Kaygı bozuklukları, genel kaygı bozukluğu, panik bozukluk, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), sosyal fobi ve basit fobileri içeren bir dizi akılsal durumdur. Bu bozukluklar, psikiyatrik ilaçlar ve psikoterapinin birleşimi ile tedavi edilir.
- Fiziksel zayıflık
- Zayıf hafıza
- Terli eller
- Korku veya karışıklık
- Rahatsızlık
- Sürekli endişe
- Nefes darlığı
- Çarpıntı
- Mide ağrısı
- Konsantrasyon eksikliği
- Kas gerginliği
Kaygı bozuklukları, psikoterapi ve anti-anksiyete ilaçlarının bir kombinasyonu ile kolayca tedavi edilebilmektedir.
Çoğu insan, hayatının belli bir noktasında kaygı bozuklukları ile ilişkili geçici semptomlar yaşamıştır. Nefes darlığı, belirgin bir neden olmaksızın kalbin sıkışması, baş dönmesi ya da tünel görüşü gibi çeşitli hisler genellikle kısa sürelidir ve ortaya çıktıkları kadar çabuk geçer. Ancak zaman zaman tekrar oluşan bu hisler, kaygı duygularının kaygı bozukluğuna dönüştüğünün bir işareti olabilir.
Genelleştirilmiş Kaygı Bozukluğu Belirtileri (GAD)
Panik Bozukluğu Belirtileri
Agorafobi (Açık Alan Korkusu) Belirtileri
Sosyal Kaygı Bozukluğu Semptomları (aynı zamanda sosyal fobi olarak da bilinir)
Özgül Fobi Belirtileri (basit fobiler olarak da bilinir)
Kaygı, dış uyaranlardan, duygusal terk edilmeye bağlı depresyondan, utanç duymaktan, potansiyel olarak kaygıya neden olan bir şeye ilk kez maruz kalmaktan aşırı bir tepki vermeye kadar çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir. Araştırmalar, aynı ailede yaşayan ve deneyimledikleri şeylerin benzer olduğu bazı insanların neden panik atak geçirip fobi geliştirdiğini ve bazılarının ise bu gibi durumlara neden yakalanmadıklarını henüz açıklayamamıştır. Tüm ruhsal hastalıklar gibi kaygı bozukluklarının da henüz tam olarak anlaşılmamış olan karmaşık bir kombinasyondan kaynaklanması muhtemeldir. Bu faktörler çocukluk gelişimi, genetik, nörobiyoloji, psikolojik faktörler, kişilik gelişimi ve sosyal ile çevresel işaretleri içerebilir.
Kaygı, geleceğe yönelik duyulan korku düşüncesidir. Korkulan tehlike normalde olması yakın ve muhtemel değildir - hatta belli bir sebebi veya gerçekle bağlantısı da olmayabilir. Tam tersi, korku genellikle mevcut bilindik bir tehdide karşı duygusal ve fiziksel bir tepkidir.
- Ellerde veya ayaklarda uyuşma veya karıncalanma
- Terleme
- Nefes darlığı
- Tünel görüşü
- Mide bulantısı veya ishal
- Ağız kuruluğu
- Baş dönmesi
- Huzursuzluk
- Kas gerginliği
- Yüksek kalp hızı
Trafikte seyir halindeyken yaklaşmakta olan bir araba ile çarpıştığım zamanı unutamıyorum. Çarpışmadan önceki anlarda, korkuyu hissettim ve kazadan kurtulup hayatta kalacağımı hiç beklemiyordum. Olaydan yaklaşık bir ay sonra, direksiyonun başına tekrar oturup trafiğe çıkma konusunda endişe duydum; bu yüzden daha yavaş ve daha ihtiyatlı bir şekilde sürdüm. Bu travmatik bir olay olsa da sonunda kaygım geçmişti.
Beğenilme ve utanç kaygısı ile terk edilme çok yakın ilişkilidir. Ölüm, boşanma veya hastalığa bağlı fiziksel yakınlığın kaybı da duygusal bir terk edilme olarak görülür. Kısa süreliğine bile olsa, fiziksel olarak terk edildiğimizde, kendimizi suçlayabilir ve bunun yaptığımız yanlış bir şeyden kaynaklandığına inanabiliriz. Ancak, terk etme konusundaki utanç kaygısının yakınlık ile ilgisi yoktur. Önemsediğimiz birinin bizden hoşlanmadığını veya bizi sevmediğini algıladığımızda ortaya çıkan bir durumdur. Bir şekilde yetersiz olduğumuza inanarak reddedildiğimizi varsayarız ve bu da aslında sevilmeye değer olmadığımıza dair derin inançları tetikler. Sevdiğimiz birinin vefatı bile, çocukluktan kalan duygusal terk edilme kaygılarıını harekete geçirebilir ve ölümden önce davranışlarımız hakkında utanç verebilir.
Geçmişte, özellikle de çocukluk döneminde duygusal olarak terkedildiysek, bunu gelecekte de yaşama konusunda endişelerimiz olabilir. Başkalarının bizi yargıladığına veya bizden memnut olmadıklarına inanarak üzülür ve endişe duyarız. Duygusal ya da fiziksel olarak istismarcı bir partnerimiz varsa, bu tıpkı ince buz üzerinde yürümek zorunda olmak gibidir ve onu rahatsız etmekten endişe duyarız.
Erken müdahale ile en iyi sonuçlar elde edilmektedir. Psikoterapi, reçeteli ilaçların yan etkileri olmaksızın, hastaların yaşamları boyunca inançları, düşünceleri ve davranışlarını değiştirerek endişeyi azaltmalarını sağlar.
En etkili tedavi şekli genellikle teşhis edilen spesifik kaygı bozukluğuna bağlıdır.
Son yıllarda, antidepresanlar ve sakinleştiriciler gibi çeşitli tıbbi ilaçlar, birçok kaygı bozukluğunu tedavi etmek için kullanılmıştır. Bu eğilim, hastanın çoğunlukla yararına olmasının yanı sıra uzun vadede tartışmasız en etkili olan terapötik tedavileri resmi olarak gölgede bırakmıştır.
Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü'ne (NIMH) göre, Amerika Birleşik Devletleri'nde her yıl kabaca on dokuz milyon yetişkin anksiyete bozuklukları yaşamaktadır - obsesif kompulsif bozukluk (OKB), panik bozukluk (PD), travma sonrası stres bozukluğu (PTSD) , genel anksiyete bozukluğu (GAD), sosyal anksiyete bozukluğu / sosyal fobi ve açık (agorafobi) veya kapalı (klostrofobi) alan korkusu gibi özgül fobiler en yaygın bazı örneklerdir.
Davranışsal ve bilişsel tedavi, kaygı bozukluklarının tedavisinde kullanılan iki yaygın psikoterapi biçimidir: Bilişsel terapide, terapist, hastanın sorunlu düşünce kalıplarını daha sağlıklı olanlara uyarlamasına yardımcı olur. Örneğin, terapist panik bozukluğu olan bir kişinin panik ataklarını önlemesine yardımcı olabilir ve oluşan atakların daha az şiddetli olmalarını sağlayabilir. Terapist bu noktaya, endişe uyaran durumlara zihinsel olarak nasıl yeniden yaklaşacağını hastalara öğreterek gelebilir. Davranışçı terapide, terapist, hastaya çoğunlukla kaygı ile birlikte ortaya çıkan istenmeyen davranışlarla mücadele etmede yardımcı olmaktadır. Örneğin, hasta panik atakların bir sonucu olarak hiperventilasyon (normalden daha hızlı solup alıp verme) yaşarken rahatlama ve derin nefes egzersizlerini kullanmayı öğrenir. (Amerikan Psikoloji Derneği)
Bilişsel-Davranışçı Terapistlerin Ulusal Birliği (NACBT), kendi web sitesinde, son yarım yüzyılda geliştirmiş olan, BDT'nin birkaç farklı özel formunu listelemiştir. Bunlar şu şekildedir:
Psikolog Albert Ellis, 1950'lerde, o zamanlar moda olan psikoanalizin, verimsiz bir tedavi biçimi olduğuna inanmakta idi çünkü hasta kendi düşünce tarzını değiştirmeye yönlendirilmemekteydi. Bu sebeple, daha sonradan yeni-Freudculuk psikoterapisti Alfred Adler tarafından geliştirilen RET'i oluşturmuştur. RET'in, Aurik Aurelius ve Epictetus'un yazılarında olduğu gibi Stoacı felsefede kökleri bulunmaktadır; davranış bilimcileri olan Joseph Wolpe ve Neil Miller da Albert Ellis'i bu konuda etkilemiştir. Ellis, geliştirdiği terapötik yaklaşımı üzerinde çalışmaya devam etmiş ve 1990'larda, tedaviyi geliştirdikten yaklaşık kırk yıl sonra, tedavinin adının daha doğru anlaşılması için Rasyonel Duygusal Davranış Terapisi adını vermiştir.
Ellis’in öğrencilerinden biri olan Doktor Maxie C. Maultsby, Jr., bu küçük çaptaki değişimi, Ellis’in geliştirdiğinden yaklaşık on yıl sonra ortaya koymuştur. Akılcı Davranış Terapisi, terapistin hastaya “terapötik bir ödev” vermesi ve “hastanın kendi kendine rasyonel danışmanlık becerilerine” vurgu yapmasıyla ayırt edilir. Hastalar, diğer birçok BDT formlarının şiddetli ısrarının da ötesinde, kendi tedavi ve iyileşme süreçlerinde ilave inisiyatif almaya teşvik edilmektedir.
Genelleştirilmiş Kaygı Bozukluğu (GAD), insanların gün be gün yaşadığı normal kaygıdan daha fazlasıdır. Buna neden olan hiçbir şeyin olmamasına rağmen kroniktir ve aşırı endişe ile gerginlik içerir. Bu bozukluğa sahip olan kişiler her zaman felaket senaryoları yazarlar; genellikle sağlık, para, aile ya da iş konusunda aşırı kaygılanabilirler. Bazen de endişenin kaynağını kesin olarak anlamak zordur.
Yalnızca günü atlatma düşüncesi dahi endişe halini kışkırtabilir.
Oldukça yavaş bir şekilde ortaya çıkan GAD, çoğu zaman çocukluk veya ergenlik çağındaki insanlarda görülür, ancak yetişkinlikte de başlayabilir. Kadınlarda erkeklerde olduğundan daha yaygındır ve sıklıkla etkilenen kişilerin akrabalarında da görülür. En az 6 ay boyunca birçok günlük sorunla ilgili duyulan aşırı endişe sonucu bu teşhis konur.
Aşırı kaygı ve endişe (endişe beklentisi), en az 6 aydan daha fazla olmayan günler boyunca bir dizi etkinlik veya aktivite (iş veya okul performansı gibi) hakkında oluşabilir.
Kişi, endişesini kontrol etmekte zorlanır.
- Diken üstünde olmak veya huzursuzluk hissi
- Çabuk yorulmak
- Odaklanma zorluğu veya beyni durmuş gibi hissetmek
- Asabiyet
- Kas gerginliği
- Uyku bozukluğu (uyumada zorluk ya da huzursuz uyku)
Buna ek olarak, kaygı ya da endişe yalnızca panik atak geçirme (GAD'a sahip bir kişide panik atakların meydana gelmesine rağmen), herkesin gözü önünde mahcup olmak (sosyal fobide olduğu gibi), her şeye kuşkuyla yaklaşmak (obsesif-kompulsif bozuklukta olduğu gibi), evden veya yakın akrabalardan uzakta olmak (ayrılma kaygısı bozukluğu gibi), kilo almak (anoreksiya nervozada olduğu gibi), birden fazla fiziksel şikâyeti olmak (somatizasyon / bedenselleştirme bozukluğunda olduğu gibi), veya ciddi bir hastalığa sahip olmak (hipokondriyazi / hastalık hastası gibi) gibi nedenlerden ibaret değildir. Ayrıca kaygı ve endişe sadece travma sonrası stres bozukluğunda (PTSD) ortaya çıkmaz.
Kaygı, endişe ya da fiziksel belirtilerin önemli sıkıntıya ya da bozulmaya neden olmasının yanı sıra klinik olarak sosyal, mesleki ve diğer önemli iş alanlarında olumsuz etkileri vardır.
Tüm kaygı bozukluklarının tanı koyulamayan tıbbi bir nedene veya bileşene sahip olabilme riski olduğu için, bireylerin psikolojik veya psikiyatrik bakımdan önce tıbbi olarak kontrol edilmeleri önemlidir. Örneğin, aşırı kafein tüketen bireyler, benzer kaygı belirtileri gösterebildikleri gibi benzer panik atakları bile yaşayabilirler. İyi bir tıbbi muayene ile bu ve diğer biyolojik veya çevresel neden ve olasılıklar bertaraf edilebilmektedir.
Genelleştirilmiş kaygı bozukluğu (GAD) için psikoterapi, bireyin düşük seviyeli fakat hep var olan kaygısıyla mücadeleye yönelik olmalıdır. Böyle bir kaygıya çoğu zaman zayıf planlama becerileri, yüksek stres düzeyleri ve huzursuzluk eşlik eder. Terapistin kolayca etkili bir öğretim rolü oynayabileceği bu son nokta özellikle önemlidir.
Gevşeme becerileri ya tek başına ya da biyofeedback eğitimi ile öğrenilebilir. Derin nefes alma gibi gevşeme ve basit şekilde rahatlama egzersizleri hakkında eğitim almak, başlangıç için en mükemmel tedavi yöntemleridir. Biofeedback (hastanın vücudunun fizyolojik durumu hakkında geri bildirim almasına olanak sağlama kabiliyeti) yararlı olmakla birlikte, etkili bir rahatlama için çoğu insana öğretecek kadar gerekli değildir. İlerlemeli kas gevşetme ve daha genel hayal kurma teknikleri, terapi ilerledikçe kullanılabilir. Bireye, herhangi bir yerde veya durumda uygulayabileceği şekilde nasıl rahatlayacağının öğretilmesi, düşük seviyeli kaygı düzeylerinin azaltılmasında hayati öneme sahiptir. Kısa bir tedavi çerçevesinde öğretilebilecek bu becerileri edinen bireyler, tedavi tamamlandıktan sonra üretken ve genellikle kaygıdan uzak bir hayat sürmeye başlarlar. Bireyin, öğrendiği gevşeme tekniklerini terapi seansının dışında hayatında uygulamaması, bu konuda başarı sağlanamamasının genel bir nedenidir. Tedavinin başlangıcından itibaren, GAD'dan muzdarip olan birey, (sık ve daha uzun süreli pratik daha iyi olsa da) minimum 20 dakika boyunca en azından günde iki kez, seansta öğrenilen gevşeme becerilerini uygulayabileceği düzenli bir program belirleme konusunda teşvik edilmelidir. Tedavinin ilerlemesi konusunda belli bir yol kat edememe, genellikle öğrenilen bu gevşeme tekniklerinin pratiği dönüştürülememesinden kaynaklanabilir.
Stresi azaltmak ve geniş kapsamlı baş etme becerilerini arttırmanın da bireye oldukça faydası vardır. Ayrıca, genelleştirilmiş kaygı bozukluğuna (GAD) sahip olan birçok insan gayet aktif (hatta bazılarına göre yoğun ve “telaşlı”) bir hayat sürmektedir. Kendini geliştirme, aile, hayat arkadaşı ve iş gibi hususlar arasında bireylerin yaşamlarında daha iyi bir denge bulmasına yardımcı olmak önemlidir. GAD'a sahip insanlar uzun süre kaygılarıyla yaşadıkları için sürekli bir endişe ve etkinlik hali içermeyen bir hayatı anlamlandırmada zorlanabilirler. Bu noktada, kişi sürekli endişe duymuyor ya da bir şeyler yapmadan duruyor diye hayatın sıkıcı olmak zorunda olmadığını, bireyin fark etmesini sağlamak yardımcı olabilir.
Terapide spesifik olmayan faktörler, destekleyici ve kabul edici bir terapötik ortamda en yararlı kazanımları sağlayacağından bu hastalar için önemlidir. Yalnızca bireyleri dinleyip onların deneyimleri hakkında nesnel geri bildirim sunmak büyük olasılıkla faydalı olacaktır. Bireyin hayatındaki stres faktörlerini incelemek ve bu faktörler ile başa çıkabilmesi adına daha iyi yöntemler bulmasında yardımcı olmak oldukça önemlidir. Terapi seanslarında edinilen uygun sosyal davranışların modelleme teknikleri de bu amaç için kullanılmalıdır. Klinisyenler, daha şiddetli ve travmatik belirtileri olan özgül fobiler ile GAD’ı birbirine karıştırmamalıdır. Aynı şekilde, özgül fobiler için geliştirilen tedaviler genel olarak GAD için ne uygun ne de etkilidir. Fakat bazı klinisyenler bu önemli ayrımı kolayca karıştırmaktadırlar.
Hipnoterapi aynı zamanda kolaylıkla etkilenen kişiler için uygun bir tedavi yöntemidir ve çoğu zaman strese karşı diğer gevşeme teknikleriyle birleştirilir.
Kişinin normalden daha hızlı şekilde nefes alıp vermesi (hiperventilasyon), çok fazla oksijen soluduğunun göstergesidir. Böyle bir durumda yapılması gereken doğru şeylerden biri, bu kişilere, içinde nefes alıp verecekleri bir kese kâğıdı vermektir. C02'nin yüzdesinde artış sağlayan bu durum, böylece 02 / C02 dengesini de korumuş olur. Bu yöntem teknik açıdan geçerlidir, ancak yavaş derin nefesler ile (kese kâğıdı olmadan) solunum hızını ve şiddetini yavaşlatmak daha iyi bir teknik olarak görülür.
Kaygı belirtileri ciddi derecelere ulaşır ve normal günlük işleyişe müdahale ederse, ilaç yazılması gerekir. Bireyin kaygı ile dolup taşması ya da konsantre olamaması, psikoterapi ve rahatlama tekniklerinin etkin bir şekilde işlemesini engeller.
Kaygı bozukluğu için ilaç, sadece kaygının şiddetli belirtilerini tedavi etmek amacıyla kullanılmalıdır. Semptomlar azaldığında ise ilaç kullanımı gitgide azaltılmalıdır.
Kaygı bozukluğunun tedavisi için başkasına muhtaç olmadan kendi kendine yetme yöntemleri genellikle tıp mesleği tarafından göz ardı edilir, çünkü buna dahil olan çok az sayıda profesyonel vardır. Dünyadaki topluluklar içinde, bu bozukluğa sahip bireylerin, müşterek deneyimlerini ve endişe duygularını paylaşmalarına yardımcı olmaya adanmış birçok destek grubu vardır. Bireyler öncelikle bir sosyal grup etkileşimine dayanmalı ve bunu etkin bir şekilde idare edebilmelidir. Bireyi, kendi kendine yetme ya da düzenli bir grup terapisi deneyimi gibi bir grup ortamına itmek, ters etki yaratak semptomların kötüleşmesine yol açabilir.
Sosyal fobi olarak da bilinen sosyal kaygı bozukluğu, sosyal durumlarda - özellikle de diğer insanların önünde kendinizi utandırmak gibi - aşırı endişeli olma ve muhtemel aşağılanma korkusudur.
Basit bir yüz kızarması bile, sosyal fobisi olan bir insan için sanki tüm gözlerin ona odaklanmış kadar acı verici bir şekilde utanç kaynağı olabilir.
Bazı insanlar utangaçlığı sosyal kaygı ile karıştırırlar.
Bazı ender durumlarda, sosyal kaygı, bir halk tuvaletini kullanmanın, dışarıda yemek yemenin veya başkalarının yanında telefonla konuşma korkusunu içerebilir.
Bazen insanlar ikisini birbirine karıştırsa da sosyal kaygı bozukluğu utangaçlık değildir. Utangaç insanlar başkalarının etrafında huzursuz hissedebilirler, ancak genellikle sosyal fobisi olan biriyle aynı türden aşırı kaygı durumlarını yaşamazlar. Buna ek olarak, sosyal kaygısı olan bir kişi, sosyal durumlardan aşırı kaçınırken, utangaç insanlar ise genellikle böyle bir kaygısı yoktur.
Sosyal fobi, normal hayatı aksamaya uğratarak kariyer veya sosyal ilişkilere müdahale eder. Örneğin, bir çalışan, sırf topluluk önünde sunum yapamayacağı korkusu ile terfi almayı reddedebilir. Sosyal bir olayın korkusu haftalar öncesinden başlayabilir ve belirtiler oldukça yıpratıcı olabilir.
Aşağıdaki semptomların hepsinin olması durumunda sosyal kaygı bozukluğu teşhisi konmaktadır:
- Kişinin, tanımadığı insanlara maruz kaldığı veya başkaları tarafından muhtemel bir incelemeye tabi tutulduğu bir ya da daha fazla sosyal veya performans durumunun kayda değer ve sürekli bir korkusu. Birey, aşağılayıcı veya utanç verici bir şekilde davranmaktan (ya da endişe belirtileri göstermekten) korkar. Not: Çocuklarda, tanıdık kişilerle yaşa uygun sosyal ilişkiler kapasitesinin kanıtı olmalı ve kaygının yalnızca yetişkinlerle etkileşimlerde değil akran ortamlarında da olması gerekir.
- DSM-5'e göre, korku sadece sosyal performans durumlarında ortaya çıksa bile tanı konabilir.
- Korkulan sosyal duruma maruz kalmak hemen hemen her zaman kaygıyı tetikler ve bu da duruma-bağlı veya yatkın olan panik atak halini alabilir. Not: Çocuklarda kaygı durumu, ağlama, öfke krizleri, donup kalma veya tanıdık olmayan insanların olduğu sosyal ortamlardan uzak durma ile ifade edilebilir.
- Kişi, aşırı veya mantıksız bir korkusu olduğunu kabul eder. Not: Çocuklarda bu özellik mevcut olmayabilir.
- Korkulan sosyal ya da performans durumlarından kaçınılır yoksa yoğun bir kaygı veya sıkıntı yaşanır.
- Korkulan sosyal veya performans durumlarından kaçınma, endişe verici beklenti veya sıkıntı, kişinin normal rutin hayatı, mesleki (akademik) işlevselliği veya sosyal aktiviteleri ve ilişkileri ile önemli ölçüde etkileşime girer; fobi oluşması yönünde belirgin bir sıkıntı yaratır.
- 18 yaşın altındaki bireylerde süreç en az 6 aydır.
- Korku veya kaçınma, bir maddenin (Örn. ilacın kötüye kullanımı) veya genel bir tıbbi durumun doğrudan fizyolojik etkilerinden kaynaklanmadığı gibi başka bir akıl hastalığı tarafından da kaynaklanmaz.
- Eğer genel bir sağlık sorunu veya başka bir ruhsal bozukluk varsa, ilk kriterlerdeki korku ile bağlantılı değildir. Örneğin, kekelemek, Parkinson hastalığındaki titreme ya da anoreksiya nervoza veya bulimiya nervozadaki anormal yeme davranışı korku belirtileri değildir.
Sosyal Kaygı Bozukluğu (eskiden sosyal fobi olarak da bilinirdi) genellikle psikoterapi veya belirli psikiyatrik ilaçlarla tedavi edilir. Sosyal fobi, mahcubiyet durumunun meydana gelebileceği sosyal veya performans ortamlarına (topluluk önünde konuşma gibi) karşı sürekli korkuyla nitelendirilir. Sosyal kaygının altında yatan temel korku, başkaları tarafından olumsuz değerlendirme korkusudur.
Her ne kadar psikoterapi ve ilaçların sosyal anksiyete bozukluğunun tedavisinde etkili olduğu gösterilse de tedaviye yönelik karma bir yaklaşım -ikisini de aynı anda kullanarak- zamanında ve faydalı bir tedavi yaklaşımı olabilir.
Bazı kişiler, kendi kendine yetme tekniklerini ile birtakım sosyal kaygı belirtilerinden kurtulurken, tanı konmuş bir sosyal fobi bozukluğu olan çoğu kişinin, bunun üstesinden gelmek için profesyonel tedaviye ihtiyacı olacaktır.
Psikoterapi, sosyal anksiyete bozukluğu için çok etkili bir tedavi yöntemidir. Özellikle, -maruz bırakma terapisi, maruz kalmaksızın bilişsel yapılandırma, maruz bırakma terapisi ve bilişsel yapılandırma ile sosyal beceri eğitimi gibi teknikleri içeren- bilişsel davranışçı tedaviler, sosyal kaygıyı zaman kısıtlı bir şekilde tedavi etmede oldukça etkili gibi görünmektedir. Bilişsel davranışçı terapinin çoğunluğu (CBT) 16 seansta (genellikle haftada bir seans) uygulanabilir. Tedavinin sonunda, kişinin anksiyete belirtileri büyük ölçüde azalır ve hatta bazı durumlarda ortadan kaybolur. Sosyal anksiyete için CBT, ister bireysel isterse de grup-biçiminde olsun, eşit derecede etkili özelliktedir.
Hastanın güveni arttıkça, terapi seansında öğrendiği becerileri dış dünyadaki olaylara ve ortamlara uygulamaya başlar. “In – vivo aşamalı maruz bırakma” olarak adlandırılan bu terapi, ev ödevi olarak da verilebilir. Başka bir senaryoda ise terapist, hastalarına dışarıda toplum içinde eşlik edebilir. Bu, terapötik güven oluşturmak ve hastanın özgüvenini geliştirmede oldukça etkili olabilir. In-vivo alıştırmaları, bir hastayı giderek korkulan durumlara kademeli olarak maruz bırakmayı amaçlamaktadır. Bu sayede bireye, objektif bir örnek olarak, korkulu sonuçların ya “çok da kötü olmadığını”, ya da akıllarında olamayacak kadar beklenilenden daha az muhtemel olduğu gösterilir.
Sosyal kaygıyı tedavi etmek için kullanılan başlıca ilaç türü, seçici serotonin geri alım engelleyicileri (SSRI) olarak adlandırılır. Bu türden ilaçlar öncelikli olarak depresyonu tedavi etmek için geliştirildiğinden sıklıkla antidepresanlar olarak tabir edilir. Ancak o zamandan itibaren, birçok farklı bozukluk türünün tedavisinde etkili oldukları bulunmuştur. Yaygın SSRI'lar Paxil (paroksetin), Zoloft (sertralin), Prozak (fluoksetin) ve Luvox (fluvoksamin) içerir.
Efexor (venlafaksin) adı verilen başka bir antidepresan türü de sosyal fobi belirtilerine yardımcı olmak için doktor tarafından yazılabilir.
SSRI'lara ek olarak, sosyal kaygı bozukluğunun tedavisinde bazen diğer ilaç türleri reçete edilmektedir.
Benzodiazepinler olarak adlandırılan anti-anksiyete ilaçları, aşırı alışkanlık yaratarak yatıştırıcı etkiye sebep olduklarından sosyal kaygı bozukluğu için nadiren verilmektedir. Ancak, kısa vadede hızlı etki gösterdikleri için, belirli durumlarda kullanımları söz konusu olabilir - örneğin, kaçınılamayacak ve beklenmedik bir topluluk konuşması gibi.
Sosyal anksiyeteyi azaltmak için beta blokerleri olarak adlandırılan bir ilaç türü de kullanılabilir. Beta blokerleri, endişeli olduğunuzda ortaya çıkan epinefrin akışını (daha yaygın olarak adrenalin olarak bilinir) bloke ederek fonksiyon gösterir. Bu, en azından kısa bir süreliğine sosyal kaygıya eşlik eden fiziksel belirtileri kontrol altına almaya ve engellemeye yardımcı olabileceği anlamına gelmektedir. Başlıca kullanım alanları, örneğin, bir konuşma yapmanızın istendiği, kısa vadeli durumlar içindir. Ancak, benzodiazepinler gibi, beta blokerleri de genellikle sosyal kaygının tedavisi için önerilmemekte ve nadiren reçete edilmektedir.
Sosyal kaygı belirtilerinin kontrol edilmesine yardımcı olmak için bir dizi kendi kendine yetme tekniği denenmiştir. Bilişsel davranışçı terapiden (BDT) alınan bu teknikler, resmi psikoterapinin dışında da kullanılabilmektedir.
Derin solunum alıştırmaları yapın.
Çoğunlukla kaygının fiziksel semptomlarını psikolojik belirtilerinden daha kolay tespit ederiz - bu yüzden değiştirmesi genellikle en kolay olanıdır. Bu belirgin fiziksel semptomlardan biri de nefes almaktır. Endişeli olduğumuzda normal bir şekilde nefes alıp vermediğimiz için nefes darlığı çekeriz.
- Ağzınızı kapatın ve 10'a kadar sayarak yavaşça ve derin bir şekilde burnunuzdan nefes alın. Bu egzersizi ilk denediğinizde 10'a kadar gelemeyebilirsiniz, bu yüzden başlangıç olarak 5 gibi daha küçük bir sayı ile başlayabilirsiniz.
- Siz sayıp nefes alırken vücudunuzda algıladığınız hislere dikkat edin. Göğsünüzdeki eliniz hareket etmemelidir, ancak karnınızdaki elinizin yükseldiğini fark etmelisiniz.
- 10’a (veya 5’e) ulaştığınızda, nefesinizi 1 saniye boyunca tutun.
- Ardından, 10 (ya da yeni başlıyorsanız 5) saniye kadar sayıp ağzınızdan yavaşça nefes verin. Ağzından dışarı çıkan havayı ve karnınızdaki elinizin hareket ettiğini hissedin.
- Egzersizi yapmaya devam edin; burnunuzdan nefes alın ve ağzınızdan verin. Yavaş ve sabit bir solunum düzenini korumaya odaklanın. Üst üste en az 10 kez pratik yapın.
Bunu ne kadar çok yaparsanız, -bir zamanlar kontrol edilemez olduğunu düşündüğünüz- nefesinizi kendi başınıza kontrol etmeyi o kadar iyi öğrenirsiniz.
Küçük adımlar ile ilerleyin.
Bir tedavi için adım adım ilerlemek çok önemlidir, ancak kendi kendine yetme egzersizleri için de faydalı olabilirler. Sonuçta, bir gecede bu hale gelmediniz ve bu durumu değiştirmek de öyle olmayacaktır.
Sosyal kaygı bozukluğu için, gevşeme egzersizlerini (yukarıdaki derin nefes egzersizi gibi) öğrenmek ve bunları her durumda kolayca yapabilip alışkanlık olana kadar kadar uygulamak yararlıdır.
Maruz bırakma terapisi, normal olarak kaygıyı tetikleyen sosyal durumlara yavaş yavaş kademeli olarak maruz kalmayı ifade eder. Fakat bu durumlara maruz kalmanız, ortaya çıkan kaygı ile başa çıkmanıza yardımcı olan, rahatlama ve baş etme tekniklerini öğrenmenize de oldukça bağlıdır.
Öz-konuşma ve iç sesinizi dinleyin.
Kendimize çoğu zaman aklımızdaki şeylerin doğru olup olmadığını söyleriz. Psikologlar bu tür bir durumu “öz-konuşma” olarak ifade ederken diğerleri ise iç ses tabirini kullanmaktadır. Öz-konuşmanın bir kısmı olumludur ve benlik saygımızı güçlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak bazı zamanlarda, öz-konuşmanın mutluluğumuza negatif ve yıkıcı bir etkisi de olabilir.