İSLAMİYET ÖNCESİ ARABİSTAN
√ İlk çağda Arabistan'ın güneyinde kurulan devlet şunlardır: Main, Saba, Himyeri, K. Arabistan'da kurulanlar ise Nabatlılar, Tedmürlüler ve Gassanilerdir.
√ Bu devletler ekonomik kaynaklarının yetersizliğinden dolayı kuvvetli bir devlet olamamışlardır.
SOSYAL VE EKONOMİK HAYAT
Toplumsal yaşam kabile örgütlemesine dayanmıştır. Her Arap kabilesinin şeyh ya da seyyid denilen reisi vardır.
Toplumsal ilişkiler ataerkil kurallara dayanmıştır. Kadınların söz ve miras hakları yoktu.
Arabistan'ın ekonomik kaynakları yetersizdi. Bu nedenle Arap kabileleri tarıma ve ticarete elverişli yerleri ele geçirmek için aralarında savaşmışlardır. Bu durum yağmacılık geleneğinin doğmasına ve kabileler arasında kan davalarının ortaya çıkmasına yol açmıştır.
Başlıca ekonomik faliyetler kervancılık, tarım, keçi, at ve deve yetiştiriciliğiydi. Kervancılık Arabistan'ın güneyine gelen İpek ve Baharat Yollarına bağlı olarak gelişmiştir. Basra ve Yemen limanlarına gelen mallar yarımadanın kıyılarını takip eden ve kuzeye ulaşan yollarla Suriye ve Mısır limanlarına götürülmüştür.
En yaygın din putperestlikti. Bunun dışındakiler Hristiyanlık ve Musevilikti. Arap kabileleri Haram ayları denilen dönemde Kâbe'deki putları ziyaret ederler, sukuaz panayırında alışveriş yaparlar, kültürel ilişkilerde bulunurlardı. Bu Hac döneminde kesinlikle yağmacılık ve savaş yapmazlardı.
Mekke şehri Kızıldeniz kıyısındaki Hicaz bölgesinde bulunmaktaydı. Mekke şehir devletinde idari ve ticari yapılar, Kureyş soylularının elindeydi. Bir aristokrasi kuran Kureyş soyluları ticarete ve köleciliğe dayanan politikalara önem verdiler.
Arabistan'da Hanif adlı bir kavim tek tanrılı bir dine benzeyen inanışa sahiptiler.
Mekke Kabe'nin bulunması nedeni ile dinsel bir merkezdi. Ayrıca kervan yollarının birleştiği bir yol olduğu için ticari konuma da sahipti.
HZ.MUHAMMED DÖNEMİ
Kureyş soyluları ticarete, tefeciliğe, ve köleciiğe dayanan bir düzen kurmuşlardır. Hz. Muhammed eşitliğe dayanan İslamiyeti tanıtmaya başladığında Kureyşliler büyük tepki gösterdiler. Çünkü bu yeni din Kureyş soylularının egemenliğini sona erdirecekti.
Putperest Mekkeliler Müslümanlara baskılarını arttırınca, Müslümanlardan bir grup Hristiyan Habeş Krallığı'na sığınmak zorunda kaldılar.
HİCRET (622)
Putperestler Hz. Muhammed'i öldürerek islamiyeti tamamen kaldırmak istediler. Bunun üzerine Hz. Muhammed Medineye göç etti. Hz. Muhammed'in Medine'yi seçmesinin nedeni Medinelilerin "Akabe biatları" denilen olaylarla İslamiyeti benimsemeleri ve Hz. Muhammed'i Medine"ye davet etmeleridir.
Hz. Muhammed adalet, yönetim, ekonomi, askerlik konularıyla ilgili yasalar hazırladı. Ayrıca yahudilerle ilgili ilişkileri düzenleyen anlaşmalar yaptı. Bu çalışmalarıyla İslam tarihinde "Medine Sözleşmesi" denilen bir belge ortaya çıktı. Böylece Hz. Muhammed islam devletinin ilk temellerini atmış oldu.
HZ. MUHAMMED'İN SAVAŞLARI VE SEFERLERİ
1) BEDİR SAVAŞI (624)
Nedenleri:
Müslümanlar Mekke'ye giden bir Kureyş kervanına el koydular. Çıkan savaşta Mekkelileri yenilgiye uğrattılar. Müslümanlar ilk zaferlerini kazandılar. Ganimetlerin 1/5'i hazineye ayrıldı. Diğerleri askerler arasıda paylaştırıldı. Bu uygulama sonraki İslam devletleri tarafından da benimsendi.
2) UHUD SAVAŞI (625):
Nedenleri :
Müslümanlar bir Mekke kervanını ele geçirdiler. Ancak müslümanların ganimet elde etmek için savaş disiplinini bozmaları yenilmelerine neden olmuştur.
HENDEK SAVAŞI (627)
Nedeni: Mekkeli putperestlerin Müslümanlara kesin bir darbe vurmak istemeleri.
Müslümanlar başarılı bir savunma savaşı yaptılar. Putperestler bir daha saldırıya geçmediler. Müslümanlar taarruz, Mekkeliler ise savunma konumuna geçtiler.
HUDEYBİYE ANLAŞMASI (628):
Hz. Muhammed Müslümanlar için namaz yönü olarak seçilen Kâbeyi ziyaret kararı aldı. Putperestler savaş hazırlığına girişti. Hz. Muhammed, amaçlarının savaş değil barış olduğunu bildirdi. Bunun üzerine anlaşma yapıldı. Buna göre;
Yukarıdaki anlaşma şartları görünüşte Müslümanların aleyhinde olmuştur. Ancak giderek sonuçta Müslümanların lehine olmuştur. Çünkü müslümanların Mekkede sayısı artmıştır.
Antlaşmanın önemi:
1. Anlaşmanın imzalanmasıyla putperestler Müslümanları resmen tanımış oldular.
2. Mekkede Müslümanlar için bir huzur ortamı oluşmaya başlamıştır.
HAYBER SAVAŞI (629):
Nedenleri:
Hz. Muhammedin katıldığı bu seferde Müslümanlar Hayber kalesi ve çevresini aldı. Suriye–Şam ticaret yolu üzerindeki bu kalenin alınması müslümanlara ticari gelir sağladı. Yahudilerin muhalefeti bastırıldı.
MU'TE SAVAŞI (629):
Hz. Muhammed, kendi dönemindeki hükümdarlara İslâmiyeti tanımaları için elçiler göndermişti. Bu sırada Gassanilere gönderilen elçi öldürüldü. Bu nedenle, sefer düzenlendi. Hz.Muhammed bu sefere katılmadı. Yapılan çatışmalarda Müslümanlar yenildi.
MEKKENİN FETHİ (630)
Nedeni: Mekkeli putperestlerin Hudeybiye anlaşmasını bozmalarıdır.
Müslümanlar büyük bir direnişle karşılaşmadan Mekke'yi fethettiler. Kâbedeki putlar kırıldı. Böylece İslâmiyet Hicaz'a yerleşti. Bu durum İslâmiyetin Arap Yarımadasındaki yayılışını hızlandırdı.
HUNEYN SAVAŞI (630)
Nedeni: Mekkenin fethi üzerine bazı Mekkeli putperestler ile Hicazdaki diğer putperestlerin ordu kurmasıdır.
Müslümanlar putperest ordusunu yenilgiye uğrattı.
TAİF KUŞATMASI (630)
Nedeni: Taiflilerin islâm dinine büyük tepki göstermesi.
Hz. Muhammedin katıldığı seferde Taif şehri kuşatıldı, ancak alınamadı. Taifliler İslamiyete tepki göstermeyeceklerini belirtince kuşatma kaldırılmıştır. Böylece putperestlerin Hicaz'daki son direnişleri de kırıldı.
TEBÜK SEFERİ (631)
Nedeni: Bizans Kralının İslâmiyetin yayılmasını önlemek amacıyla sefer düzenlediği haberinin gelmesi.
Arabistanın kuzeyindeki Tebük'e gelindiğinde haberin doğru olmadığı anlaşılmıştır. Bu sefer sonunda İslâmiyet, Arabistanın kuzeyine tanıtılmaya başlandı.
HZ. MUHAMMEDİN VEDA HUTBESİ VE ÖLÜMÜ (632):
Hz. Muhammed veda haccı olarak nitelenen Mekke'yi son ziyaretinde verdiği hutbede bütün müslümanların kardeş olduğunu, ırk ayrımına gerek olmadığını, kadınlara ve çocuklara değer verilmesi gerektiğini bildirmiştir.
DÖRT HALİFE DÖNEMİ
Bu dönem İslâm tarihinde Cumhuriyet devri olarak tanımlanır. Bunun nedeni halifelerin önde gelen Müslümanlar arasında yapılan görüşmeler sonunda seçilmesidir.
Halifelik devlet başkanlığı idi. Bu makam Hz. Muhammedin Araplar arasında siyasi birliği sağlamasıyla ortaya çıkmıştır. Ancak ölümüyle bu makam boşalmıştır.
HZ. EBUBEKİR DÖNEMİ (632–634):
1.Yalancı peygamberler ortadan kaldırıldı.
2.Dinden dönüşler engellendi.
3.Kur'an ilk kez kitap haline getirildi.
4.Yoksullara yardım etmek amacıyla zekât vergisi toplanmaya başladı.
5.Hz. Muhammedin kararlaştırdığı, Bizansa yönelik olan Suriye seferine başlandı. Bu seferde Ecnadin Savaşı çıktı. Savaş sürerken Hz. Ebubekir öldü. Hz. Ebubekir ölmeden önce Ömer'in halife olmasını vasiyet etmişti.
HZ. ÖMER DÖNEMİ (634–644)
1.Suriye'de Bizansla yapılan Ecnadin Savaşı denilen savaş kazanıldı. (634)
2.Bizansa karşı sürdürülen Yermük Savaşı kazanıldı (636). Bunun sonunda Suriye müslümanların eline geçti.
3.Kudüs fethedildi. Daha sonra Filistin ve Mısır alındı. Böylece Kuzey Afrika'nın fethine başlandı.
4.İran'daki Sasani Devletine karşı yürütülen Köprü Savaşının kaybedilmesinden sonra (634), Müslümanlar Sasanilere karşı yaptıkları Kadisiye (635), Celula (637), ve Nihavend Savaşlarını kazandı (642). Sasani devleti yıkıldı ve İran fethedildi.
5.Hz. Muhammedin kurduğu devlet imparatorluğa dönüştü. Bu imparatorluğu kolay yönetmek için "Amillik" denilen vilayetler oluşturuldu. İlk kez kadılık teşkilatları kuruldu.
6.Maliye ve askerlik konularıyla ilgili ilk divanlar kuruldu.
7.Askerlerin ve diğer görevlilerin ihtiyaçlarını karşılamak için "ikta" denilen timar sistemi kuruldu.
8.Sasani ve Bizans paralarına karşı "dirhem" adı verilen ilk gümüş para bastırıldı. (640)
9.Hicri takvim oluşturuldu.
10. Sınırlarda ordugâhlar kuruldu. Buralara sonradan askerlerin aileleri de yerleştirildi. Amaç İslâmiyetin kalıcılığını sağlamaktı. Böylece ordular ilk defa düzenli hale getirildi.
11. Hz. Ömer, vergi konusunda anlaşamadığı bir İranlının yaptığı suikasetle öldü. Ölmeden önce halifeyi seçecek kurulu oluşturdu.
HZ. OSMAN DÖNEMİ (644–656)
1.İlk islâm donanması kuruldu.
2.Bizansla yapılan ilk deniz savaşı kazanıldı.
3.Kıbrıs vergiye bağlandı.
4.Bizans'a ait Tunus fethedildi.
5.Kuran çoğaltılarak önemli İslâm kentlerine gönderildi.
6.Hz. Osman kendi yakınları olan Emevileri devletin önemli makamlarına atadı. Bu durum Mısır'da ve Irak'ta isyanlara neden oldu. Bu durum, Hz. Muhammedin ailesi tarafından da tepkiyle karşılandı.
7.Hz. Osman, Mısırlı suikastçilerin saldırısıyla öldü.
HZ. ALİ DÖNEMİ (656–661)
1.Hz. Ali, halife seçilince Emevi ailesi ile Hz. Muhammed'in son eşi Ayşe, muhalefet başlattılar. Emevilerin amacı, elinde bulundurdukları önemli makamları kaybetmemekti. Ayşenin muhlefeti ise kişisel nedenlere dayanıyordu.
2.Hz. Ali, Hz. Ayşenin muhalefetini Cemel Vakası (Deve olayı) denilen savaşla bastırdı (656).
3.Hz. Ali, Emevilerin başlattığı muhalefetin lideri olan Şam Valisi Muaviye üzerine sefer düzenledi. Sıffin Savaşı çıktı (657). Muaviye orduları zor duruma düştü. Savaş bitirilmeden Hakemler Olayına gidildi. Bu olayda hile yapılarak Hz. Ali'nin halifeliği Muaviye'ye verilmeye çalışıldı. Bunun sonrasında İslâmda ilk resmi ayrılıklar başladı. Ortaya çıkan siyasi gruplar şunlardır:
a)Şiiler: Hz. Ali taraftarı olanlardır.
b)Hariciler: Hz. Ali'yi desteklemekten vazgeçenlerdir. Bunlar sonradan halifeliği almak için mücadele başlatmışlardır.
c)Emeviler: Muaviye taraftarı olanlardır.
Hz. Ali, halifeliği almak isteyen Haricilere karşı düzenlediği sefer sonunda Nehrevan Savaşı çıktı. Hariciler bu savaşta yenilgiye uğratıldı (659).
4.Hariciler, Hz. Aliyi ve Muaviyeyi öldürmek için suikastçiler görevlendirdiler. Hz. Ali, suikast sonucu öldü. Muaviye suikastten kurtuldu. Küfe'deki Müslümanlar Hz. Alinin oğlu Hasanı halife seçtiler. Hz. Hasanın halifeliğini Muaviye tanımadı. Savaş hazırlığına girişti. Hz. Hasan, İslâmda birliğin bozulmaması ve siyasal ayrılıkların sona ermesine önem verdi. Bu nedenle savaşçı politika izlemedi. Halifeliği, seçim usulü devam ettirmek koşuluyla Muaviye'ye verdi. Böylece Dört Halife Dönemi bitti, Emeviler devri başladı.
EMEVİLER DÖNEMİ (661–750)
1.İç çatışmaların durmasıyla birlikte dışa dönük politikalara önem verildi. Fetih hareketleri başladı.
2.Halife Muaviye zamanında İstanbul iki kez kuşatıldı.
3.Halife Muaviye zamaında Maveraünnehir bölgesi fethedildi.
4.Halife Muaviye oğlu Yezidi halife yaptı. Hz. Ali'nin oğlu Hz. Hüseyin Yezidin halifeliğine karşı çıktı. Bunun sonunda Kerbelâ Olayı oldu. (681). Bu olayda Hz. Muhammed'in torunları öldürüldü. Bu olay İslamdaki siyasal çatışmaları daha da hızlandırdı.
5.Emevi devletinin en güçlü olduğu dönem halife Velid zamanıdır.
6.İslam orduları, Batı Türkistan'da Türklerin yaşadığı Buhara, Semerkant, Taşkent gibi yerleri fethettiler.
7.Halife Velid zamanında İslâm orduları Tarık Bin Ziyad komutasında İspanya'ya geçtiler. Buradaki Vizigot krallığını yıktılar (711). Müslümanlar buraya Endülüs adını verdiler.
8.Halife Velid'den sonra başarılı kişiler iktidarda görülmedi, devlet zayıflamaya başladı. Bu sırada Emevi orduları Fransa'yı almak için Franklarla Puvatya savaşını yaptılar. (732) Emevi orduları yenilgiiye uğradı. Bu durum Emevilerin Avrupadaki ilerleyişinin durmasına neden oldu.
9.Emeviler Orta Asya'yı almak istediler. Başlatılan akınları Türgiş devleti engelledi. Bu dönemde devlet, yıkılış sürecine girmeye başladı.
EMEVİLERİN YIKILIŞ NEDENLERİ
1.Emevi hanedanındaki taht kavgaları.
2.Şiilerin isyanları.
3.Arap olmayan Müslümanlardan ağır vergiler almaları ve onlara mevali (yarı köle) uygulamasında bulunmaları.
4.Kerbelâ olayı nedeniyle geniş bir muhalefetle karşılaşmaları.
5.Hz. Muhammedin yakını olan Abbasoğullarının gizli faaliyetlerde bulunmaları.
6.Horasanda Ebu Müslüm, büyük bir muhalefet başlattı. Kurduğu orduyla Emevilerin başkenti Şam'ı aldı ve Emevi devletine son verdi.
ABBASİLER (750–1258)
1.Abbasi hükümdarları Emevi hanedanından olanları öldürttüler. Amaçları kendi iktidarlarını kuvvetlendirmekti. Bu sırada İspanya'ya kaçan Emevi prenslerinden Abdurrahman Edülüs Emevi devletini kurdu.
2.Bağdat kuruldu ve başkent yapıldı.
3.Batı Türkistan'da Çin baskısına giren Türklere yardım gönderildi. Yapılan Talas Savaşında, Çin yenilgiye uğratıldı (751).
4.Horasan'da Ebu Müslüm'ün serbest hareket etmesi Abbasi yönetimince, Merkezi otoriteye aykırı bulundu. Bunun sonunda Ebu Müslüm öldürtüldü. Tepki olarak çıkan isyanlar bastırıldı.
5.Devletin en güçlü olduğu dönem Harun Reşid ve oğulları zamanıdır. Harun Reşit, Bizans sınır bölgesinde (Tarsustan Kars'a kadar uzanan bölge) "Avasım" illeri kuruldu. Buralara askerler yerleştirildi. Temel amaç Bizans'ı yıkmak ve İslâmiyeti yaymaktı.
6.Harun Reşit, halife olduklarını iddia eden Endülüs Emevi hükümdarlarına karşı Ortaçağ Avrupasının en güçlü devleti olan Franklar ile ittifak kurdu. Bu ittifak Endülüs Emevi devletini sarstı.
7.Halife Mutasım zamanında Türk askerler için Samerra şehri kuruldu. Bunun nedeni askerlerin Araplarla siyasi çatışmalara girmelerini engellemekti.
8.Mutasım'dan sonra iktidarda başarılı hükümdarlar görülmedi. Merkezi otorite zayıfladı. Bunun sonucunda Abbasi topraklarında yeni devletler kuruldu. Bu devletler görünürde Abbasi halifelerine bağlıydılar. Gerçekte ise bağımsız hareket etmişlerdir. Bu devletler şunlardır:
Mısır'da: Tulunoğulları, ihşitoğulları (Akşitler), Eyyubiler, Memlükler
İran'da: Büveyhoğulları, Saffariler.
Tunus'ta: Fatimiler
Maveraünnehirde: Samanoğulları.
9.Fatimiler, Abbasilerden halifeliği almak için İran'daki Büveyhoğullarıyla ittifak yaptı. Bunun üzerine Abbasi halifesi Selçuklu Sultanı Tuğrul Beyden yardım istedi. Tuğrul Bey Büveyhoğulları devletine son verdi ve halifeyi himayesine aldı.
10. Bu süreçte İslam ordusundaki Türk kökenli komutanlar Emir–ül ümeralık denilen başkomutanlık makamını ele geçirerek halifeleri baskılarına aldılar. Büyük Selçuklu Devletinin yıkılmasından sonra Abbasiler korumasız kaldılar. Bu dönemde Moğol (İlhanlı) hükümdarı. Hülagü Han Bağdat'ı aldı ve Abbasi devletine son verdi (1258). Halife ve yakınları öldürüldü. Böylece hilafet makamı da sona erdi.
Mısır'da bulunan Memlük Sultanı Baybars halifenin akrabalarından birini halife yaparak hilafet makamını yeniden oluşturdu. Baybars'ın amacı halifenin dinsel kimliğinden yararlanıp İslâm ülkelerindeki gücünü arttırmaktı.
ENDÜLÜS EMEVİ DEVLETİ
1.Abbasi devletinin kurulduğu dönemde İspanya'ya kaçan Emevi prenslerinden Abdurrahman tarafından Kurtuba'da kurulmuştur.
2.Kurtuba şehri tıpkı Bağdat gibi bilim ve kültür merkezi haline getirildi. Buradaki medreselere Avrupanın değişik yerlerinden öğrenciler geldi.
3.Endülüs Emevi hükümdarları kendilerini halife ilân ettiler. Abbasi halifeleri buna karşı çıktı. Bu devleti yıkmak için Franklarla işbirliği yaptılar. Endülüs Emevi hükümdarları Frankların saldırısını etkisiz hale getirdiler.
4.Taht kavgalarıyla Endülüs Emevi Devleti parçalandı. Tavaifi Mülük denilen beylikler ortaya çıktı. Bu beylikler İspanyanın kuzeyindeki krallıkların haçlı saldırılarıyla yıkılmaya başladı. Bu beyliklerden biri olan Gırnata İslâm hükümeti varlığını koruyabilmiştir.
GIRNATA İSLÂM HÜKÜMETİ
(Ben–i Ahmer Devleti)
1.Ben–i Ahmer devleti, (Gırnata İslam Hükümeti) İspanya'nın güneyinde yer almıştır. Askeri yönden güçlü değildi. Ancak İslâm bilim ve sanatını Ortaçağ Avrupasında yaşatmıştır.
2.İspanyanın kuzeyinde bulunan Aragon ve Kastilya krallıkları birleşerek güçlü bir devlet kurdular ve Ben–i Ahmer devletine son verdiler. Bu sırada İspanyada yaşayan Müslümanlar ve Museviler haçlı katliamıyla karşılaştılar. Oruç Reis ve Hızır Reis bunları Osmanlı topraklarına taşıyarak Haçlı katliamından kurtarmışlardır.
İSLÂM DEVLETİNDE YÖNETİM VE UYGARLIK
1.İslâm devleti Hz. Muhammed zamanında Medine'de kurulmuştur.
2.Devletin siyasi yapısı teokratik monarşi idi.
3.Devlet başkanları olan halifeler hem başyargıç, hem de başkomutandı.
4.Dört halife döneminden sonra Emevi halifesi Muaviye, oğlu Yezidi halife yaparak halifeliği saltanata dönüştürdü. Bu, saltanat anlayışını Abbasiler de sürdürdü.
5.İslam devletinin ilk önemli kurumlarının oluşturulduğu dönem Hz. Ömer zamanıdır. Bu dönemde Bizans devlet teşkilâtı örnek alınmıştır.
Abbasiler zamanında Sasaniler'deki Vezirlik kurumu devlet teşkilatına yerleştirilmiştir.
6.Hz. Ömer zamanında kurulan kadılık teşkilâtı, Abbasiler zamanında kurulan başkadılık makamına bağlanmıştır.
7.Orduların ilk kez düzenli hale getirilmesi Ömer zamanında olmuştur. Orduların devamlı hale getirilmesi ise Emeviler zamanında gerçekleşmiştir.
8.Emir–ül Ümeralık denilen ordu başkomutanlığı, Abbasiler zamanında oluşturulmuştur.
9.Devletin başlıca gelir kaynakları şunlardır:
Ganimet: Savaş gelirleridir. Bu Gelirlerin 1/5 i hazineye ayrılır. Diğeri ise askerler arasında paylaştırılmıştır.
Cizye: Egemenlik altına alınan topraklarda yaşayanların korunmasıyla ilgili olarak alınırdı. Cizye, gayrimüslümlerden alınırdı.
Haraç: Gayrimüslümlerden alınan toprak vergisidir.
Öşür: Müslümanlardan alınan tarım vergisidir.
√ Sasani ve Bizans paraları taklit edilerek çeşitli ölçülerde önceden paralar bastırılmıştı. Emevi Halifesi Abdülmelik belirlediği ölçülere göre yeni paraların basılmasını istedi. Böylece ilk islami sikkeler bastırıldı. (693 – 695)
10. Talas savaşını izleyen süreçte Müslüman tüccarlar, doğrudan Orta Asya ve Çin'le alışveriş yapmışlardır. Yemen ve Basra Körfezi ile Doğu Akdeniz kıyılarındaki ticaret Müslüman tüccarların elindeydi.
11. İslam toplumunda ilk eğitim çalışmaları Hz. Muhammed zamanında camilerde Kuranın öğrenilmesi çalışmalarıyla başlamıştır. İlk medreseler, Emeviler zamanında kurulmuştu. İslâmda eğitim, öğretim ve bilimsel alanlardaki çalışmalar Abbasiler zamanında en ileri düzeye ulaşmıştır. Bu dönemin en önemli eğitim kurumları Beytül Hikme adı verilen akademi ile, Nizamiye Medresesi adı verilen üniversitedir. Nizamiye Medresesi Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan'ın emriyle Vezir Nizamülmülk'ün çalışmaları sonunda yapılmıştır.
√ Emeviler zamanında Arapça resmi dil ilân edildi.
Başlıca İslâmi bilimler şunlardır:
Tefsir: Kur'an ayetlerinin ve suretlerinin anlamlarını açıklar.
Hadis: Hz. Muhammed'in günlük yaşamla ilgili sözlerini inceler.
Kelâm: İslâm felsefesidir.
Kiraat: Kur'an'ın doğru okunmasıyla ilgilidir.
Siyer: Hz. Muhammed'in hayatını ve savaşlarını konu edinen tarihçiliktir.
SANAT
1.Emeviler zamanında İslâm mimarisi en ileri düzeye ulaştı. Bu dönemde Bizans ve Hellenestik sanatlarının özellikleri, mimaride etkili biçimde kullanılmıştır.
Emeviler zamanında resmin ve heykelciliğin yasak olmasına rağmen mimaride fresk denilen duvar resimleri yapılmıştır. Emeviler döneminde yapılan "Kuseyl Amra" sarayında, konusu av, banyo, ve günlük hayat olan resimler yapılmıştır.
2.Mimaride, Abbasiler döneminde Sasani sanatı örnek alınmıştır. Bu dönemde türbe mimarisi doğmaya başlamıştır. En eski türbe Kubbetüs Süleybiye türbesidir.
2.İspanya'daki Müslümanların yaptığı en önemli mimari eserler Kurtuba camisi ile Gırnata şehrinde bulunan El hamra sarayıdır. El hamra sarayının yapımıda kullanılan yapı malzemeleri kırmızıya yakın renklerde olduğu için bu saraya kırmızı saray anlamında olan Arapça El hamra adı verilmiştir. Resmin ve heykelin yerini genel olarak minyatür almıştır. Diğer gelişen süsleme dalları çinicilik, nakkaşlık, hat, tezhip ve arabesk idi. Arabesk sanatı yazıları ile geometrik ve bitkisel motiflerin birlikte kullanıldığı bir süsleme sanatıdır.