Demir, vücudun bir çok fonksiyonunun yerine getirilmesinde görev alır ve hücresel düzeyde tüm organları etkiler. Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Bilim Dalı’ndan Yrd. Doç. Dr. E. Mahir Gülcan: “Demir eksikliğinin, çocuğun etkileşime geçmesini önleyip, öğrenme yetisini engelleyebildiği ve zihinsel yeteneklerini köreltebildiği, bunun sonucunda; bebeklik ve küçük çocukluk döneminde, zeka düzeyini yaklaşık 9 puan geriletebileceği, yapılan bilimsel çalışmalarla kanıtlanmıştır.” diyor.
Çocuklarda demir eksikliğinin nedenleri
Demir eksikliği, diyet ve eğitimdeki gelişmelere rağmen, çocukluk çağının en sık anemi (kansızlık) nedenidir. Çocuklarda demir eksikliği gelişmesine en sık katkıda bulunan faktörler şunlardır:
1. Bebeklik, erken çocukluk (oyun çağı), ergenlik dönemi gibi hızlı büyüme dönemleri sırasında artan demir gereksinimi.
2. Eksik demir alımı (sağlıksız ve dengesiz beslenme, fakirlik).
3. Kan kaybı.
4. Ağır ishal ve uzun süre devam eden bağırsak iltihaplarına bağlı besinle alınan demirin, bağırsaklardan emilememesi.
5. Prematürelik (erken ve düşük kilolu doğum).
Eğer çocuğunuz yirmi dört aydan küçükse, bu dönemdeki hızlı büyüme nedeniyle, demir eksikliği açısından en yüksek riske sahiptir. Zamanında doğan bebekler, genellikle 4-6 aylık olana kadar, yeterli demir depolarına sahiptir. Demir eksikliği anemisi, çoğunlukla bebeğiniz dokuz aylık olana kadar belirgin hale gelmez.
İnek sütünü erken vermeyin
İnek sütünü çocuğunuza erken vermeniz, demir eksikliği anemisi riskini artırır. Bunun nedenlerini şöyle sıralayabiliriz:
• İnek sütü, yeterli miktarda demir içermez.
• Özellikle bir yaşından sonra, günde 700 ml’den fazla süt içen çocuklar, yüksek miktarda demir içeren diğer besinlere gereksinim duymayabilir.
• İnek sütüne bağlı olarak, bağırsakta gizli kanamalar olabilir.
Ergenlik döneminde, özellikle kız çocuklarındaki hızlı büyüme, adet ve kötü beslenme nedeni ile demir eksikliği anemisi için riskli bir dönemdir.
Belirtiler
Demir eksikliği, başlangıçta hiç belirti vermeyebilir ya da solukluk, halsizlik gibi çok belirgin olmayan bulgularla ortaya çıkabilir, ancak demir eksikliğinin ağırlaşmasıyla birlikte, başta kansızlık olmak üzere, birçok problemi de beraberinde getirir. Kansızlık dışında, demir eksikliğinin çocuğunuzda neden olabileceği sorunlar şunlardır:
1. Gelişme geriliği.
2. Davranış değişiklikleri (huzursuzluk, uykusuzluk, sinirlilik).
3. Entelektüel fonksiyonlarda bozulma.
4. Beyaz kan hücrelerinin fonksiyonlarının bozulması.
5. Bağışıklık sisteminde bozulma.
6. Gıdaların bağırsaktan emiliminin ve sindiriminin bozulması.
7. Tırnaklarda şekil bozukluğu.
8. Egzersiz sırasında çabuk yorulma.
9. Hayati tehdit oluşturan kalp yetmezliği.
Tam kan sayımı tahlilinde, kanda demir miktarının belirlenmesiyle, demir eksikliği ve buna bağlı anemi tespit edilir. Çocuğunuz demir eksikliği açısından risk taşıyorsa, mutlaka bu testler yapılarak taranmalıdır. Tüm çocuklar için, bebeklikte bir kez, tüm 13-19 yaşındaki gençler için ergenlik döneminde bir kez olmak üzere tam kan sayımı tahlili, demir eksikliğinin tespiti, tedavisi ve demir eksikliğine bağlı oluşabilecek problemlerin önlenmesi için yapılmalıdır.
Beslenme nasıl olmalı
Çocuğunuzun vücudunun kolayca emebileceği, demirden yana zengin gıdalar arasında; etler (özellikle ciğer), balıklar, tavuk eti, yumurta, sebze (bezelye ve fasülye), patates ve pirinç vardır. Çocuğunuzun, besinlerden aldığı demirin, bağırsaklarında etkili bir şekilde emilimini artırmak için; ona, turunçgillerden bir meyve suyu içirebilirsiniz. Bunun aksine, süt ve çay demir emilimini azaltır.
Tedavi
Çocuğunuzda görülen demir eksikliği anemisinin tedavisi veya çocuğunuzu bu hastalıktan korumak için; onu, öncelikle demir içeren besinlerle yeterli ve dengeli beslemeniz şarttır.
Çocuklar, hamile veya adet durumundaki kadınlar gibi yüksek demir ihtiyacı olan kimseler için, içinde demir bulunan yiyeceklerden bol miktarda yemek, özellikle önemlidir. Bu, aynı zamanda vejetaryenler, rejim yapanlar ve bebekler gibi, gıdalarında az demir bulunan kişiler için de büyük önem taşır.
Anne sütündeki demir, vücudun kullanımı bakı¬mından özel bir kolaylığa sahiptir, ancak anne sütü, 9 aylıktan daha büyük olan bebeklerin, hızlı büyümesine imkan vermeye yetecek miktarda demir içermez. Dolayısıyla, anne sütüyle beslenen bebeklere, 9 aydan sonra, takviye olarak demir damlaları veya demir takviyeleri verilmelidir. Eğer bebeğinizi mamayla besliyorsanız, bunun için, demir takviyeli mamaları kullanabilirsiniz.
Çocuğunuzun hızla büyüme gösterdiği dönemlerde veya hamilelik döneminizde, demire olan ihtiyacınız artabilir. Böyle zamanlarda, demir takviyesi alabilirsiniz, ancak bu konuda aşırıya kaçmamaya dikkat edin. Çocuğunuzda, yüksek derecede demir eksikliği yoksa, yukarıdaki beslenme şekillerine ve emilimi kolaylaştırıcı noktalara dikkat ederek, vücudunun demir oranını dengeleyebilirsiniz, ancak ileri derecede olan demir eksikliği durumunda, kan tahlili ile eksikliğin derecesi tespit edildikten sonra, uygun demir ilaçlarını, doktor takibi ve kontrolünde belli bir süre vererek hastalığı tedavi edebilirsiniz.