Piramit Şemaları Iyi mi İşliyor?
Arkadaşlarınızdan, ailenizden yada komşulardan bir piramit şeması duyabilirsiniz. Çoğu zaman piramit şemaları, üyeleri seminerlerde, ev toplantılarında, telefonla, e-posta, posta yada toplumsal medya kanalıyla işe alır.
Tipik bir piramit şemasında, katılmak için ödeme yaparsınız. Program, öteki insanları da katılmaya ve paralarından ayrılmaya ikna etmenize dayanıyor. Programdaki her insanın kâr elde etmesi için sonsuz sayıda yeni üye arzı olması gerekir. Gerçekte, programa katılmaya istekli insan sayısı ve dolayısıyla programa giren para miktarı oldukca acele tükenecektir.
Bazı piramit düzeni geliştiricileri, aşırı fiyatlı, düşük kaliteli, satılması zor yada kıymeti düşük ürünler sunarak gerçek amaçlarını gizler. İşe alımdan para kazanmak hala temel amacıdır.
Piramidin tepesindeki destekçiler, insanların programa katılmasını sağlayarak para kazanıyorlar. Altlarına katılanların yapmış olduğu ücretleri ve öteki ödemeleri cebe indirirler. Şema çöktüğünde, ilişkiler, arkadaşlıklar ve hatta evlilikler, dolandırıcılıkta kaybedilen para yüzünden zarar görebilir.
Bir piramit planını desteklemek yada buna katılmak yasalara aykırıdır.
Uyarı İşaretleri!
- Para kazanmak için yeni üyeler almanız ihtiyaç duyulan bir gruba, plana, programa yada takıma katılma şansı sunulur.
- Plan, data sayfaları benzer biçimde, yalnızca programı tanıtmaya hizmet eden, kıymeti düşük yada şüpheli mal yada hizmetlerin sunulmasını ihtiva eder.
- Büyük ön maliyetler vardır.
- Organizatör, “bu bir piramit şeması değil” yada “bu tamamen yasal” benzer biçimde iddialarda bulunur.
Kendini Koru!
- Para yada yatırımlarla ilgili kararlar vermeniz için kimsenin sizi zorlamasına izin vermeyin. Devamlı bağımsız finansal tavsiye alın.
- Garantili bir gelir talep eden planlara yada ürünlere karşı dikkatli olun.
- Size vaat edilen ödüllerin ürün satışlarına bağlı olup olmadığını düşünün. Eğer öyleyse, gerçek değere haiz ürünler makul bir fiyata mı satılıyor ve hakkaten tüketici talebinin olduğu bir şey mi?
- Aile üyelerinin ve arkadaşların, bunun bir piramit bulunduğunu fark etmeden sizi bir piramit şemasına dahil etmeye çalışabileceğini ihmal etmeyin.
- Bir tek bir piramit planını desteklemek değil, bununla beraber bir piramit planına katılmak da yasalara aykırıdır.
Genel olarak aşağıdaki benzer biçimde sınıflandırılabilen değişik piramit şemaları vardır:
Oldukça Düzeyli Pazarlama MLM
Oldukça düzeyli pazarlama (MLM) yasal bir iş uygulamasıdır, sadece geleneksel piramit planlarından değişik olarak, bu model gerçek mal yada hizmetlerin satışını ihtiva eder. Sadece katılımcılar, altlarındaki üyeleri işe alarak gelir elde etmek için herhangi bir satışı kapatmak zorunda değildir.
Bazı MLM’ler neredeyse piramit planlarından ayırt edilemez şundan dolayı eğitim kursları benzer biçimde gerçek kıymeti olmayan basılı materyallerin satışını ihtiva ederler. Bu MLM programları, işe alımları bu tür kıymeti olmayan ürünleri yüksek maliyetlerle satın almaya zorlayarak ve aynı ürünleri gelecek nesil üyelere satmalarını sağlayarak gelişir.
Zincir E-Postalar
Zincir e-postalar, tecrübesiz alıcıları e-postada listelenen her insana büyük miktarlarda para bağışlamaya ikna eder. Bağışları yaptıktan sonrasında, bağışçı, bir yada daha çok kişinin kendi yoluna nakit göndermesi umuduyla zinciri kendi bağlantı grubuna iletmeden ilkin listedeki ilk adı silmeye ve kendi adını değiştirmeye çağrı edilir. Kuramsal olarak, alıcılar adları listeden silinene kadar bağış toplamaya devam ediyor.
Ponzi Şemaları
Ponzi şemaları, “Paul’e ödeme yapmak için Peter’ı soymak” öncülüğünde çalışan yatırım eksileridir. Kesinlikle bir piramit düzeninin hiyerarşik yapısını benimsemeyebilirler. Sadece bu şemalar yeni kandan yatırım parası alarak mevcut yatırımcılara yüksek getiri vaat ediyorlar. Bir çok süre, gerçek olamayacak kadar iyi geri dönüşler ihtimalinin albenisine kapılan bir çok Ponzi katılımcısı her şeyi kaybediyor.
Muhtemelen en fena şöhretli mutluluk zinciri aktörü olan yatırım danışmanı Bernard Madoff, milyarlarca dolarlık yasadışı bir operasyon yürütmekten 150 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Gerçek Piramit Şemasına Bir Örnek
2008’de Kanada’da devasa bir piramit şeması , vatandaşlara düşük maliyetli gezi kulübü üyelik planları satarak varlıklı olma şansı vaat etti. Hak kazanmak için, aday “satıcıların” en önce kendileri için 3,200 $ ‘lık maliyetli bir fiyat etiketi ile üyelik satın almaları gerekiyordu. 2.000’den fazla insan, sattıkları her benzer üyelik için 5.000 ABD doları sözü verildiği için çek defterlerini çıkardı. Bununla beraber, kâr sadece başvuran üyelerin satışlarından minimum 20 üyelik planı satmayı gerektiren 100.000 $ biriktirdiğinde gerçekleştirilebilirdi. Sadece bu, insanların paralarına şiddetle sarılmış olduğu aşağı doğru bir ekonomide neredeyse olanaksız bulunduğunu kanıtladı. Netice olarak, mağdur olan yatırımcılar, paralarının iadesi ve planın kaldırılmasıyla sonuçlanan bir toplu dava açtılar.