Miras hukuku, paylaşım ölüm olayı ile birlikte ortaya çıkıyor. Bu durumda ister kanundan doğmuş olsun, isterse ölüme bağlı tasarruf şeklinde olmuş olsun, ortada bir miras payı bulunduğunda miras paylaşımı devreye giriyor. Miras bırakan ölmedikçe miras konusu hakkında mirasçıların henüz mirasçılık sıfatı doğmadığından dava hakkı da bulunmuyor.
Miras hukuku paylaşımında yasal mirasçılar şöyle oluyor:
- Miras bırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyudur, Çocukları da eşit olarak mirasçıdırlar.
- Altsoyu bulunmayan mirasçıların mirasçıları ana ve babasıdır. Bunlar da eşit olarak mirasçıdırlar.
- Altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, büyük ana ve büyük babalarıdır. Bunlar da eşit olarak mirasçıdırlar.
Sağ kalan eşin bulunması durumunda ise, birlikte bulunduğu zümreye göre, mirasbırakan ile arasındaki miras ilişkisi farklılık gösterebiliyor.
Miras hukuku paylaşım oranlarını sağ kalan eşin durumunda ise şöyle açıklayabiliriz:
- Mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri,
- Mirasbırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, mirasın yarısı,
- Mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Miras bırakanın sağlığında veya vasiyetnamesinde başkasına devredilmesine izin verilmeyen mirasın bir bölümüne saklı pay deniyor. Mahfuz hisse olarakta nitelendirilen saklı pay ise MK'nın 506 madde hükmünde ifade ediliyor. Miras bırakan yapacağı tasarruflarda yukarıdaki oranları gözetmek zorundadır. Miras hukukunda paylar ihlal edildiğinde ilgili mirasçı tenkis davasıyla saklı payını isteyebiliyor.
Miras hukuku paylaşım oranları şöyle ayrılıyor:
- Altsoy için yasal miras payının yarısı,
- Ana ve babadan herbiri için yasal miras payının dörtte biri,
- Kardeşlerden herbiri için yasal miras payının sekizde biri,
- Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde, yasal miras payının tamamı, diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçü
MİRAS SEBEBİYLE AÇILACAK BAŞLICA DAVALAR:
1) İPTAL DAVASI ( Miras Sözleşmesinin İptali)
İPTAL DAVASI KİMLER TARAFINDAN AÇILIR?
Sözleşmenin iptal edilmesinde yararı bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılabilecektir.
İPTAL DAVASI KİME YÖNELTİLİR?
İptali istenen ölüme bağlı tasarruftan yararlanandır.
İPTAL DAVASINDA YETKİ VE GÖREV
Murisin son yerleşim yeri ASLİYE HUKUK MAHKEMESİDİR.
İPTAL DAVASINDA SÜRE
Davacının ;
---- tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak 1 YIL
ve
---- her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın geçmesi tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı 10 YIL, iyiniyetli olmayan davalılara karşı 20 YIL geçmekle düşer.
- İptal kararı geçmişe yürür.
- Ölüme bağlı tasarruf murisin ölüm tarihinden itibaren ortadan kalkar.
- Ölüme bağlı tasarrufun iptali sadece davanın tarafları arasında hüküm ifade eder. İptaal davası açmamış olan mirasçılar bakımından hüküm ifade etmez.
NOT : İptal davası, davalının elinde bulunan malların iadesini sağlamak için yeterli değildir. Bunun için miras sebebiyle istihkak davasının açılması gerekir. İki dava birlikte de açılabilir.
2) TENKİS DAVASI
Bu davayla saklı paylı mirasçılar, saklı payını ihlal eden kazandırmanın tenkisini yani saklı payını ihlal etmeyen kısmına indirilmesini mahkemeden talep edebilirler.
- Tenkis kararı geçmişe etkili olup, kazandırmayı ( kısmen ya da tamamen) mirasın açıldığı andan itibaren hükümsüzleştirir.
NOT : Tenkis hükmü, ifa edilmiş olan kazandırmanın geri alınması için yeterli değildir. Verilenin geri alınması için tenkis davası ile birlikte veya daha sonra bir edim davası açılmalıdır.
TENKİS DAVASINDA DAVACI KİMDİR?
- Saklı paylı mirasçılardır.
- Tenkis davası açma hakkı her saklı paylı mirasçıya diğerlerinden bağımsız olarak tanınmıştır.
- Mirasbırakan tasarruf edebileceği kısmı aştığında, saklı payı zedelenen mirasçı
> iflası halinde iflas dairesinin
veya
> mirasın geçtiği tarihte kendisine karşı ellerinde ödemeden aciz belgesi bulunan alacaklıların
ihtarına rağmen tenkis davası açmazsa, iflas dairesi veya bu alacaklılar,
alacaklarının elde edilmesi için gerekli olan oranda ve mirasçıya tanınan süre içinde tenkis davası açabilirler.
SAKLI PAYLI MİRASÇILAR KİMDİR?
Medeni Kanun md. 506
1) Mirasbırakanın altsoyu ( veya EVLATLIK) için yasal miras payının yarısı ( 1/2 )
2) Mirasbırakanın ana ve babasından her biri için yasal miras payının dörtte biri ( 1/4 )
3) Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması halinde yasal miras payının tamamı, diğer hallerde yasal miras payının dörtte üçü
TENKİS DAVASINDA DAVALI KİMDİR?
- Tenkise tabi öüme bağlı veya sağlararası kazandırmanın lehdarı olan kişi veya kişiler
- Kazandırma yapılan kişi ölmüşse, tenkis davası mirasçılarına karşı açılır.
- Tenkise tabi kazandırmanın lehdarı, tenkise tabi olan kazandırmanın konusu olan malvarlığını 3. bir kişiye devretmiş olsa bile tenkis davası tenkise tabi kazandırmanın lehdarına karşı açılır.
---- Tenkis davasında önce tasarruf oranının bulunması gerekir.
---- Mirasbırakanın, saklı pay dışında kalan, serbestçe tasarruf edebildiği kısma tasarruf oranı ( tasarruf edilebilir kısım ) denir.
---- Tasarruf oranının hesaplanmasında esas aınacak tereke değerinin tespit edilebilmesi için bazı değerlerin bu rakamdan çıkartılması bazı değerlerin de bu rakama eklenmesi gerekir.
- a) Tereke aktifinin tespiti
Terekedeki nakit para dışında yer alan taşınır, taşınmaz mal ile alacak hakları MİRASBIRAKANIN ÖLDÜĞÜ ANDAKİ piyasa değeri dikkate alınarak bir değer biçilir.
- b) Çıkarılacak değerler
- Mirasbırakanın borçları ( vasiyet borçları tereke aktifinden çıkartılamaz)
- Cenaze giderleri
- Terekenin mühürlenmesi ve defter tutulması için yapılan giderler
- Mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin 3 aylık bakım ve geçim giderleri
NOT: Kağıt üzerinde bu kalemlerin, terekenin mevcut aktifinden çıkartılmasıyla NET TEREKE değeri tespit edilir.
c)Eklenecek değerler
Bulunan net tereke değerine üç grup kalemin eklenmesi gerekir.
- Sağlararası ivazsız kazandırmalardan iadeye tabi olanlar
- Sağlararası ivazsız kazandırmalardan tenkise tabi olanlar
- Denkleştirmeye tabi olmaktan kurtulan kazandırmalar
- Mirastan ivaz karşılığı feragat edene mirasbırakanın ödediği ivaz
- Bağışlayanın serbestçe dönme hakkını sakli tutarak yaptığı bağışlamalar ile mirasbırakanın ölümünden önceki 1 yıl içinde yapmış olduğu bağışlamalar
- Saklı payı geçersiz kılmak amacıyla yapılan kazandırmalar
- Hayat sigortası alım bedeli
Mirasbırakanın kendi ölümünde ödenmek üzere 3. kişi lehine hayat sigortası yaptığı veya böyle bir kişiyi lehdar olarak sonra belirlediği ya da sigortacıya karşı olan istem hakkına sağlararası veya ölüme bağlı tasarrufla karşılıksız olarak 3. kişiye devrettiği hallerde, sigorta alacağının mirasbırakanın ölümü zamanındaki satın alma değeri tenkise tabi olur.
TENKİSTE SIRA
- Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar önce ölüme bağlı tasarruflardan; bu yetmezse, en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalardan yapılır.
- Birden fazla ölüme bağlı tasarruf varsa, mirasbırakanın aksi yönde bir arzusu tespit edilmedikçe bunlar orantılı olarak tenkis edilecektir.
- Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.
TENKİS DAVASINDA YETKİ VE GÖREV
Murisin son yerleşim yeri ASLİYE HUKUK MAHKEMESİDİR.
TENKİS DAVASINDA HAK DÜŞÜRÜCÜ SÜRE
> Mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak 1 YIL
VE
> Her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden 10 YIL geçmekle düşer.
3) MİRAS SEBEBİYLE İSTİHKAK DAVASI
Tereke malını saklayan mirasçıların veya 3. Kişilerin, bu malları terekeye iade etmeleri için açılan davadır.
TARAFLARI
Davacı : Üstün hak sahibi olan kanuni veya atanmış mirasçıdır.
Davalı : Terekenin tümünü veya bazı tereke mallarını elinde MİRASÇI ZANNIYLA bulunduran kişidir.
NOT : Bu dava terekenin tümü için açılabileceği gibi, bir bölüm için de açılabilir.
MİRAS SEBEBİYLE İSTİHKAK DAVASINDA YETKİ VE GÖREV
Murisin son yerleşim yeri ASLİYE HUKUK MAHKEMELERİDİR.
MİRAS SEBEBİYLE İSTİHKAK DAVASINDA SÜRE
- Davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyiniyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğu öğrendiği tarihten itibaren 1 YIL
ve
- her halde mirasbırakanın ölümünün veya vasiyetname açılmasının üzerinden 10 YIL geçmekle zamanaşımına uğrar. İyiniyetli olmayanlara karşı zamanaşımı süresi 20 YILDIR.
---- Miras sebebiyle istihkak davasında davalı tereke malını zamanaşımı yoluyla kazandığını ileri süremez.
Mirasçıların paylaşmayı yapıp yapmama konusunda veya paylaşmanın nasıl yapılacağı hususunda anlaşmazlığa düşmesi halinde paylaştırmayı isteyen mirasçının bu amacı yerine getirmek üzere açtığı dava paylaşma davasıdır.
4) PAYLAŞMA DAVASI ( Mahkeme Kararına Dayalı Paylaşma)
Mirasçıların paylaşmayı yapıp yapmama konusunda veya paylaşmanın nasıl yapılacağı hususunda anlaşmazlığa düşmesi halinde paylaştırmayı isteyen mirasçının bu amacı yerine getirmek üzere açtığı dava paylaşma davasıdır.
PAYLAŞMA DAVASINDA DAVACI VE DAVALI
Davacı : Kanuni veya atanmış mirasçıdır.
. Bunun dışındaki vasiyet alacaklısı veya 3. bir kişi pylaşma davası açamazlar
Davalı : Haklı bir sebep olmaksızın taksime rıza göstermeyen mirasçılardır ve aralarında mecburi dava arkadaşlığı vardır. Yani paylaşma davasında paylaşmaya rıza göstermeyen bütün mirasçılar hasım gösterilmelidir.
PAYLAŞMA DAVASINDA SÜRE
Paylaşma davası herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlı olmaksızın her zaman açılabilir.
PAYLAŞMA DAVASINDA YETKİ VE GÖREV
Murisin yerleşim yeri SULH HUKUK MAHKEMESİ’dir.
PAYLAŞMA DAVASINDA İSPAT YÜKÜ
Paylaşma davasında ispat yükü davacıdadır.
5) MURİS MUVAZAASI NEDENİYLE TAPU İPTAL VE TESCİL DAVASI
Mirasbırakanın mallarını mirasçılardan kaçırması durumunda açılacak davadır.
Davacı : Mirasçılar ve vasiyet alacaklıları
.. Mirasçılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı olmadığından dolayı herhangi bir mirasçı tarafından dava açılabilecektir.
MURİS MUVAZAASI NEDENİYLE TAPU İPTAL VE TESCİL DAVASINDA YETKİ VE GÖREV
HMK md. 12’ye göre: Taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişiklik meydana getireceğinden dolayı taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi KESİN YETKİLİDİR.
GÖREVLİ MAHKEME: ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ
MURİS MUVAZAASI NEDENİYLE TAPU İPTAL VE TESCİL DAVASINDA SÜRE
Muris muvazaası sebebiyle açılacak olan tapu iptal ve tescil davasında herhangi bir zamanaşımı söz konusu değildir.
6) MİRASÇILIKTAN ÇIKARMANIN İPTALİ DAVASI
- Mirasçılıktan çıkarmada amaç, bir kimseyi kanunda sayılan nedenlerden birinin varlığı halinde saklı payından mahrum etmektir. Bu nedenle mirasçılıktan çıkarma sadece saklı paylı mirasçılar için söz konusudur.
a)Cezalandırma maçıyla mirasçılıktan çıkarma
- Mirasbırakana ya da mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi
- Mirasbırakan veya mirasbırakanın aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerin getirilmemesi
- b) Borç ödemekten aciz sebebiyle mirasçılıktan çıkarma
Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu mirasçılıktan çıkarabilir.
- Mirasçılıktan çıkarmanın iptali davası, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı ya da vasiyet alacaklısı tarafından açılabilecektir.
- Davalılar, mirastan çıkarma sebebiyle miras payında artış meydana gelen kişilerdir.
- Açılacak olan dava ölüme bağlı tasarrufun tamamı ya da bir kısmına ilişkin olabilir.
- Mirasçı veya mirasçılar arasından herhangi bir çıkarma (ıskat) sebebinin bulunmasına rağmen mirasbırakan tarafından mirasçılıktan çıkarma işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
- Mirasçılıktan çıkarılan kişinin itiraz hakkını dava yolu ile kullanması durumunda ispat yükü, ıskat sebebiyle yarar sağlayan mirasçılar veya vasiyet alacaklıları tarafından yerine getirilecektir.
MİRASÇILIKTAN ÇIKARMANIN İPTALİ DAVASINDA YETKİ VE GÖREV
Mirasbırakanın yerleşim yerinde bulunan Asliye Hukuk Mahkemesinde açılacaktır.
7)VERASET BELGESİNİN İPTALİ
Mirasbırakanın mirasçısı olmasına rağmen veraset belgesinde gösterilmeyen kişi, veraset ilamının kesinleşmemesi durumunda veraset ilamına itiraz davası, veraset ilamının kesinleşmesi durumunda ise veraset belgesinin iptali davası açabilecektir.
- Veraset belgesinin iptal davasında davalı, iptale konu olan veraset ilamını alan kişi vey kişilerdir.
VERASET BELGESİNİN İPTALİ DAVASINDA YETKİ VE GÖREV
Davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi SULH HUKUK MAHKEMESİDİR.
- Başvuru neticesinde yasal mirasçı olduğu tespit edilen kimselere SULH HUKUK MAHKEMESİ tarafından mirasçılık sıfatını gösteren bir belge verilecektir.
Bu bilgiler size yardımcı oldu mu?
MİRAS HUKUKU İLE İLGİLİ DAHA DETAYLI BİLGİ İÇİN BİZE HEMEN, ŞİMDİ 0555 724 0 352 NOLU HATTAN DANIŞIN