POSTA
a. (ital. posta).
1. Gönderilerin (mektup, paket, havale) alınması, yerine ulaştırılmasıyla ilgili işlemlerin tümü: Postadaki gecikmeler dikkate alınmayacaktır. (Bk. ansikl. böl.)
2. Bu işlemleri yürüten örgüt; bu örgüte ait yapı: Posta müdürlüğü. Posta idaresi.
3. Bir yere gelen ya da giden gönderilerin tümü: Mektubu postaya yetiştirmek. Sabah postası henüz gelmedi.
4. Tamlayan olarak, posta işlemleri, posta örgütü vb. ile ilgili şeyleri belirtir: Posta çantası. Posta havalesi. Posta treni. Posta kutusu. Posta pulu.
5. Aynı etkinlikte bulunan kimselerden oluşan grup, topluluk; takım, kol: Senin postan birazdan hareket ediyor.
6. Bir olayın yinelendiği durumların her birini anlatır; defa, kez: Bu eşyaları kaç postada taşıyabilirsiniz? Bütün hepsi için beş posta yeter.
7. Yirmi dört saat aralıksız çalışan bir işyerinde, bir kuruluşta, belirli bir süreyi içeren eşit işgünlerinden her biri; vardiya: Her posta dört saattir.
8. Bu işgününde aynı süre içinde çalışanların tümü: Hangi postadasın? Gece postası...
9. Tren, gemi ya da uçakla yapılan yolcu taşımacılığı: Karadeniz postasıyla Karadeniz gezisine çıkmak.
10. Posta etmek, sözkonusu resmi bir görevde bulunanlarsa, bir kimseyi resmi bir daireye götürmek; bir kimseyi istememesine karşın birine teslim ederek bir yere göndermek. || Posta koymak, atmak, bir kimseyi kabadayıca davranışlarla korkutmak, ona gözdağı vermek (arg.). || Posta yapmak, bir yere gidip gelmek, sefer yapmak. || Postaya atmak, vermek, bir gönderi söz konusuysa, postalamak: Mektubu dûn postaya atmıştı. || Postayı kesmek, bir yere gidip gelmeyi bırakmak ya da orayla ilişkiyi kesmek; bir işi yapmaktan, sürdürmekten vazgeçmek.
Ask. Muharebe harekâtı sırasında, birliklerin konma noktalarında, çevre güvenliğini sağlamak amacıyla-çıkardıkları karakolların daha ilerisinde görevlendirilen manga ya da daha küçük güvenlik grubu.
Bilş. Posta kutusu, bir bellekte, genellikle mutlak adreslerle erişilen ve programlar ya da işlemciler arasında bilgi alışverişine olanak veren ayrılmış bölüm; çeşitli süreçlerin eşzamanlı çalışmasını sağlamak için, yukarıdaki düzenekten yararlanan teknik.
Çağ. sant. Posta gönderisi, posta kurumu ve araçlarından yararlanılarak gerçekleştirilen ve dağıtımı sağlanan yapıtlarla ayırt edilen sanatsal anlatım türü. (Mail art olarak da adlandırılan posta gönderisi, daha çok 60'lı yıllarda uygulandı ve iletişimle sanatsal biçimin yeniden tartışma konusu yapılması olarak ortaya çıktı. Mail art, bir tür posta happening'i [şiir, kolaj ya da çeşitli nesnelerin posta aracılığıyla elden ele geçmesi; özellikle Fluxus akımına bağlı sanatçıların gerçekleştirdikleri toplu deneyler], kavramsal bir girişim [belgelerin dağıtımı: Boltanski, On Kavvara, Dibbets, Douglas Huebler vb.] ya da posta iletişim aracının amacından saptırılmasıdır [özellikle sahte damga ve mühürler kullanılarak telgraf, mektup gönderileri: Ben, Hervö Fischer vb.].)
Denize. Ağaç gemi inşaatında, ISKAR- MOZ'un eşanlamlısı. || Metal gemi inşaatında, gemi borda kaplamalarını taşıyan enlemesine gemi çerçevelerinden her biri. (Gemilerin ana yapısını oluşturan ve omurgaya dik olarak bağlanan postalar, tekne biçimine kavislendirilir.) || Ticaret gemilerinde, limanlarda yükleme-boşaltma işlerinde kullanılan ve vardiya usulü çalışan işçi grubu. || Ana posta, bir geminin en geniş yerine yerleştirilen posta. || Derin posta, gemi teknesini oluşturan postaların arasına belli aralıklarla yerleştirilen ve normal postalardan daha kalın olan posta, (iki ya da üç posta atlanarak yerleştirilen derin postalar bir taban döşeği ile borda kaplamasına kaynaklanmış çelik bir levhadan oluşur. Yalpaya karşı güverteleri sağlamlaştıran bu postalar ro-ro gemileri ile yük gemilerinde kullanılır.) || Karkas döşek postası, L ya da U biçiminde köşebentlerden yapılan, dikey ve yatay uçları parçalarla takviye edilen döşek postası. (Ambar taban sacı ile omurga arasına, enlemesine ya da boyuna yerleştirilir.) || Takviye postası, geminin baş ve kıç bodoslamalarını güçlendirmek için buralara, diğer postalara göre daha sık aralıklarla yerleştirilen posta.
Dy. Posta treni, posta ve yolcu trenlerinden meydana gelen ve güzergâhı üzerindeki tüm istasyonlarda duran tren. || Posta vagonu, yalnız posta hizmeti için ayrılmış vagon. || Katener kumanda ve kontrol postası, elektrikli çerle çalışan trenleri doğru akımla beslemeye yarayan ve uzaktan kontrol ve kumanda edilen otomatik donanım. || Makas postası, garın bir bölümünde ya da tamamında kullanılan işaretlerin, genellikle de makasların kumanda ve kontrol işlemlerinin bir arada yapıldığı, çoğunlukla demiryolundan daha yüksekte yer alan bir kabine yerleştirilmiş donanım. || Seksiyonman postası, elektrikli bir hat üzerinde, iki alt besleme istasyonu ya da iki katener kumanda ve kontrol postası arasında yer alan ve aynı hattı çevreleyen bölümleri yalıtmaya, bitişik yolların katenerlerini koşut hale getirmeye olanak veren donanım. || Tren takip postası, bir bölgede trenlerin seyrinden, trafiğin düzenlenmesinden ve bir kaza ya da olay durumunda gereken önlemlerin alınmasından sorumlu kuruluş. || Triyaj postası, bir triyaj garında, ayırma demeti makaslarına kumanda eden makas postası. (Modern makas postaları, ayrılan vagonların sembolik olarak makaslarla gösterildiği bilyalı postalardır, elektrikle kumanda edilen bu postalar bilyaların, triyaj yollarına karşılık gelen borular içine inmesiyle otomatik olarak çalışmaya başlar ve böylece makas manevrasına kumanda eden kontakları kurar.)
Elektrotekn. Bir elektrik donanımının bulunduğu yer.
Huk. Posta çeki, posta çeki merkezlerine çekilen çek. (Gerçek ve tüzel kişiler posta çeki merkezlerinde hesap açtırarak kendilerine gelen paraların bu hesapta toplanmasını, yapacakları ödemelerin de bu hesaptan yapılmasını isteyebilirler.)
iş huk. İş postası, gece ve gündüz nöbetleşe çalışılan işyerlerinde 7,5 saatlik iş süresini kapsayan bölümlerden her biri. (Bk. ansiki. böl.)
iş örgüt. Bir sanayi ya da ticaret işletmesinde aynı zamanda çalışan işçilerin tümü; aralıksız iş görülen bir işyerinde, bir işgününün çalışma bölümlerinden her biri; vardiya. || Posta usulü çalışma, işlerin kesintisiz olarak sürdürüldüğü bir işyerinde, çalışmaların işçi postalarıyla nöbetleşe olarak yapılması. (Bk. ansiki. böl.)
işlem, işleme postası, otomatik bir makinede, işlenecek parçaların aynı anda ya da art arda yollandığı yerlerin (işleme, yükleme, kontrol vb.) her biri.
Kur. tar. Posta tatarı - TATAR.
Mad. oc. Ateşleme sonucu açığa çıkan ve yüklenerek boşaltılması gereken kazı malzemesi.
Postc. Posta arabası, eskiden genellikle posta gönderilerini taşıyan, bazen yolcu da alan atlı araba. || Posta havalesi, posta aracılığıyla bir yerden başka bir yere para gönderme işlemi. || Posta kartı, kişisel haberleşme niteliğinde yazılar yazmaya mahsus kartondan yapılmış resimli ya da resimsiz kart. (PTT tarafından bastırılan posta kartlarının ön tarafında "posta kartı" yazısının bulunması zorunludur; özel kuruluşlar tarafından bastırılan kartlar için bu zorunluk yoktur.) || Posta kutusu, postaya verilecek kimi maddelerin atılması için kentin çeşitli yerlerine konan kutu. (Gönderilmesi için bir işlem gerekmeyen posta maddeleri, posta pulu yapıştırmak suretiyle bu kutulara atılabilir. Posta kutuları posta gönderme saatlerinden önce mutlaka açılır.)
Gelen posta maddelerinin konması için işyeri ve konutların giriş yerlerine konan özel kutu.
Gelen posta maddelerinin konması için PTT idaresi tarafından kişilere kiralanan, PTT binalarındaki özel kutu. || Posta pulu - PUL.
Sirk. Posta arabası, yan yana giden iki at üzerinde ayakta duran bir at cambazının yaptığı binicilik gösterisi. At cambazı bu durumdayken aralarından başka atların geçmesine izin verir ve atların uzun dizginlerini yakalayarak seyircilere bir arabaya koşulmuş atların görüntüsünü sunar. (Bu gösteri İngiliz A. Ducrow [1793-1842] tarafından bulundu.)
Zootekn. Posta güvercini, haber ulaştıran güvercin. (Posta güvercinlerinin iki eski tipi olan Anvers ve Belçika posta güvercinleri, bugünkü posta güvercinlerinin atalarıdır.)
ANSİKL. Kutsal Kitap'a ve Sikeliotes Diodoroso'ya göre, daha eski Mısır'da posta servisi vardı. Herodotos, Keyhüsrevin iskitlere karşı giriştiği savaşta (İ.Ö. 500) posta istasyonlarının kullanıldığını söyler. Eski Yunan kentlerinin hemerodromos diye anılan özel postaları vardı. Galya'da da posta vardı, ama gerçek anlamda ilk posta servisini kuran cursus publicus'un yaratıcısı Augustus'tur. Praetorium'un yönetimi altındaki bu idare yüksek görevlileri, imparator kuryelerini ve ordunun araç ve gereçlerini taşımakla görevliydi. Posta yolu üzerinde atların değiştirilmesi için ayrılan mola yerleri vardı. Özel kişiler de bu servisten yararlanabilirdi.
Ortaçağ'da yollardan herkes istediği gibi yararlanıyordu. Kral, büyük senyörler, din adamları, loncalar ve üniversitelerin özel postalan vardı. Ancak yollar pek güvenli değildi.
OsmanlIlar döneminde postayla ilgili işler Mahmut ll'ye kadar yalnızca devlet haberleşmelerini içine alıyordu. Mahmut II, bir fermanla halkın mektuplarının İstanbul ile öteki iller arasında bir ücret karşılığı taşınmasını, postanın gizliliği ilkesine uyulmasını, mektup dağıtımında, müslüman, reaya ve yabancılara eşit davranılmasını emretti (1838). Tanzimat fermanı'nın ilanından (1839) sonra posta hizmetleri kamu hizmetleri içine alındı. Bir yıl sonra İstanbul'da Yeni cami'nin avlusunda Postahanei âmire adı ile bir Posta nezareti kuruldu. Bunu, imparatorluğun Musul, Diyarbakır, Sivas gibi önemli merkezlerinde açılan postaneler izledi (1843). Telgraf idaresi de nezaret düzeyine çıkarıldı (1855). Posta hizmetlerinin nakit parayla değil pul ile görülmesine başlandı (1862). Posta ve Telgraf nezaretleri tek bir nezaretin yapısı içinde bir araya getirildi (1871). ikinci meşrutiyetten sonra nazırlık kaldırıldı ve örgüt genel müdürlük düzeyine getirildi (1909). 1911'de yeniden kurulan nezaret yine genel müdürlük düzeyinde örgütlendi ve genel müdürlüğe Refik Halit Bey (Karay) getirildi (1919). Kurtuluş savaşı başlarında Ankarada Türkiye Büyük Millet Meclisi hükümeti tarafından bir Posta müdürlüğü kuruldu (1920). Aynı yıl Posta müdürlüğü genel müdürlük düzeyine yükseltildi; Sabri Bey (Toprak) ilk genel müdür olarak görevlendirildi. İstanbul'daki Posta genel müdürlüğünün görevi ise Osmanlı devleti yıkı- lıncaya kadar (1922) sürdü.
Dy. Makas postası. Aygıtlann (işaretler ve makaslar) kumanda ve manevra sistemlerine göre, başlıca şu posta tipleri ayırt edilir: mekanik postalar'da kumanda ve manevralar ya borulu ya da füniküler mekanik transmisyonları harekete geçiren mekanik levyeler yardımıyla, makasçının kol kuvvetiyle gerçekleştirilir; güç postaları'nda aygıtlara, elektriksel, hidrolik ya da pnömatik devrelerle küçük levyeler yardımıyla kumanda edilir; ayrıca aygıtların kumandası için elektrik ya da sudan, manevrası için de sıkıştırılmış havadan yararlanan elektropnömatik ya da hidropnö- matik postalar da vardır. Avrupa ülkelerinin birçoğunda, modern güç postalarının tümü, röleli postalardır, bunlar güvenlik röleleri adı verilen rölelerle, tamamen elektriksel kumandayla çalışan ve elektrik motorlarıyla manevra edilen postalardır.
iş huk. işçi postaları kullanılan işlerde, en fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçiler, ondan sonra gelen 2. iş haftası gündüz çalıştırılarak postalar sıraya konur. Çalışma bakanlığı gece ve gündüz postalarında 15 günlük nöbetleşmeye izin verebilir. Sanayi işlerinde, 18 yaşını doldurmamış erkek çocuklarla her yaştaki kadınların gece çalıştırılmaları yasaktır, işin özelliği gereği kadın işçi çalıştırılması gerekli işlerde 18 yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmalarına tüzükteki şartlarla izin verilir (Kadın işçilerin sanayiye ait işlerde gece postalarında çalıştırılma koşullan hakkında tüzük, Resmi gazete, 22 ağustos 1973, sayı: 14 633).
iş örgüt. Bakanlar kurulunun 28 şubat 1973 tarih ve 7/5941 sayılı kararnamesiyle yürürlüğe konulan "Postalar halinde işçi çalıştırarak yürütülen işlerde çalışmalara ilişkin bazı özel usul ve kurallar hakkında tüzük" uyarınca, postalar halinde çalışma iki türlü olabilmektedir: işin niteliği sürekli çalışmayı gerekli kıldığı için birbiri ardına işçi postalarının çalıştırılması; işin niteliği sürekli çalışmayı gerekli kılmadığı halde işverenin postalar halinde çalışma yöntemini uygulaması. Sözkonusu tüzük, işin gereği olarak gündüz ve gece aralıksız işletilen ve işçi postaları sistemi kurulan işyerlerinde, 24 saatlik süre içinde en az üç işçi postası çalıştırılacak biçimde bir düzenlemeyi zorunlu kılmıştır, işin niteliği gerektirmediği halde postalar halinde işçi çalıştıran öteki işyerlerinde ise, posta sayısı işçilerin yasayla belirlenen günlük çalışma süreleri aşılmamak koşuluyla işveren tarafından saptanır; gerektiğinde toplu iş sözleşmelerine bu konuda hükümler konabilir Ayrıca, bütün postaların çalışma sürelerinin aynı olması gerekmediği gibi, bir işyerinde değişik işlere göre ayrı ayrı posta sayıları belirlenebilir ya da işyerinin yalnızca belirli birimlerine uygulanabilir.
Postc. Günümüzde posta hizmetleri 2 mart 1950 tarih ve 5584 sayılı Posta ka- nunu'nun öngördüğü esaslara göre yürütülmektedir. Yasaya göre bu hizmetleri yürütme görevi PTT idaresine aittir. Üzerlerinde haberleşme niteliğinde yazılar bulunan açık ya da kapalı mektuplarla kartlar PTTnin tekeli altındadır (md. 2). Yasanın aynı maddesi PTT idaresinin tekeli dışında kalan gönderileri de belirtmiştir. Tekel kapsamına giren gönderilerin PTT idaresi dışındaki kişi veya kurumlarca taşınması yasaktır (Posta k. md. 59).
Mektup postası gönderileri, niteliklerine göre üçe ayrılır:
1. kişisel haberleşme niteliğinde yazıları içeren gönderiler (mektuplar ve kaıtlar);
2 kişisel haberleşme niteliğinde yazılar içermemesi gereken gönderiler (basılmış kâğıtlar, küçük paketler);
3. kişisel haberleşme niteliğinde yazılar içersin ya da içermesin, körlere özgü yazılar (oöcogramme). Mektup postası gönderilerine kimi özel hizmet işaretleri konabilir: konutta teslim, özel ulak ve postrestant. Değer konmuş mektuplar gönderici tarafından ücreti verilmek suretiyle alıcının konutunda teslim edilir. Kent içindeki özel ulak işaretli mektuplar dağıtım çevresi içinde oturan alıcılarına özel ulakla teslim edilir. Köylere ve askeri birlik adreslerine özel ulak işaretli gönderi kabul edilmez. Postrestant işaretli gönderiler, alıcıları tarafından alınmaları için postanede bekletilir. Mektuplar ve kartlar, ağırlıkları ne olursa olsun kural olarak, uçakla gönderilir. Basılmış kâğıtlar, küçük paketler ve körlere özgü yazılarsa uçak ek ücretleri tam ve peşin ödenmek koşuluyla uçakla gönderilirler. Mektuplar, kartlar, gazeteler, dergiler, kitaplar, basılmış kâğıtlar ve küçük paketler taahhütlü olarak da kabul edilebilirler (Posta k. md. 3).
Posta birliği (Dünya), çeşitli posta hizmetlerini düzenlemek ve yetkinleştirmekle ve bu alanda uluslararası işbirliğinin gelişmesine katkıda bulunmakla görevli örgüt. Eylül 1874te Bern kongresi ile kurulan Dünya posta birliği, hemen tüm ülkeleri kapsamaktadır. 1 temmuz 1948'den başlayarak bu örgüt. Birleşmiş milletler örgütü'nün özel bir kuruluşu durumuna geldi. işlemleri, Convention postale üniverselle (Dünya posta sözleşmesi) adını taşıyan bir sözleşme ve haberleşmelerin karşılıklı değiş tokuşu bakımından tek bir bölge oluşturan Birlik üyeleri arasında yapılan anlaşmalar içinde toplandı. Resmi dil olarak fransızca benimsendi. Birliğin ve sürekli organlarının merkezi olarak Bern saptandı. En yüksek organ olan kongre, bir önceki kongre kararlarının uygulamaya konma tarihinden en geç beş yıl sonra toplanmaktadır, iki kongre arasında işlerin sürekliliğini, bir "yürütme ve irtibat komisyonu sağlar. Birliğin sürekli organlarından biri olan Posta incelemeleri danışma komisyonu, posta hizmetiyle ilgili teknik, idari ve iktisadi sorunlar üzerinde incelemeler yapmak ve görüşler sunmakla görevlidir. Son olarak, Bern'deki Uluslararası birlik bürosu, posta idareleri için irtibat, bilgi ve danışma organı hizmetini görmektedir.
Kaynak: Büyük Larousse