Tıp bilimi yüzyıllardır hastalıkla mücadelede büyük gelişmeler kaydetmiştir. Ancak günümüzde hala mücadele edilmesi gereken ve insanlığı tehdit eden hastalıklar varlığını sürdürmektedir. Tıp bilimindeki gelişme tedavi ve eradikasyonla ilgili vaadleri de gündeme getirmiş ancak bu vaadler insanlığın beklentilerini karşılamaya yetmemiştir (1). Bu gün dünya HIV/ AIDS, açlık, tütün kullanımı ve buna bağlı bağlı kronik hastalıklar, kanserler ve kalp hastalıkları gibi sorunlarla karşı karşıyadır.
Günümüzde hastalıkların yapısındaki değişiklik, ölüm nedenlerinin farklılaşması, kronik hastalıkların oranlarındaki artış, sağlıkta teknoloji ve kaynak kullanımının da önemli boyutlara ulaşması insanları sürekli izleyebilecek yeni bir hekim tipine ihtiyacı ortaya koymuştur. Bu durum, birinci basamakta tıp fakültesini bitirdikten sonra alanında uzmanlaşmış hekime gereksinimi ortaya çıkarmıştır.
Önceleri semptoma yönelik olan tedavi anlayışı ile "hasta yoktur, hastalık vardır" görüşüyle, kişilerin sadece hastalıkları üzerinde durulmuştur. 1923 yılında Dr. Francis Peabody uzmanlaşma eğiliminin en yüksek noktaya ulaştığını ve modern tıbbın sağlık hizmet sunum sisteminin aşırı parçalara ayırdığını belirterek hızla kapsamlı ve kişsel hizmet verebilecek genel pratisyenliğe dönülmesine gereksinim duyulduğunu bildirmiştir (2)
Dr. Peabody? nin önerilerinin dikkate alınması için yaklaşık 30 yıl geçmesi ve 2 Dünya savaşı yaşanması gerekmiştir. 1952?de İngiltere?de ?Genel Pratisyenlik Akademisi? (College of General Practitioners), 1960?lı yıllarda da A.B.D?de ?Aile Hekimliği Yeterlik Kurulu? (Board of Family Practice) kurulmuştur. İzleyen yıllarda Avrupa?da birinci basamak hekimliğini geliştirmeyi amaçlayan pek çok birlik kurulmuştur.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Dünya Aile Hekimleri Birliği (WONCA), 1978 Alma Ata Konferansında ilan edilen ?2000 Yılında Herkese Sağlık? hedefi doğrultusunda, 1994 yılında Ontario-Kanada?da ?Tıp Eğitimi ve Uygulamalarını İnsanların Gereksinimlerini Daha İyi Karşılar Hale Getirmek: Aile Hekiminin Katkısı? konulu ortak bir konferans düzenlemişlerdir (3) Her iki birliğin temsilcilerinin ortak imzaları ile yayınlanan konferans dokümanının özet bölümünde şu ifade yer almaktadır.
?İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için, sağlık sisteminde, tıp mesleğinde, tıp fakültelerinde ve diğer eğitim kuruluşlarında köklü değişiklikler yapılmalıdır. Genel Pratisyen ya da Aile Hekimi, sağlık hizmet sistemlerinde kaliteye, sosyal adalete, etkinlik ve düşük maliyete ulaşılmasında merkezi role sahip olmalıdır. Bu sorumluluğu yerine getirebilmek için Aile Hekimi; hasta bakımında yetkin olmalı, bireysel ve toplumsal sağlık hizmetini bir bütün halinde ele almalıdır. Bu amaç doğrultusunda Dünya Sağlık Örgütü ve Dünya Aile Hekimleri Birliği tarihi bir işbirliği gerçekleştirmektedir.?
Aile Hekimliği'nin Türkiye'deki Gelişimi
Uzmanlık dalımızın ülkemizdeki yaklaşık 24 yıllık yolculuğundan bazı kilometre taşlarını şu şekilde özetleyebiliriz;
- 1983'te "Tababet Uzmanlık Tüzüğü?nde Aile Hekimliği Uzmanlığı yer almıştır.
- 1984'te, Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi?nde ilk aile hekimliği anabilim dalı (hiç fonksiyonel olmasa da) kağıt üzerinde kurulmuştur.
- 1985'te, aile hekimliği uzmanlık eğitimine Sağlık Bakanlığı ve SSK' ya bağlı eğitim hastanelerinde başlanmıştır.
- 1990'da Aile Hekimliği Uzmanlık Eğitimi alan asistanlar Ankara?da Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği?ni kurmuşlardır (o zamanki adı AHUD) ve1993 de ilk Aile Hekimliği Bilimsel kongresi Istanbul?da düzenlenmiştir.
- 1993 Temmuz ayında, uzmanlık derneği?nin yoğun çabaları ile Yüksek Öğretim Kurumu 12547 sayılı kararı ile tıp fakültelerinde aile hekimliği anabilim dallarının kurulmasını uygun bulunmuştur ve bu kararın ardından 1993 Eylül?ünde Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi?nde Aile Hekimliği AD kurulmuş ve asistan eğitimine başlamıştır.
- 1994'de Osman Gazi Universitesi Tıp Fakültesindeki bir aile hekimliği akademik kadrosuna ilk kez bir aile hekimliği uzmanı görevlendirilmiştir.
- 1995'te Avrupa topluluğu üye ülkelerde birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışacak hekimlerin tıp eğitiminden sonra en az iki yıl eğitim görmelerini zorunlu hale getiren bir karar almıştır.
- 1996'da, Avrupa topluluğu bu zorunlu eğitim süresini iki yıldan üç yıla çıkarmıştır.
- 1996'da Türkiye'de iki aile hekimliği uzmanına aynı sınavda ilk kez aile hekimliği dalında doçentlik ünvanı verilmiştir.
- 1998 Mart ayında, 2/3/1998 tarih, 98/1074 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile AHUD Türkiye adını kullanma hakkını almış ve TAHUD olarak ülkemizi alanında Dünya?da temsil etme yetkisini kazanmıştır.
- 2001'de ülkemizden ilk kez bir aile hekimliği uzmanı WONCA nın yönetim kurullarından birine seçilmiştir.
- 2001'de ülkemizde ilk kez Avrupa aile hekimliğinin bir bilimsel kongresi (EGPRN) düzenlenmiştir.
- 2004'te, Aile hekimliği Pilot uygulamasına dair kanun çıkmıştır.
- 2005'te, WONCA Avrupa kongresi 2008 de İstanbul?da yapilmak üzere Türkiye?ye TAHUD tarafından kazandırılmıştır.
Ülkemizde aile hekimliğinin bir tıp disiplini olarak gelişmesinde 3 dönemden söz edilebilir. Bunlardan birincisi 1983- 1993 yılları arasında aile hekimliğinin Tababet Uzmanlık Tüzüğünde yer alıp, Devlet hastanelerinde uzmanlık eğitiminin başlaması ve ilk uzmanların yetişmesi yanında bu alanı temsil eden Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneğinin (1990) kurulması ile geçen dönemdir. Yine bu dönemde bilimsel platformda bir ilk olan Aile Hekimliği Dergisi (Journal of Family Practice) yayın hayatına derneğin Istanbul Şubesi?nin önderliğinde başlamıştır. Bir anlamda disiplinin ilk adımlarını attığı dönem olarak da adlandırılabilir.
1993- 2005 yılları: 1993 yılında Sağlık Bakanlığı Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğünde yürütülen sağlık reformları çerçevesinde kurulan Birinci Basamak Sağlık Hizmet Sunumu biriminin yürüttüğü Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri ve Aile Hekimliği Kanun Tasarısı Taslağı ve Aile Hekimliği taslak müfredat çalışmaları, ilk eğitici eğitimlerinin düzenlenmesi, Bilecik ilinin pilot bölge olarak öngörülüp, bu bölgede uygulamalara yönelik girişimlerin başlatılması ile geçen süreçtir.
16 Temmuz 1993'de YÖK 'ün 12547 sayılı kararı ile tıp fakültelerinde Aile Hekimliği Ana Bilim Dalları'nın kurulması uygun görülmüştür. Bu ikinci dönemi bir büyüme, akademik anlamda da gelişme ve disiplinin tanınması, bilimsel platformda sesini duyurması olarak tanımlayabiliriz. Her ne kadar verilen uzmanlık eğitimi bir dönem için Tababet Uzmanlık Tüzüğündeki rotasyonlar gereği diğer uzmanlık alanlarına bağlı kalsa da artık üniversitelerin aile hekimliği anabilim dalları gerek kendi akademik kadrosuna gerek se bölgelerindeki aile hekimliği uzmanlarına bu alanda kazanılması gereken bilgi ve becerileri bölüm içi toplantılar ve henüz sayıları az da olsa bölgeye yönelik eğitimler ile vermekte, devlet hastanelerinde de koordinatörlükler aracılığı ile sürdürülmektedir.
Yine bu dönemde ilk Ulusal Aile Hekimliği kongresi düzenlenmiştir. (1993, İstanbul). 1994 yılında Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Aile Hekimliği Şube Müdürlüğü tarafından Ankara? da Aile Hekimliği pilot uygulaması başlatılmıştır.
Sağlık Bakanlığı Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü, çeşitli alanlardan toplam 200'den fazla tıp mensubunun katılımı ile gerçekleştirdiği üç toplantı sonucunda Nisan 1995'te "Aile Hekimliği Uzmanlık Müfredatı"nı yayınlamıştır.
Akademik yaşamda ilk doçentlik ve profesörlüklerin alınması da bu döneme rastlamaktadır. Bu dönemi büyüme dönemi olarak adlandırabiliriz.
Günümüze gelindiğinde, Türkiye'de Aile Hekimliği Anabilim Dalı kurulmuş olan tıp fakültelerinin sayısı 38' dir. Aile Hekimliği alanında beş profesör, 11 doçent ve 35 yardımcı doçent, 1100? ü aşan uzman ve yüzlerce araştırma görevlisi bulunmaktadır. Kocaeli ve Antalya Tıp Fakülteleri Aile Hekimliği Anabilim Dalları Socrates Primary Health Care Europe Network? e katılmışlardır (5). Bu dönemde aile hekimliği bir disiplin olarak olgunlaşmış, diğer tıp disiplinleri ile eşit ortaklığa hazır ve fonksiyon görebilecek yetidedir.
2002 yılının Kasım ayında Sağlık Bakanlığı'nın "Sağlıkta Dönüşüm Projesi" kapsamı içinde yer alan; koruyucu sağlık hizmetleri, Aile Hekimliği, genel sağlık sigortası, sağlık bilgi sistemi, tanı ve tedavi kurumları ile teşkilat yapısının yenilenmesi şeklindeki genel politikaları ile birinci basamak sağlık hizmetlerine farklı bir yaklaşım gündeme gelmiştir. Bu amaçla ülkemizde ?Aile Hekimliği? adında başlatılan çalışmalar yoğunluk kazanmış ve halen tüm yurtta uygulamaya geçilebilmesi için alt yapı çalışmaları hızlı ve yoğun bir şekilde sürmektedir (4).
Ülkemizin Avrupa Birliği'ne hazırlandığı bu günlerde disiplininde uzmanlık eğitimi almamış olan hekimlerin çalışamama durumu gündeme gelebileceğinden burada belirli bir süre için geçiş dönemi eğitimi ve takibinde de en az 3 yıllık uzmanlık eğitiminin planlanmış olduğu görülmektedir. Bu amaçla Sağlık Bakanlığı geçiş dönemi eğitimlerini sürdürmekte ve bazı illeri pilot uygulama illeri olarak belirlemektedir. İlk pilot il olan Düzce?de verilen birinci aşama eğitimleri sonucunda hizmet başlamış kinci aşama eğitimler planlanmaktadır. Düzce ardından Eskişehir?de eğitimler başlanmış ve İzmir ?de de planlanmakta olduğu açıklanmıştır.
Aile Hekimliği'nin Dünyadaki Gelişimi
Aile Hekimliği ve Genel Pratisyenlik terimleri, dünyada eş anlamlı olarak kullanılmaktadır ve birinci basamak sağlık hizmeti konusunda özgün uzmanlık eğitimi almış tıp doktorunu tanımlar. Ülkemizdeki pratisyen hekim terimi ise tıp fakültesinden sonra uzmanlık eğitimi almamış hekim için kullanılmaktadır.
Uygulama ve isim farklarına rağmen aile hekimliği dünya ülkelerinin bir çoğunda birinci basamak sağlık hizmetlerinin temelini oluşturmaktadır. İngiltere? de 1947 yılında aile hekimleri/ genel pratisyenlerin Royal College of General Practice- Aile hekimleri Kraliyet Koleji kurması ile gerçek anlamda aile hekimliği uygulaması başlamıştır. İspanya? da 1984 yılında Birinci basamak sağlık reformu gerçekleştirilmiş, 1986? da kurulan INSALUD (Ulusal Sağlık Sistemi) örgütlenmesi ile kamuya ait tüm sağlık kuruluşları tek bir çatı altında toplanmış, yerel yönetimler politika belirleyici olmuş ve birinci basamak sağlık hizmetleri temel yapı taşı görevi görmüştür (6). 1960?lı yıllarda da A.B.D'de "Aile Hekimliği Yeterlik Kurulu" (Board of Family Practice) kurulmuştur. American Medical Association (Amerikan Tıp Birliği)'ın 1966 yılında Millis Raporu ve Willard Raporu bu uzmanlık dalının temel taşları olma özelliğini taşımaktadır.
Aile Hekimliği Disiplininin İlkeleri
Aile Hekimliği?nin dayandığı ilkeleri belirten birçok tanımlama yapılmıştır. 1974 Leeuwenhorst tanımı, 1998 WHO, WONCA 2000 ve 2002 tanımlarının temelini oluşturmuştur.
Leeuwenhorst grubu 1974 yılında ?Avrupa?da Genel Pratisyen? başlıklı bildirgesini hazırladı (7). O dönemde Genel Pratisyenlik / Aile Hekimliği yeni gelişmekte olan bir disiplin idi. 1974? den günümüze Genel Pratisyenlik / Aile hekimliği Avrupa?da tüm sağlık sistemlerinde yerini almış ve gittikçe önem kazanmaktadır.
Genel Pratisyenlik / Aile Hekimliğinin önemi Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) Avrupa Bürosu?nun 1998 yılında yayınladığı çerçeve belgesinde vurgulanmıştır ve birçok ülkede de yeni oluşturulmakta olan sağlık sistemlerinin temeli olarak gösterilmektedir (8).
Son 30 yılda sağlık hizmetlerinde hastanın rolü giderek artmıştır. Geleceğin aile hekiminin kişi merkezli sağlık sunumunun, hasta- hekim iletişiminin öneminin farkında olması yanında; bu alanda aldığı eğitimi kullanabilecek özellikleri taşıması da gerekmektedir. RCGP İlkbahar Toplantısı?nda (2001) yaptığı son sunumunda Van Weel, bilgi, uzmanlık ve deneyimin aktarılabilmesi, genel pratisyenliğin özgül niteliklerini açıklayan tekniklerin ve yöntem bilimin (metodoloji) geliştirilmesi ve genel pratisyenlik hizmetinin etkinliğinin araştırılması için akademik gelişmeye olan gereksinimi vurgulamıştır. Van Weel ayrıca, aile hekimliğinin temelinde yatan değerlerin önemi ve ortak bir eğitim, öğretim ve araştırma kültürüne olan gereksinim üzerinde de durmuştur (9).
İngiltere, Fransa, Almanya, İsrail, Portekiz gibi ülkelerde Aile Hekimliği/ Genel Pratisyenlik özgün bir tıp disiplini ve uzmanlık dalı olarak yıllardır mevcuttur. Ayrıca dünyada bir çok ülkedeki üniversitelerde, tıp fakültelerinin bir departmanı (anabilim dalı) olarak da mezuniyet öncesi tıp eğitimine katkıda bulunulmakta, mezuniyet sonrası Aile Hekimliği eğitimi verilmekte, uzman ve akademisyenler yetiştirilmektedir.
Aile hekimliği iki önemli neden açısından farklı bir tıp disiplini olarak tanımlanmaktadır. Bunlar: 1. Aile hekiminin günlük tıp pratiğinde kullandığı bilgiler diğer branşlardan farklıdır ve 2. Aile hekiminin işlevi de diğer branşlardan farklılık göstermektedir (10).
Aile hekiminin tıbbi bilgi ve becerilerinin bireysel ögeleri başka branş hekimleri tarafından bilinse de, aile hekiminin hastaları ile olan uygulamaları ve bu alanda bilgi ve becerilerini kullanma nosyonu onu (aile hekimini) diğer dal uzmanlarından ayırmaktadır. Bu konu 1966 yılında McWhinney tarafından da ele alınmış ve şu görüşler ortaya konmuştur: 1. Aile hekimliğinde (McWhinney Genel Pratisyenlik terimini tercih etmiştir) bilgi birikimini çok kesin tanımlamanın gerekmediğini, bir tıp disiplinin gelişirken ortaya çıkan yeni engellerin yeni bilgi alanlarına açılımı, yeni düşünce yapılarını ve sorunlarla baş etme gerekliliğini birlikte getirir. 2. Tıpta bir çok disiplin başka disiplinlerin bileşiminden ortaya çıkmıştır. Cerrahi bilimlerin içinde anatomi, patoloji, fizyoloji ve biyokimyadan karma bilgiler vardır. Ancak bir disiplini tanımlarken bu disiplinin köklerini oluşturan konuları saymak yeterli olmaz, önemli olan bunların bir bütün halinde yeni bir oluşuma dönüştürülmek üzere yoğurulmasıdır (11).
Bu açıdan bakıldığında Aile Hekimliğinin dahiliye, pediatri, genel cerrahi , psikiyari ve kadın hastalıkları ve doğum alanlarında aldığı bilgilerin bileşiminden oluştuğunu söylemek ne derece doğrudur? Aile Hekimlerinin bu alanda aldıkları eğitimi hastaları ile olan ilişkilerinde kullanmalarında bu tıp disiplinin tanımlanmış kriterlerini ve bu doğrultuda yapılandırılmış görüşmelerini sürdürmeleri onları diğer tıp alanlarından farklı kılmaktadır.
Aile hekiminin mesleksel görevleri, sağlık sisteminden ve bireylerin gereksinim ve isteklerinden doğrudan etkilenmektedir. Farklı ülkelerin sağlık sistemlerinde farklı görev tanımları yapılan aile hekimlerinin bulunmasının başlıca nedeni budur. Görev tanımı bu ilkeleri izlemeli ve disiplinin ilkelerine ve yaklaşımına göre hekimlik uygulaması yapan hekimler aile hekimi olarak tanınmalıdır. Aile hekimliğinin temel ilkeleri ve aile hekiminin mesleksel görevleri, aile hekiminin edinmesi gereken temel yeterlikleri belirleyecek, bu yeterlikler de disiplinin eğitim, araştırma ve kalite geliştirme gündemini şekillendirecektir. Burada belirleyici olan nokta, aile hekimliği uygulaması ile sağlık sistemi arasındaki ilişkinin nasıl olması gerektiğidir (12).
2002 yılında WONCA- AVRUPA bölgesi Aile Hekimliği/ Genel Pratisyenlik disiplini ve uzmanlığını değişen dünya ve bölge şartlarına göre yeniden tanımlamıştır. Aile Hekimliği / Genel Pratisyenlik, kendine özgü eğitim içeriği, araştırması, kanıt temeli ve klinik uygulaması olan akademik ve bilimsel bir disiplin ve birinci basamak yönelimli klinik bir uzmanlıktır.
Aile Hekimliği / Genel Pratisyenlik sağlık sistemiyle ilk tıbbi temas noktasını oluşturur; hizmet almak isteyenlere açık ve sınırsız bir giriş sağlar; yaş, cinsiyet ya da kişinin başka herhangi bir özelliğine bakmaksızın tüm sağlık sorunlarıyla ilgilenir. Sağlık kaynaklarının etkili kullanımını sağlar. Bunu bireylere sunulan bakımı koordine ederek, birinci basamakta diğer sağlık çalışanlarıyla birlikte çalışarak ve gerektiğinde hasta adına üstlendiği savunmanlık göreviyle diğer uzmanların sunduğu hizmetlerle teması yöneterek yapar. Bireye, ailesine ve topluma yönelik kişi-merkezli bir yaklaşım geliştirir. Kendine özgü bir hastayla görüşme süreci vardır. Bu süreç, etkili bir iletişimle doktor ve hasta arasında zaman içinde gelişen bir ilişki kurulmasını sağlar. Sağlık hizmetlerinin hastanın gereksinimleriyle belirlenen sürekliliğini sağlamaktan sorumludur. Rahatsızlıkların toplum içindeki prevalans ve insidansının belirleyici olduğu özgün bir karar verme süreci vardır. Hastaların akut ve kronik sağlık sorunlarını aynı anda yönetir.
Gelişiminin erken evresinde henüz ayrışmamış bir şekilde ortaya çıkan ve acil girişim gerektirebilen rahatsızlıkları yönetir. Uygun ve etkili girişimlerle sağlık ve iyilik durumunu geliştirir. Toplumun sağlığı için özel bir sorumluluk üstlenir. Sağlık sorunlarını fiziksel, ruhsal, toplumsal, kültürel ve varoluş boyutlarıyla ele alır.
Aile Hekimliği / Genel Pratisyenliğin Temel İlkelerinden Çekirdek Yeterlilikler
2002 yılında WONCA- AVRUPA bölgesi Aile Hekimliği/ Genel Pratisyenlik disiplini ve uzmanlık tanımında disiplinin özellikleri, her uzman aile hekiminin ustalaşması gereken yetenekler bildirilmiştir. Bunlar:
1. Birinci basamak yönetimi aşağıdaki yetenekleri kapsar:
Hastalarla ilk teması yönetme ve seçilmemiş sorunlarla baş etme,
Tüm sağlık durumlarını kapsayabilme,
Birinci basamaktaki diğer sağlık çalışanlarının ve diğer disiplin uzmanlarının sunduğu sağlık hizmetini koordine edebilme,
Etkin ve amacına uygun sağlık bakımı sunumunu ve sağlık hizmeti kullanımını sağlayabilme,
Hastanın sağlık sistemi içindeki uygun hizmetlerden yararlanmasını sağlama,
Hastanın savunuculuğunu yapma.
2. Kişi merkezli bakım aşağıdaki yetenekleri kapsar:
Hastalarla ve hastanın yaşadığı ortamda oluşan sorunlarla ilgilenirken kişi merkezli bir yaklaşım benimseme,
Aile hekimliği uygulamasındaki hasta görüşmesi sürecinde hastanın özerkliğine saygı göstererek etkin bir hekim- hasta ilişkisi oluşturma,
İletişim kurma, öncelikleri belirleme ve (hasta ile) işbirliği yapma,
Hastanın gereksinimleriyle belirlenmiş sağlık bakımının zaman içindeki sürekliliğini sağlama; süregelen ve koordine bir sağlık bakımı yönetimi.
3. Özgün problem çözme becerileri aşağıdakileri yetenekleri kapsar:
Özgün karar verme süreçlerini rahatsızlıkların toplum içindeki prevalans ve insidansı ile ilişkilendirme,
Öykü, fizik muayene ve laboratuvar incelemelerinden bilgi elde etme ve yorumlamada seçici davranma ve bu bilgileri hasta ile işbirliği içinde uygun bir yönetim planı oluşturmada kullanma,
Laboratuvar incelemelerini basamaklı olarak isteme, zamanı araç olarak kullanma ve belirsizliği tolere etme gibi aile hekimliğine uygun çalışma ilkeleri benimseme,
Gerektiğinde acil girişimde bulunma,
Erken dönemde ve ayrışmamış durumları yönetme,
Tanı ve tedavi girişimlerini etkili ve verimli bir şekilde kullanma.
4. Kapsamlı yaklaşım aşağıdaki yetenekleri kapsar:
Bireydeki çok sayıda yakınma ve patolojiyi, akut ve kronik sağlık sorunlarını aynı anda yönetme,
Sağlığı geliştirme ve hastalıkları önleme stratejilerini uygun bir şekilde kullanarak sağlık ve iyilik durumunu geliştirme,
Sağlığı geliştirme, koruma, tedavi, bakım, hastalık belirtilerinin hafifletilmesi ve rehabilitasyon hizmetlerini yönetme ve koordine etme.
5. Toplum yönelimli olma aşağıdaki yeteneği kapsar:
Var olan kaynakları dengeli bir biçimde kullanarak hastaların bireysel sağlık gereksinimleriyle onların içinde yaşadıkları toplumun sağlık gereksinimlerini karşılama.
6. Bütüncül yaklaşım - modelleme aşağıdaki yeteneği kapsar:
Kültürel ve varoluş boyutlarını dikkate alan biyopsikososyal yaklaşım modelini uygulama.
Üç Uygulama Alanı
Yetkinleşmiş uygulayıcı aile hekimliği uygulamasında bu yeterliklerini üç önemli alanda kullanır:
A. Klinik Görevler
Çok geniş yakınma, sorun ve hastalık yelpazesini ortaya çıktıkları şekliyle yönetebilme,
Uzun süreli bakım ve izlemde uzmanlaşma,
Tıbbi kanıtları ve kişisel deneyimi etkin bir şekilde dengeleme.
B. Hastalarla İletişim
Hasta görüşmesini yapılandırabilme,
Hastaya kolayca anlaşılabilir bilgi sunma, girişimleri ve bulguları açıklama,
Çeşitli duygudurumları ile uygun şekilde baş etme.
C. Uygulama Merkezi Yönetim
Hastalar için uygun bir ulaşılabilirlik sağlama,
Uygulama birimini etkin bir şekilde düzenleme, donatma, finansal yönetimini sağlama; uygulama birimi ekibiyle işbirliği yapma.
Diğer birinci basamak çalışanları ve diğer uzmanlarla birlikte çalışma.
Disiplinin Genel Özellikleri
Kişi merkezli bilimsel bir disiplinin şu üç alanda özellik göstermesi gerekir: Bağlam, tutum ve bilim.
Bağlamsal Görünüm
Hastaya, sunduğu öyküye, içinde bulunduğu duruma ve sosyal temeline ilişkin bağlamsal yönleri tanı, karar verme ve yönetimi planlama sürecinde kullanma,
Hastaya ve çevresine kişisel ilgi gösterme ve hastalığın aile üyeleri ve hastanın geniş çevresi (iş çevresi dahil) üzerindeki olası sonuçlarının farkında olma.
Tutumsal Görünüm
Kendi yapabileceklerinin ve değerlerinin farkında olma,
Klinik uygulamanın etik yönlerini ortaya koyma (koruyucu hekimlik, kullanılan tanı araçları, tedavi, yaşam biçimini etkileyen etkenler),
Kişisel etik anlayışını belirleme ve buna uygun davranma,
Çalışma yaşamı ile özel yaşam arasındaki karşılıklı etkileşimin farkında olma ve ikisi arasında denge kurmaya çalışma.
Bilimsel Görünüm
Bilimsel araştırmaya ilişkin genel ilkeler, yöntemler ve kavramlar ile temel istatistik konusunda bilgili olma (insidans, prevalans, kestirim değeri vb.)
Patoloji, semptomlar ve tanı, tedavi ve prognoz, epidemiyoloji, karar verme kuramı, hipotez oluşturma ve problem çözme kuramları ile koruyucu sağlık bakımının bilimsel temelleri hakkında tam bir bilgi sahibi olma,
Tıbbi literatüre ulaşabilme, okuma ve eleştirel değerlendirme yapabilme,
Sürekli öğrenme ve kalite gelişimini sağlama ve sürdürme
Mesleki Örgütlenme
AH/GP'liğin mesleki, akademik, sosyal alanda tanınması ve gelişmesi için görev yapan ulusal ve uluslararası kuruluşlardan bazıları şunlardır (Paycı S, Ünlüoğlu İ. Dünayda ve Türkiye? de Aile Hekimliği Uygulamaları):
WONCA
Dünya AH/GP'lik Ulusal Kolej, Akademi ve Akademik Kuruluşlar Birliği (World Organization of National Colleges, Academies and Academic Associations of General Practitioners/Family Physicians. Ya da kısa adı ile World Organization of Family Doctors)
WONCA'nın amacı AH/ GP'liğin;değer, ilke ve görevlerini tanımlayarak standartlarını yükselterek bireylere, aile ve toplum ilişkisi içerisinde kişisel, kapsamlı ve sürekli bakım sağlayarak akademik kuruluşlarının gelişmesine destek vererek, üye kuruluşlar arası bilgi ve deneyim paylaşımına uygun ortam sağlayarak eğitim, araştırma ve hizmet sunumu aktivitelerini temsil ederek toplumun yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçlamaktır.
EURACT
Avrupa AH/GP'lik Eğiticileri Akademisi (European Academy of Teachers in General Practice/Family Medicne), Amacı öğrenme ve öğretme yolu ile AH/GP lik disiplininin standartlarını yükseltmek ve geliştirmektir.
EGPRN
Avrupa AH/GP ler Araştırma Ağı (The European General Practice Research Network)
WONCA Avrupa kolunun alt birimlerinden birisidir. Amacı: BB?da araştırmayı teşvik etmek, çok uluslu araştırmalar başlatmak ve koordine etmek, araştırma deneyimlerini paylaşmaktır. Workshop adından Network adına 2001 Ankara kongresinde geçiş yapmıştır.
EQUIP
Avrupa AH/GP'likte Kalite Çalışma Grubu (European Working Party on Quality in Family Practice) WONCA Avrupa kolunun alt birimlerinden birisidir. AH/GP'likte hasta bakımının kalitesini arttırmayı amaçlar.
ESPCG
Avrupa AH/ GP'likte Gastroenteroloji çalışma grubu (European Society for Primary Care Gastroenterology). Bu alanda özel ilgi il çaışan ah/gp lerin birinci basamak bakış açısı ile alan özgün sorunları araştırma ve yaklaşımlar için kılavuz oluşturma çalışmalarını koordine etmek, bilgiyi paylaşmak.
TAHUD
1990 da Ankara'da kurulan Türkiye Aile hekimleri Uzmanlık Derneği, Türkiye'de Aile Hekimliğinin bir disiplin olarak gelişmesini, sağlık sistemi içerisinde görevlerinin tanımlanmasını, ulusal ve uluslararası platformda tanınmasını amaçlar.
Kaynaklar
1. Sparks B, Challenges Facing The Future of Family Physicians, VI. Ulusal Aile Hekimlği Kongresi Bildiri Kitabı, S. 49
2. Rakel RE. The Family Physician. Textbook of Family Practice? de. Ed. Rakel RE. 4. Baskı. W.B. Saunders Company. 1990:3.
3. Making medical practice and education more relevant to people?s needs. WHO-WONCA joint conference. WHO-WONCA. Ontario, Canada, 6-8 Nov 1994).
4. www.tahud.org.tr
5. Report from Turkey. Equip Meeting, İstanbul. 27- 29 Nisan 2006
6. Saatçi E, Sezer H. Dünyada Aile Hekimliği Uygulamaları. Aile Hekimliği II? de. Ed. Çağlayaner Haluk. İletişim Yayıncılık,1996: 49-70
7. The General Practitioner in Europe: A Statement by the working party appointed by the European Conference on the Teaching of General Practitioners, Leeuwenhorst, Hollanda, 1974.
8. Framework for professional and administartive development of General Practice/ Family Medicine in Europe, Copenhagen, 1988
9. Van Wheel C. The impact of science on the future of medicine: RCGP Spring Meeting, 2001.
10. Aile Hekimliğinin Kilometre Taşları: Millis ve Willard Raporları. Ed. Aktürk Z, Dağdeviren N. Türkiye Aile Hekimliği Uzmanlık Derneği Yayınları, İstanbul 2004, s:188.
11. McWhinney,IR General Practice as an Academic Disipline, The Lancet, (Feb) 1966).
12. WONCA Europe 2002, The European definition of general practice/family medicine. Türkçe Çeviri ED: Başak O. Haziran 2003. Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği Yayını