DNA veya deoksiribonükleik asit canlıların benzersiz genetik kodlarını içeren uzun bir moleküldür. DNA bir tarif kitabı gibi vücuttaki tüm proteinleri yapmak için talimatları içerir. Bir kişinin vücudundaki neredeyse her hücre aynı DNA’ya sahiptir. Çoğu DNA hücre çekirdeğinde bulunur (bunlara nükleer DNA da denir) ayrıca mitokondride de az miktarda DNA bulunur. (Bu DNA’lara mitokondrial DNA veya mtDNA denir.) dna nedir yapısı nasıldır dna parmak izi nedir gibi birçok sorunun cevabını yazımızın geri kalanını okuyarak öğrenebilirsiniz.
İçindekiler
- DNA Nedir?
- Nükleik Asit Nedir?
- DNA’nın Yapısı Nasıldır?
- DNA’nın Kromatin ve Kromozomlarda Neden Paketlenir?
- DNA’nın Kromatin ve Kromozomlarda Nasıl Paketlenir?
- Gen Nedir?
- DNA Proteinleri Nasıl Yaratır?
- DNA Nasıl Keşfedilmiştir?
- DNA Parmak İzi Nedir?
- DNA Testi Nedir?
- DNA Hakkında Bilinmeyen Gerçekler Nelerdir?
- DNA Nedir ile ilgili Video
DNA Nedir?
DNA diğer adıyla deoksiribonükleik asittir. Vücut oluşturan hücrelerin çekirdeğinde bulunur. Dolayısıyla, DNA, vücudun yapı taşlarından biri olarak düşünülebilir. DNA, kromozomlar halinde düzenlenir ve hücrelerimizin çekirdeğinde bulunur. DNA, bir canlının gelişimi, büyümesi, çoğalması ve vücudunun işleyişi gibi tüm hücresel faaliyetler için “”programlı talimatlar” içerir. DNA talimatları ebeveynden çocuğa geçer; çocuğun DNA’sının yarısı babadan, yarısı da anneden gelir.
Nükleik Asit Nedir?
Nükleik asitler, organizmaların genetik bilgiyi bir nesilden diğerine aktarmasına izin veren moleküllerdir. İki tür nükleik asit vardır: deoksiribonükleik asit (DNA olarak bilinir) ve ribonükleik asit (RNA olarak bilinir)
DNA’nın Yapısı Nasıldır?
DNA çift sarmal olarak adlandırılan kendine özgü bir şekil vererek bükülmüş gibi görünen iki zincirli bir moleküldür. İki iplikçiklerin her biri uzun bir dizi nükleotid veya bireysel birimden oluşur. dna yapısı şu şekildedir:
- Bir fosfat molekülü
- Deoksiriboz denilen, beş karbon içeren bir şeker molekülü
- Azot içeren bir bölge
Azot içeren bölgede dört çeşit baz vardır. Bunlar:
-Adenin (A), Sitozin (C), Guanin (G) ve Timin (T)’dir. Bu dört bazın sırası, yaşam talimatımız olan genetik kodu oluşturmaktadır. İki DNA zincirinin temelleri, merdiven benzeri bir şekil oluşturmak için birbirine yapışır. Merdiven içinde, A daima T’ye yapışır ve G daima C’ye yapışarak “basamaklar” yaratır. Merdivenin uzunluğu ise şeker ve fosfat grupları tarafından oluşturulur.
DNA’nın Kromatin ve Kromozomlarda Neden Paketlenir?
Çoğu DNA, hücrelerin çekir metrdeklerinde bazıları ise hücrelerin güç evleri olan mitokondride bulunur. Vücudumuzda her hücrede 2 metre uzunluğunda DNA bulunur ve hücre çekirdekleri çok küçüktür bu nedenle DNA’nın paketlenmesi gerekir.
DNA’nın Kromatin ve Kromozomlarda Nasıl Paketlenir?
DNA dizileri halkalar halinde histonlar adı verilen proteinlerin etrafına sarılırlar. Bu sargılı haldeki DNA’lara kromatin denir. Kromatin, süper-sargı denilen bir işlemle daha da yoğunlaştırılır ve daha sonra kromozomlar adı verilen yapılara paketlenir. Bu kromozomlar ise “X” şeklini oluşturur. Her kromozomda bir DNA molekülü bulunur. İnsanlar 23 çift kromozoma veya 46 kromozoma sahiptir. İlginç bir şekilde meyve sineklerinde 8 kromozom bulunurken güvercinlerin kromozom sayısı 80’dir. Kromozom 1 en büyük kromozom olup yaklaşık 8,000 gen içerir. En küçük kromozom ise yaklaşık 3.000 içeren kromozom 21’dir.
Gen Nedir?
Belirli bir proteini kodlayan her DNA uzunluğuna gen denir. Örneğin, gen kandaki şeker
seviyelerini kontrol etmeye yardımcı olan insülini proteinini kodlar. Tahminler değişse de, insanlarda yaklaşık 20.000-30.000 gen bulunmaktadır. Bugün insan vücudundaki genlerin DNA’nın sadece yüzde 3’ünü oluşturduğu bilinmemektedir, geri kalan yüzde 97’si ise hala araştırılmaktadır.
DNA Proteinleri Nasıl Yaratır?
Genlerin bir protein oluşturması için iki ana adım vardır:
Transkripsiyon: Haberci RNA (mRNA) oluşturmak için DNA kodu kopyalanır. RNA, DNA’nın bir kopyasıdır, ancak DNA’dan farkı tek sarmallı olmasıdır. Bir başka far da RNA’nın urasil (U) ile değiştirilen baz timin (T) içermemesidir.
Translasyon: Mesajcı RNA transfer RNA (tRNA) ile amino asitlere çevrilir. mRNA, kodonlar adı verilen üç harfli bölümlerde okunur. Her bir kodon, bir proteinin belirli bir amino asit veya yapı taşını kodlar. Örneğin, kodon GUG amino asit valini kodlar. Olası 20 amino asit vardır.
DNA Nasıl Keşfedilmiştir?
Birçok kişi, Amerikalı biyolog James Watson ve İngiliz fizikçi Francis Crick’in 1950’lerde DNA’yı keşfettiklerine inanmaktadır. Gerçekte ise durum böyle değildir. Aksine DNA, 1860’ların sonunda İsviçreli kimyager Friedrich Miescher tarafından tanımlanmıştır. Daha sonra, Miescher’in keşfinden sonraki birkaç yıl içinde, başta Phoebus Levene ve Erwin Chargaff olmak üzere diğer bilim insanları, birincil kimyasal bileşenler ve bunların katıldığı yollar da dahil olmak üzere DNA molekülü hakkında ilave ayrıntılar ortaya koyan bir dizi araştırmalar gerçekleştirmiştir. Watson ve Crick, bu öncülerin sağladığı bilimsel temel sayesinde 1953 yılında DNA molekülünün üç boyutlu bir çift sarmal biçiminde var olduğu sonucuna ulaşmışlardır.
DNA Parmak İzi Nedir?
Genetik parmak izi alma, DNA yazımı ve DNA profillemesi olarak da bilinen DNA parmak izi DNA’daki benzersiz kalıplara (polimorfizmlere) dayanan saç, kan, semen veya diğer biyolojik örnekleri kullanarak kişilerin tanımlanmasını sağlayan moleküler genetik bir yöntemdir.
DNA Testi Nedir?
Dna testi nedir nasıl yapılır ve doğruluğu nedir gibi sorular bugün hala bilim dünyasının yakından ilgilendiği konular arasında yer alır. DNA testi, birisinin DNA’sının analiz edildiği, örneğin bir kişinin belirli bir suçu işlemiş olup olmadığını görmek veya bir çocuğun ebeveynini tahlil etmek için yapılan bir testtir. Genellikle DNA testi, mevcut en doğru olan test metodu olarak kabul edilir. Ayrıca bu testin doğruluğu büyük etkilere sahiptir. DNA testleri, bazen, bir şüphelinin bir suçla iştigal ettiğini kanıtlayan tek kanıt olabilir veya yanlışlıkla hüküm giymiş birinin serbest kalmasını, bir çocuğun babasını bulmasını sağlayabilir.
DNA Hakkında Bilinmeyen Gerçekler Nelerdir?
- Her insan DNA’sının %99’u diğer insanlarla aynıdır. Kişileri benzersiz kılan %1’lik kısımdır.
- Vücuttaki tüm DNA molekülleri Dünya’dan Güneş’e 600 kez ulaşır.
- İnsan DNA’sının %98’i bir şempaze ile aynıdır.
- Dakikada 60 kelime yazarak ve günde sekiz saat çalışarak insan genomu yazılmaya çalışılsaydı bu yaklaşık 50 yıl alırdı.
- DNA kırılgan bir moleküldür. Günde yaklaşık bin kere, DNA hatalarına neden olan bir olay gerçekleşir. Bu hatalar, transkripsiyon sırasında meydana gelen hataları, morötesi ışınlardan gelen hasarı veya diğer etkinliklerden herhangi birini içerebilir.
DNA’nın pek çok tamir mekanizması vardır, ancak buna rağmen bazı hasar onarılamaz. Bu, mutasyon geçirdiğiniz anlamına gelir! Bazı mutasyonlar herhangi bir zarar vermezken diğerleri kanser gibi hastalıklara neden olabilir.
DNA Nedir ile ilgili Video