21.04.1999 - 01:00 | Son Güncelleme: 21.04.1999 - 01:00
Yugoslavya daha ufalanabilir mi?
Yugoslavyada, zaman şu sırada fazla bir şeyi halletmiyor, aksine, bir bakıma, durumu dondurarak, ne barış, ne savaş ortamını giderek tahkim ediyor.
Yugoslavyada, zaman şu sırada fazla bir şeyi halletmiyor, aksine, bir bakıma, durumu dondurarak, ne barış, ne savaş ortamını giderek tahkim ediyor. Gerçi, işi zamana bırakmak, birçok ahvalde başvurulan etkin yöntemlerden biridir. Ancak, Yugoslavyada görünen odur ki, bu, tam tersine sonuçlar vermeye başladı. Bir yanda, insanlık dramı bütün acımasızlığı ile devam ediyor, diğer taraftan, Miloşeviçin askerî yöntemlerle başaramadığı, komşu ülkelerin, siyasi ve sosyal bakımdan istikrarsızlığa sürüklenmeleri her gün biraz daha kendisini hissettiriyor. NATO için geçerli opsiyonlar neler? Belgradın direnci tam kırılıncaya kadar bombardımana devam. Bu meyanda mültecilere tezelden el atılması. Kosova Kurtuluş Ordusunun eğitim ve silah ve teçhizat yönünden takviye edilerek, kara savaşında desteklenmeleri ve Kosovada bu suretle güvenli bölgeler kurtarıldıkça, mültecilerin, ilk aşamada buralara yerleştirilmeleri. Üçüncü ve sonuncu şık da, vakit geçirmeksizin, masif bir kara harekâtını, hazırlıkları hızlandırarak, başlatmak ve nihai sonucu almak. Aslında, hangi alternatiften başlanırsa başlansın, tabiatiyle, önemli olan, murad edilen nihai sonuçtur. Ne yapılmalı? Zor karşısında, Rambouillet anlaşmasını imzalasa bile, bu anlaşmanın tayin ettiği çerçeve içinde, Kosovalılar tekrar Miloşeviçin insafına terkedilebilir mi? Bu, herhalde, hiç gerçekçi olmaz. Kendimizden yakın bir misali hatırlayalım. Rumların, 40-45 yıldan bu yana yaptıkları muvacehesinde, hâlâ Türklerin onlarla birlikte yaşamalarını düşünmek mümkün mü? NATO kara harekâtı ile kurtarılacak Kosovaya nasıl bir statü düşünülecek? Bir protektora ilânı, uluslararası planda pek kabul görmeyeceğine veya en azından, pek sempatik karşılanmayacağına göre, bağımsızlık tercihi üzerinde mi durulacak? Bağımsız Kosova yaşayabilir mi ve ayrıca ileride, Avrupada hangi arzu edilmeyen gelişmeleri davet edebilir? Kosova Kurtuluş Ordusunun daha da desteklenmesi şıkkına gelince bu, diğerlerinden daha fazla dikkat ve ihtiyat isteyen, hassas bir karar olarak görülüyor. Kurtuluş Ordusunun hayalleri çok geniş. Değil Kosovayı kurtarmak, şimdiden Büyük Arnavutluktan bahsediliyor. Şimdiki Arnavutluk ve Makedonyanın haritalarında tashihat isteniyor. Avrupada barış ve istikrar için, öngörülemeyen fedakârlıkları göze alan NATO ve Avrupa Birliği, böylesine bir revizyonizmi kendi elleriyle hazırlamak ister mi? Bu bakımdan, bir ara, ortaya atılan, Kosovanın Sırbistan için, tarihsel ve duygusal yönden çok önemli bir kesimini Sırbistana bırakıp, geriye kalan kısmında, bağımsızlığa yakın bir yönetim kurmak, öte yandan, başından bu yana, Birliğe uyum sağlamayan, Bosna Hersekteki Sırpska Cumhuriyetini de Sırbistana bağlamak gibi, aslında, Daytonla kurulmaya çalışılan Bosna Hersekin parçalanması anlamına gelecek düşünceler de, aynı şekilde, artık hiç gerçekçi gözükmüyor. Bu şartlarda geriye ne kalıyor? Yine diplomasi. Nitekim, Yeltsinin Yugoslavya temsilcisi eski Başbakan Çernomirdinle görüştükten sonra, Almanlar, yeni bir plan geliştirmeye başladılar. Alman planı, Fransızların hâlâ pek bağlı oldukları Rambouillet düzenini tamamen geride bırakmamakla birlikte, NATOnun başlangıçta öngördüğü ve halen de ısrarlı olduğu beş maddelik paketin uygulanmasında, birbiriyle eş zamanlı bazı esneklikler getirmektedir. Bu plana Amerika henüz yeşil ışık yakmamıştır. Bu meyanda, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annana da, bazı inisiyatifler alma şansının tanındığı anlaşılmaktadır. Kosovada teşebbüsü ele alan NATO, herşeye rağmen, ihtiyatı elden bırakmıyor. Bu, bizim için de geçerli bir örnek olmalıdır.