Deprem, her ne kadar korkulan bir şey olsa da hayatımızın bir gerçeğidir. Bunun bilinciyle hareket ederek ve bu konuda bilgilerimizi arttırarak yaşamak ise hem bize hem de çevremize faydalı olmamızı sağlayacak işlerden birisidir. İşte bu Bence'de de bunu yapacağız.
Öncelikle bilimsel tanım olarak depremin ne olduğunu öğrenelim.
Deprem Nedir?
''Deprem, yer sarsıntısı, seizma veya halk arasında zelzele, yer kabuğunda beklenmedik bir anda ortaya çıkan enerji sonucunda meydana gelen sismik dalgalanmalar ve bu dalgaların yeryüzünü sarsması olayıdır.''
Yukarıda gördüğümüz tanımdan öğreniyoruz ki deprem, bir tür mekanik dalga olayıdır. Deprem mekaniğinin temelinde bulunan bu dalgalara ise deprem dalgaları adını veriyoruz.
Deprem Dalgaları Nelerdir? Kaç Çeşittir?
Yer altındaki tektonik plakaların hareketlenmesiyle meydana gelen mekanik dalgalara ''deprem dalgaları'' adı verilir. Cisim ve yüzey dalgaları olmak üzere ikiye ayrılır.
Cisim Dalgaları Nelerdir?
Cisim dalgaları, yer kabuğunun depremin odak bölgesinden her yöne doğru yayılan dalgalara verilen isimdir. Yüzey dalgalarına göre daha hızlı olan bu dalgalar, yıkıcılık açısından onlardan daha geridedir. Kendi içlerinde ''P'' ve ''S'' olarak ikiye ayrılır cisim dalgası.
P dalgaları ve Özellikleri Nelerdir?
P dalgaları, en hızlı hareket eden anlamına yani ''Primer'' ifadesinin baş harfini alacak şekilde isimlendirilmiştir. P dalgaları, adından da anlaşılacağı üzere Sismografa ulaşan ilk dalgadır. Saniyede 5-8 kilometre arasında bir hıza sahip bu dalgalar, gezegenin derinliklerinden gelmesine bağlı olarak 13 kilometreye kadar bir hıza sahip olabilirler. Yıkım etkisi düşük, katı-sıvı-gaz ortamlarında yayılabilirler. Dalga tipi olarak ise boyuna dalgalardır.
S Dalgaları ve Özellikleri Nelerdir?
S dalgası, P dalgasından sonra bir diğer cisim dalgasıdır ve ''Sekonder'' yani ikincil anlamının baş harfiyle isimlendirilmiştir. S dalgaları, Sismografa ulaşan ikinci dalgadır ve P dalgalarının %60'ı kadar hıza sahiptir. Yayılma hızları, saniyede 3-5 kilometre arasında değişmektedir. P dalgasının aksine sadece katı yüzeylerde hareket edebilir ve enine dalgalardır.
Yüzey Dalgaları Nelerdir?
Cisim dalgalarının aksine yüzey dalgaları, yıkıcı ve etkin dalgalardır. Odak noktasından yayılarak hareket ederler ve cisim dalgalarına göre daha yavaştırlar. Yüzey dalgaları, zemini hareket ettirir ve enerjisi bu açıdan yüksektir. Kendi aralarında ''Love'' ve ''Rayleigh'' olmak üzere ikiye ayrılır.
Love Dalgaları ve Özellikleri Nelerdir?
Yüzeye yakın ve paralel hareket eden bir dalga türü olan ''Love Dalgaları'', İngiliz bilim insanı olan A.E.H Love'dan almıştır. Yeryüzünü yanlara doğru hareket ettirir ve yarılmalara sebep olarak depremin yıkıcılığını arttırır. Sadece tabakalı ortamda oluşabilen bu dalgalar, düşey ve yayılma doğrultusunda bileşenlere sahip değillerdir. Hızlar, P ve S dalgalarından az ama Rayleigh dalgalarından fazladır. S dalgalarından sonra, Rayleigh dalgalarından önce Sismografta görünürler.
Rayleigh Dalgaları ve Özellikleri Nelerdir?
Yüzey dalgalarının yavaş hareket edeni olan bu dalgalar, isimlerini kendilerini keşfeden Lord Rayleigh'e ithafen almışlardır. Depremde hissedilen sarsıntılarının çoğunun sebebi olan bu dalgalar, serbest yüzeyle sınırlandırılmış olan yarı sonsuz ve esnek bir ortamın varlığına gerek duyar ve hareket genliği derinlik ile üstel olarak azalır.
Rayleigh Dalgası ve Yayılım Doğrultusu Modeli
Depremin tanımı, oluşumu ve dalga modellerine değindiğimiz bu Bence'mizin sonuna gelmiş bulunmaktayız. En başta da söylediğimiz gibi deprem; korkulan, kaçınılan ama eninde sonunda yüzleştiğimiz bir tehlikedir insanlık olarak. Dilerim ki hiç kimse, bu sebepten hayatını veya bir yakının kaybetmez ve insanlık olarak bir gün bu tehlikeyi bertaraf edecek teknoloji seviyesine ulaşırız. Şimdilik esenlikle kalın, hoşça kalın...