Silikon Vadisi devleri, çoğu şeyi düzeltebileceğine inanıyor gibi görünüyor, teşebbüsleri inanılmaz bir coşkuyla karşılanmadığı zaman da çok şaşırıyor.
Yakın zamanda Tayland’daki bir mağarada 12 erkek çocuk ve çocukların futbol antrenörü mahsur kaldı ve bu teknoloji milyarderi Elon Musk bu olayı merakla yakından takip eden milyonlarca insandan biriydi. Fakat geniş kaynaklara sahip Musk, olayı sadece haberlerden ve sosyal medyadan takip etmekle kalmadı ve yardım etmeye çalıştı.
Mühendislerini, kurtarma için kullanılabileceğini umduğu minyatür bir “denizaltı” (sofistike bir metal silindir) inşa etmeye yönlendirdi. Denizaltının videolarını Twitter’daki 22 milyon takipçisi ile paylaştı; çok sayıda hayranından destek ve dünyanın dört bir yanındaki medyadan ilgi gördü.
Musk’ın yardım isteği takdire şayandı fakat kurtarma operasyonu başkanı Narongsak Osottanakom Musk’ın makinesinin bu görev için elverişi olmadığını açıkladığında – o noktada, dünyanın en iyi mağara dalgıçları tarafından tamamlanmış bir görevdi – Musk öfkeyle karşıladı. Twitter’da, operasyonun liderlerinin yardımlarını memnuniyetle karşıladığını fakat Narongsak’ın “konuda uzman” olmadığını ifade etti. Ayrıca, yardımcı olmaya çalışırken eleştirildiği için rahatsız olduğunu belirtti.
Belki de Musk ve genel olarak Silikon Vadisi Tayland operasyonunu bir ders olarak görebilir. Bu, en imkansız ihtimalleri gerçekleştiren bir kurtarma operasyonuydu. Tehlikeli bir mağarada yüzme bilmeyen 12 çocuk ve bir yetişkini güvenli bir şekilde yönlendirmek Silikon Vadisi’nin bir şeyler öğrenebileceği ve öğrenmesi gereken bir inovasyon modeline dayanıyordu.
Silikon Vadisi’nin bir şeyler yapma modeli, “yapabiliriz” iyimserliğinin, bir alandaki uzmanlığın bir diğerine sorunsuzca aktarılabileceğine yönelik bir inancın ve hızlı, gösterişli, yüksek profil bir hareket tercihinin bir karışımı. Fakat, çocukları ve antrenörlerini mağaradan çıkarmak farklı bir modeldi: daha yavaş, daha sistemli, daha dar kapsamlı bir yaklaşımı içeren birçok riskli işletmeyi güvenli çalışmalara dönüştüren bir model. (Örneğin, ticari havayolu seyahati veya tırmanışta geliştirilmesi yıllar sürmüş kapsamlı protokoller ve güvenlik prosedürleri bulunuyor.)
Bu “güvenlik kültürü” modeli için doğallıktan yoksun ve yaratıcı değil diyemeyiz. Aksine derinlemesine uzmanlık, uzun süreli eğitim ve deneyimden öğrenme becerisi (ve bu deneyimlerin verdiği dersleri gelecekteki uygulamalara dahil etme becerisi), ustalığın değerli bir biçimi.
Bu yaklaşım, havayolu pilotu Chesley Sullenberg’in motorlar devre dışı kaldıktan sonra ticari bir uçağı güvenli şekilde Hudson Nehri’ne indirmesine olanak veren şeydi. Pilot Sullenberg’in becerisi ve sakinliği de elbette çok değerliydi. Fakat onların, hem hükümet tarafından hem de kendi kendini düzenleyen bu endüstride, çalışarak ve öğrenerek geçirdiği onlarca sene sonunda bu durum öyle bir noktaya geldi ki atmosfer içinde 35.000 feet’e fırlatılan bu dev metal kutular şu an seyahat etmenin en güvenli yollarından biri.
Buna karşılık, Silikon Vadisi devleri imkansız ama etkileyici görünen zor ihtimallere para harcamayı seviyor. 2010 yılında Facebook’un CEO’su Mark Zuckerberg, bunları geliştirmeye yönelik çok yıllı bir planın parçası olarak New Jersey okullarına 100 milyon dolar bağışladı. Planın en önemli parçası, öğretmen değerlendirmesi ve sözleşmeli okullardı fakat bu başarılı olmadı. Planın bazı yönleri durumu daha bile kötüleştirdi. Eğitim karmaşık bir konu ve teknolojide çok fazla para kazanmak eğitim sorunlarını çözmeye yönelik bir vasıf değil.
Silikon Vadisi de kendi evinde sorunları görmezden gelmeye meyilli görünüyor. Amazon’un kurucusu Jeff Bezos, uzay araştırmalarının harcama yapması gereken ana şeylerden biri olduğunu belirtti. Ancak Amazon depolarında düşük ödeme ve yorucu şartlar altında çalışan işçiler, Bezos’un harcama yapabileceği başka alanlar da olduğunu düşünüyor olabilir.
Musk ve denizaltısına ilişkin olarak Taylandlı yetkililer, kurtarma operasyonunu planlaması ve yönetmesi için uzman mağara dalgıçlarına izin vermeleri gerektiğini anladı (ve Musk, dalgıçlara liderlik edebileceğini söyledi). Fakat, Musk’ın yarattığı bu tanıtım türü, kontrol edilemeyecek bir noktaya varabilir ve aşırı etki yapabilir.
Amacım teknolojik inovasyonun rolünü reddetmek değil. Belki de gelecekte Musk’ın makinesinin bir versiyonu yararlı olabilir. Fakat bu uzun süreli bir geliştirme, deneme ve çeşitli alanlarda uzman kişilerle işbirliği gerektirebilir – sadece Musk’ın birkaç mühendisi değil.
Silikon Vadisi dünyaya yardım etmek istiyorsa yapabileceği çok şey var; kendi ürünlerini daha güvenli ve kendi şirketlerini daha adaletli hale getirerek başlayabilir. Belki de en önemlisi, kendi alanları dışındaki alanlarda uzmanlık alanlarına saygı duyabilir.
Bu yazı, Kuzey Carolina Üniversitesi Bilişim Bilimi ve Kütüphanecilik Okulu’nda Doçent ve “Twitter ve Göz Yaşartıcı Gaz: Ağla Tanımlanan Protesto Eylemlerinin Gücü ve Zayıflığı” adlı kitabın yazarı Zeynep Tüfekçi tarafından yazılmış, DigitalTalks ekibi tarafından Türkçe’ye çevrilmiştir.