Filistin’in Eleştirisi: Sosyalist Bir Giriş
Filistin Halk Kurtuluş Cephesi’nin siyasi programı Filistin Kurtuluş Stratejisi (1969), Filistin ulusal kurtuluş mücadelesinde siyasi düşüncenin vazgeçilmez rolünü vurguladı. Siyasi düşünce, Filistin Devrimi’nin başarısı için temel bir koşul olarak yorumlandı ve gerici güçler ve devrimci güçler hakkında net bir perspektif geliştirme pratiğini içeriyordu. FHKC, Mao’nun 1926’daki sorularını sordu: “Düşmanlarımız kimler? Dostlarımız kimlerdir?” diye sordu ve ardından “herhangi bir devrimin ardındaki siyasi düşüncenin bu soruyu ortaya atarak ve ona yanıt vererek başladığını” ileri sürdü.
Bu formülasyonda Siyonizm, Filistin halkının tek düşmanı değildir ve Filistinlilerin kendilerinden başka dostları vardır. FHKC, “Filistin devrimini Filistin halkının sınırları içinde sınırlamak, karşı karşıya olduğumuz düşman ittifakının doğasını hatırlarsak, başarısızlık anlamına gelir” diye ısrar etti. Sol, Filistin’in ulusal bir kutuya hapsedilmesini reddederek ve Filistinlilerin dost ve düşmanlarını belirlemede bölgesel ve dünya ölçeklerini vurgulayarak, enternasyonalist bir politika geliştirdi ve rakip yerel, bölgesel ve küresel güçlerin dikkatli, bilimsel bir analizi yoluyla ittifaklar kurdu.
Aynı zamanda, FHKC’nin enternasyonalizmi, Filistin ulusal sorununa ilişkin Marksist çözümlemelerinden beslendi. ABD’nin önderlik ettiği dünya emperyalizmi tarafından desteklenen Siyonist sömürgeciliğe tabi olan FHKC, mücadelelerinin, Filistin ulusunun çeşitli kesimlerinden, işçi ve köylü sınıflarındaki tabanıyla birlikte gelen bir halkçı, ulusal cepheyi gerektirdiğini anlamıştı.
FHKC’nin bu teorik pratiği, Filistin Devrimi’nin karşı karşıya olduğu siyasi duruma ilişkin nesnel ve materyalist analizlerine dayanıyordu. Onlar, siyasi düşünce olmaksızın devrimci mücadeleye girişmenin, devrimci güçleri bir hata ve örgütsüzlük yoluna sürükleyeceği inancına sahiptiler. FHKC’nin yönteminden ortaya çıkan teori, ulusal kurtuluş ve sosyalizm ufkuna doğru somut bir siyasi pratiği hizmet etti ve yönlendirdi. Bu Marksist analiz, devrimci teoriyi devrimci pratiğe bağlar ve Filistin ulusal hareketinde bugüne kadarki en sofistike olanlardan biri olmaya devam etmektedir.
Öyleyse, Filistin: Sosyalist Bir Giriş’in benzer bir siyasi pratiği ve metodolojiyi benimseyeceği ya da en azından buna dikkat edeceği varsayılabilir. Sumaya Awad ve Brian Bean’in ortak editörlüğünü yaptığı kitap, “Filistin için kurtuluşa giden tek yolun” anti-emperyalizme ve enternasyonalizme dayanan uluslararası sosyalist bir hareket olduğunu savunuyor. On iki yazarın katkılarından oluşan koleksiyon, Filistin sorununun tarihsel ve çağdaş boyutlarını ele alan üç bölüm halinde düzenlenmiştir. Birinci bölüm, okuyucuyu Filistin’in İngiliz ve Siyonist sömürgeciliğinin tarihine dayandırıyor, ABD’nin Siyonizm’e verdiği desteğin köklerini açıklıyor ve Filistin ulusal kurtuluş hareketinin yörüngesini değerlendiriyor. İkinci bölüm, İsrail işçi sınıfının bir müttefik olmadığını savunuyor ve Arap Baharı’nda Filistin’in kurtuluşunun yanı sıra sözde barış sürecini tartışıyor. Üçüncü bölüm, Omar Barghouti ile yapılan bir röportajı, Filistin mücadelesinde toplumsal cinsiyet perspektifini ve Siyah-Filistin dayanışmasının tarihsel ve çağdaş bir analizini içeriyor. Sonuç, Awad ve Bean’in Filistin kurtuluşu vizyonunu ileriye taşırken, daha sonra okuyucuları harekete geçmeye çağırıyor.
Awad ve Bean, Filistin’in 2020’deki yayınını, ABD’de sosyalizme artan ilgiyle tanımlandığını iddia ettikleri daha geniş bir kültürel ve politik iklime yerleştiriyor. Filistin hakkındaki değişen kamuoyunu, 2008 sonrası bir “kırmızı çiçeklenme” dalgasıyla birlikte tanımlayarak, “Filistin davası ile sosyalizm uğruna mücadele arasındaki bu bağlantı, gerekli gördüğümüz şeydir” diye yazıyorlar. Filistin’in yayınlanmasından kısa bir süre sonra, ABD’deki Filistin tarihi ve siyaseti hakkında bilgi edinmek için yenilenmiş bir ilgi var. Bu yaz, bu ilgi, Filistin genelindeki ayaklanmalar ve dünya genelindeki duyarlı kitlesel seferberlikler eliyle ateşlendi. Siyasi eğitime duyulan kritik ihtiyaç bağlamında – Siyonist mit yapımına şiddetle bağlı bir ülkede – Filistin’in sosyalistler için bir astar olarak teşvik edildiğini gördük. Filistinliler ve Siyonist proje arasındaki çatışmalar bu Mayıs ayında yoğunlaşırken, Haymarket Books Filistin’i ücretsiz bir e-kitap olarak tanıttı, böylece okuyucuları “Filistin’deki adalet mücadelesinin tarihi ve politikası hakkında daha fazla bilgi edinebildiler.” Awad ve Bean’in projesinin amacı ve niyeti, Filistin davasını sosyalizm mücadelesine sağlam bir şekilde yerleştirmek ve sosyalistlerin Filistin hareketine katılımını teşvik etmek olduğu için, başlangıçta bu mantıklıdır. Gerçekten de, Küresel Kuzey’deki genç sosyalistleri Filistin’in kurtuluşunun siyasi aciliyeti konusunda eğitmek, özellikle yoğunlaşan Siyonist ve emperyalist saldırı bağlamında, memnuniyetle karşıladığımız ve gerekli gördüğümüz bir çabadır.
Ancak ne yazık ki, Awad ve Bean, sosyalist okurlarına ciddi bir siyasi ve entelektüel kötülük yapıyorlar: Filistin Sol geleneğini, içeriğinden ve tarihinden arındırarak baltalayıp reddediyorlar. Bu, Awad ve Bean’in kapsayıcı teorik, tarihsel ve politik çerçevesinden kaynaklanmaktadır. Onların çerçevelemesi, “Stalinist”, “mekanik” ve “katı” olarak ayırt edici, deneysel ve çeşitli Marksist-Leninist siyasi oluşumlar hakkındaki tarih dışı mecazlardan türemiştir ve Filistin Solunu bu samimiyetsiz, indirgeyici kategoriler altında toplamaktadır. Awad ve Bean, “Stalinizm”in çerçevesini, sömürgecilik karşıtı kurtuluşu sosyalizmin önüne koyan “yanlış” bir siyasi eğilim olarak benimseyerek, ABD’deki sosyalist okurlarına Filistinli Marksist düşünce ya da pratiği öğretmek zorunda olmadıklarını varsayıyorlar. Bu hem kaybedilmiş bir fırsat hem de büyük bir utançtır, çünkü Filistin Solu sosyalizm uğruna mücadeleyi emperyalizme karşı mücadelenin bir parçası olarak anlamaktadır. Awad ve Bean’in Filistin solunun devrimci düşünce ve pratiğinden kınaması ve kendi kendilerine empoze ettikleri izolasyon, yalnızca okuyucularının siyasi eğitiminin önünde ciddi bir engel değil, aynı zamanda “Filistin hareketinin geleceğini hem ABD’de hem de Filistin’de ve daha geniş bir bölgede sahada şekillendirmek” için kavramsal bir temel sağlama hedeflerine de ciddi bir engeldir. ABD’de bulunan biri, Filistin devrimci teorisi ve stratejisinin mevcut gelenekleriyle anlamlı bir şekilde ilgilenmeden Filistin hareketinin geleceğini nasıl şekillendirebilir? Eğer bu yaz ayaklanmalar sosyalistleri sorumlulukları ve ABD emperyal gücünün özünden Filistin ulusal kurtuluşunu desteklemedeki rolleri konusunda eğitmek için bir alan açtıysa, o zaman Awad ve Bean’in devrimci düşünceyi okuyucularının eğitiminden bastırmasını sorgulamak hayati önem taşıyor.
Filistin’de devrimci pratik ve teoriden tarihsel ve çağdaş uzaklaşmanın tehlikeli sonuçları vardır: ABD’de popüler, anti-emperyalist bir oluşum olasılığını sınırlayan siyasi bir analiz sunar. Filistin’in Filistin Solu’na ilişkin tarih dışı analizini bir mezhepçilik biçimi olarak değil, doğrudan ele almayı ve eleştirmeyi gerekli buluyoruz. – eleştiriye karşı çok sık harekete geçen bir suçlama – ama Filistin ulusal kurtuluşu mücadelesinde açık siyasi düşüncenin paha biçilmez rolünü yeniden oluşturmamızı sağlayan siyasi bir yükümlülük olarak. Filistin’deki analiz biçimleri, ABD’deki Filistin hareketinin karşı karşıya olduğu daha büyük bir sorunu yansıtıyor: siyasi stratejiye yardımcı olacak ve rehberlik edecek tutarlı bir teorik çerçevenin eksikliği. Bugün Filistin Sol geleneği Anti-emperyalizmi, enternasyonalizmi ve ulusal sorunu siyasetinin merkezinde tutan Küresel Kuzey’deki sosyalist hareketler için, net bir siyasi düşünce geliştirmek ve Siyonizm ve emperyalizme karşı koyan siyasi programlar inşa etmek için titizlikle uğraşmak için hayati bir kaynak olmaya devam etmektedir. Şunu sormalıyız: Filistin: Sosyalist Bir Giriş, sosyalist bir yönelimi nasıl benimseyebilir ve aynı zamanda kendisini Filistin’deki mevcut sosyalist düşünce ve pratik geleneklerinden koparabilir? Awad ve Bean, kitaplarına Filistinli komünist Ghassan Kanafani’den bir alıntıyla başlarken, aynı zamanda örgütünün (FHKC) politika ve stratejilerini nasıl karalayabilir?
Aşağıdaki derlemede, Filistin’in Filistin Soluna yönelik sert muamelesini, Awad ve Bean’in kapsayıcı siyasi çerçevesine ve Mostafa Omar’ın “Ulusal Kurtuluş Mücadelesi: Sosyalist Bir Analiz” başlıklı bölümüne odaklanarak değerlendiriyoruz. Bunu, Awad ve Bean’in enternasyonalizmini, yalnızca “ütopik toprakların eterik aleminde” var olan ağır idealist bir anlayış olarak sorgulayarak yapıyoruz.1 Onların enternasyonalizmi, varlığı Filistin mücadelesinin tarihsel ve çağdaş biçimini, özünü ve çıkarlarını açıklığa kavuşturacak gelişmiş bir emperyalizm teorisi ve anlayışının yokluğu nedeniyle idealizm ile karakterize edilir. Anti-emperyalizmin enternasyonalist siyaseti ve stratejiyi nasıl bilgilendirdiğine dair titiz veya materyalist bir değerlendirmeden yoksun olan Filistin’in kapsamlı analizi, Awad ve Bean’in Filistin kurtuluşunun dostlarını ve düşmanlarını birbirine karıştırmasına izin veriyor. Bu titrek teorik ve siyasi çerçeve, Filistin Solunun stratejilerinin soyutlanamayacağı bölgesel ve küresel ölçeklere odaklanan, tarihsel bir düzeltici aracılığıyla itiraz ettiğimiz Filistin Solu’nun eşzamanlı tarihdışı eleştirilerinin ve revizyonist tarihlerinin önünü açmaktadır. Kitabın işçi sınıfı çıkarlarının “ulusal projeden bağımsız” olduğu savına karşı çıkarak, ulusal kurtuluşu sınıf mücadelesinin bir biçimi olarak konumlandırarak ve tarihselleştirerek ulusal sorunun Marksist bir analizini benimsiyoruz. Nihayetinde, Filistin sol düşüncesini revizyonist tarihlerin kavrayışından kurtarmayı ve onu hem Filistin ulusal kurtuluş mücadelesinin tarihsel yörüngesini hem de şimdiki anımızı aydınlatan bir kaynak olarak yeniden kurmayı umuyoruz.
Anti-Emperyalizm ve Enternasyonalizm
Awad ve Bean, giriş yazılarında, anti-emperyalizmi “enternasyonalizm ilkesini savunan köşe taşı” olarak benimsiyorlar. Orada, emperyalizmi, “dünya halklarının, zenginliklerinin ve kaynaklarının egemenliği ve sömürüsü için yarışan farklı devletlerden oluşan dünyanın kapitalist sınıfları arasındaki amansız rekabet ve çatışma süreci” olarak tanımlıyorlar. Awad ve Bean, emperyalizmin egemen sınıfa sahip tüm devletlerin bir özelliği olduğunu ima etmeye devam ediyor: “Eğer dünya ekonomisine entegre olmuş bir egemen sınıfınız varsa, o zaman bu egemen sınıf rekabet etmelidir ve emperyalizmin yapısına itilir.” Her ne kadar ABD’nin bu küresel matristeki baskın konumundan ve ABD militarizmine karşı çıkmanın gerekliliğinden söz etseler de, onların anti-emperyalizmi, “dünya çapındaki egemen sınıfların baskı ve sömürüsüne direnme” politikasına dayanmaktadır.
Açıktır ki, yazarlar anti-emperyalizmi ve enternasyonalizmi ayrılmaz bir şekilde birbirine bağlanmış olarak anlamaktadırlar. Bu formülasyona katılıyoruz, ancak anti-emperyalizm ile enternasyonalizm arasındaki ilişkiyi gizlemek için emperyalizm analizlerini anlıyoruz. Onların emperyalizme ilişkin açıklamaları, emperyalizmin dünya ölçeğinde nasıl bir sınıf sistemi olarak işlediğini ve siyasi iktidarın tarihsel olarak İngiltere ya da çağdaş olarak ABD gibi küresel devlet hegemonyaları aracılığıyla konsolidasyonuyla mümkün kılındığını anlamadığı ölçüde yetersizdir. Bu perspektifi Filistin hareketinde anti-emperyalist strateji geliştirmek için önemli olarak anlamakla birlikte, bu derlemedeki niyetimiz emperyalizmin doğası hakkındaki tartışmaları yeniden şekillendirmek değildir. Burada öncelik verdiğimiz müdahale, Filistin’in emperyalizmin uluslararası sınıf sistemindeki konumudur. Filistin’in dünya sistemi içindeki egemen konumunu anlamak, ulusal sorunu merkeze alarak ve bu mercekten işleyen ulusal kurtuluş mücadelelerinin tarihsel biçimlerini ciddiye alarak Siyonist sömürgeciliğe ve emperyalizme direnme stratejisini tanımlamamızı sağlar.
Awad ve Bean’e göre, anti-emperyalizm ile enternasyonalizm arasındaki ilişki, “başkalarıyla olan bağlarımızın sınırlara veya milliyetlere değil, işçilerin ve ezilen halkların dünya çapındaki egemen sınıfların baskısına ve sömürüsüne direnmedeki ortak çıkarlarına dayandığı gerçeğine dair köklü bir anlayış kazanmak anlamına geliyor.” “Sonuçta, hükümetlerimiz bize kârı insanlardan daha fazla önemsediklerini öğrettiler” diye devam ediyorlar.
Birincisi, bu anlayış ulusal sorunu ve onun Filistin’deki ve anti-emperyalist hareketlerdeki çağdaş, süregelen dayanıklılığını gözden kaçırmaktadır. Ulusal sorundan, Max Acl’in tarihsel olarak “emperyalizmin siyasi topografyasını anlamanın bir yolu” olduğuna işaret ettiği “uluslar içindeki ezilen milliyetler, sömürgecilik, kendi kaderini tayin hakkı ve ulusal kurtuluş ile ilgili siyasi sorunlar dizisi”nden söz ediyoruz.2 Somut bir örnek vermek gerekirse, FHKC kadrosu Leyla Halid, Filistin mücadelesinin karşı karşıya olduğu meseleyi sadece toprağın ıslahı olarak değil, aynı zamanda bölgesel ve küresel düzeyde emperyalizm ve Siyonizm olarak vurgulamaktadır. Devrimci milliyetçilik, dünya çapında faaliyet gösteren bir analiz ve antagonizma alanının atomik birimi haline gelir. Otobiyografisinde, Siyonist ve emperyalist çıkarlar arasındaki bağlantının, İsrail sömürgeciliğine karşı Filistin mücadelesini özünde “emperyalizme karşı bir savaş” haline getirdiğini savunuyor.3 Her ne kadar ulusal sorun 1970’lerin ardından “terhis edilmiş ve neoliberal ‘kış uykusuna’ gönderilmiş olsa da, onu tarihsel ve çağdaş olarak Filistin mücadelesinin merkezi olarak anlıyoruz.4 Filistin ulusal sorununun özü, toprağın sömürgeci Siyonist girişimden kurtarılması ve çoğunluğu topraksız ve mirastan mahrum bırakılmış olan hem kaynakların hem de insanların geri dönüşüdür. Tam da emperyalizm (İngiliz ve Amerikan varyasyonlarında) Siyonist projeyi her zaman uygulanabilir kılan şey olduğu için, anti-emperyalizm Filistin ulusal sorununun merkezinde yer almaktadır. Filistin mücadelesi içinde ulusal sorunu yeniden ele almak, Filistinlilerin geleceklerini kendi topraklarında belirlemeleri gerekliliğini vurgulamamızı sağlar; bu, üretim süreçlerinin örgütlenmesinden siyasi yapıların ve kurumların örgütlenmesine kadar her şey anlamına gelir.
Mısırlı Marksist düşünür Anouar Abdel-Malek’in savunduğu gibi, “sosyalist düşünce, enternasyonalizm maskesi altındaki herhangi bir a priori kozmopolit vizyondan değil, yalnızca sorun üzerine ulusal bir konum temelinde gelişebilir.”5 Pratik düzeyde bu, ulusun, kuşatılmış ve mülksüzleştirilmiş Filistinli mülteci, esir ve işçinin sosyalizmi inşa edebileceği pota olduğu anlamına gelir.6 Awad ve Bean, “Filistin’i tamamen ulusal bir sorun olarak kavrayamayacağımızı” savunduklarında, ulusal sorunun bu sömürgecilik karşıtı Marksist analizinin süregelen önemini göz ardı ediyorlar.
İkincisi, Awad ve Bean, tüm hükümetleri işçilerin ve ezilen halkın düşmanları olarak çökerterek, zenginliğin periferilerden çekirdek tarafından çalınmasını ve sosyalist devletlerin bu akışı kısıtlamadaki ve hatta kitlesel kendi kaderini tayin etmede dengeleyici deneyler yaratmadaki tarihsel rolünü görmezden geliyorlar. Onlar, “aşağıdan sosyalizm” tanımlarını, “yukarıdan sosyalizm”i dayatan “Stalinist” projeler olarak tanımladıkları SSCB gibi modellere karşı açıkça ortaya koyuyorlar. Awad ve Bean’in çerçevesi, Hollanda, İngiltere ya da ABD gibi küresel hegemonların oluşumu yoluyla kapitalist birikimin tarihsel alayını gizlemektedir.7 Onların analizi, Sam Moyo ve Paris Yeros’un “emperyalizmin merkez-çevre yapısını analitik olarak gizleyen, ulusal sorunu ulusların ve proletaryaların biçimsel bir ‘eşitliği’ altına siyasi olarak batırmış [ve] periferiye özgü siyasi sorunların geçerliliğini (özellikle tarım sorununun) geçerliliğini fark edemeyen belirli bir Marksizm” olarak tanımladıkları şeyin bir belirtisi ve ifadesidir.8 Buna göre, Filistin’de ifade edilen ve emperyalist devletler ile güçler dengesinin halk sınıflarına kaydığı devletler arasında yanlış bir denklik yaratan pozisyonlara karşı dikkatli olmalıyız. Alternatif olarak, devleti, işçi sınıfının ve halk hareketlerinin, toprak ve kaynaklar üzerindeki egemenliğini geri kazanmak için verdiği yetkileri ele geçirmesi ve kullanması için bir mücadele alanı olarak anlayabiliriz.
Ulusal sorunu ön plana çıkarmak, emperyalizmin ve onun yıkıcı dünya örgütlenmesinin üstesinden gelme stratejisine dayanan bir enternasyonalizmi formüle etmemizi sağlar. Açık olmak gerekirse, bu, evrenselciliğin tüm yinelemelerinin yararsız olduğu anlamına gelmez, ancak küresel dayanışmanın herhangi bir siyasi programının, küresel Kuzey ve Güney arasındaki, onların var olmamasını dileyerek ortadan kalkmayacak çelişkilerle yüzleşmesi gerektiği anlamına gelir. Bu çelişkilerin gizlenmesi, enternasyonalist siyasetin oluşturulmasının ve Filistin ulusal sorununun özgüllüğüne öncelik verebilecek devrimci bir evrenselciliğin geliştirilmesinin önünde ciddi bir engeldir. Burada kastettiğimiz, devrimci kapasiteye sahip bir enternasyonalizmin Filistin mücadelelerinin özgül tarihini ve çağdaş boyutlarını terk edemeyeceğidir. Walter Rodney, evrensel ve özgül arasındaki bu ilişkiyi şu sözlerle formüle etmiştir: “Uluslararası dayanışma, farklı bölgelerdeki mücadeleden doğar. Che Guevara’nın bir, iki, üç – birçok Vietnam’ın yaratılması çağrısında bulunduğunda derinden ifade ettiği gerçek budur.”9 Ne yazık ki, Awad ve Bean, Rodney gibi Üçüncü Dünya Marksistleri tarafından ifade edilen zengin uluslararası dayanışma geleneğinden uzaklaşıyorlar. Awad ve Bean, sömürgecilik karşıtı mücadeleye öncelik vermenin “mekanik” olduğunu ve sosyalistlerin bunun yerine siyasi stratejimizi “kapitalizmin uluslararası reddi” üzerine dayandırmaları gerektiğini savunuyorlar. Fakat sosyalistler, bazıları Filistin gibi, temelde sömürgeci biçim olarak sömürgeci olan bir sınıf ilişkisi ve üretim tarzı tarafından tanımlanan belirli bölgelerden değilse, kapitalizmin uluslararası bir reddine nasıl girişirler? Küresel Kuzey’den Filistin ile uluslararası dayanışma için siyasi kapasiteyi oluşturmak için, sosyalistler yerleşimci bir sömürgede sınıf oluşumunun ve sınıf mücadelesinin özgüllüğünü kavrayan siyasi düşünceyi geliştirmeli ve ciddiye almalıdır.10
Awad ve Bean’in teorik ve kavramsal çerçevesi, anti-emperyalizmin enternasyonalist politikanın şeklini nasıl etkilediğini ortaya koymaktadır. Buna göre, anti-emperyalizm ile enternasyonalizm arasındaki ilişkinin, gevşekliği ve anti-materyalizmi nedeniyle kaotik olan bir anlayışını benimsiyorlar. Onların “anti-emperyalizmin enternasyonalizm ilkesini savunan temel taşı olduğu” iddiası, somut siyasi düşünce ve pratikten uzaklaştığı ölçüde ne yazık ki idealist bir slogan olmaya devam etmektedir. Enternasyonalizmin bir siyaset tarzı olarak değil, bir ilke olarak açıkça formüle edilmesi, onların Filistin tarihi boyunca şekillendiği şekliyle enternasyonalizmi zedelemelerini mümkün kılmaktadır. Awad ve Bean’in sosyalist vizyonlarının merkezinde yer aldığını iddia ettikleri dünya işçileri (ABD yaptırımları tarafından aç bırakılan İranlılar ya da Kübalılar gibi), anti-emperyalizmlerinden yoksundurlar. Elbette, iç mücadelelerin küresel olarak işçilerin mücadeleleriyle bağlantılı olduğunu iddia etmekte haklılar. Bununla birlikte, bu “bağlar”, Kuzey ve Güney’deki işçilerin kaderlerini birbirine bağlayan maddi güç olan uluslararası işbölümünü ihmal ettikleri için yalnızca sembolik kalmaktadır. O halde, onların bakış açısına göre, dünya işçileri, değeri egemen uluslardan tahakküm altına alan uluslara aktaran eşitsiz bir dünya sistemi olarak sermayenin gücüyle değil, liberal kozmopolit duygular ve “başkalarıyla olan bağlarımız” hakkındaki hislerle birleşirler. Okuyucuları eyleme çağıran kitabın devamında, Filistin mücadelesinin “birbirine bağlı sistemlere” nasıl bir bakış açısı getirdiğini ele alıyor. Ancak anti-emperyalist, sosyalist bir hareket, sık sık tekrarlanan “mücadelelerimiz birbirine bağlıdır” sloganını prova ederek kendini sürdüremez. Bunun nasıl ve neden böyle olduğunu anlamalıyız. Sloganları ve siyasi iddiaları materyalist analizden çıkarma eğilimi, hem teorik yoksunluğun hem de sınıfsal konumun bir yansımasıdır. FHKC, belirsiz slogan atmanın, Filistin küçük burjuvazisinin bilimsel sosyalist teoriyi benimsememe ya da örgütsel bir çerçeveye bağlı kalmama, bunun yerine “genel kurtuluş sloganlarının ötesine geçmeyen genel bir gevşek düşünceye bağlı kalma” çıkarlarına nasıl eşlik ettiğini anladı.11
Anti-emperyalizmin Filistin’de bir analiz ya da siyaset tarzı olarak değil, yalnızca bir slogan ya da tutku olarak işlev görmesi, ABD solu arasında daha büyük bir teorik sorunun belirtisidir. Abdel-Malek, “somut dünyamızda düşünce ve eylemin, teori ve pratiğin kaynaşmasının ilerlemesini engellemeyi amaçlayan” iki ideolojik karşı-saldırı tanımlar: 1) “sosyalizm sorunsalında ulusal konumun yadsınması ve/veya saldırıya uğraması” ve 2) “sosyalist iktidar üzerindeki siyasi konumun yadsınması”.12
Awad ve Bean’in teorik ve kavramsal sınırlamaları, yazarın Filistin sol düşüncesini seçici bir şekilde kullandığını düşündüğümüzde daha da endişe vericidir. Yazıları, FHKC militanı ve yazar Ghassan Kanafani’nin bir alıntısıyla başlıyorlar, kendisi de yukarıda bahsedilen Filistin’in Kurtuluşu Stratejisi’nin hazırlanmasında kritik bir rol oynamıştır..13 Alıntı şöyledir: “Filistin davası sadece Filistinliler için bir dava değil, nerede olursa olsun, çağımızda sömürülen ve ezilen kitlelerin bir davası olarak her devrimci için bir davadır.” Kitap, tuhaf bir şekilde, Kanafani’nin FHKC’nin gelişimine siyasi ve teorik katkılarından bahsetmiyor. Siyonist Mossad’ın 1972’de Kanafani’yi siyasi çalışmaları ve Filistin siyaseti üzerindeki artan etkisi nedeniyle öldürdüğünden de bahsedilmiyor. Siyonizm’in Filistin Solu’na karşı kanlı tarihinin ihmal edilmesi, yazarların Filistin Soluna ya yanlış yönlendirilmiş, yanlış, manipüle edilmiş ve daha sonra anakronistik olarak muamele etmelerine uygun bir şekilde eşlik ediyor. Enternasyonalizminden oyulmuş siyasi içerikle Kanafani, Awad ve Bean’in teorik olarak yoksul ve belirsiz bir enternasyonalizmle rahatça doldurduğu boş bir figür haline gelir.
Filistin enternasyonalizminin bu sapkınlığı, en çok, Mostafa Omar’ın, solun tarihsel “hatalarını” stratejik ittifaklarıyla eşitleyen “Ulusal Kurtuluş Mücadelesi: Sosyalist Bir Analiz” başlıklı bölümünde açıkça görülmektedir. İlerleyen bölümlerde Ömer’in Filistin soluna yönelik eleştirilerini ve bölgesel ve küresel manzaradaki siyasi dinamikleri okumasını ele alıyoruz.
Filistin Ulusal Kurtuluşunun Bölgesel Ölçeği
Omar, Arap dünyasında sosyalist bir alternatif inşa etmek için, “Stalinist Rusya’ya ve Suriye ve Irak gibi bazı ‘ilerici’ Arap rejimlerine toplumsal değişim modelleri olarak bakan eski nesil radikallerin hatalarından ders almamız gerektiğini” savunuyor. Sözünü ettiği bu eski nesil radikaller arasında FHKC de var. O, şöyle yazıyor: “Maoist ve Stalinist fikirlerin birleşiminden etkilenen FHKC, kendisini ‘Marksist-Leninist’ bir örgüt olarak ilan etti.” Omar, Filistin Kurtuluş Örgütü’nün ılımlı kanadına neden devrimci bir alternatif oluşturamadıklarını sormaya devam ediyor. Bu soruya verdiği cevap, kendisini FHKC’nin iç ve siyasi stratejilerine indirgeyerek emperyalizmin analizini ihmal ediyor. Farklı bir siyasi stratejinin daha iyi sonuçlara yol açacağını varsayarsak, FHKC’yi gerici rejimler ile ilerici milliyetçi rejimler arasında “yanlış bir ayrım” yaratmakla ve onların havayolu kaçırmalarını kullanmakla suçluyor.
FHKC’nin “hatalarını” farklı devlet türleri arasındaki “yanlış ayrımlarına” atfederken, Filistin, FHKC’nin teorik olarak gelişmiş anti-emperyalist strateji anlayışını ihmal ediyor ve Filistin mücadelesinin Arap boyutuna yaklaşımını gizliyor. Omar yazıyor:
FHKC, bazı Arap rejimlerinin sosyalist olduğu fikrini doğru bir şekilde reddederken, emperyalizme uyum sağlayan gerici rejimler ile ona karşı savaşmak zorunda kalan ilerici milliyetçi rejimler arasında yanlış bir ayrım yaptı. Böylece, FHKC, bu ayrıma dayanarak, Irak’taki Baas rejimi ve Suriye’deki Esad rejimi gibi bir dizi baskıcı Arap hükümetiyle ittifak kurdu. Nihayetinde, bu ittifaklar FHKC’ye siyasi bağımsızlığına mal oldu ve onu bazı Arap yöneticilerin elinde bir araca indirgedi.
Birincisi, Ömer’in FHKC’nin gerici rejimler ile ilerici milliyetçi rejimler arasında yanlış bir ayrım yaptığı iddiası, hükümetlerinin sınıf karakterindeki ve iç sosyo-politik düzenlerindeki temel farklılıklar da dahil olmak üzere, bu farklı devletlerin siyasi ve toplumsal karakterindeki önemli farklılıkların gerçekliğini görmezden gelmektedir (örneğin, yarı-feodal/kabile karakterli monarşiye karşı, bir parti aracılığıyla yönetilen baskın bir kamu sektörüne sahip Arap milliyetçisi devletler), bu da gerçekten de bu devletlerin ABD emperyalizmine ve Sovyet bloğuna karşı benimsedikleri yaklaşım farklılığını şartlandırdı.14 İkincisi, Ömer’in FHKC ile ilerici milliyetçi rejimler arasında bu ayrım temelinde kurulan siyasi ittifakların FHKC’ye bağımsızlığına mal olduğu iddiası, FHKC’nin kendisi ile bu devletler arasında zaman ve mekân içinde kurduğu ilişkiyi basitleştirmektedir. Gerçekten de, FHKC, tarihinin çeşitli dönemeçlerinde, Filistin sorununa ilişkin karar alma mekanizmasının bağımsızlığı sorunu da dahil olmak üzere, ilerici milliyetçi devletlerle hem siyasi hem de askeri olarak çatıştı.15
Dahası, Filistin, FHKC’nin küçük burjuva devletlere karşı tutumu üzerine bir saman adam kuruyor ve bu da FHKC’nin bölgesel ittifaklarını ve stratejik kararlılıklarını şekillendiren siyasi düşünceyi samimiyetsizce gayrimeşrulaştırmalarına izin veriyor. Daha önce de belirtildiği gibi, FHKC’nin ittifakları, dost ve düşman hesaplarından haberdar olan sosyal ve siyasi güçlerin bilimsel bir analizine dayanıyordu. FHKC’nin Filistin Kurtuluş Stratejisi’nde ortaya koyduğu pozisyona doğrudan bakarsak, küçük-burjuva devletlerin çok açık, nüanslı ve materyalist bir analizini benimserler. Devrimci Filistin ve Arap güçlerinin küçük-burjuva devletlerle ittifak ve çatışma içinde olmaları gerektiğini anladılar: Bu devletlerin emperyalizme ve İsrail’e karşı düşmanlıkları nedeniyle ittifak; Bu devletlerin gerilla savaşı yerine geleneksel savaş stratejilerini benimsemelerini şekillendiren sınıf yapısı nedeniyle çatışma.16 FHKC, bölgesel güçleri okurken, Mısır ve Suriye gibi küçük-burjuva milliyetçi devletleri, bölgedeki emperyal mirasın altını oymada rol oynadıkları şeklinde kavradı.17 Suriye ve Irak devletleri, Filistin Devrimi’nin operasyonlarını sürdürmek için maddi destek için gerekli koşulları sağladılar – ev sahipliği yapan hizip ofisleri, konferanslar, askeri eğitim / üsler dahil. Hem FHKC hem de DFLP, bölgesel olarak içinde faaliyet gösterdikleri koşulları ve ittifakları eleştirdiler ve bunları, Filistin işçi sınıfının ve köylülüğünün çıkarlarının aksine, küçük-burjuva rejimlerin çıkarlarını temsil eden sınıf farklılığına bağladılar.
Arap boyutunun Filistin sorunundan ayrılamayacağını vurgulamak çok önemlidir. FHKC’nin Siyonizm’i bölgesel bir tehdit olarak hesaplaması, bir kurtuluş taktiği olarak silahlı mücadeleyi ilerletmek için ideolojik ve askeri destek sağlamak amacıyla yaptıkları ittifakları bilgilendirdi.18 FHKC, siyasi manzaraya ilişkin net bir bakış açısıyla, silahlı mücadele taktiğinin ABD-Siyonist ittifaka meydan okuduğunu, bölgedeki emperyalist çıkarlarıyla (Arap gericiliği tehdidi dahil) karşı karşıya kaldığını ve Filistin vatanını savunmanın tek yolu olduğunu iddia etti.
Bu kurtuluş stratejisini formüle ederken, referans noktaları geniş ölçüde tarihsel ve çağdaş ulusal kurtuluş ve sosyalist mücadelelerden yararlandı.19 Bununla birlikte, diğer devrimci deneyimleri kendi bağlamlarına aktarmadılar, çünkü Marksizmin devrimci bir anlayışını “sabit, katı bir doktrin olarak değil, çalışan bir rehber olarak” savundular. “Devrimci teori olmadan devrimci parti olmazken” – düşünce ve eylem “organik ve reaktif bir bağlantı” ile birbirine kaynaştığından beri Benzer şekilde, “ana müfredatı” olan silahlı mücadele olmadan devrimci mücadele de yoktu. İkincisi militan eylemle sınırlı değildi, ancak Siyonist kurumların kapsamlı boykotu gibi her düzeyde Filistin direnişini içeriyordu. Silahlı mücadele stratejisi kendisini Filistin ile sınırlayamazdı; FHKC, nerede faaliyet gösterirlerse göstersinler düşman kuvvetleriyle karşı karşıya gelen bir stratejinin siyasi aciliyetini anlamıştı: “Askerlerinin ayaklarının yürüdüğü her ülkede düşmana karşı savaşıyoruz. Bu bizim tarihsel yaklaşımımızdır – düşmana karşı daha geniş bir cephe açtığımız ve topraklarımızı işgalciler için yanan bir cehenneme dönüştürdüğümüz aşamaya gelene kadar gideceğimiz yer.”
Elbette toprağın bu tarihsel yaklaşıma uygun olarak dönüştürülmesinin, toprağın kendisini emperyalist işgalciler için dayanılmaz bir alana dönüştüren diğer ulusal kurtuluş mücadeleleriyle rezonansları vardır. Ancak bu yaklaşımda FHKC’nin Marksist-Leninist yönelimine indirgenemeyecek farklı bir şey var. Filistinlilerin Arap Dünyası’ndaki mülteci kamplarına dağılması göz önüne alındığında, Filistin Solunun ittifaklar teorisi, kolektif yabancılaşma ve sürgün ortasında toprağın nasıl özgürleştirileceği sorusuna bir cevaptı.20 O halde, FHKC’nin bölgesel ittifaklarını, Filistin ulusal sorununun tarihsel olarak özgül bu özelliği içinde anlamalıyız. Ömer’in FHKC’nin ittifaklarını bir “hata” olarak eleştirmesi, Filistin’in kurtuluşunun bölgesel ve küresel düzeyde Siyonizme karşı direnişe nasıl bağlı olduğunu gizlemeye çalışıyor: sadece işgal altındaki Filistin’de kazanılamayabilir.
Ömer, FHKC’nin kaçırmalarını, Fetih’e bir alternatif sunamamasının bir nedeni olarak gösteriyor ve kaçırmaların FHKC’yi Arap kitlelerinden izole ettiğini iddia ediyor. Şöyle yazıyor:
FHKC’nin 1968-72’de büyüyen Filistin hareketine başlıca taktiksel katkısı, Filistin davasını duyurmak için havayolu kaçırma eylemlerini kullanmasıydı. Sonuç olarak, ilişki kurmayı amaçladığı Arap işçi ve köylülerin kitlesel mücadelesinin yerine küçük, kararlı üyelerinin eylemlerini ikame etti. Filistinliler dünyanın önde gelen askeri güçlerinden biriyle karşı karşıya kaldıklarında, gerilla taktiklerinin tek başına kazanamayacağı ortaya çıktı. Arap dünyasındaki milyonlarca insan Filistinlilerin silahlı mücadelesini desteklese de, bu mücadelenin doğası onları katılmaktan alıkoydu. Ayrıca, daha eleştirel olarak, FHKC’yi, 1960’ların sonlarında ve 1970’lerin başında Arap rejimlerine ve ABD emperyalizmine karşı gerçekleşen kitlesel mücadelelerden, özellikle de Mısır’daki işçi ve öğrenci hareketinden (1968-72) yalıttı.
Bu tartışma çizgisi yeni değil. 1972’de verdiği bir röportajda Kanafani, FHKC’nin kaçırmalarına yönelik eş zamanlı eleştirilere yanıt veriyor ve bunlara itiraz ediyor ve bu eleştiriler, Ömer’in yukarıdaki pasajda Filistin Solu’na karşı ileri sürdüğü tarih dışı eleştirileri yansıtıyor. Röportajı yapan, muhtemelen Fred Halliday, Kanafani’ye, Omar’a benzer şekilde, kaçırmaların “kitleleri örgütlemenin yerine geçtiğini” söyleyen direniş hareketinin dışındakiler tarafından başlatılan bir eleştiriyi hatırlattı. Kanafani bu eleştiriye meydan okudu ve şu açıklamayı yaptı: “Her zaman uçakları kaçırmadığımızı söyledim çünkü Boeing 707’leri seviyoruz. Bunu belirli nedenlerle, belirli bir zamanda ve belirli bir düşmana karşı yapıyoruz.”21
Omar, hiçbir yerde, kaçırma eylemlerinin taktiksel kullanımının, ABD’nin Filistin Devrimi’ni ABD’nin tasarladığı Rogers Planı aracılığıyla yok etme ve tasfiye etme girişimine bir yanıt olduğundan bahsetmez. İkincisi, Richard Nixon’ın Dışişleri Bakanı William Rogers tarafından 1969’da önerildi ve “BM 242’nin barış için toprak planına odaklandı.”22 1970 yılında FKÖ’ye hem Nasır’ın hem de Ürdün hükümetinin bu arka kapı planını kabul ettiği açıklandı. Doğru bir şekilde, FKÖ bu planı İsrail’i güçlendirmek olarak anladı – çünkü Siyonistlerin toprak hırsızlığını meşrulaştırdı – hem Arap birliğini hem de Filistin direniş güçlerini baltalayarak.23 Başka bir deyişle, Rogers Planı, Filistin Devrimi’nin meşruiyetini yok etme ve onun yerine, bugün olduğu gibi, Filistin’in ve Arap dünyasının geleceğini belirlemek için devrimci güçlerin açıkça inkârına dayanan bir ABD “barış planı” ile değiştirme girişimiydi. FHKC’den George Habaş, ABD’nin bu planı uygulamak istediğini, “çünkü direniş hareketinin dünyanın bu kısmının tamamını oluşturacağını çok iyi bildiğini” söyledi. Sadece Ürdün veya Lübnan değil, tüm Arap dünyası – ikinci bir Vietnam.”24
Bu bağlamda, FHKC’nin 1970’lerin başındaki havayolu kaçırmaları, Filistin Devrimi’ne yönelik bu bölgesel ve küresel tehdide karşı bir strateji ve Filistin halkının moralini yeniden kazanma mekanizmasıydı. FHKC’nin stratejisini savunmasını tarihsel konjonktürün materyalist bir analizine dayandıran Kanafani, şunları savundu:
Rogers planı, hareketimizin tasfiyesini öngörüyordu ve bu şimdi Filistinlilerin itaatkarlığı atmosferinde yaklaşıyordu. Bu nedenle bir şeyler yapılması gerekiyordu; Birincisi, dünyaya ikinci kez rafa kaldırılmayacağımızı söylemek, ikincisi de dünyaya ABD’nin ve gerici Arapların halkımıza dikte edebileceği günlerin geride kaldığını anlatmak. Dahası, kendi halkımızın morali, savaşma yeteneği sorunu vardı. Bir katliam yaklaşırken, Majestelerinin sarayının merdivenlerinde sessizce oturup elini öpmüş olsak bile, işlerin böyle kalmasına izin veremezdik.
Kanafani’nin önderliğini takip eden anti-emperyalizm, tarihsel kurtuluş hareketlerinin değerlendirmelerinden çıkarılabilecek bir slogan ya da ideal değildir. Solun stratejilerini Omar’ın yaptığı gibi yanlış ya da kötü olarak değerlendirmek yerine, titiz bir anti-emperyalist analiz, solun neden kendi özel tarihsel anlarında yaptıkları stratejileri benimsediğini sormalıdır. Ömer’in, FHKC’nin taktiklerinin onları “Arap işçi ve köylülerin kitlesel mücadelesinden” uzaklaştırdığı yönündeki eleştirisi, ABD’nin devrimci güçleri yok etme girişiminin tüm Arap işçi ve köylüleri için nasıl bir tehdit olduğunu büyük ölçüde gizlemektedir. Bununla birlikte, aynı zamanda, popüler, gerilla örgütü olarak, FHKC’nin can damarının onun toplumsal tabanı olduğu gerçeğini de gizlemektedir. Ömer’in, belirli bir konjonktürdeki belirli bir taktik olan kaçırma eylemlerinin örgütlenmenin yerini aldığını öne sürmesi tarihsel olarak yanlış ve samimiyetsizdir.25 Başka bir deyişle, kaçırmalar, kitle temelli örgütlenmenin yerini almak için değil, emperyalizme karşı koymaya yönelik bir stratejiydi. Kanafani’ye benzer şekilde, Leyla Halid, FHKC’nin stratejilerinin siyasi çıkarlarını vurguluyor ve özellikle mücadeleden kopuk insanlar tarafından başlatılan yukarıda belirtilen eleştiriyi altüst ediyor. Khaled şöyle yazıyor: “Düşmanın yenilmez olmadığını kanıtlamak için korkak bir dünyada kahramanca hareket ediyoruz. Sağır Batılı liberallerin kulaklarındaki balmumu üflemek ve vizyonlarını engelleyen samanları kaldırmak için ‘şiddetle’ hareket ediyoruz. Kitlelere ilham vermek ve karşı-devrim çağındaki devrimci altüst oluşları tetiklemek için devrimciler olarak hareket ediyoruz.”26
Filistin Ulusal Kurtuluşunun Küresel Ölçeği
Ömer, FHKC’yi bölgesel ittifakları ve stratejileri için suçlasa da, küresel güçleri gizlemesi, kitabın Filistin Solunu aşağılaması için de aynı derecede önemlidir. Omar’ın kendisini iç stratejiye indirgeyen FHKC’ye yönelik eleştirisi, daha önce de belirtildiği gibi, “yukarıdan sosyalizm”e “aşağıdan sosyalizm”le karşı çıktıkları Awad ve Bean’in girişinde emsal teşkil etmektedir. Awad ve Bean’in çerçevesi, muhtemelen ilk okunduğunda iyi huylu olduğunu kanıtlıyor ve kitabın sadece FHKC’yi değil, diğer Marksist-Leninist ve sosyalist gelenekleri de gayrimeşrulaştırmayı benimsediği oportünist bir ikili olduğunu kanıtlıyor. Örneğin, Ömer’in “Kübalı işçi ve köylüler devrimin yapımında yer almadılar” şeklindeki gülünç iddiası, Küba halkını devrimin pasif tanıklarına indirger. Omar, FHKC’nin siyasi yönelimini Küba Devrimi’ne bağlayarak, FHKC’nin “Marksist-Leninizm vizyonunun, küçük bir gerilla grubunun ABD destekli bir diktatörü yendiği ve birkaç yıl sonra sosyalist bir toplum ilan ettiği Küba Devrimi’nde ifade edildiğini” savunarak. Bu, hem Filistin Solunu hem de Küba Devrimi’ni “yukarıdan sosyalizm” örnekleri olarak kabul etmesine ve popüler anayasalarını baltalamasına izin veriyor.
“Stalinizm” terimi, kitabın kapsayıcı çerçevesine rehberlik eder ve Awad ve Bean tarafından giriş bölümünde “sosyalizmin kapitalizmin uluslararası reddi yerine tek bir ülkede kurulabileceği yanlış fikrine dayanan siyasi bir eğilim” olarak tanımlanır. Onlar, bu eğilimin, Arap sosyalist ve komünist partilerinin “sosyalist bir alternatif inşa etme girişimlerini” boşa harcayan “stagizm” ile dolu olduğunu savunuyorlar. Stalinizmi genel olarak “yanlış”, “katı” ve “mekanik” her şey olarak yorumlarken ve onu katılmadıkları herhangi bir stratejiyle eşitlerken, Filistin ulusal kurtuluş hareketi tarafından alınan stratejilere ve kurulan ittifaklara yönelik devam eden tarih dışı eleştiriler için zemin hazırlanmıştır.
Aslında Ömer, FHKC’nin Sovyetler Birliği ile ittifakını onun “siyasi zayıflıklarından” biri olarak ele alıyor ve yüzsüzce “Sovyetler Birliği tarafından düzenli olarak manipüle edildiğini” öne sürüyor. O, “FHKC, Arap dünyasındaki Stalinist solun geri kalanına benzer şekilde, kendisini ‘gerçek’ sosyalist toplumlar olarak gördüğü Sovyetler Birliği ve Doğu Bloğu ile ittifak kurdu.” diye yazıyor. Omar, Filistin Solunu gayrimeşrulaştırmanın bir aracı olarak yorgun “Stalinizm” mecazına dayanarak, sosyalizmi inşa etmenin “her zaman işçi sınıfının mücadelelerine bakan gerçek Marksist geleneğin yeniden keşfedilmesini gerektireceğini” savunuyor. Stalinist Rusya’ya ya da kendisini “sosyalist” ya da “ilerici” olarak adlandıran otoriter bir Arap rejimine değil. – toplumu değiştirmenin yolu olarak.” Omar’a göre, Filistin Solu bu “gerçek Marksist geleneğin” bir parçası değildir. O halde, utanmazca, Filistin Solunun siyasi ve teorik katkılarının önemini tamamen reddediyor ve okuyucularına, “eski Stalinist örgütlerin hatalarından ders çıkarmak ve bu dersleri bugünün mücadelelerine bağlamak bizim için kritik olacaktır” diyerek bölümü bitiriyor.
McCarthy’nin Stalinist öcüyü çağırması –Marksizmi dar, sekter bir kadro içinde tanımlama çabası olarak– nihayetinde Arap sosyalizmini Marksizmi kendi koşullarına uygulayamaz hale getirmektedir. Awad ve Bean, vardıkları sonuçta, bunun yerine, Troçki’nin sürekli devrim teorisini, işçi sınıfının çıkarlarını ilerletmek için “Stalinize edilmiş komünist partilerin” sözde eksikliklerini açıklayan alternatif bir strateji olarak öne sürüyorlar. Onlar, Filistin’in ürettiği tek Filistinli Troçkistlerden biri olan Jabra Nicola’nın siyasi pozisyonunu, Nicola’nın çizdiği tüm örgütsel ve siyasi düşünce ve strateji bütününe karşı konumlandırıyorlar.
Lev Troçki’nin, yerel kapitalist sınıfların rolüne de meydan okumak için ulusal kurtuluş mücadelelerine duyulan ihtiyacı dile getiren sürekli devrim teorisi. Bu, Stalinize komünist partilerin yanı sıra, işçi sınıfının bağımsız çıkarlarını ulusal projeye tabi kılan anti-emperyalist bir cepheyi savunan bölgedeki bazı Arap milliyetçisi örgütleri tarafından benimsenen stratejinin aksinedir.
Troçkist ve sosyal demokrat akımları emperyalizmle tarihsel ve güncel ilişkisinden kurtarmanın yanı sıra, elimizde çeşitli sorunlar var.
Birincisi, kitabın FHKC’nin Sovyetler Birliği’ne yönelimine ve ittifakına yönelik eleştirisi, FHKC’nin (diğer Filistinli siyasi hizipler dahil) Arap komünist partilerine Filistin’deki Sovyet çizgisine siyasi bağlılıkları nedeniyle derin itirazları olduğu gerçeğini gizlemektedir. Ayrıca, FHKC, Filistin davasının dostlarına seslenirken, SSCB’nin BM Güvenlik Konseyi’nin 242 sayılı kararını kabul etmesinde Siyonizm konusundaki tutumunun sınırlamalarını dile getirirken, ittifaklarının gerekliliğini vurgulamaya devam etti.27 Bu çekincelere rağmen, FHKC, SSCB ile stratejik ittifakını sürdürmenin, emperyalizmin ve bölgesel gericiliğin artan saldırısına dayanma yeteneğini güçlendireceğini anlamıştı. Bu, Angola, Mozambik ve Yemen Demokratik Cumhuriyeti’ndeki sömürgecilik karşıtı ve sosyalist devrimlerde görüldü – örgütleri emperyalizmin şiddetli saldırılarına direndi ve Sovyetler Birliği ile bir ittifak geliştirirken halk sınıflarını harekete geçirdi. Aynı şekilde, FHKC, bu kritik enternasyonalist ittifakı, hem maddi hem de teknik bir temel sağlayan ve sosyalist bir devrimin önünü açan ulusal demokratik bir devrimi ilerletme nihai hedefiyle sürdürdü. Omar, FHKC’yi ve diğer komünist yönelimli grupları “Stalinist sol” kategorisi altına alarak, Filistinlileri, kendilerine karşı ABD önderliğindeki gericiliğin gücüyle kendi politikalarını oluşturan devrimci aktörlerden ziyade, sözde bürokratik, despotik ventrilokistlerin kuklaları olarak yorumluyor. Dahası, Sovyetler Birliği ile FHKC (ya da daha geniş anlamda FKÖ ile) arasındaki ilişki tek taraflı ya da statik olarak anlaşılamaz. Bu dinamikler devrim boyunca ve Soğuk Savaş’ın daha geniş zaman çizelgesinde değişti.28
İkincisi, Filistin’in anti-Sovyet pozisyonu, ABD emperyalizminin sosyalist bloğu zayıflatma yönündeki tarihsel çabasını ve FKÖ’nün şubeleri üzerindeki artan etkisini gizlemektedir. FHKC, Sovyetler Birliği ile ittifaklarının, ABD’nin “sosyalist kampla yüzleşmek, onu kuşatmak, genişlemesini sınırlamak ve aynı zamanda ulusal kurtuluş hareketlerini etkisizleştirmek için bir dizi pakt ve savunma antlaşması kurduğu” küresel bir emperyalist oyun alanında yer aldığını anlamıştı.29 Kararlı enternasyonalistler olarak Filistin Solu, Sovyet iktidarının Arap dünyasındaki devrimci güçler üzerindeki olumlu etkisini anladı. Editörlerin bu küresel araziyi ele almayı reddetmesi, Filistin’in dostlarının düşman muamelesi gördüğü ve ardından Filistin Devrimi’nin enternasyonalist stratejisinin “yanlış” ve “yanlış” gibi kategorilere indirgendiği bir analize olanak tanıyor. Doğru ve yanlış strateji ikiliği, Siyonizm ve emperyalizme karşı mücadelede güçlerin düzenlenmesinin konjonktürel veya tarihsel bir analizinden değil, mücadelenin doğru yürütülmesi üzerine zamana saygılı shibboletlerden doğar. Tarihsel bir yargı olarak, FHKC’nin pozisyonlarının, emperyalizmin güçlerine ilişkin materyalist analizleri ve kurtuluş projesinin gidişatına ilişkin kavrayışları tarafından nasıl bilgilendirildiğini gözden kaçırmaktadır. DFLP’nin “Aşamalar Politikası” programının başlatılması ve FKÖ’nün 1982 sonrası Beyrut’tan sürgün edilmesi, ABD yönetimleriyle iletişim hatlarının artmasına neden oldu. 1982 sonrası Beyrut, Arafat ve Reagan yönetimi ile bir “barış planı”na doğru ilerlemek için arka kapı kanalları kurulduğunda bu gerçeği somutlaştırdı.30 Şu anda, FHKC, DFLP ve Fatih ile uzlaşma politikasına katılmadı; Filistin mücadelesinin emperyalizme karşı mücadeleyle bağlantılı olduğuna ilişkin analizini sürdürdü. Nihayetinde, Filistin hareketinin çıkarlarını daha geniş bir şekilde güvence altına almak için, Filistinli kitlelerin onurunu savunmayı da içeren anti-emperyalist bir cepheye öncelik verdi. Eğer değişen bir siyasi sahneye uygun olarak ittifaklarını dinamik olarak yeniden kalibre etme yeteneği, sık sık el üstünde tutulan “proleter bağımsızlığın” bir örneği değilse, o zaman nedir?
Sınıf Mücadelesi Olarak Ulusal Kurtuluş
Filistin, sömürgecilik karşıtı kurtuluşa öncelik verilmesini, “sosyalizm uğruna mücadele projesini gelecekte gerçekleşecek bir şeye indirgeyen” “Stalinist” ve “mekanik bir model” olarak görüyor. – genellikle tanımsız – zamanın geldiği nokta.” Sömürgecilik karşıtı kurtuluş ile sınıf mücadelesi arasındaki bu ayrım, iki temel yanlış anlamadan kaynaklanmaktadır. Birincisi, Awad ve Bean, Filistin’deki sömürgecilik karşıtı mücadelenin sınıfsal bileşimini yanlış anlıyorlar. İkincisi, sınıf oluşumunu yanlış anlıyorlar. Onların “Stalinizme” karşı giriş niteliğindeki uyarıları, böylece, sömürgecilik karşıtı mücadele ile sınıf mücadelesi arasında kafa karıştırıcı ve açıklayıcı olmayan bir ikili ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, Frantz Fanon’dan yola çıkarak, sömürgecilik durumlarında sınıf mücadelesini sömürgecilik karşıtı mücadeleden ayıramayacağımızı biliyoruz, çünkü “ekonomik altyapı aynı zamanda bir üstyapıdır”.31
Yazarların sınıf mücadelesi ve sınıf oluşumu konusundaki yanlış anlamaları, Awad ve Bean’in, işçi sınıfının “ulusal projeye karşı bağımsız çıkarlara” sahip olduğuna inanan kaba bir sınıf teorisini savunmasında en belirgin olanıdır. Awad ve Bean’in burada ne anlama geldiğini hayal etmek zor. Eğer mülksüzleştirilen milyonlarca Filistinli mültecinin kurtuluşunu ve geri dönüşünü güvence altına alan ulusal proje, işçi sınıfının Filistinlilerin çıkarlarının temelde dayandığı yer değilse, o zaman sözünü ettikleri bu işçi sınıfı çıkarlarını başka nerede kazabiliriz?
Bu işçi sınıfı çıkarını kavrayabilmek için, ulusal soruna katılmalıyız. Bununla birlikte, Awad ve Bean’in Filistin’de ikincisini görevden almaları, kısmen, Troçki’nin sürekli devrim teorisini yukarıda bahsedilen kullanımlarına dayanmaktadır. Antonio Gramsci, Hapishane Defterleri’nde, Troçki’nin, ulusal sorundan kaçınan teorisini, “dogma olarak sunulan ve gerçekte gerçekleşmeyerek kendini yerle bir eden genel bir öngörüden başka bir şey değil” olarak suçladı.32 Troçki’nin inatçılığı, teorisinin, ulusal ve dünya ölçeklerinde rekabet eden toplumsal güçlerin materyalist bir çözümlemesine dayanmadığı gerçeğinin bir yansımasıdır. Gramsci şöyle yazar: “Başından beri düşmana karşı ezici bir üstünlüğe sahip olmadıkça, kişi istediği savaş biçimini seçemez.”33
Gramsci’nin siyasi stratejisinin eşitsiz bir kalkınma Güney bağlamında oluşturulduğunu vurgulamakta fayda var. Ulusal, Filistin bağlamında olduğu gibi, ulusal-halk ittifakını başlatmanın ölçeğiydi. Gramsci’nin ikincisini teorize etmesi sadece bir tercih değil, savaşlar arası dönemde İtalyan toplumunun oluşumuna cevap veren bir teoriydi. Buna karşılık, Awad ve Bean, “sınıflar arasındaki iç çatışmaların ve mücadeleyi aşağıdan görmenin” “yanıt” olduğunu varsayarak ulusal sorunun Marksist analizini baltalamaktadır. Bu “yanıtı” ulusal birliğe karşı ortaya koyarak, siyasi yanıtların nasıl ebedi ya da tarih ötesi olmadığını fark edemezler; Daha ziyade, siyasi yanıtlar, sınıf mücadelelerinin değişen biçimleriyle birlikte dönüşür.
Marx ve Engels, Komünist Manifesto’da, sınıf mücadelelerinin ulusal ölçeğini vurgularlar: “Özünde olmasa da, biçimsel olarak, proletaryanın burjuvaziyle mücadelesi ilk başta ulusal bir mücadeledir. Her ülkenin proletaryası, elbette, her şeyden önce, sorunları kendi burjuvazisiyle halletmelidir.”34 Biçim ve madde arasındaki bu ayrım, FHKC’nin, Filistin mücadelesinin ulusal biçiminin, özünde, dünya emperyalizmine karşı uluslararası bir mücadele olduğu çözümlemesini anlamlandırmamızı sağlar. Marx ve Engels’in ulusal mücadele çözümlemesi, ortaya koydukları komünist pozisyonu ve stratejiyi, “her yerde, şeylerin mevcut toplumsal ve siyasal düzenine karşı her devrimci hareketi desteklemek” üzere bilgilendirdi. Eğer ulusal mücadeledeki bu tutumun mantığı benimsenirse ve Filistin kurtuluşunun halk sınıflarının hareketine dayandığı ve buna bağlı olduğu anlaşılırsa, Siyonist sömürgeciliğe karşı her devrimci hareketi desteklemenin – Filistin toplumunun çoğunluğunu mülksüzleştiren ve proleterleştiren süreç – neden Filistin işçi sınıfının çıkarlarını yükselten bir pozisyon olduğu tamamen açıktır.
Awad ve Bean’in sınıf analizine bir alternatif, ulusal kurtuluşla ve oradaki işçi ve köylü sınıflarının somut rolüyle ciddi bir şekilde boğuşmayı gerektirecektir. Merhum Marksist-Leninist filozof Domenico Losurdo, ulusal kurtuluş mücadelelerinde alınan cepheci stratejiyi şöyle nitelemektedir: “Proletarya, kapitalist egemenliğin zincirlerini kıran özgürleştirici sürecin aracısı iken, ulusal baskının prangalarını kırmak için gereken ittifak daha geniştir.”35 Bu, sınıf baskısının ulusal baskıdan farklı olduğunu öne sürmek değildir. Daha ziyade, ulusal baskı, sınıf baskısının bir biçimidir. Daha da önemlisi, Losurdo dikkatimizi Marx ve Engels’in sınıf mücadelesini çoğullaştırmasının çeşitli biçimler aldığına işaret ediyor. FHKC, sınıf mücadelesinin bu çeşitli yinelemelerini vurgulayan ilgili bir analiz geliştirdi. Filistin azgelişmişlik bağlamında, sınıf mücadelesi biçiminin sanayi toplumundaki sınıf mücadelesi biçiminden nasıl farklı olduğunu gösterdiler. Bu, FHKC’yi Filistin’deki sınıf sorununu ihmal etmeye ya da sınıflar arasındaki kurucu farklılıkları belgelemeye değil, her sınıfı – feodal, burjuva, işçi, köylü – Filistin Devrimi ile kendi ilişkilerinde değerlendirerek bir strateji formüle etmeye yöneltti.
FHKC, sınıf analizine ilişkin temaları işlerken, “İsrail’in Filistin halkının tüm sınıflarının varlığını tehdit eden belirli bir sömürgecilik türünü temsil ettiği” pozisyonunu, devrimci güçlerin sınıf kompozisyonunu gizleyen sağcı düşünce olarak tanımladı.36 Her sınıfın Filistin Devrimi’ne yöneliminin bir analizini geliştirmek, “devrimin eksenini oluşturan gerçek devrimci sınıf güçlerini” belirlemelerine izin verdi. Başka bir deyişle, FHKC, ulusal mücadelenin arkasındaki güçleri halk (yani topraksız ve yoksullaşmış) sınıflar olarak tanımladı. Bu perspektiften bakıldığında, ulusal kurtuluş sınıf mücadelesinin bir biçimidir. PFLP’nin açıkladığı gibi:
Ulusal kurtuluş savaşları aynı zamanda sınıf savaşlarıdır. Bunlar, sömürgecilik ile çıkarları bir yandan sömürgecininkilerle bağlantılı olan feodal ve kapitalist sınıf ile diğer yandan ulusun büyük bölümünü temsil eden halkın diğer sınıfları arasındaki savaşlardır. Eğer ulusal kurtuluş savaşlarının ulusal savaşlar olduğu deyişi, bunların ulus kitlelerinin ezici çoğunluğu tarafından yürütülen savaşlar olduğu anlamına geliyorsa, o zaman bu söz doğrudur, ama eğer bu savaşların sömürücüler ve sömürülenler arasındaki sınıf mücadelesinden farklı olduğu anlamına geliyorsa, o zaman bu söz doğru değildir.37
Awad ve Bean, işçi sınıfının çıkarlarının ulusal projeden farklı olduğunu öne sürdüklerinde, yalnızca ulusal kurtuluş savaşlarının nasıl sınıf savaşları olduğunu saptırmakla kalmazlar, aynı zamanda ulusu devrimci siyaset oluşturma ve sosyalist bir gelecek inşa etme ölçeği olarak alan halk direnişinin özgürleştirici potansiyelini de terk ederler. İronik olarak, Awad ve Bean, sınıf mücadelesini ulusal mücadeleden ayırarak karşı çıktıklarını iddia ettikleri durgunluğu dayatıyorlar. Losurdo şöyle yazar: “Sınıf mücadelesi, belirli koşullar altında, ‘ulusal mücadele’nin özgül biçimini alan cinstir.”38 Ulusal mücadelenin tür olarak ve sınıf mücadelesinin cins olarak bu formülasyonuyla ancak kaynakların ve toprakların sömürgeci hırsızlığını sınıf oluşumu ve sınıf çıkarları analizimize dahil ettiğimizde uzlaşmak mümkündür. Sınıf mücadelesinin bir biçiminin soyutlanması ve onun tekil ve yekiz biçim olarak evrenselleştirilmesi, sömürgeleştirilmiş halkların ulusal mücadelelerini ciddiye almakta başarısız olan ve nihayetinde reddeden, emperyal çekirdektekiler tarafından hem bilerek hem de istemeyerek benimsenen şovenist bir sınıf pozisyonunun belirtisidir. Bugün, ya sınıf çıkarlarına ilişkin kaba teoriler ya da liberal insancıllık, kamuoyunun gözünden başka türlü açık bir gerçeği gömüyor: Filistin ulusal kurtuluş mücadelesi, tarihimizin ve günümüzün en önemli sınıf mücadelelerinden biridir.
Son
Ghassan Kanafani’nin sözleri Awad ve Bean’in kitabını başlatır, ancak uğruna şehit olduğu politikaları ve taahhütleri Stalinist ve mekanik hale getirerek hayatını zorla alçaltır. Filistin’deki kafa karıştırıcı analiz, Kanafani gibi insanların aktif olarak geliştirdiği ve uygulamaya koyduğu tarihsel ve çağdaş devrimci teoriden kopmasının ve izole edilmesinin bir yansımasıdır. Kitap, Filistin sorununu anlamak için önemli ölçüde bazı araçlar ve bilgiler sunsa da, Sol’a karşı cömert olmayışı ve enternasyonalist politikalardan uzaklaşması, ABD’deki sosyalistler için Filistin kurtuluşunun siyasi çıkarlarını açıkça değerlendiren bir analiz sunamadığı anlamına geliyor. Eğer Awad ve Bean, Filistin solunun her şeyi yanlış yaptığına inanıyorlarsa, hangi siyasi oluşumun her şeyin yolunda olduğunu düşünüyorlar?
Kuzey Amerika’daki çağdaş örgütlenme alanında, taban örgütlerini canlandırmayı büyük ölçüde ihmal ediyorlar.39 Sonuç olarak, Awad ve Bean, Adalah Adalet Projesi ve ABD Filistin Hakları Kampanyası gibi STK’lardan söz ediyorlar ve son çalışmalarının, “ABD savaş makinesine karşı direnişi daha büyük bir sosyal adalet projesinin merkezine koyan yeniden dirilen Amerikan solunun büyümesini yansıttığını” iddia ediyorlar.
STK’ların Filistin dayanışma hareketinde belirli ve sınırlı bir rol oynadığını, genellikle savunuculukla sınırlı stratejiler kullandığını belirtmekte fayda var. STK’ların etkisini değerlendirirken, Awad ve Bean’in vardığı sonucun gizlediği bir açıklama olan hareketler değil, STK’lar olarak sınıfsal kompozisyonları ve yönelimleri konusunda net olmalıyız. Taban örgütleri ve STK’lar arasında önemli farklılıklar vardır, bunlardan en önemlisi finansman, iç politik mekanizmalar ve sosyal tabandır.
Birincisi, STK’ların politikaları ve stratejileri finansman kaynaklarından ayrı olarak anlaşılamaz.40 STK’ların çalışmalarını sürdürmek ve maaşlarını ödemek için başvurdukları özel bağışçılar, şüphesiz çalışmalarını, siyasi vizyonlarını ve sınıf kompozisyonlarını şekillendirmeye geliyorlar. İkincisi, STK’ların aksine, taban örgütleri kendilerini halk hareketlerine karşı sorumlu tutan iç siyasi mekanizmalara sahiptir. Bu siyasi mekanizmalar, örgütçülerin Filistin’deki direnişe cevap vermelerini sağlıyor. Bu yaz, hem Filistin’deki sahadaki çağrılara cevap verebildiklerini hem de ABD, Kanada ve Avrupa şehirlerinde yüz binlerce insanı harekete geçirebildiklerini kanıtlayan taban örgütleriydi. Son olarak, adı geçen STK’ların sınıf kompozisyonu ve izleyici kitlesi öncelikle orta sınıf Amerikalılardır. Tabii ki, taban örgütleri sınıf kompozisyonlarında heterojendir ve bu sınıfları da içerir. Ancak taban örgütlerinin iç siyasi mekanizmaları ve liberal ve Siyonist fon sağlayıcıların emirleriyle kısıtlanmadıkları gerçeği, Filistin ulusal kurtuluş mücadelesinin vizyonuyla uyumlu ve onu yükselten bir politika ve strateji geliştirebildikleri anlamına geliyor. Yapısal olarak, STK’lar Filistin ve bölgedeki direniş güçlerinin taleplerini yükseltmekten ziyade özel bağışçılarının ihtiyaçlarını karşılamaya daha kararlıdırlar.
Awad ve Bean’in STK’ları sol içeriye dahil etmeleri, ABD’deki taban örgütlerini vurgulamadaki başarısızlıklarıyla birleştiğinde, STK’laşmanın zayıflatıcı etkilerini gizliyor. Oslo’nun ardından, STK’laşma, Filistin Solunu tasfiye etmeye yönelik daha büyük bir sürecin parçası oldu.41 Aslında, ABD Filistin’deki yardım ekonomisini finanse etti ve Filistin kurumlarının yok edilmesi yoluyla halk direnişini doğrudan zayıflattı. STK’ların popüler veya topluluk örgütleriyle karıştırıldığı hakim kafa karışıklığı, mevcut halk hareketlerini baltaladığı veya ortaya çıkmalarını engelleyen daha geniş bir sosyal, ekonomik ve politik alanın parçası olarak hareket ettiği için STKlaştırmanın bir işlevidir.
Awad ve Bean’in “aşağıdan sosyalizme” olan bağlılıkları göz önüne alındığında, vardıkları sonucun neden sadece STK’lara değil, Kongre üyelerine de eleştirel olmayan bir ışık tuttuğu belirsizliğini koruyor. Yazarların seçim alanını analizlerinden dışlamaları gerektiğini savunmuyoruz, çünkü seçim alanı ABD’deki Filistin hareketinde bir mücadele alanı ve belirli bir düğüm oluşturuyor. Ancak Alexandria Ocasio-Cortez, Rashida Tlaib ve Ilhan Omar’ı “Filistin’deki statükoya [meydan okumak]” için olumlu bir şekilde yorumlamaları, kitabın Filistin Soluna yönelik mezhepçi eleştirileriyle kafa karıştırıcı bir tezat oluşturuyor. Amerikalı politikacıların neden Awad ve Bean’den olumlu eleştiriler aldıklarını sormalıyız, oysa kitapları Filistinli kitle örgütlerinin tarihsel katkılarının reddedilmesi ve küçümsenmesi için bir platform sunuyor? Kritik sorular devam ediyor: Awad ve Bean için “aşağıdan sosyalizm” nedir? Filistin Solunun hayali siyasi oluşumunda kendine yer var mı?
Daha da rahatsız edici olanı, kitabın devrimci stratejiyi kötülemesi, kendisini Filistin’deki sahadaki direnişten koparıyor. Bu, onların bu tür güçleri tamamen ihmal ettikleri anlamına gelmez.42 Ancak Filistin’de Siyonizme ve emperyalizme karşı direniş kapsamlı veya açık bir şekilde yükseltilmemektedir. Bu, Awad ve Bean’in bugün Siyonizm’e direnen örgütlü direniş güçlerini “Stalinist”, “durgun” ve “mekanik” olarak görevden almasıyla birlikte düşünüldüğünde zararlıdır. Kitabın Filistin Soluna, meşruiyetleri ABD-Siyonist ittifak tarafından yürütülen Filistin Solunun tarihsel tasfiyesinden kaynaklanan savunucu STK’lara davrandıklarından daha fazla eleştiri ile muamele etmesi, utanç verici olmaktan başka bir şey olarak görülmelidir.
Bu anlamda, kitabın Filistin tarihini yanlış betimlemesi masum değildir. Onun tarih versiyonu, ulusal sorunun ve Filistin mücadelesinin uluslararası boyutlarının çağdaş sulandırılmasını tamamlıyor. Buna rağmen, Filistin tarihi, “havadaki tüm bu kalelerin” içinde değil, üzerinde bulunduğumuz tarihsel ve çağdaş zeminden formüle edilen ve inşa edilen anti-emperyalist ve enternasyonalist bir politikayla ilgilenen herkes için çok önemli bir angajman alanı olmaya devam ediyor.43 Tarih, sömürgecilik karşıtı ve anti-emperyal mücadelenin bir kaynağıdır. Bu, atalarından ilham almaya devam eden ve sömürgeci işgalciler tarafından Filistinlilerin kendi kaderini tayin hakkının 100 yılı aşkın süredir reddedilmesinin ortasında ulusal sembollerini ve geleneklerini yaratıcı bir şekilde üreten ve sürdüren Filistin ulusal kurtuluş hareketi için her zaman böyle olmuştur.
Filistin kurtuluş projesinde tarihin kritik rolüne rağmen, tarihsel devrimci anlardan ilham alanlar genellikle idealizm veya romantizmle suçlanırlar. Bu tutumu, Filistin’in Filistin Soluna yönelik tutumunun durağan ve modası geçmiş olarak muamelesinde ve siyasetinin ve stratejisinin yanlış ya da yanlış yönlendirilmiş olarak yazılabileceği varsayımında kabul ediyoruz. Bu tutum, Kuzey Amerika’daki Filistin hareketini zayıflatmaktan başka bir şey değildir: sosyalistlerin ABD ve Siyonist saldırganlığa karşı gerçek bir anti-emperyalist hareket inşa etme yeteneğini boşa harcar. Kanafani’nin Filistin trajedisinin nedenlerinden biri olarak tanımladığı burjuva ahlakçılığının bu yinelemesiydi. O zaman bizden önce gelen ve Filistin’i özgürleştirmenin kalıcı gerekliliği ve olasılığına ikna olmuş olanları anma eylemlerine katılmamız çok önemlidir. Bu bir nostalji alıştırması ya da romantikleştirilmiş bir militanlık vizyonu değildir. Filistin Devrimi’nin koşullarının günümüzle eşleştirilebileceği önerisi de değildir. Filistin Solunun siyasi teorisini ve stratejisini hatırlamak, yükseltmek ve ondan bir şeyler öğrenmek, Siyonizm’in Filistin direnişine karşı devam eden, yüzyıllardır süregelen kontrgerillasına karşı mücadele etmektir.
Filistin Devrimi sırasında, Siyonist oluşum Filistin, Arap dünyası ve Avrupa’da Filistin Solunun liderlerine suikast düzenledi. Bu tarih, Filistin’in sömürgeci bir şekilde ele geçirilmesini reddedenlerin kitlesel ve acımasızca bastırıldığını gören İngiliz-Siyonist işbirliği (1917-1948) dönemine kadar uzanıyor. Bu baskıya hiçbir zaman son verilmedi. Tarihsel anımız, Siyonizm’in şehitlere dönüştürdüğü Filistinli ve Arap devrimcilerin hatırasını bastırmaya ve ortadan kaldırmaya çalıştığı ideolojik bir mücadeleden oluşmaktadır. Bu fenomeni, İzzeddin el Kassam’ın Hayfa’nın kuzeyindeki mezarına yapılan çağdaş saygısızlıktan, İsrail devletinin Ghassan Kanafani’nin Akka’daki anıtına yönelik saldırılarına kadar etrafımızda tanımlıyoruz. Bunu aynı zamanda, hapishanelerde hapsedilmiş devrimcilerin tarihsel olarak silinmesinde de özdeşleştiriyoruz. Örnek bir vaka, Lübnanlı bir komünist ve FHKC’nin lideri olan ve 1984’ten beri Fransız devleti tarafından ABD ve İsrail’in desteğiyle hapsedilen Georges İbrahim Abdullah’tır.44 Avrupa’da en uzun süre tutuklu siyasi tutuklu kalmaya devam ediyor.
Filistin solunun hafızasının devam eden tasfiyesi, yalnızca Filistin’de gerçekleşen Siyonist bir çaba değildir. Bu revizyonist operasyon tam burada, ABD’de devam ediyor. Bir düzeyde, devrimci Filistin hafızasının ve düşüncesinin tasfiyesine, tarihin materyalist bir yöntemle anlatılmasıyla itiraz edilebilir. Ve daha acil bir düzeyde, Filistin Sol geleneğinin Filistin’in kurtuluşu için strateji oluşturmada ve şu anda sağlam bir enternasyonalist, anti-emperyalist hareket geliştirmede hangi içgörüleri sunabileceğini sormalıyız.
Filistin halkı, 2021’de, Filistin Solunun düşmanlarını ve dostlarını oluşturan güçleri, Siyonist sömürgeciliğin ve dünya emperyalizminin dayattığı sefil gerçekliği destekleyen veya bunlara karşı çıkanları teorize ettiği 1969’da olduğu gibi kuşatma, mirastan mahrum bırakılmış, proleterleşmiş ve topraksız kaldı. Bugün, Filistinlilerin mülksüzleştirilmesinin savunulamaz gerçekliğinin devamına yatırım yapan gerçek, somut düşmanlar var. Ve onun yıkımına kendini adamış gerçek, somut dostlar var. Bu geri alma, gerekli, acil ve mümkün olan kadar zor bir başarıdır. Yine de, Küresel Kuzey’de bu olasılığa yardım etmekle ilgilenen herhangi bir sosyalist hareket, ABD-Siyonist önderliğindeki emperyalizmin dünyanın mülksüzleştirilmişlerini yağmalamadaki rolünü değerlendiren ve bunlarla yüzleşen bir siyasi teori ve strateji benimsemekten kaçınamaz.
Eğer bir şey varsa, Awad ve Bean, Kuzey Amerika’daki sosyalistlerin Filistinlilerin kurtuluşu için mücadele etmeleri gerektiği konusunda haklılar. Fakat ABD’deki sosyalistler bunu nasıl yapabilir? Belirsiz slogan atmanın ve gevşek teorik çerçevelerin, ABD emperyalizminin ve Siyonizmin kurumlarını küresel olarak zayıflatmaya odaklanan açık bir siyasi vizyon ve stratejiyi ifade etmediği açıktır. Filistin Solu tarafından dile getirildiği gibi, enternasyonalizm ve anti-emperyalizm politikası, hem devrimci hem de gerici güçleri ulusal, bölgesel ve küresel ölçekte değerlendiren açık siyasi düşünceden kaynaklanmalıdır. Buna göre, herhangi bir seferberlik stratejisi, ABD önderliğindeki emperyalizmi ve Siyonizm’i ön plana çıkaran ve bugün Filistin’de sahada direnişi desteklemekten çekinmeyen materyalist bir analize dayanmalıdır. Bu analiz, Küresel Kuzey’deki sosyalist hareketlerin hangi mücadeleleri desteklemek zorunda olduğunu belirler ve onların, tüm devletlerin stratejik olarak farklılaşmamış olduğu ve a priori olarak birincil düşmanlarımızın ve karşıtlarımızın – ABD’nin dünya çapındaki amaçlarına avantajlı olduğu kanıtlanan bir karışıklık ve kaos – hüküm süren siyasi karışıklığa ve teorik kaosa – meydan okumalarına izin verir. Eğer muğlak slogan atma ve idealist enternasyonalizm, ABD destekli Siyonist girişim tarafından halı bombardımanına tutulan, boğulan ve aşağılanan Filistinlilerin ulusal kurtuluş mücadelesini yükseltmeyecekse, ne yapacak?
Belki de en pratik başlangıç noktası, Filistinli devrimciler ve onların dostları tarafından 100 yılı aşkın bir süredir üstlenilen göreve bağlı kalmaktır: düşman kuvvetlerini tanımlamak, onlarla yüzleşmek ve onları yenilgiye uğratmak için yılmaz hazırlık.
Başvuru
↑1 Anouar Abdel-Malek, Nation and Revolution: Volume 2 of Social Dialectics (Ulus ve Devrim: Toplumsal Diyalektiğin Cilt 2’si) (Albany: State University of New York Press, 1981), 166. ↑2 Max Ajl, A People’s Green New Deal (Londra: Pluto Books, 2021), 146. ↑3 Onun pozisyonu uzun uzadıya alıntı yapmaya değer: “Emperyalizmin çıkarları ile İsrail’in varlığını sürdürmesi arasındaki bağlantı, İsrail’e karşı savaşımızı temelde emperyalizme karşı bir savaş haline getirecektir.” Leila Khaled, Halkım Yaşayacak (1971), 51. ↑4 Sam Moyo ve Paris Yeros, “Müdahale: Zimbabve Sorunu ve İki Sol,” Tarihsel Materyalizm 15 (2007): 171-204. ↑5 Abdel-Malek, Ulus ve Devrim, 166. ↑6 Abdel-Malek, Ulus ve Devrim, Bölüm I. ↑7 Giovanni Arrighi, Uzun Yirminci Yüzyıl: Para, Güç ve Çağımızın Kökenleri (New York: Verso, 2010). ↑8 Sam Moyo ve Paris Yeros, “Müdahale: Zimbabve Sorunu ve İki Sol,” 173. ↑9 Walter Rodney, “George Jackson: Black Revolutionary,” Kasım 1971. ↑10 Aşağıdaki bölümümüze bakınız: Sınıf Mücadelesi Olarak Ulusal Kurtuluş. ↑11 Filistin’in Kurtuluşu için Strateji, FHKC (Utrecht: Foreign Language Press, 2017), 63. ↑12 Anouar Abdel-Malek’e göre, “[bu iki eğilimin] birleşik etkisi … bazı küçük ve geçici istisnalar dışında sosyalizmin küresel olarak diskalifiye edilmesine yol açar. SSCB bürokratik ve muhafazakar olarak kınanıyor; Çin, ırkçı alt tonlarla şovenist olarak; bürokratik uydular olarak Avrupa sosyalist devletleri; Yugoslavya ve Romanya sağ ya da solcu oportünistler olarak; Dogmatik olarak Kore; Kamboçya kararsız olarak; Vietnam, zaferinden sonra, muhafazakar olarak; Küba, azalan romantik evresinde bürokratik bir uydu olarak. Sosyalizmden geriye ne kaldığını sorabiliriz? Eğer her ülke aynı muameleye maruz kalırsa, geriye sadece bir sığınak kalır: Kendine özgü ‘yeni’ sol, neo-Marksist epistemolojinin, sosyalist indirgemeciliğin, dogmatik, sözde etik saflığın savunucuları, savunucuları ve epigonları.” Abdel-Malek, Ulus ve Devrim, 165. ↑13 “FHKC: Bu Baskıya Giriş”, Filistin’in Kurtuluşu için Strateji, FHKC, 11. ↑14 Bu yaklaşım farklılıkları, Irak’ın çoklu işgali ve vekiller aracılığıyla Suriye ile Libya’ya yönelik yürütülen savaşlar gibi, onlarca yıldır tanık olduğumuz ABD emperyalist müdahalelerine atıfta bulunmaktadır. ↑15 Örneğin, FHKC, Filistinlilerin karar alma süreçlerinin Libya, Irak ve Suriye gibi müttefik devletler de dahil olmak üzere Arap devletlerinden bağımsız kalması gerektiği görüşünü defalarca savundu. Gerçekten de, FHKC, Suriye devletlerinin, liderliğine karşı kendi muhalefetine rağmen, FKÖ’nün lideri olarak Yaser Arafat’ı devirme arzularıyla çelişiyordu. Buna ek olarak, FHKC, Lübnan Ulusal Hareketi’ne katılımı da dahil olmak üzere, kendisini sık sık Suriye’nin Lübnan’daki çıkarlarıyla çelişecek şekilde konumlandırdı. FHKC’nin daha geniş stratejik kaygılara uyum sağlamasına rağmen devlet müttefiklerinden ayrıldığı çeşitli başka anlar da var. ↑16 1967 Naksa’sının ardından, FHKC’nin bölgesel güçlerin rolüne yönelik eleştirisi, Mısır’ı örnek gösteren küçük burjuva devletlerin siyasi önderliğinin sınıfsal bileşimine odaklanmıştı. Sınıfsal yapıları nedeniyle, bu devletler Filistin kurtuluşunun öncü gücü değildi ve olamazdı. FHKC, Batı emperyalizmine ve Siyonizm’e karşı düşmanca davranmasına rağmen, küçük burjuva devletlerin “düşman karşısında radikal olmayan programları taviz” etme kapasitesine sahip olduğunu anlamıştı. Böylece FHKC, hem küçük burjuva devletlerin kısıtlamalarını hem de emperyalizme, Siyonizme ve gerici rejimlere karşı mücadele etmek için onlarla ittifak kurmanın gerekliliğini anlamıştı. Bunları uzun uzadıya alıntılamakta fayda var: “Bu rejimler, feodalizmin ve kapitalizmin çıkarlarına ve kitleleri sömürmelerine saldırdılar, ama aynı zamanda küçük burjuvaziyi ve onun sanayi, tarım ve ticaret sektörlerindeki çıkarlarını korudular, aynı zamanda çıkarları küçük burjuvazininkilerle iç içe geçmiş yeni bir askerî adamlar, politikacılar ve idari personel sınıfı ürettiler. böylece onunla birlikte, bu topluluklardaki üst sınıf oluşur. Bu üst sınıfın çıkarları, deneyin, kendi çıkarlarıyla ya da savaşa ilişkin düşünce ve görüşüyle çelişmeyen sınırlar içinde sürdürülmesini gerektiriyordu. Bu sınıf sömürgeciliğe ve gericiliğe karşıttır ama aynı zamanda sahip olduğu ayrıcalıkları korumak ister. Bu rejimlerin siyasi, ekonomik, askeri ve ideolojik programlarının doğasını belirleyen de bu durumdur.” FHKC’nin bu soruna yaklaşımı hakkında daha fazla bilgi için, Filistin’in Kurtuluşu için Strateji’nin 81-84. sayfalarına bakınız. ↑17 FHKC’nin siyasi ilişkiler başkan yardımcısının Filistin mücadelesinde Suriye sorununa ilişkin anlayışı için bkz: Taysir Qubba, “Filistinliler in Damascus,” Middle East Research and Information Project 134 (1985). ↑18 FHKC’nin 1969 tarihli “FHKC’nin Askeri Stratejisi” kitapçığı, askeri düşüncelerinin “doğrudan doğruya, [Filistin’in Kurtuluşu İçin Bir Strateji] (1969)] ‘da ifade edildiği gibi Halk Cephesi’nin taahhüdünün temelini oluşturan ideolojik, sınıfsal ve örgütsel girişimden kaynaklandığını” açıklamaktadır. ↑19 FHKC, şunları yazıyordu: “Ekim Devrimi’nin ve Çin’deki, Küba’daki, Kuzey Kore’deki, Vietnam’daki ve Avrupa’nın sosyalist ülkelerindeki devrimlerin, emperyalizm karşısında ve azgelişmişlik durumlarının üstesinden gelmede ya da üstesinden gelmeye başlamada, bilimsel olarak bilimsel sosyalist teoriye planlama kılavuzları olarak bağlı olmayan Üçüncü Dünya ülkelerini karakterize eden yarı-felç ya da güçsüzlüğe karşı başarılı olmaları ve sağlam durmaları sadece bir tesadüf değildir. tüm politikaları ve programlarını tanımlamaları.” Filistin’in Kurtuluşu için Strateji, 112. ↑20 Devrimci Filistin stratejisi, sürgün çıkmazına yaratıcı bir şekilde yanıt verdi. Nasır Abourahme’nin açıkladığı gibi, Filistin sömürgecilik karşıtı deneyim, tam da “toprak yaratma kapasitesi” nedeniyle devrimciydi. Siyonist sömürgeciliğe ve emperyalizme karşı mücadele eden diğer Arap devrimciler, sömürgeci alanla yüzleşmek, altını oymak ve dönüştürmek için stratejiler benimsemek zorunda kaldılar. Lübnanlı komünist ve devrimci özgürlük savaşçısı Souha Bechara, İsrail’in Lübnan’ı işgaline karşı direnişin “mesafeyi kaldırma” kapasitesiyle nasıl devam ettiğini tartışıyor. Birinin fiziksel olarak koptuğu bir şeyi özgürleştirme sorunu (yani: topraklarını sürgündeki mülteci kampından geri almak veya işkence hapishanesinden vatanı için savaşmak) Filistinlilerle yüzleşmeye devam ediyor. Nasır Abourahme, “Revolution after Revolution: The Commune as Line of Flight in Filistin Anticolonialism,” Critical Times: Interventions in Global Critical Theory, Mayıs 2021. ↑21 Ghassan Kannafani, “FHKC ve Eylül Krizi Üzerine,” New Left Review I/67 (Mayıs/Haziran 1971), 50-57. ↑22 Paul Thomas Chamberlain, Küresel Saldırı: Amerika Birleşik Devletleri, Filistin Kurtuluş Örgütü ve Soğuk Savaş Sonrası Düzenin Oluşumu (Oxford: Oxford University Press, 2012), 85. ↑23 Chamberlain, Küresel Taarruz: Amerika Birleşik Devletleri, Filistin Kurtuluş Örgütü ve Soğuk Savaş Sonrası Düzenin Kurulması. ↑24 Chamberlain, Küresel Taarruz: Amerika Birleşik Devletleri, Filistin Kurtuluş Örgütü ve Soğuk Savaş Sonrası Düzenin Kurulması. ↑25 FHKC, “Milislerden ellerinizi çekin!” başlıklı belgesinde, gerici baskıya karşı hazırlık olarak toplumsal tabanlarını örgütlediklerini şöyle tanımlıyor: “Böylece FHKC ve diğer ilerici gruplar, halkla bağlarını güçlendirdi, milis üslerini genişletti ve düşmanla yüzleşme sorumluluklarını yerine getirmeye hazır olmaları için milislerin eğitimini ve silahlandırılmasını yoğunlaştırdı.” ↑26 Halid, Halkım Yaşayacak, 58. ↑27 SSCB’nin BMGK’nın 242 sayılı kararını kabul etmesiyle ilgili daha fazla ayrıntı için Leila Khaled, My People Shall Live’ın “Hayfa’ya Giden Yol” başlıklı 4. bölümüne bakınız. ↑28 FHKC, 4. Kongresi’nde, Lenin’in Sovyetler Birliği’nin Soğuk Savaş boyunca uyguladığı “barış içinde bir arada yaşama” politikasına değiniyor. SSCB’nin Lenin’in tezini uygulaması, sosyalist inşanın büyümesi için gerekli koşulları güvence altına almak anlamına geliyordu. FHKC, SSCB’nin emperyalist güçlere karşı doğrudan askeri çatışmaya girişmesini ya da devrimi ihraç etmesini savunmadığını itiraf ediyor. FHKC’nin kaygısı, sosyalist bloğun ulusal kurtuluş hareketlerine desteği azaltması etrafında toplanmıştı. Bu, doğrudan SSCB’nin, FHKC’nin endişesini artıran BMGK 242’ye dayanan siyasi çözüm için yaptığı baskıya işaret ediyor. FHKC, bu raporda, daha sonra konumlarını yeniden değerlendirdiklerini ve barış içinde bir arada yaşama politikasını, “sosyalist ekonominin büyümesi, kapitalizmin krizinin derinleşmesi ve emperyal güç arasındaki çelişkilerin yoğunlaşması” için gerekli olduğunu anladıklarını belirtiyor. Bu politikaya rağmen, diğer çeşitli uluslar sosyalist bloğun desteğiyle ulusal kurtuluş savaşlarını kazandılar. ↑29 Filistin’in Kurtuluşu Stratejisi, 88. ↑30 ↑31 Frantz Fanon, Wretched of the Earth, trans. Constance Farrington (New York: Grove Press, 1963), 5. ↑32 Antonio Gramsci, “Internationalism and National Policy,” Selections from the Prison Notebooks, ed. and trans.. Quintin Hoare and Geoffrey Nowell Smith (New York: International Publishers, 1971), 241. ↑33 Antonio Gramsci, “Political Struggle and Military War,” Selections from the Prison Notebooks,” 234. ↑34 Karl Marx and Friedrick Engels, The Communist Manifesto (1848), in Marx/Engels Collected Works, vol. 6 (London: Lawrence & Wishart, 1976), 495. ↑35 Domenico Losurdo, Class Struggle: A Political and Philosophical History (London: Palgrave Macmillan, 2016), 9. ↑36 Strategy for the Liberation of Palestine, 42. ↑37 Strategy for the Liberation of Palestine, 44. ↑38 Losurdo, Class Struggle, 14. ↑39 There are exceptions: the book briefly mentions Students for Justice in Palestine and the Red Nation. Also, they importantly argue for the need to expand anti-Zionism within the US labor movement, mentioning historical movements such as Block the Boat. However, nowhere do Awad and Bean make their readers aware of critical organizations and networks that are mobilizing for Palestinian liberation in the US and/or articulating sharp anti-Zionist, anti-imperialist politics. Some of the organizations that are excluded from their assessment of the terrain of organizing in the US are the following: The Palestinian Youth Movement, Within Our Lifetime, Samidoun Palestinian Prisoner Solidarity Network, Existence is Resistance, Al-Awda: The Palestine Right to Return Coalition, U.S. Palestinian Community Network. ↑40 On May 25 2021, the Rockefeller Brothers Fund awarded the Tides Center a $150,000 grant for Adalah Justice Project. In 2018, they were awarded $160,000 and in 2020, they were awarded 100,000. This information is publicly available on the Grants Search section of the Rockefeller Brothers Fund website. ↑41 Adel Samara, “The NGOization of the Palestinian Left” in Imprisoned Ideas: A Discussion of Palestinian, Arab, Israeli, and International Issues (Ramallah: al-Mashriq/al-A’amil for Cultural and Development Studies, 1988). ↑42 Daphna Thier’s chapter briefly suggests the necessity of developing “real connections to the Palestinian national liberation struggle wherever it arises” and Toufic Haddad recognizes that the Palestinian movement is not defeated. The book refers, at various moments, to Gaza’s heroic Great March of Return. ↑43 Marx and Engels, Communist Manifesto, 516. ↑44 In 2013, Hillary Clinton blocked his release. See Fedayin.
Samar Al-Saleh is currently a student and is involved in Palestinian youth organizing in the US.
L.K. is a Palestinian community organizer.
Older Articles
- From Rebellion to RevolutionJune 11, 2020The Floyd rebellion is changing the world before our very eyes. What type of change and to what degree it will shift the balance of …
- Transborder Call for a Feminist Strike on March 8th and 9th 2020March 4, 2020We have initiated an emancipatory process that has a transnational character, and this March 8th and 9th will be an important milestone. We also know …
- “A Science of Destruction”: An Interview with Gigi Roggero on the Actuality of OperaismoApril 30, 2020The operaist inversion must be understood in light of the irreducible partiality of the viewpoint: first the class, then capital. Capital is not the subject …
- When Professors Strip for the CameraSeptember 10, 2012If TED took a turn to leftist (or any) critique, Žižek, the professor of “toilets and ideology,” would be the keynote speaker. The irony of …
- Strike, Take Over, Occupy Everything! The Story of the Bank of America 95November 21, 2011Getting arrested, at least in my case, was slow and physically draining. Before continuing, I should note that I draw no analogy between my experience …
- Translating the Assembly: Student Organizing Beyond QuebecJuly 20, 2012It took a little while for the student struggle in Quebec to gain traction with activists outside of the province. The strike began in February, …
- “A Work of the Self on the Self…”: Krahl and Intellectual LaborApril 14, 2018PDF 1968 Hans-Jürgen Krahl is one of the most important figures of the German ’68. A banal observation, and yet one that signals a profound …
- Dead Generations and Unknown Continents: Reflections on Left UnityJune 13, 2013In his programmatic piece in Jacobin, Bhaskar Sunkara describes the shape of contemporary Left Unity: “the convergence of American socialists committed to non-sectarian organization under …
Kaynak:viewpointmag