İçerik
Elektronik çekiş kontrolü icat edilmeden önce, birkaç öncü teknoloji vardı. İlk olarak günümüze kadar gelmiş olan, sınırlı kaymalı diferansiyel (Limited-Slip Differential: LSD) diğer bir adıyla “Positraction” dir. Donanımın tümü diferansiyelde yer alıyordu. Hiçbir elektronik bileşen yoktu, bu yüzden bu sistemler çekiş eksikliğini algılamak ve gücü mekanik olarak aktarmak zorunda kaldı.
Sonra, 1971’de General Motors Grubu’nun Buick Bölümü “MaxTrac” adında bir çekiş kontrolü başlattı. Dönen tekerlekleri tespit edebilen ve kuvveti arka aksa uygun şekilde dağıtabilen uygun sensörler ve basit bir bilgisayar sistemi ile donatılmıştı.
MAX-TRAC, zamanının çok ötesinde olan bir “çekiş kontrol” sistemiydi. Ön tekerleğin hızını ölçer ve şanzımandaki çıkışla karşılaştırdı. Bir fark olduğunda, kontak kısa devre yapar ve arka tekerleklerdeki güç kesilirdi. Ancak, sistem birçok soruna neden olduğu için sonlandırıldı.
O dönemlerde, Cadillac, 1979 yılında yeniden tasarlanan Eldorado için, Traction Monitoring System (TMS) sistemini tanıttı.
Yukarıda belirtilen sistemlerde, bugünün bakış açısından bir çekiş kontrolü değil, sadece elektronik olarak kontrol edilen sınırlı kaymalı bir diferansiyeldir.
Otomobillerin yanı sıra, güncel büyük hacimli birçok motosiklet de bu sistemle donatılmıştır.
Aktif güvelik sistemlerinde tarihe asıl isimlerini yazdıran teknolojiler ise, Almanya’daki Robert Bosch Şirketi laboratuvarlarından sırasıyla gelen, kilitlenme önleyici fren sistemi – ABS (1978), çekiş kontrolü – ASR / TCS (1986) ve denge kontrolü ESC / ESP (1995) sistemlerdir. Her üç teknoloji de aracınızın lastikleri ile yol arasındaki temasın (çekişi) iyileştirilmesiyle ilgileniyor.
Traction control nedir?
Traction Control (Çekiş Kontrolü), lastiklerinizin kaygan ve karlı yollarda ileri gitmek için ihtiyaç duydukları çekişi elde etmelerine yardımcı olmak için kilitlenme önleyici fren sisteminizi (ABS) kullanır. Amaç tekerlek kaymasını önlemek ve lastiklerinizin en iyi çekişi sürdürmesine yardımcı olmaktır.
Tekerleklere çok fazla güç uygulanırsa, tork yoldaki tutuşun üstesinden gelebilir. Yol yüzeyleri, kullanılabilecek sürtünme miktarına göre değişir. Düşük sürtünmeli yol yüzeylerinde hızlanırken araçların yolda çekişi etkin bir şekilde kullanmalarını sağlayan “aktif bir araç güvenliği” özelliğidir.
Örneğin, çekiş kontrolü olmayan bir araç buz, kar veya gevşek çakıl, kum gibi kaygan ve gevşek bir yüzeyde hızlanmaya çalıştığında, tekerlekler kayabilir. Tekerlek kaymasının sonucu lastiklerin yol yüzeyinde gerçek bir kavrama elde etmeden hızlıca dönmesidir, böylece araç hızlanamaz. Çekiş kontrolü, tekerleklerin kayabileceğini algıladığında etkinleşerek sürücülerin yol yüzeyinde mevcut çekişlerden en iyi şekilde yararlanmasına yardımcı olur.
Kısacası, traction control, tekerleklerinizin kaygan yüzeylerde çekiş kazanmasına yardımcı olur. Çekiş Kontrolü sadece tekerlekleriniz kaymaya başladığında devreye girer.
Bu genellikle otomobilin, elektronik stabilite kontrolünün (ESC, ESP) ikincil bir fonksiyonudur.
Traction (Çekiş): Çekiş, bir aracın lastikleri ile yol yüzeyi arasındaki sürtünmeyi ifade eder. Kullanılabilir çekiş miktarı, aracın ağırlığı, yol yüzeyi ve lastiklerin durumu gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak değişmektedir.
Traction control (Çekiş kontrolü): Çekiş kontrolü, düşük sürtünme koşullarında hızlanırken tekerleklerin kaymasını önler. Çekiş kontrol sistemi bir veya daha fazla tekerleğin çekiş kaybediyor olduğunu algıladığında, frenleri sorunlu tekerleğe veya tekerleklere hızlı bir şekilde uygular ve salıverir, böylece lastiklere yolu tutması için bir şans verir.
Wheel Lock (Tekerlek kilidi): Tekerleklerin dönmesini durduracak şekilde sert fren yapılırsa, tekerlekler kilitlenir ve araç kaymaya başlar. Tekerlekler dönmeyi bıraktığında, sürücü artık aracı kontrol edemez.
Wheel Slip (Tekerlek Kayması): Tekerlek kayması,düşük sürtünmeli yüzeydeki lastiklerin çekiş kaybına uğradığında oluşur. Kayan tekerlekler sadece yol yüzeyinde dönerler ve tekerlekler yeniden çekene kadar sürücünün araç üzerinde kontrolü yoktur. Motor tarafından üretilen toplam tork, yolda mevcut olan toplam çekiş gücünü aştığında, tekerlek kayması meydana gelir.
TCS – aynı güvenlik sistemi için farklı isimler
Traction Control System (TCS), Traction Control (TC), Electronic Traction Control (ETC), Brake Traction Control System (BTCS) olarak da adlandırılır. Almanca’da, Antriebsschlupfregelung (ASR), veya Automatische Schlupfregelung yada Traktionskontrolle olarak isimlendirilir.
Çekiş kontrolü, TCS ve TC’den sonra en çok Almanca’daki ASR ismiyle bilinir.
Antriebsschlupfregelung (ASR), İngilizce’de, Acceleration Slip Regulation demektir.
Çekiş kontrolü hangi durumlarda yardımcı olur?
Çekiş kontrolü, sürücünün kaygan bir tepeyi çıkmaya çalışırken veya düşük sürtünme koşullarında hızlanmasına yardımcı olur. Bu koşullar arasında ıslak, buzlu, düzensiz, kum, çakıl gibi gevşek veya bakımsız yollar bulunur.
Hızlanma sırasında yardım sağlamanın yanı sıra, çekiş kontrol sistemleri viraj alırken de kontrolü korumanıza yardımcı olabilir. Çok hızlı bir dönüş yaparsanız, sürüş tekerlekleriniz yol yüzeyi ile çekiş kaybına uğrar. Bu durumda, TCS yardımınıza koşar.
Ancak, hızlı sürüş, tailgating ve agresif sürüş gibi davranışlar çekiş kontrolü yararlarına karşı çalışır. Örneğin, yol koşullarında çok hızlı sürüş, aracınız çekiş kontrolüne sahip olsa bile, kaza riskini artıracaktır, çünkü çekiş kontrolü, fren mesafesini azaltmak için tasarlanmamıştır.
Aracın sahip olduğu güvenlik özelliklerinden bağımsız olarak, her zaman dikkatli olmak ve sürüş görevine odaklanmak önemlidir. Çekiş kontrol sistemi, sürücülerin kaygan koşullarda daha hızlı durmalarına yardımcı olmaz. Dolayısıyla, yanıt süresini uzatan davranışlar ortaya çıkarsa, bu genel güvenliği olumsuz yönde etkiler.
Çekiş Kontrol Sisteminin Bileşenleri
Çekiş Kontrol Sistemi Modülü ile Elektronik Kontrol Ünitesi (ECU); ABS sisteminizdeki tekerlek hız sensörlerini kullanarak aracın tahrik tekerleklerinin hızlarını karşılaştırır.
Çekiş kontrolü, ABS ile aynı bileşenleri kullanır:
- Wheel speed sensors (Tekerlek hız sensörleri): Dört tekerleğin de dönüş hızını izler.
- Hydraulic modülatör (Hidrolik modülatör): Frenleri pompalar.
- Electronic Control Unit – ECU (Elektronik Kontrol Ünitesi): Bu ünite tekerlek hız sensörlerinden bilgi almaktan sorumludur ve hidrolik modülatöre frenleri pompalamak için yönlendirir.
Çekiş kontrolü ABS sistemiyle çalışır, ancak farklı bir amaca hizmet eder. ABS sistemi aracınızı durdurmaya çalıştığınızda devreye girerken, çekiş kontrolü, hızlanmaya çalıştığınızda yani kavrayışı yeniden kazanmak için devreye girer. Çekiş kontrolü ABS’nin tersi olarak düşünülebilir.
Çekiş kontrolü nasıl çalışır?
Modern ABS ve çekiş kontrol sistemleri ECU ve hidrolik modülatör ile birleştirilmiştir, böylece farklı fonksiyonlara sahip olurlar ancak fiziksel olarak bir ünitedirler. ECU, bazı tekerleklerin diğerlerinden daha hızlı dönüp dönmediğini sürekli olarak kontrol eder. Olası bir tekerlek kayması tespit edildiğinde ECU, hidrolik modülatöre, dönüş hızını azaltmak için hızlıca arka arkaya sorunlu tekerleğe freni pompalamasını söyler. Daha gelişmiş çekiş kontrol sistemleri, kaymak üzere olan tekerleklerdeki motor gücünü de azaltır. Tekerlek çekiş kazandığında, tekerlek hız izleme sistemi geri döner ve araç tekerleklerinin hızını karşılaştırır.
Çekiş kontrolünün kapatılması durumu
Bu önemli güvenlik özelliğinden yararlanabilmek için çekiş kontrolünüzü her zaman açık bırakmalısınız. Ancak, çok nadir durumlarda, çekiş kontrolünü geçici olarak kapatmanız gerekebilir. Bunlar aşağıdakileri içerir:
- Lastiklerinizin zincirlenmesini gerektiren bir bölgede araç kullanıyorsanız. Çekiş kontrolü, sürüş kabiliyetinizi etkileyebilir.
- Arabanız derin kar, çamur veya aracın kendi kendine hareket edemediği başka bir yüzeyde saplanıp kalırsa. Arabanızı ileri geri hareket ettirmek için, çekiş kontrolünü kapatmak, daha hızlı yardımcı olabilir.
- Burnout, agresif sürüş ve hızlı kalkış (Launch control) yaparken.
Bu senaryoların hepsi de çekiş kontrol sistemini devre dışı bırakmak için bir nedendir. Çünkü sistem bir aracı çamur, buz veya kardan uzaklaştırmayı zorlaştırabilir.
Not: Çekiş kontrolünü devre dışı bırakmak, ABS sisteminin çalışmasını devre dışı bırakmaz veya etkilemez. Dahili bir arıza nedeniyle kendisini devre dışı bırakmadıkça ABS her zaman açık kalır.