Kredi Risk Swapı ( CDS ) İle Piyasanın Nabzını Tutmak
Kredi risk swapı olarak Türkçe 'ye çevrilen Credit Defaut Swap (CDS) kavramı, temel anlamda bir alacaklının, 3. bir tarafa belirli bir ücret ödeyerek, alacağını garanti altına alması anlamına gelmektedir. Yani CDS'ler, başta alacaklı ya da borçlu olmayan bir tarafın, alacaklının alacağını alamaması ya da borçlunun iflas etmesi durumunda söz konusu miktarı alacaklıya ödeyeceğini garanti eden sözleşmelerdir. Bu sayede alacaklı, alacağını garanti altına almış ve borçlunun iflas riskinden korunmuş olur. Alacaklı, alacağının ödenmemesi riskinden belirli bir ücret karşılığında kurtulur ki buna da CDS primi denir.
Aslında CDS'lerdeki mantık ile sağlık, araç veya konut sigortalarındaki mantık birbirinden çok farklı değildir. Örneğin, kişi, hastalanma ya da aracının çalınma riskine karşı veya konutunda oluşabilecek herhangi bir hasara karşı önceden düzenli olarak bir prim öder. Kişinin bu primleri ödemesi ile kredi risk swaplarının düzenlenme nedenlerinin altında yatan duygular birbirinden faklı değildir. Bir devlet hazinesinin ya da bir şirketin ihraç ettiği tahvili satın alan yatırımcı, ilgili ihraççının iflası halinde parasını geri alamama riskini, CDS sözleşmeleri ile sigorta şirketine devredebilir. Eğer tahvili satmış olan şirket (ya da hazine) iflas ederse, sigorta şirketi yatırımcıya alacağını ödemek durumundadır.
Günümüzde CDS sözleşmelerinin ikincil piyasası oluşmuştur. Yatırımcılar, bu piyasada ülkelerin veya şirketlerin iflas edip etmeyeceğine yatırım yapmaktadırlar. Mesela, Yunanistan devlet tahviline sahip olmadığımız halde, bu ülkenin batması halinde geriye ödenemeyecek tahvillerin CDS'lerini satın alabiliriz. Taşınan bu pozisyonun anlamı, Yunanistan'ın batacağı yönünde bir yatırım yaptığımızdır.
Değerli kâğıtları sigortalama yöntemi olan CDS'lere ilişkin bir diğer konu da primlerdir. Tabi ki Yunan devlet tahvillerini sigorta primi ile Almanya tahvillerinin sigorta primi aynı olmayacaktır. Yunanistan'ın iflas riski, Almanya'dan fazla olduğu için CDS sözleşmesi satan taraf, Yunan tahvillerini sigortalarken yatırımcıdan daha fazla prim talep edecektir. Bunu, 60 yaşındaki bir kişiye sağlık sigortası yapan sigorta şirketinin, kendisine 25 yaşındaki sigortalıya göre daha fazla maliyet yükleme ihtimali olan yaşlı bireyden daha fazla prim talep etmesi gibi düşünebiliriz. Yani iflas etme ihtimali yükselen ülkelerin CDS primlerinde artış gözlemlenebilecekken, batma ihtimali düşük olan ülkelerin tahvillerini sigortalamak için de düşük CDS primleri talep edilecektir.
JP Morgan tarafından 1995 yılında finans dünyasına kazandırılan Credit Defaut Swap kavramı, başka bir açıdan bakıldığında piyasada oluşan riskleri takip edebilme aracı olarak da kullanılmaktadır. Genel anlamda CDS primlerinin artış gösteriyor olması yatırımcıların ve finans sektörü aktörlerinin risklerin arttığına yönelik bir düşünce içerisinde olduğu yönünde değerlendirilmektedir. Ya da ekonomisinin güçlü olduğu bilinen ABD ve Almanya gibi ülkelerin devlet tahvili CDS primleri ile yapılan karşılaştırmalar yol gösterici olabilmektedir. Örneğin Almanya ile İspanya'nın hazine tahvilleri CDS spread (prim) farkının artması, yatırımcıların İspanya'nın iflas etme riskinin arttığını düşündüğü şeklide bir sinyal olarak değerlendirilebilir.
Özellikle borç sorunu olan, riski yüksek Avrupa ülkelerinin CDS primlerinin, yükselişe geçmesi halinde küresel piyasaların artan endişeler ile birlikte güvenli varlıklara doğru geçişi hızlanmaktadır. Tam tersi durumda ise riskli varlıklara olan iştahının artması para birimlerinin değeri üzerinde de etkili olabilmektedir.
CDS primlerinin yükselmesi, artan endişeler ile Forex piyasasında Dolar, İsviçre Frank'ı ve Yen gibi güvenilir para birimlerinde yükselişler görülmesine neden olabilecekken, katılımcıların öngördükleri risklerin azalması ile düşen CDS spreadleri, getirisi ve riski daha fazla olan para birimlerinin (TRY, AUD, NZD vb.) talebinin, dolayısı ile değerinin artması anlamına gelebilmektedir.
Piyasaların risk iştahını anlayabilmek için temel ve teknik analizleri etkin bir şekilde kullanan yatırımcılar, birçok farklı göstergeden de faydalanmaktadır. Örneğin CDS spreadlerinin oranına bakarak katılımcıların gelecek tahminlerindeki belirsizliklere ve risklere nasıl baktığı konusunda bilgi sahibi olmaktadırlar. Aynı zamanda bu yöntem Forex piyasasında sık kullanılan ve etkin yöntemlerden biridir.