Yeni New York
George Steinmetz
27.11.2015
Kent silueti, Manhattan’da olduğu kadar Doğu Nehri’nin ötesindeki Brooklyn ve Queens’de de dramatik bir değişim geçiriyor. Ülkenin en yüksek kulesi One World Trade Center, ilk yerleşimcilerin evlerini inşa ettiği Battery Park’ın kuzeyinde yükseliyor.
ABD’li ünlü yazar, çocukluk yıllarını geçirdiği kentin 80 yıllık değişimini anlatıyor.
Çok eskiden, henüz sekiz yaşında bir çocukken, Brooklyn’de, üç katlı bir apartmanın çatısında yaşamıştım büyülenme duygusunu ilk kez.
Gürültülü bir fabrikaya bitişik, zemin kattaki rutubetli evimizi bırakmış ve en üst kattaki, ısıtması olmayan yeni evimize, 1943 yılında, sözünü ettiğim bu deneyimden sadece birkaç hafta önce taşınmıştık. Yeni çatıya tek başıma hiç çıkmamıştım. “Çok tehlikeli,” derdi annem. “Sanki insan yapımı bir uçurum gibi.”
Arkadaşlarımın eve yemek yemeye gittiği, annemin alışveriş için dışarı çıktığı bir akşamüzeri, ya şimdi ya hiç duygusuyla, temkinli bir şekilde, çatıya çıkan merdivenlere yönelmiştim. Katranlı kâğıt kaplı kapının üzerindeki çengeli açmış ve kalaslar, çakıllar, bacalar, kafeste guruldayan güvercinler ve de çamaşır ipleriyle dolu bir dünyaya adım atmıştım. İşte o anda hayatımın değiştiğini hissetmiştim.
Batı tarafında, körfezin ilerisinde güneş, benim sadece “Jersey” olarak bildiğim bir coğrafyanın üzerinde alçalıyordu. Bulutlar koşturuyordu gökyüzünde. Koyu renktekiler öndeydi, kenarları turuncuya çalanlar arkada. Şilepler, oyuncak tekneler gibi ağır ağır ilerliyor, karanlık suda narin beyaz çizgiler çiziyordu. Mahhattan’ın yüksek binaları kentin üzerine çökmekte olan karanlığa karışıyordu. Savaş zamanıydı, ışıksızdılar. Uzaklardaki sivri çıkıntılarla bezeli bu kütlenin üzerinde parıldayan birkaç yıldız, gökyüzünün çizgili lacivert perdesinde minicik delikler açmıştı. Durduğum yerin aşağısında elli kadar evin çatısı görünüyordu. Hepsi bir arada biçim, renk ve gizemli karanlığın göz kamaştırıcı gösterisiyle vücut bulmuş, “mahalle” dediğimiz yerin sınırlarının ötelerine doğru yükseliyordu.
Bir şeyler söylemeye çalışmıştım ama ağzımdan tek bir kelime çıkmamıştı. Hissettiğim şeyi nasıl tanımlayacağımı henüz bilmiyordum. Belli ki aradığım o kelime “büyüleyici” idi.
Greenwich Village’da, Christopher Street ve West Street’teki 260 metrelik Pier 45, ülkenin en uzun nehir kıyısı parkı kapsamında yenilenmesinin ardından, güneşlenmek isteyenlerin en sevdiği yer haline geldi. Çürüyen rıhtımlar, gemi bölmeleri ve otoparklardan oluşan altı kilometrelik bir alan, ödül kazanan bir tasarımla Hudson Nehri Parkı’na dönüştürülmüştü.
Önümüzdeki uzun ve renkli hayatta görülecek daha nice büyüleyici şey vardı. Ve bu hayat büyük oranda, mahallenin çizili olmayan sınırlarını aşıp, Manhattan’dan söz ederken hep dediğimiz gibi “New York”a giderek mümkün olacaktı.
Oturma odamızın pencerelerinden aşağıda, modern görünümlü tramvayların kuzeye ve güneye doğru gittiği Seventh Avenue uzanıyordu. Ninth Street’te göze çarpan bir metro girişi vardı. Trenler yırtıcı, gürültüleri mekanikti. Karanlık tünellere son sürat atılıyor, Fourth Avenue’de durmak için karanlıktan çıkıyorlardı. Kapılar açılıyor, insanlar inip biniyor, kapılar tekrar kapanıyordu. Trenler yeniden ileri atılıyor, Manhattan’ın büyüleyici dünyasına doğru yola koyuluyorlardı.
Trenin ilk vagonu benim de, küçük kardeşim Tom’un da en sevdiğiydi. Camlı kapıda dikilir, istasyonların uzakta belirişini, yaklaşırken biçim kazanmasını ve en sonunda da ışıkla doluşunu izlerdik. Çin Mahallesi’ne ve Küçük İtalya’ya da metro seferleri düzenlenecekti. Tuhaf dillerin tınısı. Elde yazılmış anlaşılmaz kelimelerle dolu tabelalar... Manhattan semalarını biçimlendiren dev binalar, Brooklyn’in yatay sırtlarından çok farklıydı. Temmuz 1945’te sisli bir gün bir B–25 bombardıman uçağı Empire State Binası’na çarptığında, Tom ile birlikte metroya atlamış ve olan biteni görmeye 34th Street’e gitmiştik.
Bu cüretkâr yeni bina, kentle maceraperest konut mimarisi arasındaki flörtün bir ürünü. Ortadaki açık avluyu çevreleyen 700 dairenin yer aldığı yamuk piramit biçimli Via 57 West, Hudson Nehri Parkı’na bağlanacak.
Yürümeye, çizgi romanlara, çizim yapmaya, Dodgers’a, okumaya, sokakta elimizde bir sopayla top peşinde koşturmaya ve tüm bunların yanı sıra Billie Holiday, Edith Piaf ve hepsinden öte Frank Sinatra’nın şarkılarına ileriki yıllarda aşık olacaktım. O zamanlar orada yaşayan herkes gibi benim de param yoktu. Şarkıları radyodan ezberler, okula, kütüphaneye ya da parka gitmek için sokakları arşınlarken melodilerini mırıldanırdım. Delikanlılık dönemimde, bazı hafta sonları metroya biner, daha önce hiç gitmediğim bir durakta iner ve yürümeye başlardım. Evlere, apartmanlara, oyun parklarına, okullara, mağazalara, kiliselere, sinagoglara bakardım. Tanımadığım bu insanların yaşamlarını hayal etmeye çalışırdım. Her yeni mahalle, hem tanıdık hem yabancıydı. Henüz farkında olmasam da aslında bir yazar olarak eğitiliyordum ben o sıralarda. Bu uçsuz bucaksız kent ve insanları hakkında öyküler buluyordum. Ve bu insanların hepsi mahallelerde yaşıyordu.
Artık yaşım sekiz değil. On sekizimde de değilim. Seksen yaşındayım. Bana bir hayat veren New York’un büyüleyiciliğini görmek şimdi her zamankinden zorsa, bunun nedeni öylesine bir nostalji değil. Biz New Yorklular sürekli değişen, evrilen, inşa edilen dinamik bir kentte yaşadığımızı biliyoruz. Bazen daha iyiye gidiyor, bazen de tersi yöne. Ama kentin değişmez bir sloganı var: “Yola devam, arkadaş!”
Eski Yeni İstanbul
Şimdilerde sayısı azalan benim gibi New York doğumlulardan oluşan kuşağımız kaybetmeyi çok eskiden öğrenmişti. Özellikle de biz Dodgers taraftarları.
Paris’in Yeraltı Dünyası
Şimdilerde sayısı azalan benim gibi New York doğumlulardan oluşan kuşağımız kaybetmeyi çok eskiden öğrenmişti. Özellikle de biz Dodgers taraftarları.