Epilepsi, insanların tekrarlayan nöbetler geçirmesine neden olan bir tür beyin hastalığıdır; nöbetler beyindeki sinir hücreleri ya da nöron kümelerinin yanlış işaretler göndermesi ile gerçekleşir. Bu esnada insanlar garip hislere sahip olabilir veya garip davranabilir. Epilepsi, şiddetli kas spazmlarına ya da bilinç kaybına neden olabilir. Bazı hastalıklar, beyin hasarı ve anormal beyin gelişimi gibi durumlar epilepsiye neden olabilir. Çoğu durumda nedeni bilinmeyen bir hastalıktır. Tedaviye hemen başlamak önemlidir. Halk arasında ‘sara‘ hastalığı olarak bilinen epilepsiyi tamamen iyileştiren kesin bir tedavi yoktur, ancak ilaçlar çoğu insan için nöbetleri kontrol altında tutmaya yardımcı olur. Mevcut ilaçlar etkili olmadığında, ameliyat veya vagus sinir uyarıcıları gibi implante cihazlar yardımcı olabilir. Özel diyetler epilepsili bazı çocuklara yardımcı olabilmektedir.
Serebral kortikal veya subkortikal nöronların periyodik ve aşırı elektriksel deşarjlarına bağlı olarak ortaya çıkan, şuur kaybı, çeşitli hareket, duyu, otonomik ve psişik bozukluklardan oluşan geçici klinik tabloya nöbet denir. Bu nöbetlerin tekrarlayarak kronikleşmesine epilepsi denmektedir. Epilepsi, tekrarlayıcı, belirsiz nöbetlerden oluşan kronik bir hastalıktır. Alkol alımı ya da aşırı kan şekeri gibi bazı tıbbi durumlardan kaynaklanmayan, iki bilinçsiz nöbet varsa, bir kişiye epilepsi teşhisi konur. Epilepsideki nöbetler bir beyin hasarı veya genetik olabilir ama çoğu kez tam nedeni bilinmeyebilir.
“Epilepsi” kelimesi, kişinin nöbet nedenleri veya şiddeti hakkında bir şey göstermez. Epilepsisi bulunan birçok kişi birden fazla nöbet geçirir ve diğer nörolojik problem belirtilerine sahip olabilir. Bazen, epilepsili bir grup insan için EEG (elektroansefalogram) testi, klinik öykü, aile öyküsü benzerlik gösterir. Bu durumlarda, durumları spesifik bir epilepsi sendromu olarak tanımlanabilir. Epilepsi her yaşta görülmekte olan, uzun süreli tedavi ve gözlem gerektiren bir hastalıktır ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkiler.
Nöbetler, epilepsinin ana semptomudur. Semptomlar kişiden kişiye ve nöbet türüne göre değişir. Fokal (kısmi) nöbetler; nasit bir kısmi nöbet, bilinç kaybını içermez.
Semptomlar şunları içerir:
Tonik nöbetler ise kas sertliğine neden olur. Atonik nöbetler kas kontrolünün kaybına ve aniden düşmeye neden olabilir. Klonik nöbetler, yüz, boyun ve kolların tekrarlanan sarsıntılı kas hareketleri ile karakterizedir. Miyoklonik nöbetler, kolların ve bacaklarda spontan hızlı seğirmeye neden olur. Tonik-klonik nöbetler belirti şunları içerir;
Eğer nöbet geçirildiği şüphesi var ise, en kısa sürede doktora danışmak gereklidir. Nöbet, ciddi bir tıbbi sorunun semptomu olabilir. Tıbbi geçmiş ve belirtiler hangi testlerin yararlı olacağına doktora yardımcı olacaktır. Muhtemelen motor yetenekleri ve zihinsel işlevleri test etmek için nörolojik bir muayene yapılması gerekir.
Epilepsiyi teşhis etmek için nöbetlere neden olan diğer durumlar göz ardı edilmelidir. Kan testleri bazı hastalıları ekarte etmek için istenir. Bu hastalıklar arasında;
Elektroensefalografi (EEG), epilepsi tanısında kullanılan en yaygın testtir. İlk olarak, elektrotlar saçlı deriye macunla yapıştırılır. Bu, girişimsel olmayan, ağrısız bir testtir. Test sırasında, belirli bir görevi yerine getirmek istenebilir. Bazı durumlarda, test uyku esnasında yapılır. Elektrotlar beynin elektriksel aktivitesini kaydeder. İster bir nöbet geçirilmiş olsun ya da olmasın, epilepside normal beyin dalga şekillerinde değişiklikler yaygındır. Görüntüleme testleri, nöbetlere neden olabilecek tümörler ve diğer anormallikleri ortaya çıkarabilir. Bu testler şunları içermektedir;
Sara hastalığı, belirgin ya da geri dönüşümlü sebeplerden ötürü nöbetler varsa genellikle kolya teşhis edilen bir hastalıktır.
Sara hastalığı, 10 kişiden 6’sı için neden belirlenememektedir. Birçok şey nöbetlere yol açabilir. Olası nedenler şunları içermektedir;
Kalıtım bazı epilepsi tiplerinde rol oynar. Genel nüfusta 20 yaşından önce %1 oranında epilepsi gelişme şansı vardır. Sara hastalığı, genetik ile bağlantılıdır ve risk % 2 ila 5 oranında artmaktadır. Genetik, bazı insanların çevresel tetikleyicilerin nöbetlerine daha duyarlı olmasını da sağlayabilir. Sara hastalığı, her yaşta gelişebilir. Teşhis genellikle erken çocukluktaki veya 60 yaşından sonra gerçekleşir.
Herhangi bir nöbet öyküsü ile gelmiş hasta için ayrıntılı bir fiziki muayene yapılması önceliktir. Bu muayene hastanın kardiyak, nörolojik ve mental muayenesini de içermelidir. Ayrıca gereğinde gelişimsel değerlendirme de yapılmalıdır. Nöbetler genellikle acil tıbbi yardım gerektirmez. Nöbet sırasında gelişecek komplikasyonlara göre acil müdahale gerekeceği için acil olarak hemen bir sağlık kurumuna başvurmakta fayda vardır.
Bu durumlar şunları içerir;
Birçok nöbet türü vardır. Çoğu nöbet birkaç dakika içinde sona erer. Nöbet sona erene kadar tamamen uyanık kalınmalıdır. Bittikten sonra, kişinin güvenli bir yerde oturmasına yardımcı olarak, bir kere uyarıldıklarında ve iletişim kurulabilindiyse, onlara neler olduğunu basitçe söylemek gereklidir. Diğer yapılacaklar şu şekildedir;
– Kişiyi aşağıya tutmayın veya hareketlerini durdurmaya çalışmayın
– Kişinin ağzına hiçbir şey koymayın. Bu diş veya çeneye zarar verebilir. Korkmayın nöbet geçiren kişi dilini yutamaz
– Ağızdan nefes vermeye çalışmayın (CPR gibi). İnsanlar genellikle nöbetten sonra kendi nefes almaya başlarlar
– Kişiye tamamen kendine gelene kadar su veya yemek vermeyin.
Nöbetler genel olarak iki ana grupta tanımlanır: genelleşmiş nöbetler ve fokal nöbetler. Nöbet tipleri arasındaki fark, beynin neresinde ve nasıl başlayacağı ile ilgilidir.
Epilepsi teşhisi konduktan sonra mümkün olan en kısa zamanda tedaviye başlamak önemlidir. Sara hastalığı, tanısı konulanların yaklaşık %70’inde, nöbetler modern ilaçlarla ve cerrahi tekniklerle kontrol edilebilir. Bazı ilaçlar, belirli nöbet türleri için daha etkilidir.
İlaçlar etkili olmadığında veya ciddi yan etkilere neden olduğunda nöbetleri kontrol etmeye yardımcı olabilir. Genel anlamda direnç göstermeyen primer tip epilepsi doğru tanı ve doğru ilaçlar ile 2 ila 5 yıl içerisinde tamamen ortadan kaybolmaktadır. Herhangi bir sebepten dolayı oluşan epilepsilerde ilacı maalesef ömür boyu kullanmak gereklidir. Sara hastalığı, tedavisinde mutlak bir şey vardır ki o da düzenli ilaç kullanmaktır.
Doktor kontrolü altında nöbetlerin bittiğine dair gözlemler yapılıncaya kadar her gün ilaçlarını düzenli bir şekilde almaları gerekir, çünkü düzensiz ilaç kullanımı epilepsi tedavisinde başarısızlık yaratmaktadır.
Çoğu kişi epilepsiyi yönetebilmektedir. Tedavi planı semptomların ciddiyetine, sağlıklı olmaya ve kullanılan ilaçlara ne kadar iyi tepki verildiğine bağlı olarak değişmektedir. Bazı tedavi seçenekleri arasında şunlar bulunur;
Epilepsi’de yeni tedavilere yönelik araştırmalar sürmektedir. Gelecekte mevcut olabilecek bir tedavi derin beyin stimülasyonudur. Bu, elektrotların beyine implante edildiği bir prosedürdür. Daha sonra göğse jeneratör yerleştirilir. Jeneratör nöbetleri azaltmak için beyine elektrik impulsları gönderir. Başka bir araştırma yolu de kalp pili benzeri bir cihazı içermektedir. Beyin hareket örneğini kontrol eder ve bir nöbeti durdurmak için bir elektrik yükü veya ilaç gönderir. Minimal invaziv cerrahi ve radyo cerrahi de araştırılmaktadır.
Kullanılan ilaçlar nöbet sayısını azaltamazsa, başka bir seçenekte cerrahidir. En sık yapılan cerrahi rezeksiyondur. Ameliyat, nöbetlerin başlamasına neden olan, beynin parçasının alınması demektir. Çoğunlukla temporal lob, temporal lobektomi olarak bilinen bir prosedürle çıkarılır. Birçok olguda, cerrahi yöntem nöbet aktivitesini durdurabilir. Ameliyat sırasında, bazı durumlarda, hasta uyanık kalır.
Nedeni ise, doktorların hasta ile konuşması ve görme, işitme veya hareket gibi önemli işlevleri kontrol eden beynin bir bölümünü çıkarmaktan kaçınmaları içindir. Eğer beynin alanı kaldırılacak kadar büyük ya da önemli değilse, birden fazla subpial transeksiyon ya da kopukluk olarak adlandırılan başka bir prosedür bulunmaktadır.
Ameliyattan sonra bazı hastalar tamamen antiseptil ilaçlarını kesebilmektedir. Anestezi, kanama ve enfeksiyona karşı kötü bir reaksiyon da dâhil olmak üzere cerrahide kısmi de olsa risk bulunmaktadır. Beyin cerrahisi bazen bilişsel değişikliklerle sonuçlanabilir.
Ketogenik diyet epilepsisi olan çocuklar için sıklıkla önerilir. Bu diyet düşük karbonhidrat ve yüksek yağlar içermektedir. Diyet vücudu, ketoz denilen bir süreç olan glikoz yerine enerji için yağ kullanmaya zorlar. Diyet yağlar, karbonhidratlar ve protein arasında sıkı bir denge gerektirir. Bu nedenle bir beslenme uzmanı veya diyetisyen ile çalışmak en iyisidir. Bu diyetteki çocuklar bir doktor tarafından dikkatle izlenmelidir.
Ketogenik diyet herkese fayda sağlamaz. Ancak düzgün takip edildiğinde, nöbet sıklığını azaltmada genellikle başarılı olur. Sara hastalığı, ergenler ve yetişkinler için, değiştirilmiş bir Atkins diyeti önerilebilir. Bu diyetin aynı zamanda yağ oranı yüksektir ve kontrollü bir karbonhidrat alımını içerir. Modifiye Atkins diyetini deneyen yetişkinlerin yaklaşık yarısı daha az nöbet yaşamaktadır. Sonuçlar birkaç ay kadar hızlı görülebilir. Bu diyetler düşük lif ve yağ oranı yüksek olduğu için, kabızlık ortak bir yan etkidir.
Epilepsi hastalarına öneriler?
Öncelikle Epilepsi hastalığı için bitkisel tedavisine karar vermeden evvel doktorunuza danışmak faydalı olacaktır. Unutulmamalıdır ki, bazı bitkilerden hastalıklara şifa bulunduğu gibi bazen de tam aksi yaşanabilmektedir. Sara hastalığına karşı kullanılabilecek şifalı bitkiler de bulunmaktadır. Bu bitkiler arasında;
Ökse Otu; Eski çağlardan bu yana kullanılan ökse otu, epilepsi için kullanılan en iyi ilaçlardandır. Günümüzde de bazı doktorlar bu bitkiyi kabul ederek, kronik kramplara ve histeri krizleri için tavsiye etmektedir.
Hazırlama ve kullanımı; bitkinin çok ince kıyılmış yarım kaşık yaprak ve sapı (meyvesi zehirli olduğu için kullanılmaz) bir su bardağı soğuk su içerisinde gece boyunca bekletilir, sabah hafifçe ısıtılarak, bütün gün yemeklerden önce yavaş yavaş içilmelidir.
Kantaron çiçeği, elim otu, , kalkan otu, çınar kabuğu, sirke ve bal karışımı da epilepsi hastalığına iyi gelen şifalı bitkiler arasındadır.
Dünya genelinde 65 milyon insan epilepsi hastalığından muzdariptir. Araştırmalar, 500 kadar genin epilepsiyle alakalı olabileceği tespit edilmiştir. 20 yaşından önce epilepsi gelişme riski %1 civarındadır. Genetik olarak aile bireylerinde epilepsi olan kişilerde bu riski %2 ila %5’e yükseltmektedir. 35 yaş üzeri insanlar için, önde gelen epilepsi nedeni inmedir. 10 kişiden 6 kişi için, nöbet nedeni tespit edilemez. Epilepsi hastalarının %30 ila %70’inde depresyon, kaygı veya her ikisi de bulunmaktadır. Ani açıklanamayan ölüm, epilepsi hastalarının yaklaşık %1’ini etkilemektedir. Epilepsi hastalarının %60 ila %70’i, denediği ilk anti epilepsi ilacıyla tatmin edici biçimde yanıt vermiştir.
Kaynaklar: 1- Everything About Epilepsy - HL 2- All about Epilepsy - Medline 3- Epilepsy - NIH 4- What is Epilepsy? - Epilepsi.Com
YAZIYI PAYLAŞ