TANIM
Tüm Hristiyanların kahinliği doktrini, Mesih’teki tüm Hristiyanların onun kahinlik statüsünü paylaştığını belirtir; bu nedenle, Mesih’in bilgisine, varlığına ve bağışlamasına diğer Hristiyanlara aracılık eden özel bir insan sınıfı yoktur ve tüm Hristiyanlar Kutsal Yazıların öğretilerini okuma, yorumlama ve uygulama hakkına ve yetkisine sahiptir.
ÖZET
Ortaçağ kilisesinin inançlarının aksine, tüm Hristiyanların kahinliğine ilişkin Protestan doktrini, Tanrı’nın halkı içinde artık bir kahin sınıfı olmadığını, ancak tüm Hristiyanların Mesih’le birliktelikleri sayesinde Mesih’in kahinlik statüsünü paylaştıklarını savunur. Eski Antlaşma’da İsrail’in geri kalanına Tanrı’nın bilgisini, varlığını ve bağışlamasını ileten seçkin bir kâhinler grubu olmasına rağmen, Mesih gelip yaşamı, ölümü ve dirilişi aracılığıyla kâhinlik rolünü yerine getirmiştir. Bu nedenle Mesih, Tanrı ile halkı arasındaki son kâhinlik aracısıdır ve Hıristiyanlar onun aracılığıyla bu rolü paylaşırlar. Bu, Hıristiyanların Kutsal Yazıları kendileri için yorumlamaları ya da Tanrı’nın bağışlama kutsamasını kendileri için etkilemeleri için kilisedeki kahinlere bağımlı olmadıkları anlamına gelir; tüm Hıristiyanlar Mesih aracılığıyla eşit derecede kahindir ve çarmıh önünde aynı zeminde dururlar. Bu, pastoral ya da bakanlık yetkilerini ortadan kaldırmamız gerektiği anlamına gelmez. Bu otoriteler Tanrı’nın kilisesini sağlam doktrin öğretisiyle kutsamasının bir parçası olsa da, kilise otoritesine sahip olanların da bedenin geri kalanına ihtiyacı vardır.
Ortaçağ Görüşlerine Karşı Protestan Anlayışları
Ortaçağ teologları kurtuluşun kilise aracılığıyla Tanrı’dan geldiğine inanıyordu. Bu basit ifadeler, çoğu Hıristiyan’ın anladığı şekle çok benzemektedir. Bununla birlikte, Tanrı’nın kilise aracılığıyla nasıl çalıştığına dair ortaçağ ve Protestan anlayışları arasında önemli farklılıklar vardır. Ortaçağ kilisesi, Tanrı’nın kilisenin yedi kutsal ayinini yöneten seçkin bir kahinler sınıfı aracılığıyla çalıştığını öğretmiştir: vaftiz, Efkaristiya (Rab’bin Sofrası), onaylama, kefaret, şifa, evlilik ve kutsal emirler. Protestanlar ise kilisedeki herkesin kâhin olduğuna ya da 16. yüzyıl reformcusu Martin Luther’in diliyle tüm Hristiyanların kahinliğine inanırlar. Bu iki görüş arasındaki farklar nelerdir? Kısacası, ortaçağ görüşü kilise geleneğinin öğretisine dayanırken, Protestan görüşü Kutsal Yazılardan doğar.
Ortaçağ Hıristiyanları kilisenin, göklerdeki ve yerdeki her şeyin büyük bir varlık zincirinde yer aldığı göksel bir hiyerarşinin parçası olduğuna inanıyordu. Büyük zincir Tanrı’yla başlar, sonra başmelek ve melekler gelir; bu göksel hiyerarşi yeryüzündeki paralelini sakramentler, bunları kavramak için Tanrı tarafından esinlenenler ve bunlar tarafından üyeliğe kabul edilenler aracılığıyla bulur. Tanrı bilgisini ve lütfunu zincirleme olarak meleklere aktarır, onlar da bu bilgiyi sakramentlere ve sakramentleri yönetenlere (kahinlere) aktarır, onlar da bunları dindarlara verir. Kurtuluş esas olarak sakramentler ve onları yöneten kahinler aracılığıyla gelir ve kahinler Tanrı tarafından Tanrı’nın şeylerini düşünmek için yeteneklendirilmiş eşsiz bir birey sınıfıdır. Onlar, böylesine yüce bir hakikat için kapasiteleri olmayan sıradan insanlardan daha yüksek bir mertebeye sahiptirler. Bu hiyerarşi görüşü kilisede ortaçağ boyunca, 16. yüzyıldaki Protestan Reformu’na kadar hüküm sürmüştür.
Luther, kilisenin iddialarını reddettiği için bu hâkim düşünceye meydan okudu; kilisenin eşsiz kahin sınıfı fikrini Kutsal Yazıların otoritesinden ziyade geleneğe dayandırdığına inanıyordu. Luther bunun yerine ayinde kurban sunmanın kişiyi kâhin yapmadığına, aksine yüce rahibimiz Mesih’e iman eden herkesin gerçekten de Tanrı’nın rahibi olduğuna inanıyordu. Luther’in tipik özlü üslubuyla şunu iddia etmiştir: “Gerçek kahinlik makamı yalnızca imandır.” Luther’in tüm Hristiyanların kahinliğine karşı sadece seçilmiş birkaç kişinin kahinliği fikri, Mesih’in kahinlik makamına ve inananın Mesih’le birleşme yoluyla Mesih’in sahip olduğu her şeyi paylaşma kutsamasına dayanır.
Kutsal Yazılardaki Öğreti
Kutsal Yazılar İsa Mesih’i açıkça büyük başkâhinimiz olarak tanımlar: “Mademki gökleri aşan büyük bir başkâhinimiz var, Tanrı’nın Oğlu İsa, itirafımıza sımsıkı sarılalım” (İbr. 4:14). Eski Ahit, İsrail’in ilk başkâhini Harun ve Levililer gibi tipler ve gölgeler aracılığıyla Mesih’in kâhinlik görevini fısıldamış ve ima etmiştir. Örneğin Tanrı Harun’a, Kefaret Günü protokolleri aracılığıyla İsrail’i günahlarından arındırması gerektiğini bildirmiştir (Lev. 16). Harun’un ve sadece Harun’un kendisini törensel olarak temizlemek için bir boğa kurban etmesi (Lev. 16:11) ve sonra kanın bir kısmını alıp en kutsal yere girmesi ve merhamet sandalyesine serpmesi gerekiyordu (Lev. 16:14). Tanrı ona iki günah keçisi alıp birini kurban etmesini ve kanını sunağın üzerine serpmesini (Lev. 16:18), ikinci keçiyi alıp ellerini onun üzerine koymasını, İsrail’in günahlarını onun üzerine itiraf etmesini ve sonra onu ordugahın dışına çöle göndermesini (Lev. 16:21) emretti. Bu eylemde keçi “onların bütün suçlarını taşıyacak” ve onları götürecekti (Lev. 16:22).
Eski Antlaşma Tanrı’nın kurtuluş planını aşamalı olarak açıklarken, peygamberler Mesih’in nihai kurban olduğunu ortaya koydular. İsrail artık boğaların ve tekelerin kanına değil, suçlarımız için delinecek, suçlarımız için ezilecek, kederlerimizi taşıyacak ve üzüntülerimize katlanacak olan Mesih’in kanına bakacaktı (Yeşaya 53:4-5). Artık İsrail’in günahlarını günah keçisi değil, İsa taşıyacaktı: “Rab hepimizin suçunu O’nun üzerine yükledi” (Yeşaya 53:6). Mesih hem kurban hem de kâhin olacaktı: “Ama Mesih gelecek olan iyi şeylerin başkâhini olarak ortaya çıktığında, daha büyük ve daha yetkin (elle yapılmamış, yani bu yaratılıştan olmayan) çadır aracılığıyla, keçi ve danaların kanıyla değil, kendi kanıyla kutsal yerlere herkes için bir kez girdi ve böylece sonsuz kurtuluşu sağladı” (İbr. 9:11-12).
Vaftizinde Tanrı İsa’yı peygamber, kâhin ve kral olarak üç yönlü görevini yerine getirmesi için Kutsal Ruh’la meshetmiştir (Luka 3:1-21; Matta 3:1-17; Markos 1:1-11). Aynı şekilde, Mesih’le birlik içinde olan bizler de Mesih’in kilisenin üzerine Ruh’u dökmesi aracılığıyla aynı meshedilmeyi paylaşırız (Elçilerin İşleri 2:1-41, özellikle 33, 38; çapraz başvuru Gal. 3:14). Mesih’in kâhinlik görevi aracılığıyla, O’nunla birleşmiş olan tüm imanlılar O’nun meshedilişini paylaşırlar. Kutsal Yazılar’ın iki temel metni bize bu gerçeği öğretir. İlki 1. Petrus 2:9’dur: “Siz seçilmiş bir ırk, kraliyet kâhinliği, kutsal bir ulus, O’nun mülkiyeti için bir halksınız; öyle ki, sizi karanlıktan muhteşem ışığına çağıranın yüceliklerini duyurabilesiniz.” Petrus’un ifadesi bağlamında, kilisenin kraliyet kâhinliği kimliğini Mesih’le olan birlikteliklerine dayandırmaktadır. İnsanlar tarafından reddedilen ama Tanrı’nın gözünde seçilmiş ve değerli olan diri taşa gelmişlerdir ve bu nedenle “kutsal bir kâhinlik olmak, İsa Mesih aracılığıyla Tanrı için kabul edilebilir ruhsal kurbanlar sunmak için” diri taşlar haline gelmişlerdir (1Pe. 2:4-5). Bizim kâhinlik görevimiz kaynağını ve kaynağını Mesih’in kâhinlik görevinde bulur.
İkinci metin de bu ilk metin gibidir: “Ve yeni bir ezgi söylediler: ‘Tomarı almaya ve mühürlerini açmaya layıksın, çünkü sen öldürüldün ve kanınla her oymaktan, her dilden, her halktan ve her ulustan insanları Tanrı için fidye olarak kurtardın’ dediler” (Va. 5:9). Mesih’in kurtarıcı işinin anlamı nedir? Döktüğü kan aracılığıyla gerçekleştirdiği şeylerden biri nedir? “Onları Tanrımız için bir krallık ve kâhinler yaptın, yeryüzünde egemenlik sürecekler” (Vahiy 5:10). Mesih’le birleşen imanlılar O’nun olduğu ve yaptığı her şeyi paylaşırlar ve bu durumda O’nun kâhinlik görevini de paylaşırlar. Kurbanlık hayvanlar sunan Eski Ahit kâhinlerinin aksine, Yeni Ahit imanlıları tek gerçek kurban olan Mesih’in tamamlanmış işinde dinlenirler. Şimdi, Petrus’un yazdığı gibi, bizi karanlıktan ışığa çağıran Tanrı’nın yüceliklerini ilan ediyor ve Mesih aracılığıyla Tanrı’ya ruhsal kurbanlar, “diri kurbanlar” olarak bedenlerimizin kurbanlarını (Rom. 12:1) ve Tanrı’ya övgüler, yani “O’nun adını anan dudakların meyvesini” (İbr. 13:15) sunuyoruz. Kutsal Yazılara dayanan bu öğretinin sonuçları çok derindir.
En önemli kutsama, inanlı ile Tanrı arasında duran varlıklar hiyerarşisinin (başmelekler, melekler, başpiskoposlar, piskoposlar ve kahinler) olmamasıdır. Aksine, büyük başkâhinimiz İsa Mesih aracılığıyla Tanrı’yla birliğimiz, ortaklığımız ve paydaşlığımız vardır. Mesih çarmıhta son nefesini verdiğinde, kutsalların kutsalını örten tapınak perdesini ikiye yırttı. Mesih’in kâhinlik görevi, bedeninin örtüsünden geçerek yeni ve canlı bir yol açmış, böylece tüm imanlılar göksel kutsallar kutsalında bulunan Tanrı’ya anında erişebilmişlerdir. Mesih’in öğrencilerine öğrettiği gibi, “Nerede iki ya da üç kişi benim adımla toplanırsa, ben de orada onların arasındayım” (Matta 18:20).
Çıkarımlar
Tüm imanlıların kahin olması, sadece bakanların değil, sıradaki kişinin de Kutsal Kitap’ın öğretilerini okuma, yorumlama ve uygulama hakkına ve yetkisine sahip olduğu anlamına gelir. Bir kahinler kastı bu hakka sahip değildir. Artık kilise magisterium’unun (kilisenin resmi öğreti kolu) öğretisine dolaylı olarak iman etmek zorunda değiliz, ama elçi Pavlus’un zamanındaki Bereniler gibi, Tanrı’nın sözünden ve Kutsal Ruh’un talimatından hemen öğrenebiliriz (Elçilerin İşleri 17:11).
Bu nedenle, Mesih’le birleşmiş olan herkes O’nun kâhinlik görevini paylaşır, ancak bu büyük kutsama, bakanın yetkisini, işlevini ve makamını reddetmemiz gerektiği anlamına gelmez. Bizler gerçekten de kutsal bir ulus ve kâhinler krallığıyız. Mesih bu kutsal görevi Ruh’un dökülmesi aracılığıyla tüm Hıristiyanlara verir. Ancak bu berekete ek olarak, Mesih kiliseye armağanlar da vermiştir: “Mesih’in bedenini bina etmek üzere kutsalları hizmet işleriyle donatmak için elçileri, peygamberleri, müjdecileri, çobanları ve öğretmenleri verdi” (Efesliler 4:11-12). Kilisenin çobanları ve öğretmenleri tıpkı Mesih’in bedeninin geri kalanı gibi kahinlerdir, ancak Ruh onları benzersiz bir şekilde armağan eder, böylece kiliseyi lütufta kendi gelişimleri ve müjdenin duyurulması için donatabilirler. Bu çobanlar ve öğretmenler ortaçağ anlayışında olduğu gibi daha yüksek bir varlık düzenine ait değildir. Aksine, Mesih’in bedeninin bir parçasıdırlar, diğer parçalardan daha büyük değillerdir ama yine de gereklidirler.
Çoban, sıradaki kişiye “Sana ihtiyacım yok çünkü Ruh beni çoban olarak yeteneklendirdi” diyemez. Tersine, sıradaki kişi de çobana “Sana ihtiyacım yok çünkü ben Mesih’te bir rahibim” diyemez. Tanrı Mesih’in bedenini egemen bir şekilde öyle düzenlemiştir ki, her bir parçanın işlevi ve armağanları farklı olsa da, diğer her bir parçaya ihtiyacı vardır (1Ko. 12:4-26).
Mesih’le olan birliğiniz sayesinde O’nun olduğu ve yaptığı her şeyi paylaştığınız için sevinin. Bu durumda, O’nun başkâhinlik görevi, sizin de O’nun da.