Sual: muhammed abduh eserleri ?
Sual: muhammed abduh eserleri ?
Cevap: Abduh, 1885 yılında Beyruta gelerek buraya yerleşti. Burada Sultaniye Medresesini açarak (veya atanmak suretiyle) eğitimle meşgul oldu. 1889 yılında Kahireye döndü. Kısa bir süre sonra da asliye hukuk mahkemesine hakim olarak atandı. Daha sonra temyiz mahkemesinde müşavir olarak çalıştı. Bu arada şeriat mahkemelerinin ıslahına dair eserini yazdı (1900). Diğer yandan gelişmesine katkıda bulunduğu el-Ezherin idare meclisine seçildi. Ezherin gelişmesine katkıda bulunduğu gibi geniş bir muhite hitap edecek hale getirilmesinde de önemli katkılarda bulundu. Daha önce okutulmayan tarih, coğrafya, matematik ve felsefe gibi müspet bilimlerin okutulmalarını sağladı. Mısırda en yüksek dini makam olan müftülüğe atandıktan (1899) sonra vefatına kadar bu görevde kaldı. Görev yaptığı süre boyunca bu makama büyük bir saygınlık kazandırdı. Müftülüğü sırasında; Müslümanların faiz ve kârdan hisse alma gayr-ı Müslim ülkelerde Müslüman olmayanlar tarafından kesilen hayvanların etlerini yeme, geleneksel kıyafetler dışındaki kıyafetlerle örtünme gibi konularda ruhsat vermesi çok ciddi tartışmalara neden oldu. (Osman Emin, 1991, 292)
Bazı hayır kurumlarının açılmasında ön ayak oldu. Fakirlere yardım edip eğitimlerine imkan sağlamak ve maddi-manevi destek sağlamak maksadıyla kurulan Müslüman Hayırseverler Cemiyetinin kurucuları arasında yer aldı. Klasik dönemin değerli eserlerini yayınlamak maksadıyla Arapça Eserleri Canlandırma Cemiyeti adlı bir dernek kurdu (Osman Emin, 1991, 292). Şeri mahkemelerin ıslahı için çaba sarf etti. Bu meyanda yayınladığı bildiri, sulh mahkemelerinin yargılama yöntemlerinin ıslahı konusunda temel teşkil etti. Hakimlerin seçilmelerinin daha uygun kurallara bağlanması, ekonomik durumlarının iyileştirilmesi ile beraber, ahlaki, ilmi seviyelerinin yükseltilmesinin ehemmiyetine dikkat çekti. Şeri mahkemelerde görev alacak hakimleri yetiştirmek maksadıyla bir okulun açılmasını istedi.
Son dönemlerinde muhtelif eserler kaleme aldı. En büyük eseri olan Risaletüt-Tevhidi yazdı. Bazı müsteşriklerin İslama yönelttikleri ithamlara karşı müdafaa maksadıyla, El-İslam vel-Nasraniyye Maal-İlm vel-Medeniyye adlı eserini neşretti. Tefsir derslerini verirken yeni bir metot kullandı. Çok önem verdiği Kuran-ı Kerim tefsirini tamamlamak kendisine nasip olmadı. Bazı kısımlarını neşretmiş, vefatından sonra ünlü talebesi Raşid Rıza tarafından tamamlanarak yayınlanmıştır. Henüz tasarladığı çalışmaları tamamlayamadan, 1905 Temmuzunda vefat etti. Cenazesi, hükümet yetkililerinin de hazır bulunduğu, büyük bir kalabalık kitle tarafından kaldırılarak, Kahiredeki El-Afifi mezarlığına defnedildi.
Sadakati, cesareti, cömertliği ve yurtseverliği ile de tanındı. Kendisini ihbar edip hapse atılmasına sebep olan ve sonrasında kendisini terk eden arkadaşları hakkında bile kötü konuşmayarak onları affetti. Hidive karşı çıkacak kadar cesaret sahibi idi. Mezarının üzerine bir Arap şairinin yazmış olduğu;
Yücelik için bir mezar yaptık
Dini ve dünyayı gömdük birlikte. beyti nakşedilmiştir (Osman Emin,1991, 294).