Çaresizlik
Çocuğunuzun Davranışı
Bebeğiniz her gün belli bir saate belli bir biçimde ağlamaya başlayabilir. Örneğin her gün saat dörtten akşam saat yediye—tam akşam yemeği zamanına—kadar ağlayabilir. Ve onu yatıştırmak için ne yaparsanız yapın—ister kucağınıza alın, isten birlikte yürüyün—ağlamayı kesmeyebilir. Eğer bebeğiniz böyle yapıyorsa bu muhtemelen sizi sinirlendirecek ve bundan dolayı da kendinizi suçlu hissetmenize sebep olacaktır. Bebeğiniz çok "kolay" bir bebek olmayabilir. Belki uyumakla ilgili bir derdi vardır. En hafif bir ses bile onu uyandırmaya yetiyor olabilir. Ve onunla birlikte geceleri sık sık uykusuz kaldığınız için bitip tükenmiş olabilirsiniz. Ya da mamasını kaldırıp atma eğiliminde olabilir.
Onu sağlık kontrolü için doktora götürdüğünüzde sürekli çığlık çığlığa ağlayabilir. Bu sizi daha da sinirlendirebilir. Eğer sakinleştirilmesi ve bakılması çok zor bir bebeğiniz varsa, bir bebek sahibi olmakla hata edip etmediğinizi bile düşünebilirsiniz. Eğer bebekken bakımlarını daha kolay yaptığınız çocuklarınız varsa, bu sefer neyi yanlış yaptığınızı merak ediyor olabilirsiniz. Anne baba olacak türden bir insan olduğunuzdan bile şüphelenmeye başlayabilirsiniz. Ve bu tür düşünceler, muhtemelen kendinizi daha da kötü hissetmenize yol açar.
Çocuğunuz Neler Düşünüyor, Neler Hissediyor?
İncindim. Dünyadaki her şey. beni rahatsız ediyor gibi görünüyor. Bazen, yemekten nefret ettiğim mamalar yüzünden midem ağrıyor. Ama yemek yemekten de nefret etmiyorum, çünkü açım. Her iki durumda da kendimi kötü hissediyorum ve bu beni çileden çıkarıyor. Annem beni uyutmak için salladığında, sallantı beni uyandırmaktan başka bir şeye yaramıyor. Yorgunum ve uyumak istiyorum, ama beni salladığı sürece bir türlü uykuya dalamıyorum. Beni salladıktan sonra kendimi kötü hissediyorum, ama onu nasıl durduracağımı bilmiyorum. Ne kadar ağlarsam beni o kadar çok sallıyor.
Bir şeylerin yolunda gitmediği kanısındayım. Annemin yardımına ihtiyacım var. Ama ne kadar ağlarsam ağlayayım, yaptığı şeyin bana yardımı dokunmuyor. Ve kendi başımın çaresine nasıl bakacağımı bilmiyorum; korkuyorum. Bazen içimde bir şey patlayacakmış gibi geliyor. Her şey çok kötü. Yatak çarşafım canımı acıtıyor. Biri beni hafifçe okşadığında bundan usanıyorum, sinirlerim kopacak kadar geriliyor. Ve annem beni doktora götürdüğünde, sanki beni parçalara ayıracaklarmış gibi bir hisse kapılıp acı çekiyorum. En kötüsü, kendimi iyi hissetmemi sağlayacak şeyler yapma gücünden yoksunum.
Ne Anlama Geliyor?
Çocuğunuz, çok duyarlı, hasta, incinmiş ya da herhangi bir nedenden dolayı gerilim altında olduğu için önemli ölçüde yardıma ihtiyaç duyuyor olabilir. Bununla birlikte bir sorun, çocuğunuzu sakinleştiremediğiniz ya da ona yardım edemediğiniz zaman ortaya çıkar. Aranızdaki güven ilişkisini oluşturan bağ, istediğinizden daha zayıf gelişmiş olabilir. Sonuç olarak çocuğunuz gereksinimlerinin karşılanıp karşılanmayacağından kuşkulanmaya başlar. Fakat kabahat ne sizde ne de çocuğunuzdadır. Suçluluk duygusunu devreye sokan tüm fikirleri kafanızdan atın: Bu ilişkide kötü adamlar yoktur. Bir çocuk çeşitli nedenlerden dolayı yardıma gereksinim duyabilir:
Bazı çocuklar hissetmek, duymak, sezmek, tat almak, koku almak, ortalamanın üzerinde keskin görme duyusuna sahip olmak bakımından diğerlerinden daha hassastır. Tüm yeni deneyimler çocuğun gerginleşmesine neden olur. Böylece çocuk, fiziksel ve duygusal sistemlerinin neredeyse biteviye saldırıya uğradığı hissine kapılır. Bebeğiniz duygularının ne kadar yoğun olduğunu çevresine bildirmek için tepki verir.
Çocuğunuz, yiyeceklere, acı çekmesine neden olan alerjik maddelere, kalabalığa ve her türden sinir bozucu etkene tepki verir. Sınırlı iletişim yeteneği yüzünden, küçük çocuğunuzun ağlamasına veya çığlık atmasına neyin sebep olduğunu kestirmek konusunda bir sıkıntınız olabilir. Zaman geçtikçe hem çocuğunuz hem de sizin sinirleriniz ciddi ölçüde gerilir.
İlk altı ay içerisinde bir çok çocuğun başına gelen yaygın bir durum olan karın ağrıları, hem bebeğinizin hem de sizin ciddi biçimde gerilmenize neden olur. Ve her türlü hastalık çocuğunuzun rahat ve huzura kavuşmasını ve güven duygusunun oluşumunu engeller. Teşhis konulduktan sonra bile bebeğiniz duygusal açıdan iz bırakan acı verici işlemlere katlanmaya zorlanabilir.
Bazı hastalıklara karşı bağışıklık kazandırmak amacıyla yapılan aşılar bile ona acı verebilir. Diğerleri, kuşkusuz fiziksel hassasiyetleri nedeniyle şiddetli acılar çekerken bazı çocuklar buna pekâlâ tahammül ederler.
Unutmayın; kimse çocuğunuzun canını acıtmak niyetiyle hareket etmez, ve doktor da iyi niyetli ve yapıcıdır. Ama her şeye karşın çocuğunuzun canı yanar. İlk on sekiz ay süresince çektiği acılar çocuğunuzun size ve çevresindeki dünyaya olan güveninin oluşumuna zarar verir.
Bununla birlikte çocuklar çabuk iyileşirler ve belli koşullar altında büyük dertleri alt edebilirler. Çocuğunuzun çektiği acılar güven duygusunun inşa edilmesinin önündeki tek engel değildir. Aslında, esas engel onun rahatsızlığına sizin verdiğiniz tepkidir: Ona davranış biçiminizi nasıl ılımlı bir hale getirecek, ve sinirlendiğinde kendinizi nasıl hissedeceksiniz?
Sizi bir anne baba olarak çocuğunuza boş yere yardım etmeye çalışmaktan daha çok tüketen hiçbir şey yoktur. Çocuğunuzla aranızda kurduğunuz güçlü, doğal sevgi ilişkisi aynı derecede kuvvetli bir bağ yaratır. Ama ne yazık ki, aynı sevgi ilişkisi, çocuğunuza yardım edemediğinizde ya da yardım edebilecek gibi görünmediğinizde kendinizi daha kötü hissetmenize neden olur. Hayal kırıklığı ve çaresizliğiniz panik sınırına varacak olursa şaşırmayın.
Çaresizlik duyguları zamanla kendinizden kuşkulanmanıza yol açıp suçluluk duygusu yaratarak kolaylıkla aleyhinize dönebilir. "Sadece şunu, şunu yapsaydım bebeğim şimdi iyi olacaktı", diye düşünebilirsiniz. Sürekli, "Ona nasıl yardım edeceğimi bilmiyorum" deyip durabilirsiniz. Dönüp dolaşıp aynı şeyleri söylemek sizi karmakarışık duygular içinde bırakabilir, panikletebilir, boğabilir.
Hatta çocuğunuzu aklınızdan çıkarıp atabilir ya da onu "kötü" olarak kabul edebilirsiniz—ki, bu da kafanızın karışmasına ve acı çekmenize neden olur. Siz daha iyi bilirsiniz. Çocuğunuzun kendi başının çaresine bakamadığını ve yalnızca çektiği acıyı ifade ettiğini biliyorsunuz. Derin çaresizlik duyunuzun ve duyduğunuz öfkenin aranızdaki bağın bir sonucu olduğunu kavrayın: Çocuğunuz ne hissediyorsa siz de onu hissedersiniz.
Bebeğinizin rahatsızlığını hemen gideremeyecek olsanız bile, rahatsızlığına vereceğiniz tepkiyi denetleyebilirsiniz. Çocuğunuza yanıt verme biçiminizin onun güven duygusunun gelişiminde çok kritik bir rol oynadığını bilin.
Çocuğunuz için önemlisiniz; ama diğer insanların onun gereksinimlerini karşılayacaklarını da öğrenmesi gerekir. Kimi zaman çocuğunuzun gereksinimlerini karşılamak istemeyebilirsiniz, ama duygusal desteğinizi, fiziksel varlığınızı ve güven tazeleyici sözlerinizi esirgemeyebiliriz.
Yapmanız Gerekenler
Kendinize Dikkat Edin
Kendinize dikkat etmeniz gerek. Aksi halde kontrolünüzü kaybeder ve bebeğinize yardımcı olamazsınız. Size yardım edecek birilerini bulabilir, bir yetkiliye başvurabilir, kendinize güven telkin edebilir ya da bunda sizin bir suçunuz olmadığını kendinize hatırlatabilirsiniz. Kendinize "Ben yanlış bir şey yapmadım", deyin.
Bir arkadaşınıza veya akrabanıza anne babalık görevinizi bir süre için üstlenip üstlenemeyeceklerini sorduğunuzda tek ihtiyacınız olan şeyin bir ortaklık olduğunu keşfedebilirsiniz. Başınızı yıkamaya ya da bir uyku çekmeye gidecek olursanız bebeğinize "Seni şimdi bir süre için yalnız bırakıyorum. Saat dört buçukta döneceğim ve sana daha fazla yardım edebileceğim", deyin. Bebeğiniz elbette zamanın ne anlama geldiğini bilemez, ama zamanı belirtmek ona bir rahatlık duygusu verir.
Çocuğunuzla Kalın.
Çocuğunuza onu bırakmayacağınızı söyleyin. Ona "Sen kendini iyi hissedene kadar burada kalacağım. Istırap çekmene çok üzülüyorum", deyin.
Ardından kendinize, onun derdine deva olamasanız da yardım edebileceğinizi söyleyin: "Ona acı veren nedeni ortadan kaldıramıyorum; ama yanında kalmakla da ona yardım edebilirim." Çocuğunuzun çektiği acıyı çekmeye çalışmayın. Kendinize "Acıyı çocuğum çekiyor. Onun yanında olacağım, ama çektiği acıyı yaşayamam", diyerek içinizdeki acıyı söküp atın. Sonra da çocuğunuza "Güzelim, acını dindiremesem bile senin yanında olacağım", deyin.
Çocuğunuzun çektiği acıyı ifade etmesine izin verin. Çocuğunuzun ağlamasına ve avazı çıktığı kadar bağırmasına izin verin. Ona "Haykırabildiğin kadar yüksek sesle haykır; stresin azalsın. Hiç endişe etmiyorum. Ve insanların ne düşündüğü de umurumda değil. Bütün mesele, yanında olduğumu, feryat etme ihtiyacı duyduğunu anlıyor olmam", deyin. Çocuğunuz söylediklerinizi değilse de ne söylemeye çalıştığınızı anlayacaktır.
Çocuğunuza Ümit Verin.
Dürüstçe, "Biliyorum, şu anda kendini berbat hissediyorsun, ama düzeleceksin", deyin. Ona, neler olduğunu anlatın. Kullandığınız sözcükleri anlamasa bile, "Doktor şimdi kendini daha iyi hissetmen için uğraşıyor. Uzun sürmeyecek", deyin. Ya da, karın ağrısı çeken bir çocuğu yürütmekle meşgulseniz, ona "Şimdi yürüyoruz, yakında kendini daha iyi hissedeceksin", deyin.
Oto-kontrol Yeteneğinizi Gözden Geçirin.
Ne ölçüde düşüncesizce hareket ettiğinizi bilin ve duygularınızın ve davranışlarınızın kontrolünü kaybetmeksizin gerilime hangi boyutlara değin katlanabildiğinizi dürüstçe tayin edin. Aşağı yukarı tüm anne babaların çocuklarına vurmayı düşünecek kadar sinirlendikleri anlar vardır. Fakat anne babaların çoğu çocuklarına vurmaz ya da onların canını acıtmazlar.
Eğer sinirlerinizi kontrol edemiyorsanız, yorucu işlerle uğraşmayı bırakın. Eğer bir çocuğu kendi fikirlerinize uymaya zorlamakta haklı olduğunuzu hissediyorsanız, kendinize sizden çok daha dayanıksız ve çaresiz birine neden güç kullanma gereksinimi duyduğunuzu sormalısınız. Size böyle mi davranılmıştı? Bu tür durumlarda çevrenizden yardım isteyin.
Yapmamanız Gerekenler
Kontrolünüzü kaybetmenize izin vermeyin. Yardıma fazlasıyla muhtaç bir çocuğa sahip olmak insanın sinirlerine dokunabilir. Çocuğunuzu şu veya bu şekilde davranmaya zorluyor, ya da çocuğunuzu suçlamak ya da başınızdan atmak istiyorsanız, kendinize duygularınızın kontrolden çıkıp çıkmadığını sorun. Çevrenizden yardım isteyin. Bir arkadaşınızı, ya da bir uzmanı arayın.
Otoriter bir görünümün sizi çocuğunuzdan ayırmasına izin vermeyin.
Çocuğunuzun gerilimli anları boyunca mümkün olduğu kadar onun yanında bulunmalısınız. Aksi halde çocuğunuzun güven duygusuna yönelen tehdit ikiye katlanacaktır. Yalnızca çektiği acı ve rahatsızlık tarafından tehdit edilmekle kalmaz en büyük emniyet kaynağı ile olan bağlantısını da yani sizi yitirir. Profesyoneller, çoğu zaman eğer anne babalar ayak altında dolaşmazlarsa, çocukların kendi işlerini çok daha iyi yapacaklarına inanırlar. Çocukların, anne babaları ile birlikte iken işbirliğine daha az eğilimli oldukları kanısındadırlar. Bunların ikisi de doğrudur. Bununla birlikte, bir uzman her ne kadar teknik açıdan hassas, hünerli ve etkili bir iş çıkarsa da çocuğunuzun duyguları daha çok zedelenecek ve giderilmesi uzun süre alacak hasarlar ortaya çıkacaktır.
Unutmayın; çocuğunuzun korkusunu ve direncini, size güvendiği ve sizin yanınızda duygularını ifade etme güvencesi bulduğu için sergiler. Onun yanında bulunmadığınız zaman çocuğunuzun, tanımadığı insanlara karşı duyduğu korku, kendini nasıl hissettiğini sergilemesini engeller. Çocuğunuzun korkusu nedeni ile işbirliğine gerilimli bir biçimde yanaştığı durumlarda, yokluğunuz onun güven duygusunun uzun süre giderilmeyecek hasarlar görmesine neden olabilir.
Kendinizi Üzmeyin. Çocuğunuzu rahat hissettiremediğiniz zaman kendinizi üzmeyin. Başarısızlığınızın iyi bir anne baba olma yeteneğinden yoksun olduğunuz anlamına gelmediğini bilin.