2015 Amerikan Diyet Kılavuzu Önerileri :
1980 yılından beri her 5 yılda bir Amerikan Tarım Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından ortaklaşa bir diyet rehberi hazırlanmaktadır. Genel olarak Amerikan toplumunu, ihtiyaçları doğrultusunda sağlıklı beslenmeye yöneltmek üzere hazırlanan bu kılavuzlar, başta okullar olmak üzere kamu kurumlarında beslenme şemalarının sağlanması üzerine de etkili olmaktadır. Amerikan toplumunun en büyük sağlık sorunu olan aşırı kiloluluk, obezite ve kardiyovasküler (KV) hastalıklar ve tip II diyabet başta olmak üzere kronik hastalıklardan korumaya yönelik bir beslenmenin yerleştirilmesi amaçlanmıştır.
Bu kılavuz yorumlanırken göz önünde bulundurulması gereken en önemli nokta, beslenme önerilerinin hastalıkların tedavisine yönelik değil hastalıklardan korunma için hazırlanmış olduğudur. Konusunda deneyimli 14 bilim insanından oluşan Diyet Rehberi Öneri Komitesi (DRÖK) güncel bilimsel araştırmaları sentezleyip önerilerde bulunmuştur.
1-Davranışsal değişiklikler önemlidir ; Ekran önünde geçen zamanın azaltılması, dışarıda ve “fast-food” restoranlarda yeme alışkanlığının azaltılması, aile ile birlikte yenen yemeklerin sıklaştırılması, özellikle diyet ve vücut ağırlığının bireyler tarafından yakın takibi önemlidir.
2-Gıda etiketi uygulaması ve halkın bu yönde bilinçlendirilmesi sağlıklı gıdaya yönelimi artıracaktır.
3-Bazı besinlerin Amerikan toplumunda yetersiz tüketildiğini saptamıştır: Vitamin (vit) A, vit D, vit E, vit C, folik asit, kalsiyum, magnezyum, lifli besinler ve potasyum tüketimi artırılmalıdır.
4-Adölesanlarda ve premenapozal kadınlarda demir tüketiminin yetersiz olduğu vurgulanmıştır.
5-Sodyum (tuz) ve doymuş yağlar ise gereğinden fazla tüketilmektedir, tüketimi azaltılmalıdır.
6-Rafine tahıl (un vb.) ve eklenmiş şeker tüketiminin aşırıdır, azaltılmalıdır.
7-Alkolün sadece erişkinlerde orta düzeyde tüketilmesinin; sağlıklı diyetin bir parçası olabileceği belirtilmekle birlikte; bunun içkiye başlanması için teşvik edici algılanmamasının da özellikle üzerinde durulmuştur. Ayrıca, orta derecede alkolün kadınlarda meme kanseri gelişiminde orta düzeyde risk oluşturduğuna dikkat çekilmiştir
8-Deniz ürünlerinin orta dereceli tüketimi de sağlıklı beslenmenin önemli bir parçasıdır. Çiftlik üretimi deniz ürünlerinin, denizden tutulan deniz ürünleri ile benzer besleyici içeriği olup olmadığı tartışmalıdır.
9- Kahvenin orta dereceli tüketimi (günde 3-5 fincan veya 400 mg/gün’e kadar) uzun dönem sağlık riskini artırmamaktadır. Öte yandan kahve tüketimi, tip 2 diyabet ve KV hastalık riskinin azalması ile ilişkilidir. Şekersiz ve katıksız tüketilmelidir.
10-Çayın şekersiz olmak kaydı ile sağlıklı kişilerde orta miktarda tüketilmesi içeriklerindeki flavonoidlerden dolayı KV sağlık için olumlu etki sağlayabilir. Ancak, aşırı miktarlarda alındığında sempatik etki ile kalp hızı ve kan basıncında artışa yol açacağı unutulmamalıdır
11-Diyet Rehberi Öneri Komitesi ayrıca besinlere eklenen aspartamı da değerlendirmiştir. Amerikan toplumunda halen aspartam tüketim düzeyleri güvenli sınırda olarak yorumlanmıştır. Ancak, erkeklerde bu dozlarda hematopoetik kanser riskini artırdığından şüphelenilmektedir. Bu alanda araştırmalara gereksinim vardır .
12-Yeni diyet kılavuzunda en ses getiren değişiklik, kolesterolün ‘tüketimi endişe duyulan besin’ sınıfından çıkarılmasıdır. Bu gelişme, diyetle alınan kolesterol miktarı ile serum kolesterol düzeyi ve de KV olay gelişimi arasında bugüne dek anlamlı bir ilişki gösterilememesinden kaynaklanmaktadır
13-Raporda yer alan en önemli değişiklik ise; toplam yağ tüketiminin üst sınırının kaldırılmasıdır. Yani “az yağlı veya yağsız diyet” kavramına son verilmiştir . Az yağlı beslenme yerine doymuş yağı azaltılmış ama toplam yağ kısıtlaması yapılmamış bir ‘dengeli yağlı beslenmeyi’ önermektedir.
14-Hidrojenize olmayan bitkisel yağların (soya, mısır, zeytin ve kanola yağları), doymamış yağ içeriğinin fazla, doymuş yağ içeriğinin düşük olması nedeniyle hayvansal yağlara ve tropikal yağlara (palm, hindistancevizi vb) tercih edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Trans yağ içeren kısmi hidrojenize bitkisel yağlardan ise KV hastalık riskini artırmalarından dolayı kesinlikle kaçınılmalıdır .
15-Diğer besinlere eklenmiş şekerler ve rafine tahıl ürünleri (beyaz ekmek, pirinç, cips, kraker, pasta ürünleri) besinlerdeki kalorinin esas kaynağı olmaya devam etmektedir. Sağlıklı yağlar ve proteinlerin tüketimini artırmak ve rafine tahıl ve şeker eklenmiş besinlerin tüketimi azaltılmalıdır.
16-Yapay tatlandırıcıların iştahı artırdıkları da düşünülmektedir ve uzun dönem güvenilirliği de bilinmemektedir. Tip-II diyabet gelişimi ile ilgili çelişkili sonuçlar bildirilmiştir.[ Bu nedenlerle meşrubat ve şekerli diğer içeceklerin yerine düşük kalorili, sağlıklı ve ucuz içecek olarak suyun ön plana çıkarılmasını önermektedir .
17-Akdeniz tipi beslenmede olduğu gibi zeytin, kabuklu yemiş vb kaynaklı tekli doymamış yağların da KV sağlık açısından faydalı olduğu unutulmamalıdır
18-Toplam kalorinin %10’unundan azı doymuş yağlardan gelmelidir. Doymuş yağ kaynakları yerine doymamış yağlar tercih edilmelidir.
19-Genel popülasyonda (>2 yaş) sodyum tüketiminin üst sınırı 2300 g/gün’ü geçmemelidir. Bu değer, hipertansif veya prehipertansiflerde 1500 g/gün ile sınırlandırılmalıdır.
20-Tek tek besinlerden ziyade toplam (genel) beslenmeye ve toplumsal diyet modellerine odaklanın .
Kaynaklar: