

Rudolf Carnap'ın Hayatı ve Eserleri
Rudolf Carnap, Batı Almanyada 1891 yılında doğdu. Barmen Gymnasiumunda orta
öğrenimini tamamladı ve 1910-1914 yılları arasında Jena Üniversitesinde fizik
okudu. Bu dönemde Kantın Kritik der Reinen Vernunft adlı başyapıtını okuduğu
bir ders aldı. Ayrıca Gottlob Fregenin bazı derslerine devam etti. Birinci Dünya Savaşında üç yıl askerlik yaptı ve 1917-1918 yıllarında Berlin Üniversitesinde fizik
okumak üzere ordudan izin aldı. O sırada Albert Einstein da aynı bölüme profesör
olarak yeni atanmıştı. Carnap daha sonra Jena Üniversitesine geçti ve uzay ve zamana
ilişkin aksiyomatik bir dizgeyi savunduğu bir tez yazdı. Tezi fizik bölümü
fazla felsefî, felsefe bölümü de fizikle ilgili bulunca felsefe bölümünden Bruno Bauchun
gözetiminde Kantçı görüşlere daha yakın yeni bir tez yazdı. Bu tez 1922 yılında Kant Studienin bir ek sayısında Der Raum (Uzay) başlığı ile yayımlandı. Bu
çalışmasında Carnap biçimsel, fiziksel ve algısal veya görsel uzaylar arasındaki ayrımları netleştirmeye çalıştı.


Carnap 1921 yılında Russell ile Principia Mathematica ile ilgili olarak mektuplaştı. 1924 ve 1925 yıllarında Edmund Husserlin bazı seminerlerine devam etti. 1923te bir konferansta Hans Reichenbachla tanıştı. Reichenbach Carnapın Schlick ile temas etmesini sağladı ve Schlick, Carnapa Viyana Üniversitesinde akademik bir iş teklif etti. Carnap bu teklifi kabul etti ve 1926 yılından itibaren Viyana Üniversitesinde akademik çalışmalarına başladı. Bir yandan da Viyana Çevresi ile temas etti ve düzenli toplantılara katıldı. Carnap 1929 yılında Otto Hahn ve Otto Neurath ile birlikte Viyana Çevresinin Bildirisini kaleme aldı. Aynı yıl Hans Reicehenbachla birlikte Erkenntnis dergisini çıkarmaya başladı. 1928 yılında Carnap iki kitap yayımladı: Der logische Aufbau der Welt (Dünyanı n Mantıksal Yapısı) ve Scheinprobleme in der Philosophie (Felsefenin Sözde Sorunları). Carnap Dünyanın Mantıksal Yapısında bilimsel terimleri görüngüsel terimler cinsinden tanımlayacağı biçimsel bir dizge geliştirmeye çalıştı. Söz konusu biçimsel dizge, ikili bir yüklem olan benzerlike dayanıyordu. Eğer iki birey birbirine benzer ise söz konusu ikili yüklem sağlanmış oluyordu. Çalışma, ayrıca Principia Mathematicada geliştirilen mantıktan da azamî ölçüde yararlanıyordu. Ancak Carnap elde ettiği sonuçtan kendisi de tatmin olmadı ve projeyi ileriki yıllarda geliştirmeye çalışmadı. (Hatta 1967 yılına kadar İngilizceye çevrilmesine dahi izin vermedi.) Felsefenin Sözde Sorunlarında ise pek çok felsefî sorunun aslında anlamsız olduğunu, çünkü dilin yanlış kullanımından kaynaklandığını savundu. Bu kitapta Carnapın savunduğu görüşlerin doğrudan bir sonucu ise metafiziğin felsefî söylemden tamamen elenmesiydi.
1930 yılının şubat ayında Polonyalı mantıkçı ve matematikçi Alfred Tarski Viyanada dersler verdi. İzleyen kasım ayında Carnap, Tarskiyi Varşovada ziyaret etti ve kendisinin anlambilime ilişkin olarak geliştirdiği kuramsal yaklaşımı hakkında bilgi edindi. (Tarskinin doğruluk kuramını aşağıda ayrı bir alt bölümde ele alıyoruz.) Carnap, Tarskinin çalışmalarından etkilendi ve Tarskinin doğruluğun tanımlanmasına ilişkin yaklaşımını kendi felsefî projesine eklemlemeye çalıştı. Carnap 1931 yılında öğrenim dili Almanca olan Prag Üniversitesinde profesör olarak göreve başladı. Kendisinin en tanınmış eseri olan Logische Syntax der Spracheyi (Dilin Mantıksal Dizimbilimi) burada kaleme aldı ve 1934 yılında yayımladı. Bu eserinde hoşgörü ilkesini de ortaya attı. Bu ilkeye göre doğru olarak adlandırılabilecek bir dil veya mantık söz konusu olamaz. Herkes amaçlarına uygun olan dilsel bir biçimi benimsemekte özgürdür. Tarihsel açıdan ilginç karşılaşmalardan birisi de Carnap ile Quineın Pragda bir araya gelmeleridir. Bir bursla Avrupada bulunan Quine, Pragda Carnap ile tanışmış ve Carnapın çalışmaları hakkında kendisi ile konuşma olanağı bulmuştur. Felsefî yaklaşımları birbirlerinden kökten bir biçimde farklılaşsa da bu iki felsefeci arasında Pragda kurulan karşılıklı saygıya dayalı ilişki yaşamları boyu devam etmiştir. Carnap, Nazizmin yükselişe geçmesi üzerine kendi sosyalist ve pasifist görüşleri nedeniyle kendisini tehdit altında hissetti ve 1935 yılında ABDye göç etti. 1941den itibaren de bu ülkenin vatandaşı oldu. 1936-1952 yılları arasında Chicago Üniversitesinde felsefe profesörü olarak görev yaptı. Quineın daveti ve aracı- lığıyla 1939-1941 yılları arasında Harvard Üniversitesinde bulundu. Aynı yıllarda orada bulunan Alfred Tarski ile yeniden temas etme olanağı buldu. Şikagoda bulunduğu yıllarda Carnap anlambilim, kiplikler mantığı, olasılık ve tümevarım mantığı üzerine kitaplar yazdı. Kiplikler mantığı üzerine çalışmaları olanaklı dünyalara gönderme yapmakta ve Kripkenin 1959 yılından itibaren ön plana çıkardığı çalışmalarına paralellik arz etmekteydi. 1954 yılından itibaren UCLAde (Los Angelesteki Kaliforniya Üniversitesi) göreve başladı. Burada çalışmalarının odağında bilim felsefesi, doğrulanma vb. konular yer aldı.
Carnap iki kez evlenmiş ve ilk evliliğinden dört çocuk sahibi olmuştur. On dört yaşındayken kendi çabasıyla Esperanto öğrenmiş, 1908de ve 1922de iki kez Dünya Esperanto Kongresine katılmıştır. 1970 yılında hayata veda eden Carnapın termodinamik, tümevarım mantığı ve olasılık ile ilgili üç eseri ölümünden sonra yayımlanmıştır.
Hazırlayan: Sosyolog Ömer YILDIRIM Kaynak: Ömer YILDIRIM'ın Kişisel Ders Notları. Atatürk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü 1. Sınıf "Felsefeye Giriş" ve 2., 3., 4. Sınıf "Felsefe Tarihi" Dersleri Ders Notları (Ömer YILDIRIM); Açık Öğretim Felsefe Ders Kitabı