3. Devletin Özgürlüklerin Sınırlandırılmasında Dikkat Etmesi Gereken Temel
1.5 YaĢam Hakkına Müdahaleyi LegalleĢtiren Düzenlemeler
Kişinin en temel insan hakkı olarak kabul edilen yaşam hakkına yapılabilecek müdahalenin legal sayılabilmesi bakımından bazı gerekçeler kabul edilmiştir. 1982 Anayasasında bu gerekçeler meşru müdafaa hali, Sıkıyönetim veya Olağanüstü Hallerde Yetkili Merciin Verdiği Emirlerin Uygulanması şeklinde düzenlenmiştir.
1.5.1 MeĢru Müdafa Hali
Geçmişte de meşru müdafaa hakkı çeşitli yasal sistemlerde kabul edilmiş bir ilkeydi. Örneğin Romalı hukukçular, “Kuvvetin kuvvetle uzaklaştırılmasına bütün
kanunlar ve bütün hukuk düzenleri izin verir” ifadeleriyle meşru müdafaayı yasal bir
zemine taşımaya çalışmışlardır. Bu bakımdan Roma hukuk sisteminde yasal savunma, hayata, vücut tamlığına, namus ve iffete, mala karşı yapılan saldırıların uzaklaştırılması amacıyla kabul edilmiştir. Ayrıca Cermen hukukunda, kanonik
hukukta ve İslam hukukunda da meşru müdafaa hali yer almıştır (Dönmezer ve
Erman, 1986:108).
765 sayılı TCK‟da (eski TCK) mala ve malvarlığına karşı gerçekleşen haksız eylemler meşru müdafaa sınırları içerisinde sayılmamıştır16. Ancak aynı kanunun bir
başka maddesinde mala karşı yapılan saldırlar da meşru müdafaa kapsamına dahil edilmiştir17. Meşru müdafaa 5237 sayılı TCK‟nın 25/1. maddesinde düzenlenmiştir.
16
765 sayılı TCK‟nun 49/2. maddesi “ Gerek kendisinin gerek başkasının nefsine veya ırzına vukubulan haksız bir taarruzu filihal defi zaruretinin bais olduğu mecburiyetle,”…
17 765 sayılı TCK‟nu Madde 461 - Yukarıdaki iki fasılda beyan olunan fiillerden birini aşağıda gösterilen mecburiyetlerle yapanlara ceza verilmez. Bu mecburiyetler:
1 - 495, 496, 497, 499 uncu maddelerde beyan olunan fiillerden birinin faillerine yahut nehbü garet yapanlara karşı malını müdafaa etmek,
170
Bu düzenlemenin önceki yasal düzenlemeden en önemli farkı, sınırların biraz daha genişletilerek mala ve mal varlığına karşı yapılan saldırıları da kapsaması olmuştur (Şahin, 2008: 289). 5237 sayılı TCK‟nun gerekçesinde de, her türlü hakka yönelik haksız bir saldırıya karşı meşru savunmanın söz konusu olabileceği belirtilmiş ve böylece kurumun, bazen anlamsız ve sosyal gereklere aykırı düşecek derecede dar tutulmasının önüne geçilmeye çalışıldığı belirtilmiştir. Gerekçenin devamında, kişileri suç işlemekten caydıracak en etkin araçlardan birisinin, suç işlediklerinde karşılık görebilecekleri endişesi olduğu belirtilerek, meşru savunma hakkının genişletilmesinin, kriminolojik açıdan caydırıcı bir etkiye sahip olacağı belirtilmiştir. Yeni düzenlemede kişiye karşı gerçekleşen haksız saldırının tüm aşamaları (haksız
saldırı, gerçekleşen haksız saldırı, gerçekleşmesi muhakkak haksız saldırı, tekrarı muhakkak haksız saldırı) belirtilmek suretiyle kişilerin haksız saldırılara karşı
kendilerini korumaları olanağı daha da genişletilmiştir. Yasada “saldırı ile orantılı
biçimde“ ifadesiyle meşru müdafaanın ölçüsü de belirtilmiştir. Buradaki ölçü
saldırıyı defedecek şekilde olmakla birlikte meşru savunmanın temel koşullarından birisi olarak kabul edilmiştir. Saldırıya uğrayan kişi, saldırıyı etkisiz kılacak ölçüde bir davranış gerçekleştirmesi halinde meşru savunmanın hukuka uygunluğu söz konusu olabilecektir.
Meşru müdafaa ifadesinin Türk hukuk sistemindeki karşılığı ile (haksız bir
fiili defetmek amacıyla yapılacak eylemi), AİHS‟nin 2. maddesinde düzenlenmiş olan
ve bireyin yaşam hakkına yapılacak istisnai durumları belirten “bir kimsenin yasadışı
şiddete karşı korunması için” ifadeleri birbirleriyle örtüşmektedir. Madde
içeriklerinde kullanılan kavramlar farklı olmasına rağmen, her iki maddenin de sonuç itibarıyla aynı olduğunu söyleyebiliriz. Örneğin AİHS‟de, bireyin uğradığı şiddet “yasadışı” olarak belirtilirken TCK‟da “haksız” olması nitelendirilmiştir. Meşru
2 - Bir şahsın evine veya içinde adam oturur sair her türlü bina ve müştemilatına merdiven kurup çıkanları veya duvarını delenleri veya kapısını kıranları veyahut işbu mebani ve müştemilatına ateş koyanları; - bu fiiller gece vakti olmak veya gündüz olsa bile hane ve bina ve müştemilatı ücra bir mahalde bulunmak şartlariyle - içinde ikamet edenlerin emniyeti şahsiyelerince aklen varit bir endişe ve havfı ciddi mevcut olduğu takdirde defetmekdir.
Ancak bu maddenin bir numaralı bendinde beyan olunan ahvalde müdafaada ifrada gidilmiş ve hane ve sükna müştemilatına merdiven kırmak, kapı kırmak, duvar delmek fiillerinin faillerini defi için iki numaralı bentte yazılı şartlar mevcut bulunmamış olduğu halde asıl fiille mürettep ceza, ağır hapis hapse tahvil olunmak üzere üçte birden yarısına kadar indirilir.
171
müdafaa halinin hukuksal yönden kabulü için gerekli olan temel şartlar her iki düzenlemede de aynıdır. Bu şartlar, “kuvvete başvurmanın zorunluluk gerektirmesi” ve kuvvete başvurmayı gerektiren eylemin haksız-yasadışı olmasıdır. Bu bakımdan her iki kavramında açıklanmasında çalışmamız açısından fayda görmekteyiz. Çünkü meşru müdafaa hakkının yanlış anlaşılması veya eksik uygulanması durumunda, bireyin yaşam hakkının olumsuz etkileneceği düşünüldüğünde, yasa metinlerinde geçen kavramların mahkeme içtihatları ve doktrindeki görüşlerle açıklık kazandırılmaya ihtiyacı bulunmaktadır. Bu açıdan TCK ve AİHS‟nin maddelerinin birlikte değerlendirilmesinde üç koşulun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Bunlar, a) Bir saldırının varlığı, b) Saldırının haksız olması, c) Saldırının bir hakka yönelik olmasıdır.
Meşru savunmanın kabulü için öncelikle bir saldırının mevcudiyeti gerekir. Burada saldırıdan kastedilen, savunulacak herhangi bir hakka karşı gerçekleştirilen fiillerdir. Ancak, “saldırının zarar verecek veya tehlike oluşturacak
biçimde ve derecede olması gerekir”. Saldırının ağırlığı meşru müdafaanın kabulü
için önemsizdir (Hakeri, 2011: 255). Bireyin hukuk tarafından tesis edilen ve korunan haklarına yönelik zarar ve tehlike arz edecek insan eylemleri, saldırı olarak kabul edilmektedir. Eğer kişinin haklarına yönelik bir saldırı söz konusu değil ise meşru müdafaadan söz etmek mümkün değildir. Haksız fiil olarak kabul edilecek olan eylemin mutlaka fiiliyata dönüşmesi gerekir. Aksi takdirde sözlü bir eylem neticesinde haksız fiilin gerçekleştiğini iddia ederek fiili saldırıda bulunmak mümkün değildir. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, şehirden 2,5 km uzaklıkta bir yerde, annesi ve çocuğu ile birlikte yaşamakta olan bir kadının, evinin kapısının önüne mektup bırakan ve gece kadının evin önüne gelerek kapı ve penceresine taş atan şahsın, kadının kapıya çıkması üzerine onunla sevişmek istediğini belirtip ısrar etmesi üzerine, kadının av tüfeği ile evin dışına çıkarak ateş edip adam öldürme suçunun oluşmasında meşru savunma halinin gerçekleşmediğine, sözlü saldırının ancak tahrik şeklinde değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir (Hakeri, 2011: 255).
Saldırının var olmasından sonra en önemli husus saldırının bir hakka yönelik olmasıdır. Özbek ve diğerleri hakkın açıklamasını şu şekilde yapmışlardır: “Kanaatimizce, kanun hükmünde geçen “hak” kavramından anayasal anlamda
172 güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerin kategorileri anlaşılmalıdır. Çünkü bir saldırı karşısında gerçekleştirilecek savunmanın meşruiyet, eylemi hukuka uygun hale getirdiğine göre, saldırılan ve aynı zamanda savunulan hakkın hukuk düzeninde güvence altına alınmış bir hak olması gerekmektedir. Felsefi açıdan insan haklarının sayma yöntemiyle tüketilemeyeceği ve bu hakların tamamının normatif düzenlemelerle güvence altına alınmadığı düşünülecek olursa, iç hukuk bakımından en üst normatif düzenleme olan anayasada güvence altına alınmaya değer görülen hakların burada esas alındığı kabul edilmelidir…Anayasa madde 90 usulüne göre kabul edilmiş ve temel haklarla ilgili olan uluslararası antlaşma hükümlerine bir ayrıcalık tanınmıştır. Dolayısıyla Anayasada açıkça ifade edilmemiş olsa bile usulüne göre kabul edilen uluslararası antlaşmalarda düzenlenen asli veya türev haklar da söz konusu güvenceden yararlanmalıdırlar. ” (Özbek ve diğerleri, 2013:
306).
Meşru müdafaanın diğer bir unsuru zorunluluk gerektirmesidir. Zorunluk kavramı tartışılan bir düzenlemedir. Ama ondan önce hatırlanması gereken husus, bu kavramın TCK‟da sadece zorunluluk olarak ifade edildiği fakat AİHS‟de “kesin
zorunluluk” şeklinde düzenlendiğidir. TCK‟da zorunluluk halinin bulunması şartını
Özbek ve diğerleri eleştirmektedir. Gerekçeleri ise, “Kanaatimizce meşru müdafaada
savunmanın zorunluluğundan değil gerekliliğinden bahsedilmesi daha doğru olurdu. Zira meşru savunma halinde kalan kişi, savunmada bulunmaya yetkili kılındığı için böyle bir savunmanın saldırıyı uzaklaştırmak bakımından gerekli ve uygun olup olmadığı tartışılabilir…savunmanın zorunlu olması, halen bir saldırının mevcudiyetinin doğal bir sonucudur. Zaten savunmada zorunluluk yoksa aslında halen bir saldırının bulunmadığı anlamına gelir…Buna göre savunmanın zorunluluğu, saldırının türü ve ağırlığına, savunmada bulunanın içinde bulunduğu şartlara göre belirlenmelidir.”(Özbek ve diğerleri, 2010: 269). AİHS‟ye göre yaşam hakkına yönelik bir eylemin suç oluşturmaması için kesin zorunluluk gereklidir. Bu düzenleme TCK‟daki düzenlemeye göre daha ağırdır. Örneğin Türk hukuk
173
sisteminde, bir kişinin kaçma veya başka bir şekilde saldırıdan kurtulma imkanı var iken, saldırıya karşılık vermesinin hukuksuz olmadığı kabul edilmektedir18.
Yukarıda meşru müdafanın temel koşullarının anlaşılması açısından her ne kadar birey ve birey eksenli olaylara yer verilmiş ise de çalışmamızda devletin uygulamalarıyla bireyin hak ve özgürlüklerinin sınırlandırması tartışıldığından, bireyin bireyle yaşamış olduğu olaylardan ziyade devletin görevlileri tarafından bireylere karşı yapılan uygulamaları incelemek gerekir. Bu açıdan bakıldığında AİHM‟nin Kasa-Türkiye kararını incelemek yerinde olacaktır:
12 Temmuz 1993 tarihinde İstanbul‟da bir pazar yerinde, bir Polis Memuruna yönelik silahlı saldırı olmuştur. 13 Ağustos 1993 günü öğle saatlerinde isimsiz bir telefon alan polis, İstanbul‟un Beyoğlu semtinde bulunan bir alışveriş merkezinin 11. katında bulunan bir kafede şüpheli hareketler sergileyen silahlı birkaç kişinin bulunduğu ihbarını almıştır. Görevlilerce tanzim edilen tutanaktan anlaşıldığına göre, bir polis timi kafede ön inceleme yaparak ihbarın doğru olduğunu teyit etmiştir. Daha sonra polis bölgenin güvenliğini alarak, kurşun geçirmez yeleklerle donatılmış özel bir polis timi kafenin bulunduğu binaya girmiştir. Polis timi 11. kattaki kafeye yaklaştığında, kafe dışında bulunan bir erkek ve bir kadın şahıs polise ateş açmıştır. Uyarılara rağmen ateşe devam etmeleri nedeniyle polis şahıslara karşılık vermiş ve iki kişi ölmüştür. Kafenin içinden de polislere ateş açılmış, uyarılara rağmen ateş devam edince polis yine karşılık vermiştir. Ateş kesildiğinde polisler kafeye girmiş, yerde yatan üç kişi bulmuşlardır. Özel tim polisleri amirlerine ve savcıya haber vermiş, kafeye bir arama ekibi gönderilmiştir. Operasyonda beş kişinin öldüğü ve her birinin sağ ellerinin yanında tabanca bulunduğu görülmüştür. Kafenin içinde ve çevresinde çok sayıda mermi kovanı ve şekli bozulmuş mermi bulunmuştur. 20 Ağustos 1993 tarihinde Polis Memuru M.B, maktuller M.S. ve N. A.‟yi kendisine 12 Temmuz 1993 tarihinde Pazar yerinde saldıran şahıslar olarak teşhis etmiştir.
Cumhuriyet savcısı, operasyona katılan polis memurları ve patlayıcı uzmanını
sorgulamış, dokuz polis memurunu görev başında ölüme sebebiyet vermekle suçladığı iddianameyi 14 Ekim 1994 tarihinde İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi‟ne
18 Detaylı bilgi için bkz. Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 09.10.2000 tarih ve 2571; Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 22.09.1975 tarih ve 199 sayılı kararı.
174
sunmuştur. Mahkeme, 21 Aralık 1999 tarihinde sanık dokuz polis memurundan beşini kasten adam öldürmekten suçlu bulmuştur. Yerel mahkeme verdiği kararın gerekçesinde, AİHS‟nin 2. maddesi ile güvence altına alınan yaşam hakkının tüm hak ve özgürlükler içinde en temel hak olduğunu teyit etmiştir. Devletin temsilcisi olan polis memurlarının halkla temaslarında iç hukukun parçası olan uluslararası anlaşmalara uygun davranmalarının beklendiği, oysa ki bu olayda polislerin tehlikeyi ortadan kaldırmak için zorunlu olan sınırı aştıklarını ve maktullerin öldürülmesinin AİHS‟nin 2. maddesinin 2. paragrafı kapsamında kesinlikle gerekli olmadığını belirtmiştir.Yerel Mahkeme beş polis memurunu ölüm cezasına çarptırmış, ancak ceza TCK‟nın 50. maddesi uyarınca 8 yıl hapse çevrilmiştir. Hükümlü Polis Memurları, Cumhuriyet savcısı ve başvuran karara itiraz etmiştir. Cumhuriyet savcısı, polis memurlarının görevleri kapsamında hareket ettiklerini ve TCK‟nın 49. maddesi uyarınca cezalandırılmamaları gerektiğini, polis memurları maktullerin yasadışı örgüt mensubu olduklarını ve ateş ederken nefsi müdafaa kapsamında hareket ettiklerini; başvuran ise kararın yürürlükteki kanun hükümleri ve usule uygun olmadığını savunmuştur. 23 Mayıs 2001 tarihinde Yargıtay söz konusu kararı bozmuş, yeniden görülen davada yerel mahkeme, 22 Ekim 2001 tarihinde Yargıtay kararına uygun olarak sanıkların suçu meşru zorunluluk içinde işledikleri kararını vermiştir.
Olayda ölen maktullerden birinin babası kararlar üzerine AİHM‟ye başvurmuştur. Başvuran AİHM‟ne yapmış olduğu başvuruda, öldürüldüğü sırada oğlunun bir alışveriş merkezinin 11. katında olduğunu, dolayısıyla onu sağ olarak yakalamanın mümkün olacağını belirtmiştir. Başvurana göre polis, bunu yapmak için, plastik mermiler ve sis bombaları gibi öldürücü olmayan metotları kullanabilirdi. Başvuran, her halükarda teslim ol emrine uyulmamasının oğlunun öldürülmesini haklı çıkarmadığı görüşündedir. Başvuranın görüşüne göre polisin, kafede bulunan kişileri öldürmek üzere önceden tasarlanan bir planı vardı. Ayrıca başvuran, polisin diğer hususların yanı sıra, kafenin ve çevre dükkanların camlarını yeniden taktırma, ölmüş kişilerin parmaklarını mürekkebe batırma ve giysilerine el koyma yoluyla delilleri yok ederek izlerini gizlemeye çalıştıklarını iddia etmiştir. Başvuran oğlunun, AİHS‟nin 2. maddesine aykırı olarak öldürüldüğünü iddia
175
etmiştir. Ayrıca, AİHS‟nin 6. maddesine dayanarak, oğlunun öldürülmesine yönelik soruşturmanın etkisiz olduğu konusunda şikayetçi olmuştur.
AİHM, AİHS‟nin 2. maddesinde düzenlenen yaşam hakkının sözleşmenin en
temel maddesi olduğunu, 3. maddeyle birlikte değerlendirildiğinde, Avrupa Konseyi‟ni oluşturan demokratik toplumların temel değerlerinden birinin güvence altına alındığını belirtmiştir. AİHM, 2. maddenin birinci cümlesinin devleti, kasten ve kanuna aykırı adam öldürmekten alıkoymasının yanında, kendi yargı yetkisi içindeki kimselerin yaşamını koruması için uygun hareket etmeye mecbur kıldığını hatırlatmaktadır. Mahkeme, AİHS‟nin 2. madde metninin bir bütün olarak okunduğunda, 2. fıkrada yer alan güç kullanımının (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen amaçlara ulaşmak için “mutlak zorunluluğu” aşmaması gerektiğini belirtmiştir. Bu bağlamda 2. maddenin 2. paragrafında “mutlak zorunluluk” ifadesinin kullanımı, AİHS‟nin 8, 9, 10 ve 11. maddelerinin 2. fıkrası kapsamında devlet görevlilerinin hareketinin “demokratik bir toplumda gerekli” olup olmadığını belirlerken, normalde uygulanan gereklilik testinden daha katı ve zorlayıcı bir test uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Özellikle kullanılan güç, maddenin bentlerinde belirtilen amaçlara ulaşmakla kesin olarak orantılı olmalıdır. AİHM, kendisine sunulan tüm belgeler ışığında, dava hakkında değerlendirme yapmak için ulusal mahkemenin tespitlerini hareket noktası olarak ele alıp, olayı değerlendirmek için olaylara ve delillere ilişkin yeterli bir temel olduğu görüşündedir. Operasyonun planlama ve kontrol safhasını AİHS‟nin 2. maddesinden hareketle değerlendirirken Mahkeme, hem olayın meydana geldiği koşullar, hem de olayın gelişme şekline özellikle dikkat göstermiştir.Mahkeme, polisin kuvvete başvurmasının, maktullerden kaynaklanan yasadışı şiddetin doğrudan bir sonucu olduğunu gözlemlemiştir. Bu bağlamda AİHM polisin, alışveriş merkezinin çevresindeki alanı güvenlik çemberine aldığını belirtmiştir. Dolayısıyla, söz konusu operasyonun, AİHS‟nin 2/2 maddesi kapsamında “bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması” ve “usulüne uygun
olarak yakalamak” amacıyla yürütülmüş olduğu değerlendirmesi gerektiğini ifade
etmiştir. Mahkeme, ilk silah atışının maktuller tarafından yapılmış olmasını önemli bir husus olarak değerlendirmiştir. Tanıkların Cumhuriyet Savcısı ve İstanbul Ağır Ceza Mahkemesi önündeki ifadelerinin ortaya koyduğu üzere, binaya giren polis
176
memurları maktullere teslim olmasını emretmiş, ateş açmadan önce gerekli uyarılarda bulunmuş ve ancak kendilerine ateş açılmasından sonra görevlilerin ateş etmeye başladıklarını belirtmiştir. Mahkeme ayrıca kafeye gelen polislerin kafe içerisinden ve dışından kendilerine ateş edilmesine karşılık vermelerinin gerekli olduğuna kanaat getirmiştir.
Mahkemenin dava hakkında yapmış olduğu belki de en dikkat çekici tespit ise şudur: Başvurucu oğlunun farklı teknikler kullanmak suretiyle yakalanabilmesinin mümkün olduğunu, buna rağmen bu teknik ve taktikler uygulanmadan oğlunun gereksiz yere öldürüldüğünü iddia etmiştir. Mahkeme ise, olay son bulduktan sonra bağımsız olarak (dışarıdan) yapılacak yorumlar ile olayın sıcağı sıcağına/esnasında görevli polislerin yapacakları yorumun farklı olduğunu belirtmiştir. Mahkeme ayrıca, başka türlü bir hükme varmanın devletler ve görevini ifa etmekte olan kolluk kuvvetleri üzerinde gerçekçi olmayan bir yük getireceğini ifade etmiştir. Mahkeme başvurucunun iddia ettiği şekilde düşünmenin veya davranmanın, belki kendilerinin veya diğer kişilerin hayatını tehlikeye atmak anlamına geleceğini ifade etmiştir. Tüm bu açıklanan gerekçelerle mahkeme ölümcül güç kullanımının, her ne kadar üzücü olsa da nefsi müdafaa ve yasal yakalama uygulaması açısından “kesin
zorunluluğu” aşmadığı görüşündedir19.
İncelenen bu kararda da görüldüğü üzere AİHM, AİHS‟nin 2/2. maddesinde belirtilen haller kapsamında bireyin yaşam hakkına yapılacak müdahalede elde edilmek istenen amaç ile uygulanan yöntem arasında orantılılık aramaktadır. Mahkeme demokratik bir toplumda gerekli olan bu oranı AİHS‟nin diğer maddelerine kıyasla daha katı bir şekilde uygulamaktadır.
1.5.2 Sıkıyönetim veya Olağanüstü Hallerde Yetkili Merciin Verdiği Emirlerin Uygulanması
1982 Anayasasının 17, AİHS‟nin 2. maddesinde yaşam hakkına yapılacak müdahalelerin olağan kabul edilmesinin istisnaları yer almaktadır. Bu istisnaların içerisinde en dikkat çekeni, Anayasanın 17/4. maddesinde yer alan ve AİHS‟de bulunmayan “sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin
19
177 uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri…” şeklindeki düzenlemedir.
1982 Anayasasında, 1961 Anayasasından farklı olarak olağanüstü yönetim usulleri üçlü sistem olarak yer almaktadır. Bunlar a) Doğal afet ve ağır ekonomik bunalım, b)Şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması, c) Sıkıyönetim, seferberlik ve savaş halidir. Anayasa her üç halinde ilanın yetkisini Bakanlar Kuruluna vermiştir. Yalnız Bakanlar Kurulu olağanüstü hal ve sıkıyönetim ilan yetkisini kullanırken Milli Güvenlik Kurulunun da görüşünü almalıdır. Olağanüstü hal ve sıkıyönetim durumlarında temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında 15. maddede düzenlenen ilkeler doğrultusunda hareket edileceği belirtilmiştir. Savaş, seferberlik, sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının durdurulmasının düzenlendiği Anayasanın 15. Maddesiyle, AİHS‟nin 15. maddesinin uyumlu olduğu görülmektedir (Şahbaz, 2004 (a): 184).
1402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu incelendiğinde kanunun 2. maddesinde, sıkıyönetim zamanı genel güvenlik ve asayişe ilişkin zabıta kuvvetlerine ait görev ve yetkilerin Sıkıyönetim Komutanlığına geçeceği ve zabıta kuvvetlerinin bütün teşkilatı ile birlikte Sıkıyönetim Komutanının emrine gireceği düzenlenmiştir. Kanunun 5. maddesinde de Sıkıyönetim Komutanlığına en az Kolordu veya eşiti kıta komutanlığı görevini yapmış veya yapmakta olan bir komutanın atanacağı yani askeri ünvana sahip bir kişinin Sıkıyönetim Komutanı olacağı belirtilmiştir. Kanunun 6. maddesinde Sıkıyönetim Komutanının kendisine verilen görev ve yetkilerden dolayı Genelkurmay Başkanına karşı sorumlu olduğu da düzenlenmiştir. Sıkıyönetim Kanunu‟nun 4. maddesinde silah kullanma yetkisi düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre, “Sıkıyönetim Komutanlığı emrinde görevli Silahlı Kuvvetler mensupları
emniyet ve asayişe ilişkin zabıta kuvvetleri ile diğer güvenlik görevlileri kendilerine verilen görevlerin yerine getirilmesi sırasında tabi oldukları Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanun ve Yönetmeliği, Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, Jandarma Teşkilat ve Vazife Nizamnamesinde silah kullanmayı icap ettiren hal ve şartlardan herhangi birinin tahakkuku halinde silah kullanma yetkisini haizdirler” denilmek
178
suretiyle sıkıyönetim zamanında silah kullanmanın, olağan dönemdekiyle aynı olduğu görülmektedir.
Olağanüstü Hal Kanunu silah kullanma yetkisi açısından incelendiğinde ise, kanunun 23. maddesinde bu yetkinin düzenlendiği görülmektedir. 23. maddenin birinci fıkrasına göre, kanunlarda silah kullanmayı icap ettiren hal ve şartlardan