Çölyak hastalığı nedir dediğimizde; Çölyak hastalığı, ince bağırsaktaki ince bağırsağın iltihaplanma nedeniyle düzleştiği bir durumdur – ince bağırsak atrofisi oluşur (çizime bakın). Enflamasyon, birçok un türünde bulunan protein glütenine karşı anormal bir reaksiyondan (alerji) kaynaklanır.
Tipik semptomlar gevşek ve sık dışkıdır. Dışkı bol, grimsi beyaz ve kötü kokulu olabilir. Karın ağrısı, şişkinlik, kilo kaybı ve uyuşukluk olabilir. Çölyak hastalığından muzdarip çocuklar, büyümede azalma gösterebilir ve kötü durumda olabilir. Bazı çocukların tek semptomu kabızlıktır. Durum ayrıca belirsiz ve konuşulmayan semptomlara neden olabilir.
Çölyak hastalığı çocuklukta başlayabilir, ancak hastalık yetişkinlikte de sıklıkla tespit edilir. Çölyak hastalığının insidansı farklı etnik gruplarda önemli ölçüde değişmektedir. Avrupa ve Kuzey Amerika’daki beyazlar arasında en yaygın olanıdır, ancak bazı Arap ülkelerinde, Hindistan ve Pakistan’da da yaygındır. Asya’nın diğer bölgelerinde ve Sahra altı Afrika’da bu durum nadirdir. Hastalığın Norveç’te ne sıklıkta ortaya çıktığını kesin olarak bilmiyoruz, ancak Norveç nüfusunda belki de 100’de 1’inde çölyak hastalığı olduğunu varsaymak için nedenler var, ancak bunların yarısından azına teşhis konuyor. Bu nedenle, Norveç’te çölyak hastalığı olan yaklaşık 50.000 kişi olabilir.
Birçok insan aşırı duyarlı olduğunu ve glütene alerjisi olmadığını bildiriyor. Norveç Çölyak Derneği’ne göre, Norveç’teki nüfusun yüzde 7-8’inin buğdaydaki glüten veya diğer maddeleri tolere etmediği, ancak yalnızca yüzde 1-2’sinin çölyak hastalığına sahip olduğu varsayılmaktadır.
Çölyak hastalığı, nedenleri
Gluten, birçok unda bulunan bir maddedir. Çölyak hastalarında vücut, glüten maddelerini yabancı olarak algılar ve glüten partiküllerini “kovmak” için inflamatuar bir reaksiyon başlatır. Gluten antikorları oluşur. Ne yazık ki, bu antikorlar ince bağırsaktaki ince bağırsağa da saldırır. Yani vücudun kendi bağışıklık sistemi bağırsaklara saldırır ve onu yok eder ( otoimmünite ). Bağırsak yolu, vücudun besin parçacıklarını bağırsaktan emme yeteneği için önemlidir. Besin alımı bozulduğunda ishal ve kilo kaybı meydana gelebilir ve çocuklarda büyüme ve gelişmenin azalmasına neden olabilir. Çölyak hastalığı olan bazı kişilerin aşırı kilolu veya aşırı kilolu olabileceğinin farkında olmak önemlidir.
Çölyak hastalığı tanısı
Semptomlar bu hastalıktan şüphelenmeye yol açabilir. Şüphe, belirli kan testlerine verilen cevaplarla güçlendirilebilir. Kandaki glüten antikorlarını test etmek etkili olabilir ve tanı koymada çok yardımcı olur. Çoğu çocukta, antikor ölçümleri, numuneler testlerde önemli sonuçlar ortaya koyduğunda kesin olarak tanı koymak için yeterlidir. Çölyak hastalığından şüpheleniliyorsa yetişkinlerde de antikor örneği alınması önerilir.
Erişkinlerde veya kesin olmayan numunesi olan çocuklarda kesin tanı için gastroskopi yapılır (çocuklara anestezi verilir), burada doktor ince bağırsağın üst kısmındaki mukoza zarını inceleyebilir ve mukoza zarından doku örnekleri alınabilir. ince bağırsakta. Doku örneğinin mikroskobik incelemesi kesin tanı sağlayabilir ve yetişkinlerde çölyak hastalığı tanısını doğrulamak için önerilir.
Tanı konana kadar glutensiz diyete başlamayın. Diyetinizden gluteni çıkarırsanız tüm testler normalleşir. Bu, diyette kalıcı bir değişiklik gerektiren yaşam boyu süren bir durum olduğundan, teşhisin kesin olması önemlidir. Gastroskopi yaptırmadan önce glütensiz bir diyete başlamayı seçerseniz, muayene bulgularına güvenemezsiniz.
Deri hastalığı dermatitis herpetiformis , çölyak hastalığı olanların yüzde 10’unda görülür. Kol ve bacakların esneyen tarafında, karında, boyunda ve başında kaşıntılı döküntü ile seyreden bir durum vardır.
Çölyak hastalığı tedavisi
Tedavinin amacı, rahatsızlıkların ortadan kalkması için bağırsak mukozasını normalleştirmektir. Bir klinik beslenme uzmanı size kapsamlı bilgi sağlayabilir.
Çölyak hastalığında ana önlem ömür boyu glutensiz beslenmedir . Bu, buğday, çavdar ve arpadan elde edilen un ürünlerinden kaçınmanız gerektiği anlamına gelir. Bazıları da yulafı tolere etmez. Mısır, pirinç, karabuğday ve darı gibi alternatif tahıllar tolere edilir. Artık mağazalarda önemli sayıda hazır glutensiz gıda ürünü var. Tedavinin ilk 3 ayında, bazı kişilerin laktozu azaltılmış veya laktoz içermeyen bir diyete de ihtiyacı vardır. Demir takviyesi genellikle başlangıç aşamasında gereklidir ve ilk seferde özellikle A vitamini ve D vitamini olmak üzere yağda eriyen vitaminler de verilmelidir. Uzun vadede B12 vitamini eksikliği de gelişebilir.
Tedavi edilmeyen çölyak hastalığı ile kanser (lenfoma) gelişme riski artar, ancak sıkı bir diyetle kanser riski muhtemelen bu hastalığı olmayanlarla aynı seviyeye düşer.
Çölyak hastalığı olan kardeşleri veya ebeveynleri olan yenidoğanların çölyak hastalığı geliştirme riski daha yüksektir. Yeni araştırmalar, glutenin diyete girmesiyle yaklaşık 12 aylık olana kadar beklemenin mantıklı olduğunu gösteriyor. Genel olarak çölyak hastalığı geliştirme riskini azaltmaz, ancak hastalığın başlangıcını yaklaşık 5 yaşından sonraya kadar geciktiriyor gibi görünmektedir, bu da çocuk için faydalıdır.
Çölyak hastalığı takibi
Çölyak hastalığı zamanla takip gerektiren bir hastalıktır. Teşhisi koymak için kullanılan kan testleri de ince bağırsak mukozasının iyileşip iyileşmediğinin iyi bir göstergesidir. Kan numunesi IgA anti-doku transglutaminaz seviyesi normal alt aralığa düşerse, normalleştirilmiş ince bağırsak mukozası ile iyi bir uyum gösterilir. Böyle bir test, gelişimi takip etmek ve kişinin glütensiz bir diyete bağlı kalmayı başardığını doğrulamak için kullanılır.
Hastalar bazı yerlerde uzman, bazı yerlerde ise aile hekimi tarafından takip edilmektedir. Çölyak hastalığı olan çocuklar, tanı konulduktan sonra ilk kez bir çocuk doktoru tarafından düzenli olarak izlenmelidir. Çölyak Derneği profesyonel konseyi, çölyak hastalığının takibi için kılavuzlar hazırlamıştır.
Çölyak hastalığı prognoz
Gluten intoleransı ömür boyu sürer, ömür boyu sahip olacağınız çölyak hastalığı teşhisi. Glutensiz diyet neredeyse her zaman rahatsızlıkları giderir. Sürekli bir diyetle hem sağlıklı olacak hem de kendinizi sağlıklı hissedeceksiniz. Yaşlılıkta glütensiz bir diyete başlarsanız, etki daha yavaş ve daha az eksiksiz olabilir. Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen çölyak hastalığı, özellikle lenfomalar şeklinde, artan bir gastrointestinal kanser riski taşır.
Dermatitis herpetiformis , çölyak hastalığı olan hastaların yüzde 10-15’ini etkileyen şiddetli kaşıntılı bir deri hastalığıdır. Tersine, dermatitli hastaların yüzde 80-90’ında herpetiformis çölyak hastalığı vardır. Dermatitis herpetiformis ayrıca glütensiz bir diyetle tedavi edilir.
Çölyak hastalığında bağırsakta ne olur?
Çölyak hastalığı, ince bağırsağın üst kısmını etkileyen bir hastalıktır. Bu duruma, vücudun bağışıklık sisteminin, bağırsak mukozasına saldıran antikorlar üretmesi neden olur. Enflamasyon, bağırsak mukozası denilen bağırsak mukozasını parçalayan ve yok eden bağırsak mukozasında meydana gelir. Hasar, bağırsak mukozası, birçok gıdada bulunan bir madde olan glüten ile temas ettiğinde ortaya çıkar. Çölyak hastalığı olan kişiler glüten yemekten kaçınırsa, bağırsaklar tekrar oluşur.
Bağırsak tüplerinin işlevi besinlerden besinleri emmektir ve çölyak hastalığında bazı besinlerin emilimi bu nedenle azaltılabilir. Buna yağlar, kalsiyum, demir ve yağda çözünen vitaminler D, folat ve B12 dahildir.
Bağışıklık sistemi tarafından saldırının nedeni sadece kısmen açıklığa kavuşturulmuştur, ancak kalıtım ve çevresel faktörler gibi faktörler önemlidir (aşağıya bakınız). Bazıları çocukken tepki vermeye başlar, diğerleri önce yetişkin olarak. Çölyak hastalarının yaklaşık yüzde 10’unun, aynı duruma sahip olan yakın akrabaları olduğu ortaya çıktı. Tek yumurta ikizlerinde, vakaların her ikisinde de yüzde 70-80 oranında çölyak hastalığı ortaya çıkacaktır. Araştırmacılar, HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 doku tiplerini kodlayan genler de dahil olmak üzere çölyak hastalığına yatkınlık oluşturan birkaç genin bir kombinasyonu olduğuna inanıyorlar. Bununla birlikte, HLA-DQ2 veya -DQ8 doku tiplerine sahip popülasyonun büyük çoğunluğunda çölyak hastalığı yoktur. HLA-DQ2 veya -DQ8 tespiti basit bir kan testi ile yapılır. Bilinmeyen bakteri veya virüslerin neden olduğu enfeksiyonlar, hastalığın tetiklenmesinde önemli bir rol oynayabilir.
Çölyak hastalığı ile diğer bazı hastalıklar arasında bir bağlantı var gibi görünüyor. Bu durum ayrıca tip 1 diyabet , artrit , belirli tiroid hastalıkları ( tiroidit ), inflamatuar bağırsak hastalıkları ( ülseratif kolit ve Crohn hastalığı ), Down sendromu ve dermatitis herpetiformis adı verilen bir cilt rahatsızlığı olan kişilerde daha sık görülür .
İsveç’te yapılan bir araştırma, enfeksiyonun sindirim sisteminde mi yoksa solunum yolunda mı olduğuna bakılmaksızın, sık enfeksiyon geçiren 2 yaşın altındaki çocukların ileriki yaşamlarında çölyak hastalığına yakalanma riskinin daha yüksek olduğunu buldu. Araştırmacılar ayrıca, çocukların emzirme dönemi biter bitmez diyette çok miktarda glüten alması durumunda riskin arttığını bulmuşlardır.
Bağışıklık sistemi ve çölyak hastalığı
İnce bağırsaktaki yüzey hücreleri, açılıp kapanma yeteneğine sahip bir tür kilitleme cihazı olan “sıkı bağlantılar” ile yakından bağlantılıdır. Normalde sıkı bağlantılar kapalıdır, böylece vücudun büyük molekülleri ve istenmeyen maddeleri mukoza zarından geçirmesini engeller. Çölyak hastalığında, glütenin bir bileşeni olan gliadin, bu sıkı bağlantıların açılmasına neden olur. Bağırsak, gliadin’i yüzey tabakası içindeki dokuya sızdırır ve serbest bırakır. Bağışıklık hücreleri (CD4 + aktive olur )Enflamasyonu tetikleyen ve gliadine karşı antikor yapma yeteneğine sahip yeni hücreler (plazma hücreleri) oluşturan nörotransmitterleri (sitokinler) üreten ve salan T lenfositleri). Mukoza zarı bu şekilde hassaslaştıktan sonra gıdalardan gelen glüten / gliadin bağırsak mukozası ile temas ettiğinde antikor salgılayarak reaksiyona girer ve iltihaplanmaya neden olur ve bu da mide rahatsızlıklarına neden olur.
Hangi gıdalar glüten içerir?
Gluten , çeşitli tahıllarda bulunan bir proteindir. Buğday, arpa ve çavdar çok fazla glüten içerir – genellikle yulaf da. Diğer gıdalar, üretimden bu tür tahılların kalıntılarını içerebilir.
Tahıllar ve tahıl ürünlerine ek olarak, bir dizi başka gıdada glüten kalıntıları bulunabilir. Dondurma, peynir ve yoğurt gibi süt ürünlerinde olabilir. Çikolata, şekerleme ve kakaoda da glüten olabilir. Pizza, sosis, çorba, sos ve spagetti gibi çeşitli yarı mamul akşam yemeği ürünleri genellikle glüten içerir. Ayrıca ketçap, hardal, domates püresi, fıstık ezmesi ve salata soslarında da glüten bulunabilir. Bir dizi başka gıda da glüten içerir.