Ürtikeryal vaskülit, derinin küçük damarlarının iltihaplanması sonucu gelişir.
Deride iltihaplı ve kızarık döküntüler veya yaralar, anjioödem, ayrıca kaşıntı ile karakterizedir, kaşıntı nedeniyle “ürtikeryal” adını almıştır.
Başlangıçta alerjik bir cilt hastalığı olarak düşünülebilir ancak mikroskop altında incelenerek vaskülit olduğu anlaşılmasıyla tanı konur. Sebebi kan damarlarının enflamasyonudur (iltihaplı kan damarları).
Nedeni bilinmemektedir. Enfeksiyonlar, kanser ve bazı ilaçlarla ilişkili bulunmuştur.
Aşağıdaki faktörler ortaya çıkışına yol açabilir:
- İmmünoglobulin (bağışıklık proteinleri) bozuklukları
- Lupus (Sistemik Lupus Eritematozus) gibi enflamatuar hastalıklar
- Lösemi ve iç organ kanserleri
- Hepatit B ve Hepatit C gibi bazı viral enfeksiyonlar
- ACE inhibitörleri, penisilinler ve sülfonamidler gibi ilaç tedavileri
Ürtikeryal vaskülit hastalığında tutulan damarlar kılcal damarlardan sonraki ince toplardamarlardır (venüller). Bu damarlarda cutaneous leukocytoclastic vasculitis (CLV) saptanmıştır (derinin lökositoklastik damar iltihabı). “Lökositoklazi”, nötrofil adı verilen bir grup bağışıklık hücresinin parçalanarak artıklarının ortama salındığı bir süreci tarif eder.
Nötrofiller bağışıklık sistemimizin ön saflarda yer alan hücreleridirler. Akyuvarlarımızın yüzde 40-70’ini oluştururlar. İltihaplı dokularda, apselerde görülen irin, ölü nötrofillerden oluşur.
Nötrofiller normalde kan dolaşımı içinde yer alırlar. Vücut bir saldırı ile karşılaştığında dakikalar içinde travma bölgesine göç ederler ve dokular arasına geçerek fagositoz işlemine başlarlar.
Nötrofiller mikrop ve antijenleri (yabancı proteinler ve çeşitli moleküler yapılar) fagositoz adı verilen yöntem ile, uzantılarını maddenin etrafına sarıp sonra içlerine alarak parçalar, böylece kan ve dokulardan uzaklaştırırlar. İçleri ölü hücre ve antijen artıkları ile dolu olan nötrofilleri de makrofaj adı verilen kan hücreleri kandan temizler.
Bazen nötrofiller fagosite ettikleri antijeni parçalayamaz. Nötrofiller vücudu savunmak için savaş verdikleri sırada herhangi bir nedenden ötürü kan dolaşımında öldüklerinde fagosite ettikleri antijenler kana karışır ve ortamda zehir etkisi yapar.
Bu olay venüller gibi küçük damarlarda olduğunda damarlarda yangı (iltihap) oluşturur. Bu yangı adeta derinin altında meydana gelen şiddetli bir kaşıntı gibi bir yanma hissi ile algılanır. ‘ürtikeryal’ adı bu sebepten verilmiştir.
Hastalığın viral nedenli olabileceğine dair kuşkular giderek güçlenmektedir.
Damarlarda vaskülit yapan pek çok virüs bilinmektedir:
En sık görülen viral vaskülit hepatit B virüsü ile ilişkili poliarterit nodoza’dır (HBV-PAN).
Deri belirtileri ve nörolojik belirtilerle seyreden kriyoglobulineminin de, hepatit C virüsü (HCV) enfeksiyonu ile ilişkili olduğu çoğu hastada gösterilmiştir.
Diğer virüsler: İnsan immün yetmezlik virüsü (HIV), eritrovirüs B19, sitomegalovirüs, varicella-zoster virüsü (suçiçeği virüsü) ve insan T-hücresi lenfotropik virüsü (HTLV)-1’in de vaskülitlerin gelişimi ile ilişkili olduğu veya bunlarla ilişkili olduğu bildirilmiştir Pagnoux 2006.
Ürtikeryal vaskülit ortaya çıkışı pek çok nedene bağlanabilmektedir. Covid-19 aşısı ile bildirilmiş birkaç vaka vardır. Başka mRNA ve adenovirus-vektör aşılarla da görülebilmektedir. Abdelmaksoud 2022, Wollina 2022, Fiorillo 2022
Bazen başka hastalıkların seyri sırasında da ortaya çıkabilir: Artrit, Glomerülonefrit, akciğer ya da mide-barsak hastalıkları gibi.
Tedavisinde kullanılan ajanlar sınırlıdır ve genellikle belirtileri sadece biraz hafifletebilirler: Antihistaminikler ve antienflamatuarlar.
Ozon Tedavisinin antiviral, antibakteriyel, antifungal ve antienflamatuar etkileri, benzer hastalık tablolarında başarılı kullanımı, onu bu hastalıkta olası bir tedavi ajanı olarak düşündürmektedir Manfredi 2020.