

Onunkisi Yaşar ne Yaşar ne
Yaşamaz gibi... Ciltlerce eseri ve kısacık, şüpheli bir hayat hikâyesi
var. Buna karşın pekçok muamma ve sayısız kimliği...
* Kayıp Da Vinci'nin şifresi
*
Barbaros Şansal'dan kanunlar
*
Da Vinci'nin 500 yıllık sırrı
*
Maludong
yeni bir Homo türü mü?
Arap
Seyh El Zübeyir, Hintli Şeyh Pir yani Sheikh Pear, Özbek Şeyh Pir,
Sicilyalı Don Crollelanza, İrlandalı Patrick O'toole gibi
yakıştırmaların yanında Oxford Kontu Edward De Vere, Sir Henry Neville
gibi dönemin soyluları ve dönemin yazarları Christopher Marlowe, Sir
Francis Bacon...
Hatta James Fletcher'ın gerçekte onun çırağı değil gerçek Shakespeare
olduğunu söyleyenler vardır...
New York Times'ın attığı başlıkla ''New Life for an Old Play, but Is
It Shakespeare's?''
1728'de
basılan ''Double Falsehood'' adlı oyun Mr Theobald tarafından revize ve
adapte edildi ibaresi ile sunulmuş fakat sahnelendiğine dair bir kayıt
yok... Shakespeare taklitçisi Lewis
Theobald, Double Falsehood'un
Shakespeare'nin kayıp eseri History of Cardenio'nun orjinal metnine
dayandığını iddia ediyordu.
* 21.12'de
İki Ejderha
karşı karşıya
* Kızıl
Kıyâmet...
* Ajan
Smith haklı mıydı?
Oyunun 1613'te Shakespeare ve James
Fletcher’ın tarafından yazıldığı söyleniyor. Dahası bugün eldeki metin
1728'deki olduğu için ve üzerinde de belirtildiği gibi revize ve adapte
edildiği yani değişikliğe uğradığından dolayı ne kadarı Shakespeare
bilinmiyor...
Oxford American Shakespeare dergisi editörü olan Florida Devlet Üniversitesi Tarih
Profesörü Gary Taylor, oyunda,
orijinal olarak Shakespeare’in yazdığı bölümleri
ayıklamaya çalışıyordu. Son 20 yıldır bu konuda çalışmalar yapan
Taylor, bilgisayar yardımıyla oyunu Shakespeare’in yazdığı haline
getirebildiğini iddia etti ve Purdue Üniversitesi Tiyatro
Bölümü öğrencileri ve yönetmen Terri Bourus ile History of Cardenio adlı oyunu
sahneye koydu...
Gary Taylor ''Veritabanlarının ve komplike orjinalite testlerinin
ortaya çıkışı ile artık daha detaylı araştırmalar yapabiliyoruz ve
uzmanların şu anda vardıkları ortak kanı bu oyunun kısmen Shakespeare,
kısmen de Fletcher tarafından yazıldığı yönünde'' diyor.
Taylor, son 20 yıldır orjinal oyundan tam 74 yıl sonra yayınlanan
Double Falsehood'un
metninden Shakespeare'e ait bölümleri ayıklamaya çalışıyordu. Bunu
yapmak için hem bilgisayar programları hem de Shakespeare zamanının
İngilizcesi ile ilgili kitaplar kullandı.
Oyun hakkında başka
başka muamma da daha var...
Gerçekten
Shakespeare mi?
Oyunda iki çiftin hikayeleri anlatılıyor. Akademisyen Cardenio ve
nişanlısı Luscindia ile Cardenio'nun arkadaşı Fernando ve onun melez
çoban sevgilisi Violenta. İhanetler, zorla yapılan evlilikler, yanlış
anlaşılmalar, gece vakti baştan çıkarmaları ile dolu bir oyun.
Hikayenin kendisi
aslında Miguel de Cervantes'e ait. Bu aşıkların hikayeleri Don Kişot'da
geçiyor.
Bu oyun sergilenmeden on yıl kadar önce İngiltere Kralı 1. James
İspanya ile barış yaptı ve bu da İspanyol kültürünün bir anda İngiltere
'ye girmesine neden oldu. Bu dönemde Don Kişot'un hikayesi bir çok
İngiliz sanatçıya ilham kaynağı oldu. Yani
gerçekten Shakespeare yazdıysa bile Cervantes'ten aldı. Fakat burada da
Shakespeare'in Cervantes ile birlikte çalıştığı iddialarını dile
getirenler de var. Harvard Üniversitesi İngilizce
Profesörü Stephen Greeenblatt ''Onlar
zamanlarının en büyük dehalarıydı'' diyor...
Diğer yandan sahnelenen esere History of Cardenio'ya bakarak da...
Gerçekten Shakespeare mi demek mümkün?
Bir
nevi metin içinde arkeolojik kazı yapan profesör Gary Taylor (yanda),
Shakespeare ve Fletcher'ın Cervantes'in
hikâyesini nasıl yorumladığını bulmak istemiş ve Double
Falsehood'un metnini de yeniden yapılandırmak zorunda kalmış.
Gelişmiş veri tabanları ve metin tanıma yazılımları, Shakespeare
tarafından yazılmış olması muhtemel cümleleri tanımayı başarabiliyor.
90'lı yıllarda bir uzman Thomas Middleton tarafından yazılmış bir
oyunun aslında Cardenio olduğunu iddia etmişti.
Yine
bilgisayar ile yapılan benzeri bir başka araştırmada California
Claremont Koleji profesörü Ward Eliot ve meslektaşları, Shakespeare’in
eserlerindeki kelime ve söz kalıpları ve onların ne sıklıkta
kullanıldıkları üzerinde çalışılmış ve kuşku duyulan isimlerin
eserleriyle karşılaştırılmıştı.
Bu çalışma sonucunda
Shakespeare’in arkasındaki ismin Christopher Marlowe olma ihtimali
güçlenmişti. Shakesperae’in başarılı oyunlarından 4. Henry’nin 2. ve 3.
perdelerinin Marlowe’un oyunlarından esinlenilerek yazıldığı kanısına
varılmıştır.
Bilinen Marlowe'un Shakespeare ile aynı
yılda doğduğu ve 29 yaşında öldüğü... Shakespeare'in parlak kariyeri de
yine bilinene göre bu yıllardan sonra başlıyor. Dolayısıyla, Marlowe’un
kendisine öldü süsünü verip Shakespeare adıyla yazmaya devam ettiği
iddiası ortaya atılıyor.
Umberto Eco’nun Focault
Sarkacı'nda dillendirilen iddia da bugün kimilerinin desteklediği bir
başka komplo teorisidir... Buna göre Shakespeare'in bütün eserlerini
aslında yazan Francis Bacon’dır. İngiliz Tapınak Şövalyeleri'nin Büyük
Üstâdı ve ''Yeni Atlantis''in yazarı, Shakespeare oyunlarını toplumu
yeniden inşaa etmek için Plan'ın bir parçası olarak kullanıyordu.
Second Maiden's
Tragedy isimli bu oyun 90'lı ve 2000'li yıllarda Cardenio adıyla bir
iki kez sahnelendi. Shakespeare uzmanlarının çoğu bu yorumu reddediyor.
2003 yılında Stephen Greenblatt ve Charles Mae ise Cervantes'in
hikayesini
Shakespeare'in bildik tarzını kullanarak yeniden yazmıştı. Greenblatt
''Shakespeare'ın kullandığı methodları kullanmaya çalıştım'' diyor. Bu
versiyon tüm dünyada sahnelenmişti.
Her tiyatro grubu metin üzerinde
kendilerince değişiklikler yapmış. Mesela Hindistan'da oyun daha çok
görücü usulü evliliklerle ilgiliymiş, Mısır'da ise burjuvalar ve
köktenciler…
Gary Taylor ise kendi versiyonunu oluşturmaya çalışırken elinden
geldiğince
Shakespeare'e ulaşmaya çalıştığını söylüyor. Taylor ''Yapmaya
çalıştığım ilk şey 18. yüzyılda geldiği çok belli olan eklemelerden
kurtulmaktı'' diyor. Taylor 18. yüzyıl metninde ''hayvani şiddet'' gibi
tanımlamaların bulunduğunu, bunların Shakespeare zamanında kullanılıyor
olmasının çok olası olmadığını söyledi.
Tecavüz ipucu sağladı ''Burda arkeolojik bir incelemeden bahsediyoruz''
diyen Taylor, kelimeler üzerinde karar verdikten sonra sahnelerin
genelinin orjinal olup olmadığına karar vermeye çalışmış.
‘Shakespeare'i kim yazdı: Tarışmalı Will’ adlı kitabın yazarı Shapiro
da aynı görüşte ''Akademisyenler arkeolojik bir inceleme yapıp
Shakespeare'e ait olan hikayenin iskeletini bulmaya çalışıyor'' dedi.
18. yüzyıl metninde bulunan bir tecavüz sahnesi dikkat çekmiş. Taylor
''Tecavüze işaret eden tüm diyaloglar fazlasıyla 18. yüzyıl kokuyor. Bu
da elimizdeki metnin orjinalden epeyce uzak olduğunu gösteriyor.
Parçaları bir şekilde birleştirmek mümkün ancak bazen boşlukları da
doldurmak gerekiyor. Öyle zamanlarda Shakespeare'in tarzından çok uzak
olmadığını düşündüğüm cümleler kullanmaya çalışıyorum'' diyor.
Taylor'ın versiyonundaki tecavüz sahnesi oldukça yumuşatılmış. Buna
tecavüzden çok ''zorla rıza gösterme'' de denebilir. Taylor bu
yaklaşımın 17. yüzyıla daha uygun olduğu görüşünde.
Purdue Üniversitesi'nde Taylor tarafından düzeltilmiş versiyon ilk kez
oynandığında, performansı izlemeye gelen onlarca Shakespeare uzmanı
oyundan sonra Taylor'a önerilerini sunmuş.
Devam eden şüpheler Taylor'ın projesi Double Falsehood'un bir kısmının
da olsa Shakespeare tarafından yazıldığı inancına dayanıyor. Ancak
herkes aynı fikirde değil.
Oxford Üniversitesi Modern Drama profesörü, Tiffany Stark Theobald'ın
açıkça bir Shakespeare taklitçisi olduğuna dikkat çekiyor. ''Ünlü bir
taklitçinin çalışmasında Shakespeare'den izler bulmak isterseniz,
kolaylıkla bulursunuz'' diyor.
Diğer akademisyenler ise biraz daha iyimser. James Shapiro ''Double
Falsehood'un metnine Shakespeare eli değmiş. Ancak göz önünde
bulundurmak lazım ki bir adaptasyonun adaptasyonunu yapmaya
çalışıyoruz'' diyor.
Ona göre metinde Shakespeare'in orjinal
kelimelerini bulmak mümkün, ancak aynı zamanda hayal gücünü de
kullanmak gerekiyor.
*
CERN'de garip birşeyler oluyor