Kapitalizm, üretim araçlarının özel mülkiyete ait olması gerektiği, piyasanın kıt kaynakları verimli bir şekilde tahsis etmek için bir mekanizma olarak hizmet ettiği ve sermayenin zenginlik yaratmak için bir kaynak olarak hizmet ettiği gerçeğine dayanan ekonomik ve sosyal bir sistemdir. Kavramsal amaçlar için, sosyalizme aykırı olan sosyo-ekonomik konumdur.
Kapitalist bir sistem, esas olarak, üretken kaynakların mülkiyetinin özel olduğu gerçeğine dayanır. Yani Devlet gibi bir kuruluşa değil, halka ait olmalıdırlar. Ekonominin amacı, sahip olduğumuz sınırlı kaynaklarla insan ihtiyaçlarını karşılamanın en iyi yolunu araştırmak olduğundan, kapitalizm, piyasanın bunu gerçekleştirecek en iyi mekanizma olduğunu düşünür. Bu nedenle özel mülkiyetin ve rekabetin teşvik edilmesi gerektiğine inanıyor.
Üretimin temel faktörleri emek ve sermayedir. Kapitalizm, işin paralı ücretler karşılığında sağlanmasını ve çalışanlar tarafından özgürce kabul edilmesi gerektiğini önerir. İktisadi faaliyet, üretim araçlarını organize eden insanların ekonomik kâr elde edebilecekleri ve sermayelerini artırabilecekleri şekilde organize edilmiştir. Mallar ve hizmetler, şirketler arasındaki rekabeti teşvik eden piyasa mekanizmaları aracılığıyla dağıtılır. Yatırım yoluyla sermayeyi artırmak, servet oluşturmaya yardımcı olur. Bireyler ekonomik kazanç ve pazar rekabeti peşinde koşarsa, servet artacaktır. Ve artan zenginlik ile mevcut kaynaklar artacaktır.
Kapitalizm ve sosyalizm
Kapitalist ekonomiler, esas olarak, şirketlerin ve bireylerin belirli fiyatlar üzerinden ekonomik işlemler yoluyla piyasada mal ve hizmet üretmeleri ve değiş tokuş etmeleri ile karakterize edilir. Bu şekilde, ticari veya finansal kuruluşlar aracılığıyla ekonomik inisiyatifi alan ve kararlar veren kişinin birey olduğu belirtilebilir.
Özel mülkiyet açısından kapitalizme karşı çıkan sistem, temelde üretim unsurlarının veya malların toplumsal mülkiyeti kavramını savunan sosyalizmdir. Bu şekilde, özel mülkiyetin savunulmasının bir sonucu olarak, kapitalist özelliklerin geri kalanı ortaya çıkar: kendi ve bireysel çıkarların savunulması, fiyat sistemleri ve piyasada rekabetin varlığı.
Yıllar geçtikçe, sosyalist konumlar daha klasik öncüllerinden daha açık ve serbest ticareti kabul eden bir yaklaşıma doğru evrildi. Ekonomik ve finansal alanda hükümetlerin kontrolü ve eşitsizlik veya sosyal istismar durumlarından kaçınmak için vatandaşın korunması gibi belirli temel koşullar altında. Bunlar, piyasa sosyalizmi veya sosyal demokrasi olarak bilinen karma ekonomik sistemlerdir.
Kapitalizmin Kökeni
Kapitalizmin kökeninden çağrıldığı diğer isimler "serbest piyasa ekonomisi" veya "serbest ekonomi"dir.
İlk uygarlıkların ortaya çıkmasından bu yana hem tüccar hem de ticaret var olmasına rağmen, kapitalist sistem Avrupa’da 13. yüzyıla kadar ortaya çıkmadı. Kapitalizm, dünyanın çoğunda feodalizmin yerini alan ekonomik sistemdi. Kapitalizmden önce iş, efendilik bağlarından, kölelikten ya da kendi topluluğuna karşı sosyo-ahlaki bir yükümlülükten türetilen bir zorunluluktu. Kapitalizm, kölelik veya kölelik yerine sermaye (ücret) karşılığında çalışmayı önermek için ortaya çıktı, dolayısıyla adı.
Kapitalizmin kökeni hakkındaki makalenin tamamına bakın.
kapitalizmin tarihi
Daha önce de belirttiğimiz gibi 13. yüzyılda başlayan kapitalizm fikirleri, Orta Çağ’da hakim olanların yerini aldı. Daha sonra, 15. yüzyıldan itibaren Avrupa güçleri tarafından Amerika kıtasının kolonizasyonu süreciyle pekiştirildiler. Bu, metropoller ve yeni kıtadaki kolonileri arasında oluşturulan ticari alışverişten kaynaklanmaktadır.
Daha sonra, 18. yüzyılda, serbest piyasa ilkelerini savunduğu "Ulusların Zenginliği"ni yayınlayan Adam Smith’in katkısı konuyla ilgiliydi. Bu tartışmalı olsa da, Smith kapitalizmin yaratıcısı olarak kabul edilebilir.
Smith, "görünmez el" metaforunu kullanarak, eğer devlet piyasanın arz ve talep yasası yoluyla kendi kendine işlemesine izin verirse, bir toplumun daha fazla refaha ulaşacağını savundu. Bu şekilde, İskoç düşünür, eğer her bir kişi kendi çıkarını takip ederse, bir bütün olarak toplumun da mümkün olan en iyi duruma ulaşacağını garanti etti.
Kapitalizm fikirleri, Eski Rejim olarak bilinen sistemi yerinden eden ve modern devletlere yol açan Rönesans ve Aydınlanma tarafından daha da desteklendi.
Kapitalizm daha sonra 19. yüzyılın en sembolik düşünürlerinden biri olan ve kapitalist sistemin bir grup nüfusun, proletaryanın üretim araçlarının sahipleri olan kapitalistler tarafından sömürülmesini desteklediğini savunan Karl Marx tarafından sorgulandı. Böylece 20. yüzyılda Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) komünist sistemiyle uç noktalara taşınan bir sosyalist düşünce akımı doğdu. Ancak önerdiği, tamamen merkezileştirilmiş bir ekonomi modeli olan Devlet, beklenen sonuçları elde etmedi.
Bu bağlamda tarihte çok önemli bir dönüm noktası, 1989’da ekonomik özgürlüğün komünist modele karşı zaferi anlamına gelen Berlin Duvarı’nın yıkılması yaşandı. Ancak kapitalizm, eğitim ve sağlık gibi belirli alanlarda veya sektörlerde Devletin müdahalesini kabul etmek zorunda kaldı.
Unutulmamalıdır ki, her ekonomik krizde (2008 subprime veya koronavirüs pandemisi nedeniyle Büyük Hapishane gibi) kapitalist sistem sorgulanır ve ekonomistler serbest piyasanın faydalarının herkese ulaşmasını sağlamak için yeni önlemler önerirler. veya neredeyse tüm) nüfus. Ama bu devam edecek ve üzerinde hiçbir zaman oybirliğiyle bir anlaşma olmayacak gibi görünen bir tartışma.
Kapitalizmin özellikleri
Kapitalizmin temel ilkeleri şunlardır:
- Bireysel hakların savunulması : Sermayenin ve üretim araçlarının özel mülkiyeti.
- Şirket özgürlüğü : İş projelerini yürütmenin veya bunlara son vermenin mümkün olduğu.
- Rekabetçi piyasa : Döviz fiyatının, arz ve talebin etkileşimi ile Devletin mümkün olan en az müdahalesi ile verilmesi anlamına gelir.
- Birden fazla seçenek ve ürün alternatiflerinin olduğu bu pazarda, bireylerin seçim yapma olanağına sahip olduğu. İçinde dengeleri ve fiyatları ortaya çıkaran arz ve talep kararları şekillenir.
Bu temellere göre, ekonomik yelpazenin üyeleri, kendi çıkarlarının peşinde koşmak ve çıkarlarını maksimize etmek, bunun için sermaye biriktirmek ve kullanmak üzere hareket ederler. Alternatif olarak, işgücüne katkıda bulunarak sisteme katılan işçiler, karşılığında, faydalarını tatmin eden ve ihtiyaç duydukları mal veya hizmetleri elde etmelerini sağlayan bir maaş veya başka türde ücretler alırlar.
Kapitalizmde devletin rolü
Kapitalizmde hükümetin temel görevi, piyasa başarısızlıklarını kontrol etmektir. Ayrıca sistemin suistimal edici durumlara yol açmasını engellemeli ve rekabeti teşvik etmelidir. Bu kavram altında tekelci kapitalizm, finansal kapitalizm veya neo-kapitalizm gibi farklı türev sistemler vardır.
Bu anlamda, özellikle sahiplerin veya girişimcilerin menfaat elde etmek için yüksek derecede özgürlük ve bağımsızlıkla faaliyet göstermelerine izin verdiği için piyasada siyasi gücün kıt varlığı ve etkisi göze çarpmaktadır. Bunlarla işverenler, şirketlere yeniden yatırım yapma ve işçilere ödeme yapma olanağına kavuşur. Aynı zamanda, devletin günlük finans ve ticarette sahip olduğu gücün azalmasını da varsayar. Bu şekilde, özel acentelere daha fazla ağırlık vermek ve piyasaların gözetimini sağlamak.
Üretim araçlarının özelleştirilmesinin savunucuları genellikle özel girişimin genellikle devletten daha iyi bir kontrol ve yönlendirme yöneticisi olduğunu iddia ederler. Buna göre, bürokrasi veya birçok sorumluluğu, bu görevi verimli bir şekilde yerine getirmelerini engelliyor. Bir şirket halka arz edildiğinde, daha iyi yönetilmesinden kaynaklanan olası zararları vatandaşlar üstlenir. Öte yandan, özel olduğunda, tüm riski üstlenen şirketin kendisidir.
Liberaller, rekabetin olduğu bir piyasada şirketlerin ürün ve hizmetleri geliştirebileceklerini, daha düşük fiyatlarla daha fazla kalite sunabilmek için maliyet yapısını değiştirebileceklerini savunuyorlar. Devletin rolünü ve piyasalara müdahalesini azaltmak, kapitalizmin ve daha yakın tarihli Batı ekonomisinin temellerinden biridir.
kapitalizm örnekleri
Kapitalizmin bazı örnekleri şunlar olabilir:
- Amerika Birleşik Devletleri kapitalizmle en çok özdeşleşen ülkedir, bu özellikle Soğuk Savaş döneminde, komünist bir sistemin yerleştirildiği SSCB’nin bir düşmanı olarak nitelendirildiği zaman göze çarpıyordu.
- Bir başka kapitalizm türü de, siyasi olarak tek parti sistemine sahip olmasına rağmen ticaret açıklığını tercih eden Çin’in uyguladığı kapitalizmdir.
- Kapitalizm, mikroekonomik kapsamda, Devletin şirketlere bir fiyat ve üretim miktarı dikte etmek için müdahale etmediği bir pazar olarak düşünülebilir.