William Ewart Gladstone
- Meslek : Birleşik Krallık başbakanı
- Doğum : 1809
- Ölüm : 1898
İngiltere’nin en uzun süre görev yapan başbakanlarından biri olan William Ewart Gladstone, 19. yy.da dört dönem görev yaptı. Viktorya döneminde demokratik kurumları geliştiren liberal bir reformcuydu. İrlandalıların siyasal haklarını arttırmak için çaba gösterdi. Liverpool’da dünyaya gelen Gladstone, Eton v e Oxford’da eğitim gördü. Bu okullar uzun zamandır İngiliz politikacılar yetiştiriyordu. İki dönem başbakanlık yapmış olan muhafazakar lider Benjamin Disraeli ile olan rekabeti çok meşhurdu. Bu iki adam hem kişisel hem de politik nedenlerle birbirlerine karşı düşmanlık besliyorlardı. Disraeli, Gladstone için baş düşmanın diyordu.
Bir dönem iki siyasetçi siyasal anlamda müttefik olmalarına rağmen anlaşamıyorlardı. Gladstone 1859’da ise liberallerin safına geçti. Çok geçmeden parti başkanı oldu. Sonraki yol ise liberaller genel seçimleri kazandılar. Gladstone, Disraeli’nin yerine başbakan oldu. Yeni başbakan ilk dönemde İrlandalı Katoliklerin üzerindeki baskıyı hafifleten yasalar çıkardı. Bir ilkokul sistemi kurdu ve gelir vergilerini düşürdü. 1874 yılında Disraeli onu seçimlerde yendi. Bunda Liberaller’in barların kapanış saatlerini ve bira ile cindeki alkol oranını düzenlemesinin büyük payı vardı. Yenilgisinin ardından Gladstone, Disraeli’ye karşı keskin bir muhalefet yapmaya başladı. Onu Osmanlı İmparatorluğu’nun Bulgaristan’a yaptığı baskıları görmezden gelmekle suçladı. 1880, 1886 ve 1892 yıllarında yapılan seçimlerde tekrar başbakan seçildi. “Büyük Yaşlı Adam” lakaplı Gladstone kariyerinin sonlarında İngiliz liberalizmi ile özdeşleşti. Seksek sekiz yaşında Galler’de ölümünün ardından onun adına bir devlet töreni düzenlendi.
beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
-
İbrahim Paşa Sarayı
Sarayın mevcut bir konağın önemli değişiklikler, eklemeler ve tamirler yapılmak suretiyle meydana getirildiği bilinmektedir. İçinde bir kule ve çardağı, köşk, hazine odası, hamam, kiler, mutfaklar, divanhane, hassa evleri, ahır gibi kısımları bulunan bu yapı çok kısa bir süre içinde tamamlandı. Nitekim seferden dönen padişah burada ağırlanmış, sadrazamlığa yükselen İbrahim Paşa’nın muhteşem düğünü 1524 yılında aynı yerde yapılmıştır. 23 Receb 931 (16 Mayıs 1525) gecesi meydana gelen bir ayaklanmada şehrin başka saray ve konakları ile beraber buraya da hücum edilerek kapı ve pencereleri parçalandı. Sarayını tamir ettiren İbrahim Paşa, Budin seferi ganimeti olarak getirdiği heykelleri 1526 yılında binanın önüne diktirmiş ve düşmanlarının tenkit ve alaylarını üzerine çekti. Hatta bu münasebetle o çağın şairlerinden Figani Hz. İbrahim’in putları kaldırdığını, halbuki adaşı olan diğer İbrahim’in şehrin ortasına putlar diktirdiğini söyleyerek paşayı hicvetmiş ve bu da hayatına mal olmuştur. Paşanın sarayının önüne diktirdiği heykeller 16.yüzyılda çizilen bazı gravürlerde fark edilmektedir. Şehzadelerin 1530 yılında yapılan sünnet düğünü için İbrahim Paşa Sarayı önüne, meydana bakan bir kasır inşa edilmiş ve Kanuni bir ay süren eğlenceleri buradan seyretmiştir.
-
Hamitoğulları Beyliği
Beyliğin adı, Anadolu Selçuklu sultanı II. Gıyaseddin Keyhusrev tarafından başarılı hizmetleri sebebiyle mükafatlandırılarak 1240 yılında Isparta ve Burdur yöresine uç kumandanı olan Hamid Bey’den gelir. İlhanlı hükümdarı Gazan Han’ın Selçuklu Sultanı II. Mesud’u azletmesiyle doğan otorite boşluğundan faydalanan Hamid Bey, 1297 yılında Uluborlu’yu hükümet merkezi yaptı ve Isparta, Burdur, Eğridir, Ağros, Gönen, Barla, Keçiborlu yöresinde Hamidoğulları Beyliği’ni kurarak bağımsızlığını ilan etti. Beyliğin sınırlarını Yalvaç, Şarkikaraağaç, Avşar, Sütçüler, İncirli ve Ağlasun gibi yerleşim merkezlerini içine alacak derecede genişleten Hamid Bey, ailenin en yaşlı üyesi olarak eski Türk geleneğine uygun bir şekilde hükümet merkezi Uluborlu’da “ulu bey” sıfatıyla hüküm sürdü. Ölümünden sonra geleneğe uygun olarak oğlu İlyas, ondan sonra ise onun oğlu Feleküddin Dündar Bey beyliğin başına geçti. İdareyi ele aldıktan sonra hükümet merkezini Eğridir’e taşıyan Dündar Bey, Konya ile Antalya arasındaki ticari ve askeri yolları denetleyecek bir konuma geldiği gibi şehre de kendi adına nisbetle Felekabad adını verdi. Osmanlılar’ın Balkanlar’daki geleceğini tayin eden 1389’daki Kosova Savaşı’na diğer Anadolu beyleri gibi Hamidoğulları da katıldı. Daha sonra Osmanlı tahtına çıkan Yıldırım Bayezid Anadolu birliğini sağlamak üzere giriştiği harekat neticesinde Hamidoğulları’na ait toprakların tamamının ele geçirdi ve idaresini de I. Bayezid’in oğlu İsa Çelebi’ye verdi.
-
Nogaylar
Farklı gruplardan meydana gelen topluluk özelliği gösteren Nogaylar’ın yönetim kadrosunu Mangıtlar teşkil eder, halk tabakasının esas unsuru ise Kıpçak Türkleri’dir. Nogaylar’ın Kazak, Özbek ve Başkırtlar’la kabile ilişkileri bakımından önemli bağları vardır. Bunlar hemen hemen aynı boylardan oluşur. Bu sebeple söz konusu topluluklardan bazı boyların diğerine katılması sırasında farklılıklar yaşanmadı. 16. yüzyılda Nogay ordasında on sekiz değişik kabilenin bulunduğu tespit edildi.16. yüzyılın başında Nogaylar’ın beyi olarak Mûsâ Mirza’nın adı geçer. Bu yüzyılın ilk yarısında Kırım Hanlığı ve diğer Türk hanlıkları ile ilişkilerinde önemli bir yere sahip olan Nogay ordası yüzyılın ortasında iç çekişmeler sebebiyle bölünmeye uğradı. Osmanlı taraftarı olan Yûsuf Mirza ile Moskova taraftarı olan kardeşi İsmâil Mirza arasındaki mücadele sonucunda Yûsuf Mirza öldürüldü. Büyük Nogay ordası üzerindeki yoğun Rus baskısı İsmâil Mirza ve Tin Ahmed Mirza zamanında da sürdü. 17. yüzyılda Nogaylar önemli sıkıntılar yaşadılar. Bunların başında Kalmuk istilâsı geldi. Kalmuklar’ın ağır baskısı sonucu Nogaylar’dan bir bölümü Osmanlı-Kırım koruması altındaki alana kaçtı; bir bölümü de Kalmuklar’ın idaresi altına girdi.
-
Zeki Velidi Togan
Türk tarihi üzerine yaptığı araştırmaları ve siyasi arenada verdiği mücadeleyle tanınan Zeki Velidi Togan, 1890 yılında Rusya’nın Küzen köyünde dünyaya geldi. Eğitimli bir ailenin çocuğu olan ve bu vesileyle iyi bir eğitim görme fırsatı bulan Togan, Arapça’yı babasından, Farsça’yı annesinden öğrendi. Daha sonra ise medresede edebiyat üzerine eğitimler aldı. Zamanla edebiyata olan ilgisi daha da artan Togan, konuyla ilgili dar çerçeveyi genişletmek adına Türkistan’a defalarca giderek araştırmalarda bulundu. Bir yandan da siyasi alandaki mücadelesini genişleterek Başkırt’ın meseleleriyle ilgilendi. 1917 yılında siyaset meydanında daha aktif bir şekilde yer alan Togan, Başkırt Özerk hükümetinin kurulmasına öncülük etti. 1921 yılında ise Türkistan Milli Birliği’nin başına getirildi. Zeki Velidi Toga ömrünün büyük bölümünü burada geçirdi ve bu dönemde Bolşevik Ruslar ile mücadele etti; bir yandan da kitabeleri yazıya geçirmeye devam etti.
-
II. Bayezid
Sekizinci Osmanlı padişahı olan II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim'in babasıdır. Uzun boylu, yağız çehreli, ela gözlü, geniş göğüslü olan Bayezid yumuşak, hatta melankolik bir tabiata sahipti. Gençliğinde serbest bir hayat sürdüğü halde padişahlığında ibadete ve hayır işlerine yönelmişti. Bu sebeple de Bayezid-i Veli diye anıldı. Mecbur olmadıkça savaştan uzak kalmaya dikkat etmiş, “nizâm-ı memleket” için İstanbul’dan ayrılmamayı tercih etmişti. Adlî mahlası kullanarak Türkçe ve Farsça şiirler yazdı. II. Bayezid'in yazdığı şiirlerden meydana gelen küçük hacimli bir divan Rumi 1308 tarihinde İstanbul'da basıldı. Kendisi hat sanatında da oldukça yetenekliydi. Bursa'daki meşhur Koza Han olmak üzere birçok eser yaptırdı.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun