Desmond Tutu
- Meslek : Başpiskopos, Güney Afrikalı insan hakları savunucusu
- Doğum : 1931
- Ölüm : -
Güney Afrika Apartheid rejiminin önde gelen bir karşıtı olan başpiskopos Demond Tutu, 1970’ler ve 1980’lerde ırkçı hükümete karşı geliştirdiği şiddet içermeyen protesto eylemleri ile büyük ün kazandı. Güney Afrika’daki Transvaal’de bir işçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelen Tutu papaz olmadan önce lise öğretmenliği yaptı. Bu dönemde ülkedeki yasalar siyahilerin pek çok meslek dalında çalışmasını engelliyordu. Rahip olduktan sonra bir süre İngiltere’de kaldı. 1967 yılında ise geri döndü.
Bir Anglikan rahibi olan Tutu, Apparheid karşıtı mücadelenin önce gelen figürlerinden biri ve dünya çapında bir insan hakları savunucusu oldu. Bu tutumu nedeniyle 1984 yılında Nobel Barış Ödülü aldı. Büyük ölçüde beyaz bir cemaate sahip olan siyahi rahip, diğer Apartheid karşıtı liderlerden farklı olarak hiç cezaevinde yatmadı. Şiddeti desteklemedi. Bunun yerine uluslararası kamuoyunun Güney Afrika’ya yatırım yapmamaya çağırdı. Bu strateji Apartheid hükümeti üzerinde büyük bir ekonomik baskı yarattı. 1990 yılında Apartheid kaldırılınca Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu’nun on yedi üyesine başkanlık etmekle görevlendirildi. Komisyon, Apartheid döneminde yaşanan insan hakları ihlallerini araştırdı. 1996 yılında başpiskoposluktan emekli oldu. Kanser teşhisi konulunca Güney Afrika’dan ayrıldı. ABD’de başarılı bir tedavi gördü. 2000 yılında Desmond Tutu Barış Vakfı’nı kurdu. Toplumsal adalet arayışı içerisinde olan marjinal halkların sesi oldu.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2011
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
Desmond Tutu
Güney Afrika Apartheid rejiminin önde gelen bir karşıtı olan başpiskopos Demond Tutu, 1970’ler ve 1980’lerde ırkçı hükümete karşı geliştirdiği şiddet içermeyen protesto eylemleri ile büyük ün kazandı. Güney Afrika’daki Transvaal’de bir işçi ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelen Tutu papaz olmadan önce lise öğretmenliği yaptı. Bu dönemde ülkedeki yasalar siyahilerin pek çok meslek dalında çalışmasını engelliyordu. Rahip olduktan sonra bir süre İngiltere’de kaldı. 1967 yılında ise geri döndü.
-
Atik Sinan
Türk mimarlık tarihinde Atik Sinan veya Âzadlı Sinan adıyla tanınan ünlü sanatkârın tam adı Sinâneddin Yûsuf b. Abdullah’tır. 15. yüzyıl Osmanlı mimarisinin ve özellikle Fatih Sultan Mehmed dönemi mimari faaliyetlerinin önde gelen isimlerinden olan Atik Sinan, İstanbul’un ilk ve en büyük yapılar topluluğu olan Fatih Camii ve Külliyesi’nin mimarıdır. Bu yapı onun günümüze ulaşan en değerli eserlerindendir. Baba adından da anlaşılacağı üzere sonradan Müslümanlığı kabul ettiğinden Batılı araştırmacılar tarafından kimliği üzerinde çok durulmuş ve Müslümanlığı kabul etmeden önceki adının Hristodulos olduğu yolunda bir iddia ortaya atılmıştır. Fakat bu çevrelerce aynı ad, Fâtih Camii ve Külliyesi ile inşa tarihleri arasında büyük bir zaman farkı bulunan Bursa Hudâvendigâr Camii için de öne sürülmüştür. Esasen bu iddiaların belgelerle desteklenemediği gibi doğru olması da mümkün değildir.
-
Beş Hececiler
II. Meşrutiyet’ten sonra şiirlerini hece vezniyle yazan beş şairin Türk edebiyatındaki genel adı olan Beş Hececiler şiirde sade ve özentisiz olmanın en doğru yol olduğunu kabul etti. Tanzimat’tan sonraki yıllarda olduğu gibi Meşrutiyet’in getirdiği hürriyet ortamında da Osmanlı Devleti’ni çöküşten kurtarmak için bir kısım Türk aydınları Garpçılık, İslâmcılık ve Türkçülük fikirleri etrafında toplandı. Bunlardan Türkçülük cereyanı, aynı zamanda Türk kültür hayatında millî edebiyat meselesini de gündeme getirdi. 1911’de Selânik’te yayımlanmaya başlayan Genç Kalemler dergisi ile dilde ve edebiyatta milliyetçilik cereyanı da başlamış oldu ve böylece Türkçülüğün edebiyatta ilk tezahürü sade Türkçe ile yazmak ve hece veznini kullanmak şeklinde kendini gösterdi. Hece veznini aydın zümre arasında ciddi olarak ilk defa Mehmed Emin “Cenge Giderken” adlı manzumesinde kullandı. Millî edebiyat cereyanının tutunmaya çalıştığı 1911-1917 yılları arasında, bir yandan bu akım içinde yer alan şairler kendilerini halka kabul ettirmeye çalışırlarken diğer taraftan Servet-i Fünûn şiirinin Tevfik Fikret ve Cenab Şahabeddin gibi otoriteleri edebî itibarlarını henüz korumakta, Fecr-i Âtî şairleri de şöhretlerini sürdürmekteydiler.
-
Hacım Sultan
Bektaşî tarikatı geleneğine göre Hacı Bektâş-ı Velî’nin önde gelen halifelerinden biri olan Hacım Sultan Koluaçık Hacım Sultan diye de bilinir. Batı Anadolu’daki konargöçer Türkmen oymakları içinde Hacı Bektâş-ı Velî kültünün yayılmasında çok önemli rol oynadı. Hacım Sultan Vilâyetnâmesi’nde Hacım Sultan da tıpkı Hacı Bektâş-ı Velî gibi on iki imam soyundan bir seyyid olarak gösterilir. Esere göre Hacım Sultan, onuncu imam Ali en-Nakī’nin torunu ve Şahzâde Hüseyin’in oğludur. Bununla beraber “doksan dokuz bin Türkistan evliyasının pîri” Hâce Ahmed Yesevî’nin müridlerindendir. Ahmed Yesevî Hacı Bektaş’ı Rum diyarına halife olarak gönderdiği zaman yanına Hacım Sultan’ı da katar. Bunlar önce hacca gider, dönüşte Anadolu’ya gelirler. Ahmed Yesevî’nin emriyle Germiyan iline geldiğinde önce Üveyik köyünde sığır çobanı olur, ardından Sandıklı’ya gider. Uğradığı her yerde tuhaf kılık kıyafetinden dolayı halk onu barındırmak istemez; çünkü Hacım Sultan da tıpkı şeyhi Hacı Bektaş gibi saçı sakalı, kaşı kirpiği kazınmış, belden yukarısı çıplaktır. Gittiği her yerden kovulur.
-
Ağakapısı
Eskiden beri yüksek bir makamı ifade etmek için kapı kelimesi kullanılırdı. Devletin en yüksek memurlarından biri olan yeniçeri ağasının görev yaptığı bu yer de kısaca Ağakapısı olarak adlandırıldı. Ağakapısı Süleymaniye Camii’nin kuzeyinde, şimdiki İstanbul Müftülüğü binası ile İstanbul Üniversitesi’nin bir biriminin olduğu yerde idi. Başta Sultan II. Osman hadisesi olmak üzere birçok tarihî olayın geçtiği Ağakapısı, etrafı yüksek duvarlarla çevrili bir saha içinde selâmlık, harem ve hizmet dairelerinden oluşan büyük bir ahşap saray şeklinde inşa edildi. Bina birçok defa yangınlar sonucu harap oldu ve çeşitli tamirler gördü. Sultan I. Mahmud tarafından çıkarılan bir hatt-ı hümâyunla burada padişaha şerbet sunulmasının uygun görüldüğü bildirildi. Yılın belirli günlerinde de yeniçeri ağasının Ağakapısı’nda sadrazama bir ziyafet vermesi âdet haline geldi. Harap oluşun ardından Ağakapısı sarayı tekrar yapılırken avlu veya bahçesine ahşaptan yüksek bir yangın köşkü inşa olundu. Yangınları gözetleyen köşklü denilen görevliler, bu kulenin tepesinden gündüz şüpheli dumanları, gece ise ateşi gözetleyip gerekli tedbirlerin alınmasını sağlıyorlardı. Saray, Sultan II. Mahmud zamanında 1816-1817 yılında büyük ölçüde bir tamir görerek yenilendi ve yeniden döşendi.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun