Ulu bir dağın gölgesi olup ovaya düşen, eski Osmanlı başkentlerinden biridir Bursa. Kalabalık caddeleriyle karşılar insanı. Sonra, tarihin inatla zamana asıldığı hanların avlularına, hamamların buharlı kurna başlarına, kapalıçarşının ipek, baharat ve mensucat kokan kuytuluklarına ve eski camilerin sessizce şırıldayan şadırvan başlarına alır götürür usulca. Muradiye'den gelipTophane'den kıvrılarak inen yol, Osmanlı'nın ilk sultanlarını selamlayıp, 'Yeşil'e doğru uzanırken bir büyük caminin yüksek
duvarlarına dayanıp, bir süre soluklanır sanki. Burası, Evliya Çelebi'nin Mekke, Medine, Kudüs ve Şam'dan sonra beşinci makam saydığı Bursa'yı simgeleyen Ulu Cami'dir. Arka sokaklarına aldığı kapalıçarşı ve Emir, İpek, Fidan, Koza hanlarının arasında kaybolup gitmek, bir kentin 600 yıllık tarihiyle ansızın yüzleşmek gibi bir şeydir de aynızamanda.
Buradan biraz aşağıya, kapalıçarşıya doğru yürüyenler, İpek Han'ın kuzeye bakan sahanlığına çıkıp, arkalarına baktıklarında, birbirini kucaklayan Bursa'nın iki 'ulu'sunu hayranlıkla izler. Yukarılardan esip gelen serin rüzgâr, Uludağ'ın tam mitolojiden gelen serüvenini bitirip, Ulu Cami'nin hikâyesinebaşlamaktadır.
Rivayet olduğu üzere, Yıldırım Bayezid'in bir adağıdır, camiyi yaratan. Niğbolu Savaşı'nın bir gece öncesi, kendisine zafer bağışlaması için tanrıya yakarırken, sene 1396'dır. Dileğinin gerçekleşmesi halinde, ele geçireceği ganimetlerle Bursa'yı yirmi camiyle donatmak üzere adakta bulunan padişah, savaşı kazanınca hemen harekete geçer. Ancak, peygambertorunu Emir Sultan, yirmi cami yerine yirmi kubbeli büyük, ‘ulu’ bir caminin yapılmasının daha uygun olacağını tavsiye eder. Ve Bursa'nın en büyük camisinin yapımı dört yıl içindebitirilir.
Erken Osmanlı mimarisinin en önemli örneklerinden, 55 metre eninde 69 metre boyundaki caminin, kalın duvarlı dış yüzü tümüyle kesme taştan.
Yapının kuzey yüzü dışındakiler, sivri kemerli nişlerle hareketlendirilerek içlerine altlı üstlü ikişer pencere yerleştirilmiş. Taç kapının yer aldığı kuzey yüzünün farklılığı hemen dikkati çekiyor. Altlı üstlü pencereler, tepede ikizli kemerler halinde düzenlenen nişlere yerleştirilerek, alt sıradaki pencerelerin bazıları küçük birer kapı gibi süslenmiş. Caminin iki büyük minaresi de bu yüzde. Batıdakinin camiyle birlikte yapıldığı, kitabesinden anlaşılıyor. Doğudaki minarenin ise daha sonraları Çelebi Mehmet tarafından yaptırıldığı sanılıyor. Ortada yükselen ve bir Selçuklu portalı gibi ön yüze hâkim taç kapı, büyük yangınsırasında
çok zarar görmüş ve daha sonra geçirdiği onarımlar nedeniyle orijinalliğini yitirmiş. Buna karşın doğu ve batıya açılan iki kapı oldukça sade. Çapları 10 metreden biraz fazla olan yirmi kubbenin ortadan ikincisinin üstü açık. 16 kenarlı mermerden yapılmış şadırvanın üstü havuz, çevresi ise ahşap parmaklıklarla çevrili birsofa.
Ulu Cami, tarihindeki en büyük tahribatı 15. yüzyıl başlarında yaşamış. 1402'de Yıldırım Bayezid'i yenilgiye uğratan Timur ordularının ve bu tarihten sonra yeniden canlanan beyliklerden Karamanoğullarının Bursa'yı işgalleri sırasında Ulu Cami'nin duvarlarına odun yığılarak yakılması, hatta bir ara Timur'un askerlerince at ahırı olarak kullanılması, caminin acı anıları arasında. Mihraplar, camilerin en göz önündeki yerlerinden olsa gerek, özenle yapılıp, titizlikle süsleniyor. Ulu Cami'nin sekiz sıra mukarnasla tamamlanan, köşeleri kum saatli sütunlarla desteklenmiş mihrabı, depremden sonra abartılı bir onarımdan geçirilmişse de 1904'de Mehmet Usta tarafından elden geçirilerek yazılar, süslemeler, boyalar ve yaldızlarla yeniden zenginleştirilmeye çalışılmış. Ustalığını, daha önce Manisa Ulu Camii'de kanıtlamış olan Antepli Muhammed bin Abdülaziz'inelemeğigöznuruolanahşapminber,mermerişçiliğinegeçişten önce, türünün en mükemmel örneklerinden. Doğu tarafındaki aynada yer alan 9 gezegeni güneş sistemi kompozisyonu da minberi farklı kılan süslemelerden. Minberin karşısında kendini gösteren müezzin mahfili ise 1549'da camiye eklenmiş. Mahfille yüz yüze bakan mermer vaaz kürsüsünün kitabesinden de 1815 tarihinde yapıldığıanlaşılıyor.
(Ersin Toker' in bir yazısından düzenlenmiştir.)
KELİMEBİLGİSİ
Sözlük:
abartılı – помпезный, преувеличенный
adak - обет,обещание
ahır – сарай дляскота
bağışlamak -подарить
baharat – пряности, ароматическиевещества
beriki - находящийся на этойстороне
caka - форс,щегольство
celi - ясный, явный, очевидный
çökme - оседание, опускание
donatmak – украшать, оснащать
ganimet -трофеи
gölge -тень
göznuruemek-работа, требующая большого напряжениязрения