dahilde ve hariçte yalap şalap wallerstein güzellemeleri (bazı örnekleri 1
,2
, 3
) havada uçuşurken nihayet mahallenin delisi ortaya çıktı: daha adamcağızın yedisi çıkmamışken, ölümününün üçüncü gününde sungur savran
, "immanuel wallerstein (1930-2019): amerikan akademia’sının yüz akı, marksizm’in hasmı
" adlı yazısıyla sağlı sollu geçirmiş. gerçi arada bir iki sevmemiş değil ama yazının yekûnuna bakıldığında görülen o ki merhumu sağlam pataklamış. iyi de yapmış eline sağlık. savran'ın yazısı uzun, özetleyeyim.
wallerstein'ı öncelikle sevmiş ve bir düşünür olarak orijinalitesine, geniş ufkuna, çalışkanlığına ve ezilenlerden yana taraflılığına şapka çıkarmış ve hatta onu jean-paul sartre’ın, pierre bourdieu’nun, edward said’in ve noam chomsky’nin yanına koyup saygılarını sunmuş. fakat bunun hemen ardından başlamış sağlı sollu kroşelerine.
savran demiş ki: wallerstein ne devrimciydi ne de marksist. ha evet marx'tan esinlenmiştir ama geliştirmiş olduğu "azgelişmişliğin gelişmesi
" teorisiyle akraba olan dünya ekonomisi analizi yaklaşımı, marksist anlayışı çarpıtmıştır. marx'ın üretim sürecine verdiği ağırlığı es geçip dolaşım sürecine odaklanmış ve dahası dünya sistemi deyip bu sistem içindeki özgüllükleri (örn. kapitalizmden kopmuş ülkeleri) es geçerek sosyalist devrimleri görmezden gelmiş ve sınıf mücadelesini de dar bir çerçeveye hapsetmiştir.
dahası savran'a göre wallerstein sadece marx'ı değil lenin'i de yanlış anlamıştır. hatta wallerstein'ın lenin'e karşı tutumunu düşmanca ve cahilce olarak niteler. çünkü daha 1916'da emperyalizm kapitalizmin en yüksek aşaması
adlı bir kitabı yazarak kapitalizmin bütünsel bir dünya sistemi haline gelmiş olduğunu vurgulayan lenin’i kautsky ve stalin’le birlikte eleştiren wallerstein, lenin'e ayıp etmiştir.
bunca kroşeden sonra, sungur savran yazının sonlarına doğru merhumu nakavt edecek bir kelime oyununa girişiyor. wallerstein'ın maskeli zapatista subcomandante’siyle maskesiz ve cesur bir şekilde poz vermesini
, abd'nin "terörist" saydığı bir adamla dayanışmasını gurur verici bulup hemen ardından da ekliyor: "buna karşılık, wallerstein, sınıf mücadelesinin sinsi bir hasmıdır. o yüzden maskeli bir anti-marksisttir."