Bu hafta yüksek oranda işlenmiş gıdalara karşı kampanya hakkında yazacaktım. Beslenme trendlerini takip ederseniz, bunun sağduyulu bir pozisyon aldığını bileceksiniz: Fabrikalarda üretilenleri değil, doğal gıdaları yemeye çalışın. Ancak, temel mesajı, fazladan sonra fazlasını atarak mahveder: Ketçaptan kaçınmalısınız çünkü endüstriyel bir fabrikada yapılır (aslında Batı dünyasında kullanılan çeşnilerin çoğunda olduğu gibi). Ve yarattığı genel histeride, hangi pişirme işlemlerinin bizim için kötü olduğunu belirtmeyi ihmal ediyor. Örneğin, ketçapın ne kadarının iyi ve ne kadarının tehlikeli olduğu konusunda da sınırlar koymaz.
Tam bunları yazmaya başlarken yeni bir bomba patladı. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) yapay tatlandırıcılara karşı çıktı. Bu, daha da yaygın bir histeriye neden oldu. Tatlandırıcıların sizin için kötü olduğunu kim keşfetmişti, diye yorum yapıldı. Televizyon kanalları, Kovid endişesi ortadan kalkınca maalesef televizyon stüdyolarından sürgün edilen doktorların davet edildiği münazaralar düzenledi. Bu, garip bir şekilde daha fazla histeriye yol açtı. Endokrinologlar, şeker hastalarının şekere geri dönmenin daha iyi olup olmadığını soran telefonlarıyla dolup taştı.
Şeker karşıtı işlenmiş gıdalar adamları ve tatlandırıcı karşıtı insanlar tarafından ileri sürülen argümanların çoğu benzer. Ben de işlenmiş gıdalarla ilgili köşeyi (Aslında ertelendi, terk edilmedi; sonra yapacağım.) bıraktım ve tatlandırıcı tartışmasının daha acil olduğuna karar verdim.
Öncelikle, DSÖ’nün ne dediğini açıklığa kavuşturalım. Kendi başına yeni bir araştırma yapmadı. Herhangi bir ani ve yeni sağlık acil durumuna yanıt vermiyordu. Yaklaşık 280 eski çalışmanın incelenmesine dayanan genel bir bildiri yayınladı. Bu çalışmaları yeniden okuyan DSÖ’deki insanlar, tatlandırıcıların kilo vermeye katkıda bulunmadığı sonucuna vardılar.
Bu ilginçti ama pek de şaşırtıcı değildi. Tatlandırıcı diyet hapı değildir. Semaglutide veya bazı süslü ilaçlara eşdeğer değildir. Kimse aniden kilo kaybına neden olacağını düşünerek almaz.
Ancak tıbbi araştırmalar şekerin kilo alımına neden olduğunu göstermiştir. Bu nedenle insanlar şekere bağımlılıklarını azaltmak için tatlandırıcılar kullanırlar. Bu nedenle, şeker tüketiminin neden olacağı kilo alımını önlerler.
Ayrıca tatlandırıcı kullananların birçoğu diyabetik veya prediyabetiktir. Kilo alma/verme tartışması onlar için önemsizdir. Tatlandırıcılardan da vazgeçmeliler mi?
DSÖ, yapmaları gerektiğini önermektedir. Şekere geri mi dönsünler? Hayır, bu da kötü. Peki ne yapmalılar?
Pekala, DSÖ’ye ve tavsiyeleriyle ilgili raporlarda alıntılanan bazı doktorlara göre, tatlı şeyler yemekten vazgeçmeleri gerekiyor. Tamam, belki biraz meyve yiyebilirler. (Meyve olayı tartışmalı; endokrinologlar bu konuda ikiye bölünmüş durumda ve şeker hastalarının bazı meyvelerden uzak durması gerektiğini söylüyorlar.)
Bu gerçekçi mi? Tüm uygarlık pişmiş yemek üzerine kurulmuştur. Ve çağlar boyunca, tüm dünyada insanlar tatlı tatlara değer verdi. İnsanlar tatlı şeyler yemek için yaratılmıştır: başka neden dillerimizde tatlılık için tat alıcıları olsun ki?
Yani, KİM ne derse desin, neredeyse hiç kimse tüm tatlılardan vazgeçmeyecek. Tatlıları kısmamız gerektiğini iddia etmek mümkündür, ancak tatlılardan tamamen vazgeçmemiz gerektiğini söylemek aptalca ve gerçekçi değildir.
Bunu kabul ettiğinizde sıra basit bir soruya gelir: Hangisi daha az zararlıdır? Şeker veya tatlandırıcı.
Sinir bozucu bir şekilde, DSÖ bu soruya girmiyor. Tatlandırıcılar arasında temel bilimsel düzeyde pek çok fark olmasına rağmen, çeşitli tatlandırıcı türleri arasında da ayrım yapmaz. Bazıları (aspartam gibi) laboratuvarlarda oluşturulur. Diğerleri (örneğin stevia) aslında bitki bazlıdır. Hepsine aynı şekilde mi davranacağız?
İşlenmiş gıda karşıtı hareketin çılgınca tarafında olmasam da, sezgisel olarak laboratuvarda yaratılan herhangi bir şeyden şüpheleniyorum. Ve sağlık ve gıda hakkında yirmi yılı aşkın bir süredir yazılan yazılarda, tatlandırıcılar konusu dayanıklı ve uzun ömürlü bir şey haline geldi. Konuyla ilgili yaptığım makalelerin sayısını kaybettim çünkü her yıl yeni araştırmalar yayınlanıyor.
Literatürü incelerseniz, ilk tatlandırıcıların, sakarin, siklamat vb.’nin hayvanlar üzerinde yapılan laboratuvar testlerinde olumsuz sağlık etkilerinin bulunduğunu keşfedersiniz. Bugün kimse çoğunu tavsiye etmez. Daha yakın zamanlarda, geliştirilmiş tatlandırıcılar da endişe konusu olmuştur.
Esas olarak gıda endüstrisi tarafından kullanılan bir şeker ikamesi olan eritritol, son zamanlarda bir bulutun altına girdi. Ve üreticileri size bunun tamamen güvenli olduğunu söylese de, kimyasal olarak formüle edilmiş bir tatlandırıcı olan aspartam hakkında her zaman anekdot düzeyinde şüpheler olmuştur. Bu nedenle, onu kullanan ürünler daha az arzu edilir olarak kabul edilir.
Ama daha ucuz olabiliyorlar, bu yüzden aspartam her zaman şekersiz ürünlerde karşımıza çıkıyor. Diyet içecekler bir örnektir. Hem Coke hem de Pepsi, farklı pazarlarda çeşitli içecekler için farklı tatlandırıcılar kullanır, ancak her içecek için hangi tatlandırıcıyı kullandıklarını size asla açıkça söylemez.
‘Düşük şeker’ veya ‘şekersiz’ olarak etiketlenen birçok ürün aspartam kullanır. (Genel kural: kola dışında asla diyet ürünü almam çünkü üreticiler ya şeker eksikliğini gidermek için ucuz tatlandırıcılar kullanırlar ya da şekersiz olarak tanımlanıyorlarsa yağ içeriğini pompalarlar!)
Ancak daha az lekeye sahip gibi görünen yeni nesil tatlandırıcılar var. Stevia, örneğin bir bitkiden elde edilir (şeker gibi) ve şekerden 300 kat daha tatlıdır, bu nedenle yalnızca küçük bir miktar kullanmanız gerekir. DSÖ Stevia, kimyasal tatlandırıcılar ve şeker alkolü arasında ayrım yapmaz. Tüm tatlandırıcılara eşit davranır.
Tatlandırıcılara itirazın iki önemli yeni nedeni var; her ikisi de hala daha kapsamlı bir şekilde araştırılıyor. Birincisi, tatlandırıcıların daha fazla yemenize neden olabileceği görüşüdür (bazı gözlemsel çalışmalar tarafından rapor edilmiş ancak diğerleri tarafından reddedilmiştir). Vücudu bir şeker ikramının geleceğine inandırırlar ve gelmediğinde vücut sizi aç tutarak bunu telafi eder. Durum böyle olabilir veya olmayabilir: bilim tartışmalıdır.
İkincisi ise tatlandırıcıların bağırsaklarımızdaki bakteriler üzerinde tam olarak ne gibi bir etkisi olduğunu bilmiyoruz. Bu yeni bir çalışma alanı ve şu anki görüş, bakterilerin nasıl yağ aldığımızı, kalorileri nasıl depoladığımızı ve duygusal durumumuzu etkileyebileceği yönünde. Bazı bilim adamları, bağırsak mikrobiyomunun tatlandırıcılara iyi yanıt vermediğini iddia ettiler. Bir kez daha, kesin bir cevap sağlamak için yeterli araştırma yok.
Peki ne yapmalısın?
Doktorların çoğu size (televizyonda kıyamet peygamberi olarak görünmeye hevesli olmadıkları sürece) DSÖ açıklamasının gereksiz paniğe yol açtığını ve bazı haberlerin gereksiz yere paniğe kapıldığını söyleyecektir. Her şeyden ayrı olarak, DSÖ’nün iddialarında daha spesifik olması gerekirdi.
Muhtemelen Hindistan’daki en iyi endokrinolog olan doktorum Ambrish Mithal’a sordum. (İşimin doğası gereği şekerlerimi düzenli olarak ölçüyorum. Bu yüzden onun bilgisinin derinliği konusunda kişisel deneyimim var.) Dr Mithal, kilo vermek için tatlandırıcı kullanan insanlar arasında bir ayrım yapıyor. ve şeker hastaları. Şeker hastalarının ellerinden geldiğince şekerden uzak durmaları gerektiğini ve şekerin onlar için tatlandırıcılardan daha iyi olduğunu öne süren haberlerle yanıltılmaması gerektiğini söylüyor.
Tatlandırıcılar konusunda mutlakiyetçi değildir. Tüm tatlandırıcıların aynı olduğuna inanmıyor ve herhangi bir sonuca varmadan önce mikrobiyom ve metabolizma üzerine yapılan yeni araştırmaları yakından izliyor. Tavsiyesi: Eğer şeker hastasıysanız, tatlandırıcıları tamamen bırakmayın. Ancak aşırıya kaçmayın. Her şeyde olduğu gibi: ılımlılık anahtardır.
Ve sağduyu her zaman medyanın yarattığı panikten daha güvenilirdir.
HT Brunch’tan, 27 Mayıs 2023
Bizi twitter.com/HTBrunch’ta takip edin
Bizimle facebook.com/bilimpark.com.trbrunch adresinden bağlantı kurun