Bazen rastlantılar, hatalar ve kazalar bilimin beslendiği kaynak havuza malzeme sağlar. 19. yüzyılın ilk yarısında beyinle ilgili çok bilgiye sahip değildik. Kişiliğin, düşünmenin ve kararların ana merkezlerinden olan alın loblarının “gereksiz et yığınları” olarak görüldüğünü söylemek, sanırım dönemin düşüncesi hakkında fikir verecektir. İşte böyle bir dönemde -13 Eylül 1848’de, saat 16 sularında- ABD’de talihsiz bir kaza yaşandı. Rutland & Burlington Demiryolu Şirketinin Vermont’taki ray döşeme çalışmalarında kayaları patlatırken yaşanan feci kazada yirmi beş yaşındaki yetenekli ve çalışkan ustabaşı Phineas Gage’in kafatasına demir çubuk girmişti. Demir, sol yanaktan girerek, beynin ön kısmını delmiş ve kafatasından çıkmıştı.
Gage, kazada sol gözünü kaybetti. Vücudunda herhangi bir felç yoktu. Yürüyor, el ve ayaklarını hareket ettirebiliyordu. Mantıklı bir şekilde konuşuyor ve konuşulanları anlayabiliyordu. Doktoruna başına gelen kazayı kendisi anlatacak kadar mantıklı ve soğukkanlıydı. Zihinsel yetenekleri ve aklı tamamen yerindeydi, motor becerileri aynıydı.
Görünüşte Gage, fiziksel sağlığı yerinde ve zihinsel yetenekleri aynı gibi olsa da kişiliğinde inanılmaz bir değişim yaşıyordu. Enerjik, ılımlı, her zaman saygılı, sevecen, dürüst, planlı ve çalışkan bir adam olan Gage gitmiş yerine başka biri gelmişti. Düşüncesiz, saygısız ve duyarsızdı. Yalan söylüyor, uydurmaca hikayeler anlatıyordu. Öyle ki kadınlar onun yakınından geçmeye bile çekinir olmuşlardı; öyle de pervasız bir adamdı artık.
Bu yeni Gage, aklı tamamen yerinde olmakla birlikte Dr. John Harlow’a göre zihinsel yetisi ile hayvani eğilimleri arasındaki dengeyi yitirmiş gibiydi.
Gage, eski işine döndüğünde, uygunsuz davranışları yüzünden patronları onu kovmak zorunda kaldı. Çeşitli işlerde çalıştıysa da hiçbirinde tutunamadı. Kazadan on üç yıl sonra öldüğünde 38 yaşındaydı.
Gage’in zihinsel ve fiziksel yetilerinde hiçbir sıkıntı olmaması onun kişiliğindeki muazzam değişimi gizliyor ve kişilik değişimini önemsiz bir sorun gibi gösteriyordu. Aslında kişilik gibi soyut bir şeyin beyin gibi somut bir yapının içinde olması kabul edilemezdi belki de. Ancak Gage vakası beyinde sosyal kurallara uymak, ahlaklı davranmak, sezgi, planlama, sorumluluk alma, karar verme, uzun vadeli karları gözetme, zararlı uyarıcılardan kaçınma gibi mekanizmaları ihtiva eden bir sisteme işaret ediyordu.
Fizyolog David Ferrier, Gage’in beynindeki yaralanmanın dil ve motor bölgelerine zarar vermediğini, bu yüzden Gage’nin konuşabildiğini ve özgürce hareket edebildiğini hasarın Prefrontal Korteks adlı bölgede gerçekleştiğini, bu bölgenin Gage’nin kişilik değişimiyle ilgili olabileceğini ileri sürmüştür.
Alın bölgesindeki beynin gereksiz et yığınları olarak görüldüğü bir zamanda Ferrier çok isabetli bir tespit yapmıştır. Ferrier, Gage’deki kişilik değişimini “zihinsel yozlaşma” kavramıyla açıklar. Aklı ve diğer temel zihinsel yetileri yerinde olmasına rağmen, kişiliğinde muazzam bir değişimle malul olan Gage’in durumunu ifade etmek için bundan iyi bir ifade olamazdı.
Kazadan 13 yıl sonra Phineas Gage çok genç bir yaşta, 38 yaşında hayatını kaybetti. Gage’in kafatası ve demir çubuk Harvard Üniversitesi Tıp Müzesi’nde sergilenmektedir.