Aralık 1991'de, üç cumhurbaşkanının kaleminin vuruşuyla, Sovyetler Birliği'nin varlığı sona erdi ve orada yaşayan halkların çoğunluğunun iradesine karşı - örneğin, Mart 1991 referandumunda Ukrayna sakinleri, cumhuriyetlerini tek bir ülkede korumaktan yana konuştular. Ancak hırslı ve dar görüşlü politikacıların anlık çıkarları söz konusu olduğunda sıradan insanların görüşü kimseyi rahatsız etmedi.
Tarihçiler, gazeteciler ve mutfaktaki sıradan insanlar, 1991'de Sovyetler Birliği'ni farklı bir isim ve farklı bir öz-örgütlenme biçimi ile de olsa kurtarmanın mümkün olup olmadığını tartışıyorlar. Ama önce SSCB'nin, uyumsuz olanı birleştiren bir kimera olan Lev Gumilyov'un dilinde olup olmadığını anlamanız gerekir. Genel olarak, milenyumun dönüşü girdi tarih sarsılmaz görünen güçlerin çöküşü.
Eski Etiyopya ve Sudan tek bir devlet olarak çöktü, bir zamanlar sosyalist kampın en müreffeh ülkelerinden biri olan Yugoslavya, kanlı bir çatışmanın kaosunda çöktü. Ve XXI.Yüzyılın başlangıcı, Sovyetler Birliği'nin - Gürcistan ve Ukrayna'nın - parçalarının da zaman testine dayanamadığını gösterdi. Amerikan "demokrasisinin" bombacıları, Libya ve Irak'ın egemenliğini tarihin mirasına dönüştürdüler ve artık bağımsızlıklarından bahsetmek ciddi değil. Sonuçta çöküşe yol açan bu devletlerin yaşadığı iç şoklar ve dış saldırganlık ayrı bir konudur. Parçalanma nedenlerinin antropoloji alanında olduğu kadar sosyo-politik ve ekonomik alanlarda olmadığı ve kişilik faktörü tarafından belirlendiği kesin olarak söylenebilir.
Örneğin, Libya'da yaşayan Arap aşiretlerinden oluşan holding, yalnızca Muammer Kaddafi'yi birleştirebildi. Kırım'daki son olaylar, Ukrayna metropolünün sakinlerinin yarımadanın Rusça konuşan nüfusu için yabancı olduğunu açıkça göstermiştir (Kırım Tatarları için de düşünüyorum). Ve hiçbir müzakere, hatta teorik olarak mümkün olan Ukrayna'nın bir parçası olarak Kırım'ın en geniş özerkliğinin verilmesi bile artık bu sorunu çözemez. Yirmi yıldan fazla bir süredir bağımsız Kırım halkının bir parçası olduktan sonra organik olarak orada kalmak istemedi. İnkar etmek, siyahı görmek ve ona beyaz demek demektir.
1991'de Sovyetler Birliği'ni bir konfederasyon biçiminde korumak imkansızdı. Ve buradaki ana sebep, yukarıda bahsedilen kişilik faktörüdür. Entelektüel, manevi ve iradeli potansiyeli, ülkenin liderliğinin tarihteki bir dönüm noktasında karşılaştığı en karmaşık sorunların kompleksine karşılık gelmeyen SSCB'nin ilk ve son başkanı Mihail Gorbaçov'dan bahsediyoruz. Aynı şey Gorbaçov'un yakın çevresi için de söylenebilir.
Ancak kabul edilmelidir ki, 80'lerin ikinci yarısında SSCB'yi sarsan sosyo-ekonomik ve kısmen siyasi krizin temeli çok daha erken atılmıştır. Bize göre, Sovyetler Birliği'nin kaderini büyük ölçüde önceden belirleyen dönüm noktası, Nikita Kruşçev'in iktidara gelişiydi. Ülkeyi yorucu bir silahlanma yarışına sürükleyen, ne yazık ki, itici selefinin aksine, daha pragmatik, ihtiyatlı, uluslararası arenada uzlaşmaya meyilli bir adam olan halefi Leonid Brejnev tarafından kısıtlanmayan oydu. Brejnev ve çevresi, Kruşçev tarafından belirlenen ülkenin dış politika gelişiminin vektörünü ayarladılar, ancak bunu değiştiremediler.
Nikita Sergeevich, Sovyetler Birliği'ni bölgesel bir süper güçten bir dünya haline dönüştürdü, bir anlamda gezegen ölçeğinde bir devrim hayal eden Leon Troçki'nin fikirlerini canlandırdı. Bir süper gücün statüsü, halk arasında uygun bir ideolojik paradigma oluşturan belirli bir ideolojik ortama dayanmaktadır. Böyle bir tutum, komünizmi bir ülkede inşa etme ve Marksist fikirlerin tüm dünyaya yayılması gibi ütopik bir fikirdi. Kaçınılmaz olarak bu, ABD önderliğindeki Batı dünyasıyla ve bir süre sonra Çin ile, ancak farklı bir nedenle sert bir askeri-politik çatışmaya yol açtı.
Silahlanma yarışı hala sorunun yarısı. Yenilmez Nikita Sergeevich, başta tarım alanında olmak üzere, kötü düşünülmüş yeniliklerle Sovyet ekonomisinin altını oydu. Ülke bu deneylerden hiçbir zaman kurtulamadı. Brejnev, Kruşçev'den sonra Batı ile yüzleşmenin ölçeğini Amerikan liderleriyle kişisel müzakereler de dahil olmak üzere yumuşatmaya çalıştı, ancak aynı zamanda güçlü bir pozisyondan bir diyalog yürüttü. Ve bunu iyi yaptı ve oldukça barışçıl bir politika izlemesine izin verdi. Çekoslovakya ve Afganistan'a asker gönderilmesi bile, Sovyet liderliğinin ABD ile zorlu çatışmalar karşısında ülkenin batı ve güney sınırlarının güvenliğini sağlama arzusu çerçevesinde düşünülmelidir.
Ama yine de Leonid Ilyich, Nikita Sergeevich'in belirlediği vektör çerçevesinde dış politika alanında hareket etti. Daha da önemlisi, Kruşçev'in sosyo-ekonomik alandaki reformlarının sonuçlarının tam anlamıyla üstesinden gelemedi. 50'lerin ortalarında ortaya çıkan bu iç ve dış politika vektörü farklı olabilir miydi?
Joseph Stalin'in ölümünden sonra, Kruşçev'in iktidar mücadelesindeki ana rakibi Lavrenty Beria idi - sadece bir kişi değil, Rus tarihinde bir sembol. Sadece olumsuz bir işaretle algılanan bir anti kahraman, Lanetli Svyatopolk, Mamai, Biron gibi kişiliklerle eşit. Kitle bilincindeki imgeleri tanınmayacak şekilde mitolojileştirildi, grotesk. Ülkenin uluslararası arenada ve iç siyaset alanındaki gelişimine ilişkin görüşleri ile ilgilendiğimiz için, NKVD'nin mutlak güce sahip Halk Komiseri "Lubyanka Mareşali" hakkındaki tüm mitleri analiz etmeyeceğiz. Sovyetler Birliği'nin başında Beria olsaydı, Amerika Birleşik Devletleri ve müttefikleri ile şiddetli bir çatışmayı önleyebilir ve ülkenin sonradan dağılmasını önleyebilirdi.
Lavrenty Beria denilince ortaya çıkan kitle bilincindeki çağrışımları kısaca listeleyelim. GULAG, büyük ölçekli baskılar, keyfilik, Stalin'in zehirlenmesi. Ancak kamplar sistemini yaratmadı, baskının zirvesi Halk Komiseri olarak atanmadan önce oldu, liderin öldürülmesi kimse tarafından kanıtlanmadı. Bu adamın SSCB'nin nükleer programının küratörü olarak yaptığı faaliyetler, 50'li yılların ilk yarısında dış ve iç politika konusundaki görüşleri daha az biliniyor. Dönüşümü başlatan kişi olmasına rağmen "Lubyanka mareşal" reformcu olarak biliniyor.
Pozisyonu sayesinde Beria, olup biten her şeyin farkındaydı ve istihbarat seviyesi şu sonuca varmayı mümkün kıldı: Önemli iç değişiklikler olmadan, Sovyetler Birliği, "sosyalizmin büyük inşaat projelerini" yükselterek, kollektif çiftlikleri sömürerek ve milyonlarca orduyu sürdürmeye devam ederek aşabilirdi.
1953'te, Stalin'in ölüm gününde, SBKP Merkez Komitesi, SSCB Bakanlar Konseyi ve SSCB Yüksek Sovyeti Başkanlığı'nın ortak toplantısının ortak bir toplantısının kararıyla Beria, liderliğinde iki Bakanlık - Devlet Güvenliği ve İçişleri - birleşti. Ünlü tarihçi Rudolf Pikhoya bu konuda şöyle yazıyor: “Böylelikle eski İçişleri Bakanlığı ile Devlet Güvenlik Bakanlığı arasındaki rekabet ortadan kalktı, Beria, kendi askeri oluşumları, kendi yargıçları ve hapishaneleri, sanayi kuruluşları, hemen hemen her iç ve ülkenin dış politikasının istihbarat teşkilatları aracılığıyla ”.
İlk hükmü işkence yasağıydı. Beria'nın bakış açısından, ülke içindeki sınıf mücadelesi sona eriyordu, Kızıl Ordu saflarındaki "beşinci kol", devrimin kanlı şeytanları - Tuhaçevski ve suç ortaklarıyla birlikte 30'ların ikinci yarısında yok edildi.
Bununla birlikte, Beria, inisiyatifiyle, Büyük Vatanseverlik Savaşı'ndan önce ve ilk aylarında, Andrey Tupolev, Vladimir Petlyakov ve GULAG'da bulunan diğer uçak tasarımcıları, kampın zor koşullarından sözde Beria sharashka'ya transfer edildiğinde, devlet düşüncesinin ölçeğini daha önce gösterdi. Aslında kapalı tasarım büroları.
Stalin'in ölümü, Sovyet tarihinde bir dönüm noktası oldu. Peter Wagner, Beria'ya adanmış çalışmasında Andrei Sakharov'un anılarından alıntılar yapıyor: “Bu inanılmaz bir olaydı. Herkes yakında bir şeyin değişeceğini anladı, ancak kimse hangi yönde olduğunu bilmiyordu. En kötüsünden korktu (daha kötüsü de olabilir). Ancak, Stalin ve sistem hakkında hiçbir yanılsaması olmayan insanlar, genel bir çöküşten, iç çatışmadan, yeni bir kitlesel baskı dalgasından, hatta bir iç savaştan korkuyorlardı. "
Korkular boşuna değildi. Dahası, iktidar savaşını kazanan Kruşçev'in seçtiği yol, ülke için felakete dönüştü ve sadece yarım yüzyıl sonra Saharov'un korktuğu şeye yol açtı. Wagner'e göre, Nikita Sergeevich'in çevresi, Beria'nın ülke liderliğine gelmesiyle yeni bir baskı ve tasfiye dalgasının başlayacağından ciddi şekilde korkuyordu. Her şeye kadir bakanın iktidardan uzaklaştırılmasını ve hızlı yıkımını motive eden şey buydu. Ancak, yeni yıl 1937 ancak Nero karakterine sahip bir aptal tarafından düzenlenebilirdi ve Beria değildi.
Aksine, Stalin'in ölümünden sonra, ünlü "doktor vakasını" neredeyse derhal sonlandırdı, ardından ordunun ve liderlerin rehabilitasyonu ile "havacılar vakası" nda bir revizyon başlattı. havacılık endüstri, 1946'da hüküm giydi. Buna ek olarak, "Lubyanka mareşal" devlet organlarının işlevlerini parti görevlerinin aksine genişletme lehinde konuştu. Kruşçev karakteristik olarak bu önerilere karşı çıktı. Nikita Sergeyevich'in mantığı iktidara geldikten sonra çok daha netleşti. Anılarında açıkça, Beria hükümdar olsaydı, “partinin sonu gelirdi. O zaman devrimin tüm kazanımlarının kaybedilebileceğine inandım, çünkü Beria gelişimi sosyalistten kapitalist yola çevirecektir. "
Lavrenty Pavlovich'in Nikita Sergeevich'in açıklayıcı korkularını fark etmesi pek olası değildir, ancak Çin'in mevcut gelişme yolu 50'li yılların ortalarında SSCB'de oldukça mümkündü ve Beria, Sovyet Deng Xiaoping olabilirdi. İç politika alanındaki adımları buna tanıklık ediyor. Merkezin bölgeler üzerindeki kontrolünü zayıflatmaktan yana konuştu, yani öncelikle ulusal özerklikler. Rusların etkisi yerel seçkinleri rahatsız etti ve 90'larda çözülmemiş sorun bir "egemenlik geçidi" ne dönüştü ve hatta Belavezha Anlaşmalarındaki rolünü oynadı. Şimdi, paradoksal olarak Beria'nın fikirleri, her şeyden önce Rusya Federasyonu, Tataristan ve Çeçenya'nın bir dizi konusunda aktif ve başarılı bir şekilde uygulanıyor.
Wagner şöyle yazıyor: "Bireysel halkların ünlü temsilcilerinin isimlerini taşıyan cumhuriyet ödülü, cumhuriyetlerin yeni devletinin sembolü haline gelecekti." Yani, Beria'nın planları şüphesiz SSCB'yi gerçek bir federal devlete dönüştürmeyi hedefliyordu; burada "kardeş halklar, asırlık birlik" marşı boş bir söz ve ideolojik bir klişe olmayacaktı.
Ve etnik gruplar arası ilişkiler sorunu, en azından entelektüel seçkinler, yerel ve Rus arasındaki ilişkiler düzeyinde ciddiydi. Pikhoya, bu puanla ilgili şu verileri aktarıyor: “Lvov'un 1718 yüksek öğretim kurumundaki 12 profesör ve öğretmenden yalnızca 320 Batı Ukrayna aydınları temsilcisi vardı, tek bir yerel enstitü müdürü yoktu, 25 enstitü müdür yardımcısından yalnızca biri yerel aydınlara aitti. Konuların çoğu Rusça olarak öğretildi ”. Muhtemelen, burada Batı Ukrayna toplumunun bir kısmının mevcut Rus düşmanı duygularını anlamak için bir anahtar aramamız gerekiyor.
"Lubyanka mareşal" in daha meşhur girişimi aftır. Bu kararı şu şekilde motive etti: “Kadınlar, gençler, yaşlılar ve hastalar dahil olmak üzere toplum için ciddi tehlike oluşturmayan suçlardan hüküm giyenlerin önemli bir kısmının bulunduğu kamplarda, cezaevlerinde ve kolonilerde çok sayıda mahpusun tutulması devletin gerekliliğinden kaynaklanmamaktadır. ".
Af, hamile kadınlar ve çocuklu kamplarda yaşayanlar, reşit olmayanlar ve diğer kategoriler dahil kadınları içeriyordu. Ağustos 1953'ün başında bir milyondan fazla insan serbest bırakıldı. Kruşçev ve destekçileri, Beria'yı iktidarı bu şekilde ele geçirmeye hazırlamakla suçladı. İddiaya göre, çok sayıda suçlu, ülkedeki durumu istikrarsızlaştırdı ve bu da İçişleri Bakanlığı ile Devlet Güvenlik Bakanlığını birleştirerek cezalandırıcı ve koruyucu yetkilerini artırmalarına izin verdi. Bu oldukça mümkün, çünkü iktidar mücadelesi başladı. Ancak ünlü 58. maddeye göre mahkum olanların serbest bırakılmadığı ve aralarında sadece siyasi tutukluların değil, aynı zamanda katil ve haydutların da olduğu unutulmamalıdır.
İçişleri Bakanı ayrıca, sanığa ceza uygulama hakkına sahip bir hukuk dışı organ olan SSCB İçişleri Bakanlığı bünyesindeki Özel Konferans'ın haklarının infazına kadar sınırlandırılması ve sürgüne gönderilmesi için bir teklifte bulundu. Beria'nın bu tavsiyesi Kruşçev'in inisiyatifiyle reddedildi. Pikhoya, “Molotov ve Kaganovich'in desteğiyle,“ kategorik olarak buna karşı olduğunu, çünkü tüm tutuklama, yargılama ve soruşturma sisteminin gözden geçirilmesi gerektiğini belirtti. Ve 20 mi yoksa 10 yıl mı yargılayacağınız sorusu gerçekten önemli değil, çünkü önce 10 yıl, sonra 10 yıl ve yine 10 yıl hapis cezasına çarptırılabilirsiniz. "
Mayıs 1953'te Beria, pasaport kısıtlamalarını ve kısıtlı alanları kaldıran bir kararnameyi kabul etti. Bu belge çerçevesinde Gulag'ı tasfiye etmek için bir politika uygulandı ve en önemlisi eski mahkumlara büyük sanayi merkezleri de dahil olmak üzere ülke içinde oldukça özgürce dolaşma ve iş bulma fırsatı verildi. Bu düzenlemenin sağladığı ekonomik faydalar açıktır. "Lubyansky Mareşali", savaş sonrası yeni koşullarda köle emeğinin kârsız olduğunu çok iyi anlamıştı. Amerika Birleşik Devletleri ve tüm Batı dünyasıyla artan çatışmalar, erken bir toparlanma ve hızlı ekonomik kalkınma için acil ihtiyaç göz önüne alındığında, hatta zararlı ve sosyal bir patlama ile dolu. Beria eylemlerinde tutarlıydı, bu yüzden, dünya neredeyse üçüncü dünya savaşının uçurumuna çökerken Küba füze krizini önlemek için Batı ile çatışmayı yumuşatmaya çalışması muhtemeldir.
Pasaport kısıtlamalarının kaldırılmasıyla birlikte yaklaşık dört milyon insan ülke çapında serbest dolaşım kazandı. Lavrenty Pavlovich, her şeyden önce endüstriyel alana, özellikle de ağır sanayiye akacaklarını umuyordu. Sonuçta, o dönemde SSCB nüfusunun çoğunluğu hala kırsalda yaşıyordu.
Şeylerin özünü iyi bilen ve anlayan "Lubyanka mareşal", işçilerin yaşam kalitesi ile toplam gayri safi yurtiçi hasıladaki aslan payını alan güçlü bir askeri potansiyel yaratma ve sürdürme ihtiyacı arasındaki çelişkiye özel önem verdi.
Sovyet vatandaşlarının özellikle Batı'yla karşılaştırıldığında düşük yaşam standardı, Kremlin liderleri için bir baş ağrısıydı. Stalin'in kişiliği şüphesiz savaşı kazananlar ve kahramanlar neslinin hoşnutsuzluğunu etkisiz hale getirdi, ancak ölümünden sonra durum değişebilir ve sisteme karşı açık bir direnişe dönüşebilir. Wagner, Beria'nın girişimiyle ana Türkmen kanalı, Volga-Ural kanalı, Volga-Baltık su yolu, Chum-Salekhard-Igarka, Komsomolsk-Pobedino demiryolu, Tatar Boğazı altındaki demiryolu tüneli, Baltık Denizi kıyısındaki yollar üzerinde çalışmaların askıya alındığını hatırlıyor. Arkhangelsk ve Murmansk bölgelerindeki Kola Yarımadası, yapay sıvı yakıt üretimi için Kirov, Chernogorsk ve Aralichevsk fabrikalarında bir kimyasal tesis. Önlemler, sosyal alana ve tüketim mallarının üretimine yatırılması gereken fonlarda önemli tasarruflar sağladı.
Dış politika alanında Beria da hatırı sayılır bir faaliyet göstermeyi başardı. En ünlü önerisi, Doğu Almanya'nın kurulmasının reddedilmesi ve orada ortaya çıkan kollektif çiftliklerin tasfiye edilmesi tavsiyesidir. Bu çok makul öneri, eğer uygulanırsa, birçok çatışmalı konuyu dünya gündeminden çıkarabilir. "Lubyanka Mareşali", yerel ve Sovyet yönelimli hükümetin kitlelerin gözünde popülerliğini ilk elden biliyordu.
Son olarak, Sovyetler Birliği toprak iddialarını terk ederek Lavrenty Beria'ya Türkiye ile ilişkilerini geliştirmekle yükümlüdür. Her şeye gücü yeten bakan, Sosyalist kamp ülkelerinin ekonomik faaliyetlerini koordine etmekle değil, Sovyet liderliğinin genellikle gerekçesiz olarak direk direktiflerini yerine getirmekle meşgul olduğuna inanarak Karşılıklı Ekonomik Yardım Konseyi'ni çok eleştirdi. Beria, sosyalist ülkeler arasında başka, daha etkili etkileşim yolları arıyordu.
Kısacası, Beria'nın ülkenin ve halkının çıkarlarını karşılayan birçok makul projeye sahip olduğu ortaya çıktı, ancak günleri sayılı. 26 Haziran 1953'te mareşal tutuklandı ve altı ay sonra vuruldu. Yazarla birlikte dönüşüm projeleri de gömüldü. Paradoksal olarak, Sovyet tarihinin dönüm noktalarında, özel servislerin liderleri - Lavrenty Beria ve Yuri Andropov - reformcu olarak hareket ettiler. Her ikisi de ülkenin kaderini kökten değiştirebilir, ölümü önleyebilir. Biri tutuklama ve kurşunla, diğeri ise ölümcül bir hastalıkla durduruldu. Onların yerini almaya gelen liderler duramadılar ve tam tersine, Sovyetler Birliği'nin yaşamındaki kriz olaylarını, çöküşünü, yüzbinlerce kırılan canı, silahlı çatışmaların alevlerinde ölümleri büyük ölçüde kışkırttı.