Gırtlak ameliyatı (larynjektomi) uygulanan hastalar konuşma kaybı, vücut görüntüsü, havayolu, koku ve tad almanın değişmesi gibi değişikliklere uyum sağlamak için yardıma ihtiyaç duyar.
Ameliyattan sonra yeniden ses üretmek için farklı stratejiler vardır. Total larynjektomide soluk borusu ve ağız arasındaki geçiş kapatılır bundan dolayı hava solunum yoluna yönlendirilemez. Larinks çıkarıldığında hastalar normal insanlar gibi konuşamaz ama yapay olarak sesin üremesi için birkaç yol vardır:
- Konuşma valfleri
- Elektrolarinks cihazı
- Özefageal konuşma
- Konuşma üreten cihazlar
Konuşma Valfleri (TEP):
Çoğu hastaya ameliyat sırasında veya sonrasında konuşma valfi takılır. Cerrahi olarak yemek ve soluk borusu arasındaki duvara küçük bir delik açılır ve içine tek taraflı geçiş sağlayan bir kapakçık (valf) yerleştirilir. Valfin kendisi ses üretmez, havanın akciğerlerden yemek borusuna yeniden yönlendirilmesini ve ağız yoluyla dışarı atılmasını sağlar. Hava yemek borusundan ağıza geçerken geçerken, etraftaki dokuların titreşimine neden olur ve bu bir nevi ses teli görevi görür. Takılan bu valfin periyodik olarak değiştirilmesi gerekir.
Ameliyatta boyuna açılan delik, konuşma sırasında havayı valf içinden yönlendirmek için el ile kapatılmalıdır. Elle kapatmayı gerektirmeyen valfler de vardır ama her hasta için uygun olmayabilir. Ameliyattan sonra çevredeki yapıların iyileşmesi için , valf 10-14 gün boyunca kullanılmayabilir.
Valfin düzenli olarak temizlenmesi gerekir. Tıkanıklığa neden olabilecek geniz akıntıları ve küçük gıda kalıntılarını temizlemek için günlük olarak bir temizleme fırçasıyla temizlenmelidir. Temizlenmediğinde ses kalitesinde düşüklüğe veya sesin tamamen kesilmesine neden olabilir.
Elektrolarinks Cihazı
Elektrolarinks, elle tutulan, pille çalışan bir cihazdır ve boyuna veya çene altına tutulur. Cihaz, konuşma sırasında boyna tutulduğunda, ses tellerine benzer şekilde titreşen kısım ses üretilmesini sağlar.
Elektrolarinks cihazları, genellikle konuşma valfı için uygun olmayan veya konşma valfiyle ses üretemeyen hastalar için önerilir. Konuşma valfi takılacak kişilerde de bekleme süresinde kullanılması için de önerilebilir.
Özefageal konuşma
Özefagus (yemek borusu) konuşması, öğrenilmesi en zor iletişim yöntemidir. Hasta, havayı yemek borusuna alır ve daha sonra ses üretmek için, konuşurken tekrar ağıza gönderir. Dil ve konuşma terapisti, hastaya havanın doğru ve planlı kullanımı belirli bir süreç içinde, aşamalarla öğretir.
Konuşma Üreten Cihazlar
Hastanın, konuşma valfi kullanarak veya özefageal konuşmayı öğrenerek iletişim sağlaması mümkün olmadığında veya cerrahi sonrasındaki ilk 10-14 gün teknolojik cihazlar iletişim için kullanılabilir. Bir dizüstü bilgisayar veya tablete indirilen programlar yardımıyla iletişim sağlanabilir.