Stockholm, İsveç`in başkenti ve en büyük şehri. Şehir aynı zamanda idari olarak Stockholm Şehri resmi adıyla Stockholm Bölgesi`ne bağlıdır. 2008 verilerinde göre Stockholm metropol alanı, tüm İsveç nüfusunun %21`inin yaşadığı ve tüm İsveç`in sanayisinin %35`inin bulunduğu bir merkezdir. Stockholm 810,120`lik kent nüfusu, 1,3 milyonluk çevre nüfusu ve toplamda 2 milyonluk nüfusuyla İsveç`in en büyük kentidir.
Stockholm, 13. yüzyıldan beri bir İskandinavya kültür, siyaset, medya ve ekonomi merkezidir.
Kent, anakara dışında on dört adaya ve Mälaren Gölü`nün denizle birleştiği kanala sahiptir. Stockholm takımadaları tarihî olarak ayrıca önemlidir. Kentin adalara ve kanallara yayılmış olması, ona Kuzeyin Venediği sıfatını kazandırmıştır.
Stockholm; yapıları, parkları, tarihî merkezleri, yeşil alanları ve eğitim merkezleriyle oldukça ileri bir Avrupa şehridir. Euromonitor`e göre Stockholm, yıllık 1 milyonun üzerindeki turist sayısıyla İskandinavya`da en çok ziyaretçi alan şehirdir. Son olarak kent, kendisiyle aynı adı taşıyan Stockholm ilinin yönetim merkezidir.
Tarihi
Kentin kurulduğu alan tarihte Agnafit gibi Norveç sayalarında geçmektedir. Bölgenin efsanevî kralı Agne de bu sayalarda bulunmaktadır. Yazılı kaynaklarda bilinen ilk Stockholm tarifi ise 1252`ye kadar uzanmaktadır. Bu tarih, Stockholm`ün yakınlarındaki Bergslagen kentinde yapılan demir madenciliği ile yakın zamana denk gelmektedir. Kentin adı İsveççe kütük, Eski Almanca sağlamlaştırma anlamına gelen Stock ve adacık anlamına gelen holm kelimelerinden türemiştir. Kentin Birger Jarl tarafından, İsveç`i yabancı düşman donanmalarından kurtarmak için kurulduğu düşünülmektedir.
Stockholm`ün merkezi olan ve günümüzde Eski Kent olarak bilinen Gamla Stan, Helgeandsholmen`in yanındaki merkez adada 1300`lerden 1500`lere kadar kent olarak kalmıştır. Kent bu süreçte bir Baltık ticaret ortaklığı olan Hansa Birliği`nin ilgisini çekti. Kent bu dönemde Lübeck, Hamburg, Danzig, Visby, Reval (Tallinn) ve Riga ile yakın ilişkiler kurdu. 1296 ve 1478 yılları arasında kent meclisi 24 üyeye sahipti. Bunların yarısı ise Hansa Birliği`nin temsilcisiydi.
Stratejik ve ekonomik önemi, kenti kısa sürede Danimarka krallarının ve 15. yüzyıldaki bağımsızlık çalışmalarının bir ilgi merkezi yaptı. Danimarka kralı II. Christian kente 1520 yılında girdi. 8 Kasım 1520`de kent bir kan gölüne döndü. Bu katliam Kalmar Birliği adındaki bir diğer örgütü de yıktı. İsveç kralı Gustav Vasa`ın 1523`te kente yeniden girişiyle beraber kraliyet gücü yükseldi ve kent hızla büyümeye başladı. Bu sayede Stockholm 1600 yılında 10,000`lik nüfusu geçti. 17. yüzyılda şehir Avrupa ortalamalarına göre çok daha hızlı büyüdü. 1610`dan 1680`e kadar nüfus altı kat arttı. 1634`te Stockholm, İsveç İmparatorluğu`nun resmî başkenti oldu. Ticaret ise kenti önemli kılmaya başladı.
1710`da kentte veba salgınları yayılmaya başladı. Bu salgının bir de Büyük Kuzey Savaşı`nın ardından yaşanınca, kent birden durakladı. Nüfus artışı dururken, ekonomik büyüme yavaşladı. Ancak zamanla III. Gustav`ın katkılarıyla kent hızla toparlandı. Kraliyet Operası ise bu dönemin ünlü bir mimarî yapısıdır.
19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kent ekonomik rolünü iyice etkinleştirdi. Yeni sanayi dallarına destek verilirken kent baştan sona bir ticaret ve hizmet merkezi oldu. Kent nüfusu göçler ve sık doğumlar sayesinde ivmeli olarak arttı. Yüzyılın sonlarına doğru ülkede doğanların %40`ından biraz daha azı Stockholm doğumluydu. Yine kentteki bu hızlı büyüme, ek olarak şehri de genişletti. 19. yüzyılda kentte birçok sanayi ve bilim merkezi açıldı. Üniversiteler ve güzel sanatlar okulları bunların başında yer alır.
20. yüzyıla gelindiğinde kent tamamen çağdaş, teknolojik donanımlı ve etnik farklılıklara sahip bir kent oldu. Birçok tarihî bina yıkılarak yeni gereksinimleri karşılayan çağdaş binalar yapıldı. Bu yüzyıl boyunca tüm sanayi alanları ve organize sanayi bölgeleri kent dışına taşındı. Kent nüfusça gelişimini sürdürdü ve bu nedenle yeni bölgeler yerleşime açıldı. Bu yeni yerleşmelerin arasında Rinkeby ve Tensta da yer almaktadır.
Coğrafi Konum
Stockholm, İsveç`in orta-güneydoğu kuşağında, Mälaren Gölü`nün Baltık Denizi ile birleştiği bölgede kuruludur. Kent merkezi Stockholm takımadalarını takip eden on dört adayı kapsar. Coğrafî kent merkezi su üzerinde olup Riddarfjärden Körfezi`nde yer almaktadır. Şehrin alanının onda üçü su yollarıyla kaplı olduğu gibi, bir diğer onda üçlük kısmı parklar ve yeşil alanlarla örülüdür. Bu yeşil alanlar sayesinde Stockholm, Avrupa başkentleri arasında en temiz havaya sahip şehirlerden biridir.
Stockholm belediyeleriyle bilinen bir kenttir. Kentin kuzeyinde Järfälla, Solna, Täby, Sollentuna, Lidingö, Upplands Väsby, Österåker, Sigtuna,Sundbyberg, Danderyd, Vallentuna, Ekerö, Upplands-Bro, Vaxholm ve Norrtälje bulunmaktadır. Güney Stockholm`de ise Huddinge, Nacka, Botkyrka, Haninge, Tyresö, Värmdö, Södertälje, Salem, Nykvarn ve Nynäshamn bulunmaktadır.
İklim
Stockholm, nemli kıta iklimine sahiptir. Kentin çok kuzeyde yer alması gündüzlerin yazın 18, kışın 6 saat yaşanmasına neden olmaktadır. Ancak konumuna rağmen kent, yıl boyunca ılık ve yumuşak bir iklime sahiptir. Bu ılımlı iklimin sebebi Gulf Stream adlı sıcak su akıntılarıdır. Kent yılda ortalama 1,981 saat güneş görmektedir.
Kent yazları bir kuzey ülkesine göre sıcaktır. Bu mevsimde şehir en fazla 20 - 23 °C, en az 15 °C değerlerine ulaşır. Ancak kimi sıcak rüzgârlar kenti 25 °C+ üzerine çıkarabilmektedir. Kışları ise kent soğuktur. Bu mevsimde sıcaklıklar en fazla -3 ilâ 1 °C, en düşük −10 °C değerlerindedir. Bahar mevsimleri ise genelde serin ile ılık arasındadır. Yıllık yağış 539 mm kadardır. Yıl boyunca kentte ortalama 164 yağışlı gün bulunmaktadır. Yağışlar baharda ve yazın yağmur olarak düşerken, kışın genelde kar şeklindedir.
Nüfus
Stockholm bölgesi, İsveç`in toplam nüfusunun beşte birinden fazlasının yaşadığı bir bölgedir. Aynı şekilde toplam ülke sanayisinin onda üçünden fazlası Stockholm`dedir. Coğrafî olarak sürekli yeri başka yerlere kayan Stockholm, 19. yüzyılda bugünkü merkezinin bulunduğu yere doğru gelişmeye başladı. Peşi sıra gelen yıllarda ise Brännkyrka ve Spånga gibi belediyelerle birleşerek nüfusunu arttırdı. Günümüz belediye sınırları ise 1971 yılında belirlendi.
2004 yılı verilerine bakıldığında 765,044`lük nüfusun 370,482 kadarı erkek, 394,562 kadarı kadındır. Ortalama yaş 39.8 olup, nüfusun %40.5 kadarı 20 ve 44 yaş arasındadır. 15 yaş üstü nüfusun onda dördü evli değilken, onda üçü evlidir. Aynı şekilde bu nüfusun onda biri de boşanmış insanlardan oluşmaktadır. Kent halkının %28`i Stockholm`lü değildir. Kentte en çok konuşulan diller İsveççe, İngilizce, Arapça, Türkçe, Kürtçe, Fince, Farsça,İspanyolca ve Sırpça`dır.
Kültür ve Eğlence
Stockholm, canlı, eklektik ve değişken bir kültürel zenginliğe sahiptir. İskandinavya`nın kültür başkenti olarak takdir toplayan Stockholm, 1998 yılında Avrupa`nın Kültür Başkenti olarak adlandırılmıştır. Kentte bulunan 70`in üzerinde müze, 57 tiyatro, iki dans tiyatrosu, 96 sinema tiyatrosu, çok sayıda konser salonu, Kraliyet Operası ve Balesi, 129 sanat galerisi, Stockholm`un kültürel birikimini anlatmak açısından önemli ipuçlarıdır. Kentin İsveç dizayn stili ile süslenmiş yeraltı metrosu, dünyanın en uzun sanat galerisi olarak değerlendirilir.
Sergelstorg`da yer alan Kulturhuset, kentin sanat, tiyatro, dans, müzik, fotoğrafçılık, moda ve multimedya (çoklu ortam) merkezidir. Bu kültür merkezi, İsveç`in modernleşmesinin en önemli sembolüdür. Burada üç sanat galerisi, üç kütüphane ve çok sayıda tiyatronun varlığına rastlayacaksınız.
Sergels torg`da yer alan Stadsteatern (Kent Tiyatrosu), 7 tiyatroyu bir çatı altında toplamıştır. Bu tiyatrolar şunlardır: Klara, Lilla, Kafé Klara, Unga Klara, Långa Näsan (kukla tiyatrosu), Parkteatern ve Ung Scen.
Dansens Hus, Kraliyet İsveç Balesi ve Moderna Dansteatern, kentin üç görülmeye değer dans merkezidir. Konserthuset, İsveç Kraliyet Filarmonik Orkestrası`na ev sahipliği yapar. Drottningholm Sarayı Tiyatrosu, yaz opera ve bale performanslarına ev sahipliği yapar.
Stockholm`un kültürel varlığından söz ederken, en ünlü İsveç icatçılarından Alfred Nobel`den bahsetmeden geçmek mümkün değil. Dinamitin mucidi olarak tarihe geçen Nobel, dünyanın en önemli ödüllerinden biri olarak kabul gören Nobel Ödülü Yarışması`nın kurucusudur.
Stockholm, yıl boyunca çok sayıda kültürel etkinliğin ve festivalin düzenlendiği bir kenttir.
Yaz Müzik Festivali (Mayıs-Ağustos), Stockholm Uluslararası Film Festivali (Kasım), Stockholm`dan Bir Tat (Smaka pa Stockholm; Haziran), Stockholm Caz Festivali (Temmuz) ve kentin farklı yerlerinde düzenlenen konserler başlıca kültürel etkinliklerdendir.
Kent Mutfağı
Stockholm, dünyanın diğer önemli başkentlerindeki kadar çeşitli ve zengin bir mutfak kültürüyle ortaya çıkar. Son yıllarda, kent mutfağı çok önemli gelişmeler kaydetmiştir. Arzuladığınız her şeyi Stockholm mutfağında bulabilirsiniz.
Ekmek ve tereyağı, soğuk aperatifler, küçük sıcak yiyecekler, balık tatları ve taze ürünler, kent mutfağının başlıca parçalarıdır.
Stockholm serin bir iklime sahip olduğundan, kent mutfağının taze malzemeleri kendine özgü bir tada ve özelliğe sahiptir. Finnerodja`nın çileği, Norrland`in patatesi, ahududu ve somon kendilerine has bir tada sahiptir. Kente özgü dereotunu tatmayı unutmamalısınız.
Stockholm`de yemek rüya gibi bir şeydir. Özellikle, Baltık Denizi`nin muhteşem manzarasının eşlik ettiği kentin takımadalarında kent mutfağından lezzetleri tatmak sizin için olmazsa olmazların başında gelir.
Görülecek Yerler
Stadsholmen Adası`nda bulunan Gamla Stan, kentin en eski bölümüdür. Burada, kentin benzersiz mimarilerini ve yapılarını bulacaksınız. Belediye Binası, dünyadaki en mükemmel yapılardandır. Bu yegane yapı, sanat hazineleri ve şölenleriyle bilinir.
Gamla Stan`da yer alan Kungliga Slottet, dünyanın en büyük kraliyet kalesidir. 608 odayı bünyesinde barındıran bu kalenin yapımı 1750`lerde tamamlanmıştır.
Kentin kalbinde yer alan Sergel`s Meydanı, ünlü bir halk parkıdır. 37 metre yüksekliğindeki camdan sütunu, beş gökdelen ve güneydeki Kulturhuset kültür merkezi, olağanüstüdür.
Globen`de yer alan Globe Arena, dünyanın küre biçimindeki en büyük yapısıdır. Bu spor ve kültür arenası, 16.000 kişilik bir kapasiteye sahiptir.
Stockholm`de yüzden fazla müze bulunur. Ulusal Müzesi tablolar, el sanatları, çizimler, grafikler ve heykellerden oluşan çok zengin bir koleksiyona sahiptir. İsveç Doğa Tarihi Müzesi, doğa ve kentin tabii çevresiyle ilgili her şeyi öğrenmek için mükemmel bir yerdir. Vasa Müzesi, bir savaş gemisine ev sahipliği yapar.
Djurgarden Adası`nda yer alan Grona Lund, Stockholm`un en ünlü cazibelerindendir. Bu eğlence parkı, Baltık Denizi üzerinde parıldayan muhteşem unsurlardan oluşan bir donanıma sahiptir. Bergianska Botank Bahçeleri, dünyanın tüm mevsimsel bölgelerinden bitki türlerinin bulunduğu bir parktır.