Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat)
4721 Sayılı Türk Medeni Kanunun 510. Maddesinde düzenlenmiştir. Bir kişinin saklı paylı mirasçılarından birinin mirasçılığına son vermesi ve onu mirasının dışında bırakmasıdır. Miras bırakan mirasçısını kısmen de olsa mirastan mahrum etmek niyetinde ise tasarrufunda bunu hiçbir şüpheye yer kalmayacak şekilde açık ve kesin ortaya koymuş olmalıdır.
Kanunda iki farklı şekilde mirasçılıktan çıkarma düzenlemiştir:
|Cezai(Basit) Mirasçılıktan Çıkarma|
|Koruyucu (Özel) Mirasçılıktan Çıkrama|
Cezai (Basit) Mirasçılıktan Çıkarma
Kanun cezai mirasçılıktan çıkarmanın iki halde gerçekleşebileceğini düzenlemiştir:
Mirasçının;
- Miras Bırakana Veya Yakınlarından Birine Karşı Ağır Suç İşlemesi
- Miras Bırakana Veya Onun Aile Üyelerine Karşı Aile Hukukundan Doğan Yükümlülüklerini Yerine Getirmemesi
Mirastan çıkarılan saklı paylı mirasçı terekeden pay talep edemeyecek ve tenkis davası da açamayacaktır. Ancak miras bırakan tarafından başkaca bir tasarruf söz konusu değilse, mirastan çıkarılan şahsın saklı payı, tıpkı mirastan çıkarılan miras bırakandan önce ölmüş gibi mirastan çıkarılanın alt soyuna geçecektir. Mirastan çıkarılanın alt soyu yok ise miras bırakanın yasal mirasçılarına kalacaktır.
Mirastan çıkarılanın altsoyu, mirastan çıkarılan miras bırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteme hakkına da sahiptir.
- Miras bırakan mirasçılıktan çıkarma işlemi için bir sebep belirtmek zorundadır. Bu mirastan çıkarma işleminin geçerlilik koşuludur. Mirasçılıktan çıkarılma işlemine karşı itiraz edilebilir. İtiraz haline ispat yükü mirastan çıkarılma halinden faydalanan mirasçı veya vasiyet alacaklısına aittir.
Mirastan çıkarılma sebebi ispat edilememişse veya miras bırakan tasarrufunda mirastan çıkarmanın sebebini belirtmemişse, tasarruf mirastan çıkarılanın saklı payı dışarıda tutularak yerine getirilir. Ancak eğer miras bırakan mirastan çıkarma sebebinde açık bir yanılgıya düşmüşse çıkarma geçersizdir.
- Ayrıca işlediği ağır suç nedeniyle mirasçılıktan çıkarılan mirasçının kusuru ortadan kalkarsa veya meşru savunma vb. hukuka uygunluk nedenleri varsa bu mirasçı mirasçılıktan çıkarılamaz. Yapılan ıskat geçersizdir.
- Mirasçılıktan cezai çıkarma sebebi sayılan tipe uygun eylem, icrai veya ihmali davranışla işlenen bir suç olabilir. Eylemin tamamlanması zorunlu olmayıp, teşebbüs aşamasında kalan suçların (TCK md.35) da çıkarma sebebi sayılabileceği kabul edilmektedir.
Koruyucu (Özel) Mirasçılıktan Çıkarma
Sebep gösterme zorunluluğu tıpkı cezai çıkarma da olduğu gibi burada da mevcuttur. Ancak burada sadece tek bir sebep vardır. Kanunun 513. Maddesine göre mirasçısının borç ödemeden aciz olduğunun belgelenmesi miras bırakan için koruyucu çıkarma sebebi oluşturur. Mirasçılıktan çıkarma bir ölüme bağlı tasarrufla gerçekleştirilir. Çıkarma işleminin kanuni başka bir yolu yoktur.
Kanunun 513. Maddesinde, bazı şartlara bağlı olarak gerçekleşebileceği düzenlenmiştir.
- Mirastan çıkarılacak kişi, miras bırakanın altsoy mirasçısı olmalıdır. Doğmuş veya doğacak çocuklarının olması şarttır.
- Mirastan çıkarılacak bu altsoy hakkında borç ödemeden aciz belgesi alınmış olmalıdır.
- Mirastan çıkarılan saklı payının yarısı oranında mirastan çıkarılmalıdır.
- En fazla yarı oranındaki bu saklı pay mirastan çıkarılanın doğmuş veya doğacak altsoyuna özgülenmelidir. (Koşulsuz ve yüklemesiz bir özgüleme yapılmalıdır. Bu özgüleme koruyucu mirastan çıkarma işleminin geçerlilik şartıdır.)
Kanun bu şekilde hem mirastan çıkarılanın mevcut altsoyunu hem de ileride doğması muhtemel altsoyunu koruyarak mirasçı olabilmelerinin yolunu açmıştır.
Bu durumda mirastan çıkarılanın çocukları doğma ihtimali oldukça tereke paylaştırılamayacaktır. Ancak miras bırakan öldüğünde hayatta olan çocuklar varsa terekedeki haklarını fazlasını doğacak olan çocuğa nakletmek üzere kazanacaklardır.
Koruyucu çıkarma yapıldığında çıkarılan altsoy saklı paylı mirasçıdır ve çıkarılma işleminden sonra mirasçılık sıfatı devam eder. Çünkü koruyucu çıkarma kısmi çıkarmadır. Çıkarılan mirasçı saklı payının en fazla yarısı için çıkarılabilmektedir. Mirasçılık sıfatı ile birlikte çıkarılan haklardan yararlanma ve terekenin borçlarından diğer mirasçılarla müteselsil borçlu olmaya devam eder. Çıkarma ile birlikte sadece çıkarılan mirasçının saklı payında azalma meydana gelir.
Çıkarılan alt soy, saklı payını aşan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlar arası tasarrufların iptali için tenkis davası da açabilir. Mirastan çıkarılan altsoy aynı zamanda miras bırakan hayatta iken miras payına karşılık almış olduğu kazandırmalar varsa bunları da terekeye iade ile yükümlü olmaya devam eder.