Arkadaşlarınıza Çok Güvenmeyin Düşmanlarınızdan Öğrenin
Robert Greene
Arkadaşlarınıza karşı dikkatli olun; kıskançlığa daha kolay kapıldıkları
için sizi daha çabuk aldatırlar. Ayrıca zamanla şımarır ve zorbalaşırlar.
Ama eski bir düşmanınızı işe alırsanız o bir arkadaştan daha sadık
olacaktır, çünkü kanıtlayacak çok şeyi vardır. Aslında arkadaşlarınızdan
düşmanlarınıza göre daha fazla korkmalısınız. Eğer düşmanınız yoksa düşman
edinmenin yollarını bulun.
YASAYI ÇİĞNEMEK
Milattan sonra dokuzuncu yüzyılın ortalarında 111.
Michael adındaki genç adam Bizans İmparatorluğunun tahtına çıktı. Annesi
İmparatoriçe Thedora manastıra gönderilmiş ve sevgilisi Theoctistus
öldürülmüştü; Thedora'yı görevden alıp Michael'ı tahta çıkarma komplosunun
başında Michaelın amcası, zeki ve hırslı bir adam olan Bardas bulunuyordu.
Michael genç ve deneyimsiz bir hükümdardı; etrafı entrikacılar, katiller ve
müsriflerle çevriliydi. Bu tehlikeli zamanda danışmanı olarak güvenebileceği
birine ihtiyaç duyuyordu ve aklında en iyi arkadaşı Basilius vardı.
Basiliusun hükümet ve politikada hiçbir deneyimi yoktu aslında kraliyet
ahırlarının başında bulunuyordu fakat sevgisini ve minnettarlığını defalarca
göstermişti.
İyi bir düşmana sahip olmak için bir arkadaşınızı
seçin. O nereye vuracağını çok iyi bilir.
Diane de Poitiers, 14991566, İl. Henry'nin Metresi
Birkaç yıl önce Michael ahırları ziyaret ederken vahşi
bir atın kaçtığı sırada tanışmışlardı. Makedonyalı köylü bir aileden gelen
genç seyis Basilius, Michael'ın hayatını kurtarmıştı. Seyisin gücü ve
cesareti Michaelı etkilemiş ve onu at eğitimcisi gibi önemsiz bir görevden
ahırların başı olma konumuna getirmişti. Arkadaşını hediye ve iyiliklere
boğmuş, birbirlerinden ayrılmaz hale gelmişlerdi. Basilius, Bizanstaki en
iyi okula gönderilmiş, böylece cahil köylü, kültürlü ve incelikli bir saray
mensubu haline gelmişti.
Ne zaman boş olan bir makama atama yapsam, yüzlerce
tatminsiz ve bir nankör insan meydana getirmiş olurum.
XIV. Louis, 1638-1715
Şimdi Michael imparatordu ve sadık birine ihtiyacı
vardı. Mabeyinci ve başdanışman olarak kendisine her şeyi borçlu olan en iyi
arkadaşından başka kime güvenebilirdi ki?
Basilius bu iş için eğitilebilirdi ve Michael onu
kardeşi gibi seviyordu. Çok daha vasıflı Bardas'ı tavsiye edenlerin sözünü
dinlemeyen Michael en iyi arkadaşını seçti.
Basilius çabuk öğrendi ve kısa sürede imparatora her
konuda tavsiyelerde bulunmaya başladı. Tek sorun para gibi görünüyor,
Basilius hiçbir zaman tatmin olmuyordu. Bizans sarayının görkemiyle
tanıştıktan sonra gücün sağlayacağı şeyler konusunda tamahkar hale gelmişti.
Michael maaşını önce ikiye, sonra üçe katladı, onu soylu yapıp kendi metresi
Eudoxia lngerinayla evlendirdi. Böylesi güvenilir bir dost ve danışmanı
tutmak her türlü bedele değerdi. Ama sorunlar artacaktı. Bardas artık
ordunun başındaydı ve Basilius Michaelı bu adamın ümitsiz derecede haris
olduğuna ikna etmişti. Yeğenini kontrol edebileceğini düşünerek onu tahta
çıkarmak için komplo kurmuştu ve yine bir komplo kurabilirdi, ama bu kez
Michael'dan kurtulmak ve tacı kendi eline geçirmek için. Basilius,
Michaelın amcasını öldürtmeyi kabul etmesini sağlayacak şekilde akıtmıştı
zehrini. Büyük bir at yarışı sırasında Basilius, kalabalıkta Bardas'a iyice
sokularak onu bıçaklayıp öldürdü. Kısa süre sonra Bardas'ın yerine ordunun
başına geçmeyi talep etti, orada krallığı kontrol edebilir ve isyanları
bastırabilirdi. Bu isteği yerine getirildi.
Ben kendi açımdan en sevdiğim ve sevgisinden
herkesinkinden fazla emin olduğum kişi tarafından birden çok aldatıldım. Bu
nedenle bir insam değerine ve özelliklerine göre diğerlerinden daha fazla
sevmenin ve ona hizmet etmenin doğru olabileceğine inanıyorum, ama daha
sonra pişman olmamak için insana çekici görünen bu arkadaşlık tuzağına
güvenmemek en iyisidir.
Baldassare Castiglione, 1478-1529
Artık Basilius'un gücü ve zenginliği gitgide artıyordu.
Birkaç yıl sonra Michael kendi aşırı harcamaları yüzünden parasal sıkıntıya
girerek Basilius'tan yıllar içinde ödünç aldığı paraları geri ödemesini
istedi. Basiliusun ret cevabı Michael'ı şaşkınlığa uğrattı. Yüzündeki arsız
ifade karşısında imparator kendi açmazının farkına varmıştı: Eski seyisin
daha fazla parası, senatoda ve orduda daha fazla yandaşı ve sonuç olarak da
imparatorun kendisinden daha fazla gücü vardı. Birkaç gece sonra çok fazla
içki içtiği bir gecenin ardından uyandığında askerler tarafından
kuşatıldığını gördü Michael. Onlar imparatoru bıçaklarken Basilius seyretti.
Kendi imparatorluğunu ilan ettikten sonra Bizans sokaklarında atıyla
dolaşırken eski hayırseverinin ve en iyi dostunun başını uzun bir sopanın
ucunda sallandırıyordu.
YILAN, ÇİFTÇİ VE BALIKÇIL KUŞU Avcıların kovaladığı
yılan çiftçiden hayatını kurtarmasını ister. Onu kovalayanlardan kurtarmak
için çiftçi diz çöküp yılanın karnına girmesine izin verir. Ama tehlike
geçip yılandan dışarı çıkmasını istediğinde yılan çıkmayı reddeder.
Bulunduğu yer sıcak ve güvenlidir. Adam eve dönerken gördüğü balıkçıl kuşuna
fısıldayarak olanları anlatır. Balıkçıl ona çömelip yılan dışarı çıkarmak
için gerinmesini söyler. Yılanın başı dışarı çıkınca balıkçıl onu yakalayıp
öldürür. Çiftçi yılanın zehrinin hala içinde olmasından korkar. Balıkçıl,
yılan zehrinden kurtulmanın yolunun altı beyaz kuşu pişirip yemek olduğunu
söyler. Sen beyaz bir kuşsun," der çiftçi. Sen ilki olacaksın." Balıkçılı
yakalayıp torbasına koyar, eve gelir. Karısına olanları anlatırken torbayı
kapıya asar. "Bu yaptığına çok şaşırdım," der karısı. "Kuş sana bir iyilik
yapmış, karnındaki kötülükten kurtulmanı sağlamış, hatta hayatını kurtarmış,
ama sen onu yakalamışsın ve öldürmekten söz ediyorsun." Adam hemen balıkçılı
bırakır, o da uçarak gider. Ama giderken kadının gözlerini oyar. Kıssadan
hisse: Suyun yukarıya doğru aktığını gördüğünüzde birisi bir iyiliğin
karşılığını ödüyor demektir.
Afrika Halk Masalı
Yorum
Michael geleceğini Basilius'un onun için duyduğunu
düşündüğü minnettarlığa bağlamıştı. Elbette kendisine en iyi Basilius hizmet
ederdi; zenginliğini, eğitimini ve konumunu imparatora borçluydu. Sonra
Basilius güç kazanınca ihtiyacı olan her şeyi ona vermek, ikisi arasındaki
bağı güçlendirmek en iyisiydi. İmparator ancak Basiliusun yüzündeki arsız
gülümsemeyi gördüğü tarihi günde ölümcül hatasını farketmişti.
Bir canavar yaratmıştı. Adamın gücü çok yakından
görmesine izin vermişti, ondan sonra daha fazlasını isteyen, her şeyi
isteyen ve elde eden, aldığı yardımın kendisine yük olduğunu hissederek o
durumda çoğu kişinin yapacağı şeyi yapan adamın. Böyleleri gördükleri
iyilikleri unutup başarılarını kendi becerileriyle elde ettiklerini hayal
ederler.
Michael olanların farkına vardığı anda hayatını yine de
kurtarabilirdi, fakat arkadaşlık ve sevgi her insanı çıkarlarına karşı kör
eder. Hiç kimse arkadaşının kendisini aldatabileceğine inanamaz. Ve Michael
da kafası bir çubuğun ucunda sallanana dek inanmamaya devam etti.
Tanrım, beni dostlartmdan koru; düşmanlarımın icabına
ben bakabilirim.
Voltaire, 1694-1778