ADAPTASYON
ADAPTASYON NEDİR?
Canlıların bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran, o çevreye uyumunu sağlayan kalıtsal özelliklerinde ADAPTASYON denir.
Adaptasyon canlının bir çevrede ;
- Yaşama sansını artıran özellikleri
- Düşmandan korunmasını sağlayan özellikleri
- Beslenmesini sağlayan özellikleri
- Avlanmasını sağlayan özellikleri
- Üreme şansını artıran özellikleri
- Çevresel faktörlere uyumunu sağlayan özellikleridir.
ADAPTASYON ÖRNEKLERİ
KUTUP AYISI
- Küçük kulak ve burun ısı kaybını engeller.
- Beyaz post karda gizlenmesini ve avlanmasını kolaylaştırır.
- Kalın kürk ve yağ deposu vücut sıcaklığını korur
- Geniş ayak tabanları karda batmadan yürümeyi sağlar.
DEVE
- Geniş ayak tabanları çölde batmadan yürümeyi sağlar.
- Hörgüçte depolanan yağ uzun süre su içmeden hayatta kalmayı sağlar.
- Uzun kirpik ve kulak kılları çöl kumlarından bu organları korur.
- Postunun rengi çöle kamufle olmasını sağlar.
ÇİTA
- Kuvvetli bacaklar hızlı koşarak avlanmayı kolaylaştırır.
- Keskin dişleri eti parçalamasına yardımcı olur.
- Desenli kürk savanda gizlenmesini kolaylaştırır.
- Esnek ve hafif vücut hızlı koşmasına yardımcı olur.
- Keskin ve kuvvetli pençelere avlanmayı kolaylaştırır.
KAKTÜS
- Çöl ortamına adapte olmak için gövdede su depolanması kaktüsün uzun süre susuz yaşamasını sağlar.
- İğne şeklindeki yapraklar terlemeyi en aza indirerek su kaybını engeller.
KURBAĞA
- Deri ve akciğer solunumu yapması hem karada hem suda yaşamasını sağlar.
- Arka uzun bacaklar zıplamayı ve hızlı yüzmeyi sağlar.
- Çok sayıda yumurta bırakması üreme şansını artırır.
- Uzun dili ile sinek yakalayarak beslenme şansı artar.
- Ayak parmaklarının perdeli olması yüzmeyi kolaylaştırır.
NİLÜFER
- Geniş yapraklar terlemeyi artırarak fazla suyu dışarı atar.
- Geniş yaprakları ve yaprakların içinde bulunan geniş hava boşlukları ile su yüzeyinde kalması sağlanır.
- Kartal, şahin ve atmaca gibi yırtıcı kuşların gaga ve pençe yapılarının avlarını yakalayacak ve parçalayacak şekilde olması.
- Bukalemunun bulunduğu ortama ve duruma göre renk değiştirmesi.
- Karanlık ortamda kalan yarasanın sese karşı duyarlı olması.
- Ördek ve kazların suda yüzebilmek için ayak parmaklarının arasında perde bulunması.
- Yunusların vücutlarında yağ depo edebilmeleri.
- Zebraların çizgili görünümleri.
- Arıların renkleri ve polen toplamaya uygun ağız yapıları
- Örümceklerin ağ örebilmeleri.
- Fillerin uzun hortumlarının ve kulaklarının olması.
- Yılanların yaşadıkları ortama uygun renkte olması ve deri değiştirebilmeleri
- Deve kuşlarının hızlı koşabilmek için uzun ve güçlü bacaklarının olması.
- Penguenlerin ayak parmaklarının arasındaki perdeleri hızlı yürümelerini, deri altında depolanan yağ ise soğuk ortamlarda vücut sıcaklığının korunmasını sağlar.
- Sıcak bölgelerde yaşayan tilki, fare ve tavşanların ısı kaybını arttırarak vücut sıcaklığını koruması için kulak ve kuyrukların uzun, vücut yüzeylerinin geniş olması.
- Bitki yapraklarının dallara birbirlerinin güneşlenmesini engellemeyecek şekilde dizilmesi.
- Kara ekosisteminde yaşayan çam ağaçlarının iğne yapraklı olması dört mevsim yeşil kalmasını ve çok sıcak veya soğuk iklimlere karşı dayanıklı olmasını sağlar.
- Ilıman iklimde yaşayan palmiyelerin terlemeyi arttırmak için geniş yapraklı olması.
- Yaprakların üzerinde yaşayan böceklerin yapraklarla aynı renkte olması düşmanlarından korunmasını sağlar.
- Kamufle olmuş canlıların tamamı düşmandan korunma veya avlanma bakımından adapte olmuştur.
- Tırpana balığının kuyruğunda üretilen elektrik düşmana karşı kendini korur ve karşı cinsin ilgisini çekerek üreme şansını arttırır.
- Köpek balıklarının sırt ve karın bölgesinin renginin farklı olması, suyun üst ve alt kısmında görünmesini zorlaştırır ve avlanmayı kolaylaştırır.
- Deniz kaplumbağasında, kara kaplumbağasından farklı olarak yüzmesini sağlayan palet şeklinde ayaklar bulunur.
- Penguenlerin sırt kısmının koyu renkte ve karın kısmının açık renkte olması okyanusta yukarıdan ve aşağıdan bakan canlılardan korunmasını sağlar.
- Mürekkep balıklarının düşman görünce mürekkep püskürtmesi ve suyu bulandırıp kaçması
- Bombardıman böceklerinin düşman görünce karın kısmından kimyasal püskürtmesi
- Balık ve kurbağaların çok sayıda yumurta bırakarak üreme şansını artırması
- Yılanların ve bazı böcek türlerinin zehirli olması
KAMUFLE OLMUŞ CANLILAR
DOĞAL SEÇİLİM NEDİR?
Canlıların sağladığı adaptasyonlar yaşadıkları çevrede rekabete sebep olur. Bu sebeple çevreye en iyi uyum sağlayan canlı güçlüdür ve hayatta kalır. Uyum sağlayamayan zayıf canlılar ise çevre tarafından yok edilir. Bu sürece DOĞAL SEÇİLİM denir.
Açık renkte gövdeye sahip olan ağaçlarda yaşayan güve kelebeklerinden açık renk olanlar kamufle olurken koyu renk olanlar kuşlar tarafından avlanmaktadır.
Sanayi devriminden sonra artan çevre kirliliği ile ağaç renkleri koyulaşmıştır. Bu durumda ise açık renkli kelebekler kuşlara yem olurken koyu renkli olanlar kamufle olup korunmuştur.
RESİM 1 ve Resim 2’de verilen örnekte olduğu gibi değişen çevre koşullarına uyum sağlayan canlı hayatta kalır, uyum sağlayamayan canlı çevre tarafından yok edilir.
VARYASYON NEDİR?
Tür içindeki çeşitliliğe varyasyon denir.
NOT: Aynı ortamda yaşayan farklı canlılar benzer adaptasyonlar gösterebilir.
Beyaz post, geniş tabanlı ayaklar, küçük kulaklar ve burun, kalın yağ tabakası
Terlemeyi artıran büyük kulaklar ve burun, çöle uygun kürk rengi
8.Sınıf 2.Ünite Adaptasyon Konu Özeti
Fenozom’u Takip Edin!