Türk edebiyatında yüzlerce yıl içerisinde birçok şiir yazılmıştır. Yazılan bu şiirler hece ve durak bakımından delik ölçüsü baz alınarak şiirde ölçü başlığı altında incelenmiştir. Edebiyatımızda 3 farklı ölçü türü bulunmaktadır. Bunlar; hece, aruz ve serbest ölçüdür.
Hece ölçüsünde en temel kural bir diziyi oluştururken kullandığımız sözcüklerin hece sayısının eşit olmasıdır. İlk yazdığımız dizedeki hece sayısı kaç ise ondan sonra yazılacak bütün dizelerdeki hece sayısına eşit olmalıdır. Bu dizelerdeki sözcükler gruplandırıldığı zaman oluşan ayrım noktasına durak denir.
İlk kez İslamiyet öncesi Edebiyat Döneminde kullanılmaya başlayan hece ölçüsü, halk edebiyatı ve milli edebiyat dönemlerinde oldukça sık bir şekilde kullanılmıştır. Tabii ki hece ölçüsünü sadece şiirlerde değil bilmeceler, deyimler, atasözleri ve tekerlemeler yazarken sık sık kullanmışız.
Arap edebiyatının ölçü birimi olan aruz ölçüsü, edebiyatımıza İslamiyet’in yayılmasından sonra kullanılmaya başlanmıştır. Binlerce yıldır sınır komşumuz olan İran’ın edebiyatından, Türk edebiyatına geçen bu ölçü birimi genel olarak dini metinlerde ve sanat sanat içindir anlayışını benimseyen yazarlar tarafından kullanılmıştır.
Hecelerin uzunluk ve kısalığına göre kurulmuş bir ölçüdür. Ünsüzle biten heceler uzun ya da kapalı (-), ünlü ile biten heceler kısa ya da açık(.) olarak çözümlenir. Hece ölçüsünde duraklar sözcüğü ortadan ikiye bölemezdi. Lakin Aruz ölçüsünde bu durum uygulanabilir.
İmale: Ölçüde, kapalı hece gereken yerlerde açık heceyi uzatarak okumaktır.
Zihaf: Aruzda, ölçü zorunluluğuyla Arapça ve Farsça sözcüklerdeki uzun bir heceyi kısa okumaktır.
Med: İki kapalı hece arasında açık hece bulunması gerektiğinde, bir uzun ünlü ve bir ünsüzle biten birinci heceyi imaleden biraz daha uzun okumaktır.
Takti: Aruz ölçüsünde dizelerin durak yerleri belirtilerek kesik kesik okunmasıdır.
Ulama: bir sözcük sessiz harfle biter, ondan sonra gelen sözcük sesli harfle başlarsa ulama yapılır.
Kasr: Aruzda, uzun olan Arapça ve Farsça bir sözcüğü hafifleştirerek okumaktır.
19. yüzyılın sonlarına doğru ortaya çıkan ve herhangi bir hece sayısı ya da uyak düzenine bağlı kalmadan yazılan şiir ölçü birimidir. Bu noktada ilk örneği Nazım Hikmet Ran vermiştir. 1940’lardan sonra Orhan Veli Kanık tekrar kullanınca yaygınlaşmaya başlamıştır.