A- KÖPEKLERDE GENEL HASTALIKLAR:
1-KUDUZ:
Genel anlamda kuduz (Tallwut,Lyssa,Rabies), tüm sıcak kanlılarda( kuş, opossum, vahşi kemirgenler,
rakun,yarasa, sığırlar, maymun, kedi, köpek, at, koyun, keçi) ve
insanlarda ortaya çıkabilen,
ani seyreden, öldürücü, beyin ve sinir sisteminde ilerleyen viral bir hastalıktır.
Virus girişi, ısırık yoluyla virus içeren salyanın aşık yaraya bulaşması
veyahut konjuktiva veya mukozalara teması ile olmaktadır. Virus vücuda giriş yaptıktan sonra ısırık
yerinin beyne yakınlığıyla doğru orantılı olarak, sinir sistemini takip ederek, yaklaşık
olarak 1 hafta ila 1 yıl arasında değişen bir süreyle vucutta kalabilir. Ama zararlı hale geliş
süresi genelde 3-8 haftadır. Baş bölgesinden ısırılma olaylarında ise virusun hastalık
oluşturma süresi çok kısalır ve hastalık ısırılanın ölümüyle sonlanır.
Belirtiler:
a-Prodromal dönem: 1-3 gün gibi kısa bir süredir.Davranış değişiklikleri ile başlar,
iyi huylu bir köpek huysuzlaşır, kötü huylu olanlar daha sıcak davranır.Işıktan korkar, karanlık
yerlere saklanır.Refleksleri artar.Kolay irkilir ses ve ışığa karşı daha duyarlıdır.
Çok az su içer, pupillalar (göz) büyüme küçülme yapar bazen asimetri vardır. Hafif yutkunma güçlüğü ve salya artışı
olabilir. Isırılma yerinde kaşıntı hissedilir.
Bu bölgeleri kaşıyarak ısırıp iyice kötü hale getirebilir( kendi kendini parçalama).
b-Eksitasyon dönemi: 3-7 gün sürer. Hayvan gittikçe huzursuzlaşmaktadır. Uyarılara iyice hassaslaşmıştır.
Katı objeleri ısısırır ve hatta hayali objeleri yakalamaya çalışır. Işığa
bakmaya korkar. Göz kaslarında felç oluşur. Evden kaçabilir, karanlık yerlere saklanır, dolaşma sırasında
uyarılmıştır ve saldırgandır, herşeyi ısırmak ister, kafesteyse demirleri parçalamak
ister.
c-Paralitik dönem: 1-2veya 4 gün sürer. Hayvan bitkindir. Yutkunma ile ilgili farenks bölgesindeki kaslar felç olur,
salyasını tutamaz, bol salya akar. Çene kaslarındaki felçlerinde başlamasıyla paraliz tüm vücuda
yayılmaya başlar. Çenesini kapayamaz. Kuduz bir hayvana uzaktan sopayla çenesi kaldırılmaya çalışıldığında
kolayca kapanır.Kemik takılmış görüntüsü vardır. Genelde insanlar bu yüzden kemik sıkışmış
mı kontrol etmek isterler ve ısırılarak salyadaki bol miktarda virusla enfekte olurlar. Yürüyüşte
bozukluk ve dengesizlikler başlamışır. Sonunda hayvan felç ve solunum durmasıyla ölür.
ISIRILMA DURUMUNDA NELER YAPILIR?
ISIRILAN HAYVANA NE YAPILIR? :
Isırılan hayvan aşılı ise: bir doz daha uygulanır.
90 gün karantinaya alınır. Karantina süresi sonunda sahibine teslim edililebilir.
Isırılan hayvan aşısız ise: Ötenazi önerilir, sahibi istemediği takdirde ise 6 ay karantinada
tutulması gerekir. 5. ayda aşı uygulanır. Karantina bitince hala kuduz belirtisi yoksa sahibine teslim
edilebilir demektir.
ISIRAN HAYVANA NE YAPILIR: 10 gün karantinaya alınır. Bu süre içinde kuduz belirtisi göstermezse sahibine
teslim edilir. Kuduz belirtisi gösteren hayvana ise otosi uygulanır ve kuduz araştırma merkezince beyininde
kesin teşhise yarayan ''negri cisimciği ''aranır.
ISIRILAN İNSANA NE YAPILIR: Isirilan ya da kuduz kuskusu bulunan bir hayvanin salyasiyla temas eden derideki
yarali bölgeleri sabun ve suyla yikanır.
Derhal bir hekime ya da acil tibbi bakim merkezine basvurulur ; kuduz virüsüyle temas ettikten sonra mümkün oldugu
kadar gecikmeden tedaviye baslanmalidir.
KORUNMA: Kuduzdan en iyi korunma aşılamadır. Hayvanlar 3 aylık olduklarında muhakkak
ve muhakkak kuduz aşısı yaptırılmalıdır. Aşı her yıl tekrar edilir.
2-DİSTEMPER ( GENÇLİK HASTALIĞI) :
3-6 aylık köpeklerden başlayıp 6 yaşından büyük köpeklere kadar her yaştaki aşısız hayvanda izlenebilen, çok bulaşıcı,viral bir hastalıktır.
Virus paramyxoviridae ailesine ait olan distemper virusudür. 4 yaşından büyük köpeklerde genelde sinirsel formu
izlenir.
10 gün veya aylarca süren bir periyotta görülebilir. Çok farklı formları vardır. Her
hasta farklı semptomlar gösterebilir. Evrelerin hepsini ısrayla geçirenlerde gözlenir. Ancak yavrularda çok şiddetli
seyreden bu hastalıkta ölüm oranı çok yüksek ve geneldeseyir hızlıdır.Virus
genelde hava, nefes yoluyla bulaşır ve enfekte bir köpek aylarca virus
yayabilir.Hastalığı atlatan ömür boyu bağışıklık kazanır.Virus güneşte 14
saatte denatüre olur, fenol ve formaldehit solüsyonlarına karşı da hassastır.
Distemper'ın Belirtileri: Virusun vücattaki hastalık yapmadan kaldığı
dönem(kuluçka süresi) yaklaşık 14-18 gündür. Yani hastalık belirtileri göstermeden vücutta yaşabilidiği
süreye kuluçka süresi denmektedir.
a-Akut form: Geçici yüksek ateş, burun, göz akıntıları,
öksürük, ishal, kusma,iştahsızlık, halsizlik, dehidrasyon,şiddetli zayıflama gibi çok da spesifik
olmayan semptomlar gösterebilir.
b- Sekunder (ikincil) Enfeksiyon Formu: Genelde solunum sistemini etkileyen başka enfeksiyonlar
işe karışır. Mukoprulent bir burun -göz akıntısının yanı sıra faranjit,bronşit,
tonsillit, pronkopneumoni belirtileri ortaya çıkabilir. Sindirim sistemi de etkilenmişse; ishal, kusma, kilo kaybı
ile seyreden gastroenteritis oluşur.Kalp yetmezliği, böbrek yetmezliği,
ulkus kornea, kulakta otitis çıkabilen belirtilerdendir
c-Sinirsel Form: Bacak ve yüz kaslarında istemsiz hareketler
başlar. Ağrı duyuyor gibi bağırır.
Duruş ve haraketlerinde anomaliler, dengesizlikler başlar. Aşırı uyarılmalar
vardır.Arka bacaklarda sallanmayla başlayan yarım yada tam felçler meydana
gelir.
d-Kronik Ensafalitis: Başı tutamaz, inkoordinasyonlar (dengesizlikler) başlamıştır.
Başta titremeler,
pelvisde zayıflık, felçler, davranış değişiklikleri, korkular, ani körlük,
halsizlik,titremeler, inleme,dönme, aşırı uyarılma, gibi semptomlar haftalar veya aylar sonra bile çıkabilir.
e-Hard pad disease:Ayak tabanında ve burunda hiperkeratöz denilen kalınlaşma
ve üremeler olabilir.
d-Yaşlı köpeklerde Encephalitis: Denge ve yürüyüş bozulmaları,felçler,
kendi etrafında dönme kafa kaslarında tikler, görme bozuklukları, zihinsel bozukluklar, inkoordinasyon, pelvis
eklemlerinde zayıflık,depresyon, çift yada tek yönlü kafa sallama vb. semptomlar izlenenebilir.Hastalar sahiplerini
tanımayabilir, çevreye karşı ilgisizdir.
KORUNMA:En iyi korunma aşılamadır. Hasta hayvanlar için özel tesler sonunda
teşhis konur.
Hastanın aşısız olması önemli bir ayıraçtır.Aşısız
hayvanlar mutlak şüphelidir. Sağlıklı görünen hayvan bile Distemper taşıyıcısı
olabilir, unutulmamalı, aşısız hayvan alırken dikkatli olunmalıdır.
Aşılamalar bitmeden hiç bir şekilde dış ortamla veya başka köpeklerle temas ettirilmemeli,
ya da el vb. araçlarla dışardan virus hayvana bulaştırılmamalıdır.Hijyen kurallarına
mahakkak uyulmalıdır.
3- PARVOVİRAL ENTERİTİS ( KANLI İSHAL) :
Etken, parvoviridae ailesinden Canine Parvovirus' dür. Bir yaşında küçük köpekler bu hastalığa
çok duyarlıdır. Çok ani seyreder ve şiddetli şekilde ölümle sonuçlanabilir. Bir yaşından büyük
hayvanların iyileşme şansı daha yüksektir. Virus dışkı yoluyla, sindirim veya solunum yoluyla
bulaşabilir.
Belirtiler : Kusma, kanlı, sarıdan kahverengiye değişen renklerde kötü
kokulu ishal, iştahsızlık, 41 dereceye kadar yüksek ateş,
yaşlılarda normal veya düşük ateş, halsizlik, depresyon, bazen öksürük ve kornea ödem gelişebilir.
Hastalık ilerledikçe vücut ısıs düşer, şoka girer ve ölüm meydana gelir. 8 haftalıktan küçük
yavru köpeklerde ise miyocard enfarktüs meydana gelir ve kalp yetmezliği kısa sürede ölümle sonuçlanır.
4- KÖPEKLERDE CORONAVİRAL ENTERİTİS:
Etken pleomorf bir RNA virus olan Canine corona virustur. Özellikle köpek çifliklerinde yaşayan hayvanlar duyarlıdır,
risk altındadır. 1-3 günlük bir kuluçka süresi sonunda hastalık gelişir.
Çok buşacı olup salgınlar halinde seyreder. Dışkı ile yayılan virus, yiyecek yoluyla
bulaşır.
Enfekte bir hayvan 2 ay boyunca virusu yayabilmektedir.
Belirtiler: Yüksek ateş(40-41), kusma,iştahsızlık, mukus yada kanlı
dışkı duruma göre portakal sarısı veya kanlı görünümde, çok sulu olabilir. Şiddetli ishal
ve kusma nedeniyle hayvan şideetle zayıflar ve dehidre olur. Sağaltım yapılsa dahi genç hayvanlarda
iyileşme imkansıza yakındır.
KORUNMA: En iyi korunma aşılmadır.
5-ENFEKSİYÖZ CANİNE HEPATİTİS: I.C.H : BULAŞICI HEPATİTİS:
Etken öldürücü özellikte adenovirus tip 1 dir. Çevre ısı ve nemine bağlı olarak haftalarca veya
aylarca canlı kalabilir. Genç köpekler hastalığa daha duyarlıdır. 4-7 güngibi bir kuluçka dönemi
vardır.
Her yaştaki köpek bu hastalığa yakalanabilir.
Semptomlar: Ani olaylarda 40 dereceye kadar ateş
olabilir. Bir hfta kadar sürebilir ateşli faz.
İştahsızlık, kalp frekans artışı, kusma, aşırı susama,
ağız mukozasında farklılaşmalar, göz-burun akıntıları, baş,göğüs boyun gibi
bölgelerde ödemler, korneada bulanıklıklar,bazen ishal ve konvülsiyonlar, halsizlik, depresyon, bazen bronşitis,
hepatik kanamalar sonucu ölüm izlenir.
KORUNMA:Diğer aşılarla kombine hazırlanmış
Karma Aşı uygulaması her yıl tekrar edilmelidir.
6-KENNEL COUGH: KÖPEKLERDE ENFEKSİYÖZ TRACHEOBRONCHİTİS: ÖKSÜRÜK HASTALIĞI:
Etken parainfluenza virus, Canine adeno virus, Bordetelle bronchiseptica ve Distemper virus lerinin rol aldığı
bir hastalık kompleksidir. Her yaşta ,aşısız köpekte görülebilen, alt solunum yollarını
tahrib eden viral bulaşıcı bir hastalık olup hava-solunum yoluyla kolayca bulaşabilir.
Belirtiler: Genelliklşe ilk bulgu öksürüktür. Ateş varlığı
değişkendir. İştahsızlık ve depresyon sık izlenir. Öksürük egzersizle daha da kötüleşen
karakterdedir. Genç köpeklerde hastalık daha şiddetli seyreder.
40-41 derce ateş olabilir. İki burun deliğinden de mukoprulent karakterde akıntı
başlayabilir. Öksürük ve depresyon oldukça kesindir.
KORUNMA: Aşılama kesinlikle yapılmalıdır. Hastalığı
atlatan hayvana 2 hafta daha ilaç deavam edilmelidir.
B.KEDİLERDE GENEL HASTALIKLAR:
1-KUDUZ: Genel anlamda kuduz (Tallwut,Lyssa,Rabies), tüm sıcak kanlılarda(
kuş, opossum, vahşi kemirgenler, rakun,yarasa, sığırlar, maymun, kedi, köpek, at, koyun, keçi) ve insanlarda ortaya çıkabilen,
ani seyreden, öldürücü, beyin ve sinir sisteminde ilerleyen viral bir hastalıktır.
Virus girişi, ısırık yoluyla virus içeren salyanın aşık yaraya bulaşması
veyahut konjuktiva veya mukozalara teması ile olmaktadır. Virus vücuda giriş yaptıktan sonra ısırık
yerinin beyne yakınlığıyla doğru orantılı olarak, sinir sistemini takip ederek, yaklaşık
olarak 1 hafta ila 1 yıl arasında değişen bir süreyle vucutta kalabilir. Ama zararlı hale geliş
süresi genelde 3-8 haftadır. Baş bölgesinden ısırılma olaylarında ise virusun hastalık
oluşturma süresi çok kısalır ve hastalık ısırılanın ölümüyle sonlanır.
Kediler kuduzda ikinci derecede büyük rol oynamaktadır. Bazı ülkelerde kedilerde kuduz vakalarının
daha az izlenmesi ise sadece kedi sayısının daha az olmasına bağlanabilir. Çünkü kediler sivri dişleriyle
daha derin ısırık yaralarıaçtıklarından kuduzun ortaya ıkmasında daha tehlikeli olmaktadırlar.
Kedilerin kuduza yakalanmalaryla tilkilerin kuduz vakaları arasında paralellik de saptanmıştır.İnsanlar
için en büyük riziko sığır ve kedilerden ileri gelmiştir.
Belirtiler: Köpekle benzer semptomlara sahiptir. Eksitasyon ve hırçınlık
görülme oranları kedide daha fazladır. Başlangıçlarında ishal, kabızlık, kusma, iştahsızlık
görülebilir. Bunları takiben yutma güçlüğü, ses kısıklığı, alt çene vd, ekteremitelerde
felçler, sonucu genelde 2-6 günde ölüm şekillenir.
a-Prodromal dönem: 1-3 gün gibi kısa bir süredir.Davranış değişiklikleri
ile başlar, iyi huylu bir köpek huysuzlaşır, kötü huylu olanlar daha sıcak davranır.Işıktan
korkar, karanlık yerlere saklanır.Refleksleri artar.Kolay irkilir ses ve ışığa karşı
daha duyarlıdır. Çok az su içer, pupillalar (göz) büyüme küçülme yapar bazen asimetri vardır. Hafif yutkunma
güçlüğü ve salya artışı olabilir. Isırılma yerinde kaşıntı hissedilir.
Bu bölgeleri kaşıyarak ısırıp iyice kötü hale getirebilir( kendi kendini parçalama).
b-Eksitasyon dönemi: 3-7 gün sürer. Hayvan gittikçe huzursuzlaşmaktadır. Uyarılara iyice hassaslaşmıştır.
Katı objeleri ısısırır ve hatta hayali objeleri yakalamaya çalışır. Işığa
bakmaya korkar. Göz kaslarında felç oluşur. Evden kaçabilir, karanlık yerlere saklanır, dolaşma sırasında
uyarılmıştır ve saldırgandır, herşeyi ısırmak ister, kafesteyse demirleri parçalamak
ister.
c-Paralitik dönem: 1-2veya 4 gün sürer. Hayvan bitkindir. Yutkunma
ile ilgili farenks bölgesindeki kaslar felç olur, salyasını tutamaz, bol salya akar. Çene kaslarındaki felçlerinde
başlamasıyla paraliz tüm vücuda yayılmaya başlar. Çenesini kapayamaz. Kuduz bir hayvana uzaktan sopayla
çenesi kaldırılmaya çalışıldığında kolayca kapanır.Kemik takılmış
görüntüsü vardır. Genelde insanlar bu yüzden kemik sıkışmış mı kontrol etmek isterler ve
ısırılarak salyadaki bol miktarda virusla enfekte olurlar. Yürüyüşte bozukluk ve dengesizlikler başlamışır.
Sonunda hayvan felç ve solunum durmasıyla ölür.
ISIRILMA DURUMUNDA NELER YAPILIR?
ISIRILAN HAYVANA NE YAPILIR? :
Isırılan hayvan aşılı ise: bir doz daha uygulanır.
90 gün karantinaya alınır. Karantina süresi sonunda sahibine teslim edililebilir.
Isırılan hayvan aşısız ise: Ötenazi önerilir, sahibi istemediği takdirde ise 6 ay karantinada
tutulması gerekir. 5. ayda aşı uygulanır. Karantina bitince hala kuduz belirtisi yoksa sahibine teslim
edilebilir demektir.
ISIRAN HAYVANA NE YAPILIR: 10 gün karantinaya alınır. Bu süre içinde kuduz belirtisi
göstermezse sahibine teslim edilir. Kuduz belirtisi gösteren hayvana ise otosi uygulanır ve kuduz araştırma
merkezince beyininde kesin teşhise yarayan ''negri cisimciği ''aranır.
ISIRILAN İNSANA NE YAPILIR: En yakın sağlık merkezinde gerekli tedaviye başlanır.
KORUNMA: Kuduzdan en iyi korunma aşılamadır.
Hayvanlar 3 aylık olduklarında muhakkak ve muhakkak kuduz aşısı yaptırılmalıdır.
Aşı her yıl tekrar edilir.
2- FELİNE İMMUNODEFİCİENCY VİRUS: FIV: KEDİ AIDS'İ
Etken Feline İmmunodeficiency virus dür. 5-12 yaşlı kedilerde daha sık izlenir. Genelde kötü karakterli
bir hastalık olup insandaki AIDS e benzer ve sonu ölümle biten, bulaşıcı,viral bir kedi hastalığıdır.
İnsana bulaşamaz. Kavga sırasında kedinin kediyi ısırması esnasında
salyadaki tükürükle bulaşma mümkündür.
1.DÖNEM: Birkaçgün süren bir ateş izlenir. İshal, lenf yumrularında değişimler, kana etkenin
geçişi ni izler.
2.DÖNEM: Klinik olarak pek bulgu göstermez, hastalığın gizlenmiş evresidir.
3.DÖNEM: Kronik seyreder. İnsandaki AIDS e benzer. Zayıflık,ateş, halsizlik, davranış
bozuklukları, göz bozuklukları, kusma,ishal, böbrek bozuklukları, deri problemleri, solunum sistemine özgü
semptomlar, kronik diş eti yangıları, sinirsel semptomlar, tümörler izlenebilir.Ağızdaki lezyonlar
kroniktir ve çokça rastlannan bulgulardandır.
Hastalıkla beraber bir çok hastalık etmeni daha vücuda bağışılığın yetersizliğinden
dolayı rahatlıkla gireceğinden, hastalığın teşhisi güçleşebilir.Sadece spesifik kan
testiyle teşhis kesinleştirilebilir.ELISA,İFA, WB TESTLERİ.
Kesin bir tedavisi yoktur.Antiviral ilaçlar denenir.
3-FELINE PANLEUKOPENİ: KEDİ GENÇLİK HASTALIĞI:
Etken Parvoviridae ailesinden Feline Panleukopeni virus dur.Yüksek ölüm oranı olan,ani başlayan, bulaşıcı
bir viral hastalıktır. Sadec kedilere özgüdür, insana bulaşma yoktur.2-10 günlük kuluçka süresi tahmin edilir.
Semptomlar: Yüksek ateş(40-41), kilo kaybı,depresyon, leukopeni tablosu, 24-48 saat sonra kusma ,ishal gözlenir.Yavru
kedilerde çok şiddetli syreden Panlueukopeni yaklaşık 12 saaat içinde ölümle son bulur.
Akut bir panluekopeni tablosunda %90 lara varan ölüm oranı vardır. Hafif bir sarılık,
nekrotik veya ülseratif bir stomatitis de izlenebilmektedir.
Tanı spesifik testlerle mümkündür.
KORUNMA: Kesin korunma sadece aşıyla mümkündür.Ergin bir kedi her yıl KARMA AŞI olarak bu hastalıktan
korunur.
4-FELINE LEUKEMIA VIRUS: KEDİ LEUKEMIA VİRUSU:
Etken Feline Leukemıa virus dür.Retroviruslerin onkojenik ve immuno supressif etkileriyle hemopoetik organlarda
tümör oluşumuyla karakterize kronik ve bulaşıcı seyirli viral bir hastalıktır.
1-5 yaşındaki kediler özellikle duyarlıdır. Salyadan ısırık ve yalamayla,
anneden fötusa, dışka,idrar ve sütle de bulaşabilir.
Belirtileri:
a-Latent form: Klinik bulgu yoktur.
b-Persistent From: Lenfosarkoma, iç organ ve lenf düğümlerinde tümörler,,anemi, timus tümörleri ve sonucunda solunum
problemleri, sindirim sistemi tümörleri ve dolayısıyla bağırsak tıkanıklıkları, sindirim
bozuklukları, üremi semptom olarak izlenebilir.
c-Dejeneretif Form: Panluekopeni, anemi, ishal, zayıflık, kanamalar, immun yetmezlik, çok çeşitli bakteriyel
enfeksiyonlar, vb...
Tanı özel kan testi ELISA yla mümkündür.
Kesin bir tedavi yoktur.
KORUNMA: Aşı ile korunma vardır, ergin kedide her yıl tekrar edilmelidir.
5- FVR-FCV: KEDİLERİN VİRAL ÜST SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI:
Kedilerin üst solunum yollarını etkileyen viruslar özellikle Feline herpesvirus 1,
Feline calicivirus ve reoviruslarla coronaviruslardır. Ancak ilk iki virus çok bulaşıcı
olup önemli şekilde vücudu etkilerler. Anneden veya direkt bulaşma söz konusudur.
Feline Rhinotracheitis (FVR): Feline herpesvirus un neden olduğu solunum yolunun viral hastalığı
olup yüksek ateş ((40.5), iştahsızlık,depresyon, göz rahatsızlıklarıyla seyreder. İlerlediği
takdirde ise sinüzit, rinit gibi rahatsızlıklara neden olur.
Feline calicivirus Enfeksiyonu (FCV): Feline calicivirus adlı virus nedenli,akut, subakut ve kronik formlarda
seyreder. Çok bulaşıcıdır.Yavru kedilerde yüzde otuz öleme sebebiyet verir.Kuluçka süresi yaklaşık
3-5 gündür.
Akut dönemde iştahsızlık, burun,göz yaşı akıntısı,yüksek aeş, durgunluk,
bazen dilde ülserler, seröz burun akıntısı izlenebilr. Daha sonra burun akıntısının karakteristiği
değişir.
Ülseratif dermatitis ve keratitis meydana gelebilir.(göz
lezyonları).
Anneden uterus(rahim)deyken enfeksiyonu alan yavrular genelde ölürler.
Kronik dönem FCV de ise; yine ateş, iştahsızlık ishal, tracheitis, bronşitis, ağız
boşluğunda ülserle,
taban yastıklarına ülserler izlenebilmektedir. 6 hafta kadar sürebilir.
KORUNMA: Aşılama şeklindedir.
Mide ve barsak sisteminde yaşayan,hayvanın gıdasını paylaşan veya çeşitli
semptomlarla hastalık oluşturabilen bir çok parazit mevcuttur.
Genel olarak parazitleri birkaç alt başlıkta toplayabiliriz:
1- PROTOZOALAR:Tek hücrelilerdir: a-Coccidialar (İsospora canis, isospora
felis)
b- Criptosporidia
c-Giardia canis (köpekde)
Giardia cati(kedide)
d-Toxoplasma gondii
a-Coccidialar: Hiç semptom olmadığı gibi, zayıflık,halsizlik,depresyon,
şiddetli ishal, kusma ve sonunda ölüm gibi bulgularla da seyredebilir. İsosporalar genelde ateşsiz hastalıklar
oluştursalarda güçsüz,aşısız yavrularda çok risklidirler.Özellikle viral hastalıklarla beraber izlenirlerse
ölüm kaçınılmazdır.
b-Criyptospridia: Kedi yavrularında genelde kronik bir ishalle seyreder.
Köpek yavrularında ise ani bir ishal başlangıcı olur.Dışkı çok suludur,rengi değişkendir.
c-Giardia cati (KEDİDE): Absorbsiyon bozukluğu vardır. Çok
sulu ve kanlı olabilir. Yağlı veya yumuşak bir dışkı da olabilir. Kronikleşebilir.
Giardia
canis (KÖPEKDE): İshalle seyreder. Çok kötü kokulu sulu bir ishal vardır.
Korunma: Bu hastalıklar özellikle güçsüz hayvanlarda ölüme sebebiyet verebilir.Bulaşma çiğ et ve gıdalar
vasıtasıyla yada kirli çevre ve gıdayla kolayca oluşabilir. Bu nedenle sokakdan alınan hayvanların
veterinerce sağaltıma alınması gereklidir. Dışkı muayenesi sonucu etken yumurtalarının
görülmesi tanıya yardımcı olur. Hijyene dikkat edilmeli, çiğ gıdalar hayvanlara verilmemelidir.
d- Toxoplasma gondii : İNSANDA
TOXOPLASMOZİS HASTALIĞI :
Son konak kedi ve kedigillerdir. Son konakda ergin form vardır. İnce barsak epitelleri ve arakonakda yerleştiği
yerlere yerleşir. Dışkı yoluyla yumurtalar atılır.
Ara konak: İNSAN ve Kedi ve kedigiller dahil yaklaşık 300 omurgalı hayvan (memeliler).
Arakonakda yerleştiği yerler ise, sinir hücreleri, karaciğer,akciğer,kalp,iskelet
kas hücreleri, yavru zarları..Daha sonra doku hücreleri ,kalp kası, iskelet kası, beyin, akciğer ve diğer
dokular...
KLİNİK BELİRTİLER: Arakonak tarafından alınan parazitin taşizoit
formu hızla çoğalır ve içinde bulunduğu hücreyi patlatır. Hastalığın şiddeti
bu tahribatın derecesiyle ilgilidir.Ağır bir enfeksiyonda beyin,kalp,karaciğer akciğer zarar görebilir.Ateş
yükselebilir, lenf yumruları şişer. AKUT TOXOPLASMOZİS adı verilen bu evre bazı insanlarda ve
hayvanlarda hiç bir belirti olmadan da geçirilebilmektedir.
Kist evresinde,parazitler kist içinde olduklarından hiç bir zarar vermezler,bu dönemde klinik belirti yoktur.
LATENT KRONİK EVRE adını alır. Ancak kronik evrede AIDS (HIV, FIV...)gibi immun sistemi çökertecek ağır
bir hastalık olursa arakonaktaki bu kistler açılıp bradizoit form taşizoit forma geçebilir. O zaman kistlerden
çıkan parazitler zarar vermeye başlayabilir yeniden.
İNSANDA TOXOPLASMOZİS:
Gebelerde Enfeksiyon: AIDS gibi bir hastalık olmaksızın eğer kadın gebe kalmadan önce toxoplazmosis
ile herhengi bir şekilde enfekte olmuş ve hastalığı önceden geçirmişse, bu hastalığa
bağışıktır.Anneye veya doğacak bebeğe hiç bir zararı olmaz.
Parazitle daha önce hiç karşılaşmamış bir kadın ise; ve gebelik esnasında bu parazitle
enfekte olmuş ise; o zaman parazit yavruya geçer. Genelde fötus ölür ve düşük meydana gelir. Ya da fötusda anomaliler
gelişir: Canlı doğarsa bebek; buna KONGENİTAL TOXOPLAZMOZİS
denir. Annede genelde düşük dışında başka semptom görülmez. Bebekde ise: Deride kırmızı
lekeler, döküntüler, beyin su toplaası(hydrocephalus), sarılık, göz bozuklukları( korioretinitis) görülebilir.Canlı
doğum oranı düşüktür.Canlı kalırsa da zeka geriliği veya göz bozuklukları ile yaşar.
Amerika da yapılan araştırmada doğurma çağındaki kadınların %30 u serolojik
kan testleri sonucu seropozitif bulunmuştur.Yani hastalığı geçirmiş, bağışıklık
kazanmışlardır.
Türkiye de kedi ile teması bulunan bir çok insanın da bu hastlığa yakalanıp geçirmiş,
böylelikle doğal bağışıklık kazanmış olduğu düşünülmektedir.
Yinede eve yeni kedi alınmadan evvel,eğer gebe kalma ihtimali olan bir bayan varsa; önce bu anne adayına
labaratuvarda bu hastalık için test yaptırılmalı, eğer test pozitif çıkarsa, hastalığı
geçirmiş ve bağışık olduğu kabul edilir ki bu durumda kedi eve alınabilir.Ancak test negatif
çıkarsa;yani anne adayı henüz hayatında hiç enfekte olmamışsa,bağışıklığı
da yok demektir; bu durumda veterinerce kadiye de özel kan testi yapılır.Kedinin testi de negatifse eve rahatlıkla
alınabilir.Kedi hastalığı taşımıyor demektir.Ancak kedi seropozitifse kedinin eve alınması
çok doğru değildir.Tedavi edilmeden alınmamalı.Ve doğum sonrası beklenmeli veteriner hekim ve
beşeri hekimce karar verilmelidir.
Diğer normal (gebe olmayan kadın,insan,çocuk vb.) çoğu olayda semptomsuzdur.Enfekte insan enfekte olduğunu
bile anlamadan bu hastalığı geçirir ve bağışıklık gelişir. Bazen de hafif geçirir:
lenf yumrusu şişer, keyifsiz,bitkin,boğaz ağrısı, depresyon,ateş olabilir. Aylar süren
lenf yumrusu şişmesi nadirdir. Geçer.
2-HELMİNTLER: SOLUCANLAR:
Mide barsak kurtları: a- Kancalı kurtlar: Ancylostoma
caninum (köpekde)
Uncinaria stenocephala(köpekde)
Ancylostoma tubaeforme (kedide)
b-Askaritler: Yuvarlak solucanlar: Toxocara canis (köpekde)
Toxocara leonina(kedi)
Toxocara cati(kedi)
c.Trichurus vulpis: Kıl kurtları
(kedi ve köpekde)
Enfekte gıda veya anne sütü yada sahibinin eli yoluyla kedi yada köpeğin vücuduna giren bu parazitler vücutta
15 gün kadar bir kuluçka dönemi geçirdikten sonra üremeye başlarlar.Bundan sonra da dışka yoluyla yumurta atarlar.
a-Kancalıkurtlar kancaları ile barsak mukozalarını tutunarak kan emdiklerler.Dolayısıyla
bu pararazir hayvanda kanlı bir dışkı,kötü koku yaratır. Hayvanda genel bir halsizlik,solgunluk ve
zayıflama hali vardır.
b-Askarit: İshal,karın ağrısı,büyümesi gibi şikayetler yaratır. Karın normalden
şişkindir.Barsak tıkanması,yırtılması,siniri sisteminde hasar, ve ölüm ile sonuçlanabilir.
c-Kıl kurdu: İshal,kanlı dışkı gibi semptomlarla seyredebilir. Anemi,gelişme geriliği
ortaktır.
KORUNMA: Paraziter dışkı muayeneleriyle teşhis edilip veteriner hekimce sağaltılır.
3-TENYALAR: ŞERİTLER: YASSI SOLUCANLAR:
Her tür hayvanda asalak olarak yaşayabilen tenya çeşitleri mevcuttur. Etçiller genelde bu parazitler için
son konaktırlar. Otçul ve hem etçil hem otçul hayvanlar için ise bazen konak bazen arakonakçıdırlar (türlere
göre sabit). Son konakda ergin form bulunur. Ergin form son konakçının dışkısıyla yumurtalarını
dışarı atar. Son konakla temas eden veya son konağı bir şekilde yiyen canlı(arakonak) parazit
yumurtasını veya larvasını almış,enfekte olmuş olur. Genelde arakonak zarar görür. Parazit
son konakçısına çok zarar vermeden yaşar. Ergin form 10-20 cm. kadar boyundadır.
Arakonakçıda yaşayan araformların zararları:Barsak duvarını delerek büyümesine devam
ederken kan ve lenf yoluyla yayıdığı için barsak mukozasını irkiltir, sindirim kanalını,
peristaltğini bozar, gelişme geriliğine yol açar. Bazen toksik etkiler yaratabilir. Doku ve lenf sıvılarıyla
beslenerek canlının besinine ortak olmuş olurlar.
a- Taenia psiformis,T. multiceps,T.hydatijena, T. ovis, T. multiceps, T. serialis,
T.teniaformis, T.krabbai.
b- Diphylidium caninum
c-Echinocochus granulosus, E.multilocularis
a- Taenia psiformis ve bu gruptaki tenyaların erişkinleri
son konak dediğimiz köpek ve kedilerde yaşarlar.
Ara formları olan sistiserkler ise fare,sıçan,tavşan, bazıları için koyun,keçi,
sığır, gibi hayvanlarda çok da zarar vermeden yaşar ve son konak dediğimiz hayvanlarca vücutlarına
alındıktan sonra orada gelişim göstererek ergin forma ulaşırlar.Son konak olan kedi ve köpek bu parazitlerle
enfekte ise gelişim gerilikleri ileri safhada olmadıkça sadece görüntüde tüylerin matlığı gibi çok
da belirli olmayan semtomlar yaratırlar. Dışkı muayenesinde yumurtaların izlenmesiyle kesin teşhise
gidilir.
b-Dipylidium caninum: Bu parazitin ara konakçısı, kedi -köpeklerin bit ve pireleridir. Pirenin
vücudunda gelişen sistiserkoidler, pirenin son konakça ( son konaklar : kedi, köpek, tilki,sırtlan ve bazen insan
) yenmesiyle son kokağın ( kedi , köpek vd.) vücudunda gelişimini tamamlar. 3 hafta içinde ergin tenya olur.
15-70 santimetre uzunluğunda en çok rastlanılan
tenya türüdür. Genç hayvanda çok sayıda olduklarında sürekli ishal
ve bazen ilerde kabızlık,zayıflık vb. ye yol açabilir. Çok sayıda parazit bir çeşit toksin yayarak
arakonakçısında sinirsel bozukluklara da neden olabilir.( epileptoidnöbetler, konvulsiyonlar, kusma vb.) Anal sifinkterde
kaşınma, yere popoyu devamlı sürterek anal kese yangısına da neden
olabilirler. Kedi ve köpekte düzenli pire ilaçlaması ve gerektiğindeantiparaziter kullanımı ile
hastalıktan korunulabilir.
Pire mücadelesi şarttır.
c- Echinocochus granulosus ve KİST HİDATİK HASTALIĞI :
Son konak köpek,tilki,kurt,çakalda yaşayan ergin parazit 2-6 mm
boyundadır.İnsanın da içinde olduğu arakonaklar ise: koyun, keçi, sığır, at , domuz ve
diğer otçullarda kistler oluşturarak büyük zararlar verebilir. İnsan için en tehlikeli hastalıklardan
biri olan KİST HİDATİK bu parazitce oluşturulur. Son konak olan hayvanda gelişimini 5-8 haftada tamamlanır
ve yumurtalarla vücuttan atılır. Köpek eğer bu paraziti taşıyorsa dışkıyla atılan
yumurtalar,yalanırken tüylerine bulaşabilir.Dışkı yada tüyle bu paraziti vücuduna alan insan hastalanır.
Son konak olan köpeğe hiç bir zarar vermezken,ara konak olan insan zarar görmektedir. Bu nedenle bu parazitten korunmak
için köpek 2 ayda bir düzeli olan ilaçlanır.KİST iğnesi olarak bilinen praperatlar aniparaziter ilaçlardır.Ve insan sağlığını korunması için uygulanmalıdır.
Düzenli ilaç uygulanan köpekde bu parazit kesinlikle yaşayamaz. Köpeğiniz aşılama programına uyuyorsa
hiç bir riskiniz yoktur. Son konak olan köpekde parazit yoksa tüylerde de parazit olmaz,yaşamaz ve köpek insanda KİST
HİDATİK hastalığını oluşturamaz.
Echinococus multilokularis ve MULTİLOKULER KİST HİDATİK HASTALIĞI
: Parazitin gelişimini sürdürdüğü arakonaklar insan da olmak üzre, fare ve diğer kemirici hayvanlardır.
Son konak ise kedi,köpek, tilki, sırtlandır. Son konak için zararı yoktur. İnsan eğer kedi ve köpekte
bu parazit varsa tüy yada dışkısının ağız yoluyla alınması suretiyle enfekte
olurda MULTİLOKULER KİST HİDATİK HASTALIĞI' na yakalanır.
Karaciğerde kistler meydana gelir. Bu parazit için de aynı şekilde 3 ayda bir tekrarlanan
KİST İĞNESİ olarak bilinen DRONCİT iğnesi (veya muadili PRAZUQUANTEL ETKEN MADDELİ İLAÇLAMA)
uygulanır.
Düzenli olarak aşılamaları tekrar edilen hayvanların insan sağlığına
hiç bir zararı olmaz. Bu nedenle KİST iğnelerinin yapılması çok büyük önem taşımaktadır.
Bu parazit dahil bir çok parazit fare,kuşun yenmesi yoluyla veya yine kedi ve köpeye verilen yıkanmamış
sebze,meyve, yiyecek,su, pişmemiş et ve sakatat yoluylaköpek ve kediye geçebilir,
Çiğ sakatat, et, yıkanmamış sebze
ve meyveden insan direk yolla da parazitlerle enfekte olabilmektedir.
Bu nedenle hayavanlara verilen gıda dahil kendi gıdamızın da hijyenine dikkat etmeliyiz.Evde
kedi köpek beslemesek de bu hastalıklara yakalanabiliriz.
Eve alınan hayvan mutlaka önce veteriner kontrolüne alınmalı,ilaçlamaları kesinlikle veteriner
hekim önerisi doğrultusunca uygulanarak devam ettirilmelidir.