16 Ocak 1969, Sovyet kozmonotları dünyanın ilk insan yörüngesel uzay gemisini dünya yörüngesinde gerçekleştirdi
Nisan 12’te SSCB 1961’te gerçekleştirilen ilk insanlı uzay uçuşundan sonra, Sovyetler Birliği ve ABD’deki uzay programları büyük bir hızla gelişmeye başladı. Yıllık insanlı uçuş sayısı arttı, fakat aynı zamanda gizlenen astronotların tehlikesi de arttı. En ciddilerden biri, kontrol sistemlerinin arızalanması nedeniyle yörüngede kalıcı olarak kalma veya hatalı bir uzay aracına takılma riskiydi.
Bu kadar felaket bir duruma giren bir astronata yardım sağlamanın tek yolu, uzay aracı yanaşma sistemlerinin yeryüzündeki yörüngede geliştirilmesi ve uygulanmasıydı. Ayrıca, uzay araştırmalarının ilk aşamasından - sınırlı bir yaşam desteği kaynağı olan tek gemilerin uzun uçuşları - orbital istasyonlarında uzun süreli çalışmaya geçmek için de ihtiyaç vardı.
Yerleştirme sistemlerinin gerçek alan koşullarında test edilmesinde ilk adım, SSCB'de 30 Ekim 1967 oldu. Bu gün, insansız uzay aracı Cosmos-186 ve Cosmos-188 otomatik modda yörüngeye demirledi. Aslında onlar Soyuz serisinin iki gemisiydi, ancak ıssızlardı. Bir sonraki adım insanlı bir bağlantı noktası olmaktı, ancak bir arıza nedeniyle düştü. Nisan 23’te 1967’i piyasaya süren Soyuz-1 uzay aracında kozmonot Vladimir Komarov tarafından kontrol edilen güneş panellerinden biri açılmadı ve uçuşun kesilmesine karar verildi. Sonuç olarak, tamamen trajedide sona erdi: Nisan ayındaki 24 iniş sırasında asıl paraşütünü açmadı ve Albay Komarov öldürüldü.
Yılın Ekim 26 1968’inde gerçekleştirilen insanlı yerleştirme girişimi başarısızlıkla sonuçlandı. Soyuz-3 uzay aracındaki kozmonot Georgy Beregovoy'un uçan otomatik insansız uni-2 ile kenetlenmesi gerekiyordu. Ancak, bunu yapamadı: yerleştirme noktasına yaklaşırken, gemisini bir yuvarlanma yönünde yönlendirdi, pratik olarak "baş aşağı" çevirdi ve gemileri yerleştiremedi.
Sadece iki buçuk ay sonra üçüncü yerleştirme işlemi başarıyla sonuçlandı. Bu sefer iki geminin de pilot olacağına karar verildi: bu Soyuz-3 komutanındaki gibi hatalardan kaçınmaya izin verdi. Muhtemelen bu nedenle kozmonotlar Vladimir Shatalov ve Boris Volynov, uçuşa katılan gemilerin Beregovoi komutanlarının danışmanı ve rezervi oldu. Aynı zamanda, Komarov ile ilk kenetlenme için hazırlanan kozmonot, ikincisinin mürettebatına girdi: 1967'te Alexey Yeliseyev'in, Soyuz-2'a yılda uçması gerekiyordu. Volynov ekibinin üçüncü üyesi kozmonot Yevgeny Khrunov'du.
Üç astronot, Baikonur’dan sabah yedide 5’in Ocak ayında 15’ta başlayan Soyuz-1969’e uçtu. Daha önceki gün, sabah 14'teki sabah saat yedi buçukta, Vladimir Shatalov tarafından pilotluk yapan Soyuz-4 gemisi yörüngeye girdi. Dörtlü, Beş'in yönlendirildiği ve kenetlendiği aktif bir gemiydi.
Vladimir Shatalov, Soyuz-4 ve Soyuz-5 yerleştirme ünitelerinin sahte aşamalarını gösterir. Fotoğraf: chaltlib.ru
Uzay aracı, Ocak 16’ta sabah saat sekiz civarında yörüngede bir araya geldi. 100 metreler arasındaki mesafelere kadar aralarında otomatikleri vardı ve komutanlar, Volynov ve Shatalov, yerleştirmeyi tamamlıyorlardı. Gemiler demirlediğinde Shatalov, bir zevk çığlığına dayanamadı: “Bir el sıkışma var!”
"Sendikalar" yerleştirildikten sonra, uçuşun ikinci ana görevini yerine getirme zamanı gelmişti: astronotların gemiden gemiye açık alanda aktarılması. Volynov'un uzay giysilerini giymesine ve yörünge bölmesinde bırakmasına yardım ettiği Eliseev ve Khrunov'da insanlı bir kuyu arkasına geçiş, 37 dakika sürdü. Bu süre zarfında, her ikisi de Soyuz-5'ten çıktı, parmaklıkların üzerinden geçti (sensörler ile kaplı döşemeye basmak mümkün değildi), Soyuz-4'e ulaştı ve basınç sızdırmazlık ve dengeleme işleminden sonra sızdırmaz hale getirildikleri yörüngesel bölmesine girdi. Shatalov. Bu arada, kozmonotların ortaya çıkmasından önceki son dakikalarda, Soyuz-5 komutanı, çıkış için bir adım atıp atmama konusunda tereddüt etti: ikisinin de tıbbi telemetrisi, heyecanlarının basınç ve nabız için çok yüksek olduğunu gösterdi, ancak bu hızla geçti.
Yerleşik bir gemiden diğerine geçiş süreci binlerce Sovyet televizyon izleyicisi tarafından canlı izlendi: merkez kanalda yayınlandı. Fakat SSCB'deki kenetlenme görülemedi: gemiler, sinyalin çok kötü geçtiği yerlerden, Güney Amerika’ya ulaştı. Ve tüm izleyiciler Khrunov'un kapaktan zar zor çıkarken aniden durup durduğunu izleyebiliyordu. Kozmonotun bir havalandırma ve soğutma sistemine sahip olmadığı ortaya çıktı ve bunu çözmesi birkaç dakika sürdü: Arızanın nedeni açılmayan açma / kapama düğmesiydi.
Yerleşik durumda, gemiler yörüngede dört buçuk saat geçirdiler ve ardından “ayrıldılar”. Beş'in, Soyuz-4’e geçen mürettebat üyeleri, bu gemide Dünya’ya geri döndüler ve komutanları, sadece geri dönen Soyuz-5’e pilotluk yaptı. Ve neredeyse öldü. İlk başta, bölme ayırma sistemi çalışmadı ve iniş modülü atmosferi yok etmekle tehdit eden bir “römork” ile girdi. Fakat sonuçta, düşerken aşırı yüklenme, arızalı bir pyrosystem olarak çalıştı ve fazladan bölmeleri yırtdı. Bunun yerine, açıldığı zaman çizgilerin de dağıldığı ana paraşütün açılışına geç kaldı. Sonuç olarak, Boris Volynov çok sert bir iniş yaptı, ona üst dişlerin kırılan köklerine mal oldu ve beş yıl boyunca kozmonot kolordu çekildi: sadece 1976 yılında uçmaya başladı.