Görünür bir sebebi olmadan yaşanılan ve geçmeyen yorgunluklar, altta yatan farklı bir sağlık sorununun habercisi olabilir. İşte geçmeyen yorgunluğun en önemli nedenleri ve alınabilecek önlemler.
Sürekli yorgun hissetmek, birçok kişinin gözden kaçırdığı bir semptomdur. Eğer bebeğiniz nedeniyle gecede birkaç kez uyanacak yeni bir ebeveynseniz, yorgun olmanız mantıklıdır. Veya iş yerinde büyük bir proje üzerinde çalışıyorsanız, normalden daha fazla bitkin hissedebilirsiniz. Ancak sürekli yorgunluk hissetmek, altta başka bir şeyin döndüğünün bir göstergesi olabilir.
Her zaman yorgun yaşandığında, anahtar soru şudur: Bu sadece uykusuzluk mu yoksa içsel bir yorgunluk deneyimi mi? Sorunun kaynağının yeterince uykunun ötesinde bir şey olduğu ortaya çıkarsa, temel nedeni belirlemek için daha fazla araştırma yapılması gerekir. Her zaman yorgun hissetmek, hormon bozukluğundan tiroid sorunlarına ve besin eksikliğine kadar vücuttaki çeşitli dengesizliklere işaret edebilir. Uykusuzluktan kaynaklanıyor olsa dahi, uyku-uyanma döngüsündeki aksaklıklar, çeşitli kronik durumlara neden olabileceği için yaşam kalitesini bozar.
İşte geçmeyen yorgunluğun en önemli nedenlerinden bazıları, nasıl ve neden ortaya çıktıkları ve yapılması gerekenler.
SİRKADİYEN KESİNTİ
Sirkadyen ritim, vücudunuzun saatidir. Metabolizmanız, sirkadiyen ritim ile uyku zamanında uyumanızı ve uyanmanız gerektiğinde uyanmanızı sağlar.
Sirkadiyen döngüdeki kısa süreli kesintiler zaman zaman hayatın bir parçasıdır, yeni bir bebeğiniz varsa veya gece geç saatlere kadar çalışmak zorundaysanız bunu yaşayabilirsiniz. Bunlar hayatın bir parçasıdır.
Ancak uyku-uyanma döngüsündeki düzenli rahatsızlıklar yorgunluk hissine neden olabilir ve insanların uyku-uyanma döngülerinde sürekli bir etkileşim yaşaması nadir değildir. Sirkadiyen ritim bozulması çok yaygındır.
Kronik sirkadiyen ritim bozulmalarının etkileri önemli olabileceğinden, bunların belirlenmesi ve ele alınması önemlidir. Düzensiz, yetersiz veya kalitesiz uykunun başlıca nedenleri arasında vardiyalı çalışma veya kamyon sürmek gibi uzun, vardiyalı işler gelir. Diğer faktörler arasında beslenme bozuklukları, gece geç saatlerde büyük bir öğün yemek de vücut saatini bozabilir ve her zaman yorgun hissetmenize neden olabilir.
UYKU APNESİ
Uyku apnesi, uyku sırasında nefes almanın durup başladığı ve toplumda milyonlarca kişiyi etkileyen bir hastalıktır. Uyku apnesinin en önemli belirtilerinden biri, tam bir gece uykusundan sonra bitkin hissetmektir. Uyku apnesinin nedenleri değişiklik gösterir. Bazen beyin solunum yollarınızı kontrol eden kaslara doğru 'açık kalma' sinyallerini göndermez ve bazı insanlar onları uyku apnesine yatkın hale getiren dar hava yollarıyla doğarlar.
Fazla vücut ağırlığı da uyku apnesi için bir risk faktörüdür, yatay pozisyonda yatarken boğazınıza fazladan ağırlık verebilir ve hava yolunun geçici olarak çökmesine neden olabilir. Ancak durumun sadece aşırı kilolu veya obez olanları etkilediği bir efsanedir, tam olarak kanıtlanmamıştır. Sağlıklı kiloda olanlar ve daha genç insanlar da dahil olmak üzere birçok farklı insan grubu uyku apnesi yaşayabilir. Diğer risk faktörleri arasında yaş, sigara, kronik tıkanıklık, diyabet, yüksek tansiyon ve astım bulunur.
Uyku apnesini olabildiğince erken yakalamak önemlidir, çünkü tedavi edilmeden bırakılırsa, durum kardiyovasküler hastalık, diyabet, depresyon, yüksek tansiyon, baş ağrısı ve felç gibi çeşitli ciddi durumlara yol açabilir.
HPA EKSEN DÜZENSİZLİĞİ
Hipotalamik-hipofiz-adrenal eksen veya kısaca HPA ekseni, vücudun stres tepkisini kontrol eden biyolojik sistemin parçası olan bir bez üçlüsüdür. Bu bezler arasındaki sinyal kesildiğinde veya düzensiz olduğunda, kalıcı yorgunluk, beyin sisi, uykuya dalma ve uykuda kalma sorunları ortaya çıkabilir.
Kronik stres, HPA düzensizliği için bir risk faktörüdür. Böbreküstü bezleri her zaman stres hormonları salgıladığında, nihayetinde bu hızlanan yanıt hiçbir zaman tam olarak çözülmez. Stres tepkisinin 'kapatma' mekanizması kapanmayı durdurur. Uykusuzluk veya aşırı kafein tüketimi, HPA düzensizliğini daha da kötüleştirebilir.
HPA eksen disfonksiyonunun en büyük belirtilerinden biri, yorgun hissetmek, ancak uykuya dalamamaktır. HPA düzensizliğinin yorgunluğunuzun nedeni olduğundan şüpheleniyorsanız, mutlaka alanında uzman bir doktora başvurun.
BESİN EKSİKLİKLERİ
Kronik yorgunluğun en önemli nedenlerinden biri de düşük demir veya düşük B vitamini seviyeleri gibi besin eksiklikleridir. Bu tür kronik yorgunluklar kolayca diyet önerileri ve geçici takviyelerle tedavi edilebilir. Hormon üretiminde önemli bir rol oynayan iyotu kontrol etmek de önemlidir. Yorgunluğa ek olarak, ellerinizde ve ayaklarda karıncalanma nöbetleri , hafıza kaybı, baş dönmesi, anksiyete ve görme sorunları yaşıyorsanız, B12 eksikliği çekiyor olabilirsiniz
TİROİD SORUNLARI
Tiroid hastalıkları yaygındır ve resmi bir tanı için gerekli parametreleri karşılamasa bile, halsiz veya düşük performans gösteren bir tiroid bezine sahip olmak çok sık görülür. En önemli risk faktörlerinden biri, tiroid hormonu üretiminin azalmasıyla bağlantılı olan, kaçınılmaz yaşlanma eylemidir. Tiroid sorunlarının en yaygın belirtileri kronik yorgunluk, saç incelmesi, kilo vermede zorluk ve her zaman soğuk hissetmedir. Bir tiroid sorunundan şüpheleniyorsanız, tüm farklı tiroid hormonlarının seviyelerini test ettirebilirsiniz.
Vücut çok fazla tiroid hormonu salgılıyorsa (hipertiroidizm) metabolizma hızlanır ve çok az salgılıyorsa (hipotiroidizm) metabolizma yavaşlar.
Hipertiroidizm, ilk önce uylukta fark edebileceğiniz kas yorgunluğuna ve güçsüzlüğe neden olur. Bisiklete binmek veya merdiven çıkmak gibi egzersizler daha zor hale gelir. Diğer hipertiroidizm semptomları arasında açıklanamayan kilo kaybı, her zaman sıcak hissetme, kalp atış hızının artması, daha kısa ve daha az sıklıkta adet kanaması ve artan susuzluk yer alır. Hipertiroidizmin en çok 20'li ve 30'lu yaşlarındaki kadınlarda teşhis edilir, ancak daha yaşlı kadınlarda ve erkeklerde de ortaya çıkabilir.
Hipotiroidizm, küçük aktivitelerde bile yorgunluğa, konsantre olamamaya ve kas ağrısına neden olur. Diğer semptomlar arasında su tutmaya bağlı kilo alımı, her zaman üşüme hissi, daha ağır ve daha sık adet kanamaları ve kabızlık sayılabilir. Hipotiroidizm en çok 50 yaşın üzerindeki kadınlarda görülür.
MİTOKONDRİYAL DİSFONKSİYON
Araştırmacılar, kronik yorgunluğun ve diğer sağlık sorunlarının bir nedeni olarak hücrelerimizin motoru olan mitokondri ile ilgili sorunlara giderek daha fazla bakmaya başladılar. Mitokondriyal disfonksiyon, sağlığın anahtarlarından olduğu bilinen oksidatif stres ve iltihaplanma ile bağlantılıdır.
Mitokondriyal disfonksiyona aşina bir doktor, mitokondriyanızın sağlığını değerlendirmek için testler yapabilir ve takviyeler ve diğer destekleyici stratejiler önerebilir.
ANEMİ
Kırmızı kan hücrelerinin eksikliği anemiye neden olur. Ve yeterli oksijen doku ve hücrelere ulaşamaz. Anemi varlığında halsizlik ve nefes darlığı hissedebilirsiniz. Anemiye demir veya vitamin eksikliği, kan kaybı, iç kanama veya romatoid artrit, kanser veya böbrek yetmezliği gibi kronik bir hastalık neden olabilir.
Doğurganlık çağındaki kadınlar adet sırasında kan kaybı ve vücudun hamilelik ve emzirme sırasında ekstra demire ihtiyaç duyması nedeniyle özellikle demir eksikliği anemisine yatkındır.
Aneminin en önemli belirtisi her zaman yorgun hissetmektir. Diğerleri arasında aşırı halsizlik, uyku güçlüğü, konsantrasyon eksikliği, hızlı kalp atışı, göğüs ağrıları ve baş ağrısı bulunur. Merdivenleri çıkmak veya kısa mesafeler yürümek gibi basit egzersizler sizi çok fazla yorabilir.
Anemi için kapsamlı bir değerlendirme, kırmızı kan hücrelerinizin ve kanınızdaki hemoglobin seviyelerini kontrol etmek için tam kan sayımı dahil olmak üzere bir fizik muayene ve kan testleri yapılmalıdır. Dışkıda kan kaybı olup olmadığı da kontrol edilmelidir. Anemi bir hastalık değildir; bir belirtidir. Bu nedenle tedavi, aneminin altında yatan nedene bağlı olarak değişecektir. Tedavi, demir açısından zengin yiyecekler yemek kadar basit olabilir, sizin için doğru tedavi hakkında doktorunuzla konuşun.
DEPRESYON
Depresyon uyku, yemek yeme ve duygusal sağlığımızı etkileyen önemli bir hastalıktır. Tedavi edilmezse, depresyon semptomları haftalarca, aylarca hatta yıllarca sürebilir. Herkes aynı şekilde depresyon belirtisi yaşamaz. Ancak genellikle depresyon, enerji azalmasına, uyku ve yeme alışkanlıklarında değişikliklere, hafıza ve konsantrasyon sorunlarına ve umutsuzluk, değersizlik ve olumsuzluk duygularına neden olabilir.
Depresyon için kan testi yoktur, ancak doktorunuz size bir dizi soru sorarak bunu belirleyebilir.
Aşağıdaki belirtilerden beş veya daha fazlasını iki haftadan daha uzun süre yaşarsanız veya bunlar yaşamınızı etkiliyorsa, doktorunuza veya akıl sağlığı uzmanınıza görünün:
- Yorgunluk veya enerji kaybı
- Çok az veya çok fazla uyumak
- Israrcı üzgün, endişeli veya "boş" bir ruh hali
- İştah azalması ve kilo kaybı veya artan iştah ve kilo alımı
- bir zamanlar zevk aldığınız faaliyetlere ilgisizlik veya zevk kaybı
- Huzursuzluk veya sinirlilik
- Baş ağrısı, kronik ağrı veya kabızlık ve diğer sindirim bozuklukları gibi tedaviye yanıt vermeyen kalıcı fiziksel semptomlar
- Konsantre olma, hatırlama veya karar verme güçlüğü
- Suçlu, umutsuz veya değersiz hissetmek
Depresyonla mücadele eden çoğu insan, bir konuşma terapisi ve ilaç kombinasyonu yoluyla başarılı olabilir.