Albert Schweitzer
- Kişiliği : Tıp doktoru, Filozof, İnsan hakları savunucusu, Müzisyen
- Doğum : 14 Ocak 1875 - Kaisersberg, Fransa
- Ölüm : 4 Eylül 1965 - Lambaréné
Tıp doktoru olmasıyla birlikte felsefe, müzik, teoloji gibi alanlarda da uzmanlaşan, aynı zamanda iyi bir insan ve hayvan hakları savunucusu olmakla birlikte nükleer karşıtı aktivist de olan Albert Schweitzer, Fransa’nın Kaisersberg bölgesinde dünyaya geldi. İlk ve ortaöğrenimini tamamlamasının ardından Paris ve Berlin Üniversitelerinde felsefe, teoloji eğitimi gören Schweitzer, felsefe ve teoloji alanında doktora yaptı ve teolojide habilitasyon derecesini edindi. İnançlı bir insan olan Schweitzer, Strasbourg’daki Nicolas Kilisesi’nde papaz yardımcılığı görevini yürüttü, bir yıl sonra ise aynı şehirde bulundan Teoloji Fakültesi’nin başkanı oldu. Bunun yanında asıl bilinen mesleği olan tıp doktorluğunu icra etmeyi ihmal etmedi. 1913 yılında tıbbi araştırmalarını tamamlamasının hemen ardından, hümanist hissiyatla karısıyla birlikte Afrika’ya gitti ve 1917 yılına kadar doktor olarak çalıştı. Lambaréné’de bir hastahane kuran Schweitzer bu hastanede binlerce insanı tedavi ve ameliyat etti.
Yaşamının dünyaya kattığı en kalıcı eseri ise geliştirdiği “Yaşama saygı” etiğidir. Hakkı savunan birçok kişi gibi onun da başarıları cezasız kalmadı, 1917 yılında Fransa’ya sürgüne gönderildi ve gözaltı kampına konuldu. Bu süre zarfında edebiyat ve felsefe alanında birçok çalışmaya imza attı. I. Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle birlikte, Strasbourg’a taşınnan Schweitzer buradatıbbi asistan ve papaz yardımcısı olarak görev yaptı. Lambaréné’ye dönmesinin ardından tıbbi çalışmalarına burada devam etti ve üniversitelerde ders vermek için sık sık Avrupa’yı ziyaret etti. Bireysel özgürlüğünü ve insani eylemlerini kısıtlayabileceği düşüncesi nedeniyle Leibzig Üniversitesi’nin profesörlük teklifini reddederek önemli bir tavır sergiledi ve bu görevi kabul etmeyerek Afrika ziyaretlerine fazlasıyla zaman buldu. 1939 Lambaréné’ye geldi ve 1948’e kadar, 9 yıl ertelemeyle orada kaldı. Savaştan dolayı Avrupa’ya geri dönebilme şansı yoktu. 1948 ölene kadar Lambaréné ve Avrupa arasında mekik dokudu. İnsan hakları savunuculuğu ve insani yardıma verdiği önemden dolayı Nobel Barış Ödülü’nü kazanan Schweitzer, kazandığı para ödülünü bir cüzam projesinde kullandı. Anti-nükleer bir aktivist olan Schweitzer, Albert Einstein ve Bertrand Russell ile birlikte faaliyetlerde bulundu. Hayatını insani yardıma ve bilime adayan Alber Schweitzer Lambaréné’de vefat etti.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
Martin Tamcke, KSÜ. İlahiyat Fakültesi Dergisi, s.137-145, 2008
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Ruhsati
Asıl adının Mustafa olduğu, “Mustafa’dır öz adım / Mahlasım Ruhsat koydum” mısralarından anlaşılan Ruhsati’nin babasının adı Şeyh Mehmed, annesinin adı Safiye’dir. Deliktaş’ta doğup orada yaşadığı için uzun süre Deliktaşlı Ruhsatî diye anıldı. Şiirlerinde “Ruhsat, Ruhsat Baba, Âşık Ruhsat” mahlasları yanında en çok “Ruhsatî” mahlasını kullanan şaire bu mahlası Şeyh İbrâhim Efendi verdi. Ruhsatî ömrü boyunca hanımlarının ve çocuklarının ölümünden dolayı büyük acılar çekti, hep geçim sıkıntısı içinde yaşadı. Deliktaş’ta azeblik, çobanlık, amelelik, yarıcılık, su bekçiliği ve duvarcılık yaparak geçimini sağlamaya çalıştı. “Şevketlüm bir defa tebdil kıyafet / Gezmek vecîbe-i zimmetinizdir / Memleketin bir tutarı kalmadı / Düzmek vecîbe-i zimmetinizdir” dörtlüğüyle başlayan şiirinde devlet ricâlini kötülediği için bir süre hapsedilen Ruhsatî’nin ömrünün sonuna doğru köyünde imamlık görevinde bulundu.
-
Ömer Lütfi Paşa
Askerliği iyi bilen, harp sanatından anlayan ve kaynaklarda gayretli ve namuslu bir kumandan olarak geçen Ömer Lütfi Paşa, Hırvatistan’ın Plaşki kasabasında doğdu. Asıl adı Michael Lattas olup devrinde Macar (Frenk) Ömer Paşa olarak da bilinmektedir. Avusturya’da Harp Okulu öğrencisi olduğu sıralarda Osmanlı Devleti’ne sığınan Lütfi Paşa, devlet tarafından kendisinden yararlanılmak amacıyla istihdam edildi ve Müslüman oldu. Yabancı dildeki yetkinliğinden dolayı seraskerlik mütercimliğine tayin edildi, sonraki süreçte ise Lübnan emirliğine gönderildi. 1843’te orduda yapılan düzenlemeler sırasında mîrî ümerâlıkla askerlikten uzaklaştırıldı. Ömer Lutfi Paşa’nın askerî yeteneklerini gösterdiği ilk önemli görevi Memleketeyn’in güneyini kontrol altına alan ordunun kumandanlığına getirilmesi oldu. Bir sonraki görevi Aralık 1852’de, özerk bir yönetime sahip olan Karadağ’da bağımsızlık yanlılarının güçlenerek sınırdaki köylere saldırması üzerine patlak veren isyanı bastırmak oldu.
-
Ann Lee
Ann Lee, New York eyaletinin kuzeyinde kurulan ütopik bir dini grup olan Shakerlar’ın karizmatik lideriydi. Grup şamatalı kilise faaliyetleri, kaliteli mobilyaları ve cinsel ilişkiyi tamamen yasaklaması ile tanınıyordu. Grubun üyeleri coşkuyla şarkı söylüyor, titriyor ve haykırıyordu. İngiltere’nin endüstri merkezi Manchester’da fakir bir demircinin çocuğu olarak dünyaya gelen Lee, henüz çok küçükken bir fabrikada çalışmaya başladı. Okuma yazmayı hiçbir zaman öğrenmedi. Genç kızlığından itibaren cinsellikten iğrenmeye başladı. Evlenmeyi hiç istemiyordu. Ancak babası 1762 yılında onu başka bir demirci olan Abraham Standerin ile evlenmeye zorladı. Evliliğinde mutsuz olan Lee, Jane ve Wardley’in liderliğide küçük bir tarikata katıldı. Wardley’ler agresif tavırlarıyla ünlüydüler ve Anglikan kiliselerine toplu halde baskınlar düzenliyorlardı. Bu eylemlerin bir parçası olan Lee, çok defa hapse girip çıktı.
-
Bülent Ecevit
Türkiye siyasi tarihinde önemli bir yeri bulunun Bülent Ecevit, orta öğrenimini İstanbul’da Robert College’da gördü. Basın Yayın Genel Müdürlüğü’nde çevirmen olarak çalışmaya başladı. 1946’da okul arkadaşı Rahşan Aral Ecevit ile evlendi. Londra Büyükelçiliği Basın Ataşeliği’nde kâtiplik yaptı. Cumhuriyet Halk Partisi’nin yayın organı Ulus gazetesine girdi. Ulus gazetesi Demokrat Parti tarafından kapatılınca Yeni Ulus ve Halkçı gazetelerinde köşe yazıları kaleme aldı ve yazı işleri müdürlüğü yaptı. 1955’te Amerika Birleşik Devletleri’nin Kuzey Carolina eyaletinin Winston-Salem şehrinde The Journal and Sentinel’de konuk gazeteci olarak çalıştı. Harvard Üniversitesi’nde sekiz ay sosyal psikoloji ve Ortadoğu tarihi üzerine araştırmalar yaptı. O sırada üniversitenin rektörü olan Henry A. Kissinger ile tanıştı. Katıldığı antikomünizm seminerlerinde Olof Palme, Bertrand Russell gibi isimlerle beraber oldu. 1953’te Cumhuriyet Halk Partisi’ne kaydoldu, Ankara milletvekili seçildi. 1965 seçimlerinden sonra Zonguldak’tan milletvekili seçildi. İnönü’nün genel başkanlıktan istifa etmesi üzerine genel başkan seçildi. 14 Ekim 1973 seçimlerinde Ecevit’in partisi en fazla oyu aldıysa da çoğunluğu sağlayamadı. Millî Selâmet Partisi ile yaptığı koalisyonda ilk defa başbakan oldu.
-
Saint Gotthard Muharebesi
Habsburg kuvvetlerinin zaferiyle sonuçlanan çarpışma, 1663 Nisan ayı ortasından beri hareket halinde olan Osmanlı ordusunun askerî faaliyetlerine son vererek Habsburg ve Osmanlı sarayları arasında dokuz gün sonra akdedilen Vasvar Antlaşması’na giden yolu açtı. Osmanlı ordusu, Saint Gotthard Muharebesi’ne kadar geçen zaman boyunca sürekli güç kaybına uğradı. Baharda hareketlenen M. Zrínyi – J. Hohenlohe kuvvetleri Kanije’yi kuşattı. Belgrad’dan yola çıkan Fâzıl Ahmed Paşa haziran başında kaleyi kurtarmaya muvaffak oldu. Mura Nehri’nin öte yakasına çekilen Zrínyi-Hohenlohe kuvvetleri, bir süre sonra R. Montecuccoli kumandasında kendilerine katılan Habsburg askerlerinin yardımıyla Hırvat banının 1661 yazında Kanije’nin karşısında inşa ettirdiği Yenikale’yi savunmaya koyuldu. Haziranın sonuna kadar süren çetin mücadeleler, Yenikale’nin zaptı ve yerle bir edilmesiyle neticelendiyse de Osmanlı ordusunun iyice yıpranmasına ve firar vakalarının artmasına yol açtı. 1664 Temmuzu, Habsburg ve Osmanlı ordularının Rába suyu boyunca giriştiği köşe kapmacayla geçti. Osmanlı askerî heyetinin stratejik hesapları Rába nehrinin öte yakasına geçmek üzerine kuruluydu. Osmanlı askerî heyeti, başta yeniçeriler ve paralı Arnavut tüfekçiler olmak üzere bazı kıtalara ırmağı geçmek amacıyla bu kesimi zorlama görevi verdi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun