Amenore Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?
Amenore, adet dönemlerinin olmamasını ifade eder; ya primer/birincil (bir kadının hiç adet görmemesi anlamına gelir) ya da sekonder/ikincil (daha önce adet gören bir kadında adet dönemlerinin olmaması) olabilir. Aşağıda daha fazla bilgi bulabilirsiniz.
Amenore nedir?
Amenore, kadınlarda adet döneminin olmamasıdır – bir veya daha fazla kaçırılmış adet dönemidir. 15 yaşına kadar adet görmeye başlamamış kızlarda olduğu gibi arka arkaya en az üç adet dönemini kaçıran kadınlarda da amenore görülür.
Amenorenin en yaygın nedeni hamileliktir. Amenorenin diğer nedenleri arasında üreme organları veya hormon seviyelerini düzenlemeye yardımcı olan bezlerle ilgili sorunlar bulunur. Altta yatan durumun tedavisi genellikle amenoreyi giderir.
Primer amenore
Primer amenore, tipik olarak hiçbir zaman adet dönemi geliştirmeyen (16 yaşına kadar) ve hamile olmayan genç kızlarda genetik veya anatomik bir durumun sonucudur. Amenore ile karakterize olan birçok genetik durum, normal kadın organlarının bazılarının veya tamamının fetal gelişim sırasında normal şekilde oluşmadığı veya düzgün çalışmadığı durumlardır.
Sekonder amenore
Gebelik, amenorenin bariz bir nedenidir ve ikincil amenorenin en yaygın nedenidir. Diğer nedenler çeşitlidir ve yumurtalıkları, uterusu, hipotalamusu veya hipofiz bezini etkileyen koşulları içerebilir.
Amenore neden olur?
Amenore, çeşitli nedenlerle ortaya çıkabilir. Bazıları bir kadının hayatı boyunca normaldir, bazıları ise ilaçların yan etkisi veya tıbbi bir sorunun işareti olabilir.
Doğal amenore
Hayatınızın normal seyri boyunca, aşağıdakiler gibi doğal nedenlerle amenore yaşayabilirsiniz:
- Gebelik
- Emzirme
- Menopoz
Doğum kontrol hapları
Doğum kontrol hapı kullanan bazı kadınlar adet görmeyebilir. Oral kontraseptifleri bıraktıktan sonra bile, düzenli yumurtlama ve menstrüasyonun dönmesi biraz zaman alabilir. Enjekte edilen veya implante edilen kontraseptifler, bazı rahim içi cihazlarda olduğu gibi amenoreye neden olabilir.
İlaçlar
Aşağıdaki bazı ilaçlar adet dönemlerinin durmasına neden olabilir:
- Antipsikotikler
- Kanser kemoterapisi
- Antidepresanlar
- Kan basıncı ilaçları
- Alerji ilaçları
Yaşam tarzı faktörleri
Bazen yaşam tarzı faktörleri amenore problemine katkıda bulunur, örneğin:
- Düşük vücut ağırlığı: Aşırı derecede düşük vücut ağırlığı, vücudunuzdaki birçok hormonal işlevi kesintiye uğratır ve potansiyel olarak yumurtlamayı durdurur. Anoreksi veya bulimia gibi yeme bozukluğu olan kadınlar, genellikle bu anormal hormonal değişiklikler nedeniyle adet görmeyi bırakırlar.
- Aşırı egzersiz: Bale gibi sıkı eğitim gerektiren etkinliklere katılan kadınların adet döngüleri kesintiye uğrayabilir. Düşük vücut yağı, stres ve yüksek enerji harcaması dahil olmak üzere, sporcularda adet dönemi kaybına katkıda bulunmak için çeşitli faktörler bir araya gelir.
- Stres: Zihinsel stres, beyninizin adet döngüsünü düzenleyen hormonları kontrol eden bir bölgesi olan hipotalamusunuzun işleyişini geçici olarak değiştirebilir. Sonuç olarak yumurtlama ve adet kanaması durabilir. Düzenli adet dönemleri genellikle stresiniz azaldıktan sonra devam eder.
Hormonal dengesizlik
Aşağıdakiler dahil birçok tıbbi sorun türü hormonal dengesizliğe neden olabilir:
- Polikistik yumurtalık sendromu (PKOS): PKOS, normal adet döngüsünde görülen dalgalı seviyelerden ziyade nispeten yüksek ve sürekli hormon seviyelerine neden olur.
- Tiroid arızası: Aşırı aktif bir tiroid bezi (hipertiroidizm) veya yetersiz çalışan tiroid bezi (hipotiroidizm) gibi tiroid hastalıkları amenore dahil menstrüel düzensizliklere neden olabilir.
- Hipofiz tümörü: Hipofiz bezinizdeki kanserli olmayan (iyi huylu) bir tümör, menstrüasyonun hormonal düzenlenmesini engelleyebilir.
- Erken menopoz: Menopoz genellikle 50 yaş civarında başlar. Ancak bazı kadınlar için yumurtalıkların yumurta kaynağı 40 yaşından önce azalır ve adet kanaması durur.
Yapısal sorunlar
Cinsel organlarla ilgili sorunlar da amenoreye neden olabilir. Örnekler şunları içerir:
- Rahim yarası: Asherman sendromu, uterusun iç yüzeyinde yara dokusunun oluştuğu bir durumdur. Bazen bir dilatasyon ve küretaj, sezaryen veya rahim fibroidleri tedavisi sonrasında ortaya çıkabilir. Rahim yara izi, rahim zarının normal oluşumunu ve dökülmesini engeller.
- Üreme organlarının eksikliği: Bazen fetal gelişim sırasında, bir kızın rahim, serviks veya vajina gibi üreme sisteminin büyük bir kısmı olmadan doğmasına yol açan sorunlar ortaya çıkar. Üreme sistemi normal gelişmediği için adet döngüsü olamaz.
- Vajinanın yapısal anormalliği: Vajinanın tıkanması, gözle görülür adet kanamasını engelleyebilir. Vajinada, rahim ve rahim ağzından kan çıkışını engelleyen bir zar veya duvar bulunabilir.
Amenore belirtileri nelerdir?
Amenorenin ana belirtisi adet dönemlerinin olmamasıdır. Amenorenin nedenine bağlı olarak, adet görmemekle birlikte aşağıdaki gibi başka belirtiler yaşayabilirsiniz:
- Meme başı akıntısı
- Saç kaybı
- Baş ağrısı
- Vizyon değişiklikleri
- Fazla yüz kılı
- Pelvik ağrısı
- Akne (sivilce)
Ne zaman doktora görünmeli?
Arka arkaya en az üç adet dönemini kaçırdıysanız veya hiç adet döneminiz olmadıysa ve 15 yaşında ya da üzerindeyseniz doktorunuza danışmalısınız.
Amenore nasıl teşhis edilir?
Görüşme sırasında, doktorunuz üreme organlarınızla ilgili herhangi bir sorunu kontrol etmek için bir pelvik muayene yapacaktır. Hiç adet görmediyseniz, doktorunuz ergenliğin normal değişikliklerini yaşayıp yaşamadığınızı görmek için göğüslerinizi ve cinsel organlarınızı inceleyebilir.
Amenore, bir dizi karmaşık hormonal sorunun belirtisi olabilir. Altta yatan nedeni bulmak zaman alabilir ve birden fazla test türü gerektirebilir.
Laboratuvar testleri
Aşağıdakiler dahil çeşitli kan testleri gerekli olabilir:
- Hamilelik testi: Bu, olası bir hamileliği ekarte etmek veya onaylamak için muhtemelen doktorunuzun önerdiği ilk test olacaktır.
- Tiroid fonksiyon testi: Kanınızdaki tiroid uyarıcı hormon (TSH) miktarını ölçmek, tiroidinizin düzgün çalışıp çalışmadığını belirleyebilir.
- Yumurtalık fonksiyon testi: Kanınızdaki folikül uyarıcı hormon (FSH) miktarını ölçmek, yumurtalıklarınızın düzgün çalışıp çalışmadığını belirleyebilir.
- Prolaktin testi: Düşük prolaktin hormonu seviyeleri, hipofiz bezi tümörünün bir işareti olabilir.
- Erkeklik hormonu testi: Yüz kıllarında artış ve sesin azalması yaşıyorsanız, doktorunuz kanınızdaki erkeklik hormonlarının düzeyini kontrol etmek isteyebilir.
Hormon yükleme testi
Bu test için, adet kanamasını tetiklemek için yedi ila 10 gün boyunca hormonal bir ilaç alırsınız. Bu testin sonuçları, doktorunuza östrojen eksikliği nedeniyle dönemlerinizin durup durmadığını söyleyebilir.
Görüntüleme testleri
Amenore semptomlarınıza ve yaptırdığınız kan testlerinin sonucuna bağlı olarak, doktorunuz aşağıdakileri içeren bir veya daha fazla görüntüleme testi önerebilir:
- Ultrason: Bu test, iç organların görüntülerini üretmek için ses dalgalarını kullanır. Hiç adet görmediyseniz, doktorunuz üreme organlarınızda herhangi bir anormallik olup olmadığını kontrol etmek için bir ultrason testi önerebilir.
- Bilgisayarlı tomografi (BT): BT taramaları, iç yapıların enine kesit görünümlerini oluşturmak için farklı yönlerden alınan birçok X-ışını görüntüsünü birleştirir. Bir BT taraması rahminizin, yumurtalıklarınızın ve böbreklerinizin normal görünüp görünmediğini gösterebilir.
- Manyetik rezonans görüntüleme (Emar-MRG): MRG, vücuttaki yumuşak dokuların olağanüstü ayrıntılı görüntülerini üretmek için güçlü bir manyetik alana sahip radyo dalgalarını kullanır. Doktorunuz, hipofiz tümörünü kontrol etmek için bir MRG isteyebilir.
Kapsam testleri
Diğer testler belirli bir nedeni ortaya çıkarmazsa, doktorunuz rahminizin içine bakmak için vajinanızdan ve rahim ağzınızdan ince, ışıklı bir kameranın geçirildiği bir test olan histeroskopi önerebilir.
Amenore nasıl tedavi edilir?
Tedavi, amenorenizin altında yatan nedene bağlıdır. Bazı durumlarda, doğum kontrol hapları veya diğer hormon tedavileri adet döngülerinizi yeniden başlatabilir. Tiroid veya hipofiz bozukluklarının neden olduğu amenore, ilaçlarla tedavi edilebilir. Soruna bir tümör veya yapısal tıkanma neden oluyorsa, ameliyat gerekli olabilir.
Yaşam tarzı ve ev ilaçları
Bazı yaşam tarzı faktörleri – çok fazla egzersiz veya çok az yemek gibi – amenore nedeni olabilir. Bu nedenle iş, eğlence ve dinlenmede denge için çabalamalısınız. Hayatınızdaki stres ve çatışma alanlarını değerlendirebilirsiniz. Stresi kendi başınıza azaltamıyorsanız, ailenizden, arkadaşlarınızdan veya doktorunuzdan yardım isteyebilirsiniz.
Adet döngünüzdeki değişikliklerin farkında olmalı ve endişeleriniz varsa doktorunuza danışmalısınız. Adet dönemlerinizin ne zaman gerçekleştiğinin kaydını tutabilirsiniz. Adet döneminizin başladığı tarihi, ne kadar sürdüğünü ve yaşadığınız rahatsız edici semptomları not etmekte fayda vardır.
Kaynak ve ileri okuma:
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/amenorrhea/symptoms-causes/syc-20369299
- https://www.webmd.com/infertility-and-reproduction/guide/absence-periods
- https://www.medicinenet.com/amenorrhea/article.htm
- https://www.nichd.nih.gov/health/topics/amenorrhea/conditioninfo/causes
Not: Konu hakkında ilgili videoyu aşağıdan izleyebilirsiniz: