Akhenaton
I
Tanrı uludur; birdir, tektir.
Ondan başkası yoktur.
Bir tanedir,
O'dur her varlığı yaratan
Bir ruhtur Tanrı, görünmeyen bir ruh.
Ta başlangıçta vardı Tanrı,
Tek varlıktı o.
Hiçbir şey yokken o vardı.
Her şeyi o yarattı
Ezelden beri süregelen varlığı,
Ebediyete kadar sürecek,
Gizlidir Tanrı, kimse görmemiştir onu.
İnsanlara ve yarattıklarına sır kalır her zaman.
II
Göklerin ufkunda belirmen ne kadar güzeldir,
Ey! Hayatın temelinde yaşayan Aton,
Sen doğu göğünün ufkunda doğduğunda,
Tüm memleketi güzelliğinle doldurursun,
Uzaklaşsan da, ışınların dünya üzerindedir,
Ne kadar yüksek olursan ol,
Senin adımlarının izleri gündüzdür,
Sen, ışınlarını dağıttığın zaman,
Mısır'ın her iki ülkesi de bayram eder,
Hepsi uyanık ve ayaklarının üzerindedir,
Çünkü Sen, onları uyandırmışsındır,
Onlar tüm organlarını sende yıkarlar,
Ve kollarını kaldırıp, Sen'i şafakta selamlar,
Sonra tüm dünyada herkes kendi işini yapar,
Hayvanlar otlardan zevk alırlar,
Ağaçlar ve bitkiler çiçeklenirler,
Kuşlar, kanatları sana doğru ibadet edercesine kalkık,
Bataklıklarda uçarlar,
Sen üzerlerinde oldukça onlar yaşarlar,
Kadında çocuğu Sen yaratırsın,
Ananın karnında çocuğa Sen hayat verirsin,
Sen ana rahminde dahi çocuğu besleyensin,
Ne zaman civciv kabuğu içinde bağırsa,
Sen ona hayat vermek için nefes verirsin,
Ey Tanrım, Senin ne kadar çok eserlerin vardır,
Sen! Ebediyetin hakimi! Senin isteklerin hep iyidir,
Sen yaşamın ta kendisinin ve yaşam Sen'de yaşar,
Tanrım Sen yaşamsın ve yaşam ancak sende görülür.
Kral Akhenaton [1]
Akhenaton (IV. Amenotep, Akhenaten, Nefer-kheperu-Ré)
Akhenaton ya da IV. Amenotep olarak da bilinir. Mısır yeni dönem 18. hanedanının bir firavunudur. Kraliçe Tiye ve III. Amenotep'in genç olan çocuğudur. Büyük kardeşi Thutmosis, babasından önce ölünce; tahtı önce ortak oldu. Sonra da M.Ö. 1353-1336 ya da M.Ö. 1352-1334 yılları arasında (Mısır kronolojisinde değişir) firavunluk yaptı. Akhenaton'un eşi,Nefertiti'ydi. [2] Eski tanrıları yasaklaması, Amon rahiplerinin etkisini yok etmesi ve halkı tek tanrıya tapması için elinden geleni yapması sebebiyle ülkenin ruhban sınıfı tarafından sürekli kötülenmiş ve adı lanetli firavuna çıkmıştır. [3]
Firavunlar arasında en az bilgiye sahip olunan gizemli Akhenaton, çeşitli mısır tapınaklarını kapatarak, belirsiz ve suretsiz Tanrı Aton için tapınaklar yapmıştır. Aton, İbranilerin Adon (Adonay) dediği tanrıyla aynıdır. Adon, daha sonra İbraniler tarafından "Öyle Olsun" anlamına gelen "Amen" kelimesine dönüştürülmüştür. Kelime kökü olarak Sümer'in Mutlak tanrısı Anu'dan türediği düşünülür. [4]
Aton sözünün Ön-Türk kökenli olduğunu ve Ata-On olup Evrensel Ata anlamını taşıdığını söyledim. Şu halde Akhenaton adındaki sessiz harflerden hareketle KHN-Aton olarak okuyabiliriz. Çünkü, Ön-Türk dilinde yazı damgalardan oluşmakta idi ve her damga tek hece içeriyordu.
KHN sessiz harfleri KHAN şeklinde okunabileceğini bir önceki yazımda belirttim. Böylece, Akhenaton adı KHAN-ATA-ON adı /Evrensel yönetici ata/ şeklinde anlam kazanır. Dikkat ederseniz sessiz harflerin yerini değiştirmeden sadece aralara farklı sesli harfler ekleyerek okudum. Bu okunuşun doğruluğu konusu halen tartışılabilir. Çünkü, kadim Mısır yazısında sesli harflerin yeri yoktu. [5]
Akhenaton son derece dindar biri olmasına karşın iktidarda rahiplerin etkisini yok edip ülkeyi kendi isteklerine göre yönetmiş nadir firavunlardan biridir. Ancak; Aton, insan öldürmeyi yasakladığından, askerî hareketlere sürekli karşı koymuş ve mısır o dönemde askeri açıdan zayıflayıp saldırılara uğramıştır. Son dönem hastalığının artmasıyla iktidar naibi ay, Nefertiti ve kumandanı Horemheb tarafından paylaşılmıştır.
Eski Mısır'ın klasik sanat anlayışında Akhenaton döneminde ciddi değişiklikler olmuş; ancak bunlar da firavunun ölümüyle lanetli sayıldığından Akhenaton'dan sonra klasik dönem tekniklerine dönülmüştür. Karısı Nefertiti çarpıcı güzelliğiyle ünlüdür. Büstü çok meşhurdur. Hatta, "Bu büst şeklinde kolyeler şans getirir." iddiasıyla bir dönem pazarlanmıştır. [3]
İsimleri
- Amenotep (doğumda verilen ismi): "Amon, hoşnuttur." anlamına gelir.
- Amenofis (isminin yunan gezginlerce söylenen hali)
- Nefer-kheperu-Ré (Ön ismi ya da unvanı): "Ra'nın şekilleri güzeldir." anlamına gelir.
- Akhenaten (Aten için çalışan) Atenizm'i kurduğunda verilen isim. "Aten'in hizmetkârı" anlamına gelir.
- Akhenaton (Akhenaten'in alternatif bir söylenişi. Tıpkı Akhnaton, Akhnaten, Ikhnaton gibi.)
Yaşamı
M.Ö. 14. yüzyıl yaşamış olan Mısır kralıdır. Babası III. Amenotep'in ölümünden sonra tahta geçmiştir. Tahta geçtiği ilk yıllarda aile adı olan ("Amon'un hoşnut olduğu" anlamındaki) Amenotep'i kullanmıştır. [2]
Akhenaton, çıktığı seferlerden birinde en sadık kölesi ile düşman askerlerinden saklanmış birileri var mı diye girdikleri bir mağarada Hz. İbrahim'in mağara duvarlarına yazdığı yazıları bulur. Yazılarda tek tanrıdan bahsediliyordur. Fakat o, bunu Aten (güneş diski) olarak algılamış [3] ve daha sonra ismini değiştirerek Akhenaton (Aton'un hizmetkârı) ismini kullanmış ve geleneksel çok tanrılı mısır dinini yasaklayarak tek tanrılı Aton dinini kurmuştur.
Akhenaton, Krallığının 5 ya da 6. yılında kökten bir kararla yüzyıllardır Mısır'ın başkenti olan Teb'i terk ederek bugün Tel el Amarna olarak bilinen el değmemiş topraklara yeni bir başkent kurmaya karar vermiştir. Akhenaton, eski tanrıları yok etmek için tapınaklardan eski tanrıların isimlerini sildirmiştir. [2]
Moneist dinlerdeki anlatıma paralel olarak, Akhenaton'un hayatı paralellikler taşır. Taht üzerindeki kavgalar nedeniyle öldürülmemek için saraydan uzaklaştırılan Akhenaton'un hayatına Kral Büyük Sargon'un efsanevi hayat hikayesi kolajlanır.
"Zor durumdaki annem, hayatımı kurtarmak için beni kamışlardan yapılmış bir sepete koydu ve ağzını ziftle mühürledi."
Nefertiti
Süreç içerisinde üvey kardeşi Nefertiti ile evlenerek tekrar taht yoluna giren Akhenaton, III Amenotep (Amen memnun anlamındadır )'un ölümüyle IV. Olarak tahta geçer ve Akhenaton (Aton'un Görkemli Ruhu) olarak değiştirir.
Akhenaton, Aton desteği halk arasında hoşnutsuzlukla karşılaşması üzerine, baş rahiplerin devreye girmesi ile Akhenaton tahtı kuzeni Smenkhare'ye bırakır.
M.Ö. 1361 yılında Mısır'dan kovulduktan sonra Mısır'da Akhenaton adını kullanmak yasaklanır. Kiya adında karısından doğan oğlu, daha sonra ünlü çocuk Firavun Tutankhaton onun inancını temsil etmesi amacıyla ismini Tutankamon olarak değiştirmiştir.
Mısırdaki kayıtlar, Musa/Akhenaton'un beraber yola çıktığı insanları Pi-Ramses'ten Modern Kantra yakınlarından, güneyde Sina çölünden geçerek Timaş Gölüne götürdüğünü göstermektedir. Burası geniş bataklıklarla kaplı bir bölgedir. Tevrat'a yanlış çeviri olarak geçen yerin adı sazlıklar denizidir.
Akhenaton'un son dönemlerinde Merykiya-Khiba'nın sevdiği-Mery-Amon-Amon'un sevdiği adı altında baskın kraliçe haline gelmiştir. İsrailoğulları tarafından Meryem olarak tanınmıştır.
Ve kızı, Tutankhamon'un kız kardeşi, aracılığı ile Musevi kraliyet ailesini oluşturan kişinin annesidir. [4]
Akhenaton'dan sonra 8 yaşında tahta geçen oğlu Tutankhamon da fazla yaşamamış ve ablasıyla olan çocukları ya doğum öncesi ya da doğum sonrası ölmüştür. Tutankhamon da 18 yaşında ölünce bu nesil son bulmuştur. [2]
Akhenaton'un eşi, Mısır'ın görmüş olduğu Tiye ve Nefertari'den sonraki en güçlü kraliçesi Nefertiti'dir. Her ne kadar Amon'u reddedip Aton'a dönse; Mısır'ın bütün gelenek ve göreneklerine karşı çıkıp tapınakları yıkacak, hatta ülkenin dini merkezini eski kent Teb'den bugün Amarna olarak bilinen yeni kent Akhenaten'e taşıyacak kadar kararlı davranışlarla ileri gitmiş olsa da hiyerogliflerde Akhenaten'deki çok büyük bir karasızlığı gözlemleyebilirisiniz. [3]
Akhenaton'un eşi Nefertiti bir Nubia (Kuş) prensesi idi. Babasının adı AY idi. Bu isim de bir Ön-Türk kök sözcüğü olup, o dönemde bile dünyanın uydusu olan ay anlamını taşıyordu. Nefertiti bir KUŞ prensesi olarak güneş kültünü ve Ön-Türk simgelerini zaten aileden biliyordu ve yeni Aton tanrının doğuşunda eşi ile aynı yetkileri paylaşıyordu.
Bu bakımdan Tanrıça Afrodit olarak adının devam etmiş olması doğaldır. Ayrıca, Afrodit sudan ya da bir deniz kabuğundan çıkan genç bir kadın olarak resmedilir. Bunun nedeni de Mısır ile Yunan ülkesi arasında Akdeniz'in bulunuşu ve Afrodit'in deniz aşırı bir seyahat yapıp gelmiş olduğudur. Ayrıca Afrodit adını Afro-diti şeklinde ayırırsak Afrika kökenli bir tanrıça olduğu ortaya çıkar. [5]
Akhenaten yine en sadık olduğunu düşündüğü rahibi tarafından zehirlenerek öldürülür.zaten onun ölümünden sonra çok kısa bir süre Smenkhare adlı gizemli biri krallık yapmış ve yine gizemli bir şekilde kaybolmuştur. [3]
Akhenaton, yaklaşık 15 yıl tahtta kalmıştır. Ölümünün ardından kurduğu din çökmüştür. Akhenaton'un şehri yerle bir edilmiş ve lanetli firavun olarak anılmıştır. [2]
Akhenaton Mısır'ın yerleşik tüm inanç ve tanrı sistemin yıkarak, tek tanrı Aton'u resmî tanrı yapmıştır. Bu uygulama ile tam bir radikallik örneği sergileyen firavun ölümünden sonra tüm kaynaklardan çıkartılmış, hiyerogliflerden silinmiştir. [1]
El Amarna Dönemi
Burası yeni dinin yaşanacağı ve Teb'deki düşmanlardan uzak bir sığınak olarak tasarlanmıştı. Bu şehir, tarihteki ilk planlı yerleşimlerden biridir. Binalar, tapınaklar ve yollarıyla tamamen güneş tanrı Aton'a tapmak için tasarlanmıştır. Amarna'nın tamamlanmasına yakın Kral ve eşi Nefertiti, şehre yerleştiler. Bu arada Mısır büyük bir istikrarsızlığa düşmüştü. Bu dönemde sanatta da yenilikler olmuştur: firavun resimleri eskisi gibi tanrısal bir durağanlıkla değil, daha çok gerçekçi şekilde çiziliyordu. Bir bakıma sanatın dinden ayrılmasını Akhenaton başlatmıştır. Firavun geleneksel sahneler dışında, yemek yerken, karısını öperken, bir törene başkanlık ederken de çizilebiliyordu. Uzun boyunlu, göbekli resmedilen Firavunun resimleri oldukça ilginçtir. Uzun boyunlu beden yapısı, bu dönemdeki diğer eserlerde de sık sık kullanılmıştır. [2]
Ön-Türk toplumlarının Asya'dan dünyanın dört bir yanına yayıldıklarını kanıtlayan birçok gösterge vardır. Onlar Tanrı'nın görüntüsü olarak kabul ettikleri güneşe özel bir değer verdiklerini biliyoruz. “Tolu” adı verdikleri bir kap ile yemin ettiklerini gördük. Bu yemin onların adil ve dürüst bir yönetici olacaklarına dair verdikleri bir söz idi. Toplumu yönetirlerken de çeşitli fırsatlarda törenler düzenlenir, kadeh kaldırılır ve tolu içilirdi. Ön-Türklerin bu geleneğini, kısa süre de olsa, kadim mısırda yeniden canlandırmak için uğraşmış bir firavundan söz etmek istiyorum. Babası tarafından kendisine verilen isim Tutmose IV olmasına rağmen tahta çıkar çıkmaz adını Akhenaton olarak değiştirdi. Yönetimi M.Ö. 1379 ile 1362 yılları arasında sadece 17 yıl sürmüştür. Fakat bu kısa süre içinde Mısır dininde büyük reformlar yapmıştır.
Tahta çıkar çıkmaz çok tanrılı dini yasaklayıp tek tanrı dinini savundu ve güneş olarak görüntülenen tek tanrıya “Aton” adını verdi. Şu halde Akhenaton adını KHN-Aton olarak okuyabiliriz. Çünkü sadece sessiz harflerle yazılmış olduğunu biliyoruz. Fakat seslendirilişi doğru olmayabilir (Bkz. K harfinin gelişimi başlıklı yazım). KHN sessiz harfleri OKH-İN şeklinde seslendirilirse, Akhenaton adı OKH-İN-ATA-ON “On atadan inen Okh” şeklinde anlam kazanır. Bu isimde “in” sözü ile aynı sülaleden, nesilden inen kast edilmektedir. İngilizce “descendant” de “sülaleden gelen” anlamında kullanılır ve “descend” (inmek) sözü ile ilişkilidir. Dikkat ederseniz, kök sözcüklerin yerini değiştirmeden sadece tersten, sağdan sola, doğru okudum. Mısır ve halen Arap yazısı da aynen Ön-Türk yazısı gibi sağdan sola doğru yazılırdı.
Resimde solda görülen kabartma Akhenaton dönemine aittir ve önde Akhenaton, arkada karısı kraliçe Nefertiti görülmektedir. Her ikisi de ellerinde tuttukları kadehleri güneşe doğru yükseltiyorlar. Güneşten inen ışınlar ise onları kutsarken sadece iki ışın, biri firavuna diğeri ise eşine birer Ankh (ON-OKH) indiriyor. Bu resimle ifade edilmek istenen şudur: Yönetici kral ve eşi tek tanrı olan güneşe saygı işareti olarak kadeh kaldırıyorlar. Güneş olan tanrı ON ise onları kutsuyor ve onlara birer ON-OKH indiriyor. Böylece yönetici ve eşi tanrısal özellikler kazanarak tanrı ON ile bütünleşmiş oluyorlar. Bu yorum ile Ankh işaretinin de güneş ile ilgili olduğunu şüphe götürmez bir şekilde kanıtlamış oluyorum. Çünkü, güneşten kopmak üzere olan ayrı bir Onokh da çizilmiş olduğunu görmekteyiz. Akhenaton yeni olan tek tanrı dinini geliştirmek için Akhetaton, şehrini kurdu. Bu şehir daha sonraları tümüyle yerle bir edilip taşları dağıtılmıştır. Bugün sadece adı kalmış durumdadır. Nedeni ise o dönemde hala çok tanrılı din hüküm sürüyordu ve Okhinataon “tek tanrı” fikrini yaymak peşinde idi. Bu şehri kurduktan iki yıl sonra baş şehir olarak ilan etti ve ailesi ile birlikte oraya taşındı.
Güneş dini tapınmaları Akhetaton'da açık havada ve güneş altında yapılmaya başlandı. Tanrı Aton ya da ATA-ON öğretisinde bütün canlılara saygı ve doğa sevgisi öncelik taşıdı. Resimler ve kabartmalar daha yumuşak ve sevecen görüntüler yansıtmaya başladılar. Fakat, Akhenaton'dan sonra gelen firavun tekrar eski inanca, çok tanrılı dine geri döndüler. Böylece tek tanrı inancı kadim Mısır kültüründe sadece 17 yıl sürdü. Okhinataon'un eşi Nefertiti bir Nubia (Kuş) prensesi idi. Babasının adı AY idi. Bu isim de bir Ön-Türk kök sözcüğü olup, o dönemde bile dünyanın uydusu olan ay anlamını taşıyordu. Nefertiti bir KUŞ prensesi olarak güneş kültünü zaten aileden biliyordu ve yeni Aton tanrının doğuşunda eşini etkilemiş dahi olabilir (Bkz. Kuş figürleri başlıklı yazım). Yönetici olabilmek için kadeh kaldırarak yemin etmenin bir Türk geleneği olduğunu biliyoruz. Resimde sağda görülen Türk heykelinde yönetici kişi sağ elinde kadeh (tolu) tutmaktadır. Başındaki başlığın şekline bakarsak ne derece Akhenaton'un başlığına benzediğini de görürüz. Zaten Akhenaton'un başlık şekli tüm güney Mısır firavunlarına ait olup kuzey Mısır başlığından farklıdır. [6]
Aton Dini
Mısır firavunları, çoğunlukla zorba, baskıcı, savaşçı ve acımasız kişilerdir. Bu firavunların ortak özellikleri, Mısır'ın çok tanrılı dinini benimsemeleri ve bu din sayesinde kendilerini tanrılaştırmalarıdır. Ancak mısır tarihinde bir tek firavun vardır ki, diğerlerinden çok farklıdır. Bu firavun, tek bir yaratıcıya inanılması gerektiğini savunmuş ve bu yüzden özellikle çok tanrılı dinin ayrıcalıklarından faydalanan Amon rahipleri ve bunlara destek veren bazı askerler tarafından büyük baskıya maruz kalmış, sonunda da öldürülmüştür. Bu firavun, M.Ö. 14. yüzyılda basa geçmiş olan Akhenaton'dur. Akhenaton, M.Ö. 1375'te tahta çıktığında yüzyılların getirdiği bir tutuculuk ve gelenekçilik ile karsılaştı. Bu döneme dek toplum yapısı ve halkın kraliyet sarayı ile olan ilişkileri değişmeden gelmişti. Toplum dış olaylara ve dinsel yeniliklere kesin olarak kapılarını kapalı tutuyordu. Tutuculuk, yukarıda da açıkladığımız gibi, Mısır'ın doğal coğrafi koşullarından kaynaklanmaktaydı. [7]
Birçok kişi, ilk tek Tanrılı dinin Musevilik olduğunu düşünür; ama bu doğru değildir. Musevilikten önce Mısır'da tek Tanrı inancı mevcuttu: Milattan önce 1353- 1335 yılları arasında Mısır'a hükmeden firavun Akhenaton, yeryüzündeki ilk tek Tanrılı dinin yaratıcısı olmuş ve Aton adını verdiği tek Tanrıyı benimseyerek Mısır'ın eski çok Tanrılı geleneğini reddetmiştir. Bununla da kalmayan IV. Amenotep, kendi inancını Mısır halkına da kabul ettirebilmek için büyük bir çaba içine girmiş ve Amon, Ra, Maat, Ptah, Horus, Anubis, İsis, Osiris gibi eski Mısır Tanrılarına ve Tanrıçalarına adanan birçok tapınağı yıktırmıştır.
Mısır'ın Amon rahiplerinin önderliğindeki çok Tanrılı inancına düşman olan IV.Amenotep, babası III. Amenotep'in ölümünden sonra Mısır firavunu oldu ve bu göreve gelir gelmez adını “Aton'a hizmet eden” anlamına gelen Akhenaton olarak değiştirdi. Günümüzde de ilgili kral daha çok ikinci ismiyle tanınmaktadır.
Akhenaton, çok Tanrılı dinden kopuşunun bir simgesi olarak başkenti Tanrı Amon'un kutsal kenti Teb'den Amarna adını verdiği başka bir kente taşıdı ve yeni başkentini Tanrısı Aton'a adanan tapınaklarla süsledi. Akhenaton'un inandığı tek Tanrı Aton, güneş Tanrısı olarak benimsenmişti ve bir güneş diskiyle simgeleniyordu.
Ancak Akhenaton, kendi inancını halkına benimsetmekte başarısız olmuş olacak ki, firavunun ölümünün ardından Akhenaton'un Tanrısı unutuldu ve tekrar eski çok Tanrılı inanışa geri dönüldü. Sonuçta binlerce yıldır geçerli olan inanışları unutturmak kolay bir şey değildi. Ayrıca Mısır içinde çok güçlü bir konuma sahip olan Amon rahipleri de Akhenaton'un dinsel reformundan çok olumsuz bir biçimde etkilenmişler dinsel, ekonomik ve siyasi güçlerini kaybetmişlerdi. Bekleneceği üzere Amon rahipleri Akhenaton'un ölümünün yarattığı fırsatı kaçırmamışlar ve eski çok Tanrılı Mısır dinine geri dönüşü sağlamışlardır. O noktadan sonra Akhenaton, Mısır'da lanetli ve sapık firavun olarak adlandırılır olmuş, tek Tanrı Aton'a adanan tapınaklar ve Akhenaton'un başkenti Amarna tahrip edilerek unutulmaya terkedilmiştir.
Keşfedilen hazinelerle dolu mezar odasıyla tanınan firavun Tutankamon, lanetli firavun Akhenaton'un oğludur ve babasının ölümünün ardından Tutankaton olan adını Tanrı Amon'un en tepede olduğu çok Tanrılı inanca geçişin bir simgesi olarak Tutankamon olarak değiştirmiş ve başkenti yeniden Teb şehrine taşımıştır.
Bazı düşünürler Akhenaton'un tek Tanrı inancının Musevilik dinine ilham verdiğini önermişlerdir. Örneğin Sigmund Freud, “Musa ve Tektanrıcılık” isimli kitabında Hz. Musa'nın tek Tanrı fikrini Akhenaton'un dininden etkilenerek ortaya attığını iddia eder. Hatta daha ileriye gidip Akhenaton'un Musa ile aynı kişi olduğunu ya da ilginç yüz yapısı ve çekik gözlerinden dolayı onun uzaylı olduğunu ortaya atanlar bile çıkmıştır.
Akhenaton, Mısır tarihindeki aykırı özelliği ve ilk kez tek Tanrı inancını ortaya atan kişi olması nedeniyle insanların ilgisini ve merakını her daim üzerine çekmeye devam edecek gibi görünüyor. [8]
Akhenaton, tahta geçişinin birinci yılında din alanında bir devrim yaparak Atenizm (bazen Atonizm) dinini kabul ettiğini ve tüm diğer Mısır tanrılarını reddederek (Ra, Maat, Hathor, İsis, Nephthys, Set, ...) tek tanrı olan güneş tanrısı Aton'a ibadet edilmesini bir kanunla halka duyurdu. Başlangıçta eski Mısır diniyle benzer gibi gözükse de, Atenizm tek tanrılı bir dine geçiş teşkil etmektedir. Aten bu noktada Ra-Amoun-Horus un bir karışımı olarak dikkat çekmektedir. Akhenaton'un yaşadığı dönemde Amon Rahipleri oldukça güçlüydüler. Firavun herhangi bir iş yapmadan rahiplere danışmak ve kehanetlerine başvurmak zorundaydı. Akhenaton bu etkiden kurtulmak ve kendi inançlarının da doğrultusunda eski Mısır dinini yasaklamış, Karnak tapınaklarını kapatıp Amon rahiplerinin görevine son vermiştir. Bu durum ülkede büyük bir kargaşaya sebep olmuştur. Ölümünden sonra dini terk edilmiştir. Akhenaton ve soyundan birçok kimsenin isimleri tapınak duvarlarından silinmiştir. Bu dönemle ilgili birçok konu hala araştırılmaktadır. Son veriler ışığında Akhenaton konusunda şunlar da bilinmelidir; Musa, Tevrat'ta sürekli sözü edilen 2. Ramses (d. M.Ö. 1302 – ö. M.Ö. 1213) ile dönemdaştı ve zaten bilinen en eski tek tanrılı semitik din de Yahudilik'ti; Oysa daha önce yaşamış olan Akhenaton, aşağı yukarı aynı bölgedeki daha eski tek Tanrılı dini benimsemiş, savunmuş ve dönemdaşı olan kendi rahipleri (Ay) tarafından da alelacele yok edilmiş, savunduğu din de örtbas edilmiştir. Musa döneminden de önce bulunan Akhenaton'un araştırmalar ve verilere göre bir peygamber olma ihtimali çok yüksektir. [2]
XVIII.sülalenin onuncu kralı olan Amenotep IV tek tanrı Aten'e inanmaya başladı ve adını "Aton'a hizmet eden" anlamına gelen Akhenaton olarak, karısı Nefertiti'nin adını da "Güzel Aten'in güzelliğidir" anlamına gelen Nefer-Nefru-Aten olarak değiştirdi. Kral ve kraliçe Teb'i terk ettiler ve Amarna adlı yeni bir kent kurdular. Daha sonra Amon'un heykellerini ve tapınaklarını yıktırmaya başladı. Fakat bu; Teb, Memfis ve Heliopolis rahiplerinin hiç hoşuna gitmemişti. Bu rahipler, eski çok tanrılı dini tekrar kabul etti ve böylece Aten dini Mısır'dan kalktı. Akhenaton, bu dini reformu başaramamıştı. Buna rağmen Akhenaton, dünyanın ilk tek tanrılı dine inanan insanı olarak anılır. [9]
Farklı bir Tarih araştırmacısı, Musa'nın Mısır'da sahip olduğu yüksek pozisyon düşünülürse o döneme ait kayıtlar ki- oldukça fazladır – ondan hiç söz edilmez. Sebebi ise Musa ve Mısırlı Firavun Akhenaton, resmi adıyla IV. Amenotep, aynı kişidir. Bu yeni bir düşünce değil; tüm antik bilgi taşıyıcılarının savunduğu düşüncedir. (Bu görüş, sadece rivâyetlerden birisidir. Çünkü çoğu tarihi kaynaklarda Hz. Musa, kendisinden 400 sene sonra gelmiştir.)
Akhenaton'un Mısır'ı terk etmesiyle taraftarları onu tahtın haklı sahibi olarak inanmaktadırlar ve ona "vâris" anlamına gelen Mose, Moses ya da Mosis dedikleri bilinir. Dolayısıyla Musa / Moses bir isim değil unvandır.
Musa / Akhenaton teorisini destekleyen diğer bir teori, mısırdan çıkışta ve daha sonrasında ona yakınlığı ile bilinen Meryem adlı kadındır. [4]
Kaynaklar
[1] www.klasikyoga.com/forum/index.php?topic=2723.0
[2] tr.wikipedia.org/wiki/Akhenaton
[3] www.itusozluk.com/goster.php/Akhenaton
[4] astroloji.astrozoom.com/viewtopic.php?f=188&t=3220
[5] www.astroset.com/bireysel_gelisim/kadim/k18.htm
[6] cigirtu.net76.net/1_17_Akhenaton-d-nemi.html
[7] mitoloji.info/nedir/Akhenaton.nedir
[8] blog.milliyet.com.tr/Blog.aspx?BlogNo=7572
[9] www.nizip.com/showthread.php?t=2259
[10] nedir.net/Akhenaton.html
Bu sayfa hakkında yorum ekle:
|Bu sayfa hakkındaki son yorum:|
|Yorumu gönderen: serkan, 25.06.2016, 20:01 (UTC):|
cok bılgılendırıcı ve etkılı bır yazı..cok teşekkürler..bazı arkadaşlar karman corman tutarsız olduğunu bazılarıda hıc bırsey anlamadığını soylemıs..oysa böyle degıl zaten bu yazı kesın bır hukum koymuyor degısık kaynaklardan yorumlar sunuyor..hz.yusuf ıle hz musanın mısırda yasadıgını bılıyoruz ama nerden bılıyoruz kutsal kıtablardan..resmı tarıhı kayıtlarda ıse gecmıyor ısımları..once kutsal kıtap ve ınancların lıteraturune gore yorumluycaksak hz.yusuf milattan once 1.600 yıllarda yasamıs olduğu rıvayet edılır buyuk ıhtımalle oyledır cunku yusufun dedesı hz.ıshaktır ve ıshak hz.ıbrahımın oğludur..hz.ıbrahım ıse m.o 2100lu yıllarda sumer medenıyetınde ysasmıstır..buyuzden hz.yusufun en ıyı ıhtımalle m.o 1600-1700yılarda yasaması lazım..ve buda m.o 1300lerde yasayan akheneton adlı fıravunun donemı olmuyor..yanı bazı arkadaşların dedıgı gbı hz.yusuf akheneton zamanında yasamıs olamaz ve onu etkılemıs olamaz.sımdı resmı kayıtlara tarıhden gıdıcek olursak zaten hz.yusuf dıye bırının yasadıgına daır mısır belgelerınde bır ız bulunmaz..hee belkıde hz.yusuftan kalan tek tanrılı ızlerı tıpkı akhenetona yaptıkları gıbı sılmıs ve yoketmıs olabılırler bu buyuk bır ıhtımal..benım gorusume gore akheneton kendınden once gelen hz.yusuf ve hz.yusufa tabı olan fıravunun getırmıs olduğu tek tanrılı hak dınınden haberı vardı ve bundan etkılendı kendı saltanatı zamanındada tekrardan tevhıd ınancını yasatmaya kalkmış olmalı tabı bunu başaramadı...hee benı kıllandıran tek sey akheneton ve musanın aynı kışı olma ıhtımalı cunku gerçekten olma ıhtımalı varmış gbı geliyor ama musluman olduğum ıcın buna ınanmıyorum..cunku akhenetonun lakabının mose oması mary adlı kadından etkılenmesı ve kendıne tabı olanlarlar mısırdan başka bır yere goc etmesı tıpkı musa peygamberın yaptığı gıbı..ve musapeygamberın sepette bebekken yolculuğu hıkayesının akhenetonda da gormemız..ılgınc cok ılgınc
|Yorumu gönderen: arif, 23.05.2016, 22:18 (UTC):|
Her fikrin bir tutar tarafı vardır...
Yanlışları saymak yerine doğru olabileceğini düşündüğümüz bölümleri ön plana çıkarmaya çalışırsak, daha doğru olmaz mı?...
|Yorumu gönderen: halil , 20.04.2016, 14:23 (UTC):|
malesef yanlış yorumlarla dolu olmuş khn yazmışsın lakın turkcedekı karsılıgı kgn dir buda kagan demektır turkler mısırdan cıkmıştır dogru bu zaten orhun abıdelerınde var tabı soyleyebılırlerse kırkız malesefkı yanlış anlamla beraber hala devam eden sorun ıkı ra kızı bıze geldı buyuk kagan oldu bılge kagan karaydı kızları evlendı iyi ra ya oguz deyın bayrak yarıyoruz ıregon(ejderha) olsun artık adıma saka deyın zulkayney zamangahla
oplayıverdı ve dahasıda cok adım
bilge kagan D5
ayu goci;şi gatıcı;öngörü;küna;atoga sakade:bög açi:çileyli;
tobagoçi;itip öte :öpir;öpirmi;iki rakızı;üç oku ra iken;otuz
tatarı; iki daney;ada tabi;bunca:budin;galpine:sıga demiş;
ayu gülüymiş; nedeg;güliy;kagan;ermiş;ne ede;o gişi ra inisi;
kagan;bulmuş;ögrenince;ogluidi;kagan;bulmuş;ögrenince;nede;
ogişi ra; daha
daha niceleri lakın gokturkleri bayligi bile 100 tumen her tumen 10 000 kişi bu sadece uc beylıgınde lakın beylık dedıgınız turklerde yanlış anlaşmakta sakalar oguzlar tatarlar gokturkler
bunlar beylık işte yazmaktan korkan turk tarıhcıyım dıyenlere yazıklar olsun dıyorum
|Yorumu gönderen: sis, 27.02.2016, 15:12 (UTC):|
Biraz akıllı düşünün. Tv dizilerinden yola çıkarak tarih açıklanmaz. Eğer bu şekilde açıklamaya çalışırsanız muhteşem yüzyıl gibi bir rezillik çıkar ortaya.
Tarih delillere bakılarak ortaya konulur.
Siz Kuran ı Kerimde, akenaton, nefertiti isimlerinin geçtiği bir ayet gösterebilirmisiniz ki, buna kesin gözüyle bakıyorsunuz.
Hz Yusuf AS ı nefertitinin babası olabileceğini varsayan tarihçilerde vardır. Ama onlar dahi tarihi verilere bakarak bunu düşünüyorlar.
Birde şu mantık var yani,
Diyelimki Yusuf AS o devirde yaşamış ve sizin düşündüğünüz gibi olmuş diyelim.
Akenaton ve nefertiti öldükten sonra onları lanetli sayıp adamın soyunu bile kurutmuşlar, hatta tahminlere göre nefertiti nin mumyasını dahi parçalamışlar ve oğlu tutankhamon u öldürüp 18. hanedanı sona erdirmişler. Akenaton un Amarna da ki tapınaklarını yıkmışlar. Durum buyken Yusuf AS a dair bilgi mi bırakırlardı tarih sayfalarına.
|Yorumu gönderen: Akhenaten, 10.01.2016, 13:24 (UTC):|
Hz. Yusuf'un metinlerde olmaması doğal. Hz. Süleyman gibi bir kralı da tarih ve arkeoloji sayfalarında bulamazsınız. Akhenaton'un isminin dahi bulunması bir mucize. Çünkü Amoncular tarafından kukla gibi kullanılan Tuthankhamon, Akhanaton ve Aton dini ile ilgili ne varsa yok etmeye, isimleri tapınak duvarlarından sildirmeye çalıştığı bilinen bir gerçek. Ne geriptir ki Tuthankamon olanları daha iyi anlayacak yaşa geldiğinde ölüyor (yada öldürülüyor).
Bir başka tuhafıma giden şey Akhenaton'un dilinden yazılmış sayfanın başındaki şiir. İlk dizedeki 13 satırın bir benzerini Yahudilik ve Hristiyanlık başta olmak üzere hiç bir dinde bulamazsınız. Bu satırların tek benzeri İslam'da kullanılır ve kaynağı Kuran-ı Kerim'dir. Ancak sonraki dize doğrudan güneşe ithaf edilmiş. Aton eğer güneş ise, görünmeyen gizemli tanrı kim o halde? Bana öyle geliyorki 2. dizenin önemli, can alıcı bölümleri, itibarsızlaştırmak için sonradan değiştirilmiş olması mümkün. Amoncuların ve Tuthankamon'un yapmayacağı şey değil.
Akhenaton gibi zeki bir firavun, tüm putları yıkacak, tanrıları yasaklayacak, kendisine bile taptırmayacak ama güneşe taptıracak. Bu oldukça saçma geliyor bana. Hem tanrı gizli, görünmez deyip hem güneşe tapması gerçekdışı. Bazı araştırmalarımda Aton'un güneş değil, güneşin kaynağı, güneşi yakan, güneşi aydınlatan gibi anlamlar içeriyor olabileceğine rastladım ve bu bana daha makul geldi.
Hz. Yusuf'a dönecek olursak... Akhanaton döneminde yaşaması, onu etkilemesi oldukça mümkün. Zira israiloğulları hemen hemen o tarihlerde Mısır'a yerleşiyor ve Mısır'da yaşıyor. Bu sürenin uzun bir dönemide baskı ve zulüm altında geçiyor. Bunun nedeni Hz. Yusuf'un, Amon'un ilahlığını sarsması olması olabilir. Elbette bu zulüm Hz. Musa'nın israiloğullarından biri olarak peygamber seçilmesiyle ve oun liderliğiyle Mısır'ın terkedilmesiyle son bulmuştur.
Firavunlar ve yaşadığı dönemler...
Ay'dan sonra Akhanaton'un soyu biter. Firavunluk Komutan Horemheb'e geçer. Onunda bir yakını ve çocuğu olmadığı için. Firavunluk veziri 1. Ramses'e miras kalır...
II. Ramses'in, Hz. Musa dönemindeki firavun olduğu söylenmektedir.
IV. Amenhotep/Akhenaten 1352 - 1336
Smenkhkare 1338 - 1336
Tutankhamun 1336 - 1327
Ay 1327 - 1323
Horemheb 1323 - 1295
Ondokuzuncu Hanedan (MÖ 1295 - MÖ 1186)
Firavun Adı Ek Bilgiler Yıllar (İÖ)
I. Ramses 1295 - 1294
I. Seti 1294 - 1279
II. Ramses 1279 - 1213
|Yorumu gönderen: Serhad, 20.01.2015, 00:42 (UTC):|
Yukarda yazılanlar doğruysa Herşeyi yoktan var eden Allah c.c Hz Musayı peybamberliğe layık görüp ona zemin hazırlamış olamaz mı? Ayrıca Kuranı-Kerimde adı geçmeyen bir çok peygamberden de bahsedilir.Tarihe arkeolojiye merak saranlar araştırabilir amma velakin doğru kaynak bulmak gerekir arkeologlarla internetten konuşulabilir bir türlü irtibata geçebilinir günümüz teknolojisi kullanılarak vs vs vs.Herşeyin en iyisini Allah c.c bilir.Selametle
Not:Kötü söz söyleyen kendisi için söyler kendisine geçerlidir!Bana değil.
|Yorumu gönderen: osmanlıserdarı, 13.11.2014, 16:22 (UTC):|
bu konulara meraklı biri olarak şunu söyleyebilirm.akheneton ve karısı nefertiti hz yusuf alyhissalım tek tanrılı dinine inanmlşlardır(ve aynı dönemlerde yaşamışlardır)lanetle anılmaları nın sebebi de 1 olan allaha inamaları dır.ve allaha inanmayan kişilerin onlara attığı lanet li kelimesi iftira dır..nefret söylemidir.ben bu iki kişinin o zamanki allaha inanmyan kişiler yeönetici,ler tarafından öldürüldüğünü düşünüyorum.çünkü masonların tarihi mısıra dayanır.bu iklinin soyunun kurutulması devam ettirlmemesini de buna bağlıyorum çünkü mısırda bu şeytan tapan aile.mısırdan sonra italyada roma imp kurdular.roma yıkılınca bu soy ingiltereye gitti.ingilizlerin mısırla bu kadar ilhgilenmelerin ssebebi budur ingiliz kraliyet ailesin ve başbakabnların bir birleriyle kan bağı olduğunu biliyoruz.mısırda da bu böyleydi aile arası ilişkiler ve kan bağı.prenses dianann araba kazası süsü verilerek öldürlmesi çünkü sevgilis bir müslümandı ve ingliz kraliyet ailesi bunu kabul edemezdi.diana damızlık olarak görülüyordu.masonlar kendilerine ihanet edenleri yok ederler.daha yazacak çok şeyim var ama bunlar gerçlkler arkadaşalr
|Yorumu gönderen: gerçeğe aykırı bilgi yazıyor , 31.07.2014, 09:07 (UTC):|
Burdaki Bilgilerin çoğusu gerçekle alakası olmadan ya kasıtlı yada gerçeği kasıtlı gizlenmiştir . Ve birçok yerdede tutarsızlık vardır. Nefettiti yi hem kıralın karısı hem ANNESİ OLARAK İKİ YERDE BAHSEDİLİYOR hem ordu komutanından bahsedilirken Hz yusuftan hiç bahsedilmiyor. Onun döneminde rahiplerde müslüman olmuştu ve rahiplerin hiç bir etkisi kalmamıştı. hem akenaton ölümünden sonra akenaton lanetli eyer ilan edilecekse hz yusuf nerede diye sorarlar ve kendi kardeşlerini nasıl mısırda bırakabilirdiki hatta soyu artıp kalabalıklaşıyorlar . gerçeği bilerek burda gizleniliyor
|Yorumu gönderen: gerçekler saklanılıyor, 31.07.2014, 08:50 (UTC):|
yorumda çok tutarsızlık ve saçmalık var 15 yıll kırallık yaptı deniliyor ancak rüya gereği bile olan 7+7 = 14 yılı bile kuranda geçiyor ondan öncesi sayarsak 16 bile oluyor sonrası hiç hesaba katmıyorum onun döneminde rahiplerde müslüman olmuştu çok saçma bilgiler ve açılama verilmiştir. meraklılar için baksınlar hz yusuf hayatına
|Yorumu gönderen: ahkeneton hayranı, 17.12.2013, 04:51 (UTC):|
herkesi türk yapıyorsunuz bırakın allah aşkına böyle şeyleri bakın ingilizler veya başka milletler milliyetlerini ortaya atmadan her şeyi yapıyor ve başarılı oluyorlar bu sayfaya çok saçma fikirler var akhenetonun varisi varmı açık bir şekilde yazın ki normal insanlarda anlasın herkes arkelog veya tarihçi degildir iyi araştırmalar
|Yorumu gönderen: ali, 24.10.2010, 14:38 (UTC):|
bu sayfayi hazirlayan amon tapinagi rahipleri gibi dusunuyor yada bir sey bilmiyor tamamen yanlis bilgiler
|Yorumu gönderen: sungur, 13.09.2010, 20:29 (UTC):|
yukarıdaki görüşün kafa karıştırması,bazı resmi tarihi bilgilerin kendi görüş,düşünce,hatta hayal ve zorlamalarla birlikte verilmiş olmasından.Evet mısır'ın resmi tarihinde yusuf peygambere ait hiçbir bilgi yok.Hatta mısırda yaşamış tek bir yahudi yerleşimi ,izi ,mezar taşı,yok.sorun birazda ilahi öğretnin insanlara zamandan mekandan münehzeh gibi anlatılmasından kaynaklanıyor.Resmi tarihte tek tanrı aton dinini ilan eden teşvik eden yazdığı şiirler ki tevhid inancın ta kendisini işaret eden bir firavun Akhenaton yaşamıştır.Hz. Yusuf resmi tarihte geçmiyor oysa hayatına bakılırsa firavun Akhenaton devrinde ona vezirlik veya günümüzün maliye bakanlığı hatta başbakanlığı yapmış oması gerek.Fakat şuda ayrı bir gerçek Tek tanrıcılık mısırda Akhenatonla son bulur kendisine hasım olan tapınak rahipleri herşeyi eski düzene çevirirler hatta mezarı dışındaki tüm eser ve izleri yok ederler.adeta mısır tarihinden çıkarmak, Tek tanrıcılığı 'ATON'dininin yaşnmamış gibi hatıarını bile silerler.Buda bize resmi kayıt ve tarihlerde neden yusuf peygambere raslanmadığı hakkında bir ip ucu verebilir.Sonuçta insan neye inanmak isterse onu gerçek kılar.
|Yorumu gönderen: mes, 24.07.2010, 19:58 (UTC):|
Bu yazıda Hz.yusuf un akhenaton zamanında yaşamış olması 14 yıl süren bolluk ve kıtlık dönemi boyunca mısır azizi olmasından mısırlılara tek allaha imana davet etmesinden hiç bahsedilmiyor bilgilerin bir kısmı doğru ama asıl önemli kısmı hz.yusuf dönemi anlatılmıyor.
|Yorumu gönderen: ozlem, 24.07.2010, 15:13 (UTC):|
evet biraz saçmalamışlar,başk kaynaklarda daha başka anlatılıyor
|Yorumu gönderen: aleyna , 19.07.2010, 15:01 (UTC):|
ben firavunu hiç sevmiyorum çünkü o allaha inanmadı
|Yorumu gönderen: cansu, 29.05.2010, 10:59 (UTC):|
burada çok tutarsız bilgiler var çok saçmalanmış
|Yorumu gönderen: wren, 08.04.2010, 11:30 (UTC):|
bence herkes birşeyler öğrenmeli Hz Yusuf ve ona en büyük destekçi Akenaton'a.
bizi gerçek sevgiliye götüren aşk kutsaldır
|Yorumu gönderen: zeynep, 05.03.2010, 18:23 (UTC):|
ya bende hiç bişiy anlamadım akhenaton yusuf döneminde yasamıştır bunda bahsetmiy ayrıcı yalnış bilgilerde yer alıyo
|Yorumu gönderen: Neferkamin Anu, 30.11.2009, 19:42 (UTC):|
neferkaminanu.wordpress
|Yorumu gönderen: arzu, 10.10.2009, 08:33 (UTC):|
hiç bişey anlamadım yaaa
|Yorumu gönderen: Akhenaton (Admin), 18.09.2009, 22:53 (UTC):|
Şahsen bu yazı da ben de iki yoruma katılmıyorum. Birincisi, Hz. Musa ile 4. Amenhotep arasındaki bağ bulunabileceği yorumuna (çünkü arada 4-5 asır fark var), ikincisi de sizin de belirttiğiniz gibi bu kelimelerin Akhenaton yerine Ata On olarak okunmasına. Yani zorlamayla yapılan görüşlerdir. Bu yazıyı hazırlarken sadece tüm görüşlere yer verdim. Akhenaton hakkındaki elimdeki bilgiler sınırlı. İngilizceden çeviri yapabilecek arkadaşlar için bir çok makale ve materyal mevcut. Eğer böyle bir araştırmaya giren arkadaşlarımız varsa, bu çevirileri bizimle de paylaşırlarsa çok memnun olurum...
|Yorumu gönderen: tiguj, 18.09.2009, 22:32 (UTC):|
Sözcüklerin etimolojisi yapılırken neye dayanarak ön-türkçedir gibi bir yorum yapılmış buna bir anlam veremiyorum,ayrıca mısırlıların kökeninin orta asya ile hiçbir ilgisi yoktur.