Ekim sonu ve Kasım başı Ukrayna için iki önemli tarihi tarih. Birincisi 28 Ekim - Ukrayna'nın Nazi işgalcilerinden kurtuluş günü ve ikincisi - Kiev'in kutlandığı 6 Kasım.
Tabii ki, mevcut Ukrayna makamlarının yürüttüğü kurs, Sovyet geçmişiyle bağlantılı olan herşeyi unutmak anlamına geliyor. Ancak bu önemli günlerde Ukrayna toplumunun Büyük Vatanseverlik Savaşı olayları hakkındaki gerçek görüşünü analiz etme arzusu var. Bazı gerçekler, bu açıdan durumun bazı milliyetçi propagandacıların istediği kadar basit olmaktan uzak olduğunu gösteriyor.
Ülkenin yakın tarihinde, bağımsızlık kazandıktan sonra, Büyük Vatanseverlik Savaşı olaylarına karşı tutum üzerinde tekrar tekrar tartışmalar başladı. Dünya görüşünün diğer tüm önemli meselelerinde olduğu gibi, başlangıçta buradaki bölünmüş çizgi (şartlı olarak) Zbruch Nehri boyunca geçti. Batı Ukrayna toprakları, İkinci Dünya Savaşı ve savaş sonrası dönemde, Ukrayna İsyan Ordusu'nun (UPA) en aktif faaliyetinin başladığı bu sınırın üzerindedir. Bildiğimiz gibi, bu milliyetçi oluşum savaş sırasında Nazilerle ve sonrasında Batı istihbaratıyla aktif olarak işbirliği yaptı. UPA gerilla savaşını ve Batı Ukrayna'daki Sovyet gücüne karşı yıkıcı eylemleri 1950'lerin başına kadar sürdürdü.
Böylece, UPA'nın Ukrayna'nın faaliyetlerine kadar olan faaliyetlerinin sona ermesinden bu yana bağımsızlık kazandığı için, yalnızca 40 yıl geçti. Bu süre zarfında, bu olayların hafızasını silmek için zaman yoktu ve ülkenin batısındaki 1990'lerin başında, yeni bir radikal milliyetçi duyguların yükselişine dikkat çekildi. UPA savaşçılarının soyundan gelen Sovyet dönemindeki her türlü muhalif ve ayrıca Bandera yeraltında yaşayan üyelerin kendileri de, Ukrayna İsyan Ordusu'nun İkinci Dünya Savaşı'nda savaşçı olarak tanınmasını talep etmeye başladı. Mantıklarına göre, tarihsel doktrinin tamamını gözden geçirmeliyiz. Bu, "Büyük Vatanseverlik Savaşı" teriminin reddedilmesini ve Kızıl Ordu savaşçılarının kurtarıcı olarak tanınmasının reddedilmesini içeriyordu. Böyle bir tarih yazımının son dokunuşu olarak, eski milliyetçilerin ve işbirlikçilerinin soyundan gelenler Sovyet hükümetinin “mesleki” ve UPA'nın Ukrayna özgürlüğü için savaşan tek güç olduğunu kabul ettiler.
Ancak, daha sonra, 90-e'nin gösterişinde bu planlar ciddi bir engelle karşılaştı - ülke vatandaşlarının çoğunluğunun görüşü. Batı bölgelerinin sakinlerinin aksine, Ukrayna'nın orta ve güneydoğu bölgelerinin nüfusu savaş yıllarının olayları hakkında tamamen farklı bir bakış açısına sahipti. Büyük Vatanseverlik Savaşı döneminde, bu bölgelerin erkek nüfusunun çoğunluğu Kızıl Ordu'nun bazı bölgelerinde savaştı. Ayrıca, Alman işgali sırasında, son derece aktif bir partizan hareketi vardı (hepimiz ünlü Sidor Kovpak'ı 1 partizan bölümü ile hatırlıyoruz) ve Sovyet yeraltı. Tabii ki birlikte çalışanlar da vardı, ancak Batı Ukrayna'dakinden farklı olarak, burada marjinal bir fenomen vardı. Almanlarla işbirliği yapmak, köylüleri genellikle küçümsemek ve partizanlar bu tür binaları aktif olarak avlamak ve ortadan kaldırmaktı. Kendi yaşamlarını korumak için ortak çalışanlar ve Sovyet yeraltı arasında sık sık işbirliği vakası vardı. UPA’ya gelince, Ukrayna’nın orta bölgelerinde sempatizanların bulunmamasından dolayı (Güneydoğu’dan bahsetmiyorum), bu bölgelerdeki faaliyetleri Bandera’nın Sovyet partizanlar tarafından aktif olarak karşı çıktığı Polesye köylerine periyodik haydut baskınlarıyla sınırlıydı.
Bu nedenle, Merkez ve Güneydoğu Ukrayna nüfusunun çoğunluğu, Büyük Vatanseverlik Savaşı olayları hakkında çok net bir fikri olan bağımsızlık dönemine girdi. Ve sadece Sovyet tarihçilerinin metinlerine değil, aynı zamanda savaşta SSCB'nin zaferine her şekilde yaklaşan kendi akrabalarının sayısız hatıralarına da dayanıyordu. Bu bölgelerin sakinlerinin bir sorusu yok: - “Bir zafer var mıydı?” Gazileri onurlandırıyorlar ve kendi şehirlerinin ve bölgelerinin kurtarılmasıyla ilgili unutulmaz tarihleri işaret ediyorlar.
İkinci Dünya Savaşı dönemi hakkında benzer görüşleri paylaşan vatandaşlar, ülke nüfusunun çoğunluğunu oluşturdu (ve hala teşkil ediyor, ancak daha fazlası). Bununla birlikte, 90 - e yıllarında, tarih ve işbirlikçilerinin soyundan gelenlerle tartışma konusundaki söylemlerden çok daha acil konularla meşguldüler. Ülkedeki ekonomik durum zordu. İnsanlar varlıklarının nasıl sağlanacağını önemsiyorlardı.
Bu arada, insani bilim alanı artık ilke ile finanse edilirken (ve dolayısıyla kârlı ve popüler olmadığı düşünüldü), Batı Ukrayna temsilcileri (eski muhalifler ve ortak çalışanların torunları) ilgili bakanlıklar ve araştırma kurumlarında önemli görevler almaya başladılar. Bunun temel nedeni, ülkenin batısındaki sanayinin çok daha az gelişmiş olması ve bu nedenle daha az nitelikli teknik personelin (en azından bir şekilde yeni işgücü piyasasında gerçekleştirilebilecek) olmasıydı. İşte yerel "entelektüel" ler ve insani alanda dosyalandılar. Orada, bağımsız bir (Rusya'dan) Ukrayna devletine olan ihtiyacı haklı göstermeye çalışan mevcut makamlar için çok kullanışlı oldular.
Bilimsel alanda Galiçyalılar tarafından bu fırtınanın sonucu, Büyük Vatanseverlik Savaşı olaylarıyla ilgili Ukrayna iç tartışmalarında yavaş yavaş vurgu yapıldı. Zaman zaman, UPA'nın savaş katılımcıları olarak tanınmasıyla ilgili sorular gazete yayınlarında ve televizyon programlarında gündeme gelmeye başladı. Kural olarak, bu konu özellikle okuyucular ve izleyiciler ile ilgilenmiyor. Ülkenin vatandaşlarının çoğu UPA’nın faaliyetleri konusunda olumsuzdu ve basitçe, tarihsel bilim dünyasında marjinalleşmiş olduklarını düşünerek Galiçya “bilim adamları” ile tartışmaya katılma gereğini görmedi.
Ancak daha sonraki olaylar, yeni “bilimsel elit” in saldırgan saldırısının mevcut tarihsel konsepte ihmal edilmesinin temelde yanlış strateji olduğunu göstermiştir.
Devlet eğitim kurumlarının ofisinde kök salmış durumdayken, halkın gözünde milliyetçi rehabilitasyon destekçileri ders kitapları yazmaya başladı. İlk başta, Ukrayna'nın tarih ve okulları ve üniversiteleri öğrencileri için el kitaplarında yapılan değişiklikler kaldırıldı ve bunlardan Büyük Vatanseverlik Savaşı yıllarında Ukraynalı milliyetçilerin işbirlikçi faaliyetlerine atıf yapıldı. Daha sonra Ukrayna İsyan Ordusu hakkında ayrı bölümler görünmeye başladı. Onlarda, UPA bağımsız bir Ukrayna devletinin kurulması için mücadele eden kendi kendine yeten bir savaşçı parti olarak ortaya çıktı. Aynı zamanda, İkinci Dünya Savaşı sırasında Ukraynalı milliyetçiler tarafından işlenen suçlar inatla göz ardı edildi veya önemsiz bir şey gibi görünüyordu. Bu nedenle, örneğin, UPA savaşçıları ve onlarla sempati duyan köylüler Polonya halkının soykırımı aracılığıyla “Polonya sorununu çözmeye” başladıklarında, tarihçiler tarafından “Volyn Katliamı” adıyla bilinen olayların kapsamı dahildi. Bu savaş suçu, Polonyalıların bir yanıtı olduğunu belirten motivasyonla, tarafsız Volyn Tragedy adı altında Ukraynalı tarihçiler tarafından vurgulandı. Bununla birlikte, böyle bir olay yorumunun yazarı, bir kural olarak, açıklanan olayların bir sonucu olarak Polonyalıların Ukraynalılardan çok daha fazla öldüğünü belirtmeyi unutmuşlardır. Ayrıca soykırımı başlatan UPA idi.
İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra Ukrayna milliyetçi oluşumlarının işlediği suçlarda, "yurtsever" tarihçiler tamamen sessiz kalmayı seçtiler.
Bu yüzden UPA'nın faaliyetlerinin olumlu bir yorumu ders kitaplarının sayfalarına dayanıyor ve genç nesil Ukrayna vatandaşlarının kafalarını sarstı.
Bunun sonuçlarını son birkaç yılın tüm büyük ölçekli kitlesel eylemlerinde gördük, ki bu da “Maidan” tarikasıyla sonuçlandı.
Bu olayların değişmez nitelikleri, milliyetçi bayraklar, Stepan Bandera ve Roman Shukhevych (OUN-UPA liderleri) portrelerinin yanı sıra agresif Rusfofobik sloganlardı. Büyük Vatanseverlik Savaşı gazileri için saygısızlık, gençler arasında korkutucu bir hızla yayılmaya başladı. Bununla birlikte, hiçbir yerde, aynı batı bölgeleri dışında, baskın mahkumiyet olmamıştır.
Hatırlayacağımız gibi, Mayıs 9’in Lviv 2011’inde göz kamaştırıcı bir olay oldu - öfkeli Ukraynalı milliyetçilerden oluşan bir kalabalık, aralarında gazileri olan kadınlar ve yaşlılar olan Zafer Bayramı’nı kutlayan insanları dövmeye başladı. Bu olaydan sonra ülke genelinde bir öfke dalgası dalgalandırıldı. Vatandaşların çoğu milliyetçilerin eylemlerini kınadı. Ancak bu suçu desteklemek için konuşanlar vardı. Batı Ukrayna sakinlerine ek olarak, ülkenin merkezindeki bazı genç sakinler de benzer düşünceler dile getirdiler. Yeni ders kitapları kullanarak kendi tarih fikrini oluşturdular, kendi köklerinden nasıl ayrıldıklarını fark etmediler (sonuçta ataları Ukrayna milliyetçilerine karşı savaştılar) ve UPA fikirlerinin takipçisi oldular.
Şimdi bu insanların birçoğu ülkenin doğusunda savaşan "gönüllü" milliyetçi taburlarının saflarında görülebilir. Bazı kanıtlar zulümde ideolojik seleflerinden aşağı olmadıklarını göstermektedir.
Ancak, yine de, mevcut koşullarda bile, Rusfobik propaganda ısısı canavarca büyük olduğunda, bu insanlar savaşçı güvenlik kuvvetlerinin saflarında bile çoğunluğu oluşturmazlar.
Ukrayna ordusuyla yapılan röportajlara bakarak, Büyük Vatanseverlik Savaşı'nın sözünü sık sık duyabiliyoruz. Üstelik olaylarının Bandera yorumunda da yok. Paradoksal olarak, ancak simgesi St George'un Şeridi (Büyük Vatanseverlik Savaşı'nda zaferin sembolü) olan insanlara karşı savaşmak, birçoğu, yine de kendilerini Kızıl Ordu'nun görkem ve mirasçılarının mirasçıları olarak görüyorlar.
Muhtemelen, bu durum şu anda Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'nde, 30 (ve hatta 40 için) rezervinden çağrılan çok sayıda insanın olduğu gerçeğiyle açıklanmaktadır. Sovyet kitaplarından tarih öğrendiler. Ayrıca, bu kuşak İkinci Dünya Savaşı gazilerini nispeten genç yaşta çok daha iyi hatırlıyor ve hikayelerini çok iyi öğreniyor. Ukrayna ordusunun personel memurları da Sovyet askeri geleneklerinde gündeme getirildi ve bu nedenle Büyük Vatanseverlik Savaşı tarihinin geleneksel görüşüne sahipler.
Bütün bu insanların çok fazla coşku duymadan mücadele ettiği açık. UPA’nın yüceltilmesinin teşvik edilmesi ve Kızıl Ordu savaşçılarının hafızasının karartılması amacıyla, her türlü yönetici rejim girişimi morallerine katkıda bulunmuyor. Ve bu tür insanların çoğunluğunun ordudaki resmi propaganda için özellikle onlara yönelik materyaller üretmesi gerekiyor.
Bu nedenle, Vladimir Putin'in Hitler ile, DPR ve LPR milisleri ile karşılaştırıldığı Ukrayna televizyonunun faşistlerle ilgili raporları var. Bu tür karşılaştırmaların tüm saçmalıklarına rağmen, propaganda ile adil bir şekilde işlenen kitle üzerinde neredeyse başarısız olmadan hareket ediyorlar.
Medyaya ek olarak, İkinci Dünya Savaşı temasına hitap eden politikacılar konuşmalarında utangaç değiller. Bu yüzden, kamuoyunda yaptığı konuşmalarda Petro Poroshenko, Donbass’ta savaşan güvenlik görevlilerini, Ukrayna’yı Naziler’den kurtaran Kızıl Ordu askerleriyle karşılaştırdı.
Söylediğimiz gibi, bu propaganda hedefi çok açıktır - iç savaşın nedenini, halkın kitleleri, Büyük Vatanseverlik Savaşı gazileri örneğinde gündeme getirmek. Şimdiye kadar, bu hedefi değişik başarılarla gerçekleştirdi.
Yetkililere neden itirazda bulunmasın ki, ülkenin erkek nüfusunun çoğunluğu, açıkça birbiri ardına gelen seferberlik "dalgasını" görmezden geliyor. Çoğunlukla okuma yazma bilmeyen ve fakir kırsal bölge sakinleri, mahkeme celcilerinden gidecek hiçbir yeri olmayan ordusuna girerler. Ancak, yavaş yavaş “askerlere tıraş olmaya” bile direnmeye başlıyorlar (hepimiz seferberlik karşıtı mitingleri ve yanan seferberlik reçeteleri yığınlarını hatırlıyoruz).
Mevcut otoritelerin İkinci Dünya Savaşı tarihini yorumlarken “iki sandalyede oturmak” pozisyonunu almasına rağmen, eylemleri yine de gelecekte neyin gösterileceğini açıkça ortaya koyuyor. Bu bakımdan, 9 Mayıs'ta Kiev'de bu bahar örnek oldu. Ardından, Ukrayna makamlarının Ebedi Ateşe çelenk koyması haricinde tüm festival etkinliklerini iptal ettiklerini hatırlıyoruz. Fakat bu olayı bir tür zarafete dönüştürdüler. Vatandaşlara çiçek koymak isteyenlerin tüm güzergahı boyunca, Ulusal Muhafız savaşçılarının kordonları sergilendi. Sonra yeni kuruldu ve “Maidan” dan gelen birçok milliyetçi onun parçası oldu. Bu, Sovyet askerlerinin hatırasını onurlandırmak isteyenler Bandera takipçileri tarafından eşlik ediliyor izlenimini verdi.
İktidar rejimi, mevcut unutulmaz tarihlerin kutlanmasında aynı çizgiye bağlı kalmaktadır. Ekim 28'ten kısa bir süre önce (Ukrayna'nın Kurtuluş Günü, hatırladığımız gibi), Ukrayna Ulusal Anma Enstitüsü raporlarında “Ukrayna'nın Nazi işgalcilerinden kurtarılması” ifadesinden bahsetmemeye çalıştı. Bu terim kurumun yönetimi tarafından başkaları tarafından değiştirildi - “Nazi istilacılarının Ukrayna'dan atılması”. Ve her şey yoluna girecek (sonuçta, anlamı korunmuş gibi görünüyor), ama ... Ulusal Anma Enstitüsü çalışanları, Nazilerin ihracı ile Ukrayna'nın serbest bırakılmadığı, ancak başka bir işgal altına düştüğü gerçeğiyle taleplerini savundu. Ukrayna'nın gerçek kurtuluşu, kendi görüşüne göre, 1991'te bağımsızlık kazandığı yıl oldu.
Farketmek zor olmadığından, INPU’nun kitle iletişim araçlarına duyduğu bu itiraz, Büyük Vatanseverlik Savaşı’nda kazanılan zaferin hafızasını karalamaya devam etme çizgisini tamamen yansıtıyor.
Bu arada, sadece bir kanalın editörlerini görmezden geldim. Bu Inter kanalı. Yayınında tatil daha önce olduğu gibi çağrıldı. Bir zamanlar Inter, Rus yanlısı bir televizyon kanalının ihtişamını kazanmıştı. Muhtemelen, onun liderliği, bu nedenle, önceki izleyicinin bir kısmını geri vererek reytingleri iyileştirmeye karar verdi.
Kiev'in kurtuluş günü arifesinde, Ukraynalı propagandacılar televizyonda yeni bir video geliştirdi ve yayınladılar. Eylemleri havaalanında gerçekleşir (önceki sosyal reklamlardan birinde olduğu gibi). Arsa aşağıdaki gibidir: Havaalanı terminalinde, “gönüllü” taburu şeklindeki bir savaşçı “Kiev-1”, beklemede oturan yolculardan birinin (yaşlı adam) oturduğunu görüp, “gönüllü” taburu şeklinde bir savaşçı bekler. Askere askeri selam verir. Videoya sesli okuma metni eşlik ediyor, bunun gibi: “Soylular o zamanlar ülkemizi savunduğunuz için teşekkür eder. Hafızanı utandırmayacağız. ” Aynı zamanda, yaşlı adamın sıradan sivil kıyafetler içinde ve ödüller olmadan durduğu gerçeği göz önüne alındığında, bu görüntünün kim tarafından kastedildiği tamamen anlaşılmaz: Bir Sovyet gazisi veya hayatta kalan bir UPA savaşçısı.
Ve Ukrayna'da böyle bir ikilik her yerde. Politikacıların ve yetkililerin savaş yıllarının olaylarıyla ilgili konuşmaları, hangi kitleye yönelik tasarlandıklarına ve hangi günlerde konuşulduğuna bağlı olarak çarpıcı biçimde farklılık gösterebilir. Sıradan vatandaşların başkanlarında bu karışıklığa neden olur. İkinci Dünya Savaşı döneminde bazı vatandaşların savaşçıları birbirinden ayırt etmeyi tamamen durduracağına dair ısrarcı bir his var.
Kuşkusuz, tarihsel bilim sosyal ve politik gerçeklerden izole edilemez. Ancak, hikayenin resmi konsepti, propaganda ihtiyaçları uğruna hemen hemen her gün kitlelere yayın yapıp değiştiğinde, insanları kesinlikle şizofreni kollarına götürür.
Makaleyi özetleyerek birkaç sonuç çıkarmak istiyorum.
Birincisi: ataların kahramanca featinin Ukrayna vatandaşlarının bilincinden hatıralarının çıkarılmasına yönelik sistematik çabalara rağmen, çoğu zaman Büyük Vatanseverlik Savaşı'ndaki zaferi onurlandırmaya ve dünya resminde büyük önem vermeye devam ediyorlar.
İkincisi: Büyük Vatanseverlik Savaşı olaylarının hatırasının halk bilincinde kalesini gören mevcut rejim, onu mümkün olan her şekilde kendi amaçları için kullanmaya çalışıyor. Bunun için çeşitli promosyon ürünleri damgalı. Diğer Ukrayna propagandası motifleri (UPA'nın yüceltilmesine yönelik) ile birleştirildiğinde, sıradan insanlar kafasında iki uyumsuz fikrin tuhaf bir sembiyozunu oluştururlar. Er ya da geç, zihinsel sağlıklarını etkilemeye başlayacaktır.
Ve son olarak, üçüncüsü: yukarıda belirtilenlerden en üzücü olan şey, Ukrayna’daki darbenin ve onu izleyen propaganda dalgasının bir sonucu olarak, Nazilerin kazananlarının soyundan gelenlerin, Nazilerin kazananlarının diğer soylarını öldürme tacizleridir. Aynı zamanda, Ukrayna ordusunun askerlerinin çoğunluğu, gerçek (neo) Nazilerin arkalarında durup onları anlamsız ölümlerine zorlamalarının bir gerçeğini hesaba katmıyorlar. Gerçek Naziler, hükümetteki lobide, çocuklarını kendi türlerine dönüştürdüler. Ve onlar ne yazık ki durmayacaklar.
Ukrayna ve başkenti için bu unutulmaz günlerde, talihsiz ülke vatandaşlarının propaganda sisinden duyularına gelmelerini ve son olarak tarihin sonucunu çıkarmalarını diliyorum. Aksi takdirde, tekrar tekrar kendini tekrar etmeye mahkumdur.