Özbekistan'daki olayların gelecekteki gelişimi, bölgemizdeki yaşamın en büyük entrikasını temsil ediyor. Neredeyse 30 milyon nüfusu olan ve eski Sovyet tipinin ekonomisine sahip, belki de gezegenin stratejik olarak en önemli bölgesinde merkezi bir konuma sahip olan bu çok önemli ülkede, Özbek liderliğinin temsilcileri de dahil olmak üzere tüm gözlemciler için bir gizem kalmaktadır.
Bugün Özbekistan, modernliğinde en zor döneme başlayabilir hikayeler. Ne yapılacağı sorusu, herhangi bir devlet ve seçkinleri ile karşı karşıyadır, ancak Taşkent için bu soru özellikle önemlidir. Çünkü Özbekistan, ekonominin doğrudan hükümet düzenlemesinin kaldığı, dünyada kalan az sayıdaki ülkeden biri. Bu ülke klasik anlamda piyasa reformlarından geçmedi. Bu durum basitçe farklı şekilde ele alınabilecek bir olgudur. Birileri, Özbek makamlarının Sovyetler Birliği'nden miras kalan mirasını koruyabildiğine ve Özbekistan'ı Kazakistan ve Sovyetler sonrası ülkeler için örnek ve olası bir alternatif olarak gösterdiğine inanıyor. Diğerleri ise tam tersine, Özbeklerin Küba ve Türkmenistan yolunu takip ettiğine, eski Sovyet sisteminin ekonomi ve toplum üzerindeki tam kontrolünü korumaya çalıştığına ve bunun iyi bir şey olmayacağına inanıyor.
Ancak, her durumda, Özbekistan'ın dünya ekonomik sistemine entegre olmadığı, dünyanın geri kalanının büyük çoğunluğu olduğu kesin. Sovyet planlı ekonomisinin ve kendi kendine pazarın tuhaf bir karışımını temsil eden kendi kurallarına göre yaşıyor. Bu konuda iki soru var. İlk olarak, Özbek modeli modern dünyada ne kadar etkili olabilir? İkincisi, dünya ekonomik sisteminden fiili izolasyon koşullarında varlığı ne kadar süre devam edebilir? Bu soruların cevapları çok zor, ama son derece önemlidir, çünkü onlarsız başka bir soruyu cevaplamak zordur - Özbekistan'ın yakın geleceği nedir ve Kazakistan'ın geleceğini nasıl etkileyebilir?
Tarihte Momentler
Özbekistan, hiç şüphesiz Orta Asya'da önemli bir yere sahip. Bu bölgenin neredeyse bütün bölgelerini, batıdaki Khorezm'den doğuda Fergana'ya, kuzeydeki Taşkent'ten güneydeki Termez'e kadar uzanıyor. Diğer tüm Orta Asya cumhuriyetleri, eski bölgesel tarihi merkezin çevresinde yer almaktadır. Bunu yaparken, Özbekistan ile sınırındaki önemli bölgeleri, nesnel olarak baskın olma yeteneğini sınırlayan kontrol altına almaları oldukça karakteristiktir.
Örneğin, Özbekistan'ın derinliklerinde, Taşkent'in güneyinde, Kazakistan'ın Maktaral ilçesi, Kırgızistan, Fergana Vadisi'nin bir bölümünü Oş kenti ile kaplar, Tacikistan Fergana Vadisi'nin güney kesiminde Hocent'i kontrol eder ve Türkistan toprakları, alt Amudarya vadisinde uzanır Khorezm civarında.
Böyle bir bölge lokasyonu, tek bir devlet birliğinin - Türkistan - Orta Asya’da ortaya çıkmasına izin vermek istemeyen, merkezi Sovyet hükümetinin politikasının sonucuydu. Bu fikir, İranca konuşan Tacik'ler dahil olmak üzere bölgedeki tüm ulusal grupların elitlerinin temsilcileri tarafından aktif olarak desteklendi. Fikrin yazarları ve onun aktif destekçileri arasında, özellikle Kazak Turar Ryskulov vardı. Ancak Moskova için böyle bir birliğin ortaya çıkması istenmiyordu. Rus Bolşevikler, ulusal bölgelerin fazladan özerkliğini istemediler, ülkedeki gücün merkezileşmesini desteklediler. Aynı zamanda, her zaman ulusal özerklik fikrini desteklediler, bu nedenle aynı seçkin Türkistan’a ya da Gürcistan’ın bağımsızlığına neden karşı olduklarını ulusal seçkinlere açıklamaları kolay değildi.
Sonuç olarak, gerçek bir Solomonic karar verildi. Eski SSCB toprakları boyunca, Belaruslardan Khanty ve Mansi'ye kadar birçok etnik grup, ulusal devlet birliklerini çeşitli düzeylerde aldı, ancak bütün güçler tamamen Moskova'daki siyasi merkezin elinde toplandı. Ulusal özerkliğin dekoratif olduğu ortaya çıktı, ancak gerçekte, Sovyet devletinin emperyal doğası göz önüne alındığında, başka türlü olamazdı.
Özellikle Orta Asya'da, tarihi merkezinin çevresi boyunca birkaç ulusal cumhuriyet kuruldu. Aslında, yeni cumhuriyete karşıydılar - Özbekistan. Bu cumhuriyet resmen Türkistan’ın yerine geçti, ancak Türkistan fikrinin destekçileri tarafından planlandığı gibi kimliğini ortak bir Türk temelinde değil Özbek etnik temelinde oluşturmak zorunda kaldı. Böyle bir karar bölgedeki durumu kökten değiştirdi. Birincisi, cumhuriyetler arasındaki rekabet doğal olarak başladı ve tüm güç Moskova’da olduğundan, dikkatleri de dahil olmak üzere merkezileşmiş dağıtımlarıyla önemli olan kaynaklara erişimi garanti eden bir rekabet vardı. İkincisi, Özbekistan’da millet inşa etme görevleri Özbek milletinin oluşumuna odaklanmayı talep ediyordu.
Son görev çok zordu. Çünkü 1917'e kadar, Özbekistan topraklarında kimlikleri olan birkaç etnik grup vardı. Özbeklerin uygun olmasına ek olarak, kendilerini kabile bazında tanımlayabilenleri (Yusi, Mingy, Kungrad, Mangit) tanımlayabilenlerin yanı sıra, tarihsel olarak Orta Asya'da da yaşayan diğer birçok Türk grubu da vardı - Kazaklar, Kırgızlar ve Türkmenler. Bu gruplar arasında Doğu Buhara'daki Yerliler ve Karluklar, Taşkent bölgesindeki Kurama, Fergana Vadisi'ndeki Kipchaks ve diğerleri vardı. Devrim öncesi nüfus sayımları etnik grupların bütün paletini açıkça gösterdi.
Ancak, nüfusun en etkileyici kısmı, devrimden önce Sarts olarak adlandırılanlardı. Bunlar yerleşim yerlerinin sakinleriydi, bazıları Türkice, bazıları İranca idi. Türk dili konuşanların bir kısmı, erken yerleşime giden ve kabile kimliklerini kaybeden çeşitli tarihi Türk kabilelerinin parçalarına aitti. Geri kalanlar ise eski İranca konuşan nüfusun Türk soyundan geliyordu. Buna karşılık, İran dili bölgeleri, Orta Asya toprakları boyunca bulunsalar da, çoğunlukla Samarkand ve Buhara'nın güney şehirlerinde muhafaza edildi. Sarts için, dilsel ilişkilerine rağmen, bir ya da başka bir vahadaki ikamet yerinde tipik bir bölgesel topluluk vardı - Taşkent, Buhara, vb.
Her durumda, tüm bu grupların, Taşkent, Semerkant, Buhara, Hiva ve diğerleri gibi alışveriş merkezlerinin çoğu da dahil olmak üzere, tarihsel olarak neredeyse tüm Orta Asya topraklarını işgal eden tek bir etnosun parçası olarak birleşmesi, Özbekistan'ı bölgedeki en önemli ülke haline getirdi. Açıkçası, bu işte çok büyük bir rol oynayan tam da ulusal devlet inşasıydı.
Aslında, bu durum Özbek cumhuriyetinin SSCB'deki özel yerinin sebebiydi. Bu arada, bu yüzden 1980-s'de Moskova, Özbek seçkinlerine “pamuk işi” denilen ezici bir darbe verdi. Zira Taşkent’in aşırı bağımsızlığı ve bölgesel bir merkez olarak potansiyeli, özellikle SSCB’de siyasi liberalleşme sürecinin başlangıcına rağmen tehlikeli olabilir.
Pamuk ticaretinin akut aşamasının sona ermesinin ardından, Özbekistan Komünist Partisi Merkez Komitesi'nin ilk sekreteri olan mimar Rafik Nyshanov, Moskova'ya devredildi ve İslam Karimov onun yerini aldı. Aynı dönemde Saparmurad Niyazov'un Türkmenistan'ın ilk sekreteri olması da karakteristiktir. Her iki yeni liderin de Rus eşleri gibi ayırt edici bir özelliği vardı. Bunun bir sadakat meselesi olduğu izleniminden kurtulmak zor. Moskova'da, bunun yeni atanan yerel liderlerin buna bağlılığını artıran ek bir faktör olduğunu düşünebilirler.
Ayrıca, Karimov bir Semerkant ülkesiydi, genel olarak kötü dilleri hala yarı Tacik olduğunu söylüyor. Beğenin ya da beğenmeyin, bu antik kentte yaşayan çok sayıda Tacik göz önüne alındığında, Semerkand seçkinleri iki dilli olamazlardı. Doğal olarak, bu durum Özbek kuruluşunun yapısındaki göçmenlerin Samarkand'ın konumunu biraz zayıflattı ve teorik olarak Moskova'ya bağımlılık derecelerini arttırdı.
Açıkçası bir şey, Sovyet parti liderliği, Özbekistan'ın eski uzun zamandır lider olan Sharaf Rashidov'a yakın kuruluş temsilcilerini etkilemesinin ardından tüm tasfiyelerini etkiledikten sonra sonunda Semerkandlı bir çevre seçkin temsilcisini iktidara getirdi. Tasfiyelerin mağdurları arasında pek çok "Taşkent" ve "Dzhizak" vardı. Etkileri zayıfladı, bu yüzden kimse Karimov'a müdahale etmedi.
Başka bir duruma dikkat etmek önemlidir.Alanmadan önce Karimov, Özbek Devlet Planlama Komitesi (Gosplan) başkanı olarak çalıştı. Sonuç olarak, o, hiç şüphesiz, diğer planlamacılar gibi, planlı ekonomiye bağlıydı ve katı bir düzene yöneldi. Bu durum başka olaylarda da rol oynamıştır. Yılın 1991 darbesi sırasında Karimov Acil Durum Komitesine destek verdi, ancak yenilgisinden sonra bağımsız bir devlet kurmaya başladı.
SSCB'nin çöküşünden hemen sonra
Aynı zamanda, Karimov başlangıçta oldukça zor bir durum yaşadı. 1980’lerin sona ermesiyle birlikte, Özbekistan’da, özellikle Fergana Vadisi’nde kendiliğinden İslami hareketlerle ilgili sorunlar başladı. Burada Adamat'ta, liderlerden biri Tahir Yuldashev olan eylemcilerin arasında “Adolat” hareketi kuruluyor, aktivistler arasında Juma Namangani olarak bilinen Jumaba Khodjaev vardı. Daha sonra Özbekistan İslami Hareketini (IMU) yarattılar.
Başlangıçta, "Adolat" ın yaratıcısı, işini o sırada yaygın olan raketten korumak için gönüllü bir halk kadrosu (DND) yaratan küçük bir işadamı Abdulhakim Sattimov'du. Bununla birlikte, güvenlik yapısı hızla dini bir karakter edindi, ardından Yuldashev lideri oldu ve DND “Polis Milisleri” olarak adlandırıldı. “Adolat” iş adamlarını koruma altına aldı, para aldı, prensipte de aynı raket oldu ve çok hızlı bir şekilde Namangan'da etkili bir güç oldu. Daha sonra aktivistleri şehirde Şeriat yasası kurmaya başladı, dükkanları alkollü paramparça etti, pazarda kamçı kamçıları vb. Aslında paralel bir güç yarattı. "Adolatovtsy" aynı zamanda yerel savcılığı kendilerine karşı açılan tüm davalarla birlikte yaktı.
Adolat, 1991 tarafından Namangan'ın kontrolünü etkili bir şekilde ele geçirdi. Aralık 19'te belediye binasına el kondu ve toplu bir miting düzenlendi. Durumu çözmeye çalışırken, Karimov'un kendisi şehre geldi, ancak meydandaki İslamcılar şartlarını ona diktiğinde, nahoş anlardan geçmek zorunda kaldı. Elbette bu, Özbek liderinin ideolojisinde bir dönüm noktasıydı. Onun için, yaklaşmakta olan kaos sorununu çözmek temel olarak önemli hale geldi.
SSCB'nin çöküşünden sonra, Karimov bağımsız bir devlet kurmaya başladığında durum daha da gerginleşiyor. Komşu Tacikistan'da, yerel bölgeler arasındaki keskin bir çatışma iç savaşa yol açıyor. Afganistan'da, Necibullah rejimi Mayıs'ta 1992'te çöktü ve Mücahidlerin çeşitli grupları iktidara geldi.
Taşkent için durumun özelliği, beklenmedik bir şekilde, hem Tacikistan hem de Afganistan'da, siyasi olarak çok aktif etnik Özbek topluluklarının oluşmasıydı. Tacikistan'da bunlar, en ünlüsü Turbekzade'nin sahibi olan Özbek'in yarısı ve yerel alüminyum fabrikası Mahmud Khudoyberdiyev'in bulunduğu Özbek alan komutanlarıydı. Kuzey Afganistan'da Özbek general Abdul Rashid Dostum en etkili oldu. Özbekistan için bu yeni bir durumdu ve bu devletin otoriteleri, bağımsız varlıklarının en başından beri komşu ülkelerdeki siyasi süreçlere dahil oldular.
Özbekistan’daki devlet kurma süreçleri henüz yeni başlamış olsa da, Taşkent’in, özellikle Afganistan ve Tacikistan’da olduğu gibi spesifik bir dış politika yürütmek için uygun kurumları yoktu. İslamcılarla olan iç politik durumun unutulması imkansızdı.
Ocak ayında, 1992 Özbekistan’da bir cumhurbaşkanlığı seçimi yaptı ve ardından yetkililer ülkedeki durumu kontrol altına almaya başladı. “Adolat” eylemcileri aleyhine cezai kovuşturma başlatıldı, sonuç olarak birçoğu iç savaşın başladığı Tacikistan'a ve Afganistan'a kaçtı. Buna göre, sürgün Özbek İslamcıları adına muhtemel faaliyetleri etkisiz hale getirmek için bu ülkelerdeki olayların gelişimini etkileme görevi ile Taşkent’le karşı karşıya kaldı.
Afganistan'da, Özbek makamları Dostum'la karşılıklı olarak yararlı bir işbirliği kurdular, bunun sonucu olarak da Afganistan’da kontrol ettikleri Afganistan’da güvenliğiyle ilgili bir sorun olmadığından emin olabileceklerdi. Tacikistan'daki durum daha karmaşıktı, Özbek komutanlarının basit desteği sorunu birlikte çözmedi.
Afganistan'da Dostum ile ilişkilerin sınırda güvenlik sağlaması durumunda, Tacikistan'da yalnızca yerel etnik Özbeklere güvenmek yeterli değildi. Taşkent için daha kârlı, sorumlu bir merkezi hükümetin Duşanbe'de ortaya çıkmasıydı. Eski Sovyetler Birliği genelindeki istikrarsızlık tehdidi çok büyüktü. Tacik sorununu çözme faaliyeti, Özbekistan’ın Rusya ile anlaşmalarının temeli oldu ve buna rağmen, Moskova’daki liberal makamların Orta Asya’daki zorlu varlıklar yüzünden tamamen reddedilme eğiliminde olmalarına rağmen. Bununla birlikte, sorun çok gerçekti ve partiler de aynı fikirdeydi. Mayıs ayında, Taşkent’te yılın 1992’i toplu bir güvenlik anlaşması imzaladı.
15 Eylül Özbekistan Cumhuriyeti Savunma Bakanlığı'nın emriyle yılın 1992'i Tacikistan'a gönderildi 15-I, Özbek Termez'den MiN-28'in Kurgan-Tyube'de konuşlandırıldığı GRU'nun özel kuvvetleri tugaydı. Bu tugay, 8 yılında Afganistan'dan Özbekistan'a çekildi ve Chirchik'te bulundu. Personel yapısı tamamen Rustu, pratikte burada yerel acemiler yoktu. Kullanımı hakkındaki karar Moskova'nın izni olmadan alınamadı. En azından memurlar, büyük olasılıkla, anlamadıkları çıkarlar için savaşa katılmak yerine Rusya'ya gitmeyi tercih ederler.
O zamanlar 15 Tugayında görev yapan General Chubarov'un Tacikistan Savunma Bakan Yardımcılığına nasıl atandığı hakkında çok açık bir hikaye. Chubarov, Özbekistan Savunma Bakanı Rustam Akhmedov tarafından çağrıldığını, Rusya Savunma Bakanı Pavel Grachev'in toplantıda hazır bulunduğunu yazdı. Grachev Akhmedov'a söylediği gibi “Ağzımı açmak için zamanım olmadı. Rustam, bu memur bölgedeki umudum ve desteğim. ” XUUMX ve ardından GRU özel kuvvetlerinin Özbekistan'dan gelen XUUMX'i Tacik olaylarında belirleyici bir rol oynadı.
Özbek özel kuvvetlerinin iç savaşın ölçeği için açıkça yeterli olmadığı, çünkü Tacikistan'ın kendisinde, 201 motorlu tüfek bölümünün birimlerinde, yalnızca birkaç Rus subay saflarında kalmıştı. Özellikle, Kurgan-Tube’daki 191 motorlu tüfek alayında, 50 görevlileri ve depoları koruyan güvenlik görevlileri vardı. silah 2,5 bin asker üzerinde. Bu nedenle, Eylül ayındaki 28'te, Özbekistan'dan özel kuvvetlerin transferinden iki hafta sonra, Moskova Askeri Bölgesinden iki tam donanımlı özel kuvvet taburu daha Tacikistan'a gönderildi.
Tacik çatışmasının akut aşamasının sona ermesinden sonra, Özbekistan'a yönelik dış tehditler arka plana kayboldu ve Taşkent'te iç sorunlara odaklandı. Burada görevler daha az iddialı değildi.
Geçiş ekonomisi?
SSCB'nin çöküşü sırasında, Özbekistan iyi bir ekonomik potansiyele sahipti. Onun emrinde çok önemli ihracat fırsatları olması da önemlidir. Birincisi, pamuktur (75'teki döviz kazancının yüzde XN kadarı), ikincisi, Gazli tarlalarından çıkan gaz ve üçüncüsü, Zeravshan maden ve eritme tesisinden elde edilen altındır. İkincisinin üretimi, 1997 yılında 63 tona ulaştı. Özbekistan’daydı ve çok gelişmiş bir ticaret becerisine sahip bir nüfus vardı - 1992 yılında 21 milyon insan. Orta Asya'daki tüm tarihi alışveriş merkezlerinin Özbekistan'ın bir parçası olduğunu hatırlayın. Ve, çoğunlukla homojen bir nüfus olması önemlidir; bu nedenle, serbestleşme, Transkafkasya ve Moldova'da olduğu gibi, etnik açıdan çatışmaları tehdit edemedi. Her ne kadar iç savaşta Garmians ve Pamirilerin katıldığı komşu Tacikistan örneği, bir yandan ve diğer yandan Kulabians, Gissarians, Uzbeks ve Leninabadians’ın Özbek makamları arasında kaygı yaratamamasına rağmen.
Genel olarak, Özbekistan gerçek bölgesel liderlik için tüm fırsatlara sahipti. Dahası, 1992'ten sonra Kuzey Afganistan'daki siyasi olarak bağımsız Özbek bölgelerinin yanı sıra Tacikistan'daki bazı saha komutanları, Tursunzade'den Hudaiberdiyev de ona bağlıydı. Zaten büyük potansiyeli olan küçük bir bölgesel imparatorluk gibi görünüyordu. Bölgedeki diğer bütün devletler iç sorunları çözme ile uğraşırken, Özbekistan derhal bölgesel seviyeye gidenlerden sadece birisiydi. Rusya ile iyi ilişkiler içinde, bölgedeki eski SSCB'nin halefi gibi görünen Özbekistan oldu.
Ve şimdi, bu zor durumda, öznel bir faktör etkilendi - bireyin tarih içindeki rolü. Sovyet Gosplan'ının yerlisi olan Cumhurbaşkanı Karimov, açıkça piyasa ekonomisine inanmadığı için bununla ilgili risklerden sakınmıştı. Ayrıca, İslamcıların tehdidiyle yüz yüze gelen ve Tacikistan'da meydana gelen tüm olumsuz süreçleri bir yandan izlerken Tacik senaryosunda kaosun önlenmesi için muhtemelen ülkede güçlü bir güç kurmanın gerekli olduğu sonucuna varmıştır.
Her biri ayrı ayrı, bu fikirler, Sovyet hükümet modelinin yıkıldığı 1990-lerin başlangıcı için oldukça doğaldı. Bir yandan, güçlü güç, diğer yandan - Sovyet sanayi potansiyelinin korunması. Bu fikir eski SSCB nüfusunun çoğunluğu tarafından imzalanacaktı. Ancak her iki fikir de birleştiğinde patlayıcı bir karışım olduğu ortaya çıktı. Çünkü Karimov, yalnızca eski SSCB'de başlatılan siyasi liberalleşme süreçlerini azaltmaya değil, aynı zamanda ekonomik liberalleşmeyi de bırakmaya karar verdi.
Sonunda, eski SSCB'deki birçok ülke, dağılmasından kısa bir süre sonra liberal projelerden uzaklaştı. Kazakistan'da bu, 1990'lerin ortasında, 2000-x'in başında Rusya'da, Tacikistan'da merkezi otorite oldukça uzun bir süre hakim oldu, Ukrayna'da bile, yılın 2005 Turuncu Devrimi'nin kazanımlarından biri olan parlamentoya vermeyi reddetti. Ancak ekonominin serbestleşmesi, bu süreçle ilgili tüm sorunlarla birlikte, tüm bu ülkelerde yapıldı.
Bugün genellikle otoriter denir, Ukrayna'nın olası istisnasıyla aynı zamanda sertliklerinin farklı derecelerini tanımlarlar, ancak Özbekistan'ın da Türkmenistan'ı, ekonomisinin ve toplumun genel yönetiminin eski Sovyet ilkelerinin korunması, ekonomisinin düzensizliği ile genel sayısından öne çıkıyor. Ancak Rusya, Kazakistan ve Tacikistan, özel mülkiyet gibi bazı önemli piyasa kurumları ile birlikte güçlü bir merkezi gücün bulunduğu Bonapartist devletler olarak adlandırılabilir.
Bu çok önemli bir durumdur, çünkü özel mülkiyet toplumdaki birçok insanın siyasi seyrini sevmeseler bile devletten kişisel bağımsızlıklarını korumalarına izin verir. Devlete bağımlılığın hala büyük olduğu Özbekistan ve Türkmenistan gibi devletler hakkında söylenemeyen şey, eski SSCB'de olduğu gibi toplumun neredeyse bütün yönlerini kontrol ediyor.
Bu yüzden Karimov’un sübjektif kararının Özbekistan’ın gelişimi için çok önemli olduğu ortaya çıktı. Taşkent'in Sovyet ekonomisinin çöküşünün genel üzücü geçmişine karşı elde ettiği sonuçların ilk başta oldukça etkileyici olduğu kabul edilmelidir. Örneğin, 1997’te, Özbekistan’ın 1990’e göre GSYİH’sı yüzde 90’e, Rusya’da - 59’e ve Kazakistan’da yüzde 62’e, sanayi üretimi ise 1990’e göre% 112,7’e göre. , Rusya'da - 51, Gürcistan'da - 23 yüzde. Ve buna rağmen, Özbekistan’da bir dizi sektörde yaklaşık aynı zaman diliminde üretimde ciddi bir düşüş olduğu gerçeğine rağmen. Örneğin, mineral gübrelerin üretimi 1,7 milyon tondan 0,9 milyon ton'a düştü Çimento - 6,9 milyondan 3,5 milyon Ton'a, makine aletlerinin üretimi 10 süresinden, kimyasal elyaf ve ipliklere - 49,3'ten 6,9 bin tonuna düştü. Bütün bunların, endüstriyel üretimdeki genel büyümenin arka planında gerçekleştiğine dikkat edin.
Doğal olarak, eski SSCB’deki 1990’un sonunda Özbekistan bir refah adasına benziyordu. Hem Rusya hem de Kazakistan'da çeşitli entelektüeller tarafından başarılı bir gelişme örneği olarak belirtilen kişi oydu. Ancak konu fiyatı hakkında söyleyemeyiz.
Planlanan ekonomi açısından bakıldığında, Özbek makamları en karmaşık sorunları çözmeye çalıştı. Bunlardan en önemlisi, ithalattan kurtulmak için gıda ve yakıt bağımsızlığıydı. Örneğin, 1990-lerin başlarında 700 milyondan 1 milyar dolara kadar sadece tahıl ithalatı olmak üzere sadece gıda ithalatına harcandı. İthalattaki düşüş, Özbek ürünlerinin ihracatından elde edilen para birimini, başta endüstri olmak üzere diğer önemli projeler için serbest bırakmayı mümkün kılmıştır.
Özbekistan'da, gıda tahılları için mahsul alanını genişletti. Aynı zamanda, SSCB'de sürecin kârsızlığı nedeniyle gelişmemiş olan birçok küçük petrol sahasının sömürülmesi başlamıştır. Sonuç olarak, petrol üretimi 2,8'taki 1991 milyon tondan 7,6'taki 1995 milyon tona yükseldi. Gazli'deki gaz alanları ülkenin enerji sağlamasına izin verdi. Bu yüzden, 1990'lerin başlangıcında Taşkent'in ithalat malzemelerine çok az ihtiyacı vardı.
Ek olarak, serbest döviz kurunun olmaması, pazar reformları geçiren tüm ülkeler için tipik olan tüketim malı ithalatını ciddi şekilde sınırladı. Serbest pazarın bulunmaması, hizmet pazarına odaklanan küçük ve orta ölçekli ticaret işletmelerinin ortaya çıkmasına ve güçlenmesine izin vermedi. Ayrıca, devletin ana ihracat emtia - pamukta tekelini koruduğu da belirtilmelidir. Devlet karını elde etmenin ana yolu alım fiyatıydı. Pamuk sadece devlete ve çok düşük fiyatlara satılabilirdi. Aynı zamanda, çiftçilere yerel para - ödemeler yapıldı ve ardından dünya piyasasına zorlu paralar için satıldı. 1996’te, ham pamuk için devlet alım fiyatları% 26,6 seviyesindeydi. üretim maliyetinin altında. Özbekistan’daki devletin dehkalardan iki kuruş için bir kilogram pamuk aldığına dair kanıtlar var. Devlet için marj çok büyüktü.
Tüm bu süreçlerin bir sonucu olarak (petrol ve tahıl ithalatının azaltılması, pamuğun ticaret tekeli), Özbek makamlarının emrinde çok zor paralar var. Planlanan bir ekonominin mantığına göre, fonlar ülkenin endüstriyel modernleşmesine yönlendirildi. Örneğin, zaten 1990'in ortasında, Buhara Rafinerisi sıfırdan inşa edildi. Ancak Taşkent'teki en önemli proje oldukça mantıklı olan bir otomobildi. Çünkü Taşkent'te bir uçak fabrikasına dayanan uçak üretimini yapmak imkansızdı. Diğer yandan, arabalar, Asya ülkelerinin sanayileşmesi için en yaygın yöntemdi. Japonya'dan sonra otomotiv endüstrisi de dahil olmak üzere ekonomik bir toparlanma elde etmek için ikinci olan Özbek otomobil için Güney Kore'den bir örnek seçilmesi tesadüf değildi.
Ancak, Özbek otomotiv endüstrisi kendine has özelliklere sahipti. En önemli şey, üretimlerinin en düzeni. Sert para birimi için, Uzbeks Güney Kore'de hazır araç kitleri satın aldı, sonra onları topladı ve çoğunlukla iç pazarda sattı. Buradaki zorluk, ilk olarak, araç setlerinin Kore'den başlayarak Rusya ve Kazakistan'ın tamamı tarafından sürülmek zorunda kalmasıydı; bu da kendi başına daha yüksek üretim maliyetlerine katkıda bulundu ve ikincisi de para birimi dönüştürülebilirliğinin olmaması otomobil üretiminin ekonomik verimliliğinin değerlendirilmesini zorlaştırdı. Son durum çok önemliydi.
Otomobil ithalatı üzerindeki yasaklayıcı görevler nedeniyle otomobillerin kendisi Özbekistan’da talep görüyordu. Ayrıca, ülkedeki tüketici talebinden genel memnuniyetsizlik, makineleri iç pazarda son derece rağbet gördü. Ancak, devletin köylülerden ucuza pamuk aldığı, para birimine sattığı, bu para birimi için araç setleri aldığı, arabaları ürettiği ve dönüştürülemeyen torbalar için insanlara sattığı ortaya çıktı. Ardından, otomobil fabrikasının gelirleri yurt içinde tercihli döviz kuru üzerinden alabileceği para birimi için yine araç kitleri satın alması gerekiyordu. Ancak devletin kendisi kursa satış yapabilecek para birimini ancak pamuk veya altın satışından alabilir.
Aslında, aynı ithalat oldu, ancak otomotiv endüstrisi kavramı ile tasarlandı. Böylece devlet, iç talebin yalnızca belirli bir bölümünü karşılamak için kaynakları yönlendirdi. Bir piyasa toplumunun normal durumunda, talep tamamen farklı bir yapıya sahip olacaktır. Ancak en önemli şey, pazar koşullarında, Özbekistan'da otomobil üretim maliyetinin açık olması ve bu üretimin katma değerinin ne olduğudur.
Örneğin, Afganistan'daki XIX yüzyılın sonunda, Emir Abdurakhman, Avrupa topçu silahlarının üretimini kurdu. Ancak, üretimlerinin maliyeti, piyasada satın alınabilecek fiyatın üç ila dört katıydı. Sonuçta, her şey yoluna girecek, ancak emir bunun için ülkenin iç gelirinden fon aldı.
Özbekistan'da otomobil üretiminin dış ekonomik koşullara nasıl bağlı olduğu çok önemlidir. 1997'ta, 64,9 bin araç, 1998 - 54,4 bin, 1999 bin - 58,3 bin ve 2000 - 31,3 bin arasında bir araya getirildi, Asya krizinin 1997'te başladığını hatırlayın, Rusya için de geçerli. Petrol ve diğer hammadde fiyatları asgariye düşer. Daha sonra altın ons başına 1998 dolardan daha az değerdi ve petrol sadece 300 - varil başına 10 dolardan yapıldı. Özbekistan petrolünün çoğuna sahip değildi, ancak küresel ekonominin genel durumu da pamuk fiyatlarında düşüşe yol açtı. Doğal olarak, üretim hacimlerini otomatik olarak etkileyen otomobil üretimi de dahil olmak üzere, Taşkent'in emrindeki para birimi daha da azaldı.
11'un Eylül 2001'teki trajik olaylarından sonra Özbekistan ABD'ye odaklanmaya başladı. Bu adımın ekonomi alanındaki sonuçlarından biri, 2002'te kısmi bir para birimi dönüştürme gerçekleştirme girişimi oldu. Amerikalılar bu konuda Taşkent'e baskı yaptı. Ancak, bu girişimden hiçbir şey çıkmadı ve süreç kısıtlandı, ülkede farklı döviz kurları kaldı ve özel şirketler için dönüşüme erişim hala çok zordu.
Ücretsiz bir para birimi dönüştürme rejimi getirmeyi reddetmenin temel sebebinin Taşkent’in bunun için talep edilen keskin taleple başa çıkamamış olması muhtemeldir. Nüfusun ve özel sektörün karşılanmadığı büyük talep, döviz rezervlerinin atılmasını tehdit etti. Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan pazarları, neredeyse parasız olan ve Özbekistan’dan para çeken bir pompa gibi davranıyorlardı.
Geç SSCB zamanlarının klasik durumu tekrar edildi. Piyasa dışı bir ekonomide serbest para birimi dönüşümünün başlatılması ve büyük miktarda birikmiş ve aynı zamanda teminatsız para arzı ile beslenen tatminsiz talebin varlığı para biriminin likitlenmesine yol açmaktadır. Bu, devleti, fiyatları serbestleştirmek ve şok terapisini kabul etmek veya mevcut model çerçevesinde, tüketici talebinin fiili finansmanı için para kaynakları bulmak için zor seçimlerin önüne getirir. Ancak bu ikinci seçenek, özellikle aynı otomotiv endüstrisinde, üretim projelerinde döviz harcamalarında bir düşüş anlamına gelecektir.
Aynı zamanda, Taşkent, ekonomik süreçler üzerindeki kontrolünü kaybetmek, nüfus arasında hoşnutsuzlukla yüzleşmek anlamına gelen şok terapisine katılmayı kabul edemedi. Ayrıca, Özbekistan civarında pazar reformları geçirmiş olan komşuların varlığı, bu ülkelerden gelen işadamlarının yeni açılan Özbek pazarlarında kaçınılmaz olarak büyük bir rol oynayacağı anlamına geliyordu. Birincisi, birikmiş tecrübe ve ikincisi de, serbest parasal kaynakların mevcudiyeti nedeniyle.
Bu nedenle, Özbekistan fazla bir seçeneğe sahip değildi ve serbest para birimi dönüştürme politikası bununla daraltıldı. Döviz kurunu serbestleştirme girişimi, Özbek seçkinleri için şok edici bir şey olduğunu açıkça ortaya koydu. SSCB'nin dağılmasından sonra, Özbekistan'a ait tarihi bölgeler bölgenin ekonomik merkezinin durumunu kaybetti. Çünkü böyle bir durum için tarihsel olarak Buhara, Semerkant, Hiva ve Taşkent'ten gelen tüccarların özelliği olan bölgesel ticaret pazarlarına hakim olmak çok önemlidir. Şimdi, tüm bu kent merkezleri, Orta Asya'nın eski çevre bölgeleri ile ticarette rekabet edemedi. Çünkü dünya ticaret sisteminin uygulandığı genel kabul görmüş standartlardan yapay bir izolasyon durumundalar. Nispeten serbestçe çevrilebilen para birimi bu kadar belirgin bir standarttır.
Ancak, 1990-ler'in başında Taşkent tarafından seçilen parkurun en önemli sonucu, Orta Asya bölgesinin finansal ve ekonomik merkezinin eski şehirlerinden modern Kazakistan bozkırlarına devredilmesiydi. Son iki ya da üç bin yılda ilk defa, bu tür bir merkez bölgenin tarihi çekirdeğinin dışında olduğu ortaya çıktı. Ana nakit akışı ve bununla birlikte malların taşınmasıyla ilgili ana yollar şimdi Özbekistan ve ticaret şehirlerinden şanlı bir tarihe sahip.
Döviz kurlarını serbestleştirmeyi reddetmesinin ardından, işlerin durumu çok belirsizdi. Ancak, 2005 yılında Taşkent için dış ekonomik durumu değiştiren düzenli şoklar vardı. Andijan'daki tanınmış trajik olayların batısındaki olumsuz algı nedeniyle, Taşkent dış politika yönelimini vektörünü ABD'den Rusya'ya değiştirdi.
Bir dereceye kadar, Andijan-2005, Özbek sosyo-ekonomik modelinin korunmasının güçlendirilmesine katkıda bulunmuştur. Çünkü bu olaylar, ülkenin yetkililerine, bir grup yerel girişimcinin hoşnutsuzluğunun (Andijan’da, temsilcileri bir kaç temsilcisinin tutuklanmasından sonra ayaklanmaya başlayan) yerel işadamlarının grubu olduğunu söyledi), yetkililere karşı açık bir isyana dönüşme yeteneğine sahip olduğunu açıkça gösterdi. Bu nedenle, buradan da işletme üzerindeki kontrolün güçlendirilmesinin gerekli olduğu sonucuna varmak mantıklıydı. Doğal olarak, sonucu bir müreffeh girişimci tabakasının kaçınılmaz olarak ortaya çıkması olacak hiçbir ekonomik liberalleşme, Özbekistan'dan sonra Andijan'da hiç konuşmadı.
O anda, Taşkent açıkça şanslıydı. İki bininci ortasından itibaren dış ekonomik konjonktür yavaş yavaş Özbekistan lehine değişti. Pamuk fiyatları yükseldi ve bazı Özbek gazı (yaklaşık 8 milyar metreküp), ülkeye ek bir döviz girişi sağlayan Rus doğal gaz boru hattına verilmeye başladı. Özbek gazının Gazprom'a (bin metre küp başına 100 dolara kadar) temin ettiği) tercih edilen fiyatta bile, Taşkent halen önemli miktarda döviz (yılda 700 milyon dolara kadar) aldı. Ayrıca, tüm otomobil üretim planına ek bir para birimi temeli kazandıran, Özbek arabaları Rusya pazarına tedarik edilebilir. Yani, arabaların bir kısmı Rusya'da, Özbek devletinden yükü kaldıran para birimiyle satıldı. Özbek Daewoo'nun halefi olan General Motors şirketinden araç seti alımı için daha az paraya ihtiyaç vardı.
Ancak en önemli şey, Rusya’daki ve kısmen Kazakistan’daki ekonomik patlamanın, Özbekistan’daki fazladan işgücünün çoğunun çıkışına katkıda bulunmasıdır. Bu ülkede ve bu kadar yüksek nüfus artışı oranları, yılda yaklaşık 500 bin kişi, Sovyet tipi ekonomi pek çok yeni iş yaratamıyor. Genellikle piyasa ekonomisine sahip ülkelerde küçük ve orta ölçekli işletmeler özellikle hizmetler pazarında önemli istihdam sağlar. Aynı zamanda GSYH'nin önemli bir kısmını oluşturan hizmetler pazarıdır (yüzde 50'e kadar). Bu nedenle, aslında, Özbekistan'ın Kazakistan veya Rusya ile karşılaştırıldığında düşük bir GSYİH'ya sahip olduğu görülmektedir. 2012'in ilk çeyreğinde reel döviz kuru üzerinden 6,1 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu, yıllık bazda 24 milyar veya kişi başına 800 dolar civarındadır. Örneğin, Kazakistan'da 2012 temelinde, nominal GSYİH, daha az nüfusa sahip olan 200 milyar dolar olacaktır.
Bir yandan, nüfusun para kazanmaya başlaması, bir yandan da Ekbek misafir işçilerin ailelerine devredilmesi ile para birimlerinin ülkeye girişini sağladı. Örneğin, 2012'in ilk yarısında, Rusya'dan Özbekistan'a 2,1 milyar dolar gönderildi.
Ancak, 2012'in ortasında Özbekistan bir kez daha dış politikasında sert bir dönüş yaptı ve Rusya ile ilişkileri bozan CSTO'dan ayrıldı. Bu durumda, Taşkent'in bu adımın olumsuz etkisini düzeltmesi çok önemlidir. Çünkü bugün misafir işçi olarak Rusya’ya gönderilmesi onun için kritik öneme sahip. Moskova birdenbire vize rejimi başlatırsa veya Rusya'daki milyonlarca Özbek vatandaşının eve dönmesi için baskı yaparsa, bunun Taşkent için korkunç sonuçları olacaktır. Rus topraklarından geçen malların transitini de unutmamalıyız.
Tabii ki, 2012'un başlamasından önce pamuk fiyatlarının son zamanlarda çok yüksek olması, Özbek makamlarına son zamanlarda yardımcı oldu. Tahminlere göre, 2012'te yıllık ortalama fiyat, 2011'e göre yüzde 40 oranında düşecek. 2013 yıl tahminine göre, fiyat pound başına 0,7 dolar (kilogram başına 1,5 dolar) olacak. 2,6 milyon ton pamuk ihracatı yapılırken (75 milyon ton üretimin yüzde 3,5'i), Özbek devletine 4 milyar dolar gelir sağlayacak. Mevcut fiyatlarla yaklaşık bir 3 milyar dolar, Zerafshan'dan yıllık 60 ton altın değerinde. Çin'e gaz tedariki de var.
Dolayısıyla, Özbek ekonomisinde, otomobil üretimi de dahil olmak üzere sistemi değişmeden tutabilen bazı rezervler var. Özbekistan, yılın ocak-mayıs döneminde, Rusya pazarında sadece 2012 bin otomobil sattı. Eylül ayında, "Chevrolet Cobalt" modelinin piyasaya sürüldüğünü duyurdu. Plana göre, 32 bin'den 60 bin adet araç, BDT'de, özellikle de Rusya'da satılacak. İhracat, araç kitlerinin yanı sıra kısmi yerelleşmenin yanı sıra döviz problemini de kısmen çözebilir, ancak devletin, özellikle pamuk ihracatından kaynaklanan döviz kazancı pahasına otomobil üretimini finanse etmesi gerekiyor.
Özbekistan ekonomisinin temel sorunlarının artık petrol ve gıda bağımsızlığına ulaşma planlarının başarısızlığı ile bağlantılı olduğunu da belirtmekte fayda var. Özellikle petrol üretiminde büyük zorluklar var. 7,6 milyon tondan 1995’ta, 2011’teki üretimi 1,5 milyon ton’a düştü. Bu, Özbek petrol işçilerinin SSCB yıllarında kârsız olduğu bildirilen birçok küçük petrol sahası geliştirmesi ile doğrudan ilgilidir. 1990-lerdeki tek büyük Kokdumalak alanı rezervlerin sulanması ve tükenmesinden muzdaripti.
Buradaki sorun şu anki dünya fiyatlarından petrol satın alırsanız, 6 milyon ton açığını 1990 seviyesinden karşılamak için 4 milyar dolar harcamalısınız. Pamuktan elde edilen gelir bu kadar. Ancak son on yılda, Özbekistan’daki araba sayısı oldukça arttı, bu yüzden 7 milyon ton iç tüketim için muhtemelen yeterli değil. Dolayısıyla, durumları özellikle kritik görünmese de, Taşkent ilke olarak mevcut durumu sürdürme yeteneğine sahip olmakla birlikte, durumu genel olarak eski SSCB ile benzerlik göstermektedir. Merkezi otoriteler ülkedeki her şeyi kontrol edebildikleri sürece, tüketici talebini ve dolayısıyla endüstriyel projelerin uygulanması da dahil olmak üzere doğrudan kaynakları kontrol edebileceklerdir. Ancak, SSCB'nin yanı sıra, modern Özbekistan'ın da büyük miktarda para alması kritik önem taşıyor. Bu nedenle, Taşkent'teki yetkililerin ortak devlet tekellerini, pamuk, dış ticaret ve diğer her şeyden vazgeçeceklerine inanmak için hiçbir sebep yok.
Sorun dış kaynaklardan döviz kazancında ani bir düşüş olması durumunda ortaya çıkabilir. Bu olası değildir, ancak pamuk fiyatları aniden düşerse ve petrol ve tahıl artarsa, tüm göçmen işçiler bir anda ülkeye geri dönerse ve Özbekistan aniden kendisini bir sebepten dolayı bir ulaşım blokajında bulursa mümkün olabilir. Ancak bu inanılmaz bir gelişme olurdu.
Sonunda, Özbekistan her zaman aynı Dünya Bankası veya IMF'ye yardım edebilir. Taşkent'in mevcut dış politikası böyle düşünmek için sebep veriyor. Genel olarak, Uzbeklerin Rusya'dan ABD'ye oryantasyon değişikliğinin ekonomik bir arka plana sahip olması ilginçtir. Öncelikle, Uzbeks, 2014 yılından önce Afganistan'dan birlikler çekerek para kazanabiliyor. Kendi bölgelerinde uluslararası koalisyon birliklerinin askeri teçhizatını terk ederlerse ve bunlar onbinlerce birimse, bunun için ödeme kesinlikle çok büyük olacaktır. İkincisi, Taşkent, Afganistan’a elektrik, gıda ve Termez-Mazar-i-Sharif demiryolu inşaatı gibi çeşitli projelerin uygulanması konusunda para kazanmaya devam edecek. Üçüncüsü, Özbekistan gelecekte, “Yeni İpek Yolu” adlı Amerikan programının uygulanması durumunda, güneye, Arap Denizi limanlarına bir ulaşım yolu açmayı bekleyebilir. Teorik olarak, onun için dış pazarlara giden en kısa yol.
Tabii ki, Özbek modeli zamanımızın anakronizmine benziyor, fakat yerel seçkinlerin başka yolu yok. Piyasa reformları için gereken zamanı kaçırdılar ve şimdi başladıklarına devam etmeleri gerekiyor - devlet kapitalizmini güçlü bir merkezileşme ile inşa etmek.
Büyük manevralar
Ekonomik açıdan bakıldığında, her şey, özellikle pamuk ve altın, petrol ve tahıl için fiyat durumu ile ilgili olarak, o zaman politik açıdan bakıldığında, her şey çok daha karmaşıktır.
Bu yaz CSTO'dan çıkan Taşkent, bölgemizdeki ana dış politika haritalarını yalnızca karıştırmakla kalmadı, aynı zamanda iç politikadaki vurguyu da ciddi şekilde değiştirdi. Buradaki nokta, Rusya’ya yönelik önceki baskın oryantasyon sürecinin, Özbekistan’da bir hükümet değişikliği olması durumunda görüşünün dikkate alınması gerektiğini varsaydığıdır.
Geçen yıl Özbekistan dış dünyasına birçok işaret geldi ve bu ülkede yönetici seçkinlerde bazı ciddi değişiklikler yaşandığını belirtti. Açıkçası, 2010’te iktidar organizasyonu sistemindeki değişikliklere dikkat etmeye değer. Şimdi parlamento hükümet başkanını onaylayacak.
Genellikle merkezi bir güç dikeyine sahip doğu eyaletlerinde, bu tür değişiklikler, yetkililerin ya kamuoyu baskısı altında ya da yukarıdan reform planları ile bağlantılı olarak kısmi serbestleşmeye gitme niyetinde oldukları bir zamanda meydana gelir. Ancak Özbekistan’da herhangi bir kamuoyu baskısından söz edilemez ve hiç kimse yukarıdan reformlar yapmayacak. Aksi takdirde, ekonomik düzenlemelerle başlamak daha mantıklı olacaktır, politik yapılanmada bir değişiklik olmaz.
Bundan kaynaklanan değişikliklerin, elitler arasındaki ilişkileri çözme ihtiyacının doğmasıyla bağlantılı olduğu sonucuna varabiliriz. Bu, Çin'deki duruma çok benzer. Yerel Başbakan Wen Jiabao, son yıllarda birkaç kez serbestleşme ihtiyacı konusunu gündeme getirdi. Kendisi ve destekçileri için mesele, bu sonbaharda meydana gelen iktidar değişiminin ardından iktidardaki konumlarını koruyabilecekleriydi. Çünkü yeni insanın PRC başkanı Hu Jintao'nun yerine gelmesinden sonra, bütün gücü ile pozisyonları kaçınılmaz olarak kötüleşecektir. Kısmi serbestleşmenin gerçekleştirilmesi, öncelikle, iktidarın düşmesini zayıflatacak, seçkin gruplar için tehlikeli olmayı bırakacak ve ikincisi, bu tür grupların birikmiş kaynaklar yardımıyla ülkedeki durumu etkilemesi için geniş fırsatlar açacaktır.
Bu nedenle, Özbek'in hükümeti ve parlamentoyu ayırma fikrinin, yerel klanların güçlerinin dengesini sağlama fikrine de bağlı olduğu varsayılabilir. Ancak, bu yalnızca hızlı bir güç değişimi durumunda ve klanlar arasındaki bireysel güç için daha sonraki mücadeleden kaçınmak için bir istek durumunda gerekli olabilir.
Bu varsayımın ne kadar doğru olduğunu söylemek zor. Ancak Özbekistan'da iktidardaki bazı hareketler açıkça ortaya çıkıyor. Özelleştirme sonuçlarının dokunulmazlığı konusundaki kanunun sadece kabul edilmesine değer. Neden hemen şimdi al.
Böyle bir olay gelişiminin gerçekleşebileceğini kabul edersek, son zamanlardaki Özbek siyasetindeki bazı anları açıklamaya çalışabiliriz.
Örneğin, Tacikistan ile neden bu kadar zorlu bir çatışmaya ihtiyacımız var? Rogun'da bir hidroelektrik santralinin inşası konusundaki Özbek konumu oldukça anlaşılır bir durumdur, çünkü varsayımsal olarak muhtemel tahrip olması durumunda, su akış aşağıdaki tüm köyleri yıkabilir. Ek olarak, Tacikler elektrik üretmek için kışın su geçirecek, Özbekistan'ın da sulama sırasında yaza ihtiyacı olacak. Bütün bunlar elbette Taşkent'i sinir ediyor. Ancak çatışma her iki taraftan da yüksek sesle açıklamalarla hala çok zor.
Ayrıca, Özbekler durumu değiştiremez. CSTO'dan ayrılmak bile ellerini çözmez, sadece Tacikistan'a mal tedarikini engellemesine izin vermez. Çünkü bu durumda, aslında Rogun'u inşa eden Rusya, karşılığında Özbekistan'a mal teslimini engelleyecek ve hatta vize rejimi getirebilecek. Savaş tehdidi de ciddiye alınmamalıdır. Genel olarak, mevcut durumda olan Taşkent, Orta Asya'nın ana nehirlerinin yukarısındaki hidroelektrik santrallerin yapımını etkileyemiyor.
Öyleyse neden böyle bir retoriğe ihtiyaç duyulabilir? Buradaki anlam tam olarak iç politikada olabilir. Karimov'a yakın olan iktidardaki kişilere “Semerkand” denir. Özbek cumhurbaşkanının kendisinin yarı Tacik olduğunu düşündüğü yukarıda çoktan dile getirildi. Kuşkusuz, Tacik kökenli şüpheler veya komşulara duyulan sempati, Karimov halkına yönelik Semerkand halkına yönelik politik mücadelede güçlü bir argüman olabilir.
Bu durumda, Taşkent'in sert söylemine ve dolayısıyla Tacikistan'la ilgili “Samarkand'ların” Özbekistan'ın çıkarlarına olan bağlılıklarını vurgulamaları muhtemeldir. Ve bu çatışma, örneğin gerçek bir savaşa tırmanamadığı için er ya da geç sona erecek. Bir derece gerginlik derecesini uzun süre tutamazsınız. Sonuç olarak, şu anda ihtiyaç duyuluyor; bu, Özbek klanlarının iktidar mücadelesinin başlamasının yaklaşmakta olduğu anın bir başka dolaylı kanıtı olabilir.
Bu bağlamda CSTO'dan çekilme de çok semboliktir. Çünkü Rusya’ya yönelme, olası bir güç değişikliği konusuna ilişkin görüşünü dikkate almak gerektiği anlamına gelir. Ve burada durumun inceliği, Moskova’nın Özbek siyasi meselesinde açıkça favorilerine sahip olması gerçeğinde yatıyor. Şüphe duyulan bir favori, Sovyet döneminde babası Taşkent savcısı olan Rus oligarşi Alisher Usmonov.
Usmonov, özellikle Kremlin’in sırdaşı. Hassas iş konularına katılmaya ek olarak, özellikle Gazprom ile birlikte, etkili bir yayıncılık şirketi olan Kommersant'ın da sahibidir. İkinci durum onu bir dizi Rus işadamından ayırıyor, çünkü herkes Kommersant'a güvenemez. Rusya'da, Özbek kökenli başka bir oligark var, İskandar Makhmudov, ancak önemi o kadar büyük değil. Usmonov daha güçlü bir rakam. Bu yılın eylül ayının sonunda, bütün varlıklarını ayrı bir amaca transfer ettiğini ve işten çıkarıldığını açıkladı. Rusya'da bunun sağlık durumuyla ilgili olabileceği konusunda çok fazla konuşma var, ama belki de başka planları var. Her durumda, Rusya'daki Özbek oligarşlarının sadece paraları değil, aynı zamanda geniş bir kapitalist tecrübeleri var. Ayrıca, Moskova'ya sadıklar.
Bu durumda, Rusya'nın Özbekistan'ın geleceğine katılmak için potansiyellerini kullanmaması mantıksız olacaktır. Bu tür planların mevcut olması mümkündür. Eğer bu doğruysa, “Semerkandlar” örneğin “Taşkentliler” veya başka birinin lehine yer açmak zorunda kalacaklardır. Muhtemelen, bu Karimov ve insanlarına uygun değildi.
Taşkent'in dış politikasındaki bir diğer değişiklik, mevcut Özbek makamlarının, hükümet değişikliğinin varsayımsal olarak muhtemel konusu da dahil olmak üzere Moskova'ya tekrar bakmak istemediği anlamına geliyor.
Özbek devletine daha sonra ne olacağını bilemeyiz, bilemeyiz, ancak bir şey açıktır ki, Orta Asya'nın uyku devi bir kez uyanabilir. Özbekistan'da piyasa reformları başlarsa, devlet artık Sovyet ruhu içindeki geniş nüfusunu kontrol etmeyecek. Rusya, Özbek misafir işçilerine vize kısıtlamaları getirdiğinde, eve geri dönecek ve yeni istihdam seçenekleri arayacaklar. Bütün bu durumlarda, Kazakistan yasal değil, çok fazla sayıda göçmenle karşı karşıya kalacaktır. Bu ülkemizdeki resmi değiştirebilir.
Genel olarak, güney komşularımızın statükonunu korumamız bizim için faydalıdır. Ancak durumun tehlikesi, Sovyet tarzı devlet kapitalizmini belirli bir ülkede süresiz olarak korumanın imkansız olmasından kaynaklanıyor. Karimov iyi gidiyor, ancak kimse bugün haleflerinin ne yapacağını söyleyemez.
Orta Asya'nın uyku devi
Ctrl girmek
Bir hata fark ettim Metni vurgulayın ve tuşuna basın. Ctrl + Enter