Bazı araştırmalar cezalandırmanın en etkili disiplin tekniklerinden biri olduğunu göstermişse de ebeveynlik taktikleriniz içindeki tek yöntem bu olmamalıdır. Çocuklar büyüdükçe ceza etkisini kaybetmeye başlar. Fakat daha büyük çocuklar için de son derece faydalı disiplin teknikleri neyse ki mevcuttur.
İşte bazı örnekler:
- Çocuğunuzun İyi Hareketlerini Fark Edin
- Pozitif Olanı Teşvik Edin
- Mükemmellik Ummayın
- Alternatifler Sunun
- Belirli, Sınırlı Hedefler Koyun
- Unutmayın, Disiplin Ceza Demek Değildir
Çocuğunuzun İyi Hareketlerini Fark Edin
Dürüst olmak gerekirse, çocuğunuzun davranışlarını geliştirmek için yapabileceğiniz en basit ve etkili şeylerden biri budur. Fakat pek çok ebeveyn, çocuklarında görmek istedikleri davranışlar yerine görmek istemedikleri davranışlara yoğunlaşmakla zaman ve enerji harcarlar.
Çocuklar ekstra ilgiye bayılır. Sözlü bir kompliman, çabuk bir sarılma veya sırtını okşama, yalnızca bir iki saniyede harikalar yaratabilir. Çocuğunuz yemek masasında çatal kullandığında onu övün; yalnızca üzerine makarna soru bulaştırdığında kızmak yerine.
Aşırı övgüye kaçmadan istekli görünün - küçük çocuklar bile dürüst olmadığınızda bunu fark edebilir. Bu tür pozitif bir yaklaşım, özellikle çocuğun stresli olduğu bir anda işe yarayacaktır, çünkü stresi artırmak yerine azaltmaya yöneliktir. Sözsüz davranışlar da sözler kadar önemlidir. Kızının sessizce kendi kendine oynamaktaysa, yanına gidin ve saçlarını bir iki defa okşayın - bu hoşuna giden bir şeyse tabii. Başlangıçta bunu yaptığınızda oynamayı kesebilir. Fakat birkaç gün sonra ekstra ilginin keyfini çıkarırken sessizce oynamaya devam edecektir.
Çocuğun uygun davranışlarını ödüllendirirseniz, (‘lütfen’ ve ‘teşekkür ederim’ dediğinde çok mutlu oluyorum!" gibi) bunları tekrarlaması daha olasıdır. Hatta çocuğun iyi davranışlarını görmezden gelirseniz, sizden ekstra ilgi almak için bir dahaki sefere uygun olmayan bir şekilde davranabilir. Yani kötü değil, iyi olan şeylere odaklanmaya çalışın.
Pozitif Olanı Teşvik Edin
Pozitif takviyelerin (iyi şeyleri artırma) negatif takviyeden (iyi şeyleri ortadan kaldırma) veya cezadan (kötü şeyler ekleme) daha etkili olduğunu unutmayın. Tuhaf bir paradoks olarak bir miktar ekstra ilgi veya özel bir yemek, bisiklet almaya söz vermek gibi büyük bir ödülden daha fazla işe yarayabilir. Çocuklar sunulan büyük ödülü kazanamayacaklarını hissederlerse genellikle bu konuda deneme yapmayı bırakırlar.
Okul öncesi çocuğunuzu överken kullandığınız kelimelere çok dikkat edin. Övgülerinizi genel tutmak yerine onların belirgin ve davranışlara odaklı olmasına dikkat edin.
Bazı araştırmacılar
-
Belirli övgülerin çocuğun kendi başarılarını değerlendirmesine sebep olduğunu keşfetmiş: ''Bu yüksek bir kule. Seninle gurur duyuyorum''.
-
Genel övgü ise, çocuğun başarılarının değerlendirilmesi için başkalarına bağımlı olmasına yol açar: "Hala akıllı mıyım?"
Yani övgülerinizi belirgin ve davranışlara odaklı tutun.
Mükemmellik Ummayın
Bir çocuğun mükemmel bir biçimde davranmasını beklemek gerçekçi değildir. Hatta bunu yaparsanız, durum çocuğunuzu o kadar strese sokacaktır ki, buzları kırmak için muhtemelen yaramazlık yapacaktır.
Hem sizin hem de çocuğunuzun başarıya ulaşması için gerçekçi hedefler koyun. Örneğin okul öncesi çocuğunuzun bir arkadaşı ziyarete geldiğinde tüm oyuncaklarını paylaşmasını beklemeyin. Arkadaşı gelmeden önce en sevdiği oyuncaklarını ortadan kaldırması için ona yardımcı olun. Bu da onun oyuncaklarını paylaşma konusunda daha rahat olmasını sağlayacaktır.
Alternatifler Sunun
Çocuğunuza değiştirmek istediğiniz davranışlar için alternatifler sunun. Örneğin çığlık atmaktaysa ve bunu kesmesini istiyorsanız, çocuğunuza sessizce konuşarak nasıl insanların dikkatini çekebileceğini anlatın. Bir çocuğu dövmenin uzun dönemde ceza olarak etkisiz olmasının nedenlerinden biri, çocuğa aslında ne yapması gerektiğini öğretmemesidir.
Belirli, Sınırlı Hedefler Koyun
Sizin için gerçekten neyin önemli olduğuna karar verin. Elbette ki emniyet ön planda olmalıdır. Fakat bu yaşta kibarlık ne kadar önemli? Ya temizlik? Arkadaş canlısı olmak? İlgi göstermek? Bir seferinde çok fazla şeye odaklanmayın, aksi takdirde çocuğunuzu sürekli düzeltmek zorunda kalacak ve her ikiniz de durumdan bunalacaksınız. Çocuğunuzun yeni sosyal beceriler kazanması için bol bol zamanınız olduğunu unutmayın.
4 yaşındaki çocuğunuzun sorun çıkarmadan yatmaya hazır olmasını istiyorsunuz, diyelim. Hedef ve koşullarınızı bu şekilde genel ve belirsiz tutarsanız, uyumun derecesini ölçmek ve uyum sağlaması zor olacaktır. Bunun yerine hedefinizi belirli ve gerçekçi olarak belirleyin. Örneğin haftada beş gün, uyku saatinin geldiğini söylediğinizde 15 dakikadan önce yatağına giriyorsa, bundan tatmin olmalısınız. Ne ondan ne de kendinizden mükemmellik beklemeyin.
Unutmayın, Disiplin Ceza Demek Değildir
Bazen her ikisi arasında ilişki kurmamak zordur fakat aklınızda bunların farklı şeyler olduğunu unutmayın. Disiplin öğretmeyle alakalıdır. Sizin kendi davranışlarınızın, çocuğunuza öğrenmesini istediğiniz şeyleri öğretip öğretmediğini kendi kendinize sorun. Ne de olsa iyi bir örnek teşkil etmek en etkili disiplin tekniklerinden biridir.