Enflasyon, gerek yanlış politikalar, gerekse dış ekonomik gelişmeler nedeniyle ülkemizde, özellikle 1950, 1980 ve 1990'lı yıllar olmak üzere hemen hemen her dönem en önemli ekonomik sorunlar arasında yer almıştır. "Enflasyon" mutlaka bilinmesi gereken temel makro ekonomik kavramlar arasındadır.
Enflasyon Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Enflasyon İngilizcede şişme, şişkinlik anlamına gelen "inflation" kelimesinden dilimize geçmiştir. Kelime anlamından anlaşılacağı gibi bir ekonomide genel fiyat seviyesindeki sürekli artışı ifade etmektedir. Enflasyon tüm mallardaki fiyat artışını göstermez, enflasyonun yüksek olduğu bazı dönemlerde bazı malların ya da hizmetlerin fiyatları azalıyor ya da sabit kalıyor olabilir.
"Enflasyon oranı" ise iki dönem arasındaki genel fiyat düzeyindeki değişimi göstermektedir.
Enf. Oranı = ( (fiyat2014-fiyatlar2013) / fiyatlar2013 ) * 100
Enflasyon oranlarının belirlenmesi için kullanılan hesaplamalarda fiyat endeksleri kullanılmaktadır. Fiyat endeksi önceden belirlenmiş çeşitli mallardan oluşan bir sepetin fiyatının cari yıl ile geçmiş bir yıldaki fiyatının oranının 100 ile çarpımıdır. Geçmişte temel alınan yılın fiyat endeks değeri 100 'dür.
Örneğin 2000 yılında bir mal sepetinin fiyatı 220 ise ve cari yılda 340 oldu ise, fiyat endeksi ( 340/220 )*100= 154.4 olarak hesaplanır. Yani 2000 yılında 100 olan genel fiyat düzeyi 2014 yılına gelindiğinde 154.4 olmuştur. (Yıllara ait fiyatlar örnektir)
Bu hesaplamalar ülkemizde Tüik tarafından yapılmakta olup Tüfe (Tüketici fiyat endeksi) olarak adlandırılmaktadır. Enflasyon oranı TÜFE'de oluşan yıllık değişim oranı şeklinde de ifade edilebilir. Fiyatlar genel seviyesindeki değişim farklı faktörlere bağlı olabilir. Enflasyon çeşitleri talep (demand pull) ve maliyet (cost push) enflasyonu olarak iki temel kategoride incelenebilir.
Dezenflasyon ve Deflasyon Nedir?
Deflasyon ise enflasyon kavramının tam tersidir, yani genel fiyat seviyesindeki düşüşü tanımlar. Yukarıdaki örneğimizde sonuç negatif enflasyon çıkmış olsaydı bunu deflasyon olarak adlandıracaktık. Deflasyon dezenflasyon kavramıyla karıştırılmamalıdır. Dezenflasyon ise enflasyon oranlarındaki artışın düşmesini, örneğin %10 dan %8 e düşmesi durumunu tanımlar.
Enflasyonu belirlemede kullanılan mallar hangileridir merak ediyorsanız TUIK sitesinden enflasyon sepeti ile ilgili excel tabloyu indirebilirsiniz.