Aydınlatma: Merdivenler yeterli aydınlatmaya sahip olmalıdır.
Farklı merdiven türleri için özel yükseklikler:
Spiral merdivenler: 17-20 cm
Dönel merdivenler: 17-20 cm
Engelli erişimine uygun merdivenler: 15-18 cm
Yasal düzenlemeler:
Türkiye’de merdivenlerin basamak yüksekliği ve diğer ölçüleri, TS 825 “Binalarda Merdivenler” standardı ile belirlenmiştir. Bu standart, binalarda kullanılan tüm merdivenler için uyulması gereken minimum ölçüleri ve teknik şartları içerir.
Özetle:
Standart merdiven basamak yüksekliği, merdivenin türüne ve kullanım amacına göre 10 cm ile 22 cm arasında değişir.
Basamak genişliği, basamak yüksekliği ile orantılı olmalıdır.
Merdivenlerde güvenli ve konforlu kullanım için adim kuralı, yükselme açısı, korkuluk yüksekliği, kaymazlık ve aydınlatma gibi diğer hususlara da dikkat edilmelidir.
Aydınlatma: Merdivenler yeterli aydınlatmaya sahip olmalıdır.
Farklı Merdiven Türleri için Özel Yükseklikler:
Spiral merdivenler: 17-20 cm
Dönel merdivenler: 17-20 cm
Engelli erişimine uygun merdivenler: 15-18 cm
Yasal Düzenlemeler:
Türkiye’de merdivenlerin basamak yüksekliği ve diğer ölçüleri, TS 825 “Binalarda Merdivenler” standardı ile belirlenmiştir. Bu standart, binalarda kullanılan tüm merdivenler için uyulması gereken minimum ölçüleri ve teknik şartları içerir.
Yukarıdaki bilgiler genel bir bilgi verme amaçlıdır. Merdiven tasarlarken veya inşa ederken, TS 825 standardına ve diğer ilgili yasal düzenlemelere uymak önemlidir. Ayrıca, merdivenlerin kullanım amacına ve kullanıcıların ihtiyaçlarına göre özel ölçüler de kullanılabilir.
Basamak yüksekliği, merdivenlerde dikey olarak bitişik iki basamak burunluğu arasındaki mesafeyi ifade eder. Güvenli ve rahat bir merdiven için doğru basamak yüksekliği önemlidir.
Standart basamak yüksekliği 17 cm’dir. 14 ila 20 cm arasındaki değerler de kabul edilebilir. Belirlenirken merdiven kullanıcılarının yaş ve kondisyonunu göz önünde bulundurmak gerekir. Örneğin, çocuklar veya yaşlılar için daha alçak basamaklar tercih edilebilir.
Basamak yüksekliği merdiven eğimini de etkiler. Daha yüksek basamaklar daha dik, daha alçak basamaklar ise daha yumuşak bir merdiven oluşturur. Eğimin, insanların güvenli iniş ve çıkışına izin verecek kadar yumuşak olması önemlidir.
Basamak yüksekliğini ölçmek için bitişik iki basamak burunluğu arasındaki dikey mesafeyi mezura ile ölçün. Ölçümü her iki uçta da tekrarlayın. Basamak yüksekliği tüm merdiven boyunca tutarlı olmalıdır.
Çok yüksek basamaklar çıkmayı zorlaştırır ve tehlikeli olabilir. Çok alçak basamaklar ise rahatsız edici olabilir ve tökezleme riskini artırır.
Basamak yüksekliğinin doğruluğundan emin değilseniz bir uzmana danışın.
Basamak Genişliği Hakkında Resmi ve Profesyonel Bilgilendirme
Basamak genişliği, bir merdivenin güvenliği, konforu ve estetiği açısından önemli bir parametredir. Doğru basamak genişliği seçimi, merdivenin kullanım amacına, kullanıcıların yaş ve kondisyonuna ve ilgili yönetmeliklere uygun olmalıdır.
Basamak genişliği ile ilgili temel bilgiler:
Tanımı: Basamak genişliği, bir merdivenin basamak burunluğu ile burunluğu arasındaki yatay mesafeyi ifade eder.
Genel ölçüler:
Ana merdivenlerde: 25 ila 28 cm
Yardımcı merdivenlerde: En az 21 cm
Engelli erişimine uygun merdivenlerde: En az 30 cm
Belirleme faktörleri:
Merdivenin kullanım amacı
Kullanıcıların yaş ve kondisyonu
Adım Kuralı (10 cm yükselme için 43 cm yatay mesafe)
Güvenlik
Konfor
Estetik
Yönetmelikler:
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü’nün “Binalarda Yangından Korunma Yönetmeliği”
TS 825 “Binalarda Merdivenler” standardı
Uzman görüşü: Merdiven projeniz için en uygun basamak genişliğini belirlemek için bir mimar veya mühend gibi bir uzmana danışmanız önerilir.
Basamak genişliği ile ilgili ek bilgiler:
Basamak genişliği tüm merdiven boyunca tutarlı olmalıdır.
Basamak burunları kaymaz malzemeden yapılmalıdır.
Merdivenlerde korkuluk bulundurulmalıdır.
Bu bilgilere ek olarak, özel ihtiyaçlarınız veya projenizle ilgili özel gereksinimleriniz varsa, lütfen bir uzmana danışmaktan çekinmeyin.
Basamak nedir. Farklı seviyeler arasındaki bağlantıyı sağlayan ve düzenli aralıklarla kademelendirilen eğimli yollara ‘merdiven’ denir. Basamakların yapılma amacı, yayanın açık bir basamağı çıkması sırasında peyzajı ona kademe kademe sunmak veya bir sürprizi birden ortaya çıkarmak olmalıdır. Merdivenler dış ve iç merdivenler olmak üzere ikiye ayrılır. Dış merdivenler tümüyle dış hava koşullarına açık olanlardır. Bunlar daha çok farklı yükseklikteki yolları, parkları, bahçeleri birbirine ve tretuvarlarla binaların zemin katlarını bağlarlar. İç merdivenler normal olarak dış hava koşullarına kapalıdır. Bunlar işlevlerine göre esas, yan, servis, yangın merdiveni adını alır.
Basamak çeşitleri Biçimlerine göre Eğim açılarına göre Malzemelerine göre Konstrüksiyonlarına göre merdiven türleri olmak üzere 4 grupta incelenir. 2.1. Eğim açılarına göre merdivenler Yatık eğimli 20-25 derece (%36-%46) Normal eğimli 25-36 derece (%46-%72) Dik eğimli 36-45 derece (%72-%100) olmak üzere üçe ayrılır. Dış merdivenler yatık, iç mekandaki esas merdivenler normal eğimli olmalıdır.Servis merdivenleriyle az yer kaplaması istenen diğer iç merdivenler dik eğimli olabilirler.
2.2. Malzemelerine göre merdivenler; Ahşap merdivenler Metal merdivenler (çelik, alüminyum vs.) Kagir merdivenler (doğal taş,yapay taş, beton ve betonarme) Karma merdivenler olmak üzere dörde ayrılır.
2.3. Konstrüksiyonlarına göre merdivenler; Tek mesnetli* merdivenler( konsol** kiriş, konsol plak) Çift mesnetli merdivenler(basit kiriş, tek doğrultulu plak) Yüzeysel mesnetli merdivenler( yer döşemesi) olmak üzere üçe ayrılır.
mesnet;döşeme,kiriş gibi bir strüktür öğesinin başka bir taşıyıcıya oturduğu yer, dayanak.
konsol;yalnızca bir yanındaki mesnet tarafından taşınan, diğer kısımları boşlukta olan yatay yapı öğesi.
BOYUTSAL KOŞULLAR Bir Merdiven, sadece üst üste konulmuş basamaklardan ibaret değildir. İnsan antropometrisine uygun olmak zorundadır. Ancak o zaman rahat bir kullanım sunulabilir. İnsan ölçüleri belirli sınırlar içinde standart kabul edilir. Örneğin, Avrupa – Türk erkeğinin boyu 176 – 187 cm. olarak düşünülür ve tüm endüstriyel ürünler buna göre yapılır. Merdiven tasarımı içinde Türkiye de bu standartlar kullanılır. Merdivenden çıkan bir insanın adımı, ayağını ne kadar yukarı kaldıracağı baştan hesaplanarak merdiven buna göre yapılmalıdır. Merdiven tasarlanırken temel düşünce şudur; insanın düz bir yolda yürürken attığı adımlar, merdivenden çıkarken de inerken de bu adım genişliği korunmalıdır. Aksi taktirde bir ritm bozukluğu oluşur ki buda kullanıcıyı rahatsız eder. İnsan adımı 63 cm. olarak kabul edilir. Normal yürüyüşte ayak aksı ile yürüyüş aksı arasındaki adım açısı 15 derecedir. Kişinin düz yolda yürürken kullandığı bu mesafeyi merdivenden çıkarken de kullanması gereklidir. Ayağın ölçülerinin incelenmesi için kullanılan kavram ve sistemlerdir. Ayağın Uzunluğu : En uzun olan parmağın uç noktası ile topuk arka noktası arasındaki mesafedir. Merdiven tasarımı yapılırken İnsan biyometresi ile ilgili bu bilgiler merdiven mühendisliğine yansıtmalıdır. Normal yürüyüşte ayak aksı ile yürüyüş aksı arasındaki adım açısı 15 derecedir. Topuk iç kenarı ile yürüyüş aksı arasındaki mesafe (adım genişliği) 5-6 cm’dir. Dışa dönük yürüyüşte adım genişliği değişken olmakta , adım açısı ise oldukça artmaktadır Rıht Yüksekliği(S)= BasamakSayısı MerdivenYüksekliğs(H) Basamak Genişliği (A)= BasamakSayısı YürümeHattıUzunluğu(La) Yürüme Hattı Uzunluğu (LG)= Basamak Sayısı . Basamak Genişliği (A) Basamak boyutları -Basamak genişliği; birbirini izleyen rıht yüzeyleri arasındaki yatay uzaklıktır.Düz kollu merdivenlerin her noktasında aynı olan bu genişliğe ‘normal basamak genişliği’ denir. Döner ya da yamuk basamaklı merdivenlerde sadece çıkış hattı üzerindeki genişlikler normal, diğer noktalar ise daha dar veya daha geniştir.Bu daralma ve genişlemeler dairesel merdivenlerde her noktada farklı,kova hattı üzerinde bir noktada min.,duvar hattında da bir noktada max.dur. -Rıht yüksekliği; birbirini izleyen iki basamak yüzeyi arasındaki yüksekliktir.Basamaklarda yürümenin rahatlığı B+2H=62-65cm eşitliğine ve buradaki rıht yüksekliğinin küçüklüğüne bağlıdır. İç mekanda H=12-14cm olarak kullanılabilir.(Normal bir adımın uzunluğu 65cm kabul edilmektedir).
Sahanlık boyutları Sahanlıklar merdiven kolları arasında düzenlenen döşeme parçalarıdır.Ana işlevleri iniş çıkış rahatlığını ve güvenliğini artırmaktır.Sahanlıkların biçimi merdiven planına bağlıdır.Yerlerine göre bunlar; yuvarlak, kırık köşeli ve düz olarak değişik şekillerde görülebilir. Korkuluk ve küpeşte -Merdiven ve sahanlıkların açık olan kenarları düşme tehlikesine karşı korkulukla korunmalı ve bunların üst kenarlarında,ilkokul çağında çocuklar da kullanıyorsa yanlarında da küpeşte düzenlenmelidir. -Normal olarak bir merdivende rıht sayısı <5 ise korkuluk ve küpeşte yapılmayabilir.Rıht sayısı 5-10 ise sadece küpeşte yapılabilir,10dan çok ise hem küpeşte hem korkuluk veya merdiven duvarlarla sınırlanıyorsa sadece küpeşte zorunludur. Korkuluk yüksekliği Basamakların ön kenarlarından küpeşte üstüne kadar düşey doğrultuda ölçülen yüksekliktir.Bu yükseklik sahanlıklarda ve tüm basamaklarda eşit ve 90cmden az olmamalıdır.Çocuklar için düzenlenen küpeştelerin yüksekliği 60cm olmalıdır. Parmaklık korkuluklarda ilk taşıyıcı elemana ‘baba’ adı verilir ve diğer taşıyıcılara göre daha kalın yapılırlar. 4. Basamak konstrüksiyonları Tek mesnetli basamaklar Çift mesnetli basamaklar
Yüzeysel mesnetli basamaklar.
Tek ve çift mesnetli merdivenler eğilmeye çalışır.Ancak tek mesnetlilerde kiriş ya da plağın üst tarafında çekme,alt tarafında basınç gerilmesi oluşurken çift mesnetlilerde, tersine alt tarafta çekme üst tarafta basınç gerilmesi vardır.Yüzeysel mesnetli olanlarda ise sadece basınç gerilmesi söz konusudur. Diğer taraftan kiriş ve plaklar mesnetlere serbestçe oturtulabileceği gibi ankastre ya da rijit olarak da bağlanabilir. TAŞIYICI KISIM -Enine doğrultuda yan yana dizilen hazır kirişler -Boyuna doğrultuda yan yana dizilen hazır kirişler -Boyuna doğrultuda düzenlenen hazır kirişlere oturtulan, hazır kiriş ya da plaklar -Hazır ya da yerinde dökme kirişli döşemeler -Hazır ya da yerinde dökme dişli döşemeler -Hazır ya da yerinde dökme plaklar olarak sınıflandırılabilir.
Kaplama konsrüksiyonu Merdivenlerde kaplamayı ya taşıyıcı kısım içerir, ya kaplama taşıyıcı kısımla birlikte dökülür, ya da sonradan ayrı bir tabaka olarak eklenir.Merdiven kolu kirişli,dişli veya plak döşemeden oluşuyorsa normal olarak kaplama ayrı bir tabaka olarak sonradan eklenir.Ancak kaplama taşıyıcı kısımla birlikte de dökülebilir.
Basamakların yapısal özellikleri Bir merdiveni öncelikle taşıyıcı kısmının malzemesi belirler.Taşıyıcı kısımda kullanılan başlıca malzemeler ise; ‘doğal taş,yapay taş, betonarme, ahşap ve metal’dir.Bunlardan ilk üçüne ‘kagir malzeme’ denir.Ayrıca taşıyıcı kısmın yapımında birden fazla malzeme de kullanılabilir. Bu nedenle merdivenleri, taşıyıcı kısmın malzemesine göre; -Doğal ve yapay taş basamaklı merdiven -Betonarme merdivenler -Ahşap merdivenler -Metal merdivenler -Karma merdivenler olarak ayırmak daha uygundur.
Traverten Basamak ile yapılmış uygulamalar
Mozaik Basamak
Mozaik Basamak Uygulamaları
Tuğla Basamak
Tuğla Basamak Uygulama Galerisi
Kaynak : https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/61612/mod_resource/content/1/5.%20B%C3%B6l%C3%BCm%20.Basamak%20ve%20rampalar.pdf
Prof. Dr. M. Halim PERÇİN Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Peyzaj Mimarlığı Bölümü Peyzaj Konstrüksiyonu 1 Ders Notları