Her şeyin yolunda gideceğini düşünmeye odaklanırsanız, gerçekten her şeyin yolunda gideceğini kaç kez duydunuz? Popüler psikoloji kitaplarından kişisel gelişim seminerlerine ve bloglara, olumlu düşünmenin avantajlarını anlatan, kanıtlanmış bazı doğrularla ve kişiyi gerçeklerden uzaklaştıran bazı yanlışlarla dolu, bir sürü kaynak var. Bardağın hep dolu olan yarısını görmek yerine, boş olan yarısını görmeye eğilimli insanlar tümüyle yanlış mı düşünüyor? Kötümser olmak her zaman kötü bir yaklaşım mıdır? Belki de, bazı insanların bardağın yarısını boş olarak görmeleri, onu doldurmaları için ilham verebilir. Yapılan çeşitli araştırmalar, kötümserliğin farklı bir biçiminin önemli yararlar sağlayabildiğini düşündürmekte.
Savunmacı (Defansif) Kötümserlik Nedir?
Kötümserlik sadece negatif düşünme ile ilgili değildir. Psikoloji bilimi, düşünmenin gelecekte neler olabileceğinin sonuçlarına odaklandığını da ortaya koydu. İyimserler, genellikle olumlu sonuçların gerçekleşeceğini beklerken, kötümser kişiler genellikle olumsuz sonuçların gerçekleşmesini beklemektedir. Olumsuz düşünmeyi farklı bir düzeye taşıyan ve aslında hedeflerine ulaşmak için bir araç olarak kullanan, savunmacı (defansif) kötümserler de vardır. Araştırmalar, bu düşünce tarzının onlara sadece yardımcı olmakla kalmayıp, aynı zamanda beklenmedik önemli başarılar kazandırdığını da göstermektedir.
Yüksek Özgüven Ve Performans:
Psikologlar, savunmacı kötümserliğin, aslında, kaygılı kişilerin kaygılarını yönetmek için geliştirdikleri bir strateji olduğunu, aksi takdirde hedeflerine doğru yürümek yerine, ters yönde koşarak kaçmak isteyebileceklerini belirtmektedir. Savunmacı kötümserler, belirli bir plan ya da işin sonucu hakkında düşük beklentiler içindedirler. Örneğin, gidecekleri bir iş görüşmesinin sonunda işe alınmayabileceklerini daha yüksek ihtimal olarak görürler ve bu durumun hayali senaryosundaki muhtemelen kötü olabilecek her şeyin ayrıntılarını önceden düşünüp hesaplarlar. Bu yaklaşım, savunmacı kötümserlere, daha iyi dosya hazırlamak, iyi giyinmek, görüşmeye erken gitmek, neler söyleyip söylememesi gerektiğini düşünmek gibi kendine güveni yükselten mükemmelleştirilmiş bir eylem planı oluşturur.
Savunmacı kötümserliğin yararları performansa da katkı sağlamaktadır. Buffalo Üniversitesi, New York Üniversitesi ve Tufts Üniversitesi’nden araştırmacıların yaptıkları bir çalışma, bunun tamamen olumsuz duygudurumla ilgili olduğunu göstermektedir. İyi bir ruh hali içindeyken bir dizi kelime testinde düşük sonuçlar alan defansif kötümserler, bir olayın hangi olumsuz sonuçlara sahip olabileceğini hayal etmeleri istendiğinde, girdikleri sıkıntılı ruh haliyle daha iyi sonuçlar elde ettiler. Bu, olumsuz ruh hallerini kendilerini motive etmekte kullandıklarını ve böylece daha iyi performans gösterdiklerini kanıtlamaktadır.
Düşük Hayal Kırıklığı (Frustrasyon) Düzeyi:
Ayrıca, beklenen bir haber veya sonuç, iyimserlerin umduğu kadar iyi olmadığında, onları daha fazla sarsmakta ve sağlıklarını olumsuz etkileyebilmektedir. Kötümserlerin beklentileri daha düşük olduğundan, daha az hayal kırıklığı yaşamakta, daha az etkilenmekte ya da hiç etkilenmemektedirler. Üniversite öğrencilerini izleyen bir araştırmada, savunmacı kötümser olanların, diğer kaygılı öğrencilere göre, anlamlı olarak daha yüksek öz güven düzeylerine sahip oldukları görülmüştür. Hatta, dört yıl süren araştırma boyunca, savunmacı kötümserlerin benlik saygısı neredeyse iyimserlerin seviyesindeydi. Bunun nedeni, savunmacı kötümserlerin, önceden tahmin ettikleri olumsuz sonuçlardan uzak durmaları veya başarılı bir biçimde önleyebilmelerinin öz güvenlerini artırması olabilir.
Sağlığa Özen Gösterme:
Savunmacı kötümserlerin, olumsuz sonuçları önlemek için hazırlanma stratejisi, sağlıkları açısından da bazı önemli yararlar sağlamaktadır. İyimserlere kıyasla, bulaşıcı bir hastalık nedeniyle yatağa düşebilecekleri konusunda daha fazla endişeli olsalar da, önleyici eylemlerde bulunma olasılıkları da daha yüksektir. Örneğin, sık sık ellerini yıkarlar, sağlıklı beslenmeye dikkat ederler ve sıra dışı semptomlar yaşadıklarında zaman geçirmeden derhal tıbbi yardım isterler.
Kötümserler kronik bir hastalığa yakalandıklarında, geleceğe dair görüşleri daha gerçekçi olabilmekte ve sağlık çalışanlarının tedavileri için önerdikleri yöntem ve davranış biçimlerini desteklemektedirler. İki grup hastayla (enflamatuar bağırsak hastalığı olanlar ve artriti olanlar) yürütülen bir çalışmada, gelecekteki sağlıklarının olası durumunu, çok kötüden çok iyiye kadar, bir ölçek üzerinde değerlendirmeleri istendi. Her iki grubun hastalıkları, zamanla kötüleşen türden olduğundan, hastalardan, sağlıklarının gelecekte iyiye gideceğini düşünmeleri beklenmiyordu. Ancak, iyimser olanlar sağlıklarının gelecekte daha iyi olacağını işaretlerken, kötümserler daha gerçekçi bakarak, sağlıklarının daha da kötüye gideceğini öngördü. Bu bakış açısı, kötümserlerin, ağrı gibi semptomlarla baş etmek için gerekli olan uygulamalara sorun çıkarmadan uyum göstermelerini sağlamaktadır.
Savunmacı Kötümserlerin Olumsuz Düşünenlerden Farkı:
Savunmacı kötümserleri, depresifler veya anksiyete bozukluğu olanlar gibi olumsuz düşünen diğer kişilerden ayıran en önemli fark, uyum sağlama yöntemleridir. İnsanlar kaygılı ya da depresif olduklarında, sorunlarla başa çıkmaktan kaçınma eğiliminde olmalarına karşın, savunmacı kötümserler, olumsuzlukları, sonuçlar üzerinde daha fazla kontrol sahibi olmak ve hazırlıklı bulunmak amacıyla, kendilerini aktif adımlar atmaya motive etmek için kullanırlar. Kısacası kötümser olmak “kötü” değildir. Önemli olan, kötümserliğinizle neler yaptığınızdır.
Savunmacı Kötümserler Ve Stratejik İyimserler Arasındaki Farklar:
Savunmacı kötümserlik, kaygılı insanların kaygılarını yönetmelerine yardımcı olması ve verimli bir şekilde çalışabilmeleri için kullandıkları bir stratejidir. Savunmacı kötümserler, kendilerini en kötüsüne hazırlamak için beklentilerini azaltırlar. Olabilecek tüm kötü şeylerin zihinsel bir oyununu oynarlar. Her ne kadar iç karartıcı gibi görünüyorsa da, savunmacı kötümserlik aslında kaygılı insanların duygularından uzaklaşmasına ve böylece etkili bir şekilde plan yapıp hareket edebilmelerine yardımcı oluyor.
Stratejik iyimserlik ise kaygılı olmayan insanlar tarafından kullanılır. Bu stratejiyi kullanan bireyler yüksek beklentiler içindedirler ve sonrasında neler olabileceği hakkında düşünmekten kaçınırlar. Hem stratejik iyimserler, hem de savunmacı kötümserler kendi stratejilerini barındırmayan durumlara karşı savunmasızdırlar. Araştırmalar, savunmacı kötümserlerin, beklentilerini yükseltmeye çalıştıklarında ya da en kötü durum analizleri yapmayı bırakmaları halinde, kaygılarının arttığını ve performanslarının düştüğünü gösteriyor. Stratejik iyimserlerin de, beklentilerini düşürdüklerinde veya olası sonuçları düşünmeye başladıklarında, kaygılarının arttığı ve performanslarının düştüğü görülmüştür.
Kaynakça:
– Mark D. Seery, Tessa V. West, Max Weisbuch, Jim Blascovich, “The effects of negative reflection for defensive pessimists: Dissipation or harnessing of threat?” Elsevier, Personality and Individual Differences,V.45, I.6.
– Carolin Showers, Cherie Ruben, “Distinguishing defensive pessimism from depression: Negative expectations and positive coping mechanisms”, Springer, Cognitive Therapy and Research, V.14,I.4.
Yazar: Oben Güney Saraçoğlu