Victor Arseni. Rus Çarı I. Peter ve Moldova hükümdarı Dmitry Cantemir, Türkler ve Kırım Tatarları ile savaşta, 1711.
Tuna Seferinin Hazırlanması
Moskova'dan aktif orduya uzun yolculuk sırasında (6 Mart'tan 12 Haziran 1711'e kadar), Çar Peter Alekseevich çok çalıştı. Ayrıca, Peter "soğuk havadan ve zor yoldan" ciddi şekilde hastalandı. Hastalık onu yatağa hapsetti ve o kadar zayıftı ki yürümeyi öğrenmek zorunda kaldı.
Çarın birincil görevi, birlikleri harekat alanının iki kanadına yoğunlaştırmaktı: doğuda Azak'ta ve batıda Dinyester'de. Baltık cephesi de en iyi ordu güçlerinin güneye çekilmesiyle zayıflayan İsveçlilere karşı kaldı. Burada işgal altındaki kaleleri güçlendirmek, birimleri ve garnizonları askerlerle doldurmak gerekiyordu. Müttefiklerle - Commonwealth ve Danimarka ile ilişkileri güçlendirmek, onlardan İsveç ile savaşa önemli bir katkı sağlamak gerekiyordu. Polonya kralı II. Augustus ile Pomeranya İsveçlilerine karşı askeri operasyonlar konusunda bir anlaşma imzaladılar. Polonya-Sakson ordusu, 15 kişilik bir Rus kolordusu tarafından takviye edildi. Polonya'yı Türkiye ile savaşa çekmek mümkün değildi.
1709'da Wallachian hükümdarı Konstantin Brankovyan, Peter'a Ruslara yardım etmek ve Türkiye ile bir savaş durumunda onlara yiyecek sağlamak için bir ordu göndermeye söz verdi. Wallachian ve Moldavian boyarları Rusya'dan koruma istedi. Ancak Haziran ayında Türk ordusu Eflak'ı çoktan işgal etmişti ve Brynkovianu isyan etmeye cesaret edemedi (1714'te Eflak hükümdarı ve dört oğlu işkenceye maruz kaldı ve Konstantinopolis'te idam edildi).
2 (13) Nisan 1711'de Slutsk'ta Moldova hükümdarı Dmitry Cantemir ile gizli bir anlaşma imzalandı. Moldova prensliği, iç özerkliği korurken, Rus krallığının üstün gücünü tanıdı. Kantemir, Rus ordusuna yardım etmek ve yiyecek yardımı yapmak için hafif bir süvari birliği gönderme sözü verdi.
Slutsk'ta 12-13 Nisan 1711'de Peter - Sheremetev, General Allart, Şansölye Golovkin ve Polonya Büyükelçisi Grigory Dolgoruky'nin yanı sıra katıldığı bir askeri konferans düzenlendi. Peter, Sheremetev'e 20 Mayıs'a kadar 3 aylık yiyecek tedarikine sahip olarak Dinyester'de olmasını emretti.
Mareşal derhal bir dizi itirazda bulundu: 20'sine kadar, ordunun zayıf geçişler, gecikmiş topçular ve takviye birlikleri nedeniyle Dinyester'e varmak için zamanı olmayacaktı. Sheremetev ayrıca, Ukrayna'daki, Baltık Devletleri'ndeki savaşlardan ve ağır ve uzun bir yürüyüşten sonra ordunun tükendiğini, ordunun büyük ölçüde ihtiyaç duyduğunu kaydetti. silah, üniformalar, atlar, arabalar ve özellikle hükümler. Genellikle ordunun bulunduğu, savaşın yapıldığı bölgelerden yiyecek ve yem elde edilirdi. Bu durumda, arka üs Ukrayna idi. Ancak kaynakları önceki düşmanlıklar nedeniyle zayıflamıştı ve henüz toparlanamamıştı ve ayrıca 1710'da bir mahsul kıtlığı ve büyük bir hayvan kaybı vardı.
Çar acelesi vardı, Sheremetev'i ısrar etti. Osmanlı ordusundan önce Tuna'ya ulaşmaya çalıştı. Bu durumda, Wallachian ve Moldavian hükümdarlarının birlikleri Rus ordusuna katıldı, yerel Ortodoks nüfusun desteğine güvenilebilirdi. Ordu bir gıda üssü aldı (Moldavya ve Wallachia). O zaman Rus hükümdarı, sadece Ulahların değil, Bulgarların, Sırpların ve diğer Hıristiyan halkların da Osmanlılara karşı isyan etmesini umdu. Bu durumda Türkler Tuna'nın ötesine geçemeyeceklerdir.
Dmitry Kantemir'in portresi. Bilinmeyen sanatçı. XVIII yüzyıl
Rus ordusu zammı
Rus ordusunda 4 piyade bölümü ve 2 ejderha bölümü vardı. Piyade tümenlerine General Weide, Repnin, Allart ve Entsberg, Dragoon tümenlerine Rennes ve Eberstedt komuta ediyordu. Ayrıca Mikhail Golitsyn'in muhafız tugayı (Preobrazhensky, Semenovsky, Ingermanland ve Astrakhan alayları) vardı. Topçu General Jacob Bruce tarafından komuta edildi - yaklaşık 60 ağır silah ve 100'e kadar alay silahı. Ordunun kadrosu 80 bin kişiye kadardı, her piyade bölümünde 11 binden fazla kişi vardı, ejderha bölümünde - her biri 8 bin, 6 ayrı alay - yaklaşık 18 bin, ayrı bir ejderha alayı - 2 bin Artı hakkında 10 bin Kazaklar.
Ancak Livonia'dan Dinyester ve Prut'a uzun geçiş sırasında, Rus ordusunun büyüklüğü neredeyse yarı yarıya azaldı. Böylece, gündüzleri yorucu sıcaklar ve soğuk geceler, yiyecek ve içme suyu eksikliği ile Dinyester'den Prut'a 6 günlük yürüyüş sırasında bile birçok asker öldü veya hastalandı.
Sheremetev geç kaldı, Rus birlikleri sadece 30 Mayıs 1711'e kadar Dinyester'e ulaştı. Rus süvarileri Dinyester'i geçti ve Isakchi'deki geçişleri işgal etmek için Tuna'ya taşındı. 12 Haziran'da, Osmanlı ordusu Tuna Nehri üzerinde köprüler inşa etti ve nehri geçmeye hazırdı, Rus birlikleri ise Dinyester üzerinde bir geçiş inşa ediyorlardı.
Sadrazam Batalji Paşa komutasındaki Türk ordusu (yaklaşık 120 bin kişi, 440'tan fazla silah) 18 Haziran'da Isakchi'de Tuna'yı geçti. Osmanlılar, Kırım Han Devlet-Girey'in 70 bininci süvari ordusuyla birleştikleri Prut'un sol yakası boyunca ilerlediler.
Sonuç olarak, Peter'ın korktuğu şey oldu - Osmanlı ordusu Tuna'yı geçti ve Ruslara doğru gitti. Sheremetev, 25 Haziran'da Peter'ın ana güçlerle yaklaştığı Yassy'ye döndü.
Şimdi kimin suçlu olduğunu yargılamak zor.
Peter, Sheremetev'den imkansızı mı istedi, yoksa eski mareşal ekleyebilir mi?
Başka bir soruya cevap vermek de zor: Osmanlılardan önce Isakchi yakınlarında Tuna'ya ulaşan nispeten küçük Rus ordusu, Tuna yakınında Türklerin ve Kırımların üstün kuvvetlerine direnebilir mi? Belki de Tuna'nın tuzağı Prut'unkinden daha kötü ve daha tehlikeli olurdu?
Peter'ın Tuna hattını işgal etme umutları suya düştü. Eflak ve Boğdan hükümdarlarının etkili yardımına yönelik umutlar da suya düştü. Moldova hükümdarı Iasi'de ciddi bir toplantı düzenledi, birkaç bin askerle Rusya'nın yanına gitti, ancak savaşa katkısı mütevazıydı. Moldova müfrezeleri zayıftı, Iasi'deki gıda üssü hazırlanmadı. Ülkenin başına ciddi bir mahsul kıtlığı geldi, yiyecek bulmak zordu. Eflak hükümdarı Brynkovyanu ise Liman tebaası olarak Eflak'a Ruslardan önce gelen Osmanlıların yanında yer almak zorunda kaldı.
Balkanlar'daki Slav, Hıristiyan halkların kurtuluş savaşı, kampanyayı etkileyebilecek büyük çapta olmadı.
Tedarik sorunu neredeyse ana sorun haline geldi. 12 Haziran 1711'de Çar Peter, Sheremetev'e şunları yazdı:
“Şu anda Dinyester'e raflarla geldik ... Sadece ekmek yok. Allart'ın zaten 5 günü var ne kadar ekmek ya da et olursa olsun... Kesin olarak bize bildirin: Size ulaştığımızda askerler bir şey yiyecek mi?"
16 Haziran'da Sheremetev çara şunları yazdı:
"Yüreğimin pişmanlığıyla erzak üzerinde çalıştım ve hala çalışıyorum, çünkü asıl mesele bu."
Tüm umut Moldova hükümdarındaydı. Ama ekmeği de yoktu. Kantemir, Rus ordusuna sadece et, 15 bin koyun ve 4 bin öküz teslim etti.
Ayrıca başka bir sorun vardı. Isı otları yaktı ve atların yiyeceği yoktu. Yakıcı güney güneşinin yapamadığını çekirgeler tamamladı. Sonuç olarak - atların ölümü, ordunun yürüyüşünde bir yavaşlama. Ayrıca, askerler içme suyu eksikliğinden muzdaripti. Su vardı, ama zayıftı ve sadece insanlar değil, aynı zamanda atlar ve köpekler de ondan acı çekti ve öldü.
Yürüyüşün devamı
Ne yapılmalıydı? Geri gel veya yürüyüşe devam et?
Komutanların çoğu kampanyanın devam etmesinden yanaydı. Eflak'taki erzaklara güveniyorlardı, düşmanın yedeklerini ele geçirmek istiyorlardı. Sadrazamın, padişahtan Ruslarla müzakerelere girme emri aldığı iddiası da vardı. Düşman ateşkes aradığına göre zayıftır.
Prut'a gitmek isteyen Peter başarıya güveniyordu. Ancak bu bir hataydı.
30 Haziran 1711'de Peter, General Rennes'in 7 bininci süvari müfrezesi Yassy'den yola çıktı ve arkadan bir tehdit oluşturmak ve düşman rezervlerini ele geçirmek için Brailov'a gönderildi. 8 Temmuz'da Rus süvarileri Fokshany'yi işgal etti, 12 Temmuz'da Brailov'a ulaştılar. Ruslar iki gün boyunca Türk garnizonuna başarılı bir şekilde saldırdı, 14'ünde Osmanlılar teslim oldu. Iasi'de ve Dinyester'de iletişimi ve arkayı korumak için yaklaşık 9 bin asker kaldı.
Savaş konseyinde Prut boyunca aşağı inmeye ve uzaklaşmamaya karar verdiler. Sheremetev, çok sayıda süvari ile bir düşmana doğru hareket etmenin tehlikeli olduğuna doğru bir şekilde karar verdi. Tatar müfrezeleri şimdiden ortalıkta dolanıp, arabaları ve toplayıcıları rahatsız ediyorlardı. Ek olarak, Sheremetev ordunun sadece üçte birine sahipti. Weide, Repnin ve Muhafızların tümenleri, erzak sorunları nedeniyle farklı yerlerdeydi.
7 (18) Temmuz'da Ruslar Stanileshti'ye ulaştı. Burada, Osmanlı birliklerinin Şeremetev kampından 6 mil uzakta olduğu ve Kırım Hanı süvarilerinin vezire katıldığı haberi alındı. Tüm birliklere Sheremetev ile bağlantı kurmaları emredildi. General von Eberstedt'in (6 bin ejderha) Rus öncüsü, düşman süvarileri tarafından kuşatıldı. Bir meydanda sıraya giren ve toplarından ateş açan Ruslar, yaya olarak ana kuvvetlere geri çekildiler. Rus birlikleri, Osmanlılar arasında topçu eksikliği, zayıf silahları (çoğunlukla soğuk çelik) tarafından kurtarıldı.
Savaş konseyi, uygun bir yerde savaşmak için geri çekilmeye karar verdi. Rus ordusu başarısız bir pozisyon işgal etti, ona çevredeki yüksekliklerden saldırmak uygun oldu. 8 Temmuz (19) gecesi, Ruslar geri çekildi. Birlikler 6 paralel sütunda yürüdü: 4 piyade bölümü, Eberstedt'in muhafızları ve ejderhaları. Sütunlar arasındaki aralıklarla - topçu ve bir bagaj treni. Muhafız sol kanadı, Renne bölümünü - sağı (Prut'ta) kapladı.
Osmanlılar ve Kırımlar bu geri çekilmeyi bir kaçış olarak algıladılar ve tüfek ve top ateşiyle karşılık verilen baskınlar yapmaya başladılar. Ruslar, Novy Stanileshti yakınlarındaki bir kampta durdu.
savaş
9 Temmuz (20), 1711'de Türk-Kırım birlikleri nehre baskı yaparak Rus kampını kuşattı. Sabah, Preobrazhensky alayı 5 saat boyunca arka koruma savaşları yaptı. Hafif topçu, Rus mevzilerini bombalamaya başlayan Türklere yaklaştı.
Savaşın arifesinde Generaller Shpar ve Poniatovsky, Bender'den vezire geldi. Vezire planlarını sordular. Mehmed Paşa, Ruslara saldıracaklarını söyledi. İsveçli generaller veziri caydırmaya başladılar. Ruslara savaş vermenin gerekli olmadığına, düzenli bir orduya sahip olduklarına ve tüm saldırıları ateşle püskürteceklerine, Osmanlıların ağır kayıplara uğrayacağına inanıyorlardı. Türk-Kırım süvarileri, düşmanı sürekli taciz etmek, sorti yapmak, geçişlere müdahale etmek zorunda kaldı. Sonuç olarak, aç ve yorgun Rus birlikleri teslim olur. Vezir bu mantıklı tavsiyeye kulak asmadı. Az sayıda Rus olduğuna ve yenilebileceklerine inanıyordu.
Akşam 7'de Yeniçeriler, Allart ve Eberstedt tümenlerine saldırdı. İsveçlilerin uyardığı gibi, Türklerin tüm saldırıları ateşle püskürtüldü. General Ponyatovsky şunları kaydetti:
“Yeniçeriler ... emir beklemeden ilerlemeye devam ettiler. Vahşi çığlıklar atarak, adetlerine göre tekrarlanan "Alla", "Alla" çığlıklarıyla Tanrı'ya seslenerek, ellerinde kılıçlarla düşmana koştular ve elbette bu ilk güçlü saldırıda cepheyi de parçalayacaklardı, düşmanın önlerine attığı sapanlar için değilse. Aynı zamanda, güçlü ateş sadece Yeniçerilerin ateşini soğutmakla kalmadı, aynı zamanda kafalarını karıştırdı ve onları acele bir geri çekilmeye zorladı. "
Savaş sırasında Ruslar 2600'den fazla insanı, Osmanlılar - 7-8 bin kişiyi kaybetti.
10 Temmuz'da (21) muharebeye devam edildi. Osmanlılar, Rus kampını saha tahkimatları ve topçu bataryaları ile tamamen kuşattı. Türk topçusu sürekli Rus kampına ateş açtı. Türkler kampa tekrar saldırdı, ancak geri püskürtüldüler.
Rus ordusunun konumu umutsuzlaşıyordu. Birlikler açlıkla tehdit edildi, mühimmat yakında tükenebilirdi. Askeri konsey, Osmanlılara ateşkes teklif etmeye karar verdi. Bagaj trenini yakmayı ve kavga etmeyi reddetmesi durumunda: "mideye değil, ölüme, merhametsiz ve kimseden merhamet istemeyen."
Mehmed Paşa barış teklifine cevap vermedi. Kırım Hanı uzlaşmaz bir tavır aldı, müzakere yok, sadece bir saldırı. İsveç kralını temsil eden General Poniatowski tarafından desteklendi.
Türkler saldırılarını yenilediler, tekrar püskürtüldüler. Ağır kayıplara uğrayan Yeniçeriler endişelenmeye başladılar ve saldırılarına devam etmeyi reddettiler. Rus ateşine karşı duramayacaklarını ilan ettiler ve ateşkes yapılmasını talep ettiler. Sheremetev tekrar ateşkes önerdi. Sadrazam onu karşıladı. Şansölye Yardımcısı Pyotr Shafirov, Osmanlı kampına gönderildi. Müzakereler başladı.
Rus ordusunun pozisyonunun göründüğü kadar umutsuz olmadığını belirtmekte fayda var. Arkada Renne, Brailov'u oldukça kolay bir şekilde aldı ve düşman iletişimini ele geçirdi. Türklerin kampında endişe vardı. Ruslar ayaktaydı, Türklerin kayıpları ciddiydi. Yeniçeriler artık savaşmak istemiyorlardı. Suvorov tarzında belirleyici bir saldırı ile Rus ordusu düşmanı dağıtabilirdi. İngiltere'nin İstanbul Büyükelçisi Sutton şunu kaydetti:
"Bu savaşın görgü tanıkları, Rusların Türkleri saran dehşeti ve sersemliği bilseydi ve devam eden bombardıman ve sortiden yararlanabilseydi, Türklerin elbette mağlup olacağını söylediler."
Ayrıca, Azak'ı kurtarmak için uygun koşullarda barış yapmak mümkündü. Ancak yeterli kararlılık yoktu. Rus ordusunda, en yüksek komuta görevlerinde yabancılar baskındı, onlar için düşmanın sayısal üstünlüğü belirleyici bir faktördü. Bu nedenle, Prut kampanyasından sonra Peter, ordunun yabancı personelden "temizlenmesini" ayarlayacaktır.
P. Stroli. Catherine, Büyük Petro'yu Türk veziri ile bir barış anlaşması yapmaya ikna eder. 1800-1802 civarında
Prut dünyası
11 (22) Temmuz 1711'de hiçbir düşmanlık yaşanmadı. Bu gün iki askeri konsey toplandı. İlk başta vezir teslim olmayı talep ederse ordunun bir atılım yapmasına karar verildi. İkinci aşamada, ablukanın üstesinden gelmek için özel önlemler belirlendi: birliklerin hareketliliğini artırmak için fazla mülkten kurtulmak; kurşun eksikliği nedeniyle, demiri kurşuna doğramak; et için ince atları dövün, başkalarını yanınıza alın; tüm hükümleri eşit olarak bölün.
Peter, Shafirov'un esaret dışında herhangi bir koşulu kabul etmesine izin verdi. Vezir daha fazlası için pazarlık yapabilir. Rus Çarı, Osmanlıların sadece kendi koşullarını (Azak ve Taganrog) ortaya koyacağına değil, aynı zamanda İsveçlilerin çıkarlarını da temsil edeceğine inanıyordu. Bu nedenle, Baltık ve St. Petersburg'a çıkış dışında İsveçlilerden ele geçirdiği her şeyden vazgeçmeye hazırdı. Yani, Pyotr Alekseevich önceki zaferlerin tüm meyvelerini feda etmeye hazırdı - neredeyse tüm Baltık'tan vazgeçmek için Azak'a iki kampanya, iki Narva, Lesnoy, Poltava.
Ama Osmanlı bunu bilmiyordu. Rusların dimdik durduğunu, savaşa devam etmenin tehlikeli olduğunu gördüler ve azla yetindiler. Ek olarak, vezire rüşvet vermek için büyük bir miktar tahsis edildi (ancak asla almadı, kendisinin veya İsveçlilerin teslim edeceğinden korkuyordu).
Sonuç olarak, Shafirov iyi haberlerle geri döndü. Barış yapıldı.
12 (23) Temmuz 1711'de Şafirov, Şeremetev ve Baltacı Mehmed Paşa tarafından Prut Barış Antlaşması imzalandı.
Rusya Azak'a boyun eğdi, Taganrog'u yok etti. Yani, Azak filosu yıkıma mahkum edildi. Peter, Polonya ve Zaporozhye Kazaklarının işlerine karışmamaya söz verdi. Rus ordusu serbestçe mülklerine girdi.
İsveç ve İsveç kralının çıkarları, bu anlaşmayla fiilen göz ardı edildi. Şaşırtıcı olmayan bir şekilde, İsveç Kralı Charles XII çılgına döndü. Vezirin karargahına dörtnala gitti ve Rusları yakalamak ve Peter'ı yakalamak için ondan birlikler istedi. Vezir, Karl'a Poltava'daki yenilgiyi ima etti ve Ruslara saldırmayı reddetti. Öfkeli kral Kırım Han'a döndü, ancak ateşkesi bozmaya cesaret edemedi.
12 Temmuz'da Rus birlikleri, Osmanlı'nın ihanetine karşı önlem alarak geri çekildi. Kısmen atların ölmesi ve bitkinliği, kısmen de tetikte olma ihtiyacı nedeniyle günde 2-3 mil çok yavaş hareket ettik. Rus ordusunu her an saldırmaya hazır Kırım süvarileri izledi. 22 Temmuz'da Ruslar Prut'u, 1 Ağustos'ta Dinyester'i geçti.
Peter, Polonya kralı ile görüşmek için Varşova'ya, ardından oğlu Alexei'nin düğünü için Karlsbad ve Torgau'ya gitti.
Moldova hükümdarı Cantemir, ailesi ve boyarlarıyla Rusya'ya kaçtı. Prens unvanı, emekli maaşı, bir dizi mülk ve Rusya'daki Moldovalılar üzerinde güç aldı. Rus İmparatorluğu'nun devlet adamı oldu.
Padişahın yeni tavizler talep etmesi üzerine savaş durumu 1713 yılına kadar devam etti. Ancak, aktif bir düşmanlık yoktu. 1713 Edirne Barış Antlaşması, Prut Barış Antlaşması'nın şartlarını doğruladı.
Genel olarak, Prut kampanyasının başarısızlığı, Rus komutanlığının hatalarıyla ilişkilendirildi. Kampanya zayıf hazırlandı, ordunun zayıf bir bileşimi vardı ve bir arka üs oluşturulmadı. Yabancı askeri uzmanlar üzerine yapılan bahis hayal kırıklığına uğrattı. Potansiyel müttefiklere çok büyük umutlar bağlanmıştı. Güçlerini abarttılar, düşmanı hafife aldılar.
Rus diplomat, Rektör Yardımcısı Pyotr Pavlovich Shafirov