Rüzgârlar ve Rüzgâr Çeşitleri
Rüzgârlar
Yüksek basınçtan alçak basınca doğru olan hava hareketidir. Rüzgârın hızını ölçen alete ise anemometre denir.
Birbirine yakın iki merkezde sıcaklık farkı oluşması durumunda görülecek ilk olay rüzgarın esmeye başlamasıdır.
Rüzgarın Hızında Etkili Olan Faktörler:
1. Basınç merkezleri arasındaki yatay uzaklık:
İzobarların sık geçtiği yerde yatay uzaklık azdır. Bu sebeple sürtünme ile hız kaybı da azdır. Bundan dolayı izobarların sık geçtiği yerde rüzgarın hızı fazla iken
izobarların seyrek geçtiği yerde hız azdır.
2. Yer şekilleri:
Yer şekilleri rüzgara yön verirken
aynı zamanda hızını da etkilerler. Örneğin, engebeli bir alanda rüzgarın hızı azalır.
3. Dünyanın ekseni çevresindeki hareketi:
Dünyanın dönüş hızının arttığı alanlarda rüzgarın hızı daha azdır. Dönüşten kaynaklanan savrulma sebebiyle.
4. Basınç farkı:
Basınç farkı arttıkça rüzgarın hızı ve şiddeti de artar.
Rüzgarın hızı arttıkça;
a)
İç ısısı düşer ve soğuk rüzgar halini alır.
b)
Geçtiği yerlerin sıcaklığını düşürür.
c)
Buharlaşmayı arttırır. Havanın nem açığı büyür.
d)
Erozyonu arttırır.
Rüzgarın Esme Yönünü Etkileyen Faktörler
1. Basınç merkezlerinin konumu:
Rüzgarlar her zaman yüksek basınçtan alçak basınca doğru eserler.
2. Yer şekilleri:
Sıradağlar
boğazlar
derin ve uzun vadiler rüzgarların gerçek yönlerini değiştirirler. Rüzgarlar genellikle boğazlara
vadilere uygun eserler. Herhangi bir yerde rüzgarın yıl içinde en fazla estiği yöne hakim rüzgar yönü denir. Hakim rüzgar yönü ile yer şekillerinin uzanış doğrultusu arasında bir paralellik vardır.
3. Dünyanın ekseni çevresindeki hareketi:
Bu hareketten dolayı rüzgarlar K.Y.K.’de sağa
G.Y.K.’de sola doğru saparak eserler.
Rüzgâr Çeşitleri
1. SÜREKLİ RÜZGARLAR
a) Alize Rüzgarları:
30 enlemlerindeki Dinamik Y.B. alanlarından Ekvatoral A.B alanına doğru olan hava hareketidirler. Doğu yönlü oldukları için Tropikal Kuşak karalarının doğusuna sürekli olarak yağış bırakırlar. Ekvatorda yükselerek üstten 30 enlemlerine doğru esen rüzgarlara Ters Alizeler denir. Bu rüzgarlar dönenceler civarında alçalarak çöllerin oluşmasına neden olurlar.
b) Batı Rüzgarları:
30 enlemlerindeki Dinamik Y.B. alanlarından 60 enlemlerindeki Dinamik A.B. alanlarına doğru esen rüzgarlardır. Batı yönlü olduklarından Ilıman Kuşak karalarının batısına sürekli bol yağış bırakırlar.
c) Kutup Rüzgarları:
Kutuplardaki Termik Y.B alanlarından 60 enlemlerindeki Dinamik A.B merkezlerine doğru esen rüzgarlardır. 60 enlemlerinde Batı Rüzgarları ile karşılaşarak cephe oluşumuna neden olurlar.
NOT:
Alize ve Batı rüzgarlarının başlangıçtaki sıcaklık ve nem özellikleri birbirine benzer. Sürekli rüzgarlar bütün yıl birbirine ters yönde eserler ve okyanus akıntılarına neden olurlar.
2. MEVSİMLİK RÜZGARLAR (Muson )
Görüldüğü yerler: Hint yarımadası
Güneydoğu Asya
Meksika ve Gine Körfezi kıyılarıdır. Birbirine komşu kıta ve okyanusların mevsimlik ısı farkından doğarlar. Kışın karadan denize doğru eserler. Bu sebeple soğuk ve kuru olarak eserler. Yaz mevsiminde denizden karaya doğru estiklerinden beraberinde bol miktarda nem getirirler ve yağış bırakırlar. Dünyanın en fazla yağış alan yeri Muson Asyası'nda Çerapunçi'dir (Hindistan'ın kuzey doğusundadır. Yıllık ortalama 12.000 milimetre yağış alır.) Etkili olduğu adalara rüzgar sürekli olarak denizler üzerinden geldiği için bütün yıl boyunca yağışlıdır. Yön değiştirdikleri Ocak ve Temmuz aylarında dev dalgalar olur.
3. YEREL RÜZGARLAR
a) Meltemler:
Günlük ısınma farkından doğarlar. Etki alanları dardır.
i) Kara-deniz meltemleri: Kara ve denizlerin günlük ısınma farkı sonucu oluşurlar. Gündüz, deniz meltemi; gece, kara meltemi oluşur. Ege kıyılarında yazın öğleden sonra denizden esen İmbat rüzgarı deniz meltemine örnektir.
b) Sıcak Yerel Rüzgarlar:
NOT: Deniz meltemi kısa mesafelerden sıcak karaya doğru estiği için yağış bırakmaz. Sadece havayı serinletir.
ii) Dağ ve vadi meltemi: Dağ ve vadilerin farklı ısınması sonucu oluşurlar. Bunda güneş ışınlarını alma açısı ve nem oranlarının farklı olması etkilidir. Dağlarda nem oranı az olduğundan vadi ve ovalara göre daha erken ısınır, daha erken soğur. Gündüz vadi meltemi gece ise dağ meltemi olur.
NOT: Muson rüzgarları ile meltem rüzgarları arasındaki benzerlik devirli olmalarıdır.
i) Fön Rüzgarları: Bir dağ yamacını aşarak diğer yamaçtan aşağı doğru esen rüzgarın sıcaklığı artar. Çevrede nem açığı oluşur. Bitkilere kurutucu etki yapan bu tip rüzgarlara Fön rüzgarları denir. Bu rüzgarların oluşmasında yer şekilleri etkilidir. Rüzgarlar geldikleri yerin sıcaklığını gittiği yere taşırlar. Fön rüzgarları bu genellemeye uymaz. Türkiye’de Kuzey Anadolu dağları ile Toroslar’da etkilidir.
c) Soğuk yerel rüzgarlar:
ii) Sirokko: Büyük Sahradan İtalya’nın güneyine doğru esen sıcak ve kuru rüzgardır. Akdeniz’den geçerken nem aldığından İtalya’nın güney kıyılarına yağış bırakır.
iii) Hamsin: Mısır’dan Akdeniz’in doğusuna doğru esen sıcak ve kuru rüzgardır.
i) Mistral: Kışın ve ilkbaharda Fransa’dan Akdeniz’e doğru esen soğuk rüzgardır.
d) Tropikal Siklonlar:
ii) Bora: Dalmaçya kıyılarının gerisindeki dağlardan Akdeniz’e doğru esen soğuk rüzgardır.
iii) Krivetz: Romanya’dan Karadeniz’e doğru esen soğuk rüzgardır.
iv) Etezyen: Ege Kıyılarına yazın kuzeyden esen soğuk rüzgardır. Asor Y.B etkisiyle oluşur.
Tropikal kuşakta ani basınç düşmesi ile oluşan çok şiddetli rüzgarlardır. Bu rüzgarlara Hurricane, Tornado, Kasırga, Hortum gibi isimler verilir.
Bu sayfa hakkında yorum ekle:
|Bu sayfa hakkındaki son yorum:|
|Yorumu gönderen: selin, 28.02.2016, 15:56 (UTC):|
Hmmmm güzel bence ayrica 5. Sınıfa gidenlerin konusu bu mu ben liseye gidiyorum benim konum bu yani ok?
|Yorumu gönderen: Defne, 30.12.2015, 17:21 (UTC):|
Cook iyi işime cok yaradı hazirlayana cok tesekkurler
|Yorumu gönderen: dilara, 20.12.2015, 17:18 (UTC):|
Çok beğendim ayrıca işimede yaradı. Çok teşekkürler :)
|Yorumu gönderen: tuğba, 16.03.2015, 15:56 (UTC):|
çok teşekkürler bu site sayesinde sözlü notum 100 geldi. çok sağolun
|Yorumu gönderen: Ekin , 21.01.2015, 21:33 (UTC):|
Bence gayet kısa ve öz, daha ne kadar kısa olacak her sey açıklanmış
|Yorumu gönderen: şevval, 25.12.2014, 16:46 (UTC):|
bence güzel ama yazı dışında birde bu yazıyı destekleyen resimler ve şekiller olsaydı daha da güzel olurdu
|Yorumu gönderen: maria, 14.12.2014, 08:09 (UTC):|
Rihhanna bende 5e gidiyorum ve sana katılıyorum
|Yorumu gönderen: nisanur, 14.12.2014, 06:29 (UTC):|
çok güzelllllllllllllllllllllllllllllll
|Yorumu gönderen: rihhanna, 30.11.2014, 17:12 (UTC):|
Benim için çok kötü SHAİDA çünkü ben 5. sınıftayım.Belki senin yaşında işime yarar CANİŞİMMMMMMMMMMMM.
|Yorumu gönderen: martina, 27.04.2014, 10:23 (UTC):|
Bnce güzel yazilmis iyi yani :D
|Yorumu gönderen: isimsiz, 15.04.2014, 07:21 (UTC):|
hiç işime yaramadı daha öz ve kısa olsaydı daha iyi olurdu ama bu benim düşüncem herkesinki farklı olur...
|Yorumu gönderen: nesrin, 03.03.2014, 21:04 (UTC):|
iyiiiiiii
|Yorumu gönderen: sena, 27.09.2010, 18:29 (UTC):|
valla süper çok işime yaradı:)
|Yorumu gönderen: burcu, 24.03.2010, 17:41 (UTC):|
çok güzeeeeeel bi site
|Yorumu gönderen: shaida, 14.03.2010, 21:59 (UTC):|
süper bi site çok beğendim çok işime yaradı saolun.
anadolu lisesi
|Yorumu gönderen: bhgg, 13.01.2010, 17:16 (UTC):|
fdgjsfgyjhulş
|Yorumu gönderen: meltem, 27.10.2009, 16:45 (UTC):|
iğğğğğğğğğğrennnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnnççççççççççç