Açıklama Biçimleri ve Duygular
Dünyayı gerçekte olduğu gibi değil de kendinize uyan şekliyle gördüğünüzü hiç düşündünüz mü? Bu tür düşüncelerin iyi bir temeli var. Çünkü olaylara uyguladığımız filtreler kişiden kişiye değişir. Ayrıca olaylara uyguladığınız açıklamalar veya sebepler duygularınızı belirler. Bu yüzden açıklama biçimleri çok önemlidir.
Bu düşünme biçimleri, dünyaya geldiğiniz andan itibaren başlar. Yaşadıkça, deneyimledikçe ve çevrenizle ilişki kurdukça, nasıl çalıştığını anlamaya başlarsınız. Aslında, sebep-sonuç ilişkileri kurarsınız. Zamanla, herkes az çok istikrarlı hale gelen kendi açıklama biçimini geliştirir. Daha sonra tüm yorumlarını bu özel üsluba dayandırırlar.
Farklı açıklama biçimleri nelerdir?
Açıklama biçiminiz, “Neden böyle oldu?” sorusuna verdiğiniz cevaptır. Dikkate alınması gereken üç boyutu vardır:
- Zaman. Gelecekte mutlaka tekrar olmayacak tek seferlik (istikrarsız) bir olay mı? Yoksa bundan sonra devam edecek (istikrarlı) bir şey mi? Örneğin, bir sınavda başarısız olursanız, bunun sadece bir seferlik olduğunu ve bir dahaki sefere daha iyisini yapacağınızı mı düşünüyorsunuz? Yoksa bu sınavı asla geçemeyeceğinizi mi düşünüyorsunuz?
- Durum. Yaşananlar tek bir bağlamla (özel) mı sınırlı? Yoksa diğer durumlara (küresel) genellenebilir mi? Yukarıdaki örnek üzerinden düşündüğünüzde “Şu anda bu konuda çok kötüyüm” şeklinde mi, yoksa “Bu konuyu hiçbir zaman beceremeyeceğim” diye mi düşünüyorsunuz?
- Kaynak. Bu, olayın nedenini nereye yerleştirdiğinizi ifade eder. Bunun size mi yoksa dış etkenlere mi bağlı olduğunu düşünüyorsunuz? Yine, sınav örneğini kullanarak, başarısızlığınızın size bağlı olduğunu düşünüyorsanız (iç kontrol odağı), öğrenmede veya ezberlemede iyi olmadığınızı söyleyebilirsiniz. Alternatif olarak, sebebin dışsal olduğunu düşünüyorsanız (dış kontrol odağı), bu sefer başarısız olmanızın sadece kötü şans olduğunu veya özellikle zor bir sınav olduğunu düşünürsünüz.
Duygularınızı nasıl etkilerler?
Aynı olayla ilgili yapılabilecek yorumlar, ilişkili herhangi bir duygunun eşit derecede farklı olabileceği bir dereceye kadar değişir. Her birinin faydası her bir duruma bağlı olduğundan, tek bir uygun açıklama biçimi yoktur. Bir örnek vermek gerekirse, hayatınızdaki başarıları, kazanımları ve olumlu olayları nasıl açıklıyorsunuz?
Bunları içsel, küresel ve istikrarlı bir nedenselliğe bağlarsanız, hayatınızın birçok alanında şanslı olduğunuzu düşünme eğiliminde olursunuz. Ayrıca, böyle olmaya devam edeceğinize ve hedeflerinize ulaşmada önemli bir rol oynadığınıza da inanırsınız. Bu nedenle sakin, mutlu, iyimser olacak ve sağlıklı bir benlik saygısına sahip olacaksınız.
Öte yandan, hayatınızdaki olumlu olayları özel, istikrarsız ve dış nedenlere bağlı şeklinde yorumlarsanız, bunların tesadüfen olduğunu ve bir daha olmayacağını düşünürsünüz. Ayrıca, başınıza gelenlerde hiçbir rol oynamadığınızı hissedersiniz.
Olumsuz olayları ve başarısızlığı yorumladığınızda da benzer bir şey olur. İçsel, küresel ve istikrarlı ilişkilendirme stilleri, olanlar için suçlu olduğunuzu düşünmenize neden olur. Dahası, yapmaya çalıştığınız her şeyde başarısız olursunuz ve başarısız olmaya devam edersiniz.
Bununla birlikte, istikrarsız ve özel bir atıf tarzı, olanlardan bir şeyler öğrenmeniz ve değişiklik yapmanız için size fırsat sunar. Ayrıca bir dahaki sefere işlerin farklı olabileceğine de inanacaksınız.
Açıklama biçimlerinizi değiştirebilir misiniz?
Bu yorumlar sadece duygularınızı belirlemez. Ayrıca anksiyete ve depresyon gibi farklı spektrum bozuklukları ile de ilgilidir. Kaygıdan muzdaripseniz, başınıza gelen tüm olumlu ve olumsuz şeylerden sorumlu olduğunuzu hissedersiniz. Bu nedenle, bir kontrol ihtiyacı geliştirirsiniz.
Bununla birlikte, depresyondan muzdaripseniz, olumsuz şeyler olduğunda, onları değiştirmenin gücünüz dahilinde olmadığını ve yapacağınız hiçbir şeyin bir fark yaratmayacağını düşünme eğiliminde olursunuz. Bu pasiflik, boyun eğme ve umutsuzluk ile sonuçlanır.
Bu rahatsızlıklardan kurtulmak istiyorsanız anlatım biçiminize bir göz atmalı ve sizin için çalışmıyorsa değiştirmelisiniz. Bu kolay değildir. Ancak, kararlılık ve azimle öğrenebileceğiniz bir şeydir.
Bu nedenle dünyayı yorumlama şeklinizin sizi sınırladığını veya duygusal olarak zarar verdiğini düşünüyorsanız, daha gerçekçi bir anlatım biçimi uygulamaya çalışın.
Tüm alıntı yapılan kaynaklar, kalitelerini, güvenilirliklerini, güncelliklerini ve geçerliliklerini sağlamak için ekibimiz tarafından derinlemesine incelendi. Bu makalenin bibliyografisi güvenilir ve akademik veya bilimsel doğruluğa sahip olarak kabul edildi.
- Chavarría Carranza, C. Y. (2019). Estilos de atribución causal. Importancia para la investigación e intervención profesional en la etapa adolescente. Revista Costarricense de Psicología, 38(1), 1-16.
- Camuñas, N., Mavrou, I., & Miguel-Tobal, J. J. (2019). Ansiedad y tristeza-depresión: Una aproximación desde la teoría de la indefensión-desesperanza. Revista de Psicopatología y Psicología Clínica, 24(1).
- Suárez, P. S. (1999). Estilo atribucional y depresión: conclusiones y aspectos relevantes. Clínica y Salud, 10(1), 39.