik bronşitin en sık nedeni sigara kullanımıdır. İşyerlerinde toz ve kimyasal maddelere maruziyet, hava kirliliği, astım, kistik fibroz hastalığı, müzmin akciğer iltihapları kronik bronşitin diğer nedenlerindendir.
İleri yaşlarda ve erkeklerde daha fazla görülür.
BULGU, BELİRTİ VE YAKINMALAR
Uzun süren balgamlı öksürük vardır. Geceleri hastayı uykusundan uyandırır. Bronşlar daraldığı için nefes darlığı şikayeti vardır. Nefes hırıltılıdır. Çabuk yorulma, halsizlik, iştahsızlık olur. Bazı hastaların balgamı kanlı olabilir. Kanda oksijen oranı azalmasına bağlı el, ayak ve dudaklarda morarmalar görülebilir. Akciğerlerdeki rahatsızlık sağ kalp yetmezliğine neden olursa ayaklarda şişmeler meydana gelir.
Akciğerleri dinlemekle ral, ronküs gibi anormal akciğer sesleri duyulur. Pulse oksimetre denilen, parmak ucuna takılan bir cihazla kandaki oksijenlenme oranı ölçülür.
Tanı için solunum fonksiyon testi (spirometrı) uygulanır. Bu testle hava akışının azaldığı tespit edilir. Akciğer filmi ve kan tetkikleri tanıya yardımcı olur.
TIBBİ TEDAVİ
3 haftadan fazla süren öksürük, uykuya engelleyen solunum yakın 38 dereceden yüksek ateş, balgamda renk değişikliği ve kötü koku, kanlı balgam çıkarma, nefes darlığı veya hışırtılı nefeste mutlaka doktora başvurulmalıdır.
Tedavide en önemli basamak sigaranın bırakılmasıdır. Kronik bronşitin alevlenme dönemleri şiddetli ise yoğun bakım tedavisi gerektirir. Kanda oksijenlenme düştüğü için hastaya rahatlatmak ve nefes darlığını azaltmak için doktorun önerdiği miktarda oksijen verilir. Antibiyotik (ampisilin, erythromisin, tetrasiklin gibi) başlanır. Balgam kültürü alınarak sonucuna göre, antibiyotik tedavisi gerekirse değiştirilerek devam edilir. Bronşların gevşeyip çapının artmasına neden olan bronkodilatatör denilen ilaçlar (salbutamol, salmeterol, terbutalin gibi) kullanılır.
DİYET DEĞİŞİKLİKLERİ
Beslenme, iltihabi süreci ve bununla savaşan antioksidan kapasiteyi doğrudan etkilediği için önemlidir. Vücutta iltihabi sürecin artması, antioksidan kapasitenin azalması müzmin-kronik-süreğen bronşit gibi hastalıkların görülme sıklığını artırır. Müzmin bronşiti olanların omega-3 yağ asitlerinden zengin balıkların (somon, sardunya, uskumru, ringa, alabalık gibi) tüketimini artırmasıyla yakınmalarında azalma sağlanır.
Sigara ve çevresel faktörlere bağlı gelişen bronşitte zararlı maddeler solunum yolundaki hücrelerin zarını oluşturan lipit tabakasına hasar verir. Antioksidan kapasiteyi artıran meyve ve sebzeden zengin beslenme müzmin bronşit gelişme riskini azaltır.
Gıda ve çevresel faktörlerle ilişkili alerjik olaylar müzmin bronşiti tetikleyebilir. İnek sütü alerjisinin çocuklarda bronşit ile ilişkisi bilinmektedir. Bu nedenle ataklar esnasında inek sütünün azaltılması, Yerine eşek sütü veya keçi sütünün tüketilmesi fayda sağlayabilir. Eşek veya keçi sütü bağırsaklardaki normal bakteri florasının yapısını bozmamakta, bağışıklık sistemi hücrelerinin abartılı yanıtlar vermesini düzenlemekte, alerji yanıtına daha az neden olmaktadır; bu nedenle sağlıklı süt olarak tüketilmelidir.
Bağışıklık sistemini olumsuz etkileyen şeker tüketimi bronşit süresince kısıtlanmalıdır. Basit şeker kola, gazoz, taze olmayan meyve suları, beyaz unlu mamuller, şeker, kek, pasta ve çörek gibi gıdalarda bulunur.
YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİKLERİ
Sigara, bronşitin ilerlemesine, amfizem gibi rahatsızlıkların görülmesine neden olduğu için kesilmelidir. Akciğerde hasara bağlı kana oksijen geçişi azalmakta, sigara dumanı bunu daha da kötüleştirmektedir. Nikotin bağımlığına karşı sakız, bant gibi yardımcı önlemler kullanılabilir. Bronşit ataklarında sigara, alerjen maddeler ve çevresel zararlı maddelerden uzak durulması iyileşme sürecini hızlandırır.
Bebeklerin anne sütü ile beslenmesi, 6 yaşa kadar enfeksiyonlara karşı koruyucudur. Bu nedenle anne sütü bebekler için çok önemlidir. Bu koruyuculuğun gençliğe kadar devam edip etmediği bilinmemektedir. Çocukların pasif sigara içiciliği gibi çevresel zararlı maddelere maruz kalmaları ilerde solunum rahatsızlıklarının görülme riskini artırır. Ailelerin buna dikkat etmesi gereklidir.
Ellerin gün içinde su ve sabun ile yıkanması, basit ama etkili bir yöntemdir. Antibakteriyel sabunlar virüslere karşı daha az etkili olması nedeni ile tam koruma sağlamaz. İnfluenza ve pnömokok aşıları bronşiti olanlarda fayda sağlayabilir. Aile doktorundan bu konuda yardım alınmalıdır.
Derin nefesin yavaşça alınarak 5-10 saniye beklendikten sonra kuvvetli bir şekilde hızla verilmesi ile yapılan nefes alma egzersizi basit ama faydalıdır. Sık tekrarlanabilir.
Günlük bol sıvı tüketilmesi, havayı kurutan klima, kalorifer gibi faktörlerin varlığında ortam nemlendirici cihazların kullanılması faydalıdır.
Günde 3-4 defa 5-15 dakikalık yürüyüş yapılması, eliptik bisiklete binilmesi ve yoga yapılması gibi egzersizler oldukça yararlıdır.
Saç spreyi, boya spreyi, aerosol ürünler, böcek öldürücüler ve dumandan kaçınılmalıdır. Alerjik yakınmaları olanlar alerjiye neden olan etkenlerden uzak durmalıdır.
Yazar: Fatih Bolelli