Piromani, kasıtlı olarak yangın çıkarmaktan ve yangın sırasında yaşanan gerginliklerin hafifletilmesinden ve ilgiden zevk alma ile karakterize olan psikolojik bir rahatsızlıktır. Piromani bir tür dürtü kontrol bozukluğudur. Yangın çıkarma dürtüsünün karşı konulamaz olmasından dolayı dürtü kontrol bozukluğu sınıfında yer alır.
Çocuk ve Ergenlerde Piromani
Bazı ülkelerde yangın vakalarının çoğu, yetişkinlerden ziyade çocukları veya ergenleri içermekle birlikte, piromani için DSM-IV-TR kriterlerinin bu kesim için uygulanması zordur. Daha genç piromani hastalarının çoğu, DSM-IV-TR’nin tanımladığı gibi piromaniden ziyade davranış bozuklukları ile teşhis edilir. Bu yaş grubuyla ilgilenen psikiyatristlerin çoğu, “piromani” terimini kullanmak yerine, “ateşle oynamak” hakkında konuşur.
Bazı gözlemciler, yangınları çıkaran çocukları ve ergenleri patolojik veya patolojik olmayan olarak sınıflandırmaya çalışmışlardır. Bazı çocuklar öncelikle meraktan ve ateşi deneyimleme arzusundan, bazıları “bilim adamı” gibi deney yapmak arzusundan yola çıkarak yangına sebep olmuşlardır. Çoğu beş ile 10 yaş arasındadır ve ateşle oynamanın tehlikelerini anlamamaktadır. Ancak çok azının psikolojik sorunları vardır.
Patolojik yangın çıkarıcı olarak kabul edilenler, birbirini dışlayan beş kategoriye ayrılmıştır:
Bir yardım çığlığı olarak : Bu kategorideki gençler, depresyon, ebeveynlerin ayrılması, boşanma, fiziksel ve cinsel istismar gibi kişiler arası sorunlarına dikkat çekmenin bir yolu olarak yangın çıkarmaktadır.
Suç eğilimlerinden dolayı : Bu kategorideki yangın çıkaranların büyük olasılıkla 11 ila 15 yaşları arasında olması muhtemeldir. Yangın teşebbüsleri daha büyük bir saldırganlık modelinin bir parçasıdır ve vandalizm ve nefret suçları içerebilir.
Psikotik İlişkiden dolayı : Bu gençlere çoğu zaman psikotik veya paranoyak olarak teşhis konur ve ateş ortamının duyusal yönleriyle pekiştirildiği görülür. Bazıları intihar girişimlerinin bir parçası olarak yangını kullanmıştır.
Bilişsel engelli olmaktan dolayı : Bu grup, dürtü kontrolü fetal alkol sendromu gibi nörolojik veya tıbbi bir durumdan zarar görmüş gençleri içerir .
Sosyokültürel yangın çıkarıcılar : Bu gruptaki gençler toplumlarındaki antisosyal yetişkinlerden etkilenir ve onların onaylarını almak için yangınlar başlatır.
Yetişkinlerde Piromani
Yetişkinlerde piromani, madde bağımlılığına bağlı bozukluklar, obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), anksiyete bozuklukları ve duygudurum bozuklukları dahil olmak üzere diğer bozukluklarla birlikte yüksek oranda komorbidite oranına sahip olan diğer dürtü kontrol bozukluklarına benzer.
Piromani Belirtileri
Çocuklarda, ergenlerde ve erişkinlerde piromani, kronik veya epizodik olabilir; Bazı kişiler ateşi sık sık gerilimi azaltmanın bir yolu olarak görebilir. Bazıları ise sadece yaşamlarındaki olağandışı stres dönemlerinde bunu yaparlar.
Piromani Teşhisi
Piromani teşhisi için 6 kriter vardır :
Hasta birden fazla vakada kasten yangın çıkarmış olmalıdır.
Hasta, yangınları çıkarmadan önce gerginlik veya duygusal uyarılma hissi yaşamış olmalıdır.
Hasta, yangını çıkarmasına sebep olarak ateşle ilgili ekipmanlara meraklı olduğunu ve ateş yakmayı sevdiğini belirtmelidir.
Hasta ateş yakmaktan veya sonrasına tanık olmaktan zevk alıyor olmalıdır.
Hastanın, finansal sebepler gibi, ateş yakmak için başka nedenleri yoktur.
Ayrıca teşhis için ideolojik mahkumiyetler (terörist veya anarşist siyasi inançlar gibi), öfke veya intikam, başka bir suçu örtbas etme arzusu, sanrılar veya halüsinasyonlar, madde bağımlılığı, demans , zihinsel gerilik veya travmatik beyin hasarından kaynaklanan olumsuz kararlar yangın sebebi olmamalıdır.
Yangın çıkarma, anti sosyal kişilik bozukluğu, davranış bozukluğu veya manik bir olayla daha iyi örtüşmüyor olmalıdır .
Piromani tanısı birçok faktörle komplikedir; Daha önce de belirtildiği gibi, bazı psikiyatristler, dürtü kontrol bozukluklarının ayrı bir grup olarak tanımlanması gerektiğine ikna olmamakta, öz kontrol ile ilgili sorunların birçok psikiyatrik rahatsızlıkta resmin bir parçası olduğu düşünülmektedir.
Bulimia nervoza , sınırda kişilik bozukluğu ve antisosyal kişilik bozukluğu kısmen düşük öz kontrol düzeyleriyle tanımlanmaktadır.
Piromani Nedenleri
Piromani ile ilgili nedensellik çalışmalarının çoğu, yangın çıkaran çocuk ve ergenlere odaklanmıştır. Bu alandaki ilk araştırmalar bu davranışı açıklamak için Freudcu psikanaliz kategorilerini kullanmıştır. Freud, ateş yakmanın, doğa üzerindeki gücü göstermek için ilkel bir arzuya yönelik olduğunu varsaymıştır. Ayrıca, bazı araştırmacılar, Piromaninin ağırlıklı olarak, Freud’un ateşin erkek cinsel dürtüsü ile özel bir sembolik ilişkiye sahip olduğu fikrine atıfta bulunarak erkeksi bir hastalık olduğu gerçeğini açıklamaya çalışmışlardır. 1940 yılında yapılan bir araştırma, genç erkeklerde kısırlık korkusundan dolayı ateş yakma olaylarını belirledi ve yangın çıkaran ergenlerin bunu yetişkinler üzerinde güç kazanmak için yaptığını iddia etti. 1940 çalışması ayrıca, yangın çıkarma, enürezis “ego üçlüsü” kavramını ortaya koyduğu için önemlidir.
BİREYSEL NEDENLER
Çocuklar ve gençler arasında yangın çıkma nedenleri karmaşıktır ve 2002’den beri iyi anlaşılmamıştır. Bununla birlikte, bireysel veya çevresel olarak tanımlanabilirler. Yangın çıkarmaya katkıda bulunan bireysel faktörler şunlardır:
Antisosyal davranış ve tutumlar : Ergen yangın çıkarıcılar sıklıkla zorla tecavüz (% 11), şiddet içermeyen cinsel suçlar (% 18) ve kundaklama (% 19) dahil olmak üzere başka suçlar işlemişlerdir .
Sansasyon arayışı: Bazı gençler, can sıkıntısından ve heyecan arayışından dolayı yangın çıkarmaktadır.
İlgi arayışı : Yangın çıkarma, ebeveynlerin ve diğer yetkililerin dikkatini çekmenin bir yolu olarak görülebilir.
Sosyal beceri eksikliği : Yangın nedeniyle tutuklanan birçok genç, diğerleri tarafından “yalnız” olarak tanımlanmakta ve nadiren önemli dostluklara sahiptirler.
Ateş yakma ve yangın söndürme konusunda bilgisizlik : Ateş yakma ve söndürme konusundaki bilgisizlik de yangına sebep olmaktadır.
Bunun dışında bireysel nefret ve intikam duygusu gibi konular da yangın çıkarmada önemli roller oynamaktadır.
ÇEVRESEL NEDENLER
Ergenlerin yangın çıkarmasında çevresel faktörler şunları içerir:
Ebeveynler ve diğer önemli yetişkinlerin kötü denetimi.
Yetişkinleri izlerken erken öğrenme deneyimleri, ateşi dikkatsizce kullanma.
Ebeveyn ihmali veya duygusal gelişim eksikliği.
Yangın çıkaranların fiziksel veya cinsel tacize uğrama olayları, benzer ekonomik veya coğrafi yapıdaki çocuklardan önemli ölçüde daha fazladır.
Ayrıca ebeveynlerinin uyuşturucu bağımlılığına veya şiddete maruz kalma durumlarına tanık olma olasılığı daha yüksektir.
Sigara içen veya ateşle oynayan akranlara sahip olmak, bir çocuğun ortamı için bir risk faktörüdür.
Bazı çocuklar ve ergenler hayatlarında krizlerle başa çıkmanın bir yolu olarak ateş yakmaya başvurmaktadırlar.
Yangın çıkarmanın dışa dönük davranışına ek olarak, yetişkinlerdeki piromani; depresif ruh hali, intihar düşünceleri, kişiler arası ilişkilerde tekrarlanan çatışmalar ve stresle başa çıkma becerisinin zayıf olduğu semptomlarla ilişkilendirilmiştir.
Pirpmani Tedavisi
TekYangın çıkarmayla ilişkili çocuk ve ergenlerin tedavisi, tıbbi bir modelden ziyade bir vaka yönetimi yaklaşımını takip ettiğinde daha etkili görünmektedir. Çünkü çoğu genç ateşçi kaotik hanelerden gelmektedir.
Tedavi, aile üzerindeki stresleri, süpervizyon ve disiplin şekillerini ve benzer faktörleri değerlendirmek için hem ebeveynlerle hem de çocukla yapılan yapılandırılmış bir görüşme ile başlamalıdır.
Tedavide bir sonraki aşama bireysel olarak çocuğa ve evdeki durumuna göre uyarlanmalıdır. Problem çözme becerileri, öfke yönetimi, iletişim becerileri, saldırganlık değiştirme eğitimi ve bilişsel yeniden yapılanma gibi çeşitli tedavi yaklaşımları, her durumda yer alan tüm duygusal ve bilişsel sorunları ele almak için gerekli olabilir.
Yetişkinlerde piromani, hastaların çoğunda içgörü ve işbirliği eksikliği nedeniyle tedavi edilmesi zor kabul edilir. Tedavi genellikle bir ilaç kombinasyonundan (genellikle seçici serotonin geri alım inhibitörlerinden biri) ve uzun vadeli görüş odaklı psikoterapiden oluşur .