İran Sisteminde Mutlak Liderin Belirleyiciliği: Otoritesi Sorgulanmıyor
İran, halk tarafından seçilen bir meclisin varlığı ve kuvvetler ayrılığı ilkesine dayalı yönetim görüntüsü vermesine rağmen aslında devlet idaresinin tüm alanlarında son sözü her türlü yetkiye sahip lider Ayetullah Ali Hamaney söylüyor.
İran, Şah rejiminin devrildiği 11 Şubat 1979'daki devrimden bu yana kendine özgü bir devlet yapılanmasıyla yönetiliyor.
Atanmışların ağırlıkta olduğu sistem, seçimle iş başına gelenlere kısıtlı bir hareket alanı veriyor. Bu durum da tartışmaları beraberinde getiriyor.
Ülkede 26 Şubat'ta düzenlenecek Uzmanlar Meclisi ve İran Meclisi seçimleri için süreç 17 Aralık 2015'te başlamıştı. Ancak, İran Meclis seçimleri için aday adayı olan reformist adaylardan yüzde 99'unun adaylığının reddedildiği haberlerinin ülkedeki yankısı sürüyor. Cumhurbaşkanı Ruhani'nin, Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından İran Meclis seçimleri için milletvekili adaylıkları kabul edilmeyen reformistler için devreye girdiği biliniyor.
“Rejimi Kabûl Etmeyenler Meclise Girecek Diye Bir Şey Yok”
Lider Hamaney'e yakın olan Muhafazakârlar Koalisyonu Sözcüsü Haddad Adil, “Anayasayı Koruyucular Konseyi'ni adaylıkları reddetmesi sebebiyle eleştiriyormuş. Ayetullah liderin de buyurduğu gibi, rejimi kabul etmeyenler meclise girecek diye bir şey yok.” ifadelerini kullanarak sistemdeki hâkim unsurların kırmızı çizgisini hatırlatmıştı.
Lider Ayetullah Ali Hamaney, rejimin en üst makamı olan “Velayet-i Fakih” kurumunu temsilen ülkeyi “Veliyy-i Fakih” sıfatıyla idare ediyor. Fıkıh alimlerinin yönetimi anlamına gelen Velayet-i Fakih, İran'ın anayasasının esasını oluşturuyor.
Velayet-i Fakih Nedir?
Velayet-i Fakih'in başındaki Veliyy-i Fakih, “Mehdi'nin yeryüzündeki vekili olan Şii din adamları” anlamına geliyor. Veliyy-i Fakih, “Mehdi”nin yeniden ortaya çıkışına kadar İslâm ümmetinin yöneticisi olarak görülüyor.
Şii mezhebinde Hz. Muhammed'in (S.) 12'nci kuşaktan torunu “Mehdi”nin bir gün dünyaya dönerek yeryüzündeki gerçek adaleti sağlayacağına inanılıyor.
Veliyy-i Fakih kavramı, 1989'daki vefatına kadar ülkeyi yöneten devrim lideri Ayetullah Humeyni'nin “İslâm'da Hükûmet” kitabında teorize edilmişti. Bu teori, anayasaya da yerleştirilmişti.
Hamaney, Devlet Kuvvetlerinin İşleyişine Müdahale Edebiliyor
Anayasada, devletin temel organları yasama, yürütme, yargı olarak tanımlanıyor. Ancak, “Rehber” sıfatını da taşıyan lider, bu organların işleyişlerine müdahale edebiliyor.
Yürütmenin başında cumhurbaşkanı olsa da iç ve dış politikada önceliklerin belirlenmesi, savaş ve barış kararı, liderin yetkisinde. Silahlı kuvvetler ve emniyet güçleri de lidere bağlı. Tüm yargı kurumları da lider tarafından kontrol ediliyor.
Meclis Seçimleri de Liderin Otoritesinin Gölgesinde
Rejimin en kritik kurumlarından biri olan Anayasa Koruma Konseyi’nin 12 üyesinden 6'sı doğrudan lider Hamaney tarafından atanıyor.
Ülkede meclis ve Uzmanlar Meclisi seçimlerinde aday olabilmek için, lidere bağlı Anayasayı Koruma Konseyi'den onay almak gerekiyor. Adaylar, liderin seçilmesini istediği kişilerden oluşuyor. Halk sadece önüne getirilen isimler arasından seçim yapabiliyor. Bu durum, halkın iradesinin seçimlerde yansımasına engel oluyor. Dolayısıyla liderin şekillendirdiği Anayasa Koruma Konseyi, halkın oy kullandığı seçimlerde adayları belirlediği için gerek milletvekilleri gerek Uzmanlar Meclisi’ndeki din adamları son yıllarda büyük ölçüde muhafazakârlardan oluşuyor.
Anayasa Koruma Konseyi, cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de adayları eleme yetkisine sahip.
Yasama organı “İslâmî Şura Meclisi”, 4 yılda bir seçimle iş başına gelen 290 milletvekilinden oluşuyor. Meclisten kabûl edilen yasa tasarıları, “Anayasa Koruma Konseyi”nin onayı olmadan yasalaşamıyor.
Otoritesi Sorgulanmıyor
Hamaney, aynı zamanda “Başkomutan” olup, üst düzey komuta kademesi doğrudan kendisi tarafından belirleniyor.
Liderin vefatı hâlinde halefi, Uzmanlar Meclisi tarafından belirleniyor. Meclis, lideri denetleme hakkına sahip olsa da, fiiliyatta otoritesi sorgulanmıyor. Ayrıca meclisin seçimleri için başvuru yapan adaylar, üyelerinin yarısı lider Hamaney tarafından atanan, kalanı da yine lider Hamaney'in etkisi altındaki yargı erki tarafından seçilen Anayasa Koruma Konseyi tarafından belirleniyor.
Liderin tüm kamu kurumları ve özerk kurum ve kurullarda temsilcisi bulunuyor. Bazı kamu kurumlarının yöneticilerini bizzat atayan liderin yöneticinin altında görev yapan kurullarda da temsilcisi oluyor.
Liderin illerde tayin ettiği cuma namazı imamları, aynı zamanda ilin yönetim kurulu üyesi sayılıyor.
Devlet radyo ve televizyonunun üye ve yöneticileri de lider Hamaney tarafından atanıyor.
AA
- Şam’ın Fethi Cephesi Sözcüsü Astana Toplantısını DeğerlendirdiŞam’ın Fethi Cephesi (Cebhetu’l Fethuş-Şam) sözcüsü Husam eş-Şafiî, Astana toplantısı hakkındaki görüşlerini Al Jazeera’ya değerlendirdi.
- İdlib Risk AltındaKızılay Başkanı Kınık, ateşkes kapsamı dışındaki grupların rejimle ve kendi aralarındaki çatışma riski nedeniyle İdlib'de yaşayanların diken üstünde olduğunu belirtti.
- ABD ile Rusya Arasındaki Siber SavaşABD ve Rusya arasındaki yeni krizin alanı siber dünya. Soğuk Savaşın bu yeni yansıma alanında hangi ülkenin ne yaptığını, krizin boyutlarını, uluslararası sisteme yansımaları…
- 'Suriyeli Kadınlarla İkinci Evlilik Sosyal Sorun'Al-Jazeera’den İrfan Bozan, Sosyolog Tuba Duman ile Türkiye’de yer yer görülen evli erkeklerin Suriyeli kadınlarla ikinci evlilik vakıası üzerine bir röportaj yapmış.
- Şeriatla Hükmetmeyen Kâfir Olur mu?Hayrettin Karaman, “Şeriatla Hükmetmeyenler Kafir Olur mu?” sorusunu analiz etmiş.
- Müslüman, Dünyayı Yorumlamakla Değil Değiştirmekle MükelleftirMüslüman, dünyayı yorumlamakla değil değiştirmekle mükelleftir. Keza yorumlamak kolay, değişim için gayret göstermek zor olandır.
- “Savaş Ölünce Değil, Düşmana Benzeyince Kaybedilir”Başkasına benzemeye çalışmak varoluşsal bir meseledir ve sonuçta kimliğin yok olmasına müncer olur.
- Cihada Herkesin Katılması Zorunlu mudur?Abdülhakim Beyazyüz, Cihad ve kıtal/savaş ile bağlantısı üzerine kaleme aldığı yazı dizisinin bu bölümünde "Cihad herkese zorunlu mudur?" sorusuna cevap arıyor.
- ETKİNLİK TAKVİMİ
- Yasin Asma Kardeşimizden İbretlik Bir Yazı: Kim Milyoner Olmak İster?
- İran Yeni Satın Aldığı Uçağı Airbus'u “Hacı” Yapacak
- “15 Temmuz Darbe Girişiminde ve Sonrasında Takınılan Maskeler”
- Esed’in Ortağı İran 18 bin Afgan Militanı Suriye’de Savaştırıyor!
- Aladağ’da 11 Çocuğun Can Verdiği Yurt Yangınına İlişkin Bilirkişi Raporu
- Direnişçiler Gap Ovası’ndaki Esed Mevzilerini Füze ile Vurdu!
- “IŞİD, 320 Iraklıyı Serbest Bıraktı”
- "Devletin Bekası" Sorunu Var mı?
- KHK Marifetiyle İhraç Edilen Polis Memuru Metin Kaplan’ın Mektubu
- 2. Ordu Komutanı Temel: Ölüm Timi Hazırlamışlardı
- Erbil’den İran Devrim Muhafızları’na Tepki
- Yasin Asma Kardeşimizden İbretlik Bir Yazı: Kim Milyoner Olmak İster?
- ETKİNLİK TAKVİMİ
- İran Yeni Satın Aldığı Uçağı Airbus'u “Hacı” Yapacak
- Esed’in Ortağı İran 18 bin Afgan Militanı Suriye’de Savaştırıyor!
- Katar’dan Gazze’ye Elektrik Yardımı
- 2. Ordu Komutanı Temel: Ölüm Timi Hazırlamışlardı
- "Devletin Bekası" Sorunu Var mı?
- El ile Duvar Yazısı Dil ile Taciz, Küfür, Hakaret
- İnönü Gazilerimize Değil, Yunan Harp Malullerine 300 Lira Yardım Etmiş!
- Fuat Avni'nin Kimliği Belli Oldu
- Zulme Ses Çıkarmayan Gösterişli Namazlarımız ve Kof İbadetlerimiz!
- İşgalci İsrail Askerleri Filistinli Balıkçıyı Yaraladı!