Hakemi Use nerededir? Dijle Nehri'ne inşa edilen Ilısu Barajı projesi kapsamında 2001-2013 yılları arasında kazılan Hakemi Use, Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, Tepe beldesi sınırları içinde yer alıyor.
Hakemi Use ismi nereden gelmektedir? Hakemi Use adını üzerinde konuşlandığı tarlanın sahibinden almaktadır. Yerel halk tarafından "Yusuf'un Höyüğü" anlamında "Haremi Usey" şeklinde dillendirimektedir; ancak 1989 yılında yörede gerçekleştirilen yüzey araştırmalarıyla resmi kayıtlara "Hakemi Use" ismiyle geçirilmiştir.
Hakemi Use'nin özellikleri nelerdir? 120 metre çapında ve 4 metre yüksekliğe sahip bu höyük yerleşiminde iki dönemin varlığı saptanmıştır. Bunlardan ilki Geç Neolitik, diğeri ise Geç Assur dönemidir. Yerleşimdeki ilk iskân yaklaşık MÖ 6.100 tarihlerinde başlamış, kesintisiz olarak MÖ 5.950'lere kadar devam etmiştir. Ardından bazı dönemler terk edilse de toplum hayatı sürdürülmüştür.
Mimaride ayrışık nizam olarak adlandırılan bir yerleşim planına sahiptir ve toplumsal yapı bağlamında, çağdaşı diğer Mezopotamya yerleşimleriyle örtüşmektedir. Çağdaşları ile diğer bir benzerlik ise binalarda taş temelin
çok az kullanılmasıdır. Genellikle çamurdan inşa edilen duvarlar vardır ve sağlam değildirler. Bu nedenle uzun bir süre devam eden bir yerleşim görüntüsü çizmemektedir.
Binaların arasındaki boşluklarda ortak kullanımın göstergesi olan ocaklar ve fırınlar bulunmaktadır. Günümüzde Diyarbakır'ın
kırsalında bu geleneğin hâlâ devam ediyor olması ilginçtir. Taş aletlerin önemli bölümü tarımsal etkinliğe işaret etmektedir. Ayrıca bu aletlerden bazıları taş alet dericilik ve benzeri işlerle uğraşıldığını göstermektedir. Küçükbaş hayvancılığın da olduğu anlaşılmaktadır. Hakemi Use'nin sakinlerinin beslenme şekilleri ise daha çok hayvansal ürünlerdir.
Hakemi Use'de toplum yapısı nasıldı? Hakemi Use'nin Use Geç Neolitik dönem köy yerleşiminde gün yüzüne çıkartılan arkeolojik bulgular, Hakemi Use'de eşitlikçi bir yaşamın varlığına işarettir. Binaların boyutu ve planı, içindeki arkeolojik buluntular bu köy sakinleri arasında dikey hiyerarşinin olmadığını göstermektedir. Binaların tabanı altında veya evlerin arasındaki boş alanlarda açılan iki yüz elli civarındaki mezarda eşitlikçi durumla karşılaşılmıştır.
Kazılarda silah olarak değerlendirilebilecek
taş aletlerin yok denilecek kadar az olması, barışçıl bir yaşam süren Hakemi Use sakinlerinin avcılığa da pek meraklı olmadıklarını gösterir.