Buruktur Gece, Fitzgerald'ı sonsuza dek unutturmayacak olan baş yapıtı; Muhteşem Gatsby'den dokuz yıl önce yazılmıştır. Yazar, Gatsby'den bir güç gösterisi olarak söz ederken, Buruktur Gece'yi "bir inanç itirafı" olarak tanımlıyor. Eser, iki dünya savaşı arasında, Fitzgerald'ın "caz çağı" diye adlandırdığı yitik kuşak zamanında geçiyor. Bu çağ, aristokratik bozulmaların etrafında dönen, uyarıcı ve alkolden ilham alan bir çağ. Fitzgerald aynı zamanda, 1920'li yıllarda sofistike Amerikalıların tatil yaptığı Fransız Riviera'sını da romanına mekan tutuyor. Fitz'in en sanatsal eseri olan Buruktur Gece, 1934 senesinde ilk yayınlandığında, ne eleştirel ne de ticari bir başarı yakalayamadı. Ancak ünü zamanla haklı olarak arttı. Üstelik birçok kez film ve sahne oyunlarına da uyarlanmış halleri mevcut. Bir önceki yazımda bahsettiğim "You" adlı güncel popüler dizide, karakterin elinden düşürmediği diğer kitap da bu. O zaman biraz inceleyelim. Fitzgerald kariyerinin en iddialı ve geniş kapsamlı romanını yazmaya, kronoloji ve bakış açısına ilişkin anlatı geleneklerini radikal bir şekilde deneyerek başlıyor. Üstelik karakter ve kültürün oluşumu ve çöküşüne ilişkin açıklamasını zenginleştirmek için, psikiyatrideki erken atılımlardan yararlanarak, kasıtlı olarak yola çıkıyor.
Biraz yazardan...
F.Scott Fitzgerald, 1896 senesinde St.Paul, Minesota'da doğdu. Princeton Üniversitesinde eğitim gördü. Ardından I.Dünya Savaşı'nda Birleşik Devletler Ordusuna katıldı. 1920'de ilk romanı ''Cennetin Bu Tarafı'' kitabını yayımladı. Aynı yıl Zelda ile evlendi. Çift sonraki on yıl boyunca New York, Paris ve Riviera'da yaşadılar. Fitzgerald henüz 44 yaşındayken yaşamını yitirdi. Fitzgerald'ın hikayelerindeki kahramanları, aşk ve tutkuyu birbirlerine karıştırırlar. Ulaşılmaz aşk Fitz'in tüm yaşamının arkasındaki itici güçtür. Kitabın kurgusunun çoğu doğrudan yazarının hayatından alınmıştır. Bana kalırsa Muhteşem Gatsby ve Buruktur Gece birbirlerine çok benziyor. İki kitap arasındaki en büyük farklardan biri, kesinlikle Daisy Buchanan'ın kusurlarına tanıklık edebiliyor olmak. Fitz'in yazılarındaki ortak noktalar, ve kariyerine yayılan temalar; Caz çağı, Büyük savaş, Avrupa'daki gurbetçiler, ağır içki ve ulaşılmaz aşktır. Onunla Hemingway'in sıkı arkadaş olmaları hiç de şaşırtıcı değil. Zira çok ortak noktaları var. İlerleme hızında potansiyel olarak küçük bir eksisi olmasına rağmen, Fitz'in zekice betimlemeleri ve içe dönük karakterleri çok keyif verici. Buruktur Gece mükemmel ya da yönetici vasıflı karakterleri öne çıkarmaktan çok uzak bir eser.Kitap karakterinin akıl hastalığı ve bağımlılık yoluyla sert ilişkisine kasvetli bir bakış sunuyor. Yazarın en ikna edici karakterleri, karmaşık ve öz-yansıtıcı yaratımlarıdır. Göz kamaştırıcı ve sorgulayıcı bir zekaya, bir ironi duygusuna sahipler. Aynı zamanda kendilerini ucuz zevkler veya dünyevi etkiler için feda ettiklerinde daha da trajik hale gelen gerçek bütünlük olasılığına da sahipler.
Kitabın içeriği
Buruktur Gece eseriyle, tüm hayatını bir kadına adayan bir erkeğin ağı ağır tükenişine şahit oluyoruz. Kitap, yetenekli ve çekici bir genç psikiyatrist olan Dick ile Nicole Warren'in yaşamlarını işliyor. İsviçre'deki bir sanatoryumda, hastalarından biriyle evlenen Dick'in hikayesinin, ilişkilerinin ve kariyerinin yavaş yavaş çözülmesini anlatıyor. Tıp dünyasında kendine bir isim yapmaya çalışan, atılgan, parlak ve çekici psikiyatrist olan baş karakter Dick Diver'in etrafında dönüyor. Dick aşık olup akli dengesi yerinde olmayan Nicole Warren ile evlendiğinde, planları altüst oluyor. Nicole büyüleyici, zengin ve tehlikeli derecede dengesiz akıl hastası bir kadın. Buruktur Gece; karısının dengesizliğinin ve ahlaki değerler duygusunu kemiren bir yaşam tarzı altında parçalanan sevecen bir adamın hikayesi. Fitzgerald eserine ruhunu tam anlamıyla koyuyor. Buruktur Gece eseri, Dick ve Nicole Diver ile sosyeteye yeni giren Rosemary Hoyt'un kaotik yaşamlarıyla şekillenir. Rosemary, Dick'e ilk gördüğü anda aşık olur. Göz alıcı bir çift olan Dick ve Nicole'un büyüsünden kurtulamaz. Bu genç ve güzel Hollywood aktrisi, Dick ile pervasız bir ilişkiye başlar. Eserin sonunda, Dick profesyonel tembellik ve sarhoşluk karışımı bir yaşam tarzı yüzünden içler acısı hale gelir. Ancak Nicole hayatta kalmak için yeterli öz farkındalığa artık ulaşmıştır. Üstelik bağımsız bir gelire de sahiptir. Fitzgerald eserinde kısa bir diyalog ya da birkaç satırlık açıklamayla, birgrup arkadaşın mutlu, sıkıntılı ve tehlikeli dengesini ya da uzun bir dostluğun tamamen mahvolduğu anları gözler önüne seriyor.
Son söz
Psikiyatrist Dick Diver'ı kendi kargaşasının çoğuna bir folyo olarak kullanan Fitzgerald, kendi mücadelelerini alkolle, kitaplarla, genç aktrislerle, şehvetle ve akıl hastalığından muzdarip bir sevgiliyle çatışmaya enjekte ediyor. Buruktur Gece Fitzgerald'ın romanlarının en yoğun, hatta en acı verecek şekilde otobiyografik olanıdır.Tematik olarak kitap Fitz'in kişisel deneyimlerine çok benzer; aşk, hayal kırıklığı, şehvet, alkol ve zihinsel dengesizlik... Fitzgerald'ın kendi yaşamının hem çekiciliği, hem de keskinliği ile dolu bir eser. Özellikle güzel ve denge sorunu yaşayan Zelda ile olan evliliğinin ve kendini büyük ve aynı zamanda harap bir sanatçı olarak görme keskinliğinin... Fitz kitabında şehveti ve duygusal zevkleri ustalıkla anlatıyor. Haliyle Buruktur Gece'nin güzelliği, bütününde olduğu kadar parçalarında da yatmakta. Buruktur Gece eserinin elbette kusurları da var. Kitabın ilk bölümü yanlış yerleştirilmiş gibi bir izlenim bırakıyor. Karakterlerle etkileşime geçmek, bu kısalıkta bir kitap için gereğinden fazla uzun sürüyor. Üstelik hikayenin ortasından girmişsiniz hissine kapılmanız da olası. Eğer diziden buraya geldiyseniz ve daha önce okuma alışkanlığı edinmemişseniz, bu kanıya varmanız yüksek olasılık. Şayet iyi bir okuyucuysanız, aslında o kusurların bazen gereklilik olabileceği ayırdına varmış olmalısınız. Buruktur Gece'nin gerçek güzelliği; Fitzgerald'ın etkileyici kelime oyunları, tuhaf düzyazısı ve metaforlarıdır. Birçok eleştirmene göre, en büyük Amerikalı yazar olarak görülmesi hiç de tesadüfi değil. Buruktur Gece; Dick Diver'in ölümünün ve Nicole'ün, Zelda ve Scott gibi yükselişinin hikayesidir. Keyifli okumalar, iyi seyirler...