Profesyonel olarak spor yapan allerjik astım hastaları olduğu gibi geç tanı ve yetersiz tedavi nedeniyle birkaç adım atmakla bile nefes darlığı ortaya çıkan, sık astım krizlerine giren ve hayatını kaybeden hastalar olduğu unutulmamalıdır!
Astım belirtileri nelerdir?
Kimlerde alerjik astım araştırılmalıdır? Lütfen aşağıdaki soruları kendinize sorun.
1. Göğsünüzde dönem dönem hırıltı, hışıltı veya ıslık sesi duyuyor musunuz?
2. Özellikle geceleri ve / veya sabah uyandığınızda ‘inatçı öksürüğünüz’ var mı?
3. Öksürük veya nefes darlığı nedeniyle uykunuz bölünüyor mu?
4. Koşarken veya hızlı hareket ederken öksürüyor ya da göğsünüzde hırıltı / hışırtı sesi duyuyor musunuz?
5. Şikayetleriniz mevsimlere göre değişiyor mu?
6. Sigara dumanı, yemek kokusu, boya veya ağır kokularla karşılaşınca öksürük, hırıltı / hışırtı veya nefes darlığı ortaya çıkıyor mu?
7. Soğuk algınlığı ‘göğsünüze iniyor’ mu veya iyileşmesi 3 haftadan fazla zaman alıyor mu?
8. Bu belirtiler ortaya çıktığında herhangi bir ilaç kullanıyor musunuz? Bu ilaçtan sonra nefes darlığınız rahatlıyor mu?
9. Zaman zaman nefes darlığınız artıyor mu?
10. Uzun süre devam eden hapşırma, geniz akıntısı, burun veya boğazınızda kaşıntı gibi yakınmalarınız var mı?
Yukarıdaki sorulardan herhangi birine ‘evet’ yanıtı verdiğiniz takdirde, doktorunuza başvurun. Astım olup olmadığınız ne kadar erken öğrenirseniz, ilerde akciğerlerinizde oluşabilecek daha kötü hasarlardan kendinizi o kadar erken korumuş olursunuz.
Astım yaygın bir hastalık mıdır?
Astım dünyada 300 milyon, ülkemizde 3.5 milyon kişiyi etkilemektedir. Her yıl tüm dünyada 250.000 kişi astım nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Çocukların % 2 - 15 ve yetişkinlerin % 2 - 5 ‘inde astım hastalığı görülmektedir.
Astım nedir?
Astım, akciğerde bronş adı verilen hava yollarını etkileyerek nefes darlığı, göğüste sıkışma hissi, öksürük gibi yakınmalara yol açan bir hastalıktır. Hava yollarında hem iltihaplanma, hem de tıkanma olmaktadır. Hastaların şikayetleri günden güne, hatta gün içinde değişiklik gösterebilmekte ve hatta dönem dönem tamamen ortadan kalkabilmektedir.
Sadece öksürük astım belirtisi olabilir mi?
Astımın tek belirtisinin uzun süre devam eden kuru öksürük olabileceği unutulmamalıdır.
Astım hangi yaşlarda ortaya çıkabilir?
Hem çocuk hem de büyüklerde; yani her yaşta ortaya çıkabilmektedir.
Astım tanısında önemli noktalar nelerdir?
Astım tanısında anamnez yani hastalık ile ilgili belirtilerin neler olduğu ve nasıl seyrettiği çok önemlidir. Astım şüphesi olanlarda solunum fonksiyon testleri, alerji testi, olası başka hastalıkları ekarte etmek için radyolojik görüntüleme gibi incelemeler yapmak tanı konulmasına yardımcı olur. Şikayetlerin olmadığı dönemde hiçbir muayene bulgusu olmayabilir ve solunum fonksiyon testleri normal çıkabilir; solunum fonksiyon testlerinin normal çıkması ve muayene bulgusun olmaması astım tanısını dışlamaz. Bu nedenle astım şüphesi olan kişilerin uygun yöntemlerle takip edilmesinde fayda vardır.
Astım benzeri bulgular veren başka hastalıklar var mıdır?
KOAH (kronik obstruktif akciğer hastalığı), bronşektzi, akciğer dokusunu tutan hastalıklar, tüberküloz, akciğer kanseri, gırtlak kanseri, lenfoma, akut bronşit ve bronşiyolitler, reflü, kronik sinuzit, yabancı cisim aspirasyonu, üst hava yollarını daraltan hastalıklar, ses tellerindeki hastalıklar, kalp yetmezliği, hipertansiyon ve tiroid rahatsızlıklarında astıma benzeyen bulgular olabilir.
Astım tedavisinde nelere dikkat edilmelidir?
Alerjik astım tedavisinde astımı tetikleyen faktörlere karşı önlem almak ve özellikle nefes yoluyla alınan ilaçları düzenli kullanmak önemlidir.
Astımı tetikleyen (Hastaların şikayetlerini artıran veya ortaya çıkmasını sağlayan) faktörler nelerdir?
Polen, hayvan tüyü ve ev tozu akarı gibi alerjenler, ilaçlar (aspirin, bazı göz damlaları, ağrı kesici ilaçlar vb), reflü, bazı besinler (karides, midye gibi kabuklu deniz ürünleri, şarap, bira, kurutulmuş meyveler, cips, hazır çorbalar) ağır kokular (boya, yemek kokusu,deterjan, çamaşır suyu vb), sigara dumanı, ev içi ve ev dışı hava kirliliği, viral veya bakteriyel enfeksiyonlar (grip, sinüzit, zatüre vb.) bazı meslek gruplarında maruz kalınan maddeler, aşırı stres veya üzüntü astımı tetikleyen faktörlerdendir.
Alerjenlere karşı hangi önlemler alınabilir?
Ev tozu akarları ve korunma yöntemleri
Ev tozu akarları 0.2-0.3 mm boyutunda saydam, gözleri görmeyen, 8 kancası bulunan bir canlıdır. Başlıca besin kaynağı insan deri döküntüsüdür. % 55´in üzerindeki nem, karanlık ortam ve 25 derece sıcaklık yaşamaları için en uygun koşullardır.
Kuru iklim ve yüksek rakımda düşük oranda bulunurlar ancak deniz kenarı ve yüksek nemlilik içeren bölgelerde yoğun olarak bulunurlar. İç ortamda başlıca akar kaynakları nevresim, çarşaf, yastık kılıfları, battaniye halı gibi yünlü ürünler, tüylü oyuncaklar, kumaş kaplı mobilyaların girintili bölgeleri ve perdelerdir. Akar allerjenleri havada asılı olmayıp sıklıkla yerdeki toza çökmüş durumda beklerler.
Ev tozu akarı sıcak ve nemli ortamda sıktır; yaşam süreleri hem ısıya hem de neme bağlıdır. %55 den fazla neme ve 15-35 derece sıcaklığa ihtiyaç duyarlar. İnsan epitel ve döküntülerinin beslenme kaynağı olarak kullanırlar. Böylece yataklarda yüksek oranlarda ev tozu allerjeni bulunur. Bu allerjenlerle karşılaşmayı azaltmada en etkili yöntem yatak, yorgan ve yastığın özel kılıflar ile kaplanmasıdır.
Korunma yöntemleri
• Yastık, yatak, yorgan için özel dokunmuş kılıflar kullanılmalı
• Yatak çarşafları her hafta 55-60 derecede yıkanmalı
• Mümkünse hiç halı kullanılmamalı, yerine muşamba, parke gibi yüzeyler tercih edilmeli
• Değiştirilemeyen halılar ev tozu akarlarına etkili temizlik malzemesi olan akarasidlerle temizlenmeli
• Döşemeli mobilyalar, deri, tahta veya vinil mobilyalar ile değiştirilmeli
• Ev her hafta çift kat torbası ve HEPA filtresi olan süpergeler ile süpürülmeli
• Perdeler kolay yıkanabilir kumaşlardan seçilmeli veya stor jaluzi tipi perdeler kullanılmalı
• Toz tutan malzemeler kapalı dolaplarda saklanmalı
• Yumuşak tüylü oyuncaklar sıcak su ile yıkanmalı veya derin dondurucuda tutulmalı
• İç ortam nem oranı azaltılmalı
• Bodumlarda yaşamaktan kaçınılmaldır.
Mantar allerjenleri korunma yöntemleri
Dış Ortam
• Çayırları biçmekten,yaprakları toplamaktan, saman veya bitkisel materyal ile çalışmaktan ve ahır temizlemekten kaçınma
İç Ortam
• Klima veya nem gidericiler ile nemi azaltma (%30-45)
• Fungisidler (mantar öldürücüler) veya % 10´luk çamaşır suyu ile mantar olan yüzeylerin temizlenmesi
• Buzdolabı ve nem gidericilerin çamaşır suyu ile temizlenmesi
• Mantarlı eşyaların uzaklaştırılması
• Elbiselerin kuru olarak dolaplarda muhafaza edilmesi
• Evde sıvı sızdıran yerlerin tamir edilmesi
• Yemek pişirme veya duş alma sırasında havalandırma yapılması
• Ev içi bitkilerin azaltılması
• Bodrum katında yaşamaktan kaçınma
Ev hayvanları (Kedi – Köpek) allerjisinden korunma yöntemleri
Öncelikli Önlemler
• Hayvanın evden uzaklaştırılması veya ev dışında tutulması
Ek Öneriler
• Hayvanın zemini cilalı ve ayrıca silinebilir mobilyalar olan bir odada tutulması
• Hayvanın yatak odası dışında tutulması
• Hayvanın olduğu odanın ventilatörlerinin kapalı tutulması
• HEPA filtreli hava temizleyiciler kullanılması
• Hayvanın ılık su ile düzenli olarak yıkanması
• Yatak çarşaflarının her hafta yıkanması
Hamam böceği allerjenleri için korunma yöntemleri
Böcek öldürücü ilaçların kullanılması, apartman tipi evlerde komşu dairelerden hamam böceği gelme ihtimali nedeniyle tek dairenin değil tüm apartmanın ilaçlanması
Ortam Temizliği
• Gıda artıklarının uzaklaştırılması
• Mutfakta bulaşık bırakılmaması
• Çamaşır suyu kullanımı
• Sık süpürme
• Yatak ve perdelerin temizlenmesi
• Çöplerin evin dışında tutulması
• Gıdaların sıkıca kapatılmış plastik kutularda saklanması
• Duvar çatlağı, giriş kapılarının tamir edilmesi
• Su sızdıran, akıtan muslukların tamiri
Dış ortam allerjenleri (Polen vb.) için korunma yöntemleri
Bu allerjenlerden tümüyle kaçınma güç olsa da, bazı pratik önlemler alınabilir.
• Allerjik olduğumuz polenin hangi mevsimde ve günlerde daha yoğun olduğunu bilmek
Bu dönemlerde mümkün olduğu kadar iç ortamda kalmak
Bu dönemlerde evde veya arabada pencereleri kapalı tutmak
Bu dönemlerde dış ortama çıkılması gerektiğinde yüz maskesi veya gözlük kullanmak
Eve dönüldüğünde dışarıda giydiğiniz giysileri çıkarmak, mümkünse duş almak
• Polen geçişine engel filtreleri olan havalandırma sistemleri kullanmak
Astım riski taşıyan meslek grupları hangileridir?
Fırıncılar (un, amilaz) çiftçiler (soya tozu) güzellik salonu çalışanları (persülfat), kaplamacılar (nikel tuzları) hastane çalışanları (dezenfektanlar), otomobil boyama (etonolamin), marangozlar (odun tozları, sedir meşe, çınar), gıda işleme, ipek işletmeciliği gibi birçok meslek grubunda astım gelişme riski mevcuttur.
Gebelik döneminde astım önemli mi?
Gebelik sırasında en sık karşılaşılan solunum sistemi hastalığıdır. Astımın kontrol altında tutulması anne ve bebeğin sağlığı için çok önemlidir. Gebelik sırasında kullanılabilen astım ilaçları mevcuttur.
Astım tedavisinde hangi ilaçları ne kadar süre kullanmalıyız?
Bronşlarınız açmak için kullanılan ve genellikle nefes yoluyla alınan ilaçlar kısa zamanda etkisini gösterecek ve daha rahat nefes alabileceksiniz. Ancak ilaçlarınızı uzun dönem kullanmanız gerekmektedir; zira astım rahatsızlığında hava yollarınızın daralmasının yanı sıra havayollarınızda iltihaplanma da önemlidir.
Kullandığımız ilaçların bir kısmı hava yollarındaki iltihabı gidermektedir. Etkisi uzun dönemde ortaya çıkacağından dolayı bu tip ilaçları nefes yoluyla alır almaz nefesinizin rahatladığını HİSSETMEYEBİLİRSİNİZ. LÜTFEN İLACINIZI KESMEYİNİZ!
Özetle astım tedavisinde hem bronşlarınızı açan ve etkisini hemen hissettiğiniz ilaçlar, hem de bronşlarınızdaki iltihabı gideren ve etkisi uzun dönemde ortaya çıkan ilaçları kullanmanız gerekmektedir. İlaçlarınızın erken kesilmesi hastalığınızın ilerlemesine sebep olabilecektir.
Lütfen unutmayınız! Astım tedavisinde;
• Düzenli olarak (şikayetiniz olmasa bile) doktorunuza önerilen aralıklarla görünmelisiniz.
• İlaçlarınızı düzenli kullanmalı; şikayetiniz olmasa bile doktorunuzun kontrolünde ilaçlarınızı kesmelisiniz.
• Astım tetikleyen alerji, infeksiyonlar, sigara dumanı, reflü, bazı ilaç ve besin maddeleri gibi etkenlere karşı gerekli önlemleri almalısınız.
• Belirli aralıklarla akciğer kapasitenizin belirlenmesi için solunum fonksiyon testi yaptırmalısınız.
• Şikayetlerinizde artma hissettiğinizde, doktorunuza danışmalısınız.
*Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için doktorunuza başvurmalısınız.