Paris Belediyesi kent sakinlerine böyle seslendi. 27 Eylül 2015 Pazar günü Parisliler ya da Paris’e otomobiliyle gelmeye çalışanlar bir kısıtlamayla karşı karşıya. Otomobilleriyle dolaşamayacaklar. Kentsel alan yayalara, bisikletlilere, toplu taşıma araçlarına ve taksilere bırakılacak. Aslında bu uygulamanın Avrupa ve dünya çapındaki tarihi çok eskilere dayanıyor. Ama Paris için bir ilk. Herhalde şöyle bir manzara oluşacak.
Ya da böylesi.
Uygulamanın ayrıntıları şöyle: Saat 11 ve 18 arasında kentin merkezine ve bazı bölgelere motorlu araç giremeyecek. Otobüs, taksi gibi araçlar girebilecek, ama en fazla 20 km hızla hareket edecek. Paris’in diğer sokaklarına ise 30 km hız sınırı kondu.
Bazı kimseler “Kısıtlama alanı çok küçük tutuldu!” diye bu düzeni eleştiriyorlar. Kısıtlama daha geniş bölgeye yayılmalıydı, diyorlar. Belediye ise bu ilk denemenin başarı derecesine göre gelecek yıl alanı çok daha geniş tutacağını söylüyor.
“Bu da nereden çıktı?” diyeceksiniz. Aslında ‘otomobilsiz gün’ uygulaması çok eskilere dayanıyor: 1956’daki Süveyş krizine. Belçika, Hollanda ve İsviçre krizin yarattığı petrol sıkıntısı nedeniyle üç ay boyunca Pazar günleri otomobil kullanımını yasaklamışlardı. Aynı ülkeler 1973’teki petrol krizinde de bu uygulamayı tekrarlamışlardı.
Çok daha sonra, 1996’da İzlanda ‘otomobilsiz gün’ girişimini başlattı. Bu kez hedef petrol tasarrufu değildi. Ekoloji endişesi taşıyordu amaç ve insanlara temiz bir havada yaşamanın, daha az enerji kullanmanın, trafik kazalarından arınmış olmanın zevkini vermeyi hedefliyordu.
Avrupa Birliği bu yaklaşımı benimseyip sahiplendi ve 1998’de Avrupa Hareketlilik Haftası uygulamasını ortaya attı. Kentsel alanda daha farklı bir ulaşım yeteneğinin olabileceğine ve bunun daha sağlıklı bir yaşama yol açabileceğine işaret etmek için. Böyle bir ortama özendirmek için. Paris 27 Eylül’ü, işte böyle bir haftanın içinde gerçekleştiriyor.
2002’de bine yakın kent katıldı bu haftaya. Daha sonraki yıllarda olay Avrupa dışındaki ülkelere de sıçradı. Şimdilerde bu hafta 1500 kentte kutlanıyor. Yapılan ölçümler, motorlu taşıt kullanımının sınırlandığı ya da durdurulduğu hafta ve günlerde hava kirliliğinin de, gürültünün de %50 dolayında azaldığını gösteriyor. Aşağıdaki haritada kentleri bu haftaya katılan ülkeleri (mavi renkli) görüyorsunuz.
Bu kentlerden Brüksel’in uygulamaları dikkat çekici. Yıllardan beri tekrarlanıyor bu hafta. Otomobilsiz günde, kentin 161 kilometrekarelik bir alanı sabah 9’dan 19’a kadar trafiğe kapatılıyor. O dönemde otobüsler, tramvay ve metro bedava oluyor.
Bütün bunların ışığında Paris geç kalmış denebilir. Ama öyle anlaşılıyor ki, 30 Kasım’da başlayacak olan dev iklim toplantısı bu yılki katılımı zorlamış. Gelecek binlerce konuğa “Paris’te bizim de ekoloji endişemiz var. Bakın, trafik kısıtlaması yaptık!” diyebilmek için.
(Bir not. 1970’li yıllarda İzmit, Bakırköy gibi birkaç yerleşme Dünya Çevre gününde benzeri kısıtlama uygulamaları yapmıştı. Başarıyla. Ama daha sonra gelen belediye başkanları bu yaklaşımı ciddiye almadılar.)
Atila Alpöge, Ekogazete, 26.9.2015 / Kaynaklar: Gabriel Simon, Libération, 28.8.2015 ve çeşitli diğer kaynaklar. [Bu yazıya bloğunuzda ya da sitenizde yer vermek istiyorsanız, yandaki bilgileri de (yazarı ve kaynakları) oldukları gibi taşımayı lütfen unutmayın.]