Buğday, arpa, çavdar ve diğer tahılların içinde bulunan bir protein olan glutene karşı bağışıklık reaksiyonudur. Glüten tüketimi ince bağırsağınızda bağışıklık tepkisini tetikler. Zamanla bu reaksiyon, ince bağırsağınızın astarına zarar verir ve bazı besin maddelerinin emilimini engeller.
Zarar gören bu astar sonunda yetersiz beslenme, düşük, kısırlık ve nörolojik hastalıkların başlangıcına veya bazı kanser hastalıklarına yol açabilir.
Çölyak hastalığı, gıda alerjisi ile aynı şey değildir, bu nedenle belirtiler farklı olacaktır.
Buğday alerjisi varsa, içinde buğday bulunan bir şey yenirse kaşıntı veya göz sululuğu veya nefes darlığı yaşanabilir.
Ancak, çölyak hastalığı varsa ve yanlışlıkla glutenli bir şeyler yenirse, ishal, gaz, kabızlık gibi bağırsak sorunları veya aşağıdaki semptomlardan herhangi biri yaşanabilinir:
- Karın ağrısı
- Mide bulantısı
- Anemi
- Kaşıntılı kabarık döküntü
- Kemik yoğunluğunda azalma
- Baş ağrısı veya genel yorgunluk
- Kemik veya eklem ağrısı
- Ağız ülseri
- Kilo kaybı
- Mide ekşimesi
Çocuklarda bağırsak sorunları, yetişkinlere göre çok daha yaygındır. Bu semptomlar şunları içerir:
- Mide bulantısı veya kusma
- Şişkinlik veya karnın şişmesi
- İshal
- Kabızlık
- Kötü kokulu dışkı
- Kilo kaybı
Çölyak hastalığı olan herkes bu belirtilere sahip olacak diye bir şey yoktur. Bazı insanlarda hiç problem yoktur, bu da teşhisi çok zorlaştırır.
Çölyak Hastalığı Tanısı
Çölyak hastalığı olan insanların çoğu, hastalığa sahip olduklarını bilmezler. Araştırmalar, hastalığa yakalanmış insanların %20’sinin şimdiye kadar uygun bir tanı konduğunu ortaya çıkarmıştır. Bağırsakta hasar çok yavaştır ve semptomlar çok değişkendir ve hastaya teşhis konması yıllar alabilir.
Doktorlar çölyak hastalığı olup olmadığına karar vermek için iki kan testi uygularlar:
- Bazı antikorları arayan seroloji testleri
- Çölyak hastalığının ekarte edilmesi için insan lökosit antijenlerinin araştırılması için genetik test
Eğer kan testi çölyak hastalığı olabilirliğini gösteriyorsa biyopsi yapılması gerekebilir. Doktorun ince bağırsağına bakıp hasar görüp görmediğini görmek için doku aldığı bir işlemdir.
Çölyak Hastalığının Tedavisi
Çölyak hastalığını tedavi eden hiçbir ilaç yok. Sıkı bir glutensiz diyet uygulanması gerekecektir. Ekmek, pasta gibi hamur işlerinden uzak durmanın yanı sıra bira, makarna, tahıl ve hatta bazı diş macunları, ilaçlar ve gluten içeren diğer ürünlerin de tüketilmemesi gerekir .
Ciddi bir beslenme yetersizliği varsa, doktor glutensiz vitamin ve mineral takviyeleri alınmasını isteyebilir.
Birkaç hafta glutensiz bir diyetten sonra, ince bağırsak iyileşmeye başladığı için kendini daha iyi hissetmeye başlamak hastaya moral verecektir.
Kimlerde Çölyak Hastalığı Riski Olabilir?
Çölyak hastalığı, genetik bir bozukluk olduğu için ailelerde sonraki nesillerde olabilecek ihtimaller için tedirginlik yaratabilir.
Bazen viral enfeksiyon, ameliyat veya bazı duygusal travma gibi stresli bir olay tetikleyebilir. Hamilelik sonrasında da gerçekleşebilir.
Down sendromu, tip 1 diyabet, Turner sendromu (bir dişi bir X kromozomu eksik olan bir durum), Addison hastalığı veya Romatoid Artrit gibi hastalıkları olan insanlar arasında en yaygındır .
Çölyak hastaları glutensiz gıdalar tüketmek zorundadırlar. Ayrıca, Çölyak hastalığı dayanışma grubuna erken katılım hastalığa uyumda yarar sağlayabilirler.