Açık yeşil, pembe ya da kör edici bir beyazlık... Doğu Afrika'nın sığ soda gölleri, Rift Vadisi'nin güney ucuna kırık bir bilezik gibi dağılır. Ekvatoral güneşin ışığında bazıları ışıl ışıl parlar; kavurucu sıcakta pişen sodaları, gölün kenarlarında sert kabuğa dönüşür. Diğerleri, Bogoria Gölü gibi olanlar ise, kıyılarındaki sıcak su kaynaklan üzerinden fokurdayarak etrafa buhar yayarlar.
Soda göllerinin renklerim, suyun içindeki mikroskobik bitki ve hayvanlar verir. Pembe ya da yeşil olması ise, onların çokluğuna ya da azlığına, aynı zamanda da ortamın koşullarına göre değişir. Milyarlarca algin [çok küçük su yosunu) yanı sıra, karides gibi minik hayvanlar da öylesine boldur ki, göller, onların oluşturduğu hava baloncuklarıyla sürekli köpürür durur
Su buharlaşıp soda kuruduğunda ve katılaştığında, beyaz, göllerin hakim rengi olur. Ana bileşeni sodyum karbonat (temizlik sodası) olan bu sodayı karakteristik kılan, çevresindeki soda zengini topraklar ve soda-kül püskürten volkanlardır. Sudaki sodanın miktarı gölden göle değişir. Vadi'nin güneyindeki, dışarıya akışı olmayan Magadi ve Natron Gölleri, en derin ve en sıcak olanlarıdır. Yalnızca insanoğluna değil, yabanıl hayvanlara da pek konuksever davranmayan bu göllerin soda yoğunlukları da çok fazladır. Kalın bir soda tabakasıyla kaplı Magadi Gölü, ırak bir köşede, gündüz ısının 38 dereceye yükseldiği çölümsü topraklarla çevrilidir. Genelde kızıl pembe parlayan Natron ise, görece ılımlı ve daha büyüktür.
Bogoria, Nakuru, ve Elmenteita gibi diğer soda gölleri, vahşi yaşama daha hoşgörülüdür. Havzalarının içine ve dışına akış veren nehirleri sayesinde, sularının canlılığını korur, sodayı belli bir limitte tutarlar. Ama bazen onlar da bölgenin kaçınılmaz sorunu gibi görünen buharlaşmayla baş edemeyip küçülebilirler 1950'lerde, Elmenteita ve Nakuru, geride insanın boğazını yakan yoğun bir toz bırakarak neredeyse tümden yok oluyordu.
Bilim insanları, Rift Vadisi yatağındaki soda tabakalarını zorlayarak yukarı çıkan yeraltı kaynak suyunun, göl suyunun içeriğindeki sodayı sonsuz zengin kıldığını düşünüyorlar. Örneğin Magadi Gölü'nde 20.yüzyıIın başlarından itibaren ticari olarak çıkartılan sodada bir azalma gözlemlenmiyor.
Soda göllerinde, volkanik kayalar tarafından ısıtılan sıcak su ve buhar kaynaklarının sergilediği büyüleyici manzarayı seyretmek keyifli olabilir, ama uzaktan... Çevre araziye akan kaynar sularıyla ziyaretçilere tehlikeli sürprizler hazırlayan Bogaria'da olduğu gibi... Öte yandan, Natron ve Magadi Gölleri'ndeki sıcak su kaynaklan, taze suyla beslenen yegâne alanlardır ve cüce tilapia türünün bir üye sine ev sahipliği yaparlar. Sıcak suda yaşamaya adapte olan bu yerel balık cinsi, yağmurlardan sonra, sodanın yoğunluğu azaldığında, hızla harekete geçerek çoğalır Sığlıklarda toplanan milyonlarca tilapianın hareketi, suyun kabarmasına neden olur.
1950'lerde bir İngiliz doğa bilimcisi, aynı zamanda da Kenya'da Ziraat Ofisi'nin müdürü olan Leslie Brown, havadan izledikleri flamingoların üreyip üremediklerini anlamak için Natron Gölü'ne bir keşif gezisi yaptı. Kuşları gözlemleyebilecek kadar yakma gelebilmek için 11 kilometreden fazla yürümek zorunda kalan Brown, şafakta kampından yola çıkarak gölün kıyılarına, soda kabuğuna doğru ilerlemeye başlardı. Başlangıçta her şeyin yolunda gibi görünmesine karşın bir süre sonra, ayaklarının atandaki yüzey çökmeye, yumuşak, kötü kokulu balçık onu içine almaya başladı. Yürüyüş artık zorlu bir mücadeleye dönüşmüş ve her bir adım için giderek daha fazla enerji tüketmek zorunda kalmıştı. Çamurda boğuşurken, bir de su matarasının soda tozuyla dolması, duruma tuz biber ekti. Brown, güçlü yapısına ve vahşi doğada deneyimli bir kuş gözlemcisi olmasına karşın, keşif gezisi umutsuz bir hal alınca geriye dönmeye karar verdi. Boğucu sıcakta yorgunluktan tükenmiş ve susuzluktan kurumuş durumda olan bu gayretli gözlemcinin dönüş yolculuğu da neredeyse ölümcül oldu. Balçıktan kurtulup sağlam topraklara ulaştığında, içine soda kristalleri dolmuş botlarını çıkardı. Çok kötü su toplamış olan ayaklan havayla temas eder etmez siyahlaştı. Son bir çabayla kampına yaptığı uzun yürüyüşün ardından da, çöktü. Brown, yarı bilinçli bir şekilde üç hafta hastanede kaldı. Ayaklarına yapılan deri naklinden sonra iyileşmesi ve eski durumuna dönmesi ise altı haftayı alacaktı.
FLAMİNGO AVDA
Sodalı göller, insanoğluna ve diğer pek çok canlı türüne pek dostça davranmasa da, 50.000'i büyük, üç milyonu daha küçük olan kalabalık bir flamingo nüfusu için eşsiz bir yurttur. Hangisi olursa olsun, kendilerine en zengin mönüyü sunan göller arasında dolaşarak sodanın, balçığın bereketini toplarlar ve diyetlerindeki pigmentler üzerinden tüylerinin pembeliğini korurlar. Genelde, Natron gibi, kıyılan soda tabakalarıyla kabuk bağlamış en ücra göllerde ürerler. Çakal gibi yağmacıların uğramaya cesaret edemediği bu zorlu ortam, onlara çoğalmak için ideal bir atmosfer sunar. Flamingolar, yosunlar ve böcek larvalarıyla beslenirler. Suyun içinde kepçe gibi kullandıkları gagalan arasından suyu ve çamuru süzerek yemeklerini seçerler. Genelde gece, rüzgâr dindiği zaman avlanırlar. Her ne kadar gündüzleri çıkan esinti suyu ve çamuru bulandırsa da, bazen birbirilerine kenetlenerek, kendilerine rüzgârın giremediği sakin bir alan oluştururlar ve burada beslenmelerine devam ederler.
AİLE YAŞAMI
Flamingolar, yılın herhangi bir zamanında çiftleşebilirler ama en çol< tercih ettil<leri zaman yağmurlardan sonradır Boyunlarını geçin tutarak ve çalımla yürüyerek birbirlerine kur yaparlar Dört hafta süren bir flörtün ardından çamura oyulmuş yuvalardan oluşan büyük koloniler inşa ederler. Bir ya da iki yumurta yumurtlayan flamingolar, bir ay süren bir kuluçka döneminden sonra yavrularını sodalı ortamla tanıştırırlar. Gri tüylü, gösterişsiz küçüklerin büyük "kreşlere" katılması ise yaklaşık bir haftayı bulur Aileleri onları bu kreşlerde bulup, kursaklarındaki "kırmızı süt" ile beslerler Ve yine burada, 11 haftalık olana, diğer anlamda uçabilecek büyüklüğe erişene dek balık kartalları gibi yırtıcı kuşların merhametine bırakılırlar
FLAMİNGO LEJYONU
"Sert sodalı" göller arasında, yabanıl misafirlerine daha ılımlı ve barışçıl bir yaşam ortamı sunan Bogoria'da yüz binlerce flamingo. Sıcak su kaynaklarında tüylerindeki sodayı yıkayarak günlük banyolarını yapıyorlar.