YUTMA BOZUKLUKLARI
Yutma bozukluğu nedir?
Yutkunma bozuklukları, diğer adıyla disfaji, yutma sürecinin değişik fazlarında ortaya çıkabilen sorunlardır. Bunlar;
Ağız (Oral) Fazı: Çiğneme ve katı ya da sıvı besinleri boğaza taşımada güçlük
Yutak (Farengeal) Faz: Yutmayı başlatmakta, katı ya da sıvı besinleri boğaza-yemek borusuna doğru itmekte ve besinlerin yanlış yola gitmemesi için hava yolunu kapatmada güçlük.
Mide borusu (Özofageal) Faz: Boğaz ve midedeki delikleri açma-kapamada ve yiyecekleri yemek borusu boyunca itmede güçlük.
Yetişkinlerde yutma bozukluğunun nedenleri nedir? Yutkunmada zorlanma nedenleri nelerdir?
Sinir Sistemi Hasarları
- Felç, beyin travması, spinal kord zedelenmesi
- Parkinson, Multiple Skleroz (MS)
- Amyotrophic Lateral Skleroz (ALS)
- Müsküler Distrofi, Serebral Palsi
- Alzheimer
Baş ve Boyunun Etkilendiği Sorunlar
- Ağız, boğaz ya da özafagus kanseri
- Baş, boyun zedelenmesi ya da cerrahisi
- Dişlerin olmaması ya da takma dişlerin uygun olmaması
Bunların dışında birçok başka hastalık, durum ya da cerrahi müdahaleler yutma sorununa neden olabilir.
Yutma sorunları bireyleri nasıl etkiler?
- Yetersiz beslenme ya da kuruluk
- Aspirasyon riski
- Yeme ve içme zevkinin azalması
- Yemek ile ilgili toplumsal etkinliklerde rahatsız olma
Yutkunma bozukluklarının belirtileri nelerdir?
- Yeme, içme sırasında ya da sonrasında öksürme
- Yeme ya da içme sırasında veya sonrasında ıslak ses
- Çiğneme ya da yutkunma için gerekenden daha fazla çaba ya da zamana gereksinim duyulması
- Ağızdan katı ya da sıvı besin sızması ya da ağzın içine yapışması
- Yedikten sonra göğüste tıkanıklık
- Yeterince yemek yiyememe sebebiyle kilo kaybı
Nereden yardım alabilirim?
Alanında uzman olan bir dil ve konuşma terapistine başvurabilirsiniz.
Dil ve Konuşma Terapisti yutma bozukluklarını değerlendirmek için ne yapar?
- Hastanın tıbbi geçmişini ve belirtilere yönelik öyküsünü alır.
- Dudaklar, dil, çene ve sert damak gibi yutma ile ilgili kasların hareketini ve gücünü kontrol eder.
- Ağız ve boğazı etkileyen yutma sorunlarını değerlendirmek için testler yapar.
Ne tür tedavi uygulanabilir?
Tedavi genelde yutma sorununun nedenine, belirtisine ve tipine göre değişiklik gösterir. Dil ve konuşma terapisti;
- Daha etkili bir şekilde yutmaya yardımcı olacak alıştırmalar, duruşlar ve yöntemler,
- Daha güvenli, daha kolay yutmak için spesifik katı ve sıvı besinler önerir.
Aile üyeleri ya da bakıcılar yardımcı olmak için ne yapabilirler?
- Önerilen tedaviye ve sorunu anlamaya yönelik sorular sorarlar.
- Tedavi planını sürdürmeye yardımcı olurlar.
- Egzersizler yapmasına yardım ederler.
- Önerilen yiyecek ve içecekleri hazırlarlar.
- Hastanın, besinlerin ne kadarını bitirdiğinin takibini yaparlar.
*Dil ve Konuşma Terapisti, ekip elemanı olarak vakanın yönetiminden sorumlu meslek uzmanıdır.
Kaynak: ASHA (AMERICAN SPEECH- LANGUAGE HEARING ASSOCIATION)