Friedrich Nietzsche
15 Ekim 1844 (Röcken, Prusya Kral.) – 25 Ağustos 1900 (Weimar, Alman İmp.)
Friedrich Wilhelm Nietzsche [1] Alman klasik filolog ve filozoftur. Amatör olarak şiir yazan ve besteler yapan Nietzsche, alışılmış kalıplar olan ve klasik bir disipline pek atfedilemeyen kendine özgü üslubuyla ünlüdür. Başlangıçta bir Prusya vatandaşıydı, 1869’da Basel’e taşındıktan sonra kendi isteği üzerine vatansız kaldı.
Nietzsche, çalışmalarını tamamladıktan sonra 24 yaşında Basel Üniversitesi’nde klasik filoloji doçenti olarak atandı. Sadece on yıl sonra, 1879’da sağlık nedenleriyle profesörlükten istifa ettikten ve sonra ikliminin çeşitli rahatsızlıkları üzerinde olumlu bir etkisi görmek umuduyla İtalya ve İsviçre’ye gitti. (1889)
45 yaşından itibaren yaşadığı psikolojik bozukluklarla artan muzdaripliği nedeniyle çalışmaları azaldı. 1890’ların başında başlayan ününü bilinçli olarak deneyimlemedi. Ömrünün geri kalanını annesinin, sonra kız kardeşinin bakımında geçirdi ve 1900 yılında 55 yaşında, muhtemelen genç yaşta kaptığı frengi sekelinden öldü. [2]
Genç Nietzsche, özellikle Schopenhauer’in felsefesinden etkilenmişti. Daha sonra karamsarlığından uzaklaştı. Çalışmaları ahlak, din, felsefe, bilim ve sanat biçimlerine yönelik sert eleştiriler içermekteydi. Onun gözünde çağdaş kültür, antik Yunan kültüründen daha zayıftı. Nietzsche’nin saldırılarındaki tekrarlayan hedefler, öncelikle Hristiyan ahlakı, Hristiyan ve Platoncu metafiziktir.
Genel olarak gerçeğin değerini sorguladı ve böylece postmodern felsefi yaklaşımların önünü açtı. Nietzsche’nin “üst insan”, “güç iradesi” veya “ebedi dönüş” kavramları da günümüze kadar yorum ve tartışmalara yol açmaktadır.
Nietzsche sistematik bir felsefe yaratmadı. Sık sık düşüncelerini ifade biçimi olarak aforizmayı seçti. Düzyazısı, şiirleri ve Ayrıca “Zerdüşt Böyle Buyurdu”‘nun acıklı lirik üslubu onu daha çok yazar olarak tanınmasını sağladı.
HAYATI
GENÇLİK YILLARI (1844-1869)
Friedrich Nietzsche 15 Ekim 1844 tarihinde günümüz Almanyası olan Prusya’nın Saksonya eyaleti içerisinde Röcken isimli küçük bir köyde doğdu.
Babası Lutheran papazı Carl Ludwig Nietzsche ve karısı Franziska idi. Nietzsche ailesinin 16. yüzyıldaki Reformdan beri Saksonya’da Protestan olduğu belgelenmiştir. Her iki ebeveynin de ailelerinde yüksek oranda Protestan papaz vardı. Babası ona ilk adını Prusya Kralı Friedrich Wilhelm IV onuruna verdi. [3]
Kardeşi Elisabeth 1846’da doğdu. 1849’da babalarının ve küçük erkek kardeşleri Ludwig Joseph’in (1848-1850) ölümünden sonra aile Naumburg’a taşındı. Daha sonra yargı makamı olan Bernhard Dächsel, resmi olarak Friedrich ve Elisabeth kardeşlerinin velisi olarak atandı.
1850’den 1856’ya kadar Nietzsche, annesi, kız kardeşi, büyükannesi, babasının yanında iki bekar halası ve hizmetçi ile birlikte “Naumburg kadınları evinde” yaşadı. Sadece 1856’da ölen büyükannesinin mirası, annenin kendisi ve çocukları için kendi dairesini kiralamasına yetecek kadardı.
Genç Nietzsche ilk önce genel erkek okuluna gitti, ancak orada o kadar yalnız hissetti ki, her ikisi de saygın ailelerden gelen Gustav Krug ve Wilhelm Pinder ile arkadaş olduğu özel bir okula gönderildi.
1854’ten itibaren Domgymnasium Naumburg’a katıldı ve özel müzikal ve dilbilimsel yeteneği için oradaydı. 1857’de babasının yakın arkadaşı olan Papaz Gustav Adolf Oßwald desteği ile, Schulpforta’da 5 Ekim’de 1858 girdiği sınavı kazanarak, burslu olarak kabul edildi ve Pforta Devlet Okulunu kazandı.[4] Paul Deussen ve Carl Freiherr von Gersdorff ile arkadaşlık yaptı. Okulda çok başarılıydı ve boş zamanlarında beste yapardı.[5]
Schulpforta’da ilk kez kendi antik çağ fikri gelişti ve sonuç olarak ailesinin küçük-burjuva Hıristiyan dünyasına bir mesafe koydu. Bu süre zarfında Nietzsche, bir zamanlar politik muhalif şairi Ernst Ortlepp ile tanıştı. Nietzsche, Öğretmenleri Wilhelm Corssen, Diederich Volkmann ve Max Heinze’nin etkisinde kaldı. Corssen ayrıca Nietzsche’nin matematikte kötü bir not almasına rağmen Abitur’unu eski diller ve Almanca’daki özel yeteneğine atıfta bulunarak aldığını savunmuştu. [6]
Nietzsche, arkadaşları Pinder ve Krug ile 1860’tan itibaren Schönburg’un kale kalıntılarında bir araya geldi ve onlarla edebiyat, felsefe, müzik ve dil üzerine tartıştı. Onlarla birlikte “Germania” sanat-edebiyat derneğini 25 Temmuz 1860 kurdu.[7] Bu derneğin toplantıları her üç ayda bir yapılırdı. Kitapların elde edildiği bir topluluk fonu vardı. Bu süre zarfında Nietzsche müzik tutkusunu Richard Wagner ile geliştirdi. Nietzsche’nin Schönburger Germania fonunda yaratılan ilk eserleri arasında Synodal Lectures, Childhood of Nations, Fate and History ve On the Demonic in Music yer almaktadır. Germania, Pinder ve Krug’un ilgisini kaybetmesinin ardından 1863’te feshedildi.
1864/65 kışında Nietzsche, Bonn Üniversitesinde klasik filoloji ve Protestan ilahiyat okumaya başladı.[8] Deussen ile birlikte Bonn’daki Frankonya kardeşliğinin bir üyesi oldu.[9][10] Bu dönemde yaptığı bir eskrim maçında burun kemerinden çizik yarası aldı ve bir yıl sonra, kardeşlik topluluğundan ayrıldı.
Çalışmalarına ek olarak, kendini Genç Hegelcilerin eserlerine de dahil etti. İsa’nın hayatı ile David Friedrich Strauss, Hıristiyanlığın özüne göre Ludwig Feuerbach ve Bruno Bauer’in İncil eleştirisini okudu. Bunlar onu (annesinin büyük hayal kırıklığına rağmen) bir sömestr sonra ilahiyat çalışmalarını bırakma kararı için cesaretlendirdi.
Nietzsche şimdi tamamen klasik filolojiye odaklanmak istiyordu, ancak Bonn’daki durumundan memnun değildi. Bu nedenle, o filoloji profesörü değişikliğini Friedrich Ritschl için Leipzig (bir sonucu olarak Bonn anlaşmazlık filologlar arkadaşı Gersdorff birlikte Leipzig geçmek için bir fırsat olarak) yana yaptı. Sonraki yıllarda Nietzsche, Ritschl’in filolojik model öğrencisi olacaktı ancak Bonn’da hala rakibi Otto Jahn’a meyilliydi. Richard Wagner daha sonra bu görevi üstlenmeden önce Ritschl zaman zaman Nietzsche için bir baba figürü oldu.
Ekim 1865’te, Nietzsche Leipzig’de okumaya başlamadan kısa bir süre önce, üniversite arkadaşı Hermann Mushacke’nin ailesiyle birlikte Berlin’de iki hafta geçirdi. 1840’larda babası, Bruno Bauer ve Max Stirner çevresindeki bir tartışma grubuna aitti. Nietzsche’nin bu ziyaret sırasında Stirner’ın 1845’te yayınlanan The Single and His Property adlı kitabıyla karşı karşıya geldiği açıktır.[11] Her halükarda Nietzsche’yi hemen ardından bir filozof, Stirner ve Genç Hegelciliğin düşünülebilecek uzak duruşu: Schopenhauer’a çevirdi. Leipzig’de bulunduğu süre boyunca kendisi için keşfettiği bir başka filozof da Friedrich Albert Lange idi. Materyalizm tarihi 1866’da ortaya çıktı. Nietzsche öncelikle filolojik çalışmalarına devam etti. Bu süre zarfında öğrenci arkadaşı Erwin Rohde ile yakın bir dostluk geliştirdi. Bununla birlikte, 1866’da Leipzig Üniversitesi’nde Klasik Filoloji Derneği’nin kuruluşuna katıldı. [12]
1867 yılında Prusya ve Avusturya arasında ki Alman Savaşında Naumburg Topçu birliğinde Topçu olarak görev aldı. Mart 1868’de ciddi bir binicilik kazası geçirdikten sonra çalışamayınca, son eğitim yılında devam ettirdiği filolojik çalışmalar için iyileşme zamanını kullandı. Richard Wagner ile 1868’deki ilk görüşmesi büyük önem taşıyordu.
BASEL ÜNİVERSİTESİ’NDE PROFESÖR (1869-1879)
1867 yılında hocası Friedrich Ritschl teşviki ve tavsiyesi üzerine Wilhelm Vischer-Bilfinger’in yanında Basel Üniversitesi’nde filoloji doktoru olarak görev yapmaya başladı.[13] Faaliyetleri arasında Münsterplatz’daki geleneksel Basel dilbilgisi okulunda öğretmenlik de vardı. Filoloji alanındaki en önemli bulgusu, niceleme ilkesinin keşfidir, yani eski metriğin Modern ölçütlerin aksine, yalnızca hecelerin uzunluğuna dayanması ilkesiydi. [14]
Nietzsche, Basel’e taşındıktan sonra kendi isteği üzerine Prusya vatandaşlığından ayrıldı ve hayatının geri kalanında vatansız kaldı.[15] Ancak, Alman-Fransız savaşında kısa bir süre için Alman tarafında sağlık görevlisi olarak görev yaptı. Bu süre zarfında, iyileşmesi çok uzun süren şiddetli dizanteri ve difteriye yakalandı. [16]
Nietzsche, sağlık durumunun kötü olması nedeniyle, 1875/1876 kış döneminin geri kalanında izin almak zorunda kaldı ve bu kısa süre sonra öğretim faaliyetinin sona ermesine yol açacaktı. [17] İlahiyat profesörü ve daha sonra Basel Üniversitesi rektörü olan Franz Overbeck ile olan dostluğu 1870 yılında Basel’de başladı. Nietzsche ayrıca, kendisinden uzak kalan yaşlı meslektaşı Jacob Burckhardt’a da değer verdi.
Nietzsche, Richard Wagner ve gelecekteki eşi Cosima ile 1868’de Leipzig’de tanışmıştı. Her ikisine de derinden hayranlık duyuyordu ve Basel’deki zamanının başlangıcından beri, Lucerne yakınlarındaki Tribschen’deki “Usta” nın evinde sık sık misafir oluyordu. Onu bir süre arkadaş çevresine almasına rağmen, her şeyden önce Bayreuth festival tiyatrosunun kurulması için bir propagandacı gördü.
1872’de Nietzsche, geleneksel filolojik yöntemi felsefi spekülasyonla değiştirdiği, trajedinin kökenine ilişkin bir araştırma olan ilk büyük eseri Müzik Ruhundan Trajedinin Doğuşu’nu yayınladı. Yunan trajedisini Apollonian-Dionysian teriminden açıklamaya çalışarak bir tür sanat psikolojisi geliştirdi. [18] Friedrich Ritschl de dahil olmak üzere meslektaşlarının çoğu senaryoyu reddetti veya sessizce aktardı. Ulrich von Wilamowitz- Moellendorffs’un eleştirisi nedeniyle Nietzsche, Zukunftsphilologie broşüründe uygunsuz bilimsel çalışmayla suçlanınca, o zaman Kiel’de doçent olan eski öğrencisi Erwin Rohde ve Richard Wagner’in Nietzsche’nin tarafını tuttuğu kısa bir kamuoyu tartışması ortaya çıktı. Nietzsche, filolojideki özel konumunun giderek daha fazla farkına vardı, bu yüzden 1871’de Gustav Teichmüller’in Basel’deki felsefe profesörü için boşuna çabalamıştı.
1873 yılında Nietzsche, İsviçre’nin Films şehrinde Bertha Rohr (1848-1940) ile tanıştı ve ona aşık oldu. [19]
Schopenhauer ve Wagner’den etkilenen bir kültürel eleştiriyi uyguladığı dört Zamansız Düşünce (1873-1876) bile umulan yanıtla karşılaşmadı. Bu arada Nietzsche, Wagner çevresinde Malwida von Meysenbug ve Hans von Bülow ile tanışmıştı ve etkisi onu ilk yazılarının kültürel karamsarlığından caydıran Paul Rée ile dostluk başladı. İlk Bayreuth Festivali’ndeki hayal kırıklığı 1876’dan itibaren, dramanın sıradanlığı ve seyircinin seviyesinin olmaması nedeniyle tiksindiğini hissettiğinde Nietzsche, Wagner’den uzaklaşma fırsatı buldu. Önceki tutkusu reddedilmeye ve nihayetinde radikal bir muhalefete dönüştü.
Aynı süreç Schopenhauer için de gerçekleşti. 6 Aralık’ta Nietzsche, Philipp Mainlander’in Schopenhauer’in felsefesine yönelik 200 sayfalık eleştirisini okumaya başladı[20] ve birkaç gün sonra Schopenhauer’dan ayrıldığını yazdı. [21][22] Menschliches, Allzumenschliches (1878) yayınlanmasıyla Wagner’den ve Schopenhauer’in felsefesinden yabancılaşma görünür oldu. Bu arada Deussen ve Rohde ile olan dostluklarında da gözle görülür şekilde soğuma olmuştu. Bu süre zarfında Nietzsche, kendisi için genç ve zengin bir eş bulmak için birçok başarısız girişimde bulundu ve her şeyden önce anne hamisi Malwida von Meysenbug tarafından desteklendi. Buna ek olarak, çocukluğundan beri ortaya çıkan hastalıklar (migren ve mide rahatsızlıkları ile sonuçta neredeyse körlüğe yol açan şiddetli miyopi) arttı ve onu öğretmenlikten daha uzun tatiller yapmaya zorladı. 1879’da nihayet erken emekli olmak zorunda kaldı.
ÖZGÜR FİLOZOF (1879-1889)
Hastalıklarından dolayı, kendisi için sürekli olarak en uygun iklim koşullarını araştırırken, çok seyahat etti ve 1889’a kadar çeşitli yerlerde serbest yazar olarak yaşadı. Esas olarak kendisine verilen emekli maaşı ile geçiyordu.
Yaz aylarında çoğunlukla Sils-Maria’da, kışın çoğunlukla İtalya’da (Cenova, Rapallo, Torino) ve Nice’de kaldı. Ara sıra Naumburg’da ki ailesini ziyaret ediyordu. Bu ziyaretleri sırasında kız kardeşi ile sık sık kavga ediyordu. Eski öğrencisi Peter Gast (eski adıyla Heinrich Köselitz) geçici olarak bir tür özel sekreter oldu. Köselitz ve Overbeck, Nietzsche’nin sırdaşı olmuştu.
Wagner çevresinden, Meysenbug özellikle anne hamisi olarak korundu. Ayrıca müzik eleştirmeni Carl Fuchs ve başlangıçta Paul Rée ile de temas halinde oldu. 1880’lerin başında, Dawn ve The Happy Science, Menschliches, Allzumenschliches’in aforistik tarzında başka eserler yayınladı.
1882’de Roma’da Meysenbug ve Rée’nin aracılığıyla Lou von Salomé ile tanıştı. Nietzsche, Rée ve Salomé ile kısa sürede “Trinity” için geniş kapsamlı planlar yaptı. Genç kadına yaklaşım Nietzsche’nin kız kardeşi Elisabeth’in refakatçisi olduğu Tautenburg’da birkaç hafta kalmasıyla sonuçlandı. Tüm takdirlere rağmen Nietzsche, Salomé’yi yetenekli bir öğrenciden daha az eşit bir ortak olarak gördü. Ona aşık oldu, ortak arkadaşları Rée aracılığıyla elini istedi ama Salomé reddetti. Elisabeth’in entrikaları nedeniyle, diğer şeylerin yanı sıra, Rée ve Salomé ile ilişki 1882/1883 kışında dağıldı.
Yeni hastalık dönemleri karşısında intihar düşünceleri artan Nietzsche Rapallo’ya kaçtı ve burada sadece on günde “BöyleBuyurdu Zerdüşt”ü yazdı.
Nice yakınlarındaki thoughze dağ köyünde kaldığı süre boyunca üçüncü bölüm için düşüncelerini geliştirdi.
Wagner’le arasından ve Schopenhauer felsefesinden sadece birkaç arkadaşı kaldıktan sonra bile, Zerdüşt’ün tamamen yeni tarzı, en iyi ihtimalle nezaketle maskelenen en yakın arkadaş çevresinde bile anlaşılmazlıkla karşılaştı. Nietzsche bunun çok iyi farkındaydı ve sık sık şikayet etse bile yalnızlığını pratikte geliştirdi. Bir şair olarak halka açılmak için kısaca değer verilen plandan vazgeçti. Buna ek olarak, kitapları neredeyse hiç satın alınmadığı için para kaygılarıyla boğuşuyordu. 1885’te Zerdüşt’ün yalnızca dördüncü bölümünü özel bir baskı olarak yayınladı. “kendisine olağanüstü hizmetler sunanlar” için bir hediye olması amaçlanan ve Nietzsche’nin sonuçta yalnızca yedisini verdiği 40 nüsha yazabildi.
1886’da, masrafları kendisine ait olmak üzere Beyond Good and Evil’ı bastırdı. Bu kitap ve Birth, Human, Dawn ve Happy Science’ın 1886/87’de yayınlanan ikinci baskılarıyla, çalışmalarını şimdilik bitmiş olarak gördü ve yakında bir okuyucu kitlesinin gelişeceğini umdu. Nitekim Nietzsche’ye olan ilgi çok yavaş ve tek başına pek fark edilmese de artmaya başlamıştı.
Nietzsche’nin bu yıllarda yeni tanıdıkları Meta von Salis ve Carl Spitteler’di ve Gottfried Keller ile bir görüşme yapılmıştı. 1886’da, şimdi Yahudi karşıtı Bernhard Förster ile evli olan kız kardeşi, Nietzsche’nin saçma bulduğu bir proje olan “Germen” kolonisi Nueva Germania’yı kurmak için Paraguay’a gitti. Tartışmalar ve uzlaşma dizisi yazışmalarda devam etti, ancak kardeşler ancak Friedrich’in çöküşünden sonra kişisel olarak yeniden buluşacaklardı.
Nietzsche, sürekli çalışmayı imkansız kılan tekrarlayan acı verici saldırılarla mücadele etmeye devam etti. 1887’de kısa sürede ahlakın soyağacı üzerine bir broşür yazdı. Hippolyte Taine ile mektuplaştı, ardından 1888’in başlarında Kopenhag’da Nietzsche’nin felsefesi üzerine ilk dersleri veren Georg Brandes ile mektuplaştı.
Aynı yıl Nietzsche, geçici olarak planlanan The Will to Power çalışması için bazıları kapsamlı notlardan oluşan beş kitap yazdı. Sağlığı geçici olarak iyileşmişti ve yazın morali çok yüksekti. Ancak 1888 sonbaharından kalma yazıları ve mektupları, onun çoktan megaloman olmaya başladığını gösteriyor. Yazılarına, özellikle ilkbahardaki polemik Der Fall Wagner’e tepkiler, onun tarafından fena halde abartıldı. 44. doğum gününde, Putların Alacakaranlığı’nı tamamladıktan ve başlangıçta Deccal’ı geride bıraktıktan sonra, otobiyografi Ecce homo yazmaya karar verdi.
August Strindberg ile Aralık ayında mektup alışverişi başladı. Nietzsche, uluslararası bir atılımın eşiğinde olduğuna inanıyordu ve eski yazılarını ilk yayıncıdan geri almaya çalıştı. En önemli Avrupa dillerine çeviriler planladı. Ayrıca Nietzsche kontra Wagner derlemesini ve Dionysus-Dithyramben şiirlerini yayınlamayı amaçladı.
ZİHİNSEL DÜZENSİZLİKLERİ (1889-1900)
3 Ocak 1889’da Torino’da zihinsel bir çöküş yaşadı. [23] Yakın arkadaşlarına ve aynı zamanda Cosima Wagner’e veya Jacob Burckhardt’a ve hatta İtalya’dan Umberto I’e gönderdiği, sözde “kuruntulu notlar” veya “kuruntulu mektuplar”, bir akıl hastalığını işaret etmekteydi. Çöküşün nedeni o zamandan beri tartışmalıdır.[24]
Önemli bir soru, aralıklı semptomların bu çöküşten önce ortaya çıkıp çıkmadığı ve biçimsel olarak yansıtılıp yansıtılmadığı [25] veya çökmenin aniden mi meydana geldiği ve migren ve astenopi gibi önceki hastalıklardan mı kaynaklandığıdır. Şiddetli miyopi durumunda tek başına düşünülmelidir. Orijinal bulgulardaki kapsamlı ve kaynak açısından kritik bir tıbbi tarihsel araştırma, ikinci tezi destekleme eğilimindedir veya Nietzsche’nin çöküşünün en iyi, sifilizin (veya nörollerin) dördüncül aşamasıyla açıklanmaktadır. [26]
Overbeck, Burckhardt’a ve kendisine gönderilen sanrısal notlardan alarma geçti, önce Nietzsche’yi, Ludwig Wille başkanlığındaki Basel’deki Friedmatt akıl hastanesine getirdi.
Annesiyle kendi inisiyatifiyle temas kuran Julius Langbehn’in iyileştirme girişimi başarısız oldu. 1890’da nihayet annesinin onu Naumburg’daki evinde tutmasına izin verildi. Bu sırada kısa sohbetler yapabiliyor, hafızaları ortaya atabiliyor ve annesinin dikte ettiği selamları birkaç mektubun altına koyabiliyordu, ancak hızla ve birdenbire ortaya çıkan sanrıları onu dış dünyadan koparıyor ve hatta arkadaşlarını hatırlayamıyordu.
Overbeck ve Köselitz başlangıçta kısmen basılmamış eserlerle ilgili sonraki prosedürü tartıştılar. İkincisi, ilk tam baskıya başladı. Aynı zamanda Nietzsche resepsiyonunun ilk dalgası başladı.
Elisabeth Förster-Nietzsche, kocasının 1893’te intihar etmesinin ardından Paraguay’dan döndü, Köselitz baskısının basılmış ciltleri elden geçirildi, Nietzsche arşivini kurdu ve zamanla hem yaşlı anne hem de bakıma muhtaç erkek kardeşinin kontrolünü ele geçirdi. Başka bir işbirliği için Köselitz’i kazanmayı başarırken Overbeck ile ters düştü.
Düşüşü devam eden Nietzsche artık bunların hiçbirinin farkında değildi. Annesinin 1897’deki ölümünden sonra, kız kardeşi Naumburg’daki evi sattı.[27] Elisabeth’in ona baktığı Weimar’daki Villa Silberblick’te yaşadı. Rudolf Steiner gibi seçilmiş ziyaretçilere çılgın filozofa kabul edilme ayrıcalığı verdi. [28]
Gece uyuyan Nietzsche’nin bir başka ayrıntılı açıklaması Steiner’den geliyor. [29] Nörollerin teşhisi ile de uyumlu olan birkaç felçten sonra, Nietzsche kısmen felç oldu ve ne ayakta durabilir ne de konuşabilir hale geldi. 25 Ağustos 1900’de 55 yaşında Weimar’da zatürre ve başka bir felçten öldü. [26] Cenazesi Rocken içinde aile mezarlığına defnedildi.
DÜŞÜNCELERİ VE ÇALIŞMALARI
Nietzsche çalışmalarına bir filolog olarak başladı, ancak kendisini giderek bir filozof veya ” özgür düşünür ” olarak gördü. O, aforistik kısa biçimin ve uyandıran düzyazı tarzının ustası olarak kabul edilir. Eserler bazen bir çerçeve, önsöz ve sonsöz, şiirler ve bir “başlangıç” ile sunulur. Bazı tercümanlar, görünüşte zayıf yapılandırılmış aforizma kitaplarının bile akıllıca “bestelenmiş” olduğunu düşünür.
Nietzsche, neredeyse diğer tüm düşünürlerden çok, yöntem ve düşünme özgürlüğünü seçti. Felsefesinin belirli bir disiplinde kesin bir sınıflandırması bu nedenle zordur. Nietzsche’nin felsefenin sorunlarına yaklaşımı kısmen sanatçının, kısmen bilim adamının ve kısmen de filozofun yaklaşımıdır. Çalışmasının birçok bölümü psikolojik olarak da tanımlanabilir, ancak bu terim ancak daha sonra bugünkü anlamını almıştır. Pek çok Deuters, hayatı ile entelektüel çalışmaları arasında yakın bir bağlantı görüyor, bu yüzden Nietzsche’nin hayatı ve kişiliği hakkında diğer filozoflara kıyasla çok daha fazla araştırılmış ve yazılmıştır.
ÇALIŞMALARINA GENEL BAKIŞ
Nietzsche’nin düşüncesi ve çalışması genellikle belirli dönemlere ayrılır. Aşağıdaki arıza genel olarak Nietzsche’nin kendisine kadar uzanır ve Nietzsche kitabı Lou Andreas-Salomés’den (1894) bu yana neredeyse tüm tercümanlar tarafından benzer bir biçimde kullanılmıştır.
- Esas olarak bu iki adam tarafından karakterize edilen ve romantik etkiler gösteren Wagnerist-Schopenhauer dönemi (1872-1876). Eserleri içerir:
- Müzik ruhundan trajedinin doğuşu
- Dört bölümden oluşan zamansız düşünceler:
- David Strauss, itirafçı ve yazar
- Yaşam için tarihin yararları ve dezavantajları
- Bir eğitimci olarak Schopenhauer
- Bayreuth’ta Richard Wagner
- “Özgür ruhlu” zaman (1876-1882). Nietzsche, Wagner’in kişisel etkisinden ve Schopenhauer’in felsefi etkisinden giderek uzaklaşıyor. Özellikle bu dönemin başında bilimsel ve ampirik bilgiye odaklanılır. Nietzsche’nin çalışmasındaki bu aşamaya genellikle ” pozitivist ” olarak atıfta bulunulmasının nedeni budur. Daha önceki tutarlı incelemelerin yerine, şimdi, diğer şeylerin yanı sıra, Nietzsche tarafından çok değer verilen Fransız ahlakçılarının etkisini yansıtan aforizma koleksiyonları var:
- Human, All Too Human (iki devam filmi ile)
- Şafak. Ahlaki önyargı üzerine düşünceler
- Mutlu bilim.
- Merkezi eser Yeni öğretilerin sembolik-şiirsel bir dille formüle edildiği Zerdüşt (1883–1885) de yayılır. Ayrıca Zerdüşt konuştu ve geç dönem yazıları sıklıkla birleştirilir.
- Önceki yaklaşımların daha da detaylandırıldığı ve giderek daha fazla polemik keskinliğe getirildiği geç dönem çalışmaları (1886-1888). Aforizmalara ve cümlelere ek olarak, artık daha uzun tezler de var. Bu dönem şunları içerir:
- İyi ve kötünün ötesinde
- Ahlakın şecere üzerine
- Wagner ve Nietzsche’nin Wagner’e Karşı Davası
- Putların Alacakaranlığı veya Çekiçle Nasıl Felsefe Yapılır
- Deccal
- Ecce homo ( otobiyografi, aynı gruba atanabilir).
Bununla birlikte, bu şemada bazı örtüşmeler ve kopmalar vardır. Nietzsche, The Birth of Tragedy and the Happy Science of 1887’nin ikinci baskılarına kendi kendini eleştiren bir önsöz ve beşinci bir kitap ekledi. Nietzsche’nin 1873 yazında 1896’da [30] yayınlanan ve Nietzsche’nin sonraki düşüncelerinin çoğunu önceden tahmin ettiği Ahlak Dışı Anlamda Gerçek ve Yalanlar Üzerine adlı kitap da önemlidir. Nietzsche, farklı bakış açılarından ve buna uygun olarak farklı cevaplarla da olsa, tüm zaman dilimlerinde bazı konuları – örneğin sanat ve bilim arasındaki ilişkiyi ele alır.
Nietzsche, felsefi düşüncelerinin yanı sıra felsefi düşüncelerinin bazen neşeli, bazen karanlık ve melankolik bir şekilde ifade edildiği şiirler yayınladı. Düzyazı çalışmaları ile ilgilidirler: Messina’dan İdiller (1882) Happy Science’ın ikinci baskısına dahil edilirken, Dionysos Dithyramb’larından (1888/89) bazıları Ayrıca Böyle Buyurdu Zerdüşt’ün parçalarının revizyonlarıdır.
Nietzsche’nin önemi uzun zamandır tartışmalıdır. Bir yandan, arşiv tarafından yayınlanan mülkte Nietzsche’nin yayınlanan eserlerinde bulunmayan hiçbir şey bulamayan Karl Schlechta burada aşırı pozisyonlar aldı [32] ve öte yandan, Nietzsche’nin yayınlanmış çalışmasını “gerçek felsefe” mülkteyken yalnızca “giriş” olarak gören Alfred Baeumler ve Martin Heidegger. [33] Bu arada, mirası yayınlanan eserlere ek olarak anlayan ve Nietzsche’nin düşünce ve gelişme yolunu daha iyi anlamanın bir aracı olarak gören bir orta konum vardır.
Nietzsche’nin düşüncesi birçok farklı şekilde yorumlandı. Lirik kişilerin kırılmalarını, farklı seviyelerini ve kurgusal bakış açılarını içerir ve Kanonik oluşturma çok zordur.
Nietzsche’nin kapsamlı bir sistem eksikliğinin kasıtlı olup olmadığı ve dolayısıyla onun dünya görüşünün bir ifadesi olup olmadığı sorusu resepsiyonda ayrıntılı olarak tartışıldı. 20. yüzyılın ikinci yarısından beri büyük ölçüde onaylandı.
AHLAK ELEŞTİRİSİ
Nietzsche’nin eleştiri en önemli amaçlarından biri, çünkü en azından insan, hepsi çok insan, bir ahlâk genel ve Hıristiyan özellikle ahlak. Nietzsche, önceki felsefe ve bilimi, hüküm süren ahlaki kavramları eleştirmeden benimsemekle suçlar; Öte yandan, bir kitabın adından da anlaşılacağı gibi, gerçekten özgür ve aydınlanmış düşünce, iyinin ve kötünün ötesine geçmelidir. Platon’dan beri tüm Batılı filozoflar, özellikle Kant, bunu başaramadı.[34] Nietzsche sık sık değer yargılarını inceler onların sözde geçerliliğine atıfta bulunmaz, ancak bir düşünür veya bir grup insan tarafından değerlerin yaratılması ile biyolojik-psikolojik yapıları arasındaki bağlantıları tanımlar. Bu nedenle, genel olarak ahlaki sistemlerin değeri sorunuyla ilgilenir:
” Artık tüm bilimler filozofların gelecekteki görevine hazırlanmalıdır: bu görevi, felsefecinin değer sorununu çözmesi, değerlerin sıralamasını belirlemesi gerektiği anlamına gelmek için anlayın.”
Meta düzeydeki bu eleştiri biçimi Nietzsche’nin felsefesinin tipik bir özelliğidir.
Karşılaştır: metaetik.
Bizzat kendisi bu eleştiriyi tarihsel, kültürel ve dilbilimsel araştırma yöntemleriyle fazlasıyla yerine getiriyor ve ahlaki düşünce biçimlerinin kökenine ve gelişimine özellikle vurgu yapıyor, örneğin Ahlakın Soykütüğü’nde. Ahlaki eleştirisindeki önemli terimler şunlardır:
- Erkekler – ve köle ahlakı
- Lord ahlakı, başkalarını “kötü” olarak aşağılayarak kendilerine ve yaşamlarına evet diyebilen iktidarda olanların tavrıdır (kök kelime: “basit”). Köle ahlakı, ilk olarak emsallerini – iktidardakiler, mutlu olanlar, olanlar – “sefil […], fakir, güçsüz, alçak […], acı çeken, yoksun, hasta, çirkin” [36] tutumudur. evet diyen – “kötü” olarak ve sonra kendilerini “iyi” zıt olarak tanımlayanlar. Her şeyden önce, bu tür köle ahlakına kısmen kendi başına neden olan, Hıristiyan ahlakıydı, ancak her durumda onu destekledi ve böylece onu egemen ahlak yaptı.
- kızgınlık
- Bu, köle ahlakının temel duygusudur. Kızgınlık, kıskançlık ve zayıflıktan ötürü, “başarısızlıklar” kendilerinin yönetebilecekleri ve “asillere” olan nefretlerini ifade edebilecekleri hayali bir dünya (örneğin Hıristiyan ölümden sonraki yaşam) yaratır.
- Merhamet
- İken karamsar Schopenhauer yaşamın yadsınması felsefesini uygulamak için yaptığı etik merkezinde yazık yerleştirilen Nietzsche Schopenhauer’in felsefesi ile yaptığı bir aradan sonra üzerine acıma tezini çevirdi: hayat teyit edilecek olduğundan, yazık uygular – bir aracı olarak ona olumsuzluk – bir tehlike olarak. Dünyadaki ıstırabı artırır ve her zaman yok etmesi ve üstesinden gelmesi gereken yaratıcı iradeye karşı çıkar – başkalarını ve hatta kendini. [37] Onlar aktif sempatik sevinçtir (pasif şefkatin aksine) veya yaşamın temel bir onaylamasıdır (amor fati) daha yüksek ve daha önemli değerler.
Bu tür düşünceler Nietzsche tarafından Hıristiyanlığı giderek daha radikal bir şekilde eleştiren bir eleştiriye dönüşüyor, örneğin The Deccal’de. Bu, yalnızca duyusal olarak algılanabilir dünyanın herhangi bir değerini reddetmesi anlamında nihilist değildir – Nietzsche’nin Budizm için de geçerli olduğunu anladığı bir eleştiri – aynı zamanda Budizm’in aksine, kızgınlıktan da doğmuştur. Hıristiyanlık, her yüksek türden insanı ve her yüksek kültür ve bilimi engelledi. Carl Albrecht Bernoulli, Nietzsche’nin Hıristiyanlık karşıtlığının öncelikle Yahudi karşıtı olduğunu ve dürüstçe konuştuğu yerde “Yahudiler hakkındaki yargılarının Yahudi karşıtlığını çok geride bıraktığını” vurguluyor.[38] Daha sonraki yazılarda Nietzsche, var olan tüm norm ve değerlere yönelik eleştiriyi artırdı:Hristiyan öğretilerinin sonradan etkilerini burjuva ahlakında olduğu kadar sosyalizm ve anarşizmde de işlediğini gördü. Tüm modernlik muzdarip çöküşün. Öte yandan, artık “tüm değerlerin yeniden değerlendirilmesi” gereklidir. Bununla birlikte, yeni değerlerin tam olarak nasıl görüneceği Nietzsche’nin çalışmasından açıkça anlaşılamaz. Bu soru yönleri ile bağlantı Dionisos’un, güç istenci, superman ve Coming Eternalbu güne kadar tartışılıyor. Nietzsche’nin büyüklük enerjisi ve anti-hümanizm hakkındaki en aşırı ifadeleri, 1884’ten kalma bir miras parçasında bulunabilir: “ Gelecekteki insanı üreme yoluyla ve diğer yandan yok etme yoluyla şekillendirmek ve şekillendirmek için bu muazzam büyüklük enerjisini kazanmak. başarısızlıkların milyonlarca yok olmaya değil kimse o acıdan oluşturur ve kimin eşit orada olmamıştı! ” [39]
“TANRI ÖLDÜ” – AVRUPA NİHİLİZMİ
“Tanrı öldü” anahtar kelimesi genellikle Nietzsche’nin uydurduğu veya Tanrı’nın ölümünü dilediği fikriyle ilişkilendirilir. Aslında Nietzsche kendisini daha çok bir gözlemci olarak görüyordu. Zamanını, özellikle de kendi görüşüne göre bu arada hasta olan (Hıristiyan) medeniyetini analiz etti. Ayrıca “Tanrı’nın ölümü” sorusunu ilk soran da o değildi. Zaten genç Hegel bu düşünceyi dile getirdi ve “sonsuz acı” dan “yeni çağın dininin dayandığı bir duygu – Tanrı’nın kendisi öldü” hissi olarak söz etti. [40]
Bu konudaki en önemli ve en çok dikkat çeken pasaj, eşcinsel biliminden “Büyük insan” başlıklı aforizmadır 125. Biçimsel olarak yoğun aforizma, klasik felsefe ve trajedi eserlerine göndermeler içerir. Bu metin, Tanrı’nın ölümünü tehdit edici bir olay olarak gösteriyor. İçindeki konuşmacı, medeni dünyanın önceki manevi temelini büyük ölçüde yok ettiği yönündeki korkunç vizyondan korkuyor:
“Tanrı nereye gidiyor? ağladı, sana söyleyeceğim! Onu öldürdük – sen ve ben! Hepimiz onun katilleriyiz! Ama bunu nasıl yaptık? Denizi nasıl içebiliriz? Tüm ufku silip süpürmemiz için bize süngeri kim verdi? Bu dünyayı güneşinden ayırdığımızda ne yaptık? Şimdi nereye gidiyor? Nereye gidiyoruz Tüm güneşlerden uzakta mı? Düşmeye devam etmiyor muyuz? Ve geriye, yana, ileriye, her yöne? Hala bir yukarı ve aşağı var mı? Sonsuz bir hiçliğin içinden geçmiş gibi dolaşmıyor muyuz? Boş uzay bizi solumaz mı? Hava soğumadı mı? Gece gelip daha çok gece gelmiyor mu? […] Tanrı öldü! Tanrı ölü olarak kalır! Ve biz onu öldürdük! Tüm katillerin katilleri olarak kendimizi nasıl avutabiliriz? “ [41]
Bu anlaşılmaz sürecin kapsamının tam olarak büyük boyutlarından dolayı tanınması uzun zaman alacaktır: “Çok erken geliyorum, o zaman dedi, henüz vaktim yok. Bu muazzam olay hala yolda ve dolaşıyor – henüz insanların kulaklarına ulaşmadı. “Ve soru şu:” Bu eylemin boyutu [Tanrı’yı öldürmek] bizim için çok büyük değil mi? Sırf onlara layık görünmek için kendimiz tanrı olmak zorunda değil miyiz? ” [41] Diğer şeylerin yanı sıra, bu düşünceden” süpermen “fikri, her şeyden önce Zerdüşt’te sunulduğu gibi daha sonra ortaya çıkıyor:” Hepsi tanrılar öldü: şimdi süper adamın yaşamasını istiyoruz. ” [42]
Tanrı’nın ölümü sözü, Mutlu Bilim’deki Aforizmalar 108 ve 343’te de bulunur ve ayrıca Zerdüşt’de de birkaç kez geçer. Bundan sonra Nietzsche artık kullanmadı, ancak konuyla yoğun bir şekilde ilgilenmeye devam etti. Burada dikkate değer, örneğin, “‘Tanrı’ çok aşırı bir hipotezdir ” dediği, ertelenmiş Avrupa Nihilizmi (10 Haziran 1887 tarihli) parçasıdır. [43]
Nietzsche, her şeyden önce doğa bilimlerinin ortaya çıkışı ve tarih araştırması olmak üzere birçok güçlü akımın, Hristiyan dünya görüşünü inanılmaz hale getirmeye ve böylece Hristiyan medeniyetini yıkmaya katkıda bulunduğu sonucuna varır. Nietzsche’nin takip ettiği gibi, var olan ahlakı eleştirerek, ahlak içi boş ve mantıksız hale gelir ve nihayetinde çöker. Bu radikal eleştiriyle Nietzsche, bir yandan Montaigne veya La Rochefoucauld gibi Fransız ahlakçılarının geleneğinde yer almaktadır.daha iyisine ulaşmak için zamanının ahlakını eleştiren; Öte yandan, sadece ahlakın ikiyüzlülüğüyle değil, aynı zamanda yöneten “ahlakla” da – esasen her zaman Hıristiyan olanlarla – savaştığını defalarca vurgulamaktadır. Bu anlamda kendisini “ahlaksız” olarak tanımlıyor.
Bugün Nietzsche’nin kendisini nihilizmin bir savunucusu olarak görmediği, ancak bunu Hıristiyan sonrası ahlakta bir olasılık, belki de aynı zamanda tarihsel bir zorunluluk olarak gördüğü konusunda yaygın bir fikir birliği var. Bu pasajlar, metafizik bir Tanrı’ya inanmama anlamında Nietzsche’nin ateizmi hakkında çok az şey söylüyor. ( Din, Metafizik ve Epistemoloji Eleştirisi bölümüne bakın.)
SANAT VE BİLİM
“Apollonian-Dionysian” terimleri çifti Schelling tarafından zaten kullanılıyordu, ancak sanat felsefesine yalnızca Nietzsche aracılığıyla girdi. Yunan tanrıları Apollon ve Dionysus’un isimleriyle Nietzsche, ilk çalışması The Birth of Tragedy from the Spirit of Music’te estetiğin iki karşıt ilkesini anlatır. Buna göre rüya, güzel görünüm, parlaklık, görüntü, yücelik Apollon’cudur; Dionysos sarhoşluktur, zalimce disinhibisyondur, karanlık bir temel gücün ortaya çıkmasıdır. In Tavan Arası trajediNietzsche’ye göre, bu güçlerin birliği başarılı oldu. “İlkel olan”, kendisini Dionysos müziği biçiminde şaire gösterir ve Apollon rüyaları aracılığıyla imgelere çevrilir. Sahnede trajedi, Dionysalıya yer veren koro aracılığıyla doğdu. Ön plandaki diyalog ve trajik kahraman bir Apollon unsuru olarak eklenmiştir.
Yunan trajedisi Euripides ve Sokratikliğin etkisiyle telef oldu. Sonuç olarak, her şeyden önce Dionysos’lu ve Apollonian da trajediden çıkarıldı ve trajedinin kendisi sadece dramatize edilmiş bir destana dönüştü. Sanat kendisini bilginin ve Sokratik bilgeliğin hizmetine sunmuş ve saf taklit haline gelmiştir. Karşıt ilkelerin yeniden birleştiği tek şey Richard Wagner’in müzikal dramıydı.
Daha sonraki yazılarda Nietzsche bu konumdan uzaklaştı; özellikle, Wagner’in çalışmalarında artık yeni bir başlangıç görmüyor, bunun yerine bir çürüme işareti görüyor. Aynı zamanda temel estetik düşüncelerini de değiştirdi: “Pozitivist” dönemin yazılarında sanat, bilimin arka koltuğunu açıkça aldı. Nietzsche’ye göre, “bilim insanı, sanatsal olanın daha da gelişmesidir” (insan, tamamen insan [44]), hatta “[] hayat bir bilgi aracıdır” (Mutlu bilim [45]).
Nietzsche ancak aynı zamanda Zerdüşt’ü de Konuştu’dan sonra ilk estetik görüşlerine daha açık bir şekilde geri döndü. 1888 tarihli bir defterde şöyle diyor:
“Sanat ve sanattan başka bir şey yok! O, yaşamın büyük kolaylaştırıcısı, yaşamın büyük baştan çıkarıcısı, yaşamın büyük uyarıcısıdır. “ [46]
Daha sonraki yazılarında Dionysos kavramını da geliştirdi. Tanrı Dionysus birkaç önemli öğretiyi yansıtmaya hizmet eder ve Ecce homo ünlemle kapatır: “Çarmıha gerilenlere karşı Dionysos!” Dionysus teması, Nietzsche’nin trajedinin doğumundan deliliğe kadar yaşamında ve çalışmasında belirleyici sabitlerden biridir. Dionysos ile anlaşır ve Cosima Wagner onun Ariadne’si olur. [47]
DİN, METAFİZİK VE EPİSTEMOLOJİ ELEŞTİRİSİ
Önceki felsefelerin eleştirisi, ahlak eleştirisiyle bağlantılıdır. Nietzsche temelde metafizik ve dini kavramlara şüpheyle yaklaşır. Metafizik bir dünyanın olasılığı reddedilemez, ancak bizi ilgilendirmez:
“Metafizik bir dünyanın olabileceği doğru; bunun mutlak olasılığıyla neredeyse mücadele edilemez. […] Ancak şu ana kadar […] metafizik varsayımlara sahip olan her şey değerli, ürkütücü, zevkliyaptığı şey tutku, hata ve kendini kandırmadır; bilginin en kötü yöntemleri, en iyisi değil, ona inanmayı öğretti. Bu yöntemler, var olan tüm dinlerin ve metafiziğin temeli olarak ortaya çıktığında çürütülmüştür. O zaman bu olasılık hala kalır; ama mutluluk, kurtuluş ve yaşam böyle bir olasılığın örümcek ağlarına bağlı olsun, onunla hiçbir şey yapamaz. – Çünkü metafizik dünya hakkında bir ötekilik, erişilemez, anlaşılmaz bir ötekilik dışında hiçbir şey söylenemezdi; olumsuz nitelikleri olan bir şey olurdu. – Böyle bir dünyanın varlığı bu kadar iyi kanıtlanmış olsa bile, tüm bilgilerden en kayıtsız olanının bilgisi olacağı kesindir […] “
Öte yandan tüm metafizik ve dini spekülasyonlar psikolojik olarak açıklanabilir; her şeyden önce, belirli ahlakı meşrulaştırmaya hizmet edeceklerdi. Nietzsche’ye göre, ilgili düşünme biçimi, filozofların felsefeleri, fiziksel ve zihinsel yapılarının yanı sıra bireysel deneyimlerinden türetilmelidir.
“Aslında, bir filozofun en uzak metafizik iddialarının gerçekte nasıl ortaya çıktığını açıklamak iyi (ve akıllıca), her zaman kendine şunu sormak: Ahlak neyi ( o -) amaçlamaktadır ?
Nietzsche de bu tezi kendi öz analizlerinde uygular ve tekrar tekrar dünyayı zorunlu olarak her zaman perspektif içinde algılayıp yorumladığımıza işaret eder. Kendini dilde ifade etme ve dolayısıyla özneleri ve yüklemleri kullanma zorunluluğu bile olanların önyargılı bir yorumudur (hakikat ve ahlaki anlamda yalanlar hakkında). Nietzsche böylelikle modern dil felsefesi tarafından kısmen tekrar ele alınan sorularla uğraştı.
Şüphecileri felsefe tarihindeki tek düzgün tip olarak onurlandırır (Deccal [50]) ve her türlü felsefi sistem hakkında temel çekinceler ifade eder. Dünyanın bir düzene uyabileceğini düşünmek sahtekârlıktır:
“Tüm sistematiğe güvenmiyorum ve onlardan kaçınıyorum. Sistem iradesi, doğruluk eksikliğidir. “
Otobiyografisi Ecce homo’da din ve metafizikle olan ilişkisini son bir kez anlatıyor:
“Tanrı”, “Ruhun ölümsüzlüğü”, “Kurtuluş”, “Ötesi”, çocukken bile hiç dikkat etmediğim veya hiç zaman almadığım sözcüklerdir – belki de asla yeterince çocuksu değildim? – Sonuç olarak ateizmi bilmiyorum, hatta bir olay olarak: İçgüdüsel olarak anlıyorum. Sert bir cevaba katlanamayacak kadar meraklı, fazla sorgulanabilir, fazla ukala biriyim. Tanrı kaba bir cevaptır, biz düşünürlere karşı bir nezaketsizliktir – temelde sadece bizim için kaba bir yasak: düşünmemelisiniz! “ [52]
DİĞER DÜŞÜNCELERİ
Nietzsche’nin eserlerinde onun zaten genç yaşta olduğu gösterilebilir [53]metafizik, din ve ahlak konularına ve daha sonra da estetiğe tarihsel-eleştirel bir bakış açısıyla erişim talep etti. Aşkın, koşulsuz, evrensel bir şeyi hedefleyen tüm açıklayıcı modeller, zamanlarının bilgisi temelinde bilginin gelişiminin tarihinde ortaya çıkan mitlerden başka bir şey değildir. Bunu ortaya çıkarmak modern bilim ve felsefenin görevidir. Bu anlamda Nietzsche, kendisini radikal bir aydınlanma fikrinin savunucusu olarak gördü. “[…] ancak Aydınlanma çağının kendisiyle bu kadar önemli bir noktada getirdiği şeylere tarihsel bakış açısını düzelttikten sonra, Aydınlanma bayrağı olabiliriz -üç isimli bayrak: Petrarch, Erasmus, Voltaire- yine devam ediyor.[54] Ahlakın Soykütüğü başlığında ilk kez kullandığı şecere kavramı. Metodoloji, özellikle ikinci incelemede 12’den 14’e kadar olan bölümlerde açıklanmıştır. [55] Human, All Too Human (Aforizmalar 1 ve 2) kitabının altında yatan yöntemi zaten tanımladı ve uyguladıve zaten İkinci Zamansız Düşüncede tarihselin değerine eleştirel bir şekilde yansıdı, sınırlarını ve aynı zamanda kaçınılmazlığını da gösterdi. [56] Nietzsche için şecere, tarihsel araştırma anlamına gelmez, ancak (spekülatif) tarihten teorik çıkarımlar. Odak noktası, tarihsel temelli psikolojik tezler yoluyla felsefe, teoloji ve kültürel-bilimsel sorulardaki önceki anlatıların “inandırıcılığı” [57] üzerinedir. Nietzsche’nin konseptinin Michel Foucault üzerinde büyük etkisi oldu. [58] Josef Simon, yöntemi modern yapıbozumla eşitledi. [59]
Perspektivizm
Nietzsche, metafizik, epistemoloji, ahlaki felsefe ve din eleştirisinden, çoğulcu bir dünya görüşü geliştirdi. Dünyayı ve insanları, güçlerinin sürekli karşıtlığındaki çok sayıda unsurun kendilerini savunmak için mücadele ettiği, sürekli evrim içindeki bir organizma olarak kavrayarak, geleneksel madde temelli düşünceden ve her türlü nedensel – mekanistik ve teleolojik açıklamadan uzaklaştı.[60] “Tüm birlik, yalnızca bir organizasyon ve etkileşim olarak birliktir: bir insan topluluğunun nasıl bir birlik olduğundan hiçbir farkı yoktur: yani atomistik anarşinin tam tersi; dolayısıyla tek anlamına gelen ama tek olmayan bir iktidar yapısı. ” [61]Bu organizmada bir bütün olarak, en çeşitli kuvvetler birbirlerine karşı savaşta çalışırlar; kendi iktidar iradelerini takip ederler (aşağıya bakınız). “Yaşam, farklı mücadelelerin sırayla eşit olmayan bir şekilde büyüdüğü, gücü tespit etme sürecinin kalıcı bir biçimi olarak tanımlanmalıdır.” [62] Her organizma mücadelesini kendi perspektifinden yürütür.
“Sonunda, özellikle bilenler olarak, ruhun kendisine karşı çok uzun süredir, görünüşe göre kötü niyetli ve yararsız bir şekilde, alışılagelmiş bakış açılarının ve değerlemelerin böylesine kararlı bir şekilde tersine çevrilmesine nankörlük etmememize izin vermeyin: Bir zamanlar, farklı bir şekilde görmek istemek, küçük bir disiplin ve aklın önceki ‘nesnelliği’ için hazırlanması değildir – ikincisi, ‘ilgisiz bir sezgi’ olarak anlaşılmaz (ki bu bir kavramsızlık ve saçmalıktır), ancak yetenek olarak anlaşılır. kişinin artılarını ve eksilerini kontrol altında tutmak ve asmak ve asmak: böylece kişi bakış açılarında nasıl fark yaratacağını ve bilgi için kullanılabilir yorumları nasıl etkileyeceğini tam olarak bilir […] Yalnızca perspektif görme vardır, yalnızca perspektif ‘bilme’; ve bir şey hakkında konuşmaya ne kadar çok izin verirsek, Ne kadar çok göz, farklı gözler, kendimizi aynı şeye nasıl bağlayacağımızı bilirsek, bu şeye dair “konseptimiz” o kadar eksiksiz, “objektifliğimiz” olacaktır. Ancak, birlikte ve ayrı ayrı etkileyen iradeyi tamamen ortadan kaldırmak için, bunu yapabildiğimizi varsayarsak: nasıl? bu zekayı hadım etmek anlamına gelmez mi? “
Perspektife götüren öznel görüş, şimdi ne keyfilik ne de görelilik anlamına geliyor. Her durumda ele alınan bakış açısı, daha çok insanın, kendisine göründüğü şekliyle dünyayı bir imge, bir yorumda birleştirmesine yol açar.
“Dünyanın değerinin bizim yorumumuzda yattığı (-belki başka yorumların sadece insan dışında bir yerde mümkün olduğu-), önceki yorumların yaşamda kullanabileceğimiz perspektif tahminleri olduğu, yani iktidar iradesinde yattığı. Dünyanın büyümesi Güç almak, insanın her yükselişinin daha dar yorumların üstesinden gelmesini beraberinde getirdiği, elde edilen her güçlenmenin ve genişlemenin yeni bakış açıları açtığı ve yeni ufuklara inanma anlamına geldiği – bu yazılarımdan geçiyor. “ [63]
GÜÇ İRADESİ
“ Güç istemi ” dir ilk hepsi ilk kez tanıtıldı bir kavram Ayrıca Buyurdu Zerdüşt ve en azından bahsedilen içinde geçen sonraki tüm kitaplarda. Onun başlangıcı, şafakta insan iktidar iradesinin psikolojik analizinde yatmaktadır. Nietzsche, 1885 civarında ölümünden sonra gelen defterlerinde bunu daha kapsamlı bir şekilde detaylandırdı.
İkincisi, Nietzsche tarafından asla ortaya çıkmamış tüm değerlerin yeniden değerlendirilmesi olarak planlanan bir çalışmanın başlığıdır. Bununla ilgili notlar çoğunlukla Götzen-Twilight ve The Decilight adlı eserlerde kullanıldı.
Üçüncüsü, Elisabeth Förster-Nietzsche ve Peter Gast tarafından hazırlanan ve bu editörlerin ikinci maddede planlanan “ana çalışmaya” karşılık gelmesi gerektiğine inandıkları bir emlak derlemesinin başlığıdır.
“Güç iradesi” kavramının yorumu oldukça tartışmalı. Martin Heidegger’e göre bu, Nietzsche’nin “tüm varlıkların temeli” hakkındaki metafizik soruya verdiği yanıttı: Nietzsche’ye göre, içsel, metafiziksel bir ilke anlamında her şey, tıpkı Schopenhauer’in “yaşama iradesi” gibi “iktidar iradesi” dir.) ”Dir. Wolfgang Müller-Lauter karşıt görüşe sahipti: Buna göre Nietzsche, Heidegger anlamında metafiziği hiçbir şekilde “iktidar arzusu” ile restore etmedi – Nietzsche tam olarak tüm metafiziğin bir eleştirmeniydi – ancak tutarlı bir yorum yapmaya çalıştı. Nietzsche’ye göre, hem metafizik “anlamların” hem de tek atomistik “anlamların” hatalı varsayımları olan tüm olaylar- Materyalist dünya görüşünden kaçının. Nietzsche’nin kavramını anlamak için, daha uygun olur konuşmaya ait (birçok) birbirleriyle, fethetmek ile sürekli çatışma içinde olan ve (örneğin insan vücudu) birbirlerine, geçici kuruluşlar dahil “iktidara dilerse” ama “bütün” yok çünkü dünya ebedi bir kaostur.
Diğerlerinin çoğu bu iki yorum arasında gidip geliyor, bu nedenle bugünün Nietzsche araştırması Müller-Lauter’in araştırmasına çok daha yakın. Nietzsche’de (her zaman sağlıklı bireye yönelik olan dünya görüşüyle), bununla birlikte, örneğin kullandıklarımız gibi daha yeni pozitif anlayış biçimlerini öngören tam da güç kavramıdır. B. Hannah Arendt’te [64] – ancak burada, toplumdaki insanlarla ilgili olarak: kendisinden bir şey yaratmanın temel olasılığı.
EBEDİ DÖNÜŞ
Nietzsche’nin ilk kez The Joyful Science’da ortaya çıkan ve Sils-Maria yakınlarındaki Engadin’de yaptığı bir yürüyüşte kendisine gelen Ayrıca Konuştu Zerdüşt’de vurgulanan “en derin düşüncesi”, olan her şeyin olduğu ve sonsuza dek tekrar edeceği fikridir. Bu nedenle kişi, her anın sürekli tekrarına katlanmakla kalmayıp aynı zamanda onu hoş karşılayacak şekilde yaşamalıdır. “Ama her zevk sonsuzluğu ister – derin, derin sonsuzluk ister” [65] bu nedenle, Ayrıca Buyurdu Zerdüşt’ün ana cümlesi.. Amor fati (Latince “kader sevgisi”), Nietzsche’nin tek yüzeysel bilimsel eğitimine rağmen bilimsel gerekçeler sunmaya çalıştığı “Ebedi Geliş” ile yakından ilgilidir. Nietzsche için bu, bir filozofun ulaşabileceği en yüksek durumu, yaşamın en yüksek onaylanma biçimini belirtmek için bir formüldür. [66]
“Ebedi dönüş”, anlamı ve Nietzsche’nin düşüncelerindeki konumu hakkında bir anlaşma yok. Bazı Deuter onu tüm düşüncesinin merkezi olarak tanımlarken, diğerleri bunu Nietzsche’nin öğretilerinde sadece sabit bir fikir ve rahatsız edici bir “yabancı cisim” olarak gördü.
ÜST İNSAN
Nietzsche, insanlık tarihinde veya genel olarak dünyada herhangi bir ilerlemeye inanmıyor. Ona göre, insanlığın amacı bu nedenle onun (zaman) ucunda değil, tekrarlayan en yüksek bireylerinde insanlar üzerinde bulunur. İnsan türünü bir bütün olarak yalnızca bir girişim, bir tür temel kitle olarak görüyor; içinden değerli bir şey yaratmak için başkalarına karşı “sert” ve acımasız “yaratıcılar” ve hepsinden önemlisi kendileriyle insanlık ve kendileri Sanat eseri yaratmak. In Ayrıca Buyurdu Zerdüşt, son adam superman negatif mevkidaşını olursunuldu. Bu, insanları birbirleriyle asimile etme, uzun ve “mutlu” bir hayatı mümkün olduğunca risksiz, zorluklar ve çatışmalar olmadan yaşamak için zayıf çabayı ifade eder. “Übermensch” kelimesinin yaratılmasındaki “Über” ön eki, sadece bir başkasına göre daha yüksek bir seviyeyi temsil etmekle kalmaz, aynı zamanda “üzerinde” anlamında da anlaşılabilir, böylece bir hareketi ifade edebilir. Bu nedenle, süpermen, son insandan daha çok usta bir adam olarak görülmek zorunda değildir. Bugünün Nietzsche araştırmasında tamamen politik bir yorum yanıltıcı olarak görülüyor. Süpermen’de somutlaştırılması gereken “iktidar iradesi”, bu nedenle başkalarına hükmetme iradesi değildir, ancak kişinin kendini zenginleştirme, üstesinden gelme iradesi olarak anlaşılmalıdır.
ETKİLER
Nietzsche’nin Hristiyanlıkla ilgili ilk pratik deneyimi, papaz evinde ve küçük burjuva, dindar “kadınların evinde” gençliğinden kaynaklandı. Çok geçmeden eleştirel bir bakış açısı geliştirdi ve Ludwig Feuerbach ve David Friedrich Strauss’un yazılarını okudu. Aileden bu yabancılaşmanın tam olarak ne zaman başladığı ve Nietzsche’nin sonraki düşünce ve yaşam yolu üzerindeki etkisi, Nietzsche araştırmasında devam eden bir tartışmanın konusudur.
Nietzsche’nin erken ölümü de Nietzsche’yi etkilemiş olabilir, her halükarda kendisi için önemine sık sık işaret etmiştir. Kendisini pek tanımadığı, bunun yerine babasının aile öykülerinden idealize edilmiş bir resmini yaptığı unutulmamalıdır. Arkadaş canlısı ve popüler, diğer yandan fiziksel olarak zayıf ve hasta bir ülke papazı olarak Nietzsche’nin kendi kendini analizlerinde tekrar tekrar ortaya çıkıyor.
Nietzsche, gençliğinde bile Ralph Waldo Emerson ve Lord Byron’ın yazılarından etkilenmiş ve en sevdiği şair olarak o dönemde tabu olan Holderlin’i seçmiştir. Ayrıca Machiavelli’nin The Prince adlı eserini okuldayken özel olarak okudu.
Şair Ernst Ortlepp’ın etkisinin veya Max Stirner’ın fikirlerinin ya da Genç Hegelciliğin tümünün Nietzsche üzerindeki etkisinin ne kadar güçlü olduğu tartışmalıdır. Ortlepp’in etkisi özellikle Hermann Josef Schmidt tarafından vurgulandı. Stirner’ın Nietzsche üzerindeki etkisi 1890’lardan beri tartışılıyor. Bazı tercümanlar bunu geçici bir kabul olarak gördüler, diğerleri, her şeyden önce Eduard von Hartmann bir intihal iddiasında bulundu. Bernd A. LaskaNietzsche’nin, Genç Hegelci Eduard Mushacke tarafından kendisine aktarılan ve kendisini Schopenhauer’a götüren Stirner’ın çalışmalarıyla karşılaşması sonucunda “ilk bunalım” yaşadığı tezini alır. [11]
Nietzsche, Ritschl ile filoloji okurken sadece klasik eserleri değil, aynı zamanda esas olarak filolojik ve bilimsel yöntemleri de tanıdı. Bunun, bir yandan yazılarının metodolojisini etkilemiş olması muhtemeldir, ki bu özellikle ahlak soyağacında açıkça görülmektedir ve diğer yandan da vasat beyinler için zorlu bir çalışma olarak katı bilim imajı. Üniversitelerde bilime karşı oldukça olumsuz tutumu şüphesiz hem öğrenci hem de profesör olarak kendi deneyimlerine dayanıyordu.
Üniversitede Nietzsche, değer verdiği Jacob Burckhardt ile görüşmeleri kazanmaya çalıştı, kitaplarından bazılarını okudu ve meslektaşının derslerini dinledi. Basel’de geçirdiği süre boyunca arkadaşı Franz Overbeck ile canlı bir fikir alışverişinde bulundu ve Overbeck daha sonra ona teoloji ve kilise tarihi ile ilgili sorularda yardımcı oldu.
Nietzsche, Stendhal, Tolstoy ve Dostoevsky gibi tanınmış yazarların eserlerinin yanı sıra William Edward Hartpole Lecky gibi yazarların veya Julius Wellhausen gibi bilim adamlarının eserlerinden yararlandı. Modern décadence hakkındaki görüşleri için, örneğin George Sand, Gustave Flaubert ve Goncourt kardeşleri okudu ve değerlendirdi.
Son olarak, Nietzsche’nin fizikten (özellikle Roger Joseph Boscovich’in sistemi) ekonomiye kadar bilimlere olan ilgisi gösterilebilir. Nietzsche, Paul Ree’nin The Origin of Moral Sentiments (1877) adlı kitabının eleştirel analizinin özel öneminde, Genealogy of Morals [67] adlı kitabın önsözünde fizyoloji bilgisi ve Darwinizm’in eleştirel analizinde atıfta bulundu.desteklenmiş Nietzsche, ağırlıklı olarak Organizmadaki Parçaların Mücadelesine odaklandı. Mekanik uygunluk doktrininin tamamlanmasına katkı anatomist Wilhelm Roux’tan.[68] Ayrıca hastalıklarının ona tıp, fizyoloji ve diyetetik konusunda bazı doktorlarından daha iyi bilgi verdiğine inanıyordu.
Wagner ve Schopenhauer
1860’ların ortalarından itibaren Arthur Schopenhauer’in çalışmaları Nietzsche üzerinde büyük bir etkiye sahipti; Bununla birlikte, aynı zamanda Nietzsche, Schopenhauer’in doktrininin özüne, kişiden ve “tip” Schopenhauer’den, yani zihninde gerçeği arayan ve “tarihi geçmiş” filozoflardan daha az hayran kaldı. Bir diğer önemli ilham, Richard Wagner’in kişiliği ve müziğiydi. Richard Wagner’in Bayreuth’daki (Dördüncü Zamansız Tefekkür) yazıları ve hepsinden önemlisi Trajedinin Doğuşu, onun müzikal dramasını nihilizmin üstesinden geldiği kadar düz bir akılcılığın da övünüyor. Bu saygı, en geç 1879’da Wagner’in (Parsifal’de) Hristiyanlığa dönüştüğünü düşündükten sonra düşmanlığa dönüştü. Nietzsche daha sonra radikal fikrini değiştirmesini Der Fall Wagner ve Nietzsche kontra Wagner’de haklı çıkardı. Nietzsche’nin, Wagner’in 1883’teki ölümünden çok sonra eski “usta” ile neredeyse takıntılı bir şekilde meşgul olması bazı dikkatleri üzerine çekmiştir: Nietzsche ile Wagner (ve Wagner’in karısı Cosima) arasındaki karmaşık ilişkiye dair kısmen farklı sonuçlara sahip birçok çalışma vardır. Nietzsche’nin bahsettiği ideolojik ve sanat-felsefi farklılıklara ek olarak, kişisel nedenler de Nietzsche’nin Wagner’den “uzaklaşmasında” kesinlikle rol oynadı.
Artık Schopenhauer’ı daha eleştirel olarak gördü ve zamanın tipik bir fenomeni ve dolayısıyla karamsarlığı ve nihilizminde geriye dönük bir fenomeni tanıdığını düşünüyordu. Tabii ki, 1887’de, “bir filozof olarak Almanların sahip olduğu ilk kabul edilen ve yılmaz ateist olan” Schopenhauer için hâlâ övgü dolu sözler buldu:
“[Şimdi] Schopenhauerian sorusu bize korkunç bir şekilde geliyor: varoluşun herhangi bir anlamı var mı? – bu sorunun tamamen ve derinlemesine duyulması birkaç yüzyıl alacak. Schopenhauer’in bu soruya bizzat yanıtladığı şey – lütfen beni affet – aceleci, genç, sadece bir kıdem tazminatı, tam olarak Hıristiyan-çileci ahlaki perspektiflerine takılıp kalmış, Tanrı inancıyla inancın iptal edildiği bir şeydi… Ama sorulan soru o. “ [70]
Nietzsche’NİN DİĞER FELSEFELERİ ALGILAMASI
Nietzsche, felsefe bilgisini ve felsefe tarihini sistematik olarak kaynaklardan edinmedi. Öncelikle ikincil literatürden aldı: her şeyden önce Friedrich Albert Lange’nin Materyalizm Tarihi ve Kuno Fischer’in Modern Felsefe Tarihi’nden sonraki yazarlara. Platon ve Aristoteles ona filolojiden tanınıyordu ve aynı zamanda filolojik derslerinden bazılarının konusuydu, ancak özellikle ikincisini sadece eksik biliyordu. 1870’lerin başında Sokratik öncesi ile yoğun bir şekilde uğraştı ve daha sonra özellikle Herakleitos’a döndü.
İçin Spinoza’nın etik Nietzsche zamanlarda önerilen, Fischer işi onun için önemli bir kaynak oldu. Ayrıca Kant’ı Fischer aracılığıyla tanıdı (ve Schopenhauer, yukarıya bakın); orijinalinde muhtemelen sadece Yargı Eleştirisi’ni okudu. Bir süre Schopenhauer’in Hegel çevresinde Alman idealizmine yönelik sert eleştirisini kabul etti. Daha sonra yönü görmezden geldi. Öyle dikkate değer Nietzsche o herhangi kayda değer ifadeleri yapmadığını hakkında Genç hegelciler ( Feuerbach, Bauer ve Stirner’in o bir “canlı bir süre” nin düşünürler olarak gördü rağmen,) [11] da yaklaşık hiçbiri Karl Marxsiyasi sosyalizm hakkında çeşitli vesilelerle konuşmasına rağmen.
Nietzsche’nin aldığı diğer kaynaklar, La Rochefoucauld, Montaigne, Vauvenargues, Chamfort, Voltaire ve Stendhal gibi Fransız ahlakçılardı. Blaise Pascal’ı okumak, ona Hıristiyanlık hakkında bazı yeni bilgiler verdi.
Zaman zaman Nietzsche, o zamanlar popüler olan filozoflar Eugen Dühring, Eduard von Hartmann ve Herbert Spencer ile polemikli bir şekilde tartıştı. Charles Darwin’in öğretileri hakkındaki bilgisini, her şeyden önce, Ernst Haeckel etrafında evrim teorisinin Alman temsilcilerinden ve ikincisinden almıştır.
Geçtiğimiz on yıllardaki yoğun kaynak araştırması, Nietzsche’nin eserlerinde, dilbilimsel ve epistemolojik teorileri Nietzsche’ninkilerle şaşırtıcı benzerlikler gösteren Afrikan Spir ve Gustav Gerber de dahil olmak üzere çok sayıda referans tespit etti.
Nietzsche araştırmasında, Nietzsche’nin diğer felsefelere ve öğretilere yönelik eleştirisinin, tam da bunları yalnızca ikincil edebiyatı çarpıtarak bildiği için yanlış anlamalara dayandığı zaman zaman işaret edilmiştir. Bu özellikle Nietzsche’nin Kant ve evrim teorisi hakkındaki açıklamaları için geçerlidir. Ancak bu konu da tartışmalıdır.


KAYNAKÇA
KAYNAKLAR