KASTON - CASTON
İspanyolca (ve İtalyanca) Casto sözcüğü ‘iffetli, saf’ anlamına gelmekte olup muhtemelen bir kişiye lakap olarak takılmış, zaman süreci içinde soyadı olarak benimsenmiştir.
Kaynaklar: Dict.Hanks, 1/302.
MARCUS - MARKUS
Roma savaş tanrısı Mars ile ilgili anlamında Latin kökenli bu sözcük Romalıların işgali döneminde Yahudiler arasında da Mordehay, Menahem gibi adların kinnui’si olarak kullanılmaya başlanmıştır. İlk bilinen versiyonu 4. yüzyılda yaşamış ve ‘bilgelik çeşmesi’ olarak tanımlanan şair Markah’ın adıdır. 13. yüzyıldan sonra Marc, Marcus, Mark, Marx, Marks vb. formatlarda gelişen isim özellikle Orta ve Doğu Avrupa Aşkenaz ortamında soyadı olarak benimsenerek yalın veya değişik son eklerle (Markoviç, Markowitz vb.) kullanılmaktadır.
Beth Hatfutsot Markus’un, İbranice ‘masum’ unvanıyla bilinen bilge kişi Jochanan ben Zakkai’nın ‘Kutsal Hocamız/Öğretmenimiz Rav Zakkai’ anlamında ‘Morenu Rabbenu Kadosh Ve Zakkai' deyiminin akronimi (kısa ad) olması ihtimaline de yer vermekte.
20. yüzyılın başında Türk Yahudi Toplumunun eğitim çalışmaları için büyük gayret sarf eden, Bene Berit Cemiyetinin hazırladığı Musevi Lisesi projesini hayata geçirerek (1915) uzun yıllar boyunca müdürlüğünü yürüten, cemiyetin yayın organı Hamenora dergisinin yayın müdürlüğünü de yüklenen, Türk Aşkenaz Yahudilerinin Başhahamı (Hahambaşı değil) ve efsane figürü Felsefe Doktoru David Feivel Şragi Markus (1870-1944) kısaca Dr. Markus olarak anılır.
Kaynaklar: Hatfutsot/familynames; Lars 513 & 517; Dict.Hanks 2/514 & 519.
TARABULUS
Bu soyadı ‘Üç Şehir’ anlamına gelen ‘Tripoli’ sözcüğünün Arapçası olan Tarabulus ile ilintilidir.
Yunanistan’da Mora Yarımadasının merkezinde (Peloponez) bölgedeki üç antik kenti kapsayan bölge 18. yüzyıldan beri Tripoli, Tripolis veya Tripolitsa olarak anılmaktaydı. Osmanlı kayıtlarında kent ve sancak adı Tripoliçe olarak geçer. Günümüzde Arkadya İdari Bölgesinin merkezi olan kent Tripolis adını taşır.
Libya’nın merkezi olan ve Osmanlı yönetiminde iken Trablusgarp olarak anılan kent
Fenikeliler tarafından MÖ 7. yüzyılda kurulmuş, değişik egemenlik ve karışıklıklar yaşamış, Kanuni Sultan Süleyman’ın padişahlığında Kaptan-ı Derya Sinan Paşa tarafından 1551 yılında fethedilerek Osmanlı İmparatorluğuna katılmış, 361 yıl sonra 1911-12 İtalya-Osmanlı Savaşını takiben Ouchy (Uşi) Antlaşmasıyla İtalyanlara terk edilmişti.
Bir diğer Trablus da Lübnan’ın kuzeybatısında Trablus Şam (Trablus Şark) eyalet ve kentidir. Eski Çağda Fenikelilerin liman kenti Trablus Şam’da yerleşik bir Yahudi toplumunun varlığı bilinmektedir. Arap fethinden sonra yörede Bizanslılara karşı savunma hattı Yahudi cengaverlerden oluşturulmuştu. 11. yüzyılda uygulanmaya başlanan kısıtlamalardan sonra Yahudi nüfusu azaldıysa da İspanya’yı terk zorunda kalan Sefarad Yahudilerden bazıları bölgeye yerleşti. Yöre 1516 yılında Yavuz Sultan Selim tarafından Osmanlı mülküne katıldı.
Giresun ilimiz Tirebolu ilçesinin de eskiden Tripolis olarak anıldığı ve Fatih Sultan Mehmet tarafından 1461 yılında Osmanlı topraklarına katıldığı notunu da düşelim.
Günümüzde ABD’nin üç eyaletinde (New York, İowa ve Wisconsin) muhtemelen Yunan göçmenler tarafından kurulmuş birer Tripolis kenti mevcuttur.
Görüştüğümüz, yurdumuzda yaşayan ve Tarabulus soyadını taşıyan ailenin bazı fertleri, kesin bilmemekle beraber, atalarının İspanya’dan Yunanistan’a ve oradan Türkiye’ye geldiklerini sandıklarını ifade etti.
Kaynaklar: Suzan Tarabulus ile görüşme; Besim Tarabulus ile görüşme; genel coğrafya ve tarih bilgileri.
WEİNSTEİN - VAYNŞTAYN
Almancadan çevirisi ‘şarap taşı’ olan Weinstein, şarap fıçılarının dibinde oluşan (bazen bağ taşı olarak da anılan) tortunun adı olup bu içkinin üretimi veya ticareti mesleğiyle ilgili birçok soyadından biridir.
Bazı aileler ise, TaNaH’ın Yermiyau (Yeremiya) kitabında (6:9) yazılı İsrael halkının ‘asma (üzüm) salkımı’na benzerliğini ileri sürerler.
Kaynaklar: Hatfutsot/familynames; Menk, 760.
Fotoğraf: Dr Markus (Şalom arşivinden bulursanız)