Nadja Kayali tam bu noktada Osmanlı’nın Viyana’da “modanın da ötesinde popüler” olduğunu hatırlatıyor: “18. yüzyıl Viyana’sında Doğu fazlasıyla modaydı. Türklerin, 1683’te Viyana kuşatmasında yenilgisi, Doğu’nun algılanışı konusunda değişikliklere sebep oldu. Eskinin düşman kültürü, Viyana yaşamının bir parçası haline dönüşüverdi. İmparatoriçe Maria Theresia, bir tablosunda Türk gibi giyinip kızıyla poz verdi ve sıradan insanlar Doğu’ya özgü kıyafetlerle evlendi. Oryantal temaların mantıklı bir sonucu olarak, müzik ve enstrümanlar yönlerini senfoniler, piyano sonatları, enstrümantal konserler ve opera gibi Viyana kompozisyonları içinde buldu.” Avusturyalı besteci Mozart’ın tüm müzik külliyatında, birkaç eseri Doğu ile bağlantılı; bu eserlerin bir bölümü aydınlanma felsefesiyle bağlantılı temaları içeriyor. Örneğin, Mısır’ın İsis ve Osiris efsanesini yansıtan “Sihirli Flüt” bestesi, Doğu’nun eski öğretilerinde bir hikmet bulunacağı inancının göstergesi. Saraydan Kız Kaçırma ise daha ziyade Doğu’ya özgü klişelerin ve Avrupa’nın bu konudaki hayal gücünü yansıtmakta. Eser, kaçırılan ve Selim Paşa’nın sarayında tutulan üç Avrupalıyı, Konstanze, Blonde ve Pedrillo’yu hikâye ediyor. Selim Paşa, Konstanze’ye âşıktır; ancak Konstanze onu reddeder çünkü kendilerini kurtarmaya gelen Belmonte ile nişanlıdır. Koruma Osman, kaçışı son anda önler ve bu kişiler Selim Paşa’nın huzuruna getirilir. Paşa intikam almak yerine, tutuklulara merhamet göstererek onları salıverir. Burada işlenen tema içinde “Avrupalı bir bestecinin aydınlık fikirleriyle Doğu” buluşturuluyor.
KLASİK MÜZİĞE DAVULU SOKTUK
Kayali, Saraydan Kız Kaçırma’yı yorumlarken eserin tezatlarla dolu bir opera oluşuna dikkat çekiyor. Ona göre, kültür ve sınıf arasındaki farklılıklar hem Avrupa hem Doğu dünyasında görülebilir. Örneğin, Doğu’nun sağduyulu Selim Paşa’sı, iş haremi korumaya gelince eylemde olmasa bile düşüncede acımasız olan koruma Osman’la tezat oluşturuyor. Bu tezatlar sadece sahnede değil aynı zamanda müzikte de görülebilir. Kayali, Alla Turca adı verilen yeni müzik tarzında en çekici noktalardan birinin seslerdeki değişiklik olduğuna dikkat çekiyor ve köklerinin, ana amacı düşmanı korkutmak olan Türk savaş müziğinde (Mehter marşı vb.) yattığını aktarıyor. Ona göre Mozart gibi besteciler Avusturya gelenekleriyle bu savaş melodilerini kendi eserlerinde bütünleştirdi ve kendi dinleyicilerini fethetmek için kullandı. Osmanlı müziğinin bir diğer etkisi de geleneksel orkestra içine yeni vurmalı çalgıların dâhil edilmesi oldu. İlk kez büyük davullar ve büyük ziller Avrupa klasik müziğinde yerini aldı. O dönemden beri bu enstrümanlar orkestranın vazgeçilmez unsurları haline geldi ve sonraki besteci kuşaklarının da aynı yolu takip ettiği bir koro orkestrasının gelişimine yol açtı. Dinamik değişikliklerin ve yeni enstrümanların orkestra ile birleşmesinin yanı sıra besteciler, dil araçları ile isimleri, operanın öyküsünü ve karakterlerini oryantalleştirmek için kullandı. Oryantal (Doğu) karakter isimleri arasında Osman ve Zaide en sık kullanılanları. Zaide, 35 yaşında ölen Mozart’ın bitiremediği bir operasının adı oldu. Mozart ve onun çağdaşları, savaş ve barış zamanında Doğu kültürü ve müziğinin etkisiyle kamçılandı. Yeni enstrümanların katılımı, dinamiklerdeki değişiklik ve Doğu dillerinin taklit edilmesi, bestecilerin kendilerini ‘Doğulu’ kılma ve dinleyicinin merakını celbetme araçlarından biri oldu. Özetle, Mozart Doğu’nun hikmet ve bilgeliğini keşfederken diğer yandan da Osmanlı müziğinden aldığı ilham onu ve çağdaşlarını klasik Batı müziğinin monoton akışından kurtardı. Çağları aşan sanat eserleri daha iyi bir formatla şekillendi.
Mozart da Türk kahvesi tutkunuydu
Mozart’ın yaşadığı dönemde ünlü besteciyi ve Avusturya-Macaristan imparatorluğu vatandaşlarını etkileyen bazı Osmanlı gelenekleri: Mozart da, tıpkı Avusturya halkı gibi Türk kahvesi tiryakisi oldu.
Kadınlı erkekli pek çok kişi Osmanlılar gibi giyiniyordu.
Mozart gibi bestecilerin yanı sıra Avrupa’nın askerî bandoları da mehter takımının vurmalı ve üflemeli çalgılarından esinlendi. O dönem, Türklere dair yüzden fazla opera yazıldı. Saraydan Kız Kaçırma Operası, Mozart’ın ününün artmasına ve Alman operasının İtalyan stilinin egemenliğinden bir ölçüde kurtulmasına yol açtı.
- Etiketler
-
The comments are closed.
- Video Galerisi