Nehir uzakta değildi. Chaz Powell, Zambezi’nin birkaç yüz metre aşağısındaki vadide kayaların üzerinde döndüğünü görebiliyordu. Kışkırtıcı derecede yakındı ama ulaşamayacağı bir yerdeydi.
Powell, “Ne kadar susadığımı tarif edemem” diyor. Bir geçidin tepesindeki bir uçurumun kenarında sallanarak suyu bitmişti ve nehre inmenin hiçbir yolu yoktu. Kendini içinde bulduğu istikrarsız konumu hatırlayan Powell, içecek bir şeyi nasıl bulacağından endişe ederken, ezici bir panik duygusunu anlatıyor.
“Bu noktada gerçekten hasta hissetmeye başladım” diyor. “Aşırı ısınmaya başladım ve vücut sıcaklığım deliydi.”
Birleşik Krallık’taki Shropshire’dan bir keşif rehberi olan Powell, çoğumuzun sahip olduğu enerji kaynakları olmadan mahsur kalmanın nasıl bir şey olduğunu deneyimlemek üzereydi.
Çoğu gelişmiş ülkede, temiz suya erişim için, musluğu açmak yetiyor . Bu yerlerdeki insanlar dişlerini fırçalarken, duş alırken ve sifonu çekerken her gün litrelerce suyu hiç düşünmeden kanalizasyona döküyorlar. Ancak dünya çapında yaklaşık 1,1 milyar insan güvenli içme suyuna erişemiyor ve toplam 2,7 milyar insan, yılın en az bir ayında suya erişimi zor buluyor .
Su, Dünya’daki yaşamın temel bileşenlerinden biridir ve vücudumuz esas olarak ondan oluşur. Susuz kalmaya zorlandığımızda, işler gerçekten çok hızlı bir şekilde çirkinleşebilir.
Powell, Zambiya’daki yolculuğunun başlangıcındaki Zambezi Nehri boyunca iki ay boyunca tek başına bir keşif gezisinde iken bunu kendisi için deneyimledi. Victoria Şelaleleri’nden sonra Zambiya ve Zimbabve sınırındaki geçitlere ulaşıncaya kadar nehri doğu Angola boyunca, Namibya ve Botsvana sınırlarını geçerek takip etti. Burada araziyi geçmek çok daha zor hale geldi.
Powell, “Geçitler, manzarayı yaklaşık 150 mil boyunca oyan dik eğimli uçurumlardır” diyor. Ağustos 2016’ydı ve gün içinde 50C’ye ulaşan sıcaklıklarla yılın en sıcak zamanıydı. O sırada 38 yaşında olan Powell, zamanın yaklaşık %90’ı su altında kalan Barotse Floodplains’ten kaçınmak için yılın bu zamanında yürümek zorunda kaldı.
Yürüyüşü her gün yaklaşık 36 km kadar kat ederek iyi gidiyordu. Ama bir kez geçitlere girdiğinde, Powell kendini oldukça yavaşlamış buldu. “Günde belki birkaç kilometre yürüdüm, öyleyse, sadece kayaların üzerinden geçiyordum” diyor. Çok yavaştı.
Powell, böylesine yavaş bir hızda, geçitlerin diğer ucuna gitmenin bir ay süreceğini hesapladı ve kilometrelerce başka kimse olmadığı için yiyeceği bitmeye başladı. “Aşağıdayken gördüğüm tek şey kayalar atan babunlar ve bu dev vadiden geçen dev akıntılar oldu” diyor.
Powell, geçidin içinden iki hafta geçtikten sonra, başka bir yol bulması gerektiğine karar verdi. Haritada Zambezi‘ye giden oldukça önemli görünen başka bir nehir görebiliyordu. “Kendi kendime bu diğer nehre ulaşmak yaklaşık 20 km olacak şekilde zirveye çıkabileceğimi düşündüm” diyor. “Ama bu noktada arazinin tepesinin nasıl olacağını bilmiyordum, sadece ‘potansiyel olarak dört saat hızlı yürüyüş, bunu yapabilirim’ diye düşündüm.”
Sabah 4’te yola çıkan Powell, iki litrelik su şişeleriyle vadiden çıktı. Zambezi’nin hemen dışında içki içmeye alışmıştı, bu yüzden bundan fazlasını taşıma ihtiyacını önceden görmemişti. Yürümeye başladığında, zaten hava 48C idi ve üç saat sonra, 750m ile bir kilometre tırmanış arasında olduğunu düşündüğü geçitten çıktı. Bu noktada elinde bir su şişesi kalmıştı. Ancak zirveye ulaştığında beklediği gibi olmadı.
Powell’in Suyu Tükendi!
Powell, “Aklımdan çok düz bir yol olduğunu ve yürümenin daha kolay olduğunu geçirdim, ancak dikenler tamamen büyümüştü ve yol vadiye inen bir dizi küçük tepeden ibaretti” diyor Powell. Yol arayan daireler çizerek üç saat yürüdükten sonra suyu tamamen bitti.
“Öyleyse, muhtemelen birkaç kilometre yürürdüm” diyor. “Geçidin kendisinden bile uzaklaşmamıştım, bu yüzden deneyip aşağı inmeye karar verdim.” Ama tırmandığı yerle aynı yerde değildi ve bir uçurumun kenarındaydı. Geçidin çok altındaki nehri görebiliyordu ama aşağı inmenin bir yolu yoktu.
Ortalama olarak su , büyük ölçüde yaşınıza bağlı olarak insan vücudunun yaklaşık %60-70’ini oluşturur . Vücudumuz idrar, ter, dışkı ve nefesimiz yoluyla su kaybeder, bu yüzden bunu sürekli olarak içerek ve yiyerek değiştirmeliyiz ( tükettiğimiz suyun yaklaşık üçte biri yiyeceklerimizden gelir). Bunu yapmazsak vücudumuz susuz kalabilir.
Dehidrasyonun ilk aşaması, vücut ağırlığının %2’si kaybedildiğinde başlayan susuzluktur. Sıvıları ve elektrolit dengesini araştıran gastrointestinal cerrahi profesörü Dileep Lobo, “Susuzluk başladığında, vücudunuz kalan tüm neme yapışır” diyor. Böbrekleriniz mesanenize daha az su göndererek idrarınızı koyulaştırır. Daha az terledikçe vücut ısınız yükselir. Kanınız kalınlaşır ve halsizleşir. Oksijen seviyelerini korumak için kalp atış hızınız artar. “
Dehidratasyonun meydana gelme hızı, vücuda yerleştirilen aşırılıklara göre değişir, ancak 50C iklimde su olmadığında, aşırı egzersizle birleştiğinde, dehidrasyon hızla ölümcül hale gelebilir. Lobo, “İnsanların ısı toleransı için bir üst sınırı vardır, bunun ötesinde ısı stresine ve hatta ölüme maruz kalırız” diyor. “Ölüm oranları aşırı soğuk günlerde artıyor, ancak aşırı sıcak günlerde çok daha hızlı artıyor.”
Sıcak bir ortamda egzersiz yaparken, insan vücudu ter nedeniyle her saat 1.5-3 litre su kaybedebilir . Çevreleyen havanın nemine bağlı olarak ekshale edilen nefeste nem olarak başka bir 200-1.500ml kaybedilebilir.
Bunun insan vücudu üzerinde yaratmaya başlayabileceği etki derin. Hafif dehidrasyon bile bizi daha yorgun hissetmemize ve fiziksel olarak daha az performans göstermemize neden olabilir . Daha fazla su kaybettikçe, terleme yoluyla soğuma kabiliyetimiz de azalır ve bu da aşırı ısınmayı bir risk haline getirir.
Vücudumuzdan içeri girenden daha fazla su çıktıkça, kanımız kalınlaşmaya ve daha konsantre hale gelmeye başlar, bu da kardiyovasküler sistemimizin kan basıncımızı yüksek tutmak için daha fazla çalışması gerektiği anlamına gelir .
Böbreklerimiz daha az idrara çıkma yoluyla daha fazla su tutarak telafi etmeye çalışırlar, su da hücrelerimizden kan dolaşımımıza akar ve boyutlarının küçülmesine neden olur . Su olarak vücut ağırlığımızın% 4’ünü kaybettiğimizde tansiyon düşebilir ve bayılma meydana gelebilir.
Vücut ağırlığının% 7’sinin kaybedildiği üçüncü aşama organ hasarıdır. Lobo, “Vücudunuz kan basıncını korumakta güçlük çekiyor” diyor. Hayatta kalmak için böbrekleriniz ve bağırsaklarınız gibi hayati olmayan organlara kan akışını yavaşlatarak hasara neden olur. Böbrekleriniz kanınızı filtrelemeden hücresel atık hızla birikir. Kelimenin tam anlamıyla bir bardak su için can atarsınız. “
Yine de bazı insanlar böylesine şiddetli dehidrasyondan kurtulamazlar, hatta yüksek seviyelerde performans göstermeye devam edebilirler. Uzun mesafe koşucusu ve antrenörü Alberto Salazar , 1984 Olimpiyat Maratonu sırasında bunaltıcı Los Angeles sıcağında saatte tahmini 3.06 litre ter attı ve vücut ağırlığının %8’ini kaybetti. Ancak Salazar, maratondan sonra hızla rehidre edebildi ve onunla ilgilenecek tıp uzmanları ekibi vardı.
Ancak, bir su kaynağına ulaşmanın hiçbir yolu olmadığından, Powell yardım istemeye karar verdi. Taşıdığı ve ABD merkezli bir şirket tarafından işletilen bir hizmete bağlı bir Acil Durum telefonunu etkinleştirdi. Ancak diğer uçtakileri geçtiğinde, yakınında ona yardım edecek kimseyi bulamadı. Panik başladı.
Umutsuz Powell, serin kalmak için kuru toprağa bir çukur kazdı ve bir rehidrasyon poşeti ile birleştirdiği kendi idrarını içmeye başladı.
Sağlıklı bir yetişkinde, idrarın% 95’i sudur ve geri kalanı, tuzlar ve amonyak dahil olmak üzere böbrekler tarafından atılan atık ürünlerdir. Birisi susuz kaldığında, su içeriği önemli ölçüde azalır ve bu da onu daha çok deniz suyu içmeye benzer hale getirir.
Lobo, “Rehidratasyon için kısa vadede idrar içmek güvenli olsa da, dehidrasyona verilen fizyolojik tepki, tuz ve suyu korumaktır” diyor. “İdrar çıkışı azalır ve nihayetinde insan akut böbrek hasarı ve anüri geliştirebilir (böbreklerin idrar üretemediği yerlerde). Bu nedenle, orta vadede idrar miktarı yeterli hidrasyonu sürdürmek için yeterli olmayacaktır. “
Yeterli miktarda su olmadan rehidrasyon tuzları eklemek Powell’ın tuzları ve şekeri değiştirmesine yardımcı olabilir, ancak aynı zamanda vücudunda daha fazla olumsuz dengesizliğe neden olma riskini de beraberinde getirdi. Aşırı durumlarda, tuz seviyelerindeki dengesizlik nöbetlere ve hatta beyin kanamasına neden olabilir .
Powell kendi deliğinde soğuyordu ama aynı zamanda hızla daha susuz hale geliyordu. Seyahat yazarı Matt Power’ın büyük nehrin uzunluğunu yürümek için bir keşif gezisi sırasında sıcak çarpması geliştirdiği Walking the Nile adlı belgeseli izlediğini hatırladı. Powell, “Bunun çok hızlı geliştiğini düşündüğümü hatırlıyorum” diyor. “Bu yüzden kafamda ‘Aşırı ısınıyorum, bu bana oluyor, gerçekten hastalanıyorum’ diye düşünüyordum.”
Sonunda Acil Durum ekibi Powell’a bir helikopter alabileceklerini söyledi, ancak bu dört saat sürecek. “Dört saat içinde öleceğim” diye düşündüğünü hatırlıyor. “Sonunda burada oturmaktansa uçurumdan düşerek ölmeyi tercih ettiğimi kendime söyledim” diyor. Uçurumu inceledi ve tutunabileceği bir ağaç kökü gördü, bu yüzden aşağı inmeye karar verdi, ancak 4,5 m düştü ve bu sırada burnunu keserek yardı.
Tırmanmaya teşebbüs etme kararı, kısmen dehidrasyonun kendisinden kaynaklanmış olabilir. Dehidrasyon kötüleştikçe, beynimizin çalışma şeklini etkileyebilir, ruh halimizi ve net düşünme yeteneğimizi bozabilir. Bizim beyinlerine kan akımı ve beyin hacmi kendisi , azaltır. Hafif ila orta düzeyde dehidrasyon – vücut suyunun %2 veya daha fazla kaybı – özellikle sıcak ortamlarda yorucu aktiviteler gerçekleştirirken kısa süreli hafızamızı , uyanıklığımızı , aritmetik becerilerimizi ve koordinasyon becerilerimizi bozabilir . Başta yaşlı hastalarda olmak üzere bazı çalışmalar, dehidratasyonun deliryumda rol oynayabileceğini bulmuştur .
Bununla birlikte, adrenalin ve yaşama arzusuyla beslenen Powell, uçurumun karşısında elinden gelen her şeyi tutup aşağı inmeye devam etti. Bir çıkıntıya ulaştığında bayıldı, kısa bir süre bayıldıktan sonra geri döndü.
“Ellerim kanıyordu, yüzüm kanla kaplıydı, bacaklarım zedelenmişti” diyor. Yine de Powell, nehre geri dönene kadar neredeyse bir saat kendini uçurumdan aşağı itti. Kurtarıcılarına iyi olduğunu söylemek için uydu telefonuna ulaşana kadar orada bir saat oturmak, soğumak ve su içmek zorunda kaldı.
Londra’da çalışan bir acil tıbbi stajyer doktor olan Natalie Cookson, “Chaz, su ve gölge kaynağı bularak kendini kurtardı” diyor. “Gölgede dinlenmek vücut ısısını düşürdü ve dehidrasyon sürecini yavaşlattı.”
En önemlisi, Powell sonunda içme suyuna ulaştığında, kaybettiği sıvının yerini aldı. Cookson, “Dehidrasyon tersine çevrilebilir ve vücut suyunu değiştirerek tam bir iyileşme olasılığı yüksektir” diyor.
Rehidrate etmeyi başaramasaydı, Powell’ın böbrekleri bozulmaya başlayacaktı. Yeterli miktarda su akışı olmadan , toksinler birikmeye başlayarak böbreklerin düzgün çalışmamasına neden olabilir. Bu, akut tübüler nekroz olarak bilinen bir tür böbrek hasarına yol açabilir; bu , rehidrasyon meydana gelse bile iyileşmesi haftalar alabilir.
Kalbindeki ekstra yük, düzensiz kalp atışlarına, kan basıncının düşmesine ve muhtemelen nöbetlere yol açardı. Dehidrasyon ayrıca kan damarları gibi kardiyovasküler sistemin hayati parçalarının sertleşmesine , kalp krizi riskini artırmasına neden olabilir
Sıcak bir iklimde susuz kalmak sorunu daha da artırır.
Cookson, “Vücut, normal metabolik yollardaki önemli enzimlerin yok olmasına neden olan bu ısıyı düzenleyemiyor, beyin, kalp ve akciğerler gibi organların işlevini yitirmesine neden oluyor” diyor. Sonunda bu, nöbetlere, komaya ve organlar bozulmaya başladığında ölüme yol açabilir.
Birinin susuz tam olarak ne kadar yaşayabileceği hala büyük ölçüde tartışılıyor. Çoğu bilim adamı, insanların herhangi bir yiyecek veya su almadan yalnızca birkaç gün gidebileceklerini kabul ediyor.
1944’te iki bilim insanı, biri üç gün diğeri dört gün olmak üzere kendilerini sudan mahrum bıraktılar, ancak kuru yiyecekle beslendiler. Deneylerinin son gününde, çift yutma güçlüğü çekiyordu, yüzleri “biraz çimdiklenmiş ve solmuştu”, ancak durumları tehlikeli hale gelene kadar kötüleşmeden çok önce deneyi durdurdular.
Susuz kalma yeteneği de bireyler arasında büyük ölçüde değişebilir. Örneğin, insan vücudunun bir kişinin düzenli olarak tükettiği su seviyesine adapte olabileceğine dair bazı kanıtlar var .
En uzun kişinin susuz kaldığı bilinen , 1979’da nöbetçi memurlar onu unuttuktan sonra 18 gün polis hücresinde kilitli kalan 18 yaşındaki Avusturyalı duvarcı Andreas Mihavecz’di . Davası Guinness Rekorlar Kitabı’na bile girdi.
Çok azımız bu tür aşırı bir dehidrasyon yaşayabilirken , yaklaşık dört milyar insan yılın en az bir ayında ciddi su kıtlığı yaşıyor. İklim değişikliğinin dünyanın birçok yerinde temiz su kaynaklarına erişimi zorlaştırması da muhtemel. Bazı tahminlere göre, 2025 yılına kadar dünya nüfusunun üçte ikisi su kıtlığıyla karşı karşıya kalacak.
Powell’a gelince, çilesi kavurucu sıcakta 10 saat susuz kalmak oldu. O şanslıydı. Livingston’a döndükten ve bir hafta dinlendikten sonra yolculuğuna farklı bir yoldan devam edebildi. Yürüyüşünü 137 günde tamamladı. Deneyimi bir sabır dersi olsa da, ona suyun ne kadar önemli olduğunu da öğretti.
Hikaye’nin Orijinali : BBC
İlgili Makale : Narwoga’nın Hikayesi