1. Giriş
Türkçe öğretmeninin görevi, dört temel dil becerisi olarak adlandırılan dinleme, konuşma, okuma ve yazma ile ilgili davranışları öğrencilere kazandırmaktır. Öğretmenin bu görevi başarıyla sürdürebilmesi, Türk Dilinin özelliklerini bilmesinin yanında, onu nasıl öğreteceğini bilmesine bağlıdır. “Nasıl öğretmeli?” sorusuna cevap verebilmek için, “Neyi öğretmeli?” sorusuna daha önceden cevap vermiş olmak gerekir. Türkçe derslerinde öğrencilere hangi davranışların kazandırılacağı sorunu bu kitabın 2. ünitesinde ele alınmıştır. “Nasıl öğretmeli?” sorusunun iki boyutu vardır.
Birincisi, öğretmen Türkçe öğretiminde kullanması gereken yöntem ve teknikleri; denleme, konuşma, okuma, yazma ve dilbilgisi öğretimini nasıl yapacağını; etkili öğretme ve öğrenme ortamlarını nasıl oluşturacağını bilmek zorundadır. Bu kitabın 3.-7. ünitelerinde, bu konular ayrıntılı olarak ele alınmıştır. İkinci boyut planlama boyutudur. Bir başka deyişle, öğretmen her dersten önce, hangi davranışları, hangi etkinlikleri hangi sırayla yaptırarak öğrencilere kazandıracağına; öğrencilerin bu davranışları kazanıp kazanmadıklarını hangi yollarla belirleyeceğine karar vermek zorundadır. Bu ünitede, Türkçe öğretimi etkinliklerinin neden ve nasıl planlanması gerektiği ele alınacaktır. Bunun için sırayla, plan kavramı ve plan yapmanın gerekçeleri; plan türleri ve bu planların nasıl hazırlanacağı açıklanacak ve örnek sunulacaktır.
Plan nedir? Açıklayınız.
2. Plan ve Plan Yapmayı Gerektiren Nedenler
Plan, bir amaca ulaşmak için tasarlanan işlemlerin düzenli sıralanışıdır. Yalnızca amacımızı belirlemiş olmak, buna ulaşmak için yeterli değildir. Bu amaca ulaşmak için hangi işlemleri, hangi sırayla, ne kadar zamanda yapacağımızı; bunları yaparken beklenmedik bir durumla karşılaştığımızda daha başka neler yapabileceğimizi önceden düşünüp belirlememiz gerekmektedir. Hangi alanda olursa olsun, amaca ulaşmayı tesadüfe bırakmamanın ön koşulu plan yapmaktır. Olağan bir güne başlarken bile, o gün yapacağımız işleri zihnimizde canlandırır, bir sıraya koyarız.
Bir cümlenin gramer bakımdan sağlam yapılı olması ya da gramer kurallarına uymasından, o cümlenin dil bilgisel açıdan doğru olduğu anlaşılır. Cümleler, gramatikal açıdan sağlam olabilirler; ancak anlamlı ya da anlamsız olmaları bununla ilgili olmayan bir özelliktir. Gramatikal bakımdan sorunsuz bir cümle anlamlılığın gerektirdiği mantıksal bağlantıları taşımayabilir:
“Bahçedeki koltuk, seni sorup duruyor.” ve “Kaplumbağa bu yıl liseyi bitirdi.” örnekleri dil bilgisel açıdan doğrudur, ancak mantıksal açıdan anlamsızdır. Bununla birlikte, gramatik uygunluk taşımayan bir cümle de anlamlı mesajlar iletebilir. Bir turistin rehbere söylediği Ben var gitmek Ayasofya cümlesi, sağlam bir gramere sahip olmasa da konuşurun niyetini ifade edebilmektedir.
Cümle, yargı bildiren sözcük ya da söz öbeğidir. Bir sözün yargı bildirmesi, şahıs ve kip bildirecek biçimde çekimlenmesine bağlıdır. Bu özelliği gösteren tek bir sözcük cümle olabileceği gibi birbirini tamamlayan birçok sözcük de cümle özelliği gösterebilir. Yani “geliyorum”, “hastayım” sözleri de cümledir; “Dün seni okulun bahçesinde arkadaşlarınla gezerken görmüştüm.” de cümledir. Daha uzun cümleler de kurulabilir.