“İç savaş” dediğimizde, Amerika Birleşik Devletleri'nde Kuzey ve Güney arasındaki savaşların savaş sahnelerini, Ekim-sonrası Rusya’daki ölümcül bir katliam, Mao Zedong ordularının ve Chiang Kai-şek'in Kuomintang korkularının savaşlarını görüyoruz. Libya'daki iç savaş, hem tarihsel içerik hem de ölçek bakımından tamamen farklıdır. Bu savaşın cephelerinden, televizyondaki sergilemesinden, NATO’nun bir şekilde ya da bir başkasının katıldığı gerçeğini, dünyadaki en güçlü askeri örgüt olan, İkinci Dünya Savaşı’nda savaşmış gibi çölde büyük bir savaş algılaması için yaratma yeteneğine sahip olduğunu bildirdi. Alman Generali Rommel ve İngiliz Tarlası Mareşal Montgomery. Fakat bütün bunlar gerçeklikten uzak, çok uzak.
Albay Kaddafi'nin 42 yıl rejimini devirme hareketi, siyah cüppeli on dört hakimin meslektaşları Fathi Turbil'in serbest bırakılmasını talep ettiği Şubat 15'ta Bingazi'de başladı. Türbil, istihbarat şefi Gaddafi ve eniştesi Abdulla Sanussi'nin emriyle tutuklandı. Yargıçlar kalabalık tarafından desteklendi. Protestocu sayısı endişe verici bir şekilde artmaya başladığında, yetkililer onları plastik mermilerle dağıtmaya çalıştı. Bu yardım etmediğinde, askerler canlı mühimmat ateşlemeye başladılar ve sonra da uçaksavar silahlarından ateş açtılar. Kalabalık askerlere taş attı ve Molotof kokteyli. Birkaç gün sonra isyancılar, askeri depoların kapılarını kırmak için dinamitleri buldozerlerle (balıkçılar onlara dinamit sağladılar) doldurmaya başladı.
Sonra isyanlar ülkenin batısına yayıldı ve başkenti Trablus'u sardı. Ancak, Libya'da, Mısır ve Tunus'tan farklı olarak, iktidar seçkinleri teslim olmadı ama güç kullandı. Bir protesto dalgası azaldı. Camiler ve büyük otoyolların kavşağında polis memurları kuruldu. Kaddafi'nin birlikleri Trablus'a komşu kentleri kuşattı ve asi sakinlerini bastırmaya başladı. Ülke iç savaşa girmeye başladı. Ancak, ABD'deki Kuzey ve Güney gibi Batı ve Doğu'nun bir savaşı değildi. Savaş, bir yandan Kaddafi’nin askerleri (“sadıklar”) ile Afrika paralı askerleri ve diğer yandan isyancılar arasında savaştı.
Güç dengesi böyle görünüyordu. Kaddafi'nin ordusu 8000 asker ve birkaç bin paralı askerden oluşuyordu. Emrinde 160 tanklar ve zırhlı araçların yanı sıra belirsiz miktarda topçu ve roketatar (çoğunlukla Sovyet ve Rus yapımı). Loyalistlerin 40 Fransız Mirage da dahil olmak üzere 6 savaşçısı ve 30 karadan havaya füzesi vardı. Onların elinde bir dizi taşınabilir roket vardı. Kaddafi cephaneliğinde iki Sovyet yapımı denizaltı, 12 gemi (bir tanesi fırkateyn) ve 11 devriye botu vardı.
“Sadece?” Sürprizle sorarsınız. Fakat bu “sadece”, bir asiler ordusuyla karşılaştırdığınızda güçlü bir askeri güce dönüşüyor. Bu “ordu” yaklaşık bin kişiden oluşuyor. (Alıntıları biraz daha düşük tutacağım.) Üç dolgulu tank, birkaç zırhlı personel taşıyıcı ve roket fırlatıcısına sahip. Bir helikopteri ve iki savaşçısı var, bunlardan biri fırkateyn olan iki savaş gemisi. Ancak, tüm bu teknolojinin hazır olma durumu sorgulanabilir.
Koalisyon güçleri ve NATO’nun bombalanmasından sonra “sadık” teknikler önemli ölçüde azaldı. Ancak ezici bir avantaj hâlâ onların arkasında ve şimdi isyancıları ön cepheden itiyorlar.
Şimdi ise isyancıların “ordusu” kelimesini açacağız. Çekirdeği “şabab”, yani Şubat'taki performanslarını Kaddafi rejimine karşı isyan alevlerine yol açan gençlerden oluşuyor. “Shabab”, çoğunlukla mühendislik, bilgisayar ve tıp fakültelerinden gelen sokak gavroshasının ve üniversite öğrencilerinin bir karışımıdır. Onlara orta yaşlıların çoğunda işsizler, çoğunlukla aydınlardan ve mekanikçilerden, tüccarlardan, satıcılardan katıldılar. “Sadık” ordunun eski askerleri de var. onların silâh kırmızı, siyah ve yeşil boyalı - Kaddafi iktidara gelmeden önce Libya bayrağının renkleri.
Asilerin "ordusu" gibi görünüyor. Bu “ordunun” savaşçılarının büyük çoğunluğu daha önce hiç elinde silah taşımamıştı. Savaş filmlerini kopyalayarak savaştıklarını itiraf ediyorlar. “Birçoğu için savaş bir performanstır: dans etmek, şarkı söylemek, havada çekim yapmak, makineli tüfeklerle arabalarda yarışmak. Ritüelleri, “sadıklar” ın ateşine girinceye kadar devam eder. New Yorker dergisi John Lee Anderson'ın savaş alanında yazdığı özel muhabir, Gaddafi’nin halkının, yüzlerce insanı öldüren “gerçek” top mermileriyle kendilerine vurdukları içtenlikle kızgın.
Bazı korku felç eder. Akrabalarını ve akrabalarını kaybeden diğerlerini harekete geçirir, intikam çağrısı yapar. Azhdabayi yakınlarında, sadece bir süngü ile silahlı bir isyancı onları sarstı ve Gaddafi’nin başına lanetler yolladı. Bir saat önce bir erkek kardeş onun önünde öldürüldü. Karaborsadan “gerçek silahlar” alacağını ve tekrar savaşa gireceğini söyledi. Eski bir ordu subayı, ona bakarak şikayet etti: “Gerçek bir ordumuz yok. Sadece biz birkaç gönüllüyüz ve şababız.
Bu rengarenk vatanseverlerin emrinde kim var? Kaddafi rejimine karşı ayaklanmayı kim yönetiyor? Kimse bu sorulara ayrıntılı bir cevap vermez. Ayaklanmanın ana merkezi Bingazi'deki sahil şeridindeki mahkeme binası, kabukları ve mermileri kırmak. Bu binada, kendilerini “liderlik ipuçları” olarak seçen bir grup avukat, doktor, diğer meslek temsilcileri var. “Bingazi liderlik konseyi” ve “geçici ulusal konsey” var. İkincinin başında ise eski adalet bakanı Mustafa Abdel Jalil “kibar, ancak görünüşe göre dürüst”. Jalil Bingazi'nin kendisinde değil, Baida kentinde on buçuk mil uzaklıktadır. Doğu Libya'daki diğer şehirlerin kendi “ipuçları” ı var. Cadotsef Libya'sında bilinen ailelerin üyeleri olan entelektüellerin, eski muhaliflerin, işadamlarının bir kuralı olarak oluşurlar.
“İpuçları” kötü organize edilmiş ve gevşek bir şekilde bağlı. Hiç kimse Ulusal Konseyi ve Bingazi Konseyi'nin nasıl etkileşimde bulunduğunu açıklamayı taahhüt etmiyor. Geçen gün, başka bir organ ortaya çıktı - kriz yönetimi konseyi. Eski hükümet planlama uzmanı Gaddafi Mahmud Jibril’in başında bulunuyor.
Asilerin askeri liderliği siyasetten daha az karmakarışık değil. Liderlerden biri eski İçişleri Bakanı ve Gaddafi'nin özel kuvvetleri komutanı General Abdel Fateh Yunis. Neredeyse halka açık değildir. “Shabab”, konseylerin çoğu üyesi gibi, ona güvenmiyor. Bir diğer lider de Çad'la yapılan Libya savaşının kahramanı Albay Kalifa Heftir. Daha sonra Kaddafi ile kavga etti ve Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. Yunis'in aksine, Heftir Bingazi'de çok popüler, ancak sahnenin önünde görünmekten de kaçınıyor. Heftir'in seçkin birimleri gelecekteki savaşlar için eğittiği bazı gizli askeri üslerde olduğu söyleniyor.
Asilerin siyasi yönelimi hakkında birkaç söz. (Buradaki kaynaklarım, Bingazi’den ve önde gelen şehirlerden gelen Batılı muhabirlerden gelen raporlar.) İsyancı eşi Mustafa Gheriani’ye göre, Gadhafi’nin propagandası, isyancı koalisyon liderini korkutmaya ve şaşırtmaya çalışan isyancıların aşırı uçlu doğası hakkında söylentiler yayıyor. Gheriani, “Bu doğru değil” diyor. - İnsanlar batıya yöneliktir, aşırı sosyalist sistemlere değil. Fakat eğer Batı'da hayal kırıklığına uğrarlarsa, aşırılık yanlıları için kolay av olabilirler. ” Gheriani, Batılı muhabirlere, isyancıların yeni Libya'yı haydutlar veya dini fanatikler tarafından değil, "Batı'da eğitilmiş entelektüellerin" önderlik ettiği bir devlet olarak gördüğünü söyledi. Rüyalar, rüyalar, tatlılığın nerede? Unutmamalıyız ki, kendisini Afrika’nın ve Arap dünyasının lideri olarak hayal eden, neredeyse tüm devlet kurumlarını yok eden megalomani Kaddafi’nin 42’in hakimiyetinden sonra, Libyalıların hangi ülkede yaşadıklarını ve bu ülkenin Gaddafi’den sonra nasıl görüneceklerini bilmediklerini unutmamalıyız.
Ancak genel eğilim yine de görülebilir. Bingazi'den gelen etkili iş adamı Sami Bubtain şöyle diyor: “Demokrasi istiyoruz. İyi okullar istiyoruz, özgür basın, yolsuzluğa son vermek istiyoruz. (Tıpkı bizim gibi! - MS) Özel sektör böyle bir devletin ve parlamentosunun inşasına büyük katkı yapabilir ve onları Kaddafi'nin mirasından koruyabilir. ” Tabii ki bu hedefler asildir, ancak kırk yıldan fazla bir süredir düşüncesizlik ve terör atmosferinde yaşayan bir ülkede, sivil toplumun başlangıcının bile ortadan kalktığı bir ülkede başarılması zordur ...
Washington ve Londra, CIA ve MI6 temsilcilerinin Libya topraklarında zaten aktif olduklarını resmen kabul ediyorlar. Görevleri, yine resmi rakamlara göre, baskınları yerden düzeltmektir havacılık koalisyonlar ve askeri konseylerle isyancılara yardım et. Ancak CIA ve MI6'nın bir görevi daha var - isyancı saflarında El Kaide'yi aramak. Kaddafi'nin propagandası batı başkentlerini telaşlandırdı. Televizyonda konuşan albay, El Kaide'nin halüsinojenler tarafından zehirlenen süt ve kahve içtiği iddia edilen isyancıların fantasmagorik resimlerini çizdi.
Korkunun büyük gözleri var. Her sakallı isyancıda Batı, Libyalı Usame bin Ladin'i görüyor. Bu sakallı adamlar, özellikle de dindar insanlar, kural olarak, ateş hattının önündeydi. Dini törenlere katılmamaları önemlidir. Şimdi Kaddafi'ye Allah'tan daha fazla ilgi duyuyorlar. Bunların arasında “reforged” cihatçılar var - Irak'ta savaş gazileri. Ama şimdi Batı ve hatta ABD’nin Libya savaşına katılmasını memnuniyetle karşıladılar, özellikle onlar için Kaddafi bir “kafir”, yani bir inançsız.