Eğer size veya bir yakınınıza yumurtalık kanseri teşhisi koyulduysa veya bu konuda bir şüphe mevcutsa endişeli olmanız ve kafanızda çok sayıda soru olması son derece doğaldır. Yumurtalık kanseri hakkındaki temel bilgileri öğrenmek iyi bir başlangıç noktası olabilir.
Yumurtalık Kanseri Nedir?
Kanser vücuttaki hücrelerin kontrolsüz olarak çoğalması ve sonrasında daha başka organları sıçramasından oluşan bir hastalıktır. Yumurtalık kanseri veya tıbbi dil ile over kanseri, yumurtalıklarda veya tüplerin ucunda başlayıp karın zarına ve karın içindeki diğer organlara yayılan bir kanser türüdür. Bazen “karın zarı kanseri” olarak da adlandırılır.
Yumurtalıklar, kadınlarda karnın içinde ve rahmin her iki yanında bulunan hormon üretimi ve üreme ile ilgili organlardır. Sağlıklı bir kadında her ay, yumurtalıklardan birisinde olgunlaşan bir yumurta tüpler vasıtası ile rahime iner ve hamilelik için gerekli döngüyü tamamlar.
Overlerde(yumurtalıklar) temel olarak 3 hücre tipi bulunur:
- Yumurtalık yüzeyini kaplayan epitel hücreleri
- Yumurtalık içinde bulunan ve gebelik oluşumu için gerekli yumurtaları içeren germ hücreleri
- Epitel ve germ hücrelerinin arasındaki destek doku sağlayıcı stromal hücreler.
Yumurtalık kanseri temel olarak bu 3 hücre tipinden kaynaklanır ve buna göre adlandırılırlar.
Epitelyal Yumurtalık Tümörleri:
Overin epitel hücreleri, yumurtalığın dış yüzeyinden başlayan ve en çok görülen tümörlerini oluştururlar. Bu tümörler iyi huylu(benign) olabildiği gibi, kötü huylu(malign veya habis) olabilir. Bazen patologlar tam olarak karar veremez ve arada kalan anlamına gelen “borderline” tümör terimini kullanırlar.
Benign Epitel Tümörleri: İyi huylu(benign) epitelyal tümörler, başka organlara yayılmazlar ve genellikle ciddi hastalığa yol açmazlar. Bu gruba dahil edilen tümörler seröz kistadenomlar, müsinöz kistadenomlar ve Brenner tümörleridir.
Borderline Epitel Tümörleri: Bazen patologlar yumurtalık tümörlerinin iyi huylu veya kötü kuylu olduğunun ayırdına varamazlar ve arada kalan bu gruba borderline ismini verirler. Borderline over tümörleri (BOT) genellikle karın için yayılıma yol açmazlar fakat nadiren diğer organlara sıçradıkları ve ciddi rahatsızlıklara yol açtıkları görülebilir. BOT lar genellikle genç hastalarda görülür ve yavaş büyürler.
Malign Epitel Tümörleri: Yumurtalığın habis tümörlerine karsinom ismi verilir. Yumurtalık kanseri vakalarının %80-90 ı epitel kaynaklı karsinomlardan oluşur. Bu karsinomlarda çeşitli tiplere ayrılırlar ve görülme sıklıklarına göre şu şekilde sıralanabilirler.
- Seröz Karsinom (%52)
- Berrak Hücreli Karsinom(%6)
- Müsinöz Karsinom(%6)
- Endometrioid Karsinom(%10)
Karın zarı kanseri (periton) kanseri de seröz epitelyal yumurtalık kanserine benzer şekilde tanı alan bir hastalıktır. Ameliyat sırasında ileri evre yumurtalık kanserine benzer şekilde karının içine yayılmış ve diğer karın içi organlara sıçramıştır. Cerrahi tedavisinde tüm tümör odaklarının temizlenmesi gereklidir. Sürecin devamında hastalara kemoterapi de verilecektir.
Germ Hücreli Over Tümörleri
Germ hücreli over tümörleri yumurtalıkların içindeki yumurta hücrelerinden kaynaklanan tümörlerdir. Çoğu germ hücreli tümör iyi huylu(benign) dir fakat bazıları kanserli olabilir ve hayatı tehdit edebilir. Germ hücreli over tiplerinin başlıcaları teratomlar, disgerminomlar, yolk sak tümörleri ve koriokarsinomlardır. Bazen bu tümörlerin bir karışım halinde görüldüğü de olur.
Teratomlar: Teratomlar en sık saptanan germ hücreli tümörlerdir. Genellikle iyi huyludurlar ve dermoid kist olarak adlandırılırlar. Kanserleşme gösterenlere ise immatür teratom denir.
Dermoid kist, en çok saptanan germ hücreli yumurtalık tümörleridir. Genellikle 15-40 yaş arası kadınlarda görülür. Dermoid kist denmesinin nedeni için cilt dokusuna benzer doku parçaları (saç, diş ve kemik gibi) içermesidir. Her zaman iyi huylu olan bu hastalıklar diğer taraftaki yumurtalıkta da görülebilir.
İmmatür teratom ise bir kanserdir. Genç kız ve kadınlarda görülür. Tedavisinde cerrahi sonrasında kemoterapi gerekebilir.
Disgerminom: Bu nadir görülen tümörler, en sık saptanan germ hücreli over kanseridirler. Genellikle genç kızlarda ve yirmili yaşlardaki kadınlarda görülürler. Disgerminomlar, habis (malign) tümörlerdir fakat genellikle yumurtalık dokusu dışına sıçrama yapmazlar. Hastaların çoğunda tek başına cerrahi tedavi yeterli olur. İlerlemiş olgular nadirdir fakat sevindirici olarak kemoterapiye çok iyi yanıt verirler.
Endodermal Sinüs Tümörü (Yolk sak tümörü) ve koryokarsinoma: Bunlar, genç kız ve kadınları etkileyen çok nadir tümörlerdir. Hızlı büyüyüp hemen yayılabilirler fakat kemoterapiye karşı hassastırlar.
Overin Stromal Tümörleri: Over kanseri olgularının yüzde birini oluşturan nadir tümörlerdir. Bu tümörlerin yarısı 50 yaş üzerindeki kadınlarda görülürken yaklaşık %5’i genç kızlarda saptanır.
Bu tümörlerde en sık görülen şikayet anormal vajinal kanamadır, bunun sebebi fazla miktarda salgılanan kadınlık hormonudur(östrojen). Östrojen fazlası, menopoz sonrası kanamaya veya genç kızlardaki adet düzensizliklerine yol açabilir. Daha nadir olarak eğer bu tümörler erkeklik hormonu salgılarlarsa bu kıllanma artışı, seste kalınlaşma veya adetlerin durması gibi şikayetlere yol açabilir.
Kötü huylu(malign) stromal yumurtalık tümörleri içinde granuloza hücreli tümörler, granuloza-theca hücreli tümörler ve Sertoli-Leydig hücreli tümörler sayılabilir. Thecoma ve fibroma lar ise iyi huylu tümörlerdir.
Yumurtalık Kistleri : Yumurtalık kistleri, içlerinde sıvı tolanmış olan ve yumurtalıklarda yerleşmiş olan şişliklerdir. Çoğu over kisti, normal adet döngüsünün bir parçası olarak her ay yumurtalıklarda oluşur ve sonrasında kaybolurlar ve herhangi bir tedaviye ihtiyaç yoktur. Eğer bir yumurtalık kistiniz mevcut ise doktorunuz bunu takip etmek için birkaç adet dönemi sonrasında tekrar gelmenizi isteyebilir.
Normal adet döngüsü içinde her ay tekrarlayan yumurtalık kistleri, menopoz sonrasındaki kadınlarda saptandıklarında daha dikkatli değerlendirilmelidirler. Menopoz sonrasında yumurtalıklar fonksiyonlarını kaybettikleri için bu hasta grubunda bu şekilde kistlere saptanmaması gerekmektedir. Menopoz sonrasında dahi bu kistlerin çoğu iyi huyludur ve ancak küçük bir bölümünde kanser saptanacaktır fakat bu ayrımı yapmak için bazen bu kistleri cerrahi olarak alınması gerekebilir.
Yumurtalık kistleri ve yumurtalık kanseri hakkında daha detaylı bilgi almak için her zaman bir jinekolok onkoloğa başvurabilirsiniz.
Yumurtalık Kanseri Hakkında Önemli Rakamlar
- Yumurtalık kanseri (over kanseri ya da karın zarı kanseri), kadın üreme organlarında rahim kanserinden sonra en sık saptanan ikinci kanserdir. Bu nadir görülen hastalık genellikle 50-65 yaş arası kadınları etkilemekle birlikte daha gençlerde ve ileri yaştaki kadınlarda da saptanabilir.
- Bir kadının yaşam boyu yumurtalık kanserine yakalanma riski %1.4’tür. Bir karşılaştırma yapmak gerekirse rahim kanseri için bu oran %3, meme kanseri için ise %12.5’dir.
- Amerika birleşik devletleri verilerine göre: Her yıl 21.750 kadına yumurtalık kanseri koyulduğu, ve bu kadınların yaklaşık 14.000’inin hastalığa yenik düşeceği bildirilmiştir.
- Türkiye için tam sağlıklı bilgi olmamakla birlikte her yıl 3000 kadının yumurtalık kanserine yakalanacağı düşünülmektedir.
- Tüm dünyada kadın kanserlere bağlı ölümlerde yumurtalık kanseri 5.sıradadır, sadece kadın üreme sistemleri kanserlerine bakıldığında yumurtalık kanserinin en ölümcül kanser olduğu görülür.
- Yumurtalık kanserinin ortalama görülme yaşı 63’tür.