Türleşme Sürecinde Pekiştirme Mekanizması: Doğal Seçilim, Melezlenmeyi Azaltırken İzolasyonu Nasıl Artırır?
Yeni türler, doğada nasıl ortaya çıkar? Bu hikayenin yaygın olarak bilinen ama fazlasıyla basitleştirilmiş versiyonu; bir hayvan veya bitki popülasyonunun, bir nehrin akış yönünün değişmesi veya bir dağın yükseltisinin artması gibi sebeplerden dolayı coğrafi olarak birbirinden izole olması ve bu iki ayrı grubun izolasyon süresince çevresine adapte olması sonucunda genetik farklılıklar biriktirmesi şeklindedir. Bu şekilde bir doğal bariyerin ortaya çıkması sonucunda meydana gelen türleşmeye allopatrik türleşme diyoruz. En nihayetinde bu iki grubun DNA'ları birbirinden o denli farklılaşır ki bu popülasyonlar artık iyi ayrı tür olarak kabul edilirler. Türleşme işte bu şekilde gerçekleşmiş oluyor.
Gerçekte ise süreç, bundan çok daha karmaşıktır. Her ne kadar coğrafi izolasyon türleşme sürecini başlatıyor olsa da evrimsel biyologlar, çeşitli doğal seçilim biçimlerini içeren diğer güçlerin de bu sürecin tamamlanmasında yardımcı olabileceğini düşünüyorlar.
Michigan Üniversitesi tarafından yapılan bir çalışmada, pekiştirme (İng: "reinforcement") adı verilen tartışmalı bir mekanizma da dahil olmak üzere doğal seçilim ile ilişkili pek çok mekanizmanın nasıl çalıştığına ışık tutuyor. Araştırma, özellikle de melez bölgesi adı verilen bir coğrafi bölgeye odaklanıyor: Bu bölgeler, birbirinden farklı iki türün bir arada var olduğu ve ara sıra birbiriyle çiftleşerek melezleştiği yerlerdir. Uluyan maymunlar, bu tür bir araştırma için biçilmiş kaftandır.
Çalışma 22 Aralık 2018'de Molecular Ecology dergisinde çevrim içi olarak yayımlandı. Makalede araştırmacılar, primat melez bölgesini, türleşmeye sebep olan genleri içeren genom bölümlerini tespit etmek ve onları şekillendiren seçim güçlerinin sinyallerini test etmek için kullandı.
Yazarları arasında Michigan Üniversitesi Ekoloji ve Evrimsel Biyoloji Bölümünden Liliana Cortés-Ortiz ve Priscilla Tucker olan araştırmanın baş yazarı ve aynı zamanda doktora adayı Marcella Baiz şöyle ifade ediyor:
Genetik verilerde melezleşmenin, türler arasındaki genetik farklılıkları artırarak türleşmenin tamamlanması sürecinde doğrudan rol oynadığını ortaya koyan modeller gözlemledik. Çok tartışılan bir süreç olan pekiştirme de dahil olmak üzere, türleri birbirinden farklı olmaya iten pek çok doğal seçilim mekanizması için bir sinyal bulduk. Bu sonuç, bilhassa dikkate değerdi çünkü pekiştirmeye dair deneysel kanıtlar, özellikle de genetik kanıtlar oldukça nadirdi.
Çalışmanın odağındaki örtülü uluyan maymun ve siyah uluyan maymun olarak bilinen iki tür, yaklaşık 3 milyon yıl önce birbirinden ayrıldı ve görece yakın bir zamanda, belki de son 10.000 yıl içerisinde, Güneydoğu Meksika'nın Tabasco eyaletinde kabaca 19 kilometre genişliğindeki "melez bölgesi"nde yeniden temasa geçene kadar, ayrı yaşadı.
"Tür" dediğimiz şey, bir zamanlar, aktif olarak çiftleşen veya potansiyel olarak çiftleşebilecek olan ve üreme bakımından diğer gruplardan izole olmuş bireylerden oluşan gruplar olarak tanımlanırdı. Bu eski tanımda üreme izolasyonu kavramı kilit noktaydı: Çünkü bu tanımda, melezleşme olsa bile gerçek türlerin benzersizliklerini korudukları kabul edilirdi.
Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, sitemizin/uygulamamızın çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, %100 reklamsız ve çok daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.Kreosus
Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.
Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.Patreon
Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.
Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.YouTube
YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.
Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.Diğer Platformlar
Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.Giriş yapmayı unutmayın!
Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.
Ancak tür kavramına yönelik modern görüş, tam bir üreme izolasyonu gerektirmez. Dahası, melezleşmenin doğada oldukça yaygın olduğu keşfedilmiştir.
Michigan Üniversitesi'nden Cortés-Ortiz ve arkadaşlarının 20 yıldır birlikte çalıştığı Meksika'daki uluyan maymun melez bölgesinde yapılan DNA analizleri, siyah ve örtülü uluyan maymunların birbiriyle melezleştiklerini ve melez döller ürettiklerini doğruladı. Melezleşmenin iki grup arasında meydana gelmesi, üreme izolasyonunun tamamlanmamış olduğu anlamına geliyor.
Evrimsel biyologlar, çeşitli doğal seçilim baskılarının, iki grup arasındaki gen akışının önündeki engelleri güçlendirerek veya onları tamamen izole bir üremeye zorlayarak sürecin tamamlanmasına yardımcı olabileceğini düşünüyorlar. Ayrıca doğal seçilim, başarılı bir biçimde üreyen organizmaları üreyemeyenlere tercih ettiği için, bazen üremeden önce ölen bazense sadece üreme bakımından yetersiz melezlere karşı "ön yargılı"dır; yani bunların elenme ihtimali daha yüksektir.
Doğal seçilim, bu türden "uyumsuz" melezlerin oluşumunu engellemeye çalışır. Bunu yapmanın yollarından biri, iki grup organizma arasındaki (bu durumda örtülü ve siyah uluyan maymun arasındaki) genetik farklılığı kademeli olarak artırmaktır. Bu sayede çiftleşmeleri ve melez döller üretmeleri zorlaşır.
Doğal seçilim bu şekilde melezlerin oluşumunu engellemeye çalışırken, genetik farklılıkları artırarak üreme izolasyonunu güçlendirir. "Pekiştirme" olarak adlandırılan bu sürece yönelik fikirler aslında 1 asırdan fazla süredir mevcuttur; ancak bu olguyu destekleyecek deneysel kanıtlar azdır.
Pekiştirmenin varlığını test etmek için Baiz ve meslektaşları, Tabasco melez bölgesinde yaşayan siyah ve örtülü uluyan maymunların DNA'ları ile, bu melez bölgeden uzakta yaşayan siyah ve örtülü uluyan maymunların DNA'larını karşılaştırdı.
Pekiştirme, melezleşmeyi engellemek ve üreme izolasyonunu güçlendirmek için çalışıyorsa, melez bölgesinde yaşayan iki tür arasındaki genetik farklılıklar, melez bölgesinin her iki tarafında yaşayan bu iki türün maymunları arasındaki genetik farklılıklardan daha fazla olmalıdır.
Baiz ve meslektaşlarının, üreme izolasyonu ile muhtemelen ilişkili genlerde veya yakınında bulunan genetik belirteçleri karşılaştırdıklarında buldukları aynen buydu. Baiz şöyle ifade ediyor:
Türleşme, süreci güçlendirmek ve sürecin devamlılığını sağlamak için etkileşen doğrudan veya dolaylı mekanizmalar tarafından yönlendirilebilen karmaşık bir süreçtir ve bu çalışma da, bunu belgeleyen doğal kanıtlardan biri.
İçeriklerimizin bilimsel gerçekleri doğru bir şekilde yansıtması için en üst düzey çabayı gösteriyoruz. Gözünüze doğru gelmeyen bir şey varsa, mümkünse güvenilir kaynaklarınızla birlikte bize ulaşın!
Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.Soru & Cevap Platformuna Git
- 3
- 2
- 2
- 2
- 1
- 1
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0
Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?
Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 08/02/2023 10:29:08 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/10472
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.
- Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Evrimsel Biyoloji> Mikroevrim> Seçilim Mekanizmaları> Doğal Seçilim
- Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Evrimsel Biyoloji> Makroevrim> Türleşme> Hibrit Türleşme
- Bilim Ağacı> Doğa Bilimleri> Biyoloji> Moleküler Biyoloji ve Genetik> Evrimsel Genetik
- Türleşme Evrim Evrimsel Biyoloji Genetik Üreme Biyoloji Tür Doğal Seçilim Ara Geçiş Türleri Ara Tür Melez Bilim Evrim Teorisi Evrim Kuramı Seçilim Evrimleşme
This work is an exact translation of the article originally published in Science Daily. Evrim Ağacı is a popular science organization which seeks to increase scientific awareness and knowledge in Turkey, and this translation is a part of those efforts. If you are the author/owner of this article and if you choose it to be taken down, please contact us and we will immediately remove your content. Thank you for your cooperation and understanding.