"Açık denizden gelen gemi iç sulara yönelmeden karasularını
kat ediyorsa
(açık denizden gelip iç sulara yönelen veya iç sulardan çıkmış karasularına yönelen gemi zararsız geçiş kapsamında değerlendirilmez.)"
"Gemi zorunlu yatma (sis,kaza…) halinde ise"
Gemi yukarıdaki bu şartlardan herhangi birisinin varlığını kanıtlarsa kıyı devleti karasularında bulunan yabancı ticaret gemileri hakkında yargı yetkisini kullanamayacaktır. Ancak bazı durumlarda kıyı devleti karasularında bulunan gemi hakkında hukuki veya cezai yargı yetkisini kullanabilir.
Kıyı Devletinin Ticaret Gemileri ve Ticari Amaçla Kullanılan Devlet Gemileri Üzerindeki Hukuki Yargı Yetkisi
1) Gemide Bulunan Kişilere İlişkin Hukuki Yargı Yetkisi
Kıyı devleti, karasularından geçen yabancı bir gemide bulunan bir kişiyle ilgili hukuki yargılama yetkisini kullanmak amacıyla bu gemiyi durduramaz veya yolundan çeviremez. Aksi halde zararsız geçiş hakkı ihlal edilmiş olur.
2) Gemiye İlişkin Hukuki Yargı Yetkisi
Kıyı devleti, yabancı bir geminin karasularında yaptığı yolculuk esnasında veya yolculuk amacıyla üstlendiği veya maruz kaldığı yükümlülükler veya sorumluluklar müstesna olmak üzere, herhangi bir hukuki dava amacıyla bu gemiyi haczedemez veya onu tutuklayamaz.
Ancak gemi yolculuk amacıyla yüklendiği bir yükümlülüğü yerine getirmezse kıyı devleti yabancı ticaret gemisi üzerinde hukuki yargılama yetkisini kullanabilir. Örneğin; liman ücretini ödemeyen bir gemi hakkında hukuk davası açılabilir. Çünkü liman ücreti geminin yolculuk amacıyla üstlendiği bir yükümlülüktür.
Kıyı Devletinin Ticaret Gemileri ve Ticari Amaçla Kullanılan Devlet Gemileri Üzerindeki Cezai Yargı Yetkisi
1) Geminin Karasularına Girmesinden Önce İşlenmiş Olan Suçlar
Karasularına girmeden önce işlenen herhangi bir suçla ilgili olarak kıyı devleti herhangi bir kimsenin tutuklanması veya gemide herhangi bir soruşturma yapılması için herhangi bir tedbir alamaz.
2) Geminin Karasularından Geçişi Esnasından İşlenmiş Olan Suçlar
Bu gibi bir durumda kıyı devletinin cezai yargı yetkisini kullanabilmesi için belirli şartların oluşması gerekir.
Bu şartlar;
Yukarıda sayılan maddedeki suçlardan herhangi birini işleyen gemi hakkında kıyı devleti cezai yargı yetkisini kullanabilecektir.
3) Karasularında Yatmakta Olan Gemilerde İşlenen Suçlar
Gemi zararsız geçiş kapsamında karasularında yatıyorsa bu durumda karasularından geçen gemide işlenen suçlara ilişkin hükümler uygulanır. Gemi zararsız geçiş kapsamının dışındaysa kıyı devleti yabancı ticaret gemisi hakkında her türlü cezai yargı yetkisini kullanabilir. Bu halde gemi kıyı devletinin iç sularındaymış gibi yargılama yapılır.
Gamze Yel