AİHM, Balyoz Davası Hükümlüsü Cem Gürdeniz'in başvurusu üzerine verdiği kararda, BM Keyfi Tutuklamaları Önleme Çalışma Grubu tarafından yapılan değerlendirmenin kendisi için bağlayıcı olduğuna hükmetti.
Bu karar, BM Keyfi Tutuklamalar Çalışma Grubu tarafından verilen ihlal kararının yargı organları açısından bağlayıcılığı noktasındaki tartışmayı da sonlandırmış oldu.
Çalışma Grubu 1 Mayıs 2013 tarihli kararında, Balyoz Davası'nda 250 sanık hakkında verilen tutuklama kararının İnsan Hakları Sözleşmesine aykırı olduğuna hükmetmişti.
AİHM Cem Gürdeniz'in yapmış olduğu başvuru üzerine verdiği kararda BM Çalışma Grubu tarafından yapılan bu tespitin kendisi için bağlayıcı olduğuna karar verdi.
AİHM tarafından verilen karardaki, "Keyfi tutuklamalar hakkında çalışma grubu, Balyoz davasından, şikayetçinin de aralarında bulunduğu 250 sanığın tutuklamalarının keyfi olduğuna ve Uluslararası medeni ve politik haklar Antlaşmasının 9 ila 14. Maddeleri ile İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 9 10 ve 11'inci maddelerine aykırı olduğu sonucuna varmıştı.(...) Bu nedenle, madde 5/1 ve 3'e dayandırılan şikayetler, Keyfi Tutuklamalar Hakkında Çalışma Grubu'nca değerlendirilen vakayla temelde aynı olduğundan Sözleşme'nin 35/b maddesi uyarınca ele alınmaması" değerlendirmesi, Çalışma Grubu tarafından verilen ihlal kararının Yüksek Mahkeme tarafından bağlayıcı olduğu konusunda hiçbir tereddüt bırakmıyor.
AİHM: BİR DAHA ELE ALMAYA GEREK YOK
Kararda atıf yapılan İnsan Hakları Sözleşmesinin 35/b Maddesi, "Başvuru, Mahkemece daha önce incelenmiş ya da uluslararası diğer bir soruşturma veya çözüm merciine daha önceden sunulmuş bir başka başvuruyla esasen aynı olup yeni olgular içermiyorsa" bireysel başvurunun "ele alınmayacağı" ifade edilmiştir.
Bu temelde başvurunun reddi değil, başvuruda ileri sürülen ihlal iddiasının bir başka uluslar arası hukuk mercii tarafından karara bağlanması durumunda, onun kararına saygı çerçevesinde konunun ikinci kez ele alınmaması anlamına gelmektedir.
Yani AİHM Cem Gürdeniz Kararında, Balyoz Davası'ndaki tutuklamaların "keyfi" olduğu ve Özgürlük Hakkı'nı ihlal ettiği tespitini içeren BM Keyfi Tutuklamalar Çalışma Grubu Kararının kendisi için bağlayıcı olduğunu ifade etmiştir.
ADİL YARGILANMA HAKKI İHLALİ İDDİASI, ANAYASA MAHKEMESİ KARARI SONRASI İNCELENECEK
AİHM Kararının bir başka önemi ise Adil Yargılanma Hakkı'nın ihlal edildiği ile ilgili iddianın, esastan görüşülmeksizin reddedilmesinden kaynaklanıyor.
Bu, 2011 senesinde yapılmış olan başvurunun, henüz yargılama tamamlanmadan ve dosya hakkında Yargıtay'ın temyiz incelemesini o tarihte henüz yapmamış olmasından kaynaklanan bir durumu ifade ediyor.
Bir başka ifadeyle AİHM'in, "İç hukuk yolları tükenmiş olmayıp başvuranın madde 6'ya dayandırdığı şikayetleri Sözleşme'nin 35/1 maddesi uyarınca kabul edilmemesi gerektiğine" şeklindeki kararı Adil Yargılanma Hakkı'nın esastan değil usulden reddi anlamına taşıyor.
AİHM bu iddiayı, iç hukuk yolları tamamiyle tüketildikten sonra yeniden ele alacak.
Bu da Anayasa Mahkemesi'nin Balyoz Davası Hükümlülerinin Bireysel Başvuru Dosyalarını karara bağlaması sonrasında başlayacak bir süreci ifade ediyor.
AİHM KARARININ ELEŞTİRİLECEK YANLARI DA VAR
AİHM'in Cem Gürdeniz'in Başvurusu üzerine verdiği karar Özgürlük Hakkı'nın ihlal edildiğinin kabulü açısından önemli. Ancak eleştirilmeyecek yanları da yok değil.
Birleşmiş Milletler'e yapılan başvuru, Davanın Sanıkları tarafından değil, onların aileleri tarafından oluşturulan Vardiya Bizde Platformu'nca yapılmıştı.
AİHM'e yapılan başvurular ise sanıklar tarafından ya bizzat yada temsilcilerince gerçekleşmişti.
Bu çerçevede, AİHM'e yapılan başvuru ile BM Keyfi Tutuklamaları Önleme Çalışma Grubu'na yapılan başvuruda, insan hakları ihlallerini ileri süren taraflar arasında farklılık var.
Bu noktada AİHM'in Cem Gürdeniz tarafından yapılan başvuruyu, BM Çalışma Grubu'ndan bağımsız bir şekilde ele alması gerekirdi.
Ancak bu varılan sonucu değiştirecek bir durum asla değil.
AİHM, BM Çalışma Grubu tarafından verilen Karara katıldığını ifade etmekle, başvuruyu bağımsız bir şekilde ele alsa dahi aynı kararı vereceğini işaret etmiş durumda.
KARARI ANAYASA MAHKEMESİ DE GÖZÖNÜNE ALACAKTIR
Bu kararın hali hazırda devam eden Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru süreçleri ile de bağlantılı olduğu düşüncesindeyim.
Adil Yargılanma Hakkı ihlallerinin ele alındığı bu yargı süreçlerinde, AİHM'in vermiş olduğu karar ışığında, BM Keyfi Tutuklamaları Önleme Çalışma Grubu tarafından altı çizilen hak ihlallerinin de gözönüne alınacağına eminim.
Tavandan sarkıtılan mikrofonlarla konuşmaların yasa dışı olarak kayıt altına alınması, davanın iki önemli tanığı Hilmi Özkök ve Aytaç Yalman'ın dinlenmemesi ve sahtecilik iddiaları ile ilgili bilirkişi incelemesi yaptırılmaması BM Çalışma Grubu tarafından Adil Yargılanma Hakkı ihlali olarak görülmüştü.
Anayasa Mahkemesi'ndeki Bireysel Başvurularda önemli bir aşama kaydedildiğini ve Hükümet Savunmasının Yüksek Mahkemeye ulaştığını biliyoruz.
BM Keyfi Tutuklamalar Çalışma Grubu tarafından verilen kararda altını çizdiği insan hakları ihlalleri ülkemizin gelişmişlik göstergesinde belirileyici bir faktör.
Bir ülkenin kendi iç denetim mekanizmaları ile hak ihlallerinin önüne geçmesi ve bu konuda milli bir içtihat oluşturması Hukuk Devleti olarak varlığımızın devamı için çok önemli.
Anayasa Mahkemesi'nin Balyoz Davası Hükümlüleri hakkında vereceği karar, geçmişte yaşanan hukuka aykırlıkların telafisi değil belki bir tesellisi olabilecektir.
Ama biran önce ve mağduriyetler katlanarak artmadan...
Av. Hüseyin ERSÖZ
twitter.com/ersozhuseyin
Odatv.com
Sezgin Baran Korkmaz canlı yayına bağlandı...
Geçtiğimiz yıl YAŞ kararıyla emekli edilmişti...