... konulu sunumlar: "Çanakkale Sava ş ı, I. Dünya Sava ş ı sırasında 1915-1916 yılları arasındaGelibolu Yarımadası'nda Osmanlı İ mparatorlu ğ u ile İ tilaf Devletleri arasında."— Sunum transkripti:
1
2
Çanakkale Sava ş ı, I. Dünya Sava ş ı sırasında yılları arasındaGelibolu Yarımadası'nda Osmanlı İ mparatorlu ğ u ile İ tilaf Devletleri arasında yapılan deniz ve kara muharebeleridir. [9] İ tilaf Devletleri; Osmanlı İ mparatorlu ğ u'nun ba ş kenti konumundaki İ stanbul'u alarak İ stanbul veÇanakkale bo ğ azlarının kontrolünü ele geçirmek, Rusya'yla güvenli bir tarımsal ve askeri ticaret yolu açmak, Alman müttefiklerinden birini sava ş dı ş ı bırakarak İ ttifak Devletlerini zayıflatmak amaçları ile ilk hedef olarak Çanakkale Bo ğ azı'na girmi ş lerdir. Ancak saldırıları ba ş arısız olmu ş ve geri çekilmek zorunda kalmı ş lardır. Sava ş sonucundan iki taraf da çok a ğ ır kayıplar vermi ş tir.
3
Osmanlı İ mparatorlu ğ u, Almanya'nın Rusya'ya sava ş ilan etti ğ ı 1 A ğ ustos 1914'ün hemen ertesi günü, Almanya ile bir ittifak antla ş ması imzalamı ş tır. Bu antla ş ma, İ mparatorluk'un eninde sonunda Almanya'nın ana gücü olu ş turdu ğ u İ ttifak Devletleri safında fiilen sava ş a girece ğ i anlamına gelmektedir. Enver Pa ş a, fiilen sava ş a girmeyi, seferberli ğ in tamamlanmamı ş olması ve Çanakkale Bo ğ azı savunmasının tamamlanmaması gibi gerekçelerle ertelemeye çalı ş mı ş tır. Ancak Almanya, bir an önce sava ş a fiilen girilmesi için baskılarını sürdürmü ş tür.
4
Bu baskılar, Akdeniz'de İ ngiliz donanması önünden çekilenGoeben ve Breslau sava ş gemilerinin İ stanbul'a gelmesiyle bir oldu bittiye getirilmi ş ti. Daha sonra Osmanlı Donanması'na ba ğ lı bir grup gemiyle Karadeniz'e açılan bu gemiler 27 Ekim 1914 tarihinde Rus limanlarını bombalayınca Rusya, Osmanlı İ mparatorlu ğ u'na sava ş ilan etmi ş tir. Birle ş ik Krallık Donanma Bakanı Winston Churchill, 1914 yılı Eylül ayında Çanakkale Bo ğ azı'nın donanmayla geçilerek İ stanbul'un i ş galini öngören bir planı Ba ş bakan Herbert Asquith'e vermi ş tir. Plan, çe ş itli evrelerden geçerek uygulamaya kondu ve Birle ş ik Krallık ve Fransa gemilerinden olu ş an bir donanmanın Bo ğ az'a geni ş çaplı ilk saldırıları 1915 Ş ubat ayında ba ş latıldı.
5
En güçlü saldırı ise 18 Mart 1915 günü uygulamaya konuldu. Ancak Birle ş ik Donanma a ğ ır kayıplara u ğ radı ve deniz harekatından vaz geçilmek zorunda kalındı. Deniz harekatıyla İ stanbul'a ula ş ılamayaca ğ ı anla ş ılınca bir kara harekatıyla Çanakkale Bo ğ azı'ndaki Osmanlı sahil topçu bataryalarını ele geçirmek planı gündeme getirilmi ş tir. Bu plan çerçevesinde hazırlanan İ ngiliz ve Fransız kuvvetleri 25 Nisan 1915 ş afa ğ ında Gelibolu Yarımadası'nın güneyinde be ş noktada karaya çıkarılmı ş tır. İ ngiliz ve Fransız çıkarma kuvvetleri her ne kadarSeddülbahir ve Arıburnu sahillerinde köprüba ş ları olu ş turmayı ba ş ardılarsa da Osmanlı kuvvetlerinin inatçı savunmaları ve zaman zaman giri ş tikleri kar ş ı taarruzlar sonucunda Gelibolu Yarımadası'nı i ş galde ba ş arılı olamadılar.
6
Bunun üzerine sahildeki kuvvetler takviye edilmek için Arıburnu'nun kuzeyinde Suvla Koyu'na 6 A ğ ustos 1915 tarihinde yeni kuvvetlerle bir üçüncü çıkarma yapılmı ş tır. Ancak 9 A ğ ustos'ta Kurmay Albay Mustafa Kemal'in Birinci Anafartalar Muharebesi olarak bilinen kar ş ı taarruzunda İ ngiliz Komutanlı ğ ı ihtiyat tümenini ate ş hattına sürerek sahilde tutunmayı ancak ba ş arabilmi ş tir. Mustafa Kemal ertesi gün Kocaçimentepe – Conk Bayırı hattında yeni bir kar ş ı taarruz gerçekle ş tirmi ş ti, bu hattaki Anzak birliklerini de geri atmı ş tır. İ ngiliz ve Anzak kuvvetlerinin İ kinci Anafartalar Muharebesi olarak bilinen genel taarruzları ise Osmanlı savunmasını a ş amamı ş tır. Tüm bu geli ş melerin sonrasında İ ngiliz, Anzak ve Fransız kuvvetleri Gelibolu Yarımadasını 1915 yılı Aralık ayı içinde tahliye etmi ş tir.
7
İ ngilizler, bo ğ azları ele geçirmek için donanmanın yeterli olaca ğ ına inanıyorlardı. Bahriye Nazırı Churchill’in planları Akdeniz filosu komutanı Amiral Sackville Carden tarafından da desteklenince, Birle ş ik Krallık Donanması Komutanı Lord Fisher’in ba ş arısını ş üpheli gördü ğ ü bu harekatın donanma ile yapılmasına karar verildi. Fisher, kara harekatınca desteklenmeden deniz kuvvetlerinin "böyle bir maceraya atılmasının" hatalı oldu ğ u görü ş ündedir. [92] İ tilaf Devletleri Sava ş Konseyi'nin 28 Ocak 1915 tarihli oturumunda harekat karara ba ğ lanmı ş tır. Konsey tutana ğ ında harekat amacı ş u ş ekilde tanımlanmı ş tı.
8
Zaten İ ngiliz Donanması'nın önemli bir kısmı Amiral Carden emrinde olmak üzere Ege Denizi'nde toplanmaya 13 Ocak kararının hemen sonrasında ba ş lamı ş tır. Harekata geçme meselesi, Sava ş Konseyi'nin kararına ba ğ lıydı. [93] Askeri tarihçi İ brahim Artuç, Çanakkale Deniz Harekatları'nın "hemen hemen yalnız bir ki ş inin, Churchill'in yorulmaz gayretlerinin eseri" oldu ğ unu belirtmektedir. [25] Bununla birlikte Sava ş Konseyi kararındaki, bir karanın, deniz topçusunca "döve döve" nasıl zaptedilebilece ğ i çok açık de ğ ildir. Deneyimli ve yetenekli Amiral Fisher'in de kar ş ı çıktı ğ ı budur.
9
İ tilaf Devletleri’nin deniz harekatı 19 Ş ubat 1915’te ba ş ladı. 13 Mart 1915’e kadar dü ş man gemileri tabyaları top ate ş ine tuttu, mayın tarama gemileri olabildi ğ ince yol açtı. Bo ğ azları zorlayarak geçebileceklerine inanan dü ş man kuvvetlerinin, kararlı ve dirençli bir kar ş ılık almaları bu i ş in o kadar da kolay olmadı ğ ını gösteriyordu. Bir ay boyunca yapılan binlerce mermi atı ş ının ardından çok da büyük bir geli ş me elde edilememi ş ti.
10
İ tilaf devletleri, kısa bir aranın ardından bir sonraki saldırıyı 18 Mart'ta gerçekle ş tirmi ş lerdir. Hedef, Çanakkale Bo ğ azı'nın sadece 1 mil geni ş li ğ indeki en dar noktasıdır. Amiral John de Robeck komutasındaki a ş a ğ ı yukarı en az 16 sava ş gemilik dev donanma Çanakkale'yi geçmeye kalkmı ş tır. Ancak her gemi Nusret Mayın Gemisi adlı Osmanlı mayın gemisinin bo ğ azın Asya tarafına yerle ş tirdi ğ i deniz mayınları tarafından hasar almı ş tır. Bazı balıkçılar, İ ngilizler tarafından mayın toplama i ş iyle görevlendirilmi ş tir; ama Osmanlı ordusunun açtı ğ ı top atı ş larıyla korkarak kaçmı ş lar, mayınlara dokunulmamı ş tır.