Karaciğerde oluşan herhangi bir rahatsızlıkta veya enfeksiyon durumlarında karaciğer değerleri dikkat alınır. Bu değerlerin azalması veya artması durumlarına bağlı olarak karaciğerde oluşan rahatsızlıkların tanısı konulur. Karaciğer değerlerinin tam olarak ne anlama geldiğini anlamak için karaciğer fonksiyon testleri yapılır. Bu testin ardından da tedavi aşamasında neler yapılacağı belirlenir. Bu yazımızda karaciğer enzim değerlerinin yüksek çıkmasının ne anlama geldiğini anlatacağız.
Karaciğer Enzimlerinin Yüksek Çıkmasının Nedenleri Nelerdir?
- Hepatit A, B ve C hastalıkları,
- Kolesterolü kontrol etmek için kullanılan bazı reçeteli ilaçlar,
- Alkole bağlı olmayan karaciğer yağlanması,
- Obezite,
- Reçetesiz satılan ağrı ilaçları,
- Çölyak hastalığı,
- Siroz,
- Safra kesesi iltihabı,
- Kalp krizi,
- Tiroid düşüklüğü,
- Karaciğer kanseri,
- Mononükleoz,
- Kas zayıflığı hastalığı,
- Kaslarda iltihaplanma,
- Zehirli hepatit gibi nedenlerden karaciğer enzimleri yüksek çıkabilir.
Karaciğer Enzimlerinin Görevleri Nelerdir?
Enzimler hücrenin içindeki kimyasal reaksiyonları gösterir. Verici molekülde olan amino grubu alıcı moleküle geçtiğinde böyle tanımlanır. AST enzimi; karaciğerde, beyinde, böbrek ve kaslarda olur. Dokularda hasar olursa, kanda bu enzimlerin değeri de yükselmeye başlar. Buna dayanarak enzimlerin yüksekliğinin sadece karaciğerden olmadığını söyleyebiliriz. ALT enzimi ise, çoğunlukla karaciğerde görülür. Karaciğer dışındaki dokularda da bu enzim bulunsa da kanda bu enzimin yüksekliği karaciğerde hasar olduğunu söyleyebilir.
Karaciğer Enzimlerinin Yükselmesi Neyi Gösterir?
Karaciğer enzimlerinin yükselmesinde ALT ve AST değerlerine bakılır.
- ALT Değeri: ALT, vücutta sadece karaciğerde bulunur. Bundan dolayı ALT değerinin yüksekliği karaciğer problemine işaret eder. ALT değerleri takip edilerek, karaciğer oluşan rahatsızlıklar saptanabilir.
- AST Değeri: AST, ALT gibi yalnızca karaciğerde bulunmaz. Karaciğerin yanı sıra kalp ve iskelet kaslarında da bulunur. Bu yüzden AST değerinin yüksek çıkması karaciğer, kalp ve kas hastalıklarına işaret edebilir.
Normalde enzimlerdeki yükseklik karaciğer hasarı olarak görülse de bazen bu durum değişebiliyor. Bu yükseklik kişinin sağlığıyla birlikte ele alınıyor. Akut viral hepatit A hastası olan kişilerde de bu enzimler yüksek çıkabilir. Ancak bu kişilerde karaciğer hasarı olmadan tedavi sağlanabilir.
Hastadaki yaygın nekroz durumu yani karaciğer hücrelerinin çoğunun ölmesi halinde ALT ve AST enzimlerinin seviyesi yüksek çıkabilir. Karaciğer hücrelerinin zarar görmesini sağlayabilecek akut viral, hepatit, karaciğer toksisitesi bulunan ilaçların kullanımı gibi durumlarda da bu enzimlerin yüksek çıkma ihtimali vardır. Bazen sağlıklı kişilerin enzimlerinde bile hafif düzeyde yükselme görülebilir. Bu durum çoğunlukla alkol alışkanlığından kaynaklanabilir. Enzimlerdeki yükseklik böyle durumlarda normal seviyenin 2 katını geçmeyeceği görülür.
Bazı ağrı kesici ilaçlar; anti depresan, kolesterol düşüren ve psikotik ilaçlar karaciğer enzimlerinin yüksek çıkmasına sebep olabilir. Böyle bir yükselmede ilaçlar bırakılırsa, 1-2 ay içinde enzim değerlerinin normale döndüğünü görebilirsiniz.
Enzim Seviyeleri Yüksek Olursa Ne Yapılmalı?
Enzim yüksekliği sağlıklı kişilerde görüldüğü zaman bunun sebebi araştırılıp, her türlü risk faktörü değerlendirilmelidir. Böyle bir değerlendirmenin karaciğer hastalıklarının tanısına yardımcı olduğu bilinir. Akut viral hepatit de değerler oldukça yükselme gösterebilir. Fazla kilolardan yükselme olduğunda, kilonun % 5-10 verilmesi halinde enzim değerlerinin düştüğü görülür. Eğer enzim değerleri düşmezse, bazı testlerle karaciğer hastalıklarının teşhisi yapılabilir. Hastalığa yönelik tedavilerden sonra da enzimlerin normale döndüğü görülür.
Karaciğer Fonksiyon Testi Hangi Durumlarda İstenir?
Karaciğer değerlerinde yükselmeden şüphe edildiğinde, teşhis konulabilmesi için karaciğer fonksiyon testleri yapılır. Bu testin hangi durumlarda yapılacağı aşağıdadır;
- Fazla alkol tüketen kişilerden,
- Karın bölgesinde ağrı ve şişlik varsa,
- Aşırı kilo problemi olan kişilerden,
- Herhangi bir rahatsızlığın tedavi sürecinde olan ve kullanılan ilaçların karaciğere zarar verme ihtimali varsa fonksiyon testi istenebilir.
ALP Değeri: Karaciğer ve kemiklerde ALP bulunur. Bu değerin yükselmesi karaciğer ve kemik hastalıklarının habercisi olabilir. Yetişkinliğe geçmek üzere olan gençlerde kemik yapıları hızlı geliştiği için bu ALP değerinin yüksek olması gayet normaldir.
GGT Değeri: Safra kesesine yakın ve karaciğer bölgesinde bulunur. GGT değeri genelde alkol alan insanlarda çıkabilir.