Kız çocuklara ergenlikle birlikte vücutlarında ortaya çıkacak değişimleri anlatmak ve kızları bu değişimlere alıştırmak için Kentucky’de bir çiftlikte düzenlenen günlük anne–kız kampında, Emma Langley (13), Camille McCay (10) ve “Emerald” Shean (10) ders arasında oyun oynuyor.
Bedenlerin aşağılandığı ve isimsiz zorbalıkların sosyal medyada yaygın görüldüğü çağımızda sağlıklı bir birey olarak büyümenin yolu: Mücadele etmek.
Alexandra, Teksas eyaletinin Dallas kentinde, sakin ve yeşil bir semtte, anne–babası, erkek kardeşi, kız kardeşi ve şu sıralarda beş köpekle birlikte yaşıyor. Ailesi köpek kurtarıcısı olarak, zor durumdaki hayvanlara yardım eli uzatıyor. 22 yaşındaki Alexandra ise insanları kurtarıyor.
Lisede okurken, bir alo intihar hattının gençlik kurulu başkanlığını yapmış. Bunun öncesinde, arkadaşlarıyla birlikte intihara eğilimli gençler için Tumblr’da bir blog açmış. Ceptelefonu numarasını dağıtmış ve arayanlara önerilerde bulunmuş, Facebook’taki arkadaşlarını izleyip polisten yardım istediği dahi olmuş.
Bunu öğrenen yetişkinler, amatörce önerilerin ters etki yapabileceği korkusuyla faaliyetine hemen son vermesini istemişler. “Hiçbir eğitimim yoktu, gerçekten düşüncesizce davranmıştım,” diyor Alexandra. “O zamanlar bu yaptığımı kahramanlık olarak görüyordum. Şimdi düşünüyorum da, sanırım kendimi kurtaramadığım için başkalarını kurtarmaya çalışıyordum.”
Birinci sınıftan itibaren kendini hep diğer kızlarla kıyaslamış. Onlar hep daha popüler, daha güzel, daha zayıf, daha akıllı, daha ilginçmiş. “Başka biri olmak istediğimi hatırlıyorum,” diyor. “Masumca da olsa, bir günü ben değil de başka biri olarak geçirmek istiyordum.” Ancak daha sonra bu düşünce, aklından çıkmayan bir takıntıya dönüşmüş.
Lise döneminde intihar etmeyi düşünecek derecede depresyona girmiş. Dış görünüşüyle ilgili her şeyi değiştirmek istiyormuş. “Beni seven bir ailem ve arkadaşlarım olduğunu biliyordum. Yeteneklerim olduğunu biliyordum. Zeki olduğumu biliyordum. Ama kendimden neredeyse nefret ediyordum.” (Bu yazıdaki bazı kişilerin soyadları, özel yaşamlarını korumak amacıyla kendi istekleri üzerine gizli tutuldu.)
O da, bazı ergenlerin, duygularıyla baş etmek ve hatta kendilerini cezalandırmak için kullandıkları kendine zarar verme stratejisine başvurmuş. Saç düzleştiricisi ile kollarının iç kısmını yakmaya, yaralarını bileziklerle gizlemeye başlamış.
Amaiya Zafar (16) Minnesota, St. Paul’daki bir spor salonunda her akşam boks antrenmanı yapıyor. 2020 Olimpiyat Oyunları’nda yarışmak amacında. Dini bütün bir Müslüman olarak henüz 6 yaşındayken kapanmak istediğini açıkça belirtmiş ama türbanla yarışması kurallara aykırı.
Dokuzuncu sınıftan on ikinci sınıfa kadar gizlice öğün atlamış ve üç öğün yediği günlerin ertesinde intihar etme duygusu yaşamış. Zaten zayıfmış –her gün okuldan sonra ve her cumartesi kursa giden bir balerinmiş– ama daha da zayıf olmak istiyormuş. “Dev bir aynanın önünde büyüdüm,” diyor.
Aslında Amerika’daki kızların tamamı ayna önünde büyüyor. Ergenlerin olağan var olma mücadelesi: Ben kimim? Sevgi ve saygıyı hak ediyor muyum? Ve bu soru sıklıkla başka bir soruyu da beraberinde getiriyor: Nasıl görünüyorum? Kızlar açısından ergenlikte karşılaştıkları en önemli toplumsal baskı, alışılagelmiş güzellik anlayışına uygun olmak.
Bunun üstesinden gelebilmek günümüzde bazı yönleriyle daha kolay, bazı yönleriyle ise daha zor. Daha kolay, çünkü Amerika farklı çocuklar konusunda daha hoşgörülü oldu: Güzellik halen geçer akçe olsa da güzellik tanımı artık eskiden dışarıda bırakılanları da kapsıyor. Daha zor, çünkü sosyal medya –kendine güvensizlik duygusu üreten dev fabrika– ergenliğin kitabını yeniden yazıyor. Bu baskı, bazı aşırı vakalarda, psikolojik hastalıklar arasında ölüme neden olma oranı en yüksek rahatsızlık olan anoreksinin başlangıcını tetikliyor. Alexandra da yeme bozukluğu çok ciddi olduğu için lise sondayken aylarca bir hastanenin günlük tedavi programına devam etmiş.
Kitra Cahana
Stephanie Rosales (18) ve Stephanie Bastidas (17) bir cumartesi öğleden sonra Florida, Miami’de bebekleriyle ilgileniyor. Genç annelere destek sağlayan alternatif bir okulda lise eğitimlerini yeni tamamlamışlar.
Kitra Cahana
Yedi yaşındaki Mehayle Lynnea Elliott, 120 civarında güzellik yarışmasına katılmış. Teksas, Humble’daki evlerinin bir odası kazandığı ödüllere ve bazıları rötuşlanmış fotoğraflarına ayrılmış. Yakın zamanda "Toddlers & Tiaras" adlı bir TV programında yer almış.
Kitra Cahana
On dokuz yaşındaki büyük beden modeli Mina Mahmood, Instagram’da (@bae.doe) selfielerini paylaşıyor; hayat, feminizm ve vücutla barışık olma üzerine yorumlar yapıyor. Her gün, bazen esin kaynağı olduğunu söyleyen, bazen kendisiyle alay eden mesajlar alıyor.
Yiyeceği yemeği kısıtlamak, genç bir kıza kontrol altında tutabileceğini hissettiği az sayıdaki bazı şeyleri kontrol etme olanağı veriyor. Alexandra’nın anoreksi nedeniyle hastaneye yatmak zorunda kalan 23 yaşındaki arkadaşı Estrella, “Toplumun yücelttiği ideal zayıflığa ulaşırsam hayatımdaki her şeyin mükemmel olacağını düşünüyordum,” diye anlatıyor. “Bugün aslında oldukça ayrıcalıklı ve hiç de karmaşık olmadığını fark ettiğim yaşamımdaki tüm kaosu kontrol edebilecektim,” diyor gülerek.
Alexandra ve Estrella, yeme bozukluğu sorunundan kurtulmuş Dallaslı genç kadınlardan oluşan bir gruba dahiller. Yapmaya çalıştıkları şey, genç kızlara farklı bir yetişme biçimi ortaya çıkarmak: Bedenlerinin aşağılanmasına aldırmayan, aksine iç güzellikleri için kendine değer veren kızlar yaratmak.
Düne kadar Amerika’da kızların lisede kabul görmesi için sağlam birkaç yol vardı. En garantilisi de düz saçlı güzel bir ponpon kız olmaktı. Şimdi ülkenin birçok yerinde, bir kız isterse geek, gotik, atletik, tiki, nerd, duygusal veya punk olabiliyor. New Jersey, Cranford’da yaşayan 15 yaşındaki Desirée, “Bana cins derlerdi, tuhaf derlerdi,” diyor. “Bir noktada kendim olmaya karar verdim. Yedinci sınıfta arkadaşlarımı, ‘kabilemi’ bulmuştum.” Kabilesinin nerdlerden, Broadway müzikalleri ve video oyunları seven çocuklardan oluştuğunu söylüyor.
Ben lisedeyken daha az kabile vardı ve bulması da zordu. Bugünse internet ergenlere hayatı zehir ediyor belki ama farklı olanlara veya kendini farklı hissedenlere yararı da dokunuyor.
Okulda aradığı kabileyi bulamayan kızlar online olarak bu eksiği giderebiliyor. Hello Kitty keki pişiren, filleri korumak için para toplayan, dövüş sporları yapan, Barbra Streisand seven, kendi robotunu inşa eden veya Friends dizisindeki Ross ile Rachel’ın tekrar sevgili olması gerektiğini düşünen diğer kızlara ulaşabiliyorlar. İnternet bağlantısı sayesinde hiç kimse gerçekten yalnız değil.
Eskiden okuduğum moda dergilerinde çok az siyahi kadın vardı ve modellerin çok azı normal vücut hatlarına sahipti. Hiçbiri engelli veya transgender değildi. Hatta kıvırcık saçlı bir model dahi yok denecek kadar azdı. Şimdi hepsini daha çok görüyoruz. Güzel olma baskısı hâlâ çok yaygın ama güzellik artık giderek her renk ve her biçimi kapsayan geniş bir yelpazede değerlendiriliyor.
LGBTQ gençler için hayat birçok açıdan –özellikle gey, lezbiyen ve trans ergenler için daha da büyük olmak üzere– iyileşme kaydetti. Bu ergenlere karşı haksız davranışlar çok yaygındı. Heteroseksüel ergenlere oranla zorbalığa yaklaşık iki misli fazla maruz kalıyorlardı, intihar girişiminde bulunma oranları da onlardan dört kat daha fazlaydı. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nin rakamları gey, lezbiyen ve biseksüel gençlerin yüzde 30’unun intihara teşebbüs ettiğini gösteriyor.
Mağduriyet ve intihara yol açan damgalama, taciz ve tecrit, aynı zamanda gey, lezbiyen ve biseksüel bireylerin yeme bozukluğu yaşama riskini de artırıyor. Catherine Ratelle, Dallas’taki prestijli Hockaday School’da okumuş. Yeme bozukluğu 15 yaşında başlamış. Anne–babasının boşanacaklarını açıkladığı zamana denk gelmiş bu dönem. “Kontrol etmek ve düzeltmek istediğim dünyam paramparça olmuştu.” Gizli yeme bozukluğunun bir başka sırrın arkasına gizlendiğini söylüyor: Bir kızla ilişki.
Yüksek eğitim için Fort Worth’taki Teksas Hıristiyan Üniversitesi’ne gitmiş. “Dallas’tan bile daha tutucu bir çevreydi,” diyor. “Kendime aşırı yüklendim. Bazen, bunun geçici bir süreç olduğunu kendime kanıtlamak için özel olarak mı böyle yaptığımı merak ediyorum. İçinde büyüdüğüm heteronormatif ailelerde bana benzeyen kimse yoktu.”
Geçici bir süreç olmadığı anlaşılmış. Washington’a taşınınca eşcinsel olduğunu açıklamış. LGBTQ bireyler için tam eşitlik çalışması yapan İnsan Hakları Kuruluşu’nda önce stajyer, sonra da gey festivalleri ve sosyal faaliyetler koordinatörü olarak çalışmaya başlamış.
“Artık Hockaday’de hayat bundan daha rahat olamaz,” diye konuşuyor 26 yaşındaki Ratelle. Son üç yılda büyük ilerlemeler yaşandığını söylüyor. “Benim 15–16 yaşında olduğum sıralardaki gey olmaktan söz ediliş biçimiyle şimdiki aynı değil. Gülüp geçiyor. Ve “15 yaşımdaki halimi teselli etmek istiyorum,” diyor. “‘Şekerim! Bu da geçecek!’”
Dallas ve Cranford’da bu yazı üzerinde çalıştığım sırada, kızlara yönelik beklentilerin çok çeşitli olduğunu anlıyorum. New Jersey’de, bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik gibi sayısal derslerde başarılı olmaları için büyüklerden ve diğer kızlardan çok baskı gördüklerini söylüyorlar. “Sayısal derslere ilgim olmadığı için çok zorlandım,” diyor Cranford’dan 15 yaşındaki Grace.
Kuzeydoğu Teksas Kız İzciler yönetim kurulu başkanı Jennifer Bartkowski, Teksas’ın büyük bir kesiminde tam aksi yönde bir sosyal beklenti olduğunu düşünüyor. “Biraz iyileşti ama yine de dördüncü, beşinci sınıftan sonra akıllı olmak pek ‘cool’ kabul edilmiyor. İbreyi gerektiği kadar yukarı çekemedik.”
Bartkowski’ye göre, ergen kızlar açısından kaydedilen ilerlemeler, medyanın zararlı etkisiyle çoğu zaman gölgeleniyor. Kızlar, ortak ilgi alanları olan insanları internette bulabiliyor ama bunlar tırnak içinde arkadaş, gerçek arkadaş değil. “Bu nedenle birçok kız gerçek sohbetler etmek yerine mesajlaşıyor,” diyor.
Devamını National Geographic Türkiye’nin Ocak 2017 sayısında veya iPad/iPhone edisyonlarında okuyabilirsiniz.