Kalp hastalığı kalbinizi etkileyen bir dizi durumu belirlemektedir. Kalp hastalığı şemsiyesi altındaki hastalıklar koroner arter hastalıkları(aritmiler)gibi kan damarı hastalıkları, diğerleri arasında doğuştan gelen kalp hastalıkları (konjenital kalp hastalıkları).
‘Kalp hastalığı’ terimi genellikle ‘kardiyovasküler hastalık’ ile değişimli kullanılabilir. Kakrdiyovasküler kastalıklar kalp krizine, göğüs ağrısına (anjin) ya da felce neden olan dar ya da tıkalı kan damarlarını içerir. Kalp kaslarınızı, kapakçıklarınızı ve ritminizi etkileyen diğer kalp rahatsızlıkları da kalp hastalıklarının dikkate alınan formlarıdır.
Çoğu kalp hastalığı çeşitleri sağlıklı yaşam seçimleriyle önlenebilir ya da tedavi edilebilir.
Kalp Nasıl Çalışır?
Kalbiniz bir pompadır. Göğüs merkezinizin birazcık solunda bulunan, yumruğunuz boyutunda kaslı bir organdır. Kalbiniz sağ ve sol kısımlara ayrılmıştır. Bu ayırım bol oksijenli kanın düşük oksijenle karışmasını engeller. Düşük oksijenli kan vücudun tamamında dolaştıktan sonra kalbe geri döner.
- Sağ kulakçık ve karıncıktan oluşan kalbin sağ tarafı, akciğer atardamarı vasıtasıyla akciğerlere kan pompalar.
- Akciğerler kanı yeni bir kan tedariği ile kanı yeniler. Akciğerler ayrıca karbondioksiti , atık ürün, dışarı verir.
- Bol oksijenli kan sol kulakçık ve karıncıktan oluşan kalbin sol tarafına girer.
- Kalbin sol tarafı vücuttaki dokulara oksijen ve besin sağlamak için aort yoluyla kan pompalar.
Kalp Hastalığına Ne Sebep Olur?
Koroner kalp hastalıklarına (KKH) genellikle kalp çevresindeki atardamar ( koroner arter) duvarlarında yağların birikmesi neden olur. Yağ birikintileri, ateroma denir, kolesterol ve atık maddelerden oluşmaktadır. Koroner arterlerin duvarında biriken ateroma, arterleri daraltır ve kalp kaslarına kan akışını kısıtlar. Bu sürece damar tıkanıklığı denmektedir. Damar tıkanıklığı geliştirme riskiniz eğer siz şunları yaparsanız önemli ölçüde artar:
- Sigara içiyorsanız
- Yüksek tansiyonunuz varsa
- Yüksek kan kolesterolü seviyeniz varsa
- Düzenli olarak egzersiz yapmıyorsanız
- Diyabetiniz varsa
Damar tıkanıklığı için diğer risk faktörleri şunları içerir:
- Obez ya da fazla kiloluysanız
- Ailenizde koroner kalp hastalığı geçmişi varsa, eğer koroner kalp hastalığına sahip 55 yaş altı erkek ya da 65 yaş altı kadın akrabanız varsa risk artar.
Kolesterol
Kolesterol yediğimiz doymuş yağlardan karaciğerimizin yaptığı yağdır. Kolesterol aslında sağlıklı hücreler içindir, ama kanda çok fazla kolesterol koroner kalp hastalığına neden olur. Kolesterol kan dolaşımında lipoprotein adı verilen moleküller tarafından taşınır. Değişik çeşitlerde lipoprotein vardır, ama en temek ikisi yoğunluğu az lipoprotein ve yoğunluğu yüksek lipoproteindir.
Yoğunluğu az lipoprotein genelde ‘kötü kolesterol’ olarak ifade edilir, kolesterolü karaciğerden alıp hücrelere dağıtır. Yoğunluğu az lipoprotein kolesterolü koroner arterleri duvarında birikerek kalp kirizi riskinizi arttırma eğilimindedir.
Yoğunluğu yüksek lipoprotein genelde ‘iyi kolesterol’ olarak ifade edilir, kolesterolü hücrelerden uzağa ve tekrar karaciğere taşınır orada bölünür ya da vücuttan artık madde olarak atılır.
Birleşik Krallık’ta hükümet toplam kolesterol seviyesinin şöyle olmasını önerir:
- Sağlıklı yetişkinler için 23 mg/dL
- Yüksek riskte olanlar için 18 mg/dL ya da daha az
Yoğunluğu az lipoprotein seviyeleri şöyle olmalıdır:
- Sağlıklı yetişkinler için 13mg/dL ya da daha az
- Yüksek riskte olanlar için 9 mg/dL ya da daha az
Yoğunluğu yüksek lipoprotein için ideal seviye 4 mg/dL üstündedir. Bundan daha az seviyeli yoğunluğu yüksek lipoprotein kalp hastalığı riskinizi arttırır. Toplam kolesterol seviyenizin yoğunluğu yüksek lipoproteine oranı da ayrıca hesaplanabilir. Bu toplam kolesterol seviyenizin YYL’ne bölünmesiyle bulunur. Genelde, bu oran 4’ün altında olmalıdır çünkü daha yüksek oran kalp hastalığı riskinizi arttırır.
Yüksek Tansiyon
Yüksek tansiyon kalbinizi zorlar ve koroner kalp hastalığına yol açabilir. Kan basıncı kan dolaşımı döngüsü sırasında iki noktada ölçülür.
- Sistolik basınç kalp daraldığında ve kanı dışarı pompaladığında kan basıncınızın ölçülmesidir.
- Diastolik basınç kalbiniz rahatken ve kan ile doluyken kan basıncınızın ölçülmesidir.
Kan basıncı cıvanın milimetre (mmHG) terimleriyle ölçülür. Kan basıncınızı ölçtürdüğünüzde, sistolik basınç ilk yüksek numaradır. Diastolik basınç ikinci alt numaradır. Yüksek tansiyon
140 mm Hg ya da daha fazla sistolik basınç olarak, ya da 90mmHg yada daha fazla diastolik basınç olarak tanımlanır.
Sigara Kullanımı
Sigara içmek çok büyük risk faktörüdür. Karbon monoksit ( sigaradan) ve nikotin kalbin fazla çalışmasına neden olarak kalbi zorlar. Kanın pıhtılaşma riskinizi de arttırır.
Sigaradaki kimyasallar koroner arterlerin duvarına zarar verirler, arterlerde kireçlenmeye yol açarlar. Eğer sigara içiyorsanız, kalp hastası olma riskinizi %24 arttırırsınız.
Diyabet
Yüksek kan şekeri seviyesi direk olarak koroner kalp hastalığı riskini arttırmazken, diyabete yol açabilir bu da koroner kalp hastası olma riskinizi iki katına çıkarmaktan daha fazlasını yapar. Diyabet kan damarı duvarlarının kalınlaşmasına neden olarak koroner kalp hastalıklarına neden olabilir bu da kan akışını kısıtlar.
Kan Pıhtılaşması (Tromboz)
Tromboz arter (ya da damar) içinde kan pıhtılaşmasıdır. Eğer tromboz koroner arter içinde olursa( koroner tromboz), kanın kalp kaslarına ulaşmasını engelleyerek arterin daralmasına neden olur. Bu kalp krizi geçirme riskinizi arttırır. Koroner tromboz genellikle damar tıkanıklığının olduğu aynı yerde gerçekleşir.
Koroner Kalp Hastalığının Semptomları
Koroner kalp hastalığının en yaygın semptomları göğüs ağrısı (angına) ve kalp krizidir. Kalp çarpıntısı ve olağandışı nefessizlik gibi başka semptomlarda görebilirsiniz. Bazı durumlarda insanlar teşhis konulmadan önce hiçbir semptom göstermeyebilirler.
Göğüs Ağrısı (Angina)
Eğer koroner arterleriniz kısmen tıkandıysa, bu göğüs ağrısına (angına) neden olabilir. Bu hazımsızlığa benzer hafif, rahatsız bir his olabilir. Ancak, şiddetli bir göğüs ağrısı atağı genellikle göğüs merkezinde kollara, enseye, çeneye, sırta ya da mideye yayılabilen ağrılı bir ağırlık ve gerginlik hissine neden olabilir. Angına genelde fiziksel aktivite ya da stresli olaylarla tetiklenebilir. Semptomlar çoğunlukla 10 dakikadan daha az sürede geçer ve dinlenerek ya da nitrat hapı ya da spreyi kullanarak rahatlatılabilir.
Kalp Krizi
Kadınlarda ve erkeklerde en yaygın kalp krizi semptomu göğüs ağrısı ya da rahatsızlıktır. Ancak kalp krizi geçirenlerin sadece yarısı göğüs ağrısına sahiptir. Kadınların erkeklere oranla sırt ya da ense ağrısı, hazımsızlık, mide ekşimesi, bulantı( karına kadar rahatsız hissetmek), kusma, aşırı yorgunluk (bıkkınlık) ya da nefes alma problemleri bildirmesi daha yüksek ihtimaldir.
Kalp krizi vücudun üst kısımlarda bir ya da iki kolda, sırtta, ensede, çenede, ve karının üst kısımlarında rahatsızlığa neden olabilir. Diğer kalp krizi semptomları erkeklerden çok kadınlarda görülen hafif sersemlik ve baş dönmesidir.
Kalp krizi sırasında erkeklerin kadınlardan çok soğuk ter dökmesi ve sol kolda ağrı bildirmesi fazladır.
Kalp Yetmezliği
Kalp yetmezliği durumu kalbiniz vücudunuz için yeterli kanı pompalayamadığında ortaya çıkar. Kalp yetmezliği kalbiniz durdu ya da çalışmayı bıraktı anlamına gelmemektedir. Bu kalbinizin günlük aktivitelerle başa çıkamadığı anlamına gelmektedir.
Kalp yetmezliği fiziksel eforla artan nefes yetmezliği ve yorgunluğa neden olur. Kalp yetmezliği ayrıca ayaklarda, bileklerde, bacaklarda, karında ve ensedeki damarlarda şişmeye neden olur.
Ritim Bozukluğu
Ritim bozukluğu kalbin hızında ya da ritminde bir problemdir. Ritim bozukluğu sırasında, kalp çok hızlı, çok yavaş ya da düzensiz bir ritimle atabilir. Bazı insanlar ritim bozukluğunu çırpınma ya da küt küt hissiyle ya da göğüslerinde atlayan atışlarla tarif ederler. Bu hislere çarpıntı adı verilir. Bazı ritim bozuklukları kalbinizin aniden durmasına neden olabilir. Bu duruma ani kalp durması denir. Ani kalp durması bilinç kaybına ve hemen tedavi edilmezse ölüme neden olur.
Testler ve Teşhisler
Kalp hastalığınızı belirlemek için ihtiyacınız olan testler doktorunuzun hastalığınızın ne olduğunu düşünmesine bağlıdır. Hangi kalp hastalığına sahip olursanız olun, doktorunuz fiziksel bir muayene uygular ve herhangi bir test yapmadan önce kişisel ve ailevi tıp geçmişinizi sorar. Kan testleri ve göğüs röntgeninin yanı sıra kalp hastalığını teşhis etmek için yapılan testler şunları içerir:
- Elektrokardiyogram (EKG): EKG elektrik sinyallerini kayıt eder ve doktorunuza kalbinizin ritim ve yapısındaki düzensizlikleri saptamakta yardımcı olur. Dinlenirken ya da egzersiz yaparken (stres elektrokardiyagram) EKG çektirebilirsiniz.
- Seyyar elektrokardiyogram: Seyyar elektorkardiyagram sürekli, genelde 24 ile 72 saat, EKG çekilmesi için giydiğiniz taşınabilir bir monitördür. Seyyar elektrokardiyagram normal EKG çekiminde bulunmayan düzensizlikleri saptamak için kullanılır.
- Ekokardiyogram: Bu göğsünüzün ultrasonun içeren, kalbinizin yapısını ve işlevlerini gösteren yayılmacı olmayan bir testtir.
Kan Testleri
Kan testleri kanınızdaki belli yağ, kolesterol, şeker ve protein seviyelerini kontrol eder. Anormal seviyeler koroner kalp hastalığı için riskte olduğunuzun bir göstergesi olabilir. Kan testleri ayrıca koroner kalp hastalığı için risk faktörü olan kansızlığı belirlemeye yardımcı olur.
Kalp krizi sırasında kalp kası hücreleri ölür ve kan dolaşımına protein salar. Kan testleri kan dolaşımındaki bu proteinlerin miktarını ölçebilir. Bu proteinlerin yüksek seviyeleri yeni bir kalp krizinin işaretidir.
- Bilgisayarlı Kalp Tomografi Skanı: Bu test sık sık kalp problemlerini kontrol etmek için kullanılır. Bu kalp ile ilgili bilgisayarlı tomografide, silindir şekilli bir makinenin içinde bir masa üstünde uzanabilirsiniz. Makine içinde bir röntgen tüpü vücudunuz etrafında döner ve kalbinizin ve göğsünüzün görüntülerini toplar.
- Kalple İlgili Manyetik Rezonans Görüntüleme: Bu test için, manyetik alan üreten tüp şeklinde bir makinenin içindeki masaya uzanırsınız. Manyetik alan doktorunuzun kalbinizi değerlendirmesi için resimler üretir.
Tedaviler ve İlaçlar
Kalp hastalıkları tedavileri duruma göre değişir. Örneğin, eğer kalp enfeksiyonuz varsa, muhtemelen size antibiyotik verilir. Genelde, kalp hastalıkları için tedaviler şunları içerir:
- Hayat Tarzı Değişiklikleri : Bu az yağlı ve az sodyumlu beslenme düzenini, haftanın çoğu gününde en az 30 dakika egzersiz yapmak, sigarayı bırakmak ve alkol alımını kısıtlamayı içerir.
- İlaçlar: Eğer yaşam tarzında değişiklikler tek başına yeterli olmazsa, doktorunuzun kalp hastalığınızı kontrol etmek için ilaç yazabilir. İlacın türü kalp hastalığının türüne bağlıdır.
- Tıbbı İşlemler ya da Ameliyat: İlaçlar tek başına yeterli olmazsa, doktorunuzun özel işlemler ya da ameliyat önermesi muhtemeldir. İşlemin türü kalp hastalığının türüne ve kalbinize verdiği zararın büyüklüğüne bağlıdır.