Ötavuk fiyatları İki yıl önce alışılmadık bir hızla yükselmeye başlayan bir grup, en hızlı tepki veren grup oldu: Gelişmekte olan piyasa merkez bankacıları. Enflasyonun uzun vadede varlıklı ülkelerdeki akranlarından çok daha önce geldiğini anladılar ve fiyatlar yükseldikçe faiz oranlarını yükseltmeye devam ettiler. Brezilya ve Rusya gibi zorlu karar alma ortamlarında yetkililer, politikacıların faiz oranlarını düşürme baskılarına direndiler. Bu, gelişmekte olan piyasalardaki merkez bankacılarının enflasyonu aşılmaz gibi görünen bir yere indirme konusunda etkileyici bir başarı elde ettikleri yirmi yılı takip ediyor. Tüm bu dönem, sadece ilgili yetkililer için değil, aynı zamanda gelişmekte olan ekonomilerde bağımsız merkez bankalarına ihtiyaç olduğunda ısrar eden ve zengin ülkelerdeki politika yapıcılar gibi fiyat istikrarını korumaya odaklanan ekonomistler için de bir zaferdi.
Yine de, enflasyon canavarı evcilleşmemiş olsa bile, gelişmekte olan piyasa merkez bankaları bu ilerlemeyi tehlikeye atan deneyler yapıyor. Yeni önlemlerden bazıları, Vladimir Putin’in Ukrayna’yı işgali gibi, kontrolleri dışındaki değişikliklere yanıt veriyor. Diğerleri, para biriminin amortismanı gibi acı verici derecede tanıdık sorunların üstesinden gelme girişimleridir. Hepsi, nihayetinde merkez bankası güvenilirliğine bağlı olan son ilerlemeleri baltalamakla tehdit ediyor. Son birkaç on yılda, politika yapıcılar enflasyonu çıpalamada ne kadar başarılı olursa, hedeflerine o kadar çok inanıldı ve fiyatlar o kadar çok kısıtlandı. 1995’te gelişmekte olan ekonomilerde medyan enflasyon %10’du; 2017’de %3’e düşmüştü. Yavaş ve mucizevi bir dönüşümün doruk noktasıydı.
Son zamanlardaki en maliyetli deneyler, para birimlerinin değer kaybetmesini önlemeyi amaçlayan deneylerdir. Geçmişte merkez bankacıları faiz oranlarını yükselterek ve döviz rezervlerini satarak para birimini daha cazip hale getirdiler. Artık döviz kurlarını korumak için oranları artırmaya daha az eğilimliler, bunu yalnızca enflasyonla mücadele etmek için yapmayı tercih ediyorlar ve bazılarının covid-19 salgınının başlangıcında satış sonrası rezervleri tükeniyor. Bu nedenle yetkililer, mevduat sahiplerini fonlarını dolar yerine yerel para birimlerinde tutmaya ikna etmenin yeni yollarını deniyorlar. 2021’in sonlarında, lirada aylarca süren düşüş sırasında, Türkiye’nin merkez bankası, hala para birimini yatırmak isteyenlere dolar karşısında kaybedecekleri miktarı tazmin etmeyi teklif etti. Sri Lanka hükümeti Nisan ayında temerrüde düşmeden kısa bir süre önce, denizaşırı vatandaşlara benzer bir garanti sunmuştu. Ekim ayında, Macar merkez bankası mudilerin istisnai faiz oranları elde edebilecekleri bir günlük sayaçları açtı. Sorun bu önlemlerin etkisiz olması değil. 2022’nin ortalarına gelindiğinde, Türk faiz oranları son derece düşük kalmasına rağmen lira istikrar kazandı. Ancak yıl sonunda merkez bankasının masraflarını karşılayan Türk hükümeti 92 milyar lira daha bulmak zorunda kaldı. gdp) tahvil sisteminin maliyetini karşılamak için.
Rus merkez bankası başka bir hevesli deneycidir. Çin’den ve diğer dost ülkelerden altın ve döviz stoklamıştı, bu da yaptırımların Amerika ve Avrupa’daki bankaların elindeki 300 milyar dolarlık rezervleri kesmesine yardımcı oldu. Savaşın başlangıcında, yetkililer ayrıca faiz oranlarını iki katına çıkararak gemiyi istikrara kavuşturdu ve böylece rublenin sakinleşmesine yardımcı oldu. Ancak o zamandan beri işler daha karmaşık hale geldi. Ülke beklenenden daha büyük bütçe açıkları kaydederken, gizemli bir mali kural merkez bankasını kaybedilen rezervleri ruble ile geri almaya zorladı. Bu, politika yapıcıları Rusya’yı rahatsız edici bir şekilde Çin’e bağımlı hale getiren önlemleri denemeye sevk etti. Yetkililer rezervleri doldurduğunda, bunu daha fazla yuan satın alarak yapacaklar ve savaş öncesindeki %20’den daha az olan, ülkenin toplam tamponunun %60’ını Pekin tarafından çıkarılacak planlarla yapacaklar. Dijital para birimi üzerindeki çalışmalara hız verildi; Nisan ayı için bir pilot planlandı. Çin bankaları ile gerçekleştirilecek.
Diğer deneyler, merkez bankası bilançolarıyla oynamayı içerir. Gelişmiş ekonomilerdeki hazineler, iyi bir sermayeye sahip oldukları ve daha fazla borç verme kabiliyetine sahip oldukları için günlük bütçeleri nadiren yönetirler. Buna karşılık, Hindistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi gelişmekte olan piyasalardaki hükümetler, merkez bankasında bir “yollar ve araçlar” hesabına girerek boşlukları giderek daha fazla dolduruyor. Bu riskli bir hareket. Vergi gelirleri beklentileri aşmazsa, aradaki farkı kapatmak için hükümet kredili mevduat hesabı açar. Kredili mevduat hesabı düşük olduğu ve faiz oranları politikacıları mümkün olduğunda başka yerden borç almaya teşvik edecek kadar yüksek olduğu sürece, yanlış gitmek zordur. Ancak son yıllarda devletler tarafından borçlanma sayılan bu hesaplar hükümetler tarafından kullanılmaya başlanmıştır. IMF ve Dünya Bankası, ancak ilgili ülkeler tarafından değil, ulusal yasa koyucular tarafından belirlenen borç limitlerini aşmak için. Nijerya’nın kredili mevduat hesabı şu anda kabaca tüm resmi iç borcuna eşit.
Boom!
Gana ve Nijerya gibi ülkelerdeki merkez bankacıları, ilk bakışta akıllıca görünen bir çözüm buldular: kredili mevduatları daha düşük faiz oranlarına sahip ve yeniden yapılandırılması daha kolay olan tahvillere çevirin. Ancak bir sorun var. Tahvil ihraç ederek defterleri boşaltmak, hükümetlerin kredili mevduatlarını yeniden biriktirmelerine ve böylece başka bir yaşam çizgisi için merkez bankalarına güvenmelerine olanak tanır. Nihayetinde bu, piyasalarda kaçak enflasyona dönüşme eğiliminde olan arka kapıdan hükümetin borçlanmasını finanse etmek anlamına gelir.
Gelişmekte olan piyasalarda merkez bankalarının üzerinde zaten birçok tehdit var. Bunların başında, enflasyon düşerken uygun bir politika uygulamanın, yükselirken olduğundan daha zor olacağı gerçeği geliyor. Gelişmekte olan piyasa merkez bankacılarının hemen fark ettiği gibi, küresel şoklar her yerde fiyatları yükseltti. Ancak ekonomiler, tüketicilerin, endüstrilerin ve politikacıların tepkilerine bağlı olarak çok farklı şekillerde soğuyor. Gelişmekte olan ekonomilerdeki merkez bankacıları, bu değişiklikleri izlemek için gelişmiş ekonomilerdekilerin kullanabileceği ayrıntılı verilerden yoksundur. Zor kazanılmış güvenilirliği baltalayabilecek yenilikler hayal etmek yerine, zamanlarını kendilerine sunulan sınırlı bilgileri inceleyerek harcamaları tavsiye edilir. ■
Ekonomiyle ilgili sütunumuz olan Free Exchange hakkında daha fazla bilgi edinin:
Google aleyhindeki dava, antitröst ‘hatasına’ bağlı (2 Mart)
İdeal iklim değişikliği borç vereni nasıl görünürdü? (23 Şubat)
Küreselleşme İyimserliği Örneği (16 Şubat)
Ekonomi, finans ve piyasalardaki en büyük hikayelerin daha uzman analizi için haftalık abonelere özel haber bültenimiz Money Talks’a kaydolun.