30.11.2002 - 01:00 | Son Güncelleme: 30.11.2002 - 01:00
Son Garip
Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat Horozcu ile "Garip" şiir akımının öncülerinden olan ve önceki gün vefat eden Melih Cevdet Anday, şiir, hikaye ve roman türünde 12 esere imza atmıştı.
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde 15 gündür tedavi görmekte olan ünlü şair Melih Cevdet Anday önceki akşam saatlerinde hayatını kaybetti. Orhan Veli ve Oktay Rifat ile birlikte Türk şiirinde "Garip Akımı"nın kurucuları arasında bulunan Anday, 87 yaşındaydı. Anday'ın şiir, roman ve tiyatro oyunu olarak 12 basılmış eseri bulunuyor. Melih Cevdet Anday, 1915 yılında İstanbul'da doğdu. Ankara Gazi Lisesi'ni bitirdikten sonra Ankara Hukuk Fakültesi'ne, sonra da Dil, Tarih, Cografya Fakültesi'ne başladıysa da devam etmedi. 1938'te sosyoloji öğrenimi için Belçika'ya gitti. İkinci Dünya Savaşı sebebiyle okulunu yarım bırakarak Türkiye'ye döndü. Milli Eğitim Bakanlığı Yayın Müdürlüğü'nde danışmanlık, Ankara Kitaplığı'nda memurluk ve gazetecilik yaptı. 1951'de Akşam gazetesinde çalışmaya başlayan Anday, Tercüman, Büyük Gazete, Tanin ve Cumhuriyet gazetelerinde yazarlık, sanat sayfası editörlüğü yaptı; aynı dönemde denemeler yazdı. İstanbul Belediye Konservatuvarı Tiyatro Bölümü fonetik-diksiyon öğretmenliğinden 1977 yılında emekli oldu. 1964-69 yılları arasında TRT Yönetim Kurulu'nda çalıştı. 1979'da UNESCO Genel Merkezi Kültür Müşaviri olarak Paris'e gitti. Hükümet değişince geri çağrıldı. Şiir, söz sanatıdır Garip hareketinin şairleri Melih Cevdet Anday, Orhan Veli ve Oktay Rifat'ın arkadaşlıkları ve ilk şiir çalışmaları Ankara Gazi Lisesi'nde öğrencilik yıllarına uzanır. Lise öğrencisi oldukları dönemde "Sesimiz" adlı bir duvar gazetesini birlikte hazırlayan üç arkadaş, yıllar sonra Türk şiirinde yepyeni bir soluk olan "Garip Hareketi"ni başlatarak bir dönem açtı. Melih Cevdet Anday'ın 1936 yılında Varlık'ta yayımlanan "Ukde" şiirinde olduğu gibi, ilk dönem şiirlerinde dönemin kabul edilmiş tarzı hakimdi; ancak 1938'den itibaren "kendine has" eserleriyle 'garip'liğinin ilk sinyallerini vermeye başladı. Arkadaşları Orhan Veli ve Oktay Rifat'la birlikte "küçük insanların" hayatlarını şiirlerinde konu edindiler; üstelik kafiye, lirizm gibi kaygılar gütmeksizin... 1941'de çıkardıkları kitapta Orhan Veli'nin "Şiir, bütün özelliği edasında olan bir söz sanatıdır" diyerek açıkladığı bu yeni şiir anlayışı, taraftar bulduğu kadar, çeşitli tepkileri de çekti üzerine. Hatta çeşitli edebiyatçılar tarafından şiir sayılmayarak aday edilen Garip şiiri, Türk şiirinde yeni bir kanal açarak etkilerini günümüze kadar sürdürmesini bildi. Gelenekten kopmadı Garip, üç şair adıyla anılıyor olsa da bu konuda Orhan Veli'nin adının daha sık anılıyor olmasının sebeplerinden biri, Melih Cevdet Anday'ın, bir yandan yepyeni bir anlayış olan 'Garip'in bir parçasıyken diğer yandan geleneksel şiir anlayışı ile bağlarını tam olarak kesmemiş olmasıydı. 1947-49 yılları arasında Yaprak dergisinde yayımlanan şiirlerinden oluşan "Telgrafhane" adlı kitabında yalınlaşmış bir dil kullanırken, zaman zaman ölçü ve kafiye kullanmaktan da çekinmemişti. Bu tür şiirlere belki de en güzel örnek "Tohum" adlı şiiriydi. 1956'da yayımlanan "Yanyana"daki şiirlerinde kafiyenin varlığı iyiden iyiye hissedilirken, Garip akımının peşine takılıp dergileri garip şiirlerle dolduran genç şairlerden farklı olarak "soyuta" yönelen Anday, 1963'te "Kolları Bağlı Odysseus"ta konusunu mitolojiden alan, çok kolay anlaşılamayan, okumak için çaba isteyen şiirlerle çıktı okuyucularının karşısına. Şiirlerinde, ilk dönemdeki sadelikten uzaklaşıp, daha soyut bir anlatımı tercih eden Anday, geçmişte şiire yüklediği görevi düz yazılarıyla da sürdürdü; romanları ve tiyatro oyunları da dikkat çekti. Anday'dan iki şiir Telgrafhane Uyuyamıyacaksın Memleketinin hali Seni seslerle uyandıracak Oturup yazacaksın. Çünkü sen artık o eski sen değilsin Sen şimdi ıssız bir telgrafhane gibisin Durmadan sesler alacak Sesler vereceksin. Uyuyamıyacaksın Düzelmeden memleketinin hali Düzelmeden dünyanın hali Gözüne uyku giremez ki Uyumayacaksın Bir sis çanı gibi gecenin içinde Ta gün ışıyıncaya kadar Vakur metin sade Çalacaksın. Yağmur Birden serçelerle indi yağmur Hangisi serçe Hangisi yağmur Melih Cevdet Anday Kitaplığı Şiir kitapları: Garip -Orhan Veli ve Oktay Rifat'la birlikte- (1941), Rahatı Kaçan Ağaç (1946), Telgrafhane (1952), Yanyana (1956), Kolları Bağlı Odysseus (1963), Göçebe Denizin Üstünde (1970), Teknenin Ölümü (1975), Sözcükler - Bütün Şiirleri (1978), Ölümsüzlük Ardında Gılgameş (1981), Tanıdık Dünya (1984), Güneşte (1989), Yağmurun Altında (1995). Romanları: Aylaklar (1965), Gizli Emir (1970), İsa'nın Güncesi (1974), Raziye (1975). Oyunları: İçerdekiler (1965), Mikado'nun Çöpleri (1967), Dört Oyun (1972). Başsağlığı mesajları Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, şair Melih Cevdet Anday'ın vefatından duyduğu üzüntüyü belirterek, "Anday, ulusumuzun beğenisini kazanan seçkin yapıtlarıyla her zaman anımsanacaktır" dedi. Cumhurbaşkanı Sezer, mesajında şunları kaydetti: "Yazın dünyamızın saygın ismi Melih Cevdet Anday'ın vefatından büyük üzüntü duydum. Türk yazınının gelişmesine önemli katkılarda bulunan Melih Cevdet Anday, ulusumuzun beğenisini kazanan seçkin yapıtlarıyla her zaman anımsanacaktır. Kendisine Tanrı'dan rahmet diler, ailesine ve yazın dünyamıza başsağlığı dileklerimi iletirim." Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı Bülent Arınç da, Anday'ın vefatı sebebiyle bir başsağlığı mesajı yayınladı. Arınç, mesajında şu sözlere yer verdi: "Düşünce ve edebiyat dünyamızın önemli isimlerinden Melih Cevdet Anday'ın aramızdan ayrılmasından büyük üzüntü duydum. Türk edebiyatına çok değerli katkılarda bulunan ve hepimizin belleğinde önemli izler bırakan eserlerle daima yerini koruyacak edebiyat ustasının aramızdan ayrılması, büyük bir kayıptır." Kültür Bakanı Hüseyin Çelik ise yayınladığı mesajda, kültür dünyasının önemli ustalarından Melih Cevdet Anday'ı kaybetmenin derin üzüntü yaşadığını belirtti. Kültür Bakanı Çelik'in mesajı şöyle: "Türk şiirinin yenileşmesini sağlayan Garip hareketinin öncülerinden olan Melih Cevdet Anday yazmış olduğu çok sayıda şiirin yanı sıra denemeleri, romanları ile Türk edebiyatında ayrı bir yere sahiptir. Derin kültür birikimiyle yazdığı eserlerini çok sayıda almış olduğu ödülle pekiştiren Melih Cevdet Anday'ın vefatı nedeniyle, kültür sanat dünyamıza, ailesine sevenlerine sabır ve başsağlığı dilerim."