

İhtilaftan tefrikaya
Alimlerin ihtilafı (farklı ictihadlarının bulunması) her zaman ümmete rahmet mi oldu? Bu sorunun cevabını bulmak için önce -sonu tefrikaya varan- ilk ihtilafların ortaya çıktığı dönemi bir hatırlayalım:
"Hz. Hasen b. Ali'nin çok kısa süren devrini saymazsak hulefâ-i râşidîn devri Hz. Ali ile son bulur. Aynı yolu takip ettiği için Emevî halife Ömer b. Abdülazîz'i de bunlar arasına katan müellifler vardır.
Hz. Osman'ın şehadetinden sonra, Medine'deki sahabenin çoğu Hz. Ali'ye müracaat ederek, onun istememesine rağmen kendisine bey'at ettiler. Hz. Ali halife olunca Hz. Ebû Bekr ve Ömer devrinin örnek yönetim tarzını iâde etmek üzere giriştiği faaliyet meyanında bazı valileri de azletti. Bunlar arasından Şam valisi Muâviye azil emrine itaat etmediği gibi, câmide şehid Halîfe'nin kanlı gömleğini ve eşinin kesilmiş parmaklarını teşhir ederek halkı katillere karşı tahrîk etti. Entrika ve tahrikler iç savaşa müncer oldu, yenileceğini anlayan Muâviye, Amr b. Âs'ın tavsiyesiyle Kur'an sahifelerini mızraklara taktırarak Kitab'ın hakemliğini taleb etti. Meşhur hakem olayında Amr b. Âs'ın hile ile Muâviye'yi halife ilân etmesi netice vermemiş, karışıklıklar Hz. Ali'nin hâricî İbn Mülcem tarafından şehid edilmesine kadar devam etmiştir..."
Ümmet içinde kavgayı ve tefrikayı önlemek için ehl-i sünnet uleması şöyle bir formül işleri sürmüşlerdi: Hz. Ali tarafı da Muaviye tarafı da ictihad ettiler, haklı ve isabetli olan Hz. Ali idi, ama karşı taraf da ictihadında yanılmış olsa da kınanamaz, hatta "ictihad sevabı almışlardır" denir.
Ben bu formülün sıhhatini tartışacak değilim, ama ihtilafın ve bu formülün sonunun rahmet değil, felaket üstüne felaket olduğunu ve bu felaketlerin günümüze kadar devam ettiğini bir daha hatırlatmak isterim.
Alimlerin, itikad, ibadet, siyaset.. alanlarındaki farklı ictihadları İslam tarihinde rahmete, genişliğe, kolaylığa, çözüm zenginliğine sebep olmadı, tam aksine taasuba, tarafgirliğe, kavgaya ve tefrikaya sebep oldu.
En masumu ibadetle ilgili ictihad ihtilafları olduğu halde bu bile tefrika sebebi olmuştur. Çünkü Hanefî ve Şâfiî fıkıhçılarının çoğuna göre, bu iki mezhebden birine mensup olanlar, diğerine mensup olan imamın arkasında namaz kılamazlar.
Buyurun cenaze namazına!
Bu tefrika değil de nedir?
Mesela Hz. Ali'ye bey'at edildikten sonra ortaya çıkan siyasi ihtilafı, tefrikaya düşmeden halletmek için her iki tarafın takva sahibi alimleri bir araya gelselerdi, meseleyi tarafsız olarak müzakere etselerdi, ittifakla veya çoğunlukla ulaştıkları sonucu iki tarafa bağlayıcı olarak tebliğ etselerdi "ihtilaf rahmet ile sonuçlanırdı." Böyle olmadı. Diyelim ki, iki taraf da ictihad ediyor, bu ictihadın sonu tefrika, savaş, zulüm, karşılıklı küfürleşme.. olursa hatalı taraf bundan nasıl sevap alır ve sorumlu olmaz?
Savaşta yaralanmış ashaba su dağıtan şahsı, her susuz yaralı, bir başka yaralıya sevketmiş, önce ona ver demişti. Bu ahlak nereye gitti de saltanat için isyanlar, savaşlar ve katliamlar ortaya çıktı!
Bütün bunlar olup biterken alimler yok muydu? Niçin alimler birliği oluşturarak tefrikayı önlemediler?
O zaman onlar bunu yapmadı veya yapamadıysalar bugünkü alimler birliği (leri) ne yapacaklar? Bugünküler daha mı alim, daha mı takva sahibi ve bugünkü Müslümanlar daha mı hakka ve hakikate boyun eğmeye hazırlar?
Cevap gelecek yazıda.
12.12.2013