Zona (Herpes Zoster) Nedenleri
Zona diğer adıyla herpes zoster neden olur? Varicella-zoster, uçuklamaya ve genital herpese neden olan virüsleri içeren, herpes virüsleri adı verilen virüs grubunun bir parçasıdır. Bununla birlikte, suçiçeği ve zona hastalığına neden olan virüs, uçuk veya genital herpes, herpes simplex 1 ve 2 virüslerine neden olan virüs ile aynı virüs değildir. Çocuklarda dâhil suçiçeği geçiren herkes zona da geçirebilmektedir.
Suçiçeği ile enfekte olduktan sonra, varicella-zoster virüsü, omurilik ve beynin yakınındaki sinir dokusunda aktif bir durumda değildir. Virüs yeniden aktif bir hale geldiğinde ise cildin sinir yollarında ilerleyebilmekte ve zona oluşturabilmektedir. Zona geçiren çoğu kişi tekrar zona geçirmemektedir, ancak bazı insanlar ikinci veya üçüncü kez zona geçirebilmektedir. (1)
Zona Risk Faktörleri
Zona hastalığını geçirme riskini artıran birçok faktör bulunmaktadır. Bu risk faktörleri arasında zayıf bir bağışıklık sistemine sahip olmak, ilerlemiş bir yaş ya da hamilelik sırasında suçiçeği geçirme gibi durumlar bulunmaktadır. Bununla birlikte, vücudunda varicella-zoster virüsü olan herkeste zona oluşabilmektedir.
Zona, suçiçeği hastalığına neden olan aynı virüs olan varicella-zoster virüsünün neden olduğu bir sağlık durumudur. Suçiçeği hastalığından kurtulduktan (veya suçiçeği aşısı olduğunuzda) sonra virüs vücudu terk etmez ve bazı sinir hücrelerinde yaşamaya devam eder. Nedenleri tam olarak bilinmese de, bu virüs aktif olmadığı halde etkinleşebilmektedir. Aktif bir hale geldiğinde ise zona oluşmaktadır. (2)
Vücudunda varicella-zoster virüsü olan herkes zona geçirme riski bulunmaktadır. Bu durumu önceden tahmin etmenin bir yolu yoktur. Ancak bazı koşullar zona riskine sahip olup olmadığınız hakkında bilgi verebilmektedir. Zona risk faktörleri şunları içermektedir:
- İlerlemiş bir yaş
- Bağışıklık sistemi ile ilgili sorunlar
- Hamilelik sırasında suçiçeği geçirmek (3)
İlerlemiş Bir Yaş
Sağlıklı yetişkinlerin yaklaşık olarak yüzde 25’i genellikle 40 yaşından sonra zona geçirmektedir. Zona geçirme riski yaşla birlikte artmaktadır. Örnek vermek gerekirse, 60 yaş üstü yetişkinlerin 10 yaşın altındaki çocuklara göre zona geçirme riski 10 kat daha fazladır. (4)
Bağışıklık Sistemi Sorunları
Bağışıklık sistemi vücudu enfeksiyonlarla mücadele eden bölümüdür. Yaş, bağışıklık sistemini etkileyebilmektedir. HIV enfeksiyonu (veya AIDS), kanser, kanser ilaçları, radyasyon tedavileri veya organ nakli de bağışıklık sistemini zayıflatabilmektedir. Stres veya soğuk algınlığı gibi durumlar bile bağışıklık sistemini kısa süre bir süre için zayıf bir hale getirebilmekte ve zona ile ilgili risk faktörünü oluşturabilmektedir.
Hamilelik Sırasında Suçiçeği Geçirmek
Anneleri hamileliğin son zamanlarında (doğumdan 5 ile 21 gün öncesi) suçiçeği geçiren çocukların ya da bebeklik döneminde suçiçeği geçiren çocukların pediatrik zona olma riski bulunmaktadır. Bazı durumlarda çocuk suçiçeği ile doğar veya birkaç gün içinde geliştirir. (5)
Zona Virüsü Nasıl Yayılır?
Zona insandan insana geçmemektedir, ancak varicella-zoster virüsü suçiçeğine karşı bağışıklığı olmayan kişilere (suçiçeği aşısı olmamış veya suçiçeği geçirmemiş) bulaşabilmektedir.
Varicella-zoster virüsü genellikle açık yaralara neden olan kabarcıklar oluştuğunda, bunlara doğrudan temas yoluyla kişiden kişiye yayılmaktadır. Enfekte olduğunda, kişi zona hastalığı geliştirir, ancak bu zona geçirdiği anlamına gelmez.
Zona sırasında oluşan döküntüler açık yaralar yerine kapalı yaralar ise zona hastalığı olan kişinin başkalarına virüsü bulaştırma riski düşüktür. Bununla birlikte, suçiçeği, yenidoğan, hamile kadınlar ve zayıflamış bir bağışıklık sistemi olan kişiler için daha tehlikeli olabilmektedir.
Zona sırasında cilt üzerinde oluşan döküntüler kendi kendine kabuklanana kadar, hastalık oldukça bulaşıcıdır. Zona geçiriyorsanız, hassas kişilere temas etmekten kaçınmalısınız.
Aşağıda sıralanmış olan tavsiyeler, virüsün yayılmasını önlemeye yardımcı olabilmektedir:
- Döküntülerin üzerini kapalı tutun.
- Döküntülere dokunmayın veya kaşımayın.
- Ellerinizi sık sık yıkayın. (6)
Zona (Herpes Zoster) Nedir?
Zona, acı verici bir döküntülere neden olan viral bir enfeksiyondur. Zona vücudun herhangi bir yerinde oluşabilmektedir, ancak genellikle vücudun sol veya sağ tarafını saran tek bir kabarcık şeridi olarak ortaya çıkmaktadır.
Zona, suçiçeği hastalığına neden olan aynı virüs olan varicella-zoster virüsünden kaynaklanmaktadır. Suçiçeği geçirdikten sonra virüs, omurilik ve beynin yanındaki sinir dokusunda durmaktadır, ancak aktif değildir. Yıllar sonra, virüs zona olarak yeniden aktif hale gelebilmektedir.
Yaşamı tehdit eden bir durum olmasa da, zona hastalığı oldukça acı verici olabilmektedir. Aşı yaptırma zona geçirme riskini azaltabilirken, erken tedavi, zona oluşumuna neden olan enfeksiyonun ömrünü kısaltmaya ve komplikasyon riskini azaltmaya yardımcı olabilmektedir. (7)
Zona (Herpes Zoster) Belirtileri
Zona nasıl anlaşılır? Zona başlangıcı ve sonrası belirtileri şunları içermektedir:
- Ağrı ya da rahatsızlık hissi (kişi genellikle döküntüler çıkmadan birkaç gün önce kendisini rahatsız hissetmektedir)
- Ateş, titreme, baş ağrısı ya da mide rahatsızlıkları
- Karıncalanan, kaşınan veya iğnelenen bir cilt ve birkaç gün sonrasında oluşan kızarıklık
- Küçük, sıvı dolu kabarcıklardan oluşan bir bölüm döküntü veya uzun şerit döküntü
- Derin bir yanma, kıvranma, ağrı veya bıçaklanma hissi
- Post-herpetik nevralji (bir zona komplikasyonudur, şiddetli sinir ağrısına neden olur ve döküntüler temizlendikten 3 ay sonraya kadar sürebilir) (8)
Zona (Herpes Zoster) Tedavisi
Zona nasıl geçer? Zona hastalığı antibiyotiklerle tedavi edilememektedir, bu nedenle, tedavi belirtilerin hafifletilmesine odaklanmaktadır. Bol bol dinlenme, zona tedavisinde önemli bir faktördür. Diğer tedavi yöntemleri şunlar olabilmektedir:
- Ağrı kesici ilaçlar
- Etkilenen bölgeye uygulanan soğuk kompresler
- Döküntü için losyonlar ve kremler
- Antiviral ilaçlar (virüsü yok etmez ancak belirtilerin süresini azaltmaya yardımcı olur)
- Döküntü ve ağrı şiddetli ise steroidler
- Deri döküntüleri enfekte olursa antibiyotik gerekebilir
- Akupunktur bazı durumlarda belirtilerin hafifletilmesinde etkili olabilir
Zona döküntüleri gözleri etkilerse, korneanın zarar görmesini engellemek için bir göz doktoruna başvurulmalıdır. (9)
Zona (Herpes Zoster) İçin Hangi Doktora Gidilir?
Zona hastalığı teşhisi ve tedavisi için aile hekimine, iç hastalıkları uzmanına, cilt hastalıkları uzmanına ve bir merkezi sinir sistemi uzmanına (nöroloji) başvurabilirsiniz. (10)