Hemodiyaliz kelimesi Yunanca “kan” anlamına gelen haima ve “ayırmak” anlamına gelen diyaliz kelimelerinden gelir. Atık ürünleri ve fazla sıvıyı kandan çıkarmak için bir makine kullanan tıbbi bir prosedürdür.
Hemodiyaliz, ilerlemiş böbrek yetmezliğini tedavi etmek için kullanılan bir prosedürdür.
- Bilinen ilk hemodiyaliz girişimleri 1900’lerin başında yapılmıştır.
- İlk başarılı hemodiyaliz tedavisi 1943 yılında Willem Kolff tarafından uygulandı.
- Nils Alwall, 1950’lerde taşınabilir bir hemodiyaliz makinesi geliştirdi.
- Hemodiyaliz artık böbrek yetmezliği için güvenli ve etkili bir tedavi yöntemidir.
- Hemodiyaliz risksiz değildir, ancak böbrek yetmezliği olan kişiler için değerli bir tedavi yöntemidir.
İçindekiler
Hemoliz dolaşımı:
Dolaşım sistemindeki parçacıkların vücut dışında bulunan yarı geçirgen zardan diyaliz çözeltisine geçişi Difüzyon ile gerçekleşir. Diyaliz çözeltisine eklenen şeker moleküllerinden dolayı vücut içinde bulunan fazla sıvı, diyaliz çözeltisine kısmi olarak geçer. Bu sıvı dengeleme işlemi osmoz kuvveti ile mümkün olur. Sıvının zardan geçişi için sağlanılan bu hidrostatik kuvvet aynı zamanda içinde bulundurduğu toksin ve metabolik artıkları da taşır. Bu ürünler suyun geçebildiği zardan geçemez ve takılır. Bu işleme ise konveksiyon denir.
Genel bakış
Hemodiyaliz, kanı temizlemek için bir diyaliz makinesi ve diyalizör veya yapay böbrek adı verilen özel bir filtre kullanan bir işlemdir. Genellikle sağlıklı böbrekler tarafından filtrelenen kandaki atıkları, fazla maddeleri ve sıvıları uzaklaştırır.
Belirteçler
Hemodiyaliz şu durumlarda endikedir:
- Kronik böbrek yetmezliği, özellikle son dönem böbrek hastalığı (ESRD).
- Hiperkalemi, asidoz veya hacim yüklenmesi gibi ciddi özellikleri olan akut böbrek hasarı (ABI).
- Belirli zehirlenme veya aşırı dozda ilaç vakaları.
Prosedür
- Damar Erişimi Oluşturma: Damar yolu, kanın yumuşak tüplerden diyaliz makinesine gitmesini ve kan damarlarına zarar vermeden geri dönmesini sağlar. Bu, arteriyovenöz fistüller (AVF), arteriyovenöz greftler (AVG) veya merkezi venöz kateter (CVC) yoluyla elde edilebilir.
- Kan Temizleme İşlemi: Kan, yarı geçirgen bir zardan süzülerek toksinleri ve fazla elektrolitleri ve sıvıları uzaklaştırdığı diyalizörden pompalanır.
- İzleme: Tedavi sırasında hayati belirtiler, kan akışı ve diğer parametreler yakından izlenir.
- Süre ve Sıklık: Genellikle 3-5 saat kadar sürer ve kronik olgularda haftada 3 kez yapılır. Akut ayarlar günlük tedavi gerektirebilir.
Komplikasyonlar
- Hipotansiyon: Hemodiyaliz sırasında yaygın bir problem.
- Kas krampları: Sıvıların hızla atılması nedeniyle.
- Enfeksiyonlar: Özellikle damar giriş yerleriyle ilgili.
- Uzun Süreli Komplikasyonlar: Kardiyovasküler hastalık, anemi, kemik hastalığı ve erişimle ilgili komplikasyonları içerir.
- Hemodiyalizle ilişkili Amiloidoz: Beta-2 mikroglobulin birikmesi eklem ağrısına ve sertliğine yol açabilir.
Avantajlar ve dezavantajlar
- Avantajları: Atık ürünleri verimli bir şekilde ortadan kaldırır, elektrolitleri kontrol eder ve diyet ve sıvı esnekliği sağlar.
- Dezavantajları: Zaman alıcıdır, yaşam tarzını kısıtlar, komplikasyon potansiyeli vardır.
Evde Hemodiyaliz
Bazı hastalar evde hemodiyalize hak kazanabilir, bu da daha fazla özgürlük sağlar, ancak kararlı bir bakıcı ve titiz bir eğitim gerektirir.
Tarih
Bilinen ilk hemodiyaliz girişimleri 1900’lerin başında Johns Hopkins Üniversitesi’nde John Abel ve ekibi tarafından yapıldı. Abel, atık ürünleri köpeklerin kanından çıkarmak için yapay böbrek adı verilen bir makine kullandı. Ancak makine çok etkili değildi ve 1940’lara kadar hemodiyaliz böbrek yetmezliği için pratik bir tedavi haline gelmedi.
1940’larda Willem Kolff, Abel’in makinesinden çok daha etkili olan yeni bir yapay böbrek türü geliştirdi. Kolff’un makinesi, kanı vücudun dışında dolaştırmak için bir dizi tüp kullandı. Kan daha sonra atık ürünleri ve fazla sıvıyı uzaklaştıran bir diyaliz solüsyonundan geçirildi. Kolff’un makinesi, böbrek yetmezliği olan bir dizi hastayı başarılı bir şekilde tedavi etmek için kullanıldı.
1950’lerde Nils Alwall, hastane dışında kullanılabilecek taşınabilir bir hemodiyaliz makinesi geliştirdi. Bu, böbrek yetmezliği olan hastaların evde tedavi edilmesini mümkün kıldı.
1950’lerden beri hemodiyaliz teknolojisinde daha fazla ilerleme kaydedilmiştir. Makineler artık daha verimli ve kullanımı daha kolay. Diyaliz solüsyonları da daha etkilidir ve komplikasyonlara neden olma olasılığı daha düşüktür. Sonuç olarak, hemodiyaliz artık böbrek yetmezliği için güvenli ve etkili bir tedavi yöntemidir.
Hemodiyaliz, böbrek yetmezliği olan kişiler için hayat kurtarıcı bir tedavi yöntemidir. Nispeten normal bir yaşam sürmelerine ve üremik zehirlenme gibi böbrek yetmezliği komplikasyonlarından kaçınmalarına olanak tanır. Bununla birlikte, hemodiyaliz risksiz değildir. Komplikasyonlar enfeksiyon, kanama ve kan pıhtılarını içerebilir. Hemodiyalize giren hastalar ayrıca sıkı bir diyet uygulamak ve düzenli egzersiz yapmak gibi yaşam tarzı değişiklikleri yapmak zorundadır.
Risklere rağmen hemodiyaliz böbrek yetmezliği olan kişiler için değerli bir tedavi yöntemidir. Daha uzun ve sağlıklı yaşamalarını sağlar.
Kaynak:
- National Kidney Foundation. K/DOQI clinical practice guidelines for chronic kidney disease: evaluation, classification, and stratification. Am J Kidney Dis. 2002;39(2 Suppl 1):S1-266.
- Daugirdas JT, Blake PG, Ing TS. Handbook of Dialysis. 5th ed. Philadelphia, PA: Wolters Kluwer Health; 2015.
- Locatelli F, Martin-Malo A, Hannedouche T, et al. Effect of membrane permeability on survival of hemodialysis patients. J Am Soc Nephrol. 2009;20(3):645-654.