

Sermaye Piyasasý Kurulundan:
YATIRIM HÝZMETLERÝ VE FAALÝYETLERÝ ÝLE YAN HÝZMETLERE
ÝLÝÞKÝN ESASLAR HAKKINDA TEBLÝÐ
III-37.1
BÝRÝNCÝ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak, Taným ve Kýsaltmalar
Amaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu Tebliðin amacý, yatýrým kuruluþlarýnýn faaliyet izni almasýna iliþkin esaslarý, yatýrým hizmet ve faaliyetleri ile yan hizmetleri ve bunlarýn sunumu sýrasýnda uyulacak ilke ve esaslarý düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu Teblið, 6/12/2012
tarihli ve 6362 sayýlý Sermaye Piyasasý Kanununun 37, 38,
39, 45 ve 128 inci maddelerine dayanýlarak hazýrlanmýþtýr.
Tanýmlar ve kýsaltmalar
MADDE 3 – (1) Bu Tebliðde geçen;
a) Aracý Kurum: Kanunun 37 nci maddesinin birinci
fýkrasýndaki yatýrým hizmet ve faaliyetlerinden (a), (b), (c), (e) ve (f) bentlerinde
yer alanlarý münhasýran yapmak üzere Kurul tarafýndan yetkilendirilen yatýrým kuruluþunu,
b) Banka: 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayýlý Bankacýlýk Kanununda tanýmlanan mevduat bankalarý ve katýlým bankalarý ile kalkýnma ve yatýrým bankalarýný,
c) Birlik: Türkiye Sermaye Piyasalarý Birliðini,
ç) Borsa: Anonim þirket þeklinde kurulan, sermaye piyasasý araçlarý, kambiyo ve kýymetli madenler
ile kýymetli taþlarýn ve Kurulca uygun görülen diðer sözleþmelerin, belgelerin ve kýymetlerin serbest rekabet þartlarý altýnda kolay ve güvenli bir þekilde alýnýp satýlabilmesini saðlamak ve oluþan fiyatlarý tespit ve ilân etmek üzere kendisi veya piyasa iþleticisi tarafýndan iþletilen ve/veya yönetilen, alým-satým emirlerini sonuçlandýracak þekilde bir araya
getiren veya bu emirlerin bir araya gelmesini kolaylaþtýran, 6362 sayýlý Kanuna uygun olarak yetkilendirilen ve düzenli faaliyet gösteren sistemleri ve pazar yerlerini,
d) Daðýtým Kanallarý: Bilgiye geniþ bir kitle tarafýndan ulaþýlmasýna imkân saðlayan veya saðlayabilecek nitelikte
olan her türlü iletiþim aracýný,
e) Finansal
Varlýklar: Sermaye piyasasý araçlarý, para piyasasý araç ve iþlemleri, nakit, döviz, mevduat, katýlma hesabý ile Kurulca uygun görülen diðer varlýk ve iþlemleri,
f) Ýhraç: Sermaye piyasasý araçlarýnýn ihraççýlar tarafýndan çýkarýlýp, halka arz edilerek veya halka arz edilmeksizin
satýþýný,
g) Kaldýraçlý iþlem: Yatýrýlan teminat tutarý karþýlýðýnda, döviz ve kýymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diðer varlýklarýn kaldýraçlý olarak elektronik ortamda oluþturulmuþ bir platformda alým satýmý iþlemlerini,
ð) Kanun: 6362 sayýlý Sermaye Piyasasý Kanununu,
h) Karþýlaþtýrma ölçütü ve eþik deðer: Kurulun bireysel portföylerin
ve kolektif yatýrým kuruluþlarýnýn performans sunumuna, performansa dayalý ücretlendirme ve derecelendirme faaliyetlerine iliþkin düzenlemelerinde belirtilen ölçüt ve deðeri,
ý) Kurul: Sermaye Piyasasý Kurulunu,
i) MKK: Kanunun
81 inci maddesinde tanýmlanan Merkezi Kayýt Kuruluþu Anonim Þirketini,
j) Özsermaye:
Kurulun aracý kurumlarýn sermayeleri ve
sermaye yeterliliði ile ilgili düzenlemeleri uyarýnca hesaplanan özsermayeyi,
k) Profesyonel
ve genel müþteri: Kurulun yatýrým kuruluþlarýnýn kuruluþ ve faaliyet
esaslarýna iliþkin düzenlemelerinde tanýmlanan profesyonel ve genel müþterileri,
l) Sermaye
Piyasasý Araçlarý: Menkul kýymetler ve türev araçlar ile yatýrým sözleþmeleri de dahil olmak üzere Kurulca bu kapsamda olduðu belirlenen diðer sermaye piyasasý araçlarýný,
m) Teþkilatlanmýþ diðer pazar yerleri: Borsalar dýþýnda sermaye piyasasý araçlarýnýn alýcý ve satýcýlarýný bir araya getiren, alým ve satýmýna aracýlýk eden, bunlar için sistemler ve platformlar oluþturan ve bunlarý iþleten alternatif iþlem sistemlerini, çok taraflý iþlem platformlarýný ve teþkilatlanmýþ diðer piyasalarý,
n) Tezgahüstü Piyasa: Borsalar ve
teþkilatlanmýþ diðer pazar yerleri dýþýnda kalan piyasalarý,
o) Tezgahüstü Ýþlem: Borsalar ve teþkilatlanmýþ diðer pazar yerleri dýþýnda kalan piyasalarda gerçekleþtirilen iþlemleri,
ö) Türev Araç: Aþaðýda sayýlan veya Kurulca
bu kapsamda olduðu belirlenen diðer türev araçlarý,
1) Menkul kýymetleri satýn alma veya satma veya birbirleri ile deðiþtirme hakký veren türev araçlarý,
2) Deðeri, bir menkul kýymet fiyatýna veya getirisine; bir döviz fiyatýna veya fiyat deðiþikliðine; faiz oranýna veya orandaki
deðiþikliðe; bir kýymetli maden veya
kýymetli taþ fiyatýna veya fiyat deðiþikliðine; bir mal fiyatýna veya fiyat deðiþikliðine; Kurulca uygun görülen kurumlarca yayýnlanan istatistiklere veya bunlardaki deðiþikliðe; kredi riski transferi saðlayan, enerji fiyatlarý ve iklim deðiþkenleri gibi ölçüm deðerleri olan ve bu sayýlanlardan oluþturulan bir endeks seviyesine veya seviyedeki deðiþikliðe baðlý olan türev araçlarý, bu araçlarýn türevlerini ve sayýlan dayanak varlýklarý birbirleri ile deðiþtirme hakký veren türevleri,
3) Döviz ve kýymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diðer varlýklar üzerine yapýlacak kaldýraçlý iþlemleri,
p) Yatýrým Kuruluþu: Aracý kurumlar, bankalar ve yatýrým hizmeti ve faaliyetinde bulunmak üzere kuruluþ ve faaliyet esaslarý Kurulca belirlenen diðer sermaye piyasasý kurumlarýný,
r) Yönlendirici Nitelikte Yorum ve Tavsiye: Yatýrýmcýlara yönelik olarak
sunulan, belirli sermaye piyasasý araçlarýnýn alým satýmýný teþvik edici ifadeler içeren veya baþka bir surette yatýrýmcý kararlarýný etkileyebilecek yorum ve tavsiyeleri,
s) YTM: Kanunun
83 üncü maddesinde tanýmlanan Yatýrýmcý Tazmin Merkezini,
ifade eder.
ÝKÝNCÝ BÖLÜM
Yatýrým Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetler
Yatýrým
hizmetleri ve faaliyetleri
MADDE 4 – (1) Kuruldan izin almak kaydýyla yapýlabilecek ve bu Teblið ile düzenlenen yatýrým hizmetleri ve faaliyetleri þunlardýr:
a) Sermaye
piyasasý araçlarýyla ilgili emirlerin alýnmasý ve iletilmesi.
b) Sermaye
piyasasý araçlarýyla ilgili emirlerin müþteri adýna ve hesabýna veya kendi adýna ve müþteri hesabýna gerçekleþtirilmesi.
c) Sermaye
piyasasý araçlarýnýn kendi hesabýndan alým ve satýmý.
ç) Bireysel portföy yöneticiliði.
d) Yatýrým danýþmanlýðý.
e) Sermaye
piyasasý araçlarýnýn halka arzýnda yüklenimde bulunularak satýþa aracýlýk edilmesi.
f) Sermaye
piyasasý araçlarýnýn halka arzýnda yüklenimde bulunmaksýzýn satýþa aracýlýk edilmesi.
g) Çok taraflý alým satým sistemlerinin ve
borsa dýþý diðer teþkilatlanmýþ pazar yerlerinin iþletilmesi.
ð) Sermaye piyasasý araçlarýnýn müþteri namýna saklanmasý ve yönetimi.
h) Kurulca
belirlenecek diðer hizmet ve faaliyetlerde bulunulmasý.
Yatýrým hizmet
ve faaliyetleri için izin alma zorunluluðu
MADDE 5 – (1) Bu Teblið ile düzenlenen yatýrým hizmetleri ve faaliyetlerinin her birinin düzenli uðraþý, ticari veya mesleki faaliyet olarak icra
edilebilmesi için Kuruldan izin alýnmasý zorunludur.
(2) Yatýrým hizmetleri ve faaliyetleri ancak yatýrým kuruluþlarý tarafýndan yerine getirilebilir. Yatýrým ortaklýklarý ile portföy
yönetim þirketlerine iliþkin hükümler saklýdýr.
(3) Yatýrým kuruluþlarýnýn müþterileri dýþýndaki taraflarla
herhangi bir yatýrým hizmet ve faaliyeti sunma amacý olmaksýzýn kendi portföyleri için sermaye piyasasý araçlarýna iliþkin iþlem yapmalarý Kurul iznine tabi deðildir.
Yan hizmetler
MADDE 6 – (1) Yatýrým kuruluþlarýnýn yetkili olduklarý yatýrým hizmet ve faaliyetlerine baðlý olarak yapabilecekleri yan hizmetler þunlardýr:
a) Sermaye
piyasalarý ile ilgili danýþmanlýk hizmetleri sunulmasý.
b) Yatýrým hizmetleri ve faaliyetleri ile sýnýrlý olarak kredi ya da ödünç verilmesi ve döviz hizmetleri
sunulmasý.
c) Sermaye
piyasasý araçlarýna iliþkin iþlemlerle ilgili yatýrým araþtýrmasý ve finansal analiz yapýlmasý veya genel tavsiyede bulunulmasý.
ç) Aracýlýk yükleniminin yürütülmesi ile ilgili hizmetlerin sunulmasý.
d) Borçlanma veya baþka yollardan finansman saðlanmasýnda aracýlýk hizmeti sunulmasý.
e) Servet yönetimi ve finansal planlama yapýlmasý.
f) Kurulca
belirlenecek diðer hizmet ve faaliyetlerde bulunulmasý.
(2) Portföy yönetim þirketlerinin
bulunabilecekleri yan hizmetlere iliþkin mevzuat hükümleri saklýdýr.
Yan hizmetler için
bildirim zorunluluðu
MADDE 7 – (1) Yan hizmetler, yatýrým kuruluþlarý tarafýndan ayrýca bir yetki
belgesine tâbi olmaksýzýn Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde yapýlýr.
(2) Yatýrým kuruluþlarý, faaliyet izni baþvurularý sýrasýnda sunmayý planladýklarý yan hizmetleri de Kurula bildirmekle yükümlüdürler. Faaliyet izninin alýnmasýndan sonra, baþka yan hizmetlerin
de sunulmak istenmesi halinde, bunlar için de ayrýca Kurula bildirimde bulunulur.
(3) Kurula yapýlan bildirimi takiben 20 iþ günü içinde Kurulca aksi yönde görüþ bildirilmedikçe, bildirimde
bulunulan yan hizmetler bu Tebliðde belirtilen
esaslara uygun olarak yürütülmeye baþlanýr. Kurulca istenecek eksik bilgi ve belgelerin tamamlanmasý için geçen süreler bu sürenin hesabýnda dikkate alýnmaz.
Aracý kurumlarýn gruplandýrýlmasý
MADDE 8 – (1) Aracý kurumlardan;
a) Emir
iletimine aracýlýk ve yatýrým danýþmanlýðý faaliyetlerinden herhangi birini veya tamamýný yürütecek olanlar “dar yetkili”,
b) Ýþlem aracýlýðý, en iyi gayret aracýlýðý faaliyeti, sýnýrlý saklama hizmeti ve portföy yöneticiliði faaliyetinden herhangi birini veya tamamýný yürütecek olanlar “kýsmi yetkili”,
c) Portföy aracýlýðý faaliyeti, genel saklama hizmeti ve aracýlýk yüklenimi faaliyetinden herhangi birini veya tamamýný yürütecek olanlar “geniþ yetkili”,
olarak adlandýrýlýr.
Yurtdýþýnda yerleþik kuruluþlarýn faaliyetleri
MADDE 9 – (1) Türkiye’deki yerleþik kiþilere yönelik tanýtým, reklam ve pazarlama gibi faaliyetlerde bulunulmamasý þartýyla, yatýrým kuruluþlarý da dahil Türkiye’de yerleþik kiþilerin tamamen kendi inisiyatifleri doðrultusunda, yurt dýþýnda yerleþik finansal kuruluþlardan aldýklarý her türlü yatýrým hizmet ve faaliyeti ile bu kuruluþlar nezdinde açtýklarý hesaplar, söz konusu hesaplara
gönderilen nakit ve diðer kýymetler ile bu hesaplar üzerinden gerçekleþtirdikleri iþlemler bu Tebliðin kapsamý dýþýndadýr.
(2) Birinci fýkranýn uygulanmasý kapsamýnda yurt dýþýnda yerleþik kuruluþlar tarafýndan, Türkiye’de iþ yeri açýlmasý, Türkçe internet sitesi oluþturulmasý, sunulan yatýrým hizmet ve faaliyetlerine iliþkin olarak Türkiye’de yerleþik kiþi ya da kurumlar aracýlýðýyla ve/veya doðrudan tanýtým ve pazarlama faaliyetlerinde bulunulmasý durumlarýndan herhangi birinin varlýðý halinde faaliyetlerin Türkiye’de yerleþik kiþilere yönelik olduðu kabul edilir ve ilgili mevzuat hükümleri uygulanýr. Faaliyetlerin Türkiye’de yerleþik kiþilere yönelik olduðunun tespitine iliþkin ilave kýstaslar Kurul tarafýndan belirlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Alým Satým Aracýlýðý Faaliyeti
Alým satým aracýlýðý faaliyeti
MADDE 10 – (1) Alým satým aracýlýðý faaliyeti, bu Tebliðde tanýmlanan ve Kanunun 37 nci maddesinin birinci
fýkrasýnýn (a) bendinde yer alan emir iletimine aracýlýk, (b) bendinde yer alan iþlem aracýlýðý ve (c) bendinde yer alan portföy aracýlýðý faaliyetlerinin tümünü birlikte ifade eder.
Emir iletimine aracýlýk faaliyetinin tanýmý
MADDE 11 – (1) Kanunun 37 nci
maddesinin birinci fýkrasýnýn (a) bendi kapsamýnda emir iletimine
aracýlýk faaliyeti sermaye piyasasý araçlarýna iliþkin müþteri emirlerinin yatýrým kuruluþlarý tarafýndan;
a) Kanunun 37 nci maddesinin birinci fýkrasýnýn (b) veya (c) bendi kapsamýnda yetkilendirilmiþ bir yatýrým kuruluþuna veya,
b) Kaldýraçlý iþlemler hariç olmak üzere ilgili ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almýþ yurt dýþýnda yerleþik bir kuruluþa,
iletilmesini ve
emirlerin sonuçlarýna iliþkin bilgilendirme
yapýlmasýný ifade eder.
(2) Aþaðýdaki faaliyetler de emir iletimine aracýlýk faaliyeti kapsamýnda sayýlýr:
a) Halka arz,
tahsisli satýþ veya nitelikli yatýrýmcýlara satýþ sýrasýnda taleplerin toplanmasýyla ilgili olarak taleplerin ilgili yatýrým kuruluþuna iletilmesi ve
müþteriler tarafýndan ilgili
sermaye piyasasý aracýnýn bedeli olarak tevdi edilen nakdin tahsili veya geri ödenmesi gibi iþlemleri kapsamak üzere giþe hizmeti verilmesi.
b) Lehine
faaliyet gösterilen iþlem ve/veya portföy aracýlýðýna yetkili kuruluþun sunabileceði yatýrým hizmetleri ve faaliyetlerinin yatýrýmcýlara tanýtýlmasý, sözleþme akdedilmesine aracý olunmasý.
c) Sözleþme yapmak isteyen taraflarýn komisyon karþýlýðýnda bir araya getirilmesi faaliyetleri.
(3) Ýkinci fýkrada sayýlan hizmetler müþterilerle çerçeve sözleþme imzalanmaksýzýn sunulabilir.
Emir iletimine aracýlýk faaliyetinde bulunabilecek yatýrým kuruluþlarý
MADDE 12 – (1) Emir iletimine aracýlýk faaliyeti Kuruldan izin almak kaydýyla aracý kurumlar ve kaldýraçlý iþlemler hariç olmak üzere bankalar tarafýndan yapýlabilir.
Emir iletimine aracýlýk faaliyetinde bulunmak için aranan özel þartlar
MADDE 13 – (1) Emir iletimine aracýlýk faaliyetinde bulunulmasýna izin verilebilmesi için Kurulun yatýrým kuruluþlarýnýn kuruluþ ve faaliyet
esaslarý ile ilgili düzenlemelerinde
faaliyete geçmek için aranan genel þartlara uyulmasýna ek olarak yatýrým kuruluþlarýnýn,
a) Kurulun aracý kurumlarýn sermayeleri ve sermaye yeterliliði ile ilgili düzenlemelerinde bu faaliyet için öngörülen asgari özsermaye yükümlülüðünü yerine getirmiþ olmasý,
b) Emir
iletimine aracýlýk faaliyetlerinin yürütülmesinden sorumlu olacak birimi de içeren organizasyon yapýsýný oluþturmuþ ve birim yöneticisini istihdam etmiþ olmasý,
c) Emir
iletimine aracýlýk faaliyetlerinin yürütüleceði merkez veya merkez dýþý örgütlerinde çalýþacak yeterli sayýda ihtisas personelini istihdam etmiþ olmasý,
ç) Emirlerin iletileceði iþlem veya portföy
aracýlarýnýn listesi ile bu sürecin nasýl iþleyeceðine iliþkin þirket politikasýný belirlemiþ olmasý,
zorunludur.
(2) Bankalarýn emir iletimine aracýlýk faaliyeti baþvurularýnda birinci fýkranýn (a) bendi hükmü aranmaz.
Emir iletimine aracýlýk faaliyetinin yürütülmesine iliþkin ilke ve esaslar
MADDE 14 – (1) Emir iletimine aracýlýk faaliyetinin yürütülmesi sýrasýnda yatýrým kuruluþlarýnýn aþaðýdaki ilke ve esaslara uymalarý zorunludur:
a) Emir
iletimine aracýlýk yapacak yetkili kuruluþ ile lehine faaliyet gösterilecek her bir
kuruluþ arasýnda taraflarýn hak ve yükümlülüklerinin belirlendiði bir sözleþme imzalanmasý þarttýr.
b) Hem emir
iletimine aracýlýða yetkili kuruluþun hem lehine
faaliyet gösterilen yetkili kuruluþun iþlemlere baþlamadan önce müþteri ile ayrý ayrý çerçeve sözleþme imzalamasý esastýr. Ancak her iki
yetkili kuruluþun mutabakatý ve
yetkilendirmesiyle emir iletimine aracýlýk ve iþlem aracýlýðý faaliyetlerine iliþkin esaslara ayný sözleþmede yer verilmesi halinde tek çerçeve sözleþme yapýlmasý mümkündür.
c) Müþterilere ait hesap ve iþlemlerin lehine
faaliyet gösterilen kuruluþ nezdinde müþteri bazýnda izlenmesi gerekir.
ç) Çerçeve sözleþmeler ile risk bildirimleri dahil lehine
faaliyet gösterilen yetkili kuruluþa iletilen emirlere iliþkin belgeler ile
kayýtlarýn birer örneðinin emir iletimine aracýlýk faaliyetine yetkili kuruluþ nezdinde
saklanmasý gerekir.
d) Kurulun belge
ve kayýt düzenlemeleri uyarýnca müþteriye yapýlacak bildirimleri lehine faaliyet gösterilen kuruluþ yapmakla yükümlüdür. Ancak müþterilerin talep
etmesi halinde, hesaplarýn açýlmasý ve emirlerin iletilmesiyle sýnýrlý olarak ilgili bilgi ve belgelerin emir iletimine
aracýlýk etmeye yetkili kuruluþ tarafýndan da ibraz edilmesi zorunludur.
e) Hem emir
iletimine aracýlýða yetkili kuruluþ hem de lehine
faaliyet gösterilen yetkili kuruluþ, müþterilerine ait emirlerin gizliliðini korumakla yükümlüdür. Müþteriye ait emir bilgileri herhangi bir üçüncü þahsa, müþteri aleyhine ve üçüncü þahýs lehine müþterinin bilgisi
olmaksýzýn aktarýlamaz ve kullanýlamaz.
(2) Emir
iletimine aracýlýk faaliyeti kapsamýnda tesis edilecek
her yeni sözleþme ayrýca Kurula
bildirilir.
Emir iletimine aracýlýk faaliyetinin yurt dýþýnda yerleþik kuruluþlarla yürütülmesine iliþkin ilke ve esaslar
MADDE 15 – (1) Emir iletimine aracýlýk faaliyetinin yurt dýþýnda yerleþik kuruluþlarla yürütülmesi durumunda iþlemlere baþlamadan önce Kurula bildirimde bulunulmasý zorunludur. Bu fýkra kapsamýnda tesis edilecek
her yeni sözleþme ayrýca bildirime
tabidir.
(2) Emir
iletimine aracýlýk faaliyetinin yurt dýþýnda yerleþik kuruluþlarla yapýlmasý halinde;
a) Ýþlemlerin yürütüleceði ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almýþ kuruluþlar ile yazýlý sözleþme yapýlmasý,
b) Hem emir
iletimine aracýlýða yetkili kuruluþun hem lehine
faaliyet gösterilen yurtdýþýnda yerleþik yetkili kuruluþun iþlemlere baþlamadan önce müþteri ile ayrý ayrý çerçeve sözleþme imzalamasý,
c) Kurulun yatýrým kuruluþlarýnýn kuruluþ ve faaliyet
esaslarý ile ilgili düzenlemeleri uyarýnca müþteriye gerekli risk bildiriminin yapýlmýþ olmasý,
ç) Çerçeve sözleþmeler ile risk bildirimleri dahil lehine
faaliyet gösterilen yetkili kuruluþa iletilen emirlere iliþkin tüm bilgi ve belgelerin birer örneðinin emir iletimine aracýlýk faaliyetine yetkili kuruluþ nezdinde
saklanmasý ve bu bilgilerin talebi halinde müþteriye ibrazý,
zorunludur.
(3) Bu madde
uyarýnca Kurula yapýlacak bildirimler
ilgili ülkenin yetkili otoritesi ile Kurul arasýnda yeterli bilgi akýþý ve ülke mevzuatlarý arasýnda uyum olup olmadýðý açýsýndan deðerlendirilir.
Kurula yapýlan bildirimi takiben 20 iþ günü içinde Kurulca aksi yönde görüþ bildirilmedikçe, bildirim konusu
hizmet ve faaliyet bu Tebliðde belirtilen esaslara uygun olarak yürütülmeye baþlanýr. Kurulca istenecek eksik bilgi ve belgelerin tamamlanmasý için geçen süreler bu sürenin hesabýnda dikkate alýnmaz.
(4) Yatýrým kuruluþlarýnca kaldýraçlý alým satým iþlemlerine yönelik olarak yurt dýþýnda yerleþik kuruluþlarla emir iletimine aracýlýk faaliyeti yürütülemez.
(5) Kurulun
yabancý sermaye piyasasý araçlarýnýn Kurul kaydýna alýnmasýna ve satýþýna iliþkin düzenlemeleri saklýdýr.
Ýþlem aracýlýðý faaliyetinin tanýmý
MADDE 16 – (1) Kanunun 37 nci
maddesinin birinci fýkrasýnýn (b) bendi kapsamýnda iþlem aracýlýðý faaliyeti, emir iletimine aracýlýk faaliyetine ek olarak, müþterilerin sermaye piyasasý araçlarýyla ilgili alým veya satým emirlerinin müþteri adýna ve hesabýna veya kendi adýna ve müþteri hesabýna yatýrým kuruluþlarý tarafýndan,
a) Borsalar ya
da teþkilatlanmýþ diðer pazar yerlerine,
b) Kanunun 37 nci maddesinin birinci fýkrasýnýn (c) bendi kapsamýnda
yetkilendirilmiþ bir kuruluþa,
c) Kaldýraçlý iþlemler hariç olmak üzere ilgili ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almýþ yurt dýþýnda yerleþik bir kuruluþa,
iletilmek suretiyle gerçekleþtirilmesini ifade eder.
Ýþlem aracýlýðý faaliyetinde bulunabilecek yatýrým kuruluþlarý
MADDE 17 – (1) Ýþlem aracýlýðý faaliyeti Kuruldan izin almak kaydýyla;
a) Aracý kurumlar tarafýndan sermaye piyasasý araçlarý üzerinde,
b) Bankalar
tarafýndan paylar, kaldýraçlý iþlemler ile pay endekslerine ya da paylara dayalý türev araçlar hariç olmak üzere sermaye piyasasý araçlarý üzerinde,
yapýlabilir.
(2) Ýþlem aracýlýðý faaliyetinde bulunabilecek kuruluþlarý sermaye piyasasý araçlarý bazýnda gösterir tablo EK/1’de yer almaktadýr.
Ýþlem aracýlýðý faaliyetinde bulunmak için aranan özel þartlar
MADDE 18 – (1) Ýþlem aracýlýðý faaliyetinde bulunulmasýna izin
verilebilmesi için Kurulun yatýrým kuruluþlarýnýn kuruluþ ve faaliyet
esaslarý ile ilgili düzenlemelerinde
faaliyete geçmek için aranan genel þartlara ve 13 üncü maddede yer alan emir iletimine aracýlýk faaliyetine iliþkin özel þartlara uyulmasýna ek olarak yatýrým kuruluþlarýnýn,
a) 59 uncu
maddenin üçüncü fýkrasýnýn (a) bendi uyarýnca sýnýrlý saklama hizmeti vermek üzere faaliyet izni almýþ veya bu izni
almak üzere Kurula baþvurmuþ olmasý,
b) Kurulun aracý kurumlarýn sermayeleri ve sermaye yeterliliði ile ilgili düzenlemelerinde bu faaliyet için öngörülen asgari özsermaye yükümlülüðünü yerine getirmiþ olmasý,
c) Ýþlemlerin gerçekleþtirileceði piyasalar ile
varsa birlikte çalýþacaðý emir iletimine aracýlýða ve portföy
aracýlýðýna yetkili kuruluþlarýn listesi ile bu sürecin nasýl iþleyeceðine iliþkin emir gerçekleþtirme politikasýný belirlemiþ olmasý,
ç) Türev araç iþlemleri yapacak yatýrým kuruluþlarýnýn ayrýca; yeterli sayýda türev araçlar müþteri temsilcisi ile muhasebe ve operasyon sorumlusunu görevlendirmiþ olmasý,
gerekir.
(2) Bankalarýn iþlem aracýlýðý faaliyeti baþvurularýnda birinci fýkranýn (b) bendi aranmaz.
Ýþlem aracýlýðý faaliyetinin yürütülmesine
iliþkin ilke ve esaslar
MADDE 19 – (1) Ýþlem aracýlýðý faaliyetinin yürütülmesi sýrasýnda yatýrým kuruluþlarýnýn aþaðýdaki esaslara uymalarý zorunludur:
a) Yatýrým kuruluþlarý müþteri emirlerini, emir gerçekleþtirme politikasý, çerçeve sözleþmede belirtilen esaslar, müþteri emrini en
iyi þekilde gerçekleþtirme yükümlülüðü, özen ve sadakat borcu çerçevesinde kabul ederek yerine getirir.
b) Borsada iþlem yapmayý gerektiren emirler ayrýca ilgili mevzuatta belirlenen esaslar çerçevesinde alýnýr ve yerine getirilir.
c) Ýþlem aracýlýðýna yetkili kuruluþlarýn, emirleri portföy
aracýlýðý faaliyetine yetkili bir kuruluþa iletmek suretiyle gerçekleþtirmeleri halinde;
1) Ýþlemlere baþlamadan önce bu kuruluþla taraflarýn karþýlýklý hak ve yükümlülüklerini içeren yazýlý bir sözleþme imzalamasý,
2) Müþterilere ait hesap ve iþlemleri kendi
nezdinde müþteri bazýnda izlemesi,
3) Müþteri emirlerini kendi hesabýna veya iliþkili kiþilerin hesabýna verilen ayný fiyatlý emirlerden öncelikli olarak
yerine getirmesi,
gerekir.
ç) Tezgahüstü türev araç iþlemleriyle ilgili olarak müþterilerin kesinleþmiþ nakit alacaklarýnýn müþteri talebi üzerine, en geç 3 iþ günü içinde tam ve nakden ödenmesi gerekir.
d) Kaldýraçlý iþlemlerle ilgili olarak yatýrýlan teminat tutarlarýnýn üzerinde bir kayba uðratacak þekilde müþterilere iþlem yaptýrýlamaz. Yatýrýmcýnýn piyasa koþullarýndan dolayý teminatýndan daha fazla
zarara uðramasý halinde söz konusu zarar yatýrýmcýdan talep edilemez.
e) Yatýrým kuruluþlarý müþteri emirlerinin gizliliðini korumakla yükümlüdür. Müþteriye ait emir bilgileri herhangi bir üçüncü þahsa, müþteri aleyhine ve üçüncü þahýs lehine müþterinin bilgisi
olmaksýzýn aktarýlamaz ve kullanýlamaz.
Ýþlem aracýlýðý faaliyetinin yurt dýþý piyasalarda yürütülmesine iliþkin ilke ve esaslar
MADDE 20 – (1) Yurt dýþý piyasalarda iþlem aracýlýðý faaliyeti, yurt dýþýnda herhangi bir
borsaya veya teþkilatlanmýþ diðer pazar yerlerine üye olmak suretiyle veya ilgili ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almýþ yurt dýþýnda yerleþik bir kuruluþ vasýtasýyla yürütülebilir. Bu durumda Kurula iþlemlere baþlamadan önce bildirimde bulunulmasý zorunludur. Bu fýkra kapsamýnda tesis edilecek
her yeni üyelik ve sözleþme ayrýca bildirime tabidir.
(2) Yurt dýþý piyasalarda iþlem aracýlýðý faaliyetinde bulunacak yatýrým kuruluþlarýnýn;
a) Ýþlemleri ilgili ülkenin yetkili otoritesinden faaliyet izni almýþ yurt dýþýnda yerleþik bir kuruluþ vasýtasýyla yürütmesi durumunda, söz konusu kuruluþlarla 19 uncu
maddenin birinci fýkrasýnýn (c) bendinin (1) numaralý alt bendi uyarýnca yazýlý sözleþme yapmasý,
b) Müþteriyle yurt dýþý iþlemlerle ilgili olarak çerçeve sözleþme imzalamýþ ve Kurulun yatýrým kuruluþlarýnýn kuruluþ ve faaliyet
esaslarý ile ilgili düzenlemeleri uyarýnca gerekli risk bildirimini yapmýþ olmasý,
c) Yurt dýþý piyasalarda yapacaklarý iþlemleri müþteri bazýnda izlemesi, bunu
teminen gerekli ve yeterli belge, kayýt, iletiþim, muhasebe ve iç kontrol sistemini
oluþturmasý,
ç) Ýþlemleri yurt dýþýnda herhangi bir
borsaya veya teþkilatlanmýþ diðer pazar yerlerine üye olmak suretiyle yürütmesi durumunda, ilgili otoriteye yapýlan raporlamalarda
yer alan mali veya hukuki durumu etkileyebilecek hususlar ile ilgili
otorite tarafýndan uygulanan yaptýrýmlarý, durumun ortaya çýktýðý tarihten itibaren 3 iþ günü içerisinde Kurula bildirmesi,
gerekir.
(3) Bu madde
uyarýnca Kurula yapýlacak bildirimler
ilgili ülkenin yetkili otoritesi ile Kurul arasýnda yeterli bilgi akýþý ve ülke mevzuatlarý arasýnda uyum olup olmadýðý açýsýndan deðerlendirilir.
Kurula yapýlan bildirimi takiben 20 iþ günü içinde Kurulca aksi yönde görüþ bildirilmedikçe, bildirim konusu
hizmet ve faaliyet bu Tebliðde belirtilen esaslara uygun olarak yürütülmeye baþlanýr. Kurulca istenecek eksik bilgi ve belgelerin tamamlanmasý için geçen süreler bu sürenin hesabýnda dikkate alýnmaz.
(4) Yatýrým kuruluþlarýnca kaldýraçlý alým satým iþlemlerine yönelik olarak yurt dýþý piyasalarda iþlem aracýlýðý faaliyeti yürütülemez.
Portföy aracýlýðý faaliyetinin tanýmý
MADDE 21 – (1) Kanunun 37 nci
maddesinin birinci fýkrasýnýn (c) bendi kapsamýnda portföy aracýlýðý faaliyeti, iþlem aracýlýðý faaliyetine ek olarak, yatýrým kuruluþlarýnýn müþterilerin sermaye piyasasý araçlarýyla ilgili alým veya satým emirlerini karþý taraf olarak yerine getirmesi faaliyetini ifade
eder.
Portföy aracýlýðý faaliyetinde bulunabilecek yatýrým kuruluþlarý
MADDE 22 – (1) Portföy aracýlýðý faaliyeti Kuruldan izin almak kaydýyla,
a) Aracý kurumlar tarafýndan sermaye piyasasý araçlarý üzerinde,
b) Bankalar
tarafýndan paylar, kaldýraçlý iþlemler ile paylara dayalý türev araçlar hariç olmak üzere sermaye piyasasý araçlarý üzerinde,
borsa mevzuatý hükümleri saklý kalmak üzere yapýlabilir. Ancak, pay endekslerine dayalý türev araç iþlemleri Kuruldan izin almak kaydýyla bankalar tarafýndan da yapýlabilir.
(2) Portföy aracýlýðý faaliyetinde bulunabilecek kuruluþlarý sermaye piyasasý araçlarý bazýnda gösterir tablo EK/2’de yer almaktadýr.
Portföy aracýlýðý faaliyetinde bulunmak için aranan özel þartlar
MADDE 23 – (1) Portföy aracýlýðý faaliyetinde bulunulmasýna izin verilebilmesi için, Kurulun yatýrým kuruluþlarýnýn kuruluþ ve faaliyet
esaslarý ile ilgili düzenlemelerinde
faaliyete geçmek için aranan genel þartlara ve iþlem aracýlýðý faaliyetine iliþkin aranan özel þartlara uyulmasýna ek olarak yatýrým kuruluþlarýnýn,
a) 59 uncu
maddenin üçüncü fýkrasýnýn (a) bendi uyarýnca sýnýrlý saklama hizmeti vermek üzere faaliyet izni almýþ veya bu izni
almak üzere Kurula baþvurmuþ olmasý,
b) Kurulun aracý kurumlarýn sermayeleri ve sermaye yeterliliði ile ilgili düzenlemelerinde bu faaliyet için öngörülen asgari özsermaye yükümlülüðünü yerine getirmiþ olmasý,
c) Portföy aracýlýðý faaliyetine konu iþlemlerle ilgili
olarak risk yönetim birimini oluþturmuþ olmasý,
ç) Münhasýran istihdam edilmiþ ve finans
piyasalarýnda en az 5 yýllýk deneyime sahip bir birim yöneticisi ile ona
baðlý olarak çalýþacak yeterli sayýda ihtisas personelini görevlendirmiþ olmasý,
d) Birim yöneticisi ve ihtisas personelinin yapýlacak iþlemlerin niteliðine göre Sermaye Piyasasý Faaliyetleri Ýleri Düzey veya Türev Araçlar lisansýna sahip olmasý,
e) Ýþlemlerin gerçekleþtirileceði piyasalar ile
varsa birlikte çalýþacaðý emir iletimine aracýlýða, iþlem aracýlýðýna ve portföy
aracýlýðýna yetkili kuruluþlarýn listesi ile bu sürecin nasýl iþleyeceðine iliþkin emir gerçekleþtirme politikasýný belirlemiþ olmasý,
gerekir.
(2) Bankalarýn portföy
aracýlýðý faaliyeti baþvurularýnda birinci fýkranýn (b) ve bankalarýn sahip olduðu risk yönetiminden sorumlu biriminin portföy aracýlýðý faaliyetine iliþkin riskleri de
izlemesi koþuluyla birinci fýkranýn (c) bendi hükmü aranmaz.
Portföy aracýlýðý faaliyetinin yürütülmesine
iliþkin ilke ve esaslar
MADDE 24 – (1) Portföy aracýlýðý faaliyetinin yürütülmesi sýrasýnda, iþlem aracýlýðý faaliyetine iliþkin ilke ve esaslara ek olarak aþaðýdaki ilke ve esaslara uyulmasý zorunludur:
a) Yatýrým kuruluþlarý müþteri emirlerini, emir gerçekleþtirme politikasý, çerçeve sözleþmede belirtilen esaslar, müþteri emrini en
iyi þekilde gerçekleþtirme yükümlülüðü, özen ve sadakat borcu çerçevesinde kabul ederek yerine getirir.
b) Ýþlemlerin gerçekleþtirileceði fiyatlarýn genel piyasa koþullarý ve gerçeðe uygun deðerleri ile uyumlu
olarak nesnel bir biçimde belirlenmesi gerekir.
c) Kaldýraçlý iþlemlerle ilgili olarak yatýrýlan teminat tutarlarýnýn üzerinde bir kayba uðratacak þekilde müþterilere iþlem yaptýrýlamaz. Yatýrýmcýnýn piyasa koþullarýndan dolayý teminatýndan daha fazla
zarara uðramasý halinde söz konusu zarar yatýrýmcýdan talep edilemez.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Türev Araç Ýþlemlerine Ýliþkin Özel Hükümler
Türev araç iþlemleri
MADDE 25 – (1) Kaldýraçlý iþlemler dýþýnda kalan türev araçlara iliþkin emir iletimi,
iþlem ya da portföy aracýlýðý faaliyetleri, iþlemlerin niteliðine göre borsalar ve teþkilatlanmýþ diðer pazar yerlerinde ya da tezgahüstü
piyasalarda yapýlabilir.
Türev araç iþlemi kapsamýna girmeyen haller
MADDE 26 – (1) Aþaðýda belirtilenler türev araç iþlemi kapsamýnda deðildir:
a) Döviz, kýymetli maden, kýymetli taþ, mal veya diðer varlýklarýn fiziki olarak alým satýmý.
b) Gerçek ve/veya tüzel kiþilerin kendi
aralarýnda bir yatýrým kuruluþu aracýlýðý olmaksýzýn gerçekleþtirdiði, ticari veya mesleki faaliyet sayýlamayacak nitelikteki türev araç alým satým iþlemleri.
Kaldýraçlý iþlemlerde kaldýraç oraný ve
teminatlar
MADDE 27 – (1) Kaldýraçlý iþlemlerde kaldýraç oraný, iþlem yapmak için yatýrýlan teminat tutarý karþýlýðýnda alýnabilecek pozisyon
tutarýný gösteren orandýr. Kaldýraçlý iþlemlerde uygulanacak kaldýraç oraný 100:1’i geçemez. Kurul gerekli gördüðü hallerde bu oraný deðiþtirme ve varlýk bazýnda kaldýraç oraný belirleme
yetkisini haizdir.
(2) Bu iþlemlerde müþterilere uygulanacak kaldýraç oraný 100:1’i aþmamak kaydýyla yatýrým kuruluþlarý ile müþteriler arasýnda imzalanacak çerçeve sözleþmede serbestçe belirlenir. Söz konusu oranýn daha sonra deðiþtirilebilmesi için taraflarýn yazýlý onayý gereklidir.
(3) Kaldýraçlý iþlemlerde teminat olarak yalnýzca nakit olarak Türk Lirasý veya Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasý tarafýndan günlük alým satým kurlarý ilan edilen yabancý para birimleri döviz kabul edilir.
Kurul gerekli gördüðü hallerde müþteri bazýnda farklý kýymetlerin teminat olarak kabul edilmesini
isteyebilir.
(4) Teminat
oranýnýn hesaplanmasý, teminat takibi
ve teminat tamamlama yükümlülüðü ile pozisyonlarýn otomatik
kapanmasýna iliþkin esaslar ve
teminat olarak yatýrýlan nakdin baþka bir para
birimine çevrilmesinde esas alýnacak kurlar çerçeve sözleþmede belirlenir.
(5) Kaldýraçlý iþlemlerde teminatlarýn saklanmasýna iliþkin esaslar Kurulca belirlenir.
Kaldýraçlý iþlem kapsamýna girmeyen haller
MADDE 28 – (1) Aþaðýda belirtilen iþ ve iþlemler kaldýraçlý iþlem kapsamýnda deðildir:
a) Kaldýraçlý alým satým iþlemlerine konu edilebilecek varlýklarýn fiziki alým satýmý.
b) Bankalar
arasýnda yapýlan iþlemler ile bankalar tarafýndan aracý kurumlara likidite saðlanmasý amacýyla yapýlan iþlemler.
Kaldýraçlý iþlemlerde emir iptali
MADDE 29 – (1) Gerçekleþmiþ müþteri emirleri aracý kurumlarca iptal
edilemez veya deðiþtirilemez. Ancak;
a) Ýtiraz üzerine müþteri lehine bir
iyileþtirme yapýlmasý amacýyla,
b) Ýþlem platformunda meydana gelen teknik bir sorun nedeniyle ortaya çýkan müþteri maðduriyetinin giderilmesi
amacýyla,
c) Müþteri emrinin alýnmasý sonrasýnda, aracý kurumun söz konusu emre iliþkin olarak baþka bir kuruluþ nezdinde korunma amaçlý olarak almýþ olduðu pozisyonun karþý tarafça iptal edilmesi veya fiyatýnýn deðiþtirilmesi durumunda,
emir iptali veya fiyat
deðiþikliði yapýlabilir.
(2) Aracý kurum, birinci fýkranýn (b) bendi kapsamýnda bir iþlem tesis etmek isterse, teknik sorundan olumsuz olarak etkilenmiþ olan tüm müþteriler için söz konusu uygulama gerçekleþtirilir. Birinci fýkranýn (c) bendi kapsamýnda bir emir iptali veya fiyat deðiþikliði gerçekleþtirilmesi halinde ise, ilgili müþterilere gerekçesi ile birlikte en seri iletiþim aracýyla bildirim yapýlýr.
(3) Bekleyen
emirlerin hangi koþullar altýnda iptal
edilebileceðine veya fiyatlarýnýn deðiþtirilebileceðine ve müþteri hesaplarýnýn hangi koþullarda iþleme kapatýlabileceðine iliþkin hususlar çerçeve sözleþmede belirlenir.
BEÞÝNCÝ BÖLÜM
Alým Satým Aracýlýðý Faaliyetine Ýliþkin Genel Hükümler
Müþteri emrini en iyi þekilde gerçekleþtirme yükümlülüðü
MADDE 30 – (1) Yatýrým kuruluþu, alým satým aracýlýðý faaliyetlerinin icrasý sýrasýnda müþterilerin fiyat,
maliyet, hýz, takas, saklama, karþý taraf ve benzeri hususlardaki tercihlerini göz önüne alarak emir gerçekleþtirme politikasý çerçevesinde müþteri için mümkün olan en iyi sonucu verecek þekilde emirleri yerine getirmekle yükümlüdür.
(2) Müþteri tarafýndan emrin belirli bir kuruluþ veya piyasaya iletilmesi yönünde açýk bir talimatýnýn bulunduðu durumda yatýrým kuruluþu müþteri emrini en iyi þekilde gerçekleþtirme yükümlülüðünü yerine getirmiþ sayýlýr.
Alým satým aracýlýðý faaliyetleri sýrasýnda sorumluluk
MADDE 31 – (1) Alým satým aracýlýðý faaliyetlerinin yürütülmesine birden fazla yatýrým kuruluþunun dahil olmasý durumunda, emir iletimine aracýlýk, iþlem aracýlýðý ve portföy
aracýlýðý faaliyetini gerçekleþtiren yatýrým kuruluþlarýnýn her biri yerine getirdikleri iþlemlerden dolayý genel hükümler çerçevesinde sorumludur.
(2) Her bir yatýrým kuruluþuna ait sorumluluðun sýnýrlarý, mevzuatla belirlenen faaliyet ilke ve esaslarýna aykýrý olmamak kaydýyla bu kuruluþlarýn birbirleriyle akdettikleri sözleþmelerde belirlenir ve bu hususlara müþteriler ile akdedilen çerçeve sözleþmelerde yer verilir.
Borsa dýþý iþlemlerde fiyatlarýn kamuya duyurulmasý
MADDE 32 – (1) Borsada iþlem gören sermaye piyasasý araçlarýna iliþkin olarak yatýrým kuruluþlarýnýn borsa dýþýnda verdikleri
alým satým fiyat
tekliflerinin MKK tarafýndan belirlenecek bir veya birden fazla veri yayýn kuruluþu vasýtasýyla kamuya açýklanmasý zorunludur.
(2) Yatýrým kuruluþlarýnýn, herhangi bir müþterinin ihtiyacý ve talebi doðrultusunda müþteri ile bire bir
oluþturduklarý türev araçlar hariç olmak üzere borsada iþlem görmeyen sermaye
piyasasý araçlarý için verdikleri alým satým fiyat tekliflerini kendi internet sitelerinde anlýk olarak yayýnlamalarý ve MKK tarafýndan belirlenecek bir veya birden fazla veri yayýn kuruluþu vasýtasýyla kamuya açýklamalarý zorunludur.
(3) Birinci ve
ikinci fýkrada yer alanlara ek olarak, sermaye piyasasý araçlarýna iliþkin olarak borsa dýþýnda gerçekleþtirilen iþlemlerde fiyatlarýn kamuya duyurulmasýna iliþkin esaslar
Kurulca belirlenebilir.
Yetkili yatýrým kuruluþlarýnýn bildirim yükümlülükleri
MADDE 33 – (1) Alým satým aracýlýðý faaliyetlerinde bulunmak üzere Kurul tarafýndan yetkilendirilmiþ yatýrým kuruluþlarý, bu faaliyetlere iliþkin Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde periyodik olarak bildirim yapmakla yükümlüdür.
Teminatlar
MADDE 34 – (1) Yatýrým kuruluþlarý, yatýrýmcýlardan yatýrým hizmet ve faaliyetleri, kredili sermaye piyasasý aracý iþlemleri, sermaye piyasasý araçlarýnýn ödünç iþlemleri veya açýða satýþ iþlemleri ile diðer yan hizmetler
nedeniyle teminat verilmesini isteyebilirler. Mevzuatta teminat
istenmesinin zorunlu olduðu haller saklýdýr.
(2) Yatýrýmcýlarýn her ne surette olursa olsun yatýrým kuruluþlarý nezdinde bulunan nakit ve sermaye piyasasý araçlarý, yatýrým kuruluþlarýnýn malvarlýklarýndan ayrý izlenir. Söz konusu varlýklar, yatýrýmcýlarýn yazýlý açýk izni olmaksýzýn, tevdi edilen kurumlar tarafýndan tevdi amacý dýþýnda kendilerine veya üçüncü kiþilere menfaat saðlayacak þekilde kullanýlamazlar.
(3) Teminatlarýn saklanmasýna iliþkin esaslar
Kurulca belirlenir.
Elektronik ortamda alým satým
emirlerinin iletimi
MADDE 35 – (1) Yatýrým kuruluþlarý, alým satým aracýlýðý faaliyeti kapsamýnda elektronik
ortamda emir kabul edebilirler. Söz konusu iþlemler müþterilerle çerçeve sözleþme imzalanmasý, müþterilere hesap açýlmasý ve MKK’dan
sicil numarasý alýnmasý ile ilgili yükümlülüklere tabidir.
(2) Borsa veya
teþkilatlanmýþ diðer pazar yerlerine ya da tezgahüstü
piyasaya iletilmek veya kendi nezdlerinde gerçekleþtirmek üzere elektronik
ortamda emir kabul edecek olan yatýrým kuruluþlarý,
a) Elektronik
ortamda aldýklarý emirler için yazýlý veya sözlü olarak kabul ettikleri diðer emirlerin
iletilmesinde uyulmasý gereken öncelik kurallarýna riayet ederek, elektronik ortamda emir ileten müþterileri ile diðer yollarla emir ileten müþterileri arasýnda eþitsizliklerin
ortaya çýkmasýna engel olmakla,
b) Elektronik
ortamda aldýklarý emirler için Kurulun belge
ve kayýt düzenlemelerinde yer alan yükümlülükleri saðlamakla,
c) Yürütecekleri yatýrým hizmet ve faaliyetlerine göre gerekli risk
bildirim formlarýnýn birer örneðine elektronik ortamda yer vermekle,
ç) Elektronik ortamda kabul edilen emirlerin
izlenmesi, iletilmesi, bu emirlere iliþkin kayýtlarýn tutulmasý ve müþterilerle iletiþimin saðlanmasý için yeterli sayýda personel
istihdam etmekle,
d)
Kullanacaklarý bilgi iþlem altyapýsýnýn;
1) Tüm emirlerin alýnýþ zamanýna göre sýralanmasýna imkan verecek nitelikte olmasýný saðlamakla,
2) Gerçekleþmeyen, iptal edilen ve deðiþtirilen emirler de dahil
olmak üzere gerçekleþtirilen tüm iþlemlere iliþkin tarih, zaman,
miktar, fiyat, kullanýlan kaldýraç oraný ve diðer tüm unsurlarý ve hesap hareketlerini ve zaman bilgisini gösterecek þekilde müþterilere yansýtýlan tüm fiyat
bilgilerini anlýk olarak kaydetmesini saðlamakla,
3) Müþterilerin teminatlarýný, alacak ve borçlarýný, açýk pozisyonlarýný ve kar zarar durumlarýný anlýk olarak takip etmesine ve gerekli risk
kontrollerini yapmasýna elveriþli olmasýný saðlamakla,
e) Bilgi iþlem altyapýsýnýn kapasite ve güvenliði konusunda periyodik kontrollerini yapmakla, herhangi bir sistematik
hatada verilerin güvenliðinin ve iþlemlerin devamýnýn saðlanmasý için iþlemlerin yapýldýðý kurulu alandan farklý bir yerde verilerin depolandýðý sunucularýn yer aldýðý bir sistem
kurmakla ve verileri burada yedeklemekle, platforma gelebilecek tehditleri
minimum düzeye indirecek tedbirleri almakla,
f) Elektronik iþlem platformunun müþteri rýzasý olmaksýzýn üçüncü kiþilerce kullanýmýný engellemeye yönelik gerekli güvenlik tedbirlerini almak ve elektronik iþlem platformunun üçüncü kiþilerce kullanýlýp kullanýlmadýðýna yönelik düzenli incelemelerde
bulunmakla,
g) Elektronik iþlem platformu ile müþteri arasýndaki veri iletiþiminin yetkisiz kiþilerce dinlenmesi veya kesilmesi ile verilerin deðiþtirilmesinin engellenmesi için gerekli bilgi güvenliði tedbirlerini
almakla,
yükümlüdürler.
(3) Alým satým aracýlýðý faaliyetini sadece elektronik ortamda yürütecek yatýrým kuruluþlarýnýn faaliyet þartlarý, baþvuru esnasýnda Kurul tarafýndan ayrýca deðerlendirilir.
(4) Kurul
gerekli görmesi halinde yatýrým kuruluþlarýnýn bilgi iþlem altyapýsýnýn baðýmsýz bir veya daha fazla kuruluþ tarafýndan Kurulca belirlenecek esaslar çerçevesinde denetlenmesini talep edebilir.
Tezgahüstü piyasalarda gerçekleþtirilen iþlemlerin
takasý
MADDE 36 – (1) Merkezi takasa konu edilecek sermaye piyasasý araçlarý ile takasýn gerçekleþtirilmesine iliþkin usul ve
esaslar, tesis edilecek limitler dahilinde ve
sistemik riskin azaltýlmasý ilkesi çerçevesinde ilgili merkezi takas kuruluþunun önerisi üzerine Kurulca belirlenir.
(2) Kurul, yatýrým kuruluþlarýnýn tezgahüstü piyasalarda gerçekleþtirdikleri iþlemlerin takasýnýn merkezi karþý taraf olarak
yetkilendirilmiþ bir kuruluþ nezdinde gerçekleþtirilmesini zorunlu tutabilir.
ALTINCI BÖLÜM
Bireysel Portföy Yöneticiliði Faaliyeti
Bireysel portföy yöneticiliði
faaliyeti
MADDE 37 – (1) Bireysel portföy yöneticiliði; kolektif yatýrým kuruluþlarýnýn portföyleri hariç olmak üzere, finansal varlýklardan oluþan portföylerin, her bir müþteri adýna, doðrudan veya dolaylý bir menfaat saðlamak üzere vekil sýfatýyla yönetilmesidir.
(2) Bireysel portföy yöneticiliði, müþterilerin mali durumuna, risk-getiri tercihlerine
ve yatýrým süresine uygun portföyler oluþturulmasý ve yönetilmesi, söz konusu portföylerin takip edilmesi ve müþterinin Kurulun ilgili düzenlemeleri uyarýnca bilgilendirilmesi hizmetini kapsar.
Bireysel portföy yöneticiliði
faaliyetinde bulunabilecek yetkili kuruluþlar
MADDE 38 – (1) Bireysel portföy yöneticiliði faaliyeti, Kuruldan izin almak kaydýyla aracý kurumlar, yatýrým ve kalkýnma bankalarý ile portföy yönetim þirketleri tarafýndan yapýlabilir.
(2) Portföy yönetim þirketlerinin
kuruluþ ve faaliyete geçiþine iliþkin usul ve esaslar Kurulun portföy yöneticiliði faaliyetine ve bu faaliyette bulunacak kurumlar
ile ilgili düzenlemelerinde belirlenir.
Bireysel portföy yöneticiliði
faaliyetinde bulunmak için aranan özel þartlar
MADDE 39 – (1) Bireysel portföy yöneticiliði faaliyetinde bulunulmasýna izin verilebilmesi için Kurulun yatýrým kuruluþlarýnýn kuruluþ ve faaliyet
esaslarý ile ilgili düzenlemelerinde
faaliyete geçmek için aranan genel þartlara ek olarak yetkili kuruluþlarýn,
a) Kurulun aracý kurumlarýn sermayeleri ve sermaye yeterliliði ile ilgili düzenlemelerinde bu faaliyet için öngörülen asgari özsermaye yükümlülüðünü yerine getirmiþ olmasý,
b) 4 yýllýk lisans eðitimi veren
kurumlardan mezun ve finans piyasalarýnda en az 5 yýllýk tecrübesi olan yeterli
sayýda portföy
yöneticisini istihdam etmiþ olmasý,
c) Bireysel portföy yöneticiliði faaliyetinin yürütülmesini teminen araþtýrma birimini oluþturmuþ, birim yöneticisini ve ona baðlý olarak çalýþacak yeterli sayýda araþtýrma uzmanýný görevlendirmiþ olmasý,
zorunludur.
(2) Kalkýnma ve yatýrým bankalarýnýn bireysel portföy
yöneticiliði faaliyeti baþvurularýnda birinci fýkranýn (a) bendi hükmü aranmaz.
(3) Yatýrým kuruluþunun veya portföy yönetim þirketinin baþka bir kuruluþtan saklama hizmeti almak istemesi ya da ilgili müþterinin saklama hizmetini baþka bir kuruluþtan almak istemesi durumunda, yönetilen portföylere iliþkin varlýklarýn saklanacaðý yatýrým kuruluþu ile 62 nci madde uyarýnca sözleþme imzalamasý gerekir.
Yerindelik testi
MADDE 40 – (1) Yetkili kuruluþun bir müþteriye bireysel portföy
yöneticiliði veya yatýrým danýþmanlýðý hizmeti sunmak üzere çerçeve sözleþmesi imzalamasýndan önce “yerindelik testi” uygulamasý zorunludur. Yerindelik testi, bireysel portföy yöneticiliði veya yatýrým danýþmanlýðý kapsamýnda müþteriye sunulacak hizmet ile müþterinin yatýrým amaçlarý, mali durumu ile bilgi ve tecrübesinin uyumlu
olup olmadýðýnýn yetkili kuruluþlar tarafýndan deðerlendirilmesidir. Bireysel portföy yöneticiliði veya yatýrým danýþmanlýðý hizmeti yerindelik testinin sonucuna uygun olarak
sunulur.
(2) Yerindelik
testinin yapýlabilmesi için yetkili kuruluþ müþteriden aþaðýda yer alan hususlar hakkýnda yazýlý bilgi alýr ve buna uygun
standart formlarý geliþtirir:
a) Müþterinin yatýrým amaçlarýna iliþkin olarak; yatýrým süresi ile risk ve getiri tercihleri.
b) Müþterinin mali durumunun yatýrýmýn risklerini karþýlayacak
yeterlilikte olup olmadýðýna iliþkin olarak; gelir
düzeyi ve yatýrým amaçlý varlýðý hakkýnda bilgi.
c) Müþterinin portföyünde veya hesabýnda gerçekleþtirilecek iþlemlere iliþkin riskleri anlayacak bilgi ve tecrübeye sahip olup
olmadýðýna iliþkin olarak; müþterinin yaþý ve mesleði, eðitim durumu, genel ya da profesyonel müþteri olduðu, geçmiþte gerçekleþtirdiði iþlemlere konu olan sermaye piyasasý araçlarý, söz konusu iþlemlerin türü, niteliði, hacmi ve sýklýðý.
(3) Yetkili
kuruluþun müþterinin mali durumunun yatýrým risklerini karþýlayacak
yeterlilikte olup olmadýðýna iliþkin yapacaðý deðerlendirme, müþterinin gelir düzeyi ve yatýrým amaçlý varlýðý hakkýnda sunduðu bilgilerle sýnýrlýdýr.
(4) Talebe
dayalý olarak kabul edilenler hariç olmak üzere profesyonel müþteriler ile
ilgili olarak ikinci fýkranýn (b) ve (c) bendinde yer alan bilgilerin alýnmasý zorunlu deðildir.
(5) Müþterinin yerindelik testi için verdiði bilgilerin incelenmesi sonucunda, müþteriye yerindelik
testinin sonuçlarýna uygun olmayan bireysel portföy yöneticiliði veya yatýrým danýþmanlýðý hizmeti sunulamaz.
(6) Müþterinin yerindelik testi için istenen
bilgileri vermemesi veya eksik ya da güncel olmadýðý açýkça anlaþýlabilen bilgi
vermesi durumunda bu müþteriye bireysel portföy yöneticiliði veya yatýrým danýþmanlýðý hizmeti sunulamaz. Bu durumda yetkili kuruluþ müþteriye, söz konusu
hizmetlerin kendisine verilemeyeceði konusunda yazýlý bildirim yapmak zorundadýr.
(7) Müþteri yerindelik testi için verdiði bilgilerin doðruluðundan sorumludur. Yetkili kuruluþ, belirli dönemler itibariyle söz konusu
bilgilerin güncellenmesini müþteriden talep
edebilir.
(8) Yetkili
kuruluþ hizmetin sunulmasý sýrasýnda müþterinin eksik, güncel olmayan ya da gerçeðe aykýrý bilgi verdiðini öðrenmesi veya tespit etmesi durumunda sunulan hizmeti sonlandýrýr.
(9) Bu
bilgilerin sunulacak hizmet ve faaliyetlerin yerinde olup olmadýðýnýn ölçülmesi amacýyla istendiðinin müþterilere bildirilmesi gerekir. Yetkili kuruluþlar, müþterilerine söz konusu bilgileri
vermemeleri hususunda telkinde bulunamaz.
(10) Yerindelik
testinin yapýlmasý için alýnan tevsik edici
bilgi ve belgeler ile altýncý fýkra uyarýnca yapýlan uyarýlarýn bir örneði Kurulun belge ve kayýt düzeni ile ilgili düzenlemelerinde belirlenen süreler kapsamýnda saklanýr.
Bireysel portföy yöneticiliði
faaliyetinin yürütülmesine iliþkin ilke
ve esaslar
MADDE 41 – (1) Yetkili kuruluþlar portföy yöneticiliði faaliyetinin yürütülmesi sýrasýnda müþterilerinin çýkarlarýný gözetmek ve bu kapsamda aþaðýdaki ilke ve esaslara uymakla yükümlüdür:
a) Portföy için yapýlan bir alým satým iþleminden dolayý herhangi bir ihraççýdan veya yatýrým kuruluþundan kendi lehine
komisyon, iskonto ve benzeri menfaat saðlýyorsa, bu durumu müþterisine hizmeti
sunmadan önce açýklamak zorundadýr.
b) Müþterinin yazýlý bir talimatý olmadan
borsalarda iþlem görmeyen varlýklar ile rayiç deðerinin üstündeki varlýklarý yönettikleri portföye alamaz ve portföyden bu deðerin altýnda varlýk satamaz.
c) Portföyde yer alan varlýklar üzerinde kendi veya
üçüncü þahýslar lehine herhangi bir hukuki tasarrufta bulunamaz.
Müþterinin yazýlý talimatý olmadan portföyde yer alan varlýklarý, portföy
yönetimi amacý dýþýnda bir baþka þahsa devir veya teslim edemez.
ç) Müþteri hesabýna vereceði emirlerde gerekli özen ve dikkati göstermek zorundadýr.
d) Herhangi bir
þekilde kendine çýkar saðlamak üzere varlýklarýn alým satýmýný yapamaz.
e) Basiretli
bir tacir gibi davranmak ve yönettiði portföyleriyle çýkar çatýþmasýna meydan vermemek koþuluyla kendine ait
nakdi, portföy
yönetimine konu olan araç ve iþlemlerle deðerlendirebilir.
f) Birden fazla
portföy
yönettiðinde objektif iyiniyet kurallarýna aykýrý olarak portföylerden biri veya
birden fazlasý lehine, diðerleri aleyhine
sonuç verebilecek iþlemlerde
bulunamaz.
g) Yatýrým kararlarýný, güvenilir gerekçe, bilgi, belge ve
analizlere dayandýrmak ve çerçeve sözleþme ile belirlenen yatýrým ilkelerine uymak zorundadýr. Bu bilgi ve
belgeler ile alým satým kararlarýna mesnet teþkil eden araþtýrma ve raporlarýn Kurulun belge ve kayýt ile ilgili düzenlemelerinde belirtilen süreyle yetkili kuruluþ nezdinde saklanmasý zorunludur.
ð) Portföyün önceden saptanmýþ belirli bir
getiriyi saðlayacaðýna dair herhangi
bir sözlü veya yazýlý garanti veremez ve ilan ve reklamlarýnda bu anlama
gelebilecek ifadeleri kullanamaz.
h) Portföyün menfaatleriyle kendi menfaatleri arasýnda çatýþma olan durumlarda portföy lehine davranmak zorundadýr.
ý) Müþterinin risk-getiri tercihleri doðrultusunda müþteri ile birlikte Kurulun bireysel ve kurumsal portföylerin performans
sunumuna, performansa dayalý ücretlendirme ve sýralama
faaliyetleri ile ilgili düzenlemeleri uyarýnca karþýlaþtýrma ölçütü veya eþik deðer belirleyebilir.
i) Müþterilerin portföyde
yer alan varlýklar ve bu varlýklarýn iþlem gördüðü piyasa hakkýndaki bilgisizlik ya da tecrübesizliklerinden yararlanýp müþterilerin alým-satým kararlarýný etkileyerek kendi lehlerine kazanç saðlamak amacýyla, müþterilerin gereksiz alým-satým yapmalarýna ortam hazýrlayamaz ve bu fiilin üçüncü þahýslar tarafýndan gerçekleþtirilmesine herhangi bir þekilde yardýmcý olamaz.
j) Portföylere iliþkin olarak portföy yöneticiliði dýþýnda bir faaliyeti çaðrýþtýracak isim ve ifadeler kullanamaz, belirli bir yönetim dönemi belirleyerek önceden toplanan
paralarla ortak bir portföy oluþturamaz ve yönetemez veya tasarruf sahiplerini oluþturulmuþ bir portföye iþtirak ettiremez ve bu yönde ifadeler içeren ilan ve reklam yapamaz.
k) Yazýlý, basýlý veya sözlü biçimde müþterilere
duyurulacak ve yatýrým kararlarýný etkileyebilecek nitelikte olan araþtýrma sonuçlarýný, müþterilerine duyurmadan önce kendileri veya üçüncü þahýslar lehine kullanamaz.
l) Portföy yönetimi sýrasýnda elde ettiði bilgileri kendileri veya üçüncü bir tarafýn menfaati doðrultusunda kullanamaz.
Bireysel portföy yöneticiliði çerçeve sözleþmesi
MADDE 42 – (1) Yetkili kuruluþun, müþterileri ile sunduðu faaliyete iliþkin Kurulca
belirlenecek asgari unsurlarý içeren yazýlý bir çerçeve sözleþme imzalamasý zorunludur.
(2) Çerçeve sözleþmede belirtilen portföy
yöneticisinin, yetkili kuruluþtan ayrýlmasý veya deðiþtirilmesi halinde, yetkili kuruluþ tarafýndan söz konusu durumun müþterilere en seri
haberleþme aracý vasýtasýyla derhal bildirilmesi zorunludur. Müþteri, deðiþen portföy
yöneticisini uygun görmediði takdirde sözleþmeyi tek taraflý olarak
feshedebilir.
(3) Çerçeve sözleþmede portföyde
yer alan finansal varlýklara iliþkin olarak yönetimsel ve mali haklarýn kullanýmýna yönelik hak ve yükümlülüklerin açýk ve net olarak
yer almasý zorunludur.
(4) Portföy yönetim sözleþmesinde müþteri portföylerinin
saklanmasýna iliþkin usul ve
esaslarýn yer almasý zorunludur.
(5) Varsa karþýlaþtýrma ölçütü veya eþik deðerin oluþturulmasýna iliþkin esaslara, ölçüte veya deðere ulaþýlýp ulaþýlmadýðýna iliþkin olarak müþteriye yapýlacak bilgilendirme esaslarýna ve karþýlaþtýrma ölçütünün getiri taahhüdü anlamýna gelmeyeceðine çerçeve sözleþmede yer verilir.
Müþteri varlýklarýnýn
saklanmasý
MADDE 43 – (1) Bireysel portföy yöneticiliði faaliyetine iliþkin yönetilen müþteri portföyleri dokuzuncu bölümde yer alan saklama hizmetine iliþkin hükümler uyarýnca yatýrým kuruluþlarý tarafýndan saklanýr.
(2) Müþteri, finansal varlýklarýnýn genel saklama hizmeti kapsamýnda yetkilendirilmiþ baþka bir yatýrým kuruluþunda saklanmasýný isteyebilir.
(3) Portföy hesabýna yapýlacak iþlemlerde sözleþme uyarýnca müþteriden önceden teyit alýnmasý zorunluluðu varsa saklamaya yetkili kuruluþ tarafýndan bu müþteriler için blokaj koyma imkaný getirilebilir.
Müþteriye bildirim
MADDE 44 – (1) Müþteri portföylerinde açýk pozisyonlarýn teminatsýz kalmasý veya portföyün deðerinin varsa karþýlaþtýrma ölçütü ya da eþik deðer dikkate alýnarak hesaplanan tutarýn altýnda kalmasý durumunda yetkili
kuruluþun hesaplamanýn yapýldýðý gün itibariyle müþteriye bildirimde
bulunmasý zorunludur.
YEDÝNCÝ BÖLÜM
Yatýrým Danýþmanlýðý Faaliyeti
Yatýrým danýþmanlýðý faaliyeti
MADDE 45 – (1) Yatýrým danýþmanlýðý, yetkili yatýrým kuruluþunun, yatýrýmcý talebi doðrultusunda veya
yatýrýmcý talebi olmaksýzýn sermaye piyasasý araçlarý ile bunlarý ihraç eden ortaklýk ve kuruluþlar hakkýnda, belli bir kiþiye veya mali durumlarý, risk ve getiri tercihleri benzer nitelikteki bir gruba yönelik olarak yönlendirici nitelikte yorum ve tavsiyelerde bulunmasý faaliyetidir.
(2) Genel yatýrým tavsiyeleri ile finansal bilgi sunulmasý birinci fýkra kapsamýnda deðildir.
Yatýrým danýþmanlýðý faaliyetinde bulunabilecek yetkili
kuruluþlar
MADDE 46 – (1) Yatýrým danýþmanlýðý faaliyeti, Kuruldan izin almak kaydýyla aracý kurumlar, yatýrým ve kalkýnma bankalarý ile portföy yönetim þirketleri tarafýndan yapýlabilir.
Yatýrým danýþmanlýðý faaliyetinde bulunmak için aranan özel þartlar
MADDE 47 – (1) Yatýrým danýþmanlýðý faaliyetinde bulunulmasýna izin verilebilmesi için Kurulun yatýrým kuruluþlarýnýn kuruluþ ve faaliyet
esaslarý ile ilgili düzenlemelerinde
faaliyete geçmek için aranan genel þartlara uyulmasýna ek olarak yatýrým kuruluþlarýnýn;
a) Kurulun aracý kurumlarýn sermayeleri ve sermaye yeterliliði ile ilgili düzenlemelerinde bu faaliyet için öngörülen asgari özsermaye yükümlülüðünü yerine getirmiþ olmasý,
b) 4 yýllýk lisans eðitimi veren
kurumlardan mezun ve finans piyasalarýnda en az 3 yýllýk tecrübesi olan yeterli
sayýda yatýrým danýþmanýný istihdam etmiþ olmasý,
c) Yatýrým danýþmanlýðý faaliyetinin yürütülmesini teminen araþtýrma birimini oluþturmuþ, birim yöneticisini ve ona baðlý olarak çalýþacak yeterli sayýda araþtýrma uzmanýný görevlendirmiþ olmasý,
zorunludur.
(2) Kalkýnma ve yatýrým bankalarýnýn yatýrým danýþmanlýðý faaliyeti baþvurularýnda birinci fýkranýn (a) bendi hükmü aranmaz.
Yatýrým danýþmanlýðý faaliyetinin yürütülmesine
iliþkin ilke ve esaslar
MADDE 48 – (1) Yatýrým kuruluþu ile bir müþteri arasýnda yatýrým danýþmanlýðý çerçeve sözleþmesi imzalanmadan önce 40 ýncý maddede belirtilen yerindelik testinin yapýlmasý zorunlu olup, 40 ýncý maddedeki esaslar yatýrým danýþmanlýðý faaliyeti için de uygulanýr.
(2) Yatýrým danýþmanlýðý faaliyetinin yürütülmesi sýrasýnda yatýrým kuruluþlarý tarafýndan;
a) Yatýrýmcýlarýn yerindelik testi kapsamýnda elde edinilen bilgiler dikkate alýnarak en uygun yatýrým kararýný almalarýný saðlayacak yönde tavsiyede
bulunulmasý,
b) Sunulan
yorum ve tavsiyelerde yatýrýmcýlarý yanýltýcý, aldatýcý, bilgi ve tecrübe eksikliklerini istismar edici, yanlýþ, gerçek dýþý veya “en saðlam”, “en iyi”, “en güvenilir