Hatalı başlangıç mı yoksa başarı öyküsü mü? Windows Vista hakkında yapılan yorumlar, 1. Doğum gününde de pek farklı olamıyor. "İyi ki doğdun" dileklerini iletiyor ve Vista'nın en büyük zayıflıklarının yanında en güçlü taraflarını da gösteriyor. 30 Kasım 2006'da zaman gelmişti: beş senelik geliştirme sürecinden sonra Vista'nın ilk sürümleri üretici firmalara gönderilmişti. Microsoft'a göre Vista şu esnada 88 Milyon kez satıldı. Böylece selefini fazlasıyla geride bırakmış oldu: Windows XP ilk senesinde sadece 45 Milyon satmıştı - ama iki ay içinde pazar liderliğini eline geçirmişti. Buna karşın Vista tüm PC'lerin ancak yüzde 8'inde yüklü durumda. %79 ile altı yaşındaki işletim sistemi Windows XP geri kalan PC'leri kapsamış durumda Vista daha ilk çıktığı anlarda birçok eleştiriye maruz kaldı: geliştirme süresi çok uzun olmasına karşın az yenilik içeriyordu. Her ne olursa olsun Microsoft'un yeni fidanı yine de pozitif yönler sunmakta. Şık: Kullanıcı arayüzü Aero Glass Çoğu kullanıcı için satın alma kriteri: yeni masaüstü arayüzü Aero Glass. Fakat şeffaf arka plan, Flip3D veya pencerelerin zarif bir şekilde minimize olması ancak kaliteli ve doğal olarak da pahalı donanım ile ortaya çıkıyor. Burada iş en çok ekran kartına ve üreticilerin sağlaması gerektiği uygun sürücülere bakıyor. Aero'nun gösteriminden - bu bir yenilik - ekran kartı sorumlu. İpucu: Eğer bilgisayarınıza sadece Aero Glass sebebiyle aşırı yük biniyorsa bu arayüzü seviye seviye kapatabilirsiniz. Sağ fare tuşu ile "Kişiselleştirin" e girin. "Pencere Rengi ve Görünümü" diyalogunu açın ve son olarak "Klasik görünüm özelliklerini aç,...". İsterseniz "Windows Vista Basic" (aynı görünüm ama efektler yok) veya "Windows Standart" seçin. İkinci görünüm Windows 2000'in görünümünü hatırlatıyor ve donanıma binen yükünü azaltıyor. Çabuk: Arama Dizini Hizmeti Hızlı dosya arama için Microsoft, Vista'ya Arama Dizini Hizmetini güçlü bir şekilde entegre etti. Bu servis arka planda çalışıp sabit diskin içeriğini dizinliyor. Avantaj: dosyalar belirgin bir şekilde çok daha hızlı bulunabiliyor. Arama hizmeti dosyaların içeriğini bile arıyor. Mesela aradığınız kelime, oluşturduğunuz bir Word dokümanı içinde geçiyorsa sonuçlar arasında o doküman da gösteriliyor. Nerede olduğunu bilmediğiniz dokümanlar için son derece pratik. İpucu: Standart olarak Vista sadece kendi dosyalarının içinde bulunduğu klasörleri arıyor. Eğer önemli dosyalarınızı farklı bir yere kaydediyorsanız bunu arama hizmetine bildirmelisiniz. Denetim masasında "Klasik Görünümü" tıklayın ve ana pencereden "Arama İndeksi Seçenekler" ini seçin. "Gelişmiş" butonundan arama indeksine istediğiniz klasörleri çıkarıp ekleyebilirsiniz. "Dosya türü" kısmında ise hangi tip dosyaların dizine dâhil edileceğini belirleyebilirsiniz. Multimedya özellikleri Fotoğraf, videolar ve müzik alanında Microsoft, Vista'yı belirgin bir şekilde geliştirdi. Bir Media-Center sürümü artık yok zira Media Center, Home Premium ve Ultimate sürümlerinin bir parçası haline geldi. Bu sayede DVD'leri, sabit diskinizdeki video, müzik ve resimleri oynatabiliyorsunuz ve bunları taşınabilir bir aygıta veya boş bir medyaya yazabiliyorsunuz. Yeni: Microsoft'un oyun konsolu Xbox 360'ı Media Extender (medya genişletici) olarak kullanabilir ve videoları kablosuz olarak PC'de veya televizyonunuzda görüntüleyebilirsiniz. İpucu: Film yapmayı sever misiniz? O zaman Vista ile kendi DVD'lerinizi üretebilirsiniz zira Microsoft, Windows'a en sonunda gerçek bir MPEG2 codec'i ekledi. DVD Maker ile Video-DVD'leri oluşturabilir ve bunları DVD-Oynatıcılar ile seyredebilirsiniz. Bu iş için sadece videoyu ve menü tasarımını seçiyorsunuz, gerisini Vista hallediyor. En sonunda: Daha fazla güvenlik Üreticiye göre Windows Vista tüm zamanın en güvenli Windows'u. Gerçek şu ki Microsoft haklı çünkü her şeyden önce güvenlik alanında birçok şey yapıldı: mesela Windows Güvenlik Duvarı gelen ve giden veri trafiğini kontrol edebiliyor. Internet Explorer 7 sadece Vista'da "Protected Mode" (Korumalı Mod) isminde bir özellik sunuyor. Bu sayede zararlı Download'lar sisteme bir zarar veremeyecek. Ama Windows XP ile karşılaştırıldığında en büyük değişiklik Kullanıcı Hesabı Denetimi (UAC). Şimdiye kadar birçok kullanıcı Windows altında Yönetici haklarıyla çalışıyordu. Bu rahat bir durumdu ama aynı zamanda tehlikeli de. Yönetici olarak sadece oturum açan kullanıcı değil virüs ve trojanlarda istediklerini yapabiliyordu. Bu zararlılar da sisteme tam erişim sağlayabiliyorlardı. UAC ile bu açık kapanmış oldu: Vista temel olarak her kullanıcıdan Yönetimsel-Hakları alıyor ve bunları sadece bir sistem ayarı değiştirileceğinde veya program kurulacağında geçici olarak veriyor. Bu iş için kullanıcı her seferinde bir diyalog penceresini onaylamak zorunda. Evet, bu sinir bozucu bir durum ama sisteme göze çarpmadan giren zararlıları ortaya çıkarıyor. İpucu: Eğer UAC sinirlerinizi darmadağın ederse bunu elbette kapatabilirsiniz. Ama bunu yaptığınızda çok önemli bir koruma özelliğini devre dışı bıraktığınızı ve sisteminize sızabilecek zararlılara rahatça Vista'nızda cirit atma imkânı verdiğinizi unutmayın. Denetim masasındaki arama kutucuğuna "Kullanıcı" yazın ve çıkan sonuçlar arasında "Kullanıcı Hesabı Denetimini Aç veya Kapat" seçeneğini bulun. Son bir kez UAC diyalog penceresini onaylayın ve üzerinde tik olan kutucuğun tikini kaldırın. Yeniden başlatma istenecektir. Bunu yaptığınızda UAC kapanmış olacaktır. Kullanışlı: Yedekleyin ve Geri Yükleyin "Yedekleme" teması genellikle hiç sevilmez. Can sıkıcıdır fakat sabit diskiniz çöktüğünde "keşke yapmış olsaydım" diyeceğiniz ilk şey yedeklemedir. Microsoft, Vista'ya, sadece belirli dosyaları veya tüm sistemi yedekleme özelliği ekledi - bir kere oluşturun gerisini otomatiğe bile bağlayabilirsiniz. İpucu: Bir yedeklemeyi asistan yardımıyla yapabilirsiniz: başlat menüsünden denetim masasını açın ve orada "Sistem Onarımı ve Bakımı" nı seçin. Şimdi sizi Yedekleme-Asistanı selamlayacaktır. "Dosya yedekleme" ve "Bilgisayarı yedekleme" arasında seçim yapmanız gerekiyor. Bilgisayar yedeklemesinde Vista, belli bir sabit disk bölümünün veya tüm sabit diskin imajını oluşturuyor. Böylece her an geri yükleyebileceğiniz bir komple-sistem kaydınız oluyor. Dosya yedeklemede -isterseniz otomatik zaman kontrollü olarak - istediğiniz zaman teker teker geri yükleyebileceğiniz kişisel dokümanların yedeğini alıyorsunuz. En iyi yedekleme stratejisi: Vista kurulumunda sonra tüm sürücü ve uygulamalarla Komple-Yedek alın ve buna müteakiben düzenli aralıklarla dosya yedekleme yapın. Parlayan her şey altın değildir. Vista şık arayüzünün ardında, Microsoft'un üzerinde daha çalışması gerektiği bazı negatif yönler barındırıyor. DirectX 10 Windows üzerinde oyun oynamak için DirectX çoktan beridir bir standart haline geldi. Oyun geliştiriciler artık bilgisayarın donanımına uymak zorunda değiller, bilakis doğrudan API'ye (Yazılım Programlama Arayüzü) yöneliyorlar. DirectX, yazılım ile donanım arasında bir uyumlaştırıcı olarak görev yapıyor. Sonuç: donanım kontrolünü Windows ele alıyor ve programcıların işi hafiflemiş oluyor. Microsoft, DirectX 10'u sadece Vista ile sunuyor. Bu sürüm, detay zenginliği ve karmaşık oyun dünyaları oluşturmayı sağlıyor. Kısaca: PC oyunları daha gerçekçi oluyor. Fakat çıkmasından bu yana bir sene geçmiş olmasına rağmen DirectX'in nimetlerinden yararlanan oyun sayısı bir desteyi geçemiyor. En çok göze çarpanları: Crysis, Bioshock veya Hellgate London. İpucu: Bu yeni teknik sadece Vista ile sunulsa da sırf birkaç oyunu oynayabilmek için yeni bir işletim sistemine geçmeye değmez. Ayrıca bu oyunlar DirectX 9 ile Windows XP altında da çalışabiliyor - tabi görüntü kalitesi daha düşük oluyor orası ayrı. Sürücü ve Program sorunları Vista çıkalı 1 yıl oldu ve hala birçok donanım bileşeni için uygun sürücü mevcut değil. Her şeyden önce eski ve egzotik donanımlar - mesela PCMCIA-GPRS-Kartları - Vista tarafından desteklenmiyor. Aslında Microsoft, Windows XP' deki dengine göre daha güvenilir olan ve geniş bir arşive sahip Çevrimiçi-Sürücü-Bankası sunuyor. Yine de kullanıcılar cüzdanlarına yönelip kendilerine yeni bir yazıcı veya güncel bir ses kartı almak zorunda kalıyorlar. Benzer problemler Vista uyumlu olmayan programlarda da ortaya çıkıyor. Burada da terfi bazı sorunlar çıkarabiliyor. İpucu: Bir donanım Vista'da hiç çalışmıyor veya sorunlu çalışıyorsa ilk önce Uyumluluk ve Güvenilirlik Güncellemesini indirin ve kurun. Microsoft bu sayede bazı sürücü sorunları ortadan kaldırıyor. Eğer donanımınız buna rağmen çalışmıyor ve üretici firma güncel sürücüler sunmuyorsa acı gerçekle yüzleşip yeni bir donanım temin etmelisiniz. Geliştiricisi tarafından Vista seviyesine getirilmemiş yazılımlar için yeni işletim sistemi "Uyumluluk Modu" denen özelliği sunuyor. Bu özellik programları eski işletim sistemini taklit ederek çalıştırıyor. Programın üzerine veya kurulum dosyasının üzerine sağ tıklayıp Özellikler menüsünü açın. Orada Uyumluluk sekmesi altında Windows XP, hatta Windows 95'i bile seçebilirsiniz. Bun müteakiben programı bildiğiniz gibi çalıştırın. Bu yöntemin her zaman %100 garanti çalışacağı kesin değil. Kaynak Sömürgecisi Windows Vista satışa sunulduktan sonra Greenpeace "Windows Vista (üçüncü) dünya için bir çöp" yorumunda bulundu. Sistem gereksinimleri öyle yüksek ki bazı kullanıcılar eski PC'lerini atıp yeni sistem satın almak zorunda kaldılar. Microsoft'un sunduğu gerçek sistem gereksinimleri şunlar: 1 GHz işlemci, 1 GB RAM, 15 GB boş sabit disk alanı ve 128 MB hafızalı DX9 destekli bir ekran kartı. Bu gereksinimler Windows XP ile karşılaştırıldığında büyük bir zıplama oluyor. İpucu: Vista'dan vazgeçmeyip pahalı bir sistem satın almak istemeyenler Aero Glass'a veda etmeliler. Yeni kullanıcı arayüzü en çok kaynak tüketen kısım. Denetim masasındaki "Kişiselleştirme" ayarlarında "Aero Basic" veya "Windows Klasik" temasını seçin. Vista bu ayarlardan sonra eskisi kadar şık gözükmeyebilir ama önceki gibi tüm fonksiyonlarını sunar. Bu ipucu laptop kullanıcıları içinde geçerli zira bu şekilde bataryanızı korumuş olursunuz. Yanlış vaatler: Ultimate Ek Özellikleri Vista'nın Ultimate sürümü yeni işletim sisteminin tüm özelliklerini sunuyor ve bu yüzden de en pahalı olanı. Bu sürümü daha cazip kılmak için Microsoft, Ultimate Ek Özelliklerini geliştirdi. Bunlar sadece Vista Ultimate ile verilen ufak araçlar, oyunlar, duvar kâğıtları. Ama şimdiye kadar pek bir marifetini göremedik: bir Poker oyunu, farklı dil paketleri ve hareketli duvar kâğıdı desteği sağlayan DreamScene - Microsoft'un müşterilerine sunduğu bu kadar. Bu vaadi kelime anlamıyla ciddiye alıp Vista Ultimate alanlar günün sonunda cidden kızgın olabilirler. Başka Ek Özelliklerin gelip gelmeyeceği ise bir muallâ kıvamında. Bu iş için yapılmış windowsulltimate.com adresinde de pek bir yenilik göremiyoruz. İpucu: Ultimate'e harcayacağınız parayı cebinize koyun. Şimdiye kadar çıkan tüm ekstraları yerine göre ücretsiz ve Vista sürümünden bağımsız olarak elde edebiliyorsunuz. Bunun için biraz araştırma yapmanız yeterli. Bulacağınız araçların çoğu ücretsiz ve %100 Vista uyumlu olacaktır. Sürüm Karmaşası Starter, Home Basic, Home Premium, Business, Enterprise ve Ultimate - Microsoft, müşterilerine altı farklı Vista sürümü sunuyor ve bunlardan Starter ve Enterprise dışarıdan satın alınabilir sürümler değil. Her sürümün, kullanıcının dikkat etmesi gerektiği kendine has özellikleri var. Mesela Home Basic kullanıcıları Aero Glass ve Yedekleme-Modülünden vazgeçmeliler ve Business sürümü satın alanlar Sürücü-Şifrelemeden mahrum kalıyorlar. Bu konuda az ve öz olma prensibi uygulanmalıydı. Windows XP'nin başlangıçta sadece iki sürümü vardı - yeter de artar. Vista ilk doğum gününde ortalama bir grafik çiziyor. Bir tarafta Top-Özellikler diğer tarafta başarısız özellikler, işletim sistemini Microsoft'un memnuniyetle sattığı gibi paha biçilmez yapmıyor. Fakat Vista ile tamamen dalga geçmekten de kaçınılmalı. İlk olarak Vista gerçektende tüm zamanın en güvenli Windows'u. Gittikçe büyümesiyle de hacker ve virüs geliştiricilerin de odağına giriyor. İşte ancak o anda ne kadar güvenli olduğunu gösterecek Vista. Başka yararlı özellikler arasında arama dizini, yedekleme ve son derece çekici olan kullanıcı arayüzü Aero Glass var. Diğer tarafta Vista deneyiminizi negatif yönde etkileyecek noktalar var: eksik sürücüler, bir türlü kullanılamayan programlar, yüksek sistem gereksinimleri ve neredeyse hiç kullanılmayan DirectX 10. Microsoft'un Vista'yı herkes tarafından kabul edilebilir hale getirmesi için daha çok çalışması gerek. Yazılım devi için avantaj: günümüzde satılan yeni PC'ler hep Vista ön yüklü olarak geliyor. Bu şekilde işletim sistemi otomatik olarak yayılmış oluyor. Büyük bir heyecanla beklenen ise ilk Servis Paketi ki o da 2008 başlarında çıkacak. Microsoft daha fazla özelik ve daha iyi bir performans vaat ediyor. Fakat SP1'in ilk beta sürümü şimdilik bu vaatleri tam olarak yerine getirebilmiş değil. Bir sene sonra da olsa Windows Vista için şu tavsiyemiz geçerli: eğer Windows XP PC'nizden memnunsanız ve yeni bir sistem almayı düşünmüyorsanız, neyiniz varsa onla idare edin. Vista'ya terfi için çok büyük sebepler yok.