Genellikle sıradan utangaçlık olarak adlandırılan sosyal fobi, ciddi bir sağlık sorunudur ve hayatı zorlaştırabilir. Uygun tedaviyle düzelebilen sosyal fobi hakkında bilinmesi gerekenleri derledik.
Sosyal anksiyete bozukluğu veya sosyal fobi, bir kişinin sürekli olarak başkalarıyla etkileşime girme korkusu yaşadığı psikolojik bir durumdur. Bu korkunun mantıksız olduğunu anlasa bile durumu değiştiremez.
Sosyal fobi, hem travmatik deneyimler nedeniyle hem de genetik yatkınlık nedeniyle gelişebilir. Günümüzde, uzmanların yardımıyla bu rahatsızlıktan kurtulmak hiç de zor değildir.
Sosyal fobi oldukça yaygın bir hastalıktır. İngiliz bilim insanları tarafından yapılan bir araştırmaya göre, Avrupa'daki nüfusun yüzde 3,9 ila 13,7'si sosyal fobi yaşamaktadır. Buna rağmen, oldukça nadiren teşhis edilmektedir. Sosyofobi genellikle başka bir hastalığın, örneğin anksiyete bozukluğunun semptomlarından biri olarak kendini gösterir ve uzmanlar genellikle buna bu açıdan bakar.
Sosyal fobi, belirli durumlarda hemen hemen herkeste kendini gösteren utangaçlıkla karıştırılmamalıdır. Bu bozuklukta sürekli olarak yoğun korku ortaya çıkar ve çalışmak, toplu taşıma araçlarını kullanmak ve hatta dışarı çıkmak gibi günlük işlere bile müdahale eder.
Sosyal fobisi olan bazı insanlar için kaygı yalnızca belirli durumlarda ortaya çıkar. Örneğin, bir çocuk okula sakince yürüyebilir, ancak tahtaya çıkıp cevap vermekten korkar.
Kimileri ise telefon görüşmeleri, iş görüşmeleri, topluluk önünde konuşma, spor yapma, dans etme, dışarıda yemek yeme, yabancılarla konuşma veya umumi tuvalete gitme gibi durumlardan korkar. Bazı kişiler korkutucu bir olaydan hemen önce hoş olmayan hisler yaşamaya başlar, bazıları ise birkaç gün hatta haftalar önce korku yaşamaya başlayabilir.
Çoğu zaman, sosyal fobisi olan insanlar korkularını alay, kınama veya diğer insanlardan gelen diğer olumsuz tepkiler korkusuyla açıklamazlar ve genellikle artan kaygılarını keşfetmekten de korkar. Ortaya bir kısır döngü çıkar; sosyal fobi belirtileri gösterme korkusu, sosyal fobiyi daha çok yoğunlaştırır.
Sosyal fobisi olan birçok kişi sevdikleriyle, örneğin akrabalarıyla kolayca iletişim kurar, ancak aile dışında sosyal bağlantılar kurmaya çalıştıklarında büyük zorluklarla karşılaşırlar. Hastalık onları yalnızlığa sürükler.
Ayrıca iletişim kurma gücünü kendilerinde bulsalar bile sürekli kaygı duymaları iletişim becerilerini zedeler. Örneğin gerginlik, duruma uygun yüz ifadeleri veya jestler kullanarak düşünceleri net bir şekilde aktarmaya etmeye engel olabilir. Bu genellikle başkalarını korkutur ve kişinin biriyle arkadaş olma veya ilişki kurma şansını azaltır.
Sosyal fobisi olan kişiler genellikle rahatsız edici durumlardan kaçınmanın onları kaygıdan koruduğunu düşünür. Ancak bu böyle değildir; reddetmek yalnızca hastalığı ağırlaştırır.
Sosyal fobisi olan hastaların beyin aktivitesi üzerine yapılan araştırmalar, amigdalalarının çok aktif çalıştığını göstermektedir. Beynin bu kısmı, vücudu tehditlerle savaşmak için harekete geçiren korku tepkilerinden sorumludur.
Sonuç, artan kalp hızı, kas gerginliği ve bozulmuş düşünmedir. Gerçek bir tehlike durumunda, vücudun kaynaklarının bu şekilde seferber edilmesi, tehlikeyle savaşmaya veya basitçe kaçmaya yardımcı olur.
Sağlıklı bir insanda, amigdalanın aşırı aktivitesi beynin prefrontal korteksi tarafından engellenir. Görevi, gerçek bir tehdit olup olmadığını değerlendirmektir. Ancak sosyal fobisi olan kişilerde bu mekanizma olması gerektiği gibi çalışmaz: prefrontal korteks baskılamaz, sadece amigdalanın tepkisini artırır.
Sosyal fobi, fiziksel ve davarnışsal olarak birçok farklı belirtiyle ortaya çıkabilir.
Sosyal fobinin fiziksel belirtileri şunlardır:
- Kızarma
- Terleme
- Titreme
- Mide bozukluğu
- Tüm düşünceler gitmiş gibi hissetmek
- Duruşu, bakışı veya sesi tam olarak kontrol edememe
- Baş dönmesi
- Mide bulantısı
Sosyal fobinin davranışlar belirtileri ise şunlardır:
- Diğer insanlarla etkileşim gerektiren durumlarda şiddetli kaygı
- Belirli sosyal temaslardan kaçınmak
- Gizlilik ve fark edilmeme arzusu
- Kendini utandırma korkusu
- Kaygı nedeniyle işi veya okulu kaçırmak
- Toplumdaki davranışlarının aşırı eleştirel değerlendirmesi, yanlış ifade veya bakış için kendini suçlama.
Modern bilim, başta travmatik bir deneyim olmak üzere hem dış faktörlerin hem de genetik yatkınlığın sosyal fobiye yol açabileceğini göstermektedir. Çoğu zaman, hastalık çocuklukta veya ergenlikte gelişmeye başlar, ancak 20-25 yıl sonra kendini gösterir.
Sosyal fobi belirtileri genellikle çocuklukta ve çoğu zaman iki dönemde ortaya çıkar: 10 yaşa kadar ve 14 ila 18 yaş arası. Hastalığın daha da gelişmesi, kişinin çevresine ve kişisel deneyimine bağlıdır.
Araştırmalara göre, sosyal fobisi olan çocukların, çocuklarında bu hastalığa yakalanma riski yüzde 30-40 daha fazladır. Son deneyler, bozukluğun, serotonin taşınmasından sorumlu olan SLC6A4 genindeki mutasyonlarla ilişkili olabileceğini göstermektedir.
Sosyal fobinin gelişmesine yol açabilecek travmatik durumlar şunlardır:
- Çocuklukta zorbalık
- Aile kavgaları
- Bir çocuğun terk edilmesi gibi ebeveyn kaybı
- Taciz ve cinsel saldırı
Sosyofobi genellikle utangaç insanlarda gelişir, dış çevrenin etkisi altında bu doğal özellik bir hastalığa dönüşebilir. Bazı araştırmalar, bozukluğu otoriter bir ebeveynlik tarzına bağlamaktadır. Ebeveynler bir çocuğa çok fazla baskı uyguladığında ve onu sıkı bir şekilde kontrol ettiğinde, bozukluğu geliştirme riskinin arttığı bilinmektedir. Ve tam tersi; ilişkilerin duygusal olarak sıcak olarak değerlendirildiği ailelerde, sosyal fobi geliştirme riski daha düşüktür.
Herhangi bir sorunu olan herkes, tıbbi yardım almak istediğinde korkabilir. Ancak sosyal fobisi olan insanlar bir psikoloğa gitmekten korkmamalıdır. Bir uzman ona asla zarar vermez veya bir anksiyete atağına neden olmaz.
Sosyal fobi, tedaviye iyi yanıt verir. Bazen antidepresanlar ve anksiyete ilaçları, anksiyolitikler yardımıyla ilaçla tedavi edilir. Ancak asıl yöntem bilişsel davranışçı terapidir (BDT).
Sosyal fobinin BDT çerçevesinde tedavi etmenin birçok yöntemi vardır. En genel haliyle, herhangi birinin çalışması, irrasyonel düşünceleri ve bilişsel çarpıklıkları değiştirmeyi ve kaygı ile başa çıkmayı, onunla başa çıkma yeteneğini geliştirmeyi amaçlar.
Ana araç maruz kalma yöntemidir. Kişi, endişe verici bir duruma dalar ve bu endişeye dayanmayı, ondan korkmamayı öğrenir. Bu, hastanın kaygısı azalıncaya kadar stresli bir uyarana maruz kalmasıdır. Dereceleri vardır. Tedavi, başa çıkması zor olmayan basit durumlarla başlar. Zamanla durumlar daha karmaşık hale gelir ve kişi onlara karşı tolerans geliştirir, kaygı azalır.
İlk olarak, bir psikolog veya psikoterapist, rahatsız edici durumları hayalinde canlandırmasına yardımcı olur. Daha sonra hasta biraz daha hazırlıklı olduğunda, uzman onu birlikte rahatsız edici bir sosyal duruma katılmaya davet edebilir.
Bir diğer önemli yöntem ise gevşeme egzersizleridir. Hastaya nefes egzersizleri gibi çeşitli stres giderici teknikler öğretilir.
Ayrıca uzmanlar, sosyal fobisi olan kişilerin önyargılarıyla baş etmelerine yardımcı olur. Sosyal fobisi olan hastalar genellikle kendilerini endişelendiren bir durumla karşılaştıklarında çevrelerindekilere aptal veya yetersiz görünebileceklerini ya da herkesin sadece onlara bakacağını düşünürler. Ancak deneyler, aslında kimsenin onlara bakmadığını veya onları düşünmediğini gösteriyor.
Bu tür deneyler olarak, bir uzman, hastaya halka açık yerlerde şiir okumasını veya bir mağazada satış temsilcisiyle konuşmasını önerebilir. Sosyal fobisi olan birçok insan bir uzmana başvurduğunda, onları rahatsız edici bir şey yapmaya, neredeyse metroda çırılçıplak koşmaya zorlanacağından korkar. Uzmanlar elbette bu tür şeyler istemezler. Yöntemler, hiçbir durumda kişide anksiyete atağı oluşturmaz. Bu nedenle bir uzmana başvurmak en akıllıca seçimdir.
KAYNAK . ensonhaber.com