Çocuklarda astım belirtileri
Astım akciğerlerdeki hava yollarının uzun süreli (kronik) rahatsızlığıdır. Hava yollarının iltihaplanmasına ve şişmesine neden olur. Çocuğunuzda astım varsa, hava yolları normalden daha hassastır ve belli maddeler veya tetikleyici etmenler tahrişe neden olabilir. Astımın en yaygın tetikleyicileri ev tozu akarları, hayvan kürkleri, polen, sigara dumanı, soğuk hava ve göğüs enfeksiyonlarıdır.
Astım belirtileri çocuktan çocuğa, hafiften şiddetliye kadar değişiklik gösterebilir. Şiddetli bir astım epizodu veya astım atağı hayatı tehdit edici olabilir ve acil tıbbi tedavi gerektirebilir.
Birleşik Krallıkta bir milyondan fazla çocukta astım vardır. Erkek çocuklarında astım kız çocuklarına göre daha fazla görülür. Çocukların yaklaşık dörtte üçünde ilk ergenlik döneminde belirtiler kaybolur, ancak hastalık yetişkinlikte tekrar edebilir. Astım için tam bir tedavi yoktur, ancak rahatsızlığın etkin bir şekilde yönetimini sağlayacak çeşitli tedaviler vardır.
Belirtiler
Çocuğunuzda astım varsa, soluksuz kalabilir veya göğsünde sıkışma olduğundan şikâyet edebilir. Soluk aldığında ıslık sesine benzer bir ses çıkarır ve özellikle geceleri olmak üzere çok öksürür. Astım belirtilerinin şiddeti ve süresi oldukça değişkendir ve önceden tahmin edilemez. Genellikle geceleri ve egzersiz yapıldığında kötüleşir. Çocuğunuz şiddetli bir astım atağı geçiriyorsa, soluk almakta güçlük çekebilir ve kalp atışı hızlanabilir. Ayrıca, tırnakları morarabilir, göğüs ve boyun bölgesinde sıkışma hissedebilir ve soluk alıp verirken burun delikleri genişleyebilir. Çocuğunuz şiddetli astım atağı geçiriyorsa, derhal tıbbi yardım almanız gerekir.
Nedenleri
Astımın bilinen tek bir nedeni olmamakla birlikte, çocuğunuzun rahatsızlığına etki eden birden fazla etmen olabilir. Bu etmenler arasında genetik yatkınlık (çocuğunuzun genlerinde astım rahatsızlığı geçirme ihtimalini artıran bir şeyler olması), beslenme ve çevre sayılabilir. Çocuklukta astım rahatsızlığı yaşamaya ilişkin bilinen risk faktörleri arasında ailede astım veya alerjik rahatsızlık öyküsü olması ve özellikle annenin çocuğa gebeliği sırasında sigara içmesi nedeniyle çocukken sigara dumanına maruz kalma sayılabilir. Astım belirtileri polen, toz akarları, sigara dumanı, kimyasal dumanlar ve bazı
ilaçlar gibi (örn.aspirin ya da beta blokerler) nedenlerle tetiklenebilir.
Astımı tetikleyen diğer etmenler enfeksiyon, stres, bazı yiyecekler, soğuk hava gibi bazı hava koşullarıdır. Çocuğunuzun astım tedavisinin bir kısmını tetikleyici unsurların tespit edilmesi ve bunlardan kaçınmak oluşturur.
Tanı
Aile hekiminiz normalde size çocuğunuzdaki belirtiler hakkında soru sorarak, çocuğun göğsünü muayene ederek ve soluğunu dinleyerek astım tanısı koyabilir. Astım tanısı genellikle bir takım testlerle, en yaygın olarak da ‘Zirve üfleme (ekspiratuar) akım hızı (PEFR) testiyle kesinleşir. PEFR testinde çocuğunuzun ciğerlerinden dışarı ne kadar hava verebildiğini ölçmek için ‘tepe değer akım sayacı’ (peak flow meter) adı verilen, elde tutulan küçük bir cihaz kullanılır. Bir değer okuması yapılır ve çocuğunuza astımı kısa süreli olarak tedavi edecek etkin bir ilaç verilir. Kısa süreli ilacı kullandıktan sonra ikinci bir PEFR okuması alınır. Okumanın antiastım ilacını aldıktan sonra çok daha yüksek çıkması durumunda, tanı doğrulanmış olur.
PEFR testi ancak beş yaşından büyük çocuklara uygulanabilir. Daha küçük çocuklardan astım ilacını ‘inhale’ etmeleri (solunum yoluyla içlerine çekmeleri) istenebilir. Eğer bu belirtilerin hafiflemesine yardımcı oluyorsa, çocukta muhtemelen astım vardır.
Tedavi
Çocuğunuzdaki astım belirtileri sık görülmüyor ve hafifse, çocuğunuza kısa etkili beta-2 agonisti adı verilen bir inhale ilaç verilir. Bu belirtilerin geçmesine yardımcı olacaktır.
Çocuğunuzdaki belirtiler daha sıksa, inhale kortikostereoid adı verilen ikinci bir inhale (solunum yoluyla alınan) ilaç verilir. Belirtileri engellemek için genellikle günde iki doz inhale kortikostereoid alınması önerilir. Çocuğunuzun astım belirtileri hâlâ kontrol altına alınamadıysa, uzun süre etkili beta-2 agonisti ve lökotriyen reseptör antagonisti gibi ekstra ilaçlar verilebilir. Bu ilaçlar çocuğunuzdaki belirtilerin iyileşmesine yardımcı olacaktır.
Ancak, astım hala kontrol altına alınamamışsa, çocuğunuza stereoid haplar verilebilir. Oral stereoidlerin uzun vadeli kullanımı ciddi yan etkilere neden olabileceğinden, bu ilaçlar ancak tüm tedavi opsiyonları denendikten sonra ve bir defaya mahsus olmak üzere kullanılır. Astım atakları artırılmış dozdaki beta-2 agonistleriyle tedavi edilebilir. Şiddetli ataklarda çocuğunuzdaki astımı kontrol altına almak için hastanede oksijen, beta-2 agonistleri ve stereoidlerin bir arada kullanıldığı bir tedavi uygulanması gerekebilir.
Korunma
Sigara içiyorsanız, çocuklarınızın yanında sigara içmeyin. Çocukların yanında sigara içmek, astım krizlerinin şiddetini ve sıklığını artıracaktır. Ayrıca, sigara dumanına maruz kalarak büyüyen çocuklarda astım görülme ihtimali daha yüksektir. Şiddeli astımı olan çocukların influenza (grip) ve pnömokok (zatürree, menenjit ve kan enfeksiyonuna neden olan bir bakteri) aşısı olmaları önerilir. Bu hastalıklar
çocuğunuzun astım belirtilerini kötüleştirebilir. Mümkünse kötüleşen belirtileri not ederek ve belli durumlara maruz kaldıklarında ‘tepe değer akım sayaç’larını kullanarak çocuğunuzun astımını tetikleyen etmenleri tanımlayın. Sağlıklı bir kiloda kalmak da çocuğunuzun astım hastalığını daha iyi kontrol edebilmesine yardımcı olacaktır. Sağlıklı bir kiloyu korumanın yolu, dengeli, sağlıklı beslenme ve düzenli egzersizden geçer. Düşük yağ içeren, lif yönünden zengin, bol taze meyve ve sebzenin (günde en az 5 porsiyon) yanı sıra tam tahılları da içeren bir beslenme önerilir. Çocukların günde en az 60 dakika fiziksel aktivitede bulunmaları önerilir.