44 eyaleti tehciri ‘soykırım’ olarak niteleyen ABD’deki tarihi Senato komisyon tutanağı bugünkü gelişmelere de ışık tutuyor -6
Doğan Avcıoğlu'nun 1969-1971 yıllarında yayınladığı Devrim dergisindeki “Amerika’da Lozan Tartışmaları” başlıklı metinden oluşan yazı dizimize devam ediyoruz.
1915 olayları ile ilgili başlattığımız yazı dizisinde, Devrim dergisinin yayınladığı Amerikan Senato Komisyon tutanaklarında yer alan Ermeni Olayları tartışmalarına yer verdik.
Yazı dizisi Doğan Avcıoğlu’nun 1969’dan 12 Mart 1971 Muhtırasının ertesine kadar haftalık olarak yayınladığı Devrim dergisindeki “Amerika’da Lozan Tartışmaları” başlıklı metinden oluşuyor.
Şimdi yazı dizimizin altıncı ve son bölümünü veriyoruz:
CHESTER İŞİNİ BOZMAK İSTEYEN VİCDANSIZLARIN ISRARLI VE SİNSİ ÇABALARI BOŞA ÇIKACAKTIR
Dr. Hamlin: Ben sadece, şayet şeriat kalktıysa, Türkiye Cumhuriyeti olarak sözü edilen ülkede, herhangi bir Hıristiyan, yabancı ya da Türk’ün güvenebileceği yerleşmiş bir kanun düzeni kalmamış olacağına işaret etmek istiyorum. Bizim teşrii bir meclis tarafından konan kanunlarımız bir ayda ya da birkaç ayda düzenlenmiş kanunlar değildir. Bizim kanunlarımız yıllarca ve yüzyıllarca süren uygulamalardan doğmuş ve gelişmiş kanunlardır. Şeriat kaldırıldığına göre, yabancıların davalarında Türk mahkemelerinin hangi kanunları uygulayacağını öğrenmek doğrusu çok ilginç olacaktır.
Mrs. Alma Gluck Zimbalist: İmtiyazlarımızın kaldırılmasının yararımıza ya da zararımıza bir etkisi olmuş mudur?
Başkan: Mr. Miller imtiyazlarımızın kaldırıldığını kabul etmiyor. Önce bunu izah eder misiniz? Mrs. Zimbalist’in sorusunu ondan sonra cevaplandıralım.
Mr. Miller: Amerika Birleşik Devletleri söz konusu olduğunda kapitülasyonların kaldırılmış olduğunu kabul etmiyorum. Anlaşma müzakereleri süresince Dışişleri Bakanlığı da bu görüşü korumuştur. Benim anladığıma göre, kapitülasyonların kaldırılması bu anlaşmayla önerilmektedir. Şayet bular zaten kaldırılmışsa, niçin yeniden kaldırılması isteniyor? Elle tutulur bir örnek vermek için, şu anda Ankara nezarethanesinde iki kişinin tutuklu olduğunu bildirmek isterim.
Bunlar kapitülasyonların nazari olarak kaldırılmasından bu yana tutukludur. Oysa kapitülasyonlar uyarınca konsolosluk mahkemelerinde mahkum edilmişlerdi.
Dr. Barton: Türkiye’nin muhtelif bölgelerinde 75-100 Amerikalı ile mektuplaşıyorum ve geçen yılın ağustosunda Lozan Antlaşması’nın imzalanmasından sonra kapitülasyonların uygulanmasına son verilmesinden beri Türk Hükümetinin kendilerine karşı tutumundan şikayet ettiklerini asla duymadım.
Başkan: Karşımda bir problem var. Önümde herkesin Chester Projesi olarak bildiği Osmanlı-Amerikan Kalkınma Şirketi’nden Mr. Horace G. Knowles’dan bir not var. Mr. Konowles mensup olduğu şirket hakkında Mr. Gerard’ın ileri sürdüğü hususlara cevap vermesine izin verilmesini talep ediyor. Problem şu: Mr. Konowles’in etraflı olarak anlatmak istediği şeyler olduğunu sanıyorum. Oysa kendisine sadece iki buçuk dakika verebilirim. Bu süre zarfında cevap verilebilecekse Mr. Knowles’e memnuniyetle söz verebilirim.
Mr. Knowles: Sayın Başkan, bayanlar, baylar; Dış Politika Birliği üyesi ve Chester Projesi’nin kim olduğu hakkındaki açıklamasını ya da yanılmasını, kendim için olduğu kadar projeye ve projenin sahibi olan şirkete ve ayrıca bu müzakereleri izleyen siz dinleyiciler için de düzeltmeyi görev addediyorum. Mr. Gerard, Chester Projesi’nin yüzde 10 karla 300 bin dolara Kanadalılara satıldığını açıkladı. Böyle bir satıştan gazetelerin bahsettiği doğrudur, fakat satışın yapıldığı gerçek değildir. Chester Projesi hiçbir zaman Amerikalıların kontrolünden çıkmamıştır. Türkler bu imtiyazı özellikle bir şartla vermişlerdir. Türkler, kaynaklarının Avrupa devletlerinin zararlı ilişkilerinden ve kontrolünden kurtulmasını istedikleri ve Amerikalılara güvendikleri ve Amerikalılarla girişecekleri her türlü işte hakkaniyet ve dürüstlükle karşılaşacaklarına inandıkları için bu gibi konularda alışılmış uygulamalarından ayrılarak bu değerli imtiyazı Amerikalılara vermişlerdir.
İmtiyaz hiçbir zaman Amerikalıların elinden çıkmamıştır ve bugün her zamandan fazla Amerikalıların kontrolünde olduğunu memnuniyetle arz ederim. Osmanlı-Amerikan Kalkınma Şirketi’nin hisselerinin çoğu Amerikalılara ve çoğunlukla New York hemşehrilerine aittir ve Türklerin bu değerli projenin Amerikan sermayesiyle gerçekleştirilmesi ve Amerikalıların kontrolünde kalması arzusuna müdahale etmek isteyen vicdansızların ve çıkarcıların ısrarlı ve sinsi çabalarına rağmen öyle kalacaktır. Memleketimizin en büyük sanayi şirketlerinden birinin Türk Hükümetinin Chester Projesi’ni iptal etmesini sağlamak yolundaki bütün çabalarına rağmen, projenin devam edeceğine ve sahipliğinin burada kalacağına eminim.
Arzusu Türkiye’ye yararlı olmak, kendi ülkelerine de gurur payı çıkarmak olan Amerikalı hissedarlar, kalkınma işlerini büyük zorluklar içinde yürütmektedirler. Demiryolu inşaatına başlanmıştır. Telgraf ve telefon sistemine başlanmak üzeredir.
ERMENİLERİN BAŞINA GELENLERİN TÜMÜ, BATI DEVLETLERİNİN, ONLARIN İŞLERİNE BURUNLARINI SOKMALARINDAN GELMİŞTİR
Memleketin radyoyla ilişkili hakları işletilmeye başlatılacaktır. Sonuç olarak, Chester Projesi bütünüyle, düşmanlarımız tarafından kötü konuşulmak ve sizin tarafınızdan kötü düşünülmek yerine, pek kısa bir süre sonra, bütün Amerikalıların iyi düşüncelerini ve Türklerin ebedi minnettarlığını hak edecektir (Alkışlar).
Başkan: Beş dakikamız var. Burada bana ilginç görünen bir soru var. Maalesef soruların çoğuna cevap vermiş olanların cevap vermesi istenmiş. Soru şu: Türkiye’deki bugünkü misyoner okullarının amacı misyonerlik midir? Kanaatimce bu soruyu Dr. Barton cevaplandırmalı.
Dr. Barton: Amaç tamamen misyonerliktir.
Prof. W.L. Westermann: Konuşmacılar masasında oturan hanımdan, Miss Barnette Miller’den sormak istiyorum. Kendisi cevabı bilmiyorsa, Dr. Barton tarafından cevaplandırılabilir. Halihazır Türk Milli Hükümetinin monogam evlilik hakkındaki düşüncesi nedir?
Başkan: Miss Miller cevap vermeyecekmiş. Ya siz, Dr. Barton? İkinci tercihiniz ama razı olacağınızı ümit ediyorum.
Dr. Barton: Konu Lozan’da uzun boylu tartışılmış ve Türkler yapacakları ilk işlerden birinin tek erkekle tek kadının evlenmesini sağlayacak bir kanun koymak olacağını açıklamışlardır. Amerikan gazetelerinin bu tutumu nasıl protesto etmiş olduğunu açıklayacaksınız. Lozan’daki Türklerin ve şimdiki Hükümet liderlerinin monogam evliliği ülkenin kanunu haline getirmek istediklerinden benim hiçbir şüphem yoktur.
Mr. Kohler: Ben, bizim kendi davranışlarımız Ermenilerin Türkiye’deki çıkarları bakımından zararlı olmamış mıdır, diye sormak istiyorum. Bir iki yıl önce dinsel nedenlerle işkenceyle karşı karşıya kalmış olmaları yüzünden ıstırap çektikleri ve yerlerinden göçmeye mecbur kaldıkları gerekçesiyle Ermenileri muaf tutması Kongre’den istendiğinde bu teklif reddedilmiştir. Öte yandan, Chicago Federal Mahkemesi geçenlerde Ermenileri naturilazasyon kanununa göre beyaz insanlar olmadıkları nedeniyle ABD uyruğuna kabul edilemeyeceklerine karar almıştır. Yine geçenlerde, naturilazasyonu sağlamış ve yıllardan beri Birleşik Devletler vatandaşı olmuş sanılan Ermenilerin Amerikan vatandaşı olmadığı iddia edilmiştir.
Mr. Henry D. Ashton: Bu soruya, bütün noktaları birden kapsamadığı halde, Mr. Carey Stejian’ın bir sözüyle cevap vereceğim. Mr. Carey Stejian, Türkiye’nin en büyük bankasının başkan yardımcısı ve Ermenidir. Mr. Stejian, son zamanlarda Ermenilerin başına gelen bütün felaketlerin Batılı milletlerin onların işlerine karışmasından doğduğunu memleketine Amerikalıların yapabileceği en iyi şeyin bu gerçeği mümkün olduğu kadar çok sayıda kimseye anlatması ve elli yıldan uzun bir süreden beri devam eden Ermeni işlerine müdahaleye son vermelerini söylemesi olduğunu; Türklere ve ırkçılığa karşı propagandayı finanse etmek amacıyla Amerika’da muazzam meblağlar sarf edildiğini, Türklerin feci katliamlar yapmaya böylelikle tahrik edilmiş olduğunu ve Batılı milletlerin Hıristiyanlığı korumak adına Ermenilerin işlerine karışmasının dünyada onlara en fazla zarar veren şey olduğunu söylemiştir.
Başkan: Bu soruya cevap veren Mr. Ashton kendisi de bir soru sormuş bulunmaktadır. Bu itibarla, masadaki konuşmacılardan birine Mr. Ashton’un cevap süresi kadar konuşma müsaadesi vereceğim.
Mr. Gerard: Şimdi konuşan centilmenin sözlerinden anlıyorum ki, kendisine göre, eğer bir adamı cinayet işlediği için eleştirirseniz onu başka cinayetler işlemeye teşvik etmiş olursunuz, onun için canilerin aleyhinde katiyen konuşmamak gereklidir. Hıristiyan halkları açısından bakıldığında Türklerin bütün tarihi birbirini izleyen katliamlarla doludur. 1914’ten önce biz bu memlekette bu konuda hiçbir kesin tutum almamıştık. Ermeniler ya da Türklerin tebaaları içimizde bir endişe yoktu. Burada bulunan siz bayanlar ve baylar bunu biliyorsunuz. 1914’ten sonra ve savaş süresince General Harbord, Büyükelçi Mogenthau ve öteki yetkililere göre Hıristiyan kardeşlerimizden 800 bini soğukkanlılıkla katledilmiştir. Şimdi size sorarım: Bir millet bu cinayeti işlerken biz tek kelime söylemeden oturup bakacak ve onlarla bir şey olmamış gibi bir barış ve dostluk anlaşmasına mı girecektik? Prof. Staub, bir adamın cinayet işlediğini fakat ona katil denmemesi gerektiğini söylemiş ve Ford marka bir arabanın kan ve suçu temizleyebileceğini ima etmiştir.
Başkan: Toplantı bitmiştir.
Mr. Everette P. Wheler: (Mr. Wheler’in de bu konuda konuşması istenmiş, fakat Başkan, zamanın sınırlı olması nedeniyle kendisine söz vermemiştir. Mr. Wheler’in hazırlamış olduğu konuşma toplantı tutanaklarının bir parçası olarak buraya alınmıştır)
Uluslararası hukukun esas ilkelerine bir göz atmak durumu aydınlatacaktır. Birleşik Devletler’le Türkiye arasındaki 1830 ve 1862 anlaşmaları Ankara Hükümeti’ni bağlayıcıdır. Şansölye Kent, ilgili kuralı şöyle ifade etmektedir: ihtilallerin gerçekleştiği bu dönemde milletler hukukuna göre, antlaşmalar bunlardan etkilenmeyeceği gibi, diğer devletler ya da kredi verenlere karşı yükümlülüklerin bu gibi değişiklikler dolayısıyla zayıflamayacağının iyice anlaşılması gereklidir. Bir devlet sivil hükümetindeki şekil değişmesinden dolayı ne haklarını kaybeder, ne de görevlerinden alınır. İrtibat organı değişse de siyasi vücut aynıdır.”
TÜRKİYE, AMERİKA’NIN ÇIKARLARINI TANIMAZSA, ABD BAŞKANI DENİZ VE KARA KUVVETLERİNİ KULLANARAK ONLARI YOLA GETİRMEK ZORUNDADIR
Türkiye’ye savaş ilan eden Avrupa milletlerinin durumu Birleşik Devletler’inkinden farklıdır. Şansölye Kent, onlara ilişkin kuralı şöyle açıklamaktadır:
“Genel bir kural olarak savaş hali antlaşma yükümlülüklerini izale eder ve müteakip bir antlaşmayla yenilenmedikçe ortadan kalkar ve ebediyen yok olur. Fakat bir antlaşma gelecek bir savaşı öngören ve böyle bir zorunluluğu kapsayan bir hüküm içerirse, milletler arasında ilişki kesildiği zaman dahi kuvvet ve yükümlülükleri korur.”
Birleşik Devletler, Türkiye’ye hiçbir zaman savaş ilan etmediği için bu ikinci kural bizim durumumuzla ilgili değildir. 1830 antlaşması, “Türkiye’de yerleşen Amerikan vatandaşları, hiçbir şekilde rahatsız edilip tecavüze uğramayacak ve işlerinde rahat bırakılacaklardır” hükmünü içermektedir. Bu madde 1862 antlaşmasıyla teyit edilmiştir. Birleşik Devletler Anayasası’nın 6’ncı maddesi, “Birleşik Devletler’in yetkisi altında yapılan ve yapılacak olan antlaşmalar, ülkenin en yüksek kanunu olacaktır” demektedir. 11’nci maddenin 3’ncü bölümünde, “Kanunların sadakatle yürütülmesinden Cumhurbaşkanı sorumludur” denmektedir. Bu amacın gerçekleşmesi için gerçekleşmesi için aynı maddenin 2’nci bölümünde Cumhurbaşkanının Birleşik Devletler kara ve deniz kuvvetlerinin başkomutanı olduğu hükmü yer almıştır.
Temel ilkeler göz önünde tutularak, Türkiye’deki Amerikan vatandaşlarının yukarıda sözü edilen antlaşmalar uyarınca doğan haklarının korunmasını ve uğradıkları zararların karşılanmasının; Vattel’in, “Bir hükümdar, karşılık olarak adil bir tazminat ya da uygun bir tatmin yolu sağlarsa, bunu derhal uygulamalı” sözlerinde belirtildiği gibi, gerektiği takdirde bu amaçla kara ve deniz kuvvetlerini kullanarak uluslararası kanunlarla kendisinin olan hakkı kullanmasının Cumhurbaşkanının görevi olduğu kanısında olduğumu beyan ederim. Lozan Antlaşması’yla tanındığı söylenen haklar 1830 antlaşmasıyla sağlanmış olan hakların altındadır. Bu haklardan niçin vazgeçelim? Şayet Ankara Hükümeti önceki antlaşmalara saygı göstermeyi reddederse, sonraki antlaşmaya saygı göstereceğini nasıl ümit edebiliriz?!. (Son)
M. Ayhan Kara
Odatv.com
Pesilvanya valisinin Padişah Abdülhamid’e ettiği teşekkürün nedeni neydi...
"1.5 milyona çıkmış..."
Dünyaca ünlü hacker grubu Anonymous...