-
5237 sayılı türk ceza kanunu'nun "dolandırıcılık" başlıklı 157'nci maddesi ve madde gerekçesi okunduğunda anlaşılması mümkün olan durumdur.
türk ceza kanunu madde 157 şu şekildedir:
"hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası verilir."
maddenin gerekçesi ise şu şekildedir:
"madde metninde dolandırıcılık suçu tanımlanmıştır. dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kişinin kendisine veya başkasına yarar sağlamasıdır. bu bakımdan dolandırıcılık suçu, kişilerin malvarlığına karşı işlenen bir suçtur. söz konusu suç tanımı ile kişilerin sahip bulunduğu malvarlığı hakkının korunması amaçlanmıştır. ayrıca, bu suçun işlenişi sırasında hileli davranışlar ile kişiler aldatılmaktadır. aldatıcı nitelik taşıyan hareketlerle, kişiler arasındaki ilişkilerde var olması gereken iyi niyet ve güven ihlâl edilmektedir. bu suretle kişinin irade serbestisi etkilenmekte ve irade özgürlüğü ihlâl edilmektedir.
çok hareketli suç görüntüsü taşıyan dolandırıcılık suçunun oluşumu açısından birden fazla fiilin gerçekleşmesi gerekmektedir. bu hareketlerden birincisini hile oluşturmaktadır.
hile, icraî bir davranışla gerçekleştirilebileceği gibi; karşı tarafın içine düştüğü hatadan, bir konuda yanlış bilgi sahibi olmasından yararlanarak da, yani ihmalî davranışla da, gerçekleştirilebilir. ancak, bu durumda kişinin, hataya düşen karşı tarafı bilgilendirmek konusunda yükümlülüğünün olması gerekir. hataya düşen kişi ile hukukî ilişkide bulunulan durumlarda, böyle bir yükümlülük vardır. ayrıca, muhatabın belli bir husustaki hatası karşısında kişinin ihmalî davranışının, örneğin susmasının, bir beyan, açıklama değerini taşıması gerekir.
dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için, gerçekleştirilen hilenin etkisiyle, bu hileye maruz kalan kişinin veya bir üçüncü kişinin zararına olarak, fail veya bir başkası bir menfaat elde etmelidir.
dolandırıcılık suçu, kasten işlenebilen bir suçtur. burada söz konusu olan kast, dolandırıcılık suçunun maddî unsurlarının hepsinin fail tarafından bilinmesini ifade etmektedir. bir başka ifadeyle, fail gerçekleştirdiği davranışların hile teşkil ettiğini, başka birini aldatıcı nitelikte olduğunu bilmelidir. ayrıca, fail, bu hileli davranışlar sonucunda bunların etkisiyle, hileye maruz kalan kişinin veya başkasının malvarlığında bir eksilme meydana geldiğini, zarar gördüğünü ve buna karşılık, kendisinin veya sair bir kişinin malvarlığında bir artma meydana geldiğini bilmelidir. bu itibarla, fail, mağdurun malvarlığındaki eksilmenin, mağdurun gördüğü zararın kendi hileli davranışları sonucunda meydana geldiğini bilmelidir; hile ile zarar arasındaki illiyet bağının varlığının bilincinde olmalıdır. belirtilen hususlara ilişkin kast, doğrudan kast olabileceği gibi, olası kast da olabilir.
dolandırıcılık suçunun işlenmesi suretiyle elde edilen yararın miktarı çoğu zaman tam olarak belirlenememektedir. bu gibi durumlar göz önünde bulundurularak, dolandırıcılık suçundan dolayı hapis cezasının yanı sıra ayrıca adlî para cezası öngörülmüştür."
"yanıltıcı haber"i tanımlamaya çalışalım: haber kaynağı olduğu iddiasıyla faaliyet gösteren ve reklamlarına tıklanmak suretiyle gelir elde eden (en azından gelir kalemlerinden birisinin bu olduğu) internet sitelerinin (dolayısıyla söz konusu internet sitelerinin hak sahibi olan gerçek ve tüzel kişilerin), reklamlarına daha fazla tıklanıp daha fazla gelir elde etmek amacıyla sitelerinde yayınladığı (1) haber olmayan (2) haber niteliği taşımayan (3) başlığından haber olup olmadığı anlaşılamayan (4) başlığı ile içeriği arasında ilgi bulunmayan (5) başlığı ile uyandırdığı düşünceden farklı içeriğe sahip olan "haber"ler. (bu tanım bana ait, yanlış/eksik yer varsa söyleyiniz editleyelim)
insanlar internete para ödeyerek erişebilmektedir. "yanıltıcı haber"ler yüzünden insanlar daha fazla yere tıklayarak, kullandıkları bilgisayara/tablete/telefona daha fazla veri indirmekte ve doğal olarak daha fazla internet ücreti ödemek zorunda kalmaktadır. yanıltıcı haber yayınlayan haber siteleri ise, yanıltıcı haberlerine tıklamak suretiyle daha fazla internet ücreti ödemek durumunda kalacak insanlar sayesinde daha fazla reklam geliri elde etmektedir. (internet sitelerindeki reklamları gizlemek için adblocker vb. yazılımlar vardır evet ama kimse bu yazılımları bilmek, onları kullanmak zorunda değildir, bilmediği, kullanmadığı için de suçlanamaz.) insanların -fazladan- ödedikleri meblayı haber sitesine değil operatöre ödüyor olması, insanların zararı ile haber sitelerinin karı arasındaki illiyet bağını ortadan kaldırmaz.
takdir sayın mahkemenindir.
-
"(5) başlığı ile uyandırdığı düşünceden farklı içeriğe sahip olan" haberlere bugün yayınlanan iki örnek:
"cenk tosun tepkisi: defol!"
sanki cenk tosun kötü oynamış da taraftarlar cenk tosun'a "defol" demiş gibi, ancak haberi okuyunca taraftarların everton 1-0 gerideyken cenk tosun'un oyundan alınması üzerine teknik direktöre tepki gösterdikleri anlaşılıyor.
"uçak kazasının ses kayıtları ortaya çıktı"
iran'da düşen özel uçakla ilgili bir habermiş gibi öne çıkarılmış, ancak haberi okuyunca havaalanında manevra yapan bir uçağın kanadının başka bir uçağın kuyruğuna değmesi üzerine pilotun kuleye "arkadan hasar aldık" demesinden ibaret olduğu anlaşılıyor.