Petrol fiyat tahminleri 2020 – 2050 yılları için neler söylüyor? Dünya genelinde ham petrol fiyatlarının 2020'nin dördüncü çeyreği için ortalama 42 $ / varil ve 2021'de ise 47 $ / varil olacağı tahmin edilmişti. Petrol fiyatları 2020'ye güçlü başladı ve hatta Ocak ayında ortalama 64 $ / varile çıktı. Ancak pandemi ile birlikte ikinci çeyrekte başlayan düşüş Nisan'da 37 $ / varili görmesine neden oldu. Peki gelecek bu önemli yakıt için neler gösteriyor?
Petrol fiyat öngörüsü (2020-2050)
Diğer petrol fiyatları için karşılaştırma ölçütü olan iki kaliteli ham petrol var: Bunlar Amerikan petrolü olan West Texas Intermediate (WTI) ve İngiliz petrolü olan Brent Petrol.
WTI, ABD'den geliyor ve ABD petrol fiyatları için başlıca ölçüt. Kuzey Denizi Brent petrolü ise Kuzeybatı Avrupa'dan geliyor ve küresel petrol fiyatlarının ölçütüdür.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi (EIA), WTI'nın 2020'de ortalama 38 $ / varil ve 2021'de 44 $ / varil olacağını tahmin eder. ABD'nin aşırı arzından dolayı WTI petrolünün varil fiyatı Brent petrol fiyatlarından çok daha düşük olacak.
Petrol fiyatındaki dalgalanmanın nedenleri
Petrol fiyatları önceleri tahmin edilebilir mevsimsel dalgalanmaya sahipti. Yaz tatili için beklenen yüksek talep, fiyatları bahardan artırır ve talep zirveye ulaştıktan sonra fiyatlar sonbahar ve kış aylarında düşerdi.
Son zamanlarda petrol fiyatlarını etkileyen faktörlerde beklenmedik dalgalanmalar var. Koronavirüs salgını petrol talebinin düşmesine neden oldu. Bu durum petrol fiyatlarını etkileyen şu üç faktörü dengeledi: ABD'nin artan petrol üretimi, OPEC'nin azalan etkisi ve güçlenen dolar.
1. Azalan küresel talep
EIA, küresel petrol talebinin 2020'de günde 92,8 milyon varil olacağını ölçmüştür. Bu sayı, 2019'a göre 8,6 milyon varil daha düşük. 2021'de ise talebin 6,3 milyon varil artması bekleniyor.
2. Artan ABD petrol üretimi
ABD'nin kaya petrolü ve petrollü şeyl gibi alternatif yakıt üreticileri, arzı artırdılar. Arzı yavaş yavaş artırmaları, fiyatların en azından petrol arama maliyetlerini karşılayacak seviyede kalmasını sağladı. Petrol çıkarmak şeyl petrol üreticileri için daha verimli hale geldi. Kuyuları açık tutmanın yollarını buldular ve bu da kapatma maliyetini ortadan kaldırdı. Söz konusu artış 2015'te başladı ve o zamandan beri arzı etkiliyor.
Ağustos 2018'de ABD dünyanın en büyük petrol üreticisi oldu. 6 Eylül 2019'da ABD petrol üretimi günde 12,1 milyon varile yükseldi. Bu o zamanın rekoruydu. İlk kez 1973'ten bu yana ABD ithal ettiğinden daha fazla petrol ihraç etmişti. Üretim, 2019'da günde ortalama 12,2 milyon varilken, Mayıs ayında en düşük 10 milyon varile geriledi. EIA, üretimin 2020'de günde 11,5 milyon varil ve 2021'de 11,1 milyon varil olacağını tahmin ediyor.
3. Azalan OPEC etkisi
ABD şeyl üreticileri artık daha nüfuzlu hale gelse de OPEC'in yaptığı gibi kartel olarak faaliyet göstermezler. OPEC, pazar payını korumak adına asla üretimi fiyatlara taban getirecek kadar azaltmadı.
OPEC'in lideri olan Suudi Arabistan, hükümetin tek gelir kaynağı olan petrol fiyatlarını yükseltmek ister. Ancak fiyatlar yükselirse pazar payını ABD ve Rus şirketlerine kaptırmaya başlar.
Ancak Sünni liderliğindeki Suudi Arabistan pazar payını Şii liderliğindeki İran'a kaybetmek istemez. 2015 nükleer barış anlaşması, 2010 ekonomik yaptırımları kaldırdı ve Suudi Arabistan'ın en büyük rakibi İran'ın 2016'da tekrar petrol ihraç etmesine izin verdi. Ancak Donald Trump'ın 2018'de yaptırımları yeniden uygulamaya koymasıyla durum eskiye döndü.
4. Doların artan değeri
Birçok tüccar, ekonomik belirsizlik dönemlerinde doları güvenli yatırım olarak görür. Döviz tüccarları özellikle 2014'ten beri doların değerini artırıyor. Örneğin, Yunanistan'ın borç krizi ve Brexit'e cevaben doların değeri 2013 ile 2016 arasında %25 arttı. 3 Mart – 23 Mart 2020 arasında koronavirüs pandemisine yanıt olaraksa %8,5 artış oldu.
Tüm petrol işlemleri ABD doları ile ödenir. Petrol ihraç eden ülkelerin çoğu para birimlerini dolara bağlıyor. Sonuç olarak, dolardaki %25'lik bir artış, petrol fiyatlarındaki %25'lik düşüşü telafi eder. Küresel ekonomik belirsizlik ABD dolarını güçlendiriyor.
2025 ve 2050 yılları petrol fiyatı tahmini
EIA, 2025 yılına kadar Brent tipi ham petrolün ortalama fiyatının 79 $ / varile yükseleceğini öngördü. Bu tahmin, 2020 doları cinsinden ve enflasyonun etkisi yok.
Bu uzun vadeli yıllık fiyat tahmini, koronavirüs salgınının başlarında yapıldı.
2030'a gelindiğinde dünyadaki talebin petrol fiyatlarını 98 $ / varile çıkaracağı görülüyor. 2040 yılına kadarsa fiyatların yine 2020 doları cinsinden 146 $ / varil olacağı tahmin ediliyor. O zamana kadar tüm ucuz petrol kaynakları tükenmiş olacak ve bu da petrol çıkarmayı daha pahalı hale gelecek. EIA'nın Yıllık Enerji Görünümü'ne göre 2050 yılına kadar bir varil petrolün fiyatı 214 $ olacak.
Kamu hizmetlerinde doğal gaza ve yenilenebilir enerjiye daha fazla geçildikçe petrole olan talebin stabilleşmesi bekleniyor.
Petrolün varil fiyatı gerçekten 200 dolara olabilir mi?
İnanması güç görünse de varil petrolü 200 $ seviyesine taşıyabilecek senaryolar bulunuyor. Petrol üretim maliyetinin düşmesi ve rakip enerji kaynaklarını saf dışı bırakması 2050'de varil fiyatının 214 $ olmasını sağlayabilir.
Temmuz 2008'de petrol fiyatı 132 $ gibi rekor yüksekliğe ulaştı. Aralık'a gelindiğinde 123 $ görüldü ve 2011 Nisan'da ise 39,95 $'a kadar düştü. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), Brent petrol fiyatının 270 $'a yükselebileceğini tahmin ediyor. Bu tahminin arkasında Çin ve diğer gelişen pazarlardaki yükselen petrol talebi var.
Petrol fiyatının 200 $ / varil olması tüketici eğilimini değiştirebilir. Petrolün enerji kaynağı olarak kullanılması iklim değişikliğine neden olmuştur.
İklim değişikliğini durdurmanın bir yolu olarak karbon vergileri sunulmuştu ancak tasarı reddedildi. Eleştirmenler, bu uygulamanın petrol fiyatlarını fazlasıyla yükselteceğini ve yoksulların daha fazla vergi vermesine neden olacağını belirttiler (bkz. azalan oranlı vergi).
Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü ise yüksek petrol fiyatlarının "talep yıkımı" denilen olaya yol açacağını söyler. Yüksek fiyatlar bir süre sonra insanların satın alma alışkanlıklarını değiştirir. 1979 petrol şokundan sonra talep yıkımı yaşanmıştı. Petrol fiyatları yıllarca durmadan azaldı. Arzın da devamlı azalmasının ardından fiyatlar tam anlamıyla çöktü (bkz. 1979 petrol krizi).
200 dolar seviyesine çıkan petrol ABD gibi ülkelerdeki insanların yaşam tarzını baştan aşağı değiştirecek. Avrupa'ya gelindiğinde ise insanlar uzun yıllardır petrole yüksek vergiler ödüyor. Dolayısıyla insanların ilerleyen yıllarda daha yüksek petrol fiyatlarıyla yaşamanın yeni yollarını bulması gerekecek.
Yeni beklenmedik etkenler görülebilir
COVID-19 salgını küresel petrol talebini büyük ölçüde azalttı. Ocak 2020'den itibaren birçok hükümet salgını durdurmak için seyahatleri kısıtladı ve işletmeleri kapattı.
Salgından kaynaklanan talep düşüşünün arz bolluğu ile birleşmesiyle petrol fiyatları daha da azaldı. Hatta OPEC (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) ve üyeleri üretimi 31 Mart 2020'ye kadar sınırlandırma anlaşması yaptılar. 6 Mart 2020 OPEC toplantısında Rusya, 1 Nisan'dan itibaren üretimi artık kısıtlamayacağını duyurdu. Buna cevaben OPEC de üretimi artıracağını açıkladı.
Depolama tesisleri doldukça ham petrol fiyatları negatif bölgeye indi. Artık hiç kimse petrol talep etmiyordu çünkü neredeyse depolayacak yer yoktu. 20 Nisan 2020'de bir varil petrolün fiyatı 37 $'a düştü. Bunun üzerine OPEC ve Rusya petrol fiyatlarını korumak için 12 Nisan 2020'de üretimi azaltmayı kabul ettiler. Karar, fiyatları tekrar pozitif aralığa getirdi.
Referanslar:
- ABD Enerji Enformasyon Bakanlığı – Short-Term Energy Outlook
- Opec.org – The 10th OPEC and non-OPEC Ministerial Meeting
- Federal Reserve History – Oil Shock of 1978-1979