Geleneksel olarak, fasya kelimesi esas olarak cerrahlar tarafından
vücutta görülen ve diğer organları, kasları ve kemikleri kaplayan
parçalanabilir dokuyu tanımlamak için kullanılmıştır.
Son zamanlarda tanım, hücre dışı matriksi oluşturan ve koruyan
hücreler de dahil olmak üzere vücuttaki tüm kollajen bazlı yumuşak
dokuları içerecek şekilde genişletilmiştir.
Fasya, derinin altında bulunan bağ dokusu tabakalarından
oluşur.
Fasya Yapısı ve Fonksiyonu
Fasya yapısal olarak pasif görünebilir ancak proprioseptif ve
nosiseptif özelliklere sahip mekanik olarak aktif bir dokudur. Temel
yapı maddesi kollajen lifleridir ve oldukça güçlü ve esnek bir yapıya
sahiptir. Bu esnekliği lokal travma veya inflamasyon nedeniyle hasar
gördüğünde kaybedebilir. Bu daha sonra fasyal tabakaların
sıkılaşmasına ve alttaki dokuların hareketini kısıtlayarak ağrıya,
hareket açıklığının azalmasına veya kan akışının azalmasına neden
olabilir.
Fasya içerisinde kasılabilir dokuların varlığı da gösterilmiştir. Özellikle
Torakolomber ve Plantar fasyada yoğun olarak tespit edilmiştir.
(TLF; Schleip et al. 2005) (Staubesand & Li, 1996
Fasyanın venöz dönüşte (Caggiati, 2000), entez bölgelerinde
yoğunlaşan tansiyon stresinin dağılmasında (Benjiamin ve ark., 2008),
ağrının etiyolojisinde (Langevin ve ark., 2001; Langevi 2006), hareket
algısı ve koordinasyonunda, kaslar arası etkileşimde, benzersiz
mekanik özellikleri ve yoğun sinirsel innervasyonu vardır.
Fasya ile ilgili karşımıza her gün yeni bilgiler gelmektedir. Hareket
sistemi içerisinde proprioseptif algı çok önemlidir.
Son zamanlardaki çalışmalar, fasyal sistemin bölgeler arasında devamlılığını vurgulayarak, onun vücut çapında
proprioseptif/iletişim sağlayan bir organ olarak rolünün varsayılmasına yol açmıştır (Langevin, 2006; Langevin ve diğerleri, 2006; Lindsay, 2008; Kassolik ve diğerleri, 2009)..
Fasyal sistem bölgeler arasındaki devamlılığı sağlamasının yanında çevre dokulara destek sağlar, sürtünmeyi azaltmaya yardımcı olur ve dokular ve organlar için destekleyici bir rol oynar. Böylece kas aktivitesi veya dış kuvvetler tarafından üretilen mekanik gerilimi iletebilir. Fasyanın biyomekanik düzenleyici sistemi şu anda daha fazla çalışılmaktadır.
Fasya ve Yük Transferi
Önceki varsayımların aksine, insan iskelet kaslarını birbirine bağlayan
bir bütünlük ağı kurar. Fasyal dokular kendi gerilim durumlarını
değiştirebilirler.
Fasyanın sertliğini değiştirebilmesine paralel olarak su içeriği de
değişebilir. Hatta bilim insanları sertliği değiştiren önemli faktörün su
olduğunu düşünüyorlar. Diğer bir teori kas kasılmasının üstte uzanan
fasyayı esnettiği ve gerginliğini değiştirdiğini belirtmektedir.
Altta yatan mekanizmalardan bağımsız olarak fasyanın bu özelliği
antrenman ve rehabilitasyon dünyasını etkilemektedir.
Hareket paternlerine bağlı olarak oluşan gerginlikler komşu dokulara
aktarılabilir.
Huijing et al. (2003), kas gerilimi iletiminin sadece %70'inin
tendonlar aracılığıyla yönlendirildiğini ve bu nedenle kesinlikle
mekanik bir rol oynadığını, ancak kas kuvvetinin %30'unun kasları
çevreleyen bağ dokusuna iletildiğini, agonist, antagonist ve sinerjik
kasların periferik koordinasyonunda derin fasyanın rolünü
vurgulayarak göstermiştir.
Wilke ve ark. Sistematik derlemelerinde buna örnek olarak Myers
tarafından geliştirilen 3 myofasyal zinciri göstermişlerdir.
Süperfisyal Arka Zincir : (SBL: plantar fascia, gastrocnemius,
hamstrings, erector spinae);
Bazı çalışmalar, plantar fasya-aşil tendon arasında – pelvik
hareket ile hamstring ve gastro grubu arasında, bazı çalışmalar
hamstring – sacrotuberous ve TLF arasında yük transferi
olduğunu göstermişlerdir.
Arka Fonksiyonel Zincir : (BFL: latissimus dorsi, contralateral
glutueus maximus, vastus lateralis);
Bazı çalışmalarda latissimus dorsi ve kontra-lateral gluteus
maksimus arasında yük transferi olduğunu gösterilmiştir.
Ön Fonksiyonel Zincir : (FFL: adductor longus, contralateral rectus
abdominis, pectoralis major).
Ø Bazı çalışmalarda adduktor longus ve kontra-lateral rectus
kılıfı arasında yük transferi olduğu gösterilmiştir. Ancak pec.
Majör ile rektus kılıfı arasında bir transfer gösterilememiştir.
Fasyalar dokular benzer olmasına rağmen doku tiplerindeki farklılık,
su içeriği, sıcaklık vb faktörlere bağlı olarak doku gerginliği
etkilenebileceği için yük transferi de etkilenebilir. Bu yük transferi
konusunda çalışmalar devam etmektedir.
Bu çalışmaların kadavra üzerinde yapılması ve kadavrada fiksasyon
için kimyasalların kullanılması yük transferi çalışmalarını
etkileyebileceği düşünülmektedir.
Fiksasyon için kullanılan formalin, kollajen lifleri arasında çapraz bağ
sa