This action might not be possible to undo. Are you sure you want to continue?
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
Eğer Gustave Flaubert ölümünden sonra yayınlanan kitaplarının başarısını görebilmiş olsaydı,
kuşkusuz, burjuvaların budalaca konuşmalarıyla, değişmez doğrulara dönüşen beylik sözleri,
büyük bir zevkle yazdığı sDictionnaire des Ideas reçues» (Basmakalıp Düşünceler Sözlüğü),
«Madame Bovary* başlıklı özel bir bölümü de içerirdi. Pek az roman vardır ki, eşini aldatan
taşralı bir kadının bu basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara, eleştirilere, . övgü ve
kınamalara neden olsun. Mutsuz Emma da unutulmaz Joconde gibi aynı terslikle karşılaşmıştır.
Her iki kahramanın da tek başlarına kazandıkları ün, yapıtların bütünlüğünün gözden
kaçmasına neden olmuştur. Madame Bovary'yi tüm önsözlerinden arındırarak, tüm uzman ve
eleştirmenlerden kurtararak ona yayınlandığı ilk günkü tazeliğini verebilmek düşüncesi ne
güzeldir! Eğer-1857 yılında yaşıyor olup daha ün kazanmamış bir yazarın yeni bitmiş kitabını
açarak şu satırları okuyabilmek olanağım bulmuş olabilseydim: "Okulun çalışma salonundaydık,
kapı açılıp içeri Müdür girdi, arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de, koca
bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu". Bugün bir müzeye girer gibi bir titreme ve saygıyla
okuyabildiğim bu cümle belki o gün ilgimi çekmeyecekti. Belki de eserin daha sonraki
bölümlerini sevmeyecektim. Bütün bunlara inanmam gerçekten olanaksız. Bana öyle geliyor ki,
anlatımın-' daki sıcaklık, gözlemlerindeki doğrulukla böylesine bir öykünün, ön yargıdan biraz
olsun uzaklaşabilmiş her kitap severi etkileye-memiş olabilmesi mümkün değildir.
Kuşkusuz hiçbir yazar yoktur ki, yazmak istediği konuyu Flaubert kadar tam tamına isteğine
uygun bir biçimde kaleme almış olsun. Bu istek, Madame Bovary'yi yaratma düşüncesi kendini
sarmaya başladığı 1849 yılında daha da çarpıcıdır; Flaubert yirmi sekiz yaşındadır ve o zamana
dek hiçbir şey yayınlamamıştır. Daha güzeli o dönemde Flaubert, romantikliğinin doruğunda-'
dır ve «Tentation de Saint Antoine» (Ermiş Antonius)m ilk kitabını yeni bitirmiştir; yapıtını,
konusunun gözüpekliği ve dilindeki zenginlik karşısında şaşıracaklarına inandığı
arkadaşları Louis
6
MADAME BOVARY
Bouillet ve Maxime du Camp'a okumak istemiştir. Oysa hemen son satırın ardından Bouillet
düşüncesini üzgün bir şekilde: "Bunu ateşe atmak ve üzerinde konuşmamak gerekir" diyerek
belirtir. Flaubert üzülür, karşı çıkar ve sonunda çok zengin bir konunun karşısında başının
döndüğünü kabul eder. "Lirizme karşı konmaz bir eğilim duyduğun şu sırada seçefceğin konu,
seni denetleyen, arzularına gem vuran ve içinde lirizmin gülünç olacağı türden olmalıdır",
demekteydi Maxime du Camp. "Cousin Pons, Cousine Bette gibi, burjuvaca yaşantılarla dolu
olaylardan basit bir konu seç ve bunu doğal, hemen hemen teklifsiz bir anlatımla işlemeye
kendini zorla". Bu sözlere yarı yarıya inanan Flaubert uğradığı düş kırıklığını düşünürken Louis
Bouillet şu fikri ortaya atar:
"Niçin Delamare'm öyküsünü yazmıyorsun?" O anda Flaubert' in kafasında bir şimşek çakar.
Eugene Delamare! Flaubert bir zamanlar koket, savurgan, kendini beğenmiş bir eşi olan bu silik
sağlık memurunu tanımıştı. Kadın kocasını aldattıktan ve mahvettikten sonra kendini
zehirlemişti. Taşra kasabası, tekdüze ve göreneğe bağlı bir yaşam, çiftçi dernekleri, eczacı,
eşini aldatan kadın, dedikodular, ölüm... Flaubert tüm bunları görür gibi olur ve şaşırmış bir
durumda mırıldanır; "Ne düşünce!"
Bununla birlikte Maxime du Camp'la Doğu'ya yaptığı gezide aklı Saint Antoine adlı kitabındaydı.
Mısır'dan Filistin'e, Filistin'den Yunanistan'a yaptığı ve yaklaşık iki yıl süren yolculuğunda
romantik coşkusunu yeniden bulmaya çalıştı. Fakat bu uzak ülkeler onu büyülerken aynı
zamanda düş kırıklığına uğratıyorlardı; söylemeye dili varmadı ama, sabahtan akşama değin
gözlerinin önüne serilen bu özgün ve â*ynı zamanda sefillikle dolu manzaradan yoruldu;
basitliğe, gerçeğe, ölçülülüğe duyduğu tepkiyle Fransa'ya . dönmeye can attı. Şimdi tam
tamına Madame Bovary'yi yazacak kıvama gelmişti.
Her şeyden önce Flaubert alışkanlığın verdiği bir davranışla geniş bir biçimde araştırma yaptı,
ortamı inceledi, tanıdığı çeşitli mevkilerdeki insanların sağladığı bilgi kırıntılarıyla
kahramanlarını oluşturdu, planlar yaptı, kendisine malzeme sağlayacak olguları ortaya çıkardı
ve bir düzene soktu. Olayın geçtiği baş yer olan Yonville-1'Abbaye, Dr. Delamare'm yaşadığı ve
çalıştığı Ry kasabasının tam bir kopyasıdır. Günümüzde bile Ry'ye gitmek, Emma'yı ziyaret
etmek demektir. Size hekimin evini, kiliseyi, pazar yerlerini, eczanenin yerini, hanı ve Mme
Delamare'm gömüldüğü mezarlığı gösterirler ve bu yer duygulu kişiler için Mme Bovary'nin
mezarına yapılan bir haç anlamına gelir. Böylesine güçlü bir benzerlik karşısında dikkatli bir
okuyucu kendini, deHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
7
korun kitabı resimlemek için yaratıldığına bile inandırabilir. Romanın kişilerine gelince, hiç
şüphe yoktur ki Flaubert örneklerini gerçek yaşamdan seçmiştir. Delamare çiftinin acı öyküsüne
tanık olan yaşlı hizmetçi Felicite henüz 1905 yılında Dr. Brunon'a, ihtiraslı ve çok güzel bir
kadın olan hanımının nasıl intihar ettiğini anlatmaktadır. "Hangi zehiri aldığını söylemek
istemedi... Herkes ağlıyordu... Nihayet küçük kızı yalvarmak için önünde diz çöktüğünde,
sonunda gerçeği söyledi!.. O kadar zavallı görünüyordu ki!.." Eczacı Homais ise mesleklerini
Forges'da, Yvetot'da, Ry'de Havre'da sürdüren meslektaşlarından alınan çizgilerle oluşturulmuş
bir tiptir. Fakat Flaubert "yarım daire şeklinde tezgâhı, XVI. Louis ve İmparatorluk dönemi stili
kavanozları ve zehirlerin yerleştirildiği raflarıyla" Ry'deki eczanenin dekorunu kendisine örnek
almıştır. Edebiyat tarihçileri, noter yardımcısı Leon'un, taşralı bir kibar kişi olan Rodolphe'un
(gerçekte adı Louis Campion'du.) sayın Lheureux'nun, Flaubert'e esin kaynağı olan gerçek
yaşamdaki kimliklerini ortaya çıkarmışlardır. Bazı edebiyat tarihçileri ise Emma Bovary'nin hiç
şüphesiz Delphine Delamare'ı çok andırdığını söylemekle birlikte yazarın aynı zamanda bir
rastlantı sonucu heykeltraş Pradier'nin çekici ve hafifmeşrep karısı Louise (Lu-dovica)den de
etkilendiğini göstermek isterler. Flaubert'in kâğıtları arasında da Louise'in sadakatsizlikleri ve
savurganlığı yüzünden kendi sonunu nasıl hazırladığını anlatan hemen hemen elli sayfalık bir el
yazmasına rastlanmamış mıydı? Anlatan kişi ise Louise'in bir kadın arkadaşıydı. İşin ilginç yönü
ise bu acıklı öykünün 1851-1856 yılları arasında yani Flaubert romanını yazarken bir sonuca
ulaşmış olmasıdır. Emma Bovary'nin narin silueti arkasında Louise'in hayali Delphine'inkiyle
birleşmektedir. Belki bir süre sonra başka bir yorumcu üçüncü bir kadının mezarını bularak, en
az ötekiler kadar haklı olarak yapıtın kaynağını ortaya çıkardığını ileri sürecektir. Flaubert
sadakatsiz eşlerin düşecekleri durumu sanki önceden görerek, romandaki kadın kahramanın
düşsel bir kişi olduğunu ileri sürmüştür. "Madame Bovary'nin gerçek yaşamla hiçbir ilişkisi
yoktur, der 1857 yılının mart ayında. Bu bütünüyle uydurulmuş bir öyküdür..." Ve, üç ay sonra
da "Hayır bayım, düşüncelerime esin kaynağı olan hiçbir örnek yoktur. Madame Bovary salt bir
yaratım ürünüdür. Bu kitabın tüm kişileri hayali olup, Yonville-FAbbaye diye bir ülke de mevcut
değildir". Sonunda 1870 yılında düşüncelerini yineler ve Mme Hortense Cornu'ye yazdığı
mektupta görüşlerinde ısrar eder: "Madame Bovary'yi yazdığım sırada bana birçok kereler:
'Yarattığınız kadın Mme X midir?' diye sordular. Hiç tanınmamış kişilerden sürüyle mektup
aldım, hatta içlerinden birinde, Reims'den bir bey,
8
MADAME BOVARY
intikamının (bir kadından) alındığını söyleyerek beni kutladı. Aşağı Seine'nin tüm eczacıları
Homais'de kendi kişiliklerini sezince evime gelip beni tokatlamak istediler..."
Roman yazmayı deneyen herkes bilir ki, gerçek yaşamdan alınmış bir kişiyi tüm özellikleri ve
hatalarıyla birlikte edebiyata aktarmak mümkün değildir. Romancı düşündüğü benzerliğe sadık
kalmaya ne kadar çabalarsa çabalasın, anlatının ahengi, dilin güçlükleri, aynntılardaki zorunlu
seçimler yazarın kahramanının görüntüsünü yavaş yavaş bozar. Çoğu zaman bu kahraman,
fiziksel yapıları ve düşünce biçimleri arasında benzerlik olan çeşitli tiplerden ödünç alınan
çizgilerle zenginleşir. Başlangıçta romanın kahramanının yazarla hiçbir ortak yanı olmasa bile,
onun zihninde yaşaması nedeniyle romancının düşüncelerinden etkilenir. Yaratıcı ile yaratılan
şey arasında bir iletişim başlar, biri diğeri olur. Olgun ve yazarlık mesleğini seçmiş bir kişinin,
yarattığı tiplerin gerçekliğine inanması için olağanüstü derecede bir doğallığa gereksinmesi
vardır. (Zaten bu gerçekliğe kendisi inanmazsa okuyucuları inanır mı?). Burada yazarın baş
özelliği aklı değil sezgi-sidir, daha doğru bir deyişle önemli olan, herhangi bir kişinin
düşüncelerini okuyabilmesi, başka biri olabilmesi yani başka birinin yerine geçebilmesidir. Bu
hafifmeşrep bir kadın, titiz bir eczacı veya aldatılmış bir koca olabilir. Flaubert, Madame Bovary'yi yazarken Flaubert olduğunu unutmakta ve tüm sorunları bir kadının bakış açısıyla
incelemektedir. Şu ünlü şakasını bu anlayış çerçevesinde yorumlamak gerekir: "Madame
Bovary benim!" Aslında yarattığı kişilikle özdeşleşebilmek için kendisini fazla zorlamaya gerek
görmemiştir. İbne Bovary, içinde bulunduğu yaşam biçimini reddetmekte, ozanların betimlediği
yaşamı arzulamakta, tatlı sözler karşısında kendinden geçmekte, ölümsüz tutkulara inanmakta
ve kendisini şatolarda yaşıyor görmektedir. Bu kurtulma, başka biri olma, uçup gitme isteği
Flaubert'in de benliğinden koparamadığı bir duygusallıktır. Emma'nın Charles Bovary, Rodolphe, Leon, Homais ve Lheureux'yle kişileşen somut gerçekliğe çarparak sonunu
hazırlamasına karşılık, Flaubert bu gerçekten, sanatının malzemesini yaratarak kendini
kurtarmaktadır. Doğasında bulunan ikilik, sonuçta Flaubert'e, romantizmden tümüyle
etkilendiği halde karışık düşüncelere de açık olabilmesini sağlamaktadır. "Bende iki ayrı edebi
dile sahip iki ayrı kişilik bulunmaktadır", der 16 ocak 1852 tarihli bir mektubunda; "biri laf
ebeliğinin, lirizmin, baş döndürücü uçuşların, cümle ahenklerinin, yüksek düşüncelerin
tutkunudur; öteki ise elinden geldiğince gerçeği araştıran, en küçük olayı da büyük bir olay
kadar gözler önüne
HENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ
9
sergilemek isteyen, ürettiği şeyi size neredeyse maddi olarak hissettirmek isteyen kişiliğimdir".
Zaten Mme Bovary, Flaubert'in kişiliklerine büründüğü kahramanlardan yalnızca bir tanesidir.
Bu gerçeği kuşku ile karşılayanlara birkaç sene sonra Flaubert'in Bouvard ve Pecuchet adında
iki budalayla kendisi arasındaki benzerliği kesin olarak ileri sürdüğünü hatırlatmak yararlı
olacaktır. Çocukluğundan beri Flaubert insanların budalalığına hayran olmuştur. Ona göre insan
"budalalığı görebilmek gibi kötü bir yetiye sahiptir. Görmesine görür ama bağışlayamaz".
Yazar başkaları aracılığıyla edinilen düşüncelerin düzensizliğine atılmayı ,bu kaos içinde
yıkanmayı büyük bir zevk saymaktadır. "Bouvard ve Pecuchet benliğimi öylesine dolduruyorlar
ki, kendimi onlardan biri sayıyorum. Budalalıklarını kendimin yaptığımı düşlüyorum" demektedir
1872 yılının mayısında! Aynı dönemde Salammbo, Matho, Frederic Moreau, Mme Arnoux,
Herodias ve Saint Antoine için de benzeri duygular içerisinde olduğundan hiç kuşkumuz yoktur.
Duygulanımları iyi yansıtabilmek için her şeyi hissetmek ihtiyacı bazen endişe verici örgensel
bozukluklara yol açabiliyordu. Bir düşünceyle dolu olduğu zamanlar artık davranışlarına
egemen olamıyordu. "Açık havada atla çıktıkları gezintide yanların-dayım; birlikte terliyoruz ve
susuyoruz... Kimi kez sabahın altısında yazarken sözcükler canlılık kazanarak beni öylesine
sürüklüyor ki artık olanca gücümle haykırıyor ve öylesine derinlemesine hissediyorum ki,
karımın da doğruladığı gibi kendimden korkarak, masamdan kalkıyor ve sakinleşmek için
pencereyi açıyorum". (23 aralık 1853'te Louise Colet'ye yazdığı mektup.) Daha sonraları
Emma'nın öldüğü bölümü yazarken kahramanının çektiği acıları maddi olarak duyabilmek için
kişiliğini, gerçekten soyutlama denemesine girişmiştir... "Ağzımda arseniğin tadını öylesine
duyuyordum ki, iki kez ardı ardına gerçek mide spazmı hissettim ve bütün yemek boyunca
kustum..." (Taine'e mektup, 1868.)
Sanatı tarafından esir edilen romancı artık yaşamayı bilmeyen bir kişidir. Kendi öz varlığına
rağmen, artık yalnızca yapıtı için yaşamakta, deliliğe varan bir inatla en küçük güncel olayları
ve duyumladığı her şeyi eserine aktarmakta ve onu beslemektedir. Sokakta duyduğu eğlenceli
bir sözü bile yarattığı kahramanlardan biri için saklamakta, masada bir tabak dolusu tatlı su
ıstakozu gördüğü anda: "Hah işte yazmakta olduğum bölümdeki yemek sahnesinde mönü bu
olmalıdır!" demektedir. Güneşin batışını hayran hayran seyrederken sürekli olarak uyanık olan
dikkati ise, gelecek başka bir bölümde kullanılmak üzere bulutların
10
MADAME BOVARY
meydana getirdiği şekilleri not etmektedir. Edebi uğraşlardan uzaklaşmış göründüğü koşullarda
bile özgür olmayıp gözlemlerini, araştırmalarını sürdürmeye devam eder... Bu durum yazarın
olağanüstü bir inceleme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaz. Ayrıntılara karşı duyulan bu
doyumsuz açlık, ancak romanın konusuyla ilgili alanlarda kendini göstermektedir. Üzerinde
çalıştığı eserin konusuyla doğrudan ilgisi olmayan bir ortamda yazarın görüş gücü azalmakta ve
dikkati büyük ölçüde kaybolmaktadır. Romancıyı, yaşamı romana bir malzeme olarak görmeye
zorlayan bu profesyonelce değişim, Flaubert'de çok güçlü bir şekilde hissedilmektedir. Yetkin
bir biçimde yazabilme kaygısı, kimilerince saygısızlık olarak nitelenebilecek bazı konuşmaları,
utanmazlıkları Flaubert'in gözünde haklı kılmaktadır. 1853 yılının haziranında doğa bilimcisi
Pouchet'nin karısının cenaze törenine gitmeden önce Louise Colet'ye yazdığı mektupta şunları
söylüyordu: "Eminim ki yarın çok kötü bir gün yaşayacağız ve bu zavallı bilgin de acınacak bir
durumda olacak. Her şeyden yararlanmak gerek diye düşündüğümüz zaman, orada Bovary'm
için de işe yarar malzemeler bulabilirim. Düşüncelerimi başkalarına açacak olsam, bu
Yazdığı sayfalar.. o ana kadar hiçbir şey yayınlamamış olsa da çok yazmış.Flaubert George Sand'a gönderdiği bir mektupta "Siz. Sözcüklerin seçimindeki güçlüklerden ise mektuplarında bol bol yakınmaktadır: "Bovary'min katı bir dili olmamalı. Bu kitap nerdeyse konusuz veya konusu hemen hemen belli olmayan bir eser olacaktır. dışarıyla hiçbir bağlantısı olmayan. kendi deyişiyle cümleleri "beyaz yağlardan kurtarmak ve salt kaslarıyla ortaya çıkarmak» istemektedir.davranışım iğrenç olarak görülebilir ama ben bunda bir kötülük görmüyorum. Çağlayanlar oluşturabilmem için çok çalışmam gerekiyor" demektedir." "Böylesine bir konuyu seçmiş olmam ne kadar da kötü! Böylelikle sanatın boğucu sıkıntısını tanımış olacağım!" Flaubert için biçim ve düşünce. açık seçik ortaya koyarak romanının çatısını kurmakta ve konunun akışına güçlü dayanaklar kazandırmaktadır. Oysa Flaubert insanların en iyisi. iki temel kahraman vardır. onurunu yitirerek Emma'nın yenilgisi ve "şeref madalyası kazanan" budala Homais'nin zaferiyle noktalanır. bir hiç üzerine. bir kelime bulabilmek için kafa patlatmamn ne demek olduğunu bilmezsiniz. Sıkışıklığın yaptığı zorlamayla kendisine göre ikinci planda görünen tüm cümleleri dışarda bırakmakta. Flaubert'in romanında da. Artık kişisel özel yaşamı. bütün bir gün boyunca. . serbest yaşamı tanıyan ve mâli sıkıntılar içinde aşkta düş kırıklığına uğrayan bir kadım konu alan bir öyküden daha basiti bulunabilir mi? Flaubert bu olayı çağına göre büyük bir ağırbaşlılık ve şaşırtıcı bir nesnellikle incelemektedir. düzeltmeler ve karalamalarla doludur. M. Çalışmasına her gün öğle zamanı başlamakta. Romanına. Bunlardan birincisi (Don Quichotte ve Emma) cömertliği. Sizde düşünce geniş bir şekilde durmadan akan bir nehire benzer. Kalıcı bir eser ortaya koymak için tüm fedakârlıklara hazır olan Flaubert amacına ulaşmak için. yalnızca iyi yazmak isteğinden değil aynı zamanda iyi düşünebilmek arzusundan da kaynaklanmaktadır. Bende ise bu bir su sızıntısı halindedir. düşüncelerine ve diline egemen olduğundan emin.. O yalnızca sanatını her şeyden üstün tutmakta ve görevini bir papaz gibi yerine getirmektedir. tutkulara kapılan. yarattığı kahramanlara yer açmak için sona ermiştir.. başınız iki elinizin arasında. madde ve ruh gibi bir bütün oluşturur. tıkıldığı delikte sıkıntıdan bunalarak kendini hayallerle oyalayan. Bir kişinin gözyaşlarını üslubumun süzgecinden geçirerek başkalarını da atlatabileceğimi sanıyorum". Homais) pratik aklı simgelemektedir. Madame Bovary'nin ilk satırım yazdığı sırada otuz yaşında. havada dayanaksız duran yeryüzü gibi yalnızca üslubunun gücüne dayanan bir roman yaratmak isteyişim-dir. "Bana güzel görünen şey. olgunlaşmış bir kişidir. akşam yemeğinde verilen kısa bir aradan sonra geç vakitlere kadar uğraşını sürdürmektedir.. Kanısına göre Emma'nın. Madame Bovary. Cervantes'inkinde olduğu gibi. çılgınlığı sergilerken. kocasını ve kızını sevebileceğini. . incelediği yerleri haklı olarak olmamış diye nitelendirdi. onun. Bouillet. kötü tutumunu haklı gösteren nedenler.. 12 MADAME BOVARY manini yaşamın basit zorunluluklarına uymayı reddettiği için cezalandırdığı halde. Hemen hemen tüm cümleleri yeni baştan yazmalıyım. Bir taşra kasabasının yeteneksiz küçük bir doktoruyla evlenip. Flaubert kahraI Up*. düş sevgisini. ayrıntılarıyla işlemekte. olanakların bayağıca kullanılmasından yana değildir. en yüce gönüllüsü ve en sevecenidir. Flaubert sürekli olarak kahramanlarını derinlemesine yakalamakta. Bir haftada ancak iki sayfa yazıyorum! Bezginliğin çenesini dağıtmak için bundan iyi bir yönHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 11 tem yoktur.. Tersine onun çevresindeki budalalığın ve yavanlığın kurbanı olarak kabul eder. inanmış bir sofunun dünyadan elini eteğini çektiği gibi başlamıştır.. Bu nedenledir ki cümlelerine gösterdiği özen." "Bir stile kavuşmak gerçekten çok zor! Bir önceki gün yazdıklarımı tekrar baştan alıyorum. Bu sözler karşısında ne kadar da acımasız! diyebiliriz. Işık saçan penceresi ise Seine'den geçen denizcilere yardımcı bir nokta olmaktaydı. sevgiyi tanımış. Kaz tüyünden kalemini kurbağa biçimindeki hokkasına batı-rıp. Bu sonda hiçbir ahlaki kaygı güdülmez. Beş seneden daha uzun bir süre Croisset'deki evine kapanarak içindeki arzularla savaşmıştır.. konumunun ona sunduğu küçük doyumlarla yetinebileceğini söylemekten de ısrarla kaçınır. çizikler. En güzel eserler az malzemeyle yaratılmış olanlardır". diğeri ise (Sancho Pança. Madame Bovary çoğu kez Don Quichotte ile kar-şılaştırılmıştır. Charles .
Romanı âdeta uçsuz bucaksız bir arazide her yönden kolayca görülebilen bir anıtı andırır. Okudukları zaman tüyleri diken diken olmaktadır! O sıralarda Octave Feuillet'nin. içinden koptuğu gibi özgürce. Eleştirmenler ise pusudadır. Bu olaydan sonra roman birdenbire ün kazanır. derginin yönetmeni ve basımcısıyla birlikte. Hatta bu tutumundan ötürü onu. eserin Revue de Paris'de 1856 yılında yayımının yarattığı skandaldan sonra kavuşmuştur. Gonzales'in ve Paul Feval'in kitapları çok gözdedir. Çağın son çeyreğinde yeni romancılar ortaya çıkarak kuramlarım tanıtmaya ve yaymaya çalışırlar. Fakat bu sırada Hauteville House'dan Flaubert'e gönderdiği bir mektupta.". bayağı ve utanılacak bir yapıt". "İkinci sınıf bir kitap". aşırı derecede öfkelenerek yaptığı konuşmada. Victor Hugo: "Çok güzel bir kitap yarattınız bayım!" demektedir. çağdaşlarının gözünde ani ve olağanüstü bir başarıya ulaşır. Kulağı okşayan sözlerden.. söylemek istediği şeyleri ortaya koyabildiğim" yazar. yapıtın bütünü göz önüne alındığı zaman bu tülden yerlerin fazla olmadığı gerekçesiyle. bizde kötülüğe karşı bir sevgi mi yoksa bir tiksinme duygusu mu uyanmaktadır? Romanda tanık olduğumuz suça layık görülen korkunç ceza. Paris'te Adalet Sarayı'nm 6. şu sonuca ulaşmaktadır: "Büyük bir iş başardınız". Madame Bovary'nin kendisine Paris'te ve taşrada yandaşlar bulmaya başlaması yavaş yavaş ve gizlice olmuştur. "Sıkıcı. eserin bütününün geleneklere yapılan bir hakaret olduğunu iddia eder ve şu sonuca ulaşır: "Kuralsız sanat.ancak bir özet niteliğini taşıyabileceğini belirterek. o kadar soğuk ve gerçektir ki!. Senard. erdem duygusunun doğmasına yor açmamakta midir?" Flaubert çeşitli gerekçelerle mahkemece serbest bırakılır: "Roman edebi açıdan üzerinde çok çalışılmış bir eser izlenimi verdiğinden. romanın başından sonuna varıncaya dek.Madame Bovary ününe. Madame Bovary'nin yayınlanmasıyla birlikte kalemlerine sarılırlar. savcı tarafından okunan bölümlerin belli amaçlarla seçildiğini gösterir ve eserin en dokunaklı bölümlerinden seçilip. Sanata utanma duygusunu benimsetmek. en kışkırtıcı bölümlerden seçtiği alıntılarla romanın konusunu anlatarak. hayal kurmaya yol açan entrikalardan hoşlanılmaktadır. en az sevdiği kahramanları karikatürize ettiğinden (örneğin M. çünkü bu tür anlatıların gerçek yaşamla hiçbir bağıntısı yoktur. canlılığa" benzeterek. Kitapçılarda yeni görünmeye başlayan Feydeau'nun Fanny'si. ustaca ve ateşli bir şekilde yanıt vererek. kalpleri rahatlatan duygulardan. Flaubert'in çalışmassnın yetkinliğinin nedenini tam olarak kavrayamayan kamuoyu ise. Kitabı okumaya başladıkları zaman sıkıntıya benzeyen bir tedirginlik duymaktadırlar." Flaubert'in avukatı M.. Bu yeniler kendisi gibi . (Paulin Limayrac).. sanat sayılmaz. Silik bir kişiliğe sahip olan savcı Pinard. genç kadına karşı duyduğu acıma hissini ve onun yitip gitmesine neden olanlara karşı duyduğu nefreti dile getirmekten kendini alıkoyamaz. Yantutmaz görünmekle birlikte. Ünleri fazla olmayan eleştirmenler ise daha sert bir tutum takınırlar: "Bu kitap okuduğum eserler arasında ahlaktan en uzak olanıdır".b. Leon'un alçaklığı ve Lheureux'nun rezilliğidir.Bovary'nin yeteneksizliği. Düşüncesini ilk belirtenlerden biri olan SainteBeuve. "Bir kitabın sönüp gitmesinin nedenlerini kavramak için Fanny'nin okunmasına gerek var" der Andre Gide.. v. Flaubert'in zavallı Emma'sımn tersine. özene. iyi kotarılmış bir çalışmanın tadıyla yaratmıştır. eserin sonsuza kadar kök salması amacıyla yazıldığını sanmıştır. Homais) dolayı kınamak bile gerekebilir. oysa yazar eserini böyle bir amaç gütmeden. "Karşıtların biliminden habersiz olan Flaubert. anlaşılmamış ve bezgin hissettiği sırada. . Rodolphe'un hoyratlığı. Anlatılan bu öyküde her şey o kadar katı. açık olmayan bazı yanlarına karşın yapıtın bir "bütünlük ve tutarlılık gösterdiğini" ayrıca "yazarın veya daha doğru bir deyişle sanatçının. Eserin ahlak dışı niteliğinden ötürü harekete geçen imparatorluk yönetimi Flaubert'i 29 ocak 1857'de. şu önemli soruyu mahkeme heyetine yöneltir: "Bu tür bir kitabı okuduktan sonra... onu köleleştirmez tersine onurlandırır. Flaubert. (Texier). yaşamının sonbaharında kendisini terkedilmiş. (Dumesnil)... Satışı fazla olmayan Artiste gazetesinden Baudelaire adlı biri de yazarın üslubunu "basit bir kanaviçenin taşıdığı özgünlüğe. zaferin yolları kendisine açılmaya başlar. Ceza Mahkemesinin önüne çıkarır. böyle bir anlayış elbiselerinin tümünden arınmış bir kadının durumuna benzer. Ne olursa olsun Madame Bovary'yi beğenilmek veya eleştirebilmek düşüncesiyle yazmadığı kesindir. mahkemeHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 13 de kanıt olarak alman bölümlerin kınanması gereken düşünceleri de içermesine karşılık... bu eksikliği nedeniyle bir bileşime gidememiştir". Eserin neden olduğu skandaldan dolayı meraklanan ve ürken okuyucu hâlâ tereddüt içindedir. (Veuillot). suçlanan cümlelerin . Edmond About'nun.
Sonradan. daha İstanbul'da iken. tümü. pro-.. fesyonel bilinci. ikimizin imzasını taşıdığı halde. Bereket versin. yeniden elden geçirildikten sonra Remzi Kitabevi'ne verilmiş. Çevirisi Ayda Bir mecmuasında tefrika olarak çıkıyordu. Bu açıdan Croisset'nin yanlız adamının kaygılanmasını gerektiren bir neden yoktur. Alman ve Japon kadınları onun varlığında kendilerini görmektedirler. ahlak anlayışına ve düşüncelerine ilgi göstermekteydiler. fakat çeviri piyasası öylesine dar. Gerçi o tarihte İstanbul'da otururdu. özellikle bayan okuyucuları. Ataç'ın vakitsiz ölümüyle çevirinin tamamlanması imkânsızlaşmca. Fakat her zaman görüldüğü gibi yapıtın sürekli artan başarısı bazı gelişmiş kafalarda yeni soruların uyanmasına neden oldu.üslup sorunu üzerinde fazla durmuyorlarsa da. Rahmetli dostum. geniş bir çevre tarafından çabuk okunabilmek için hızlı yazan ve böylece çabuk unutulan romancıların çoğaldığı dönemimizde. Bilim yuvaları da genel okuyucunun düşüncelerine destek sağlar. fakat arkası gelmemişti. İngiliz. Bu yeni romancüa14 MADAME BOVARY rın adları. Daudet. Emile Faguet'ye göre ise: "Flaubert Fransız yazınının en büyüklerinden biri"dir. bütün dilleri konuşan. Bunun için. Bence. çeviri de yanda kaldı. kendi duygusal yaşamlarından bazı parçalar bulabilecekleri umudu mu gelmektedir? Bu tür bir neden böylesine geniş bir olgunun yanıtı olamaz. Okuyucuları. onun anlayışına yönelmemiz zorunlu bir hale gelmektedir. Flaubert'in zamanındaki eleştirmenler onun işlediği konulara. Taslaklara karşı büyük ilgi duyan günümüz eleştirmenleri her şeyiyle yetkin. keskin zanaatçı davranışlarıyla onlar üzerinde. Evrenselleşen Emma.. Sık sık buluşup görüştüğümüz halde. bize birlikte çalışıp iş çıkarmak kısmet olmadı. Buluşmalarımız da artık yalnız tatil aylarına kaldı. üzerinde böylesine titiz çalışılmış bir dile karşı çıkmaktadırlar. 1880 yılında ölmesine karşın hâlâ üzerinde tutkuyla tartışılan bir yazardır Flaubert. Sinema bu öyküye dört elle sarılmakta. edebî dedikodular yapar. karşı karşıya oturup birlikte yaptığımız bir çalışmanın ürünü değildir. Henri TROY AT Fransa Akademisi Öyesl i BİRKAÇ SÖZ Rahmetli Ataç dostumdu. onu bir usta olarak kabul etmeyenlerin itirazlarını boğmaktadır. okuma zevki öylesine sönüktü ki. ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık onan insanüstü yetkinliğinden kaynaklanmaktadır. gözden düşecekleri inancı içerisindedirler. geçmiş bir dönemin yazarı izlenimini yaratmaktadır. Amerikalı. bir araya geldiğimiz zaman. Lanson ise Flaubert'i "çağın en sağlam ve dengeli yapıtlarını veren romancı" olarak selâmlamaktadır. "Ölümsüz Madame Bovary ise Shakespeare ve Balzac'inkiler de dahil olmak üzere tanıdığım en gerçek ve kusursuz kadın kahramandır". Maupassant ve Bourget'dir. Mecmua 1936' da kapanınca. Rus. Ben onu daha «Nurullah Ata Bey» iken tanımıştım. bitmiş bir yapıtla ilgilendikleri zaman. günümüzün eleştirmenleri ise yazarın dili üzerinde durmaktadırlar. bugün elinizdeki Madame Bovary çevirisi. filmleri birbirini izlemekte. okuyucu yığınlarının büyük bir kesimi Flaubert'in romanına duydukları sevgiyi özenle korumaktadır. onun gibi gerçeği çarpıcı bir biçimde anlatmak istemektedirler. şunun bunun çeviri yanlışları üzerinde konuşurduk. okumuş olanlara. memlekette veya Fransa'da çıkan kitaplardan söz açar. halkı uyuşukluğundan kurtarır. . Sonra. yapacağımız çalışmalardan değil. baHENRI TROYAT'NIN ÖNSÖZÜ 15 zılarmın da ileri sürdükleri gibi. anlaşılmaz sözlerde bulunabileceğini düşünerek. çıkmış olan bölümler. değişik iklimler altında acı çeken ve yaşamını yitiren bir kadın kahramandır. bağıntısız yapılarda. Böylelikle geç de olsa binlerce okuyucu Flaubert'in yapıtıyla tanışır. Ataç olup Ankara'ya gitti ve oraya yerleşti. bu kişiler. Yaşlı ustanın çevresinde görülen bu canlılık. Zola. Flaubert hırslı çalışması. Ne yazık ki. bazı keskin eleştirilerin varlığına karşın. dünyaca tanınan ünlü yıldızlar bu küçük taşralı kadını canlandırmak için birbirleriyle yarışmaktadırlar. Madame Bovary'yi dilimize çevirmeye başlamıştı. Brunetiere "Madame Bovary'nin çağdaş edebiyat tarihinde bir baş yapıt olduğuna inanabiliriz" der. tüm ülkelerde yaşayan. Madame Bovary'ye çeken nedenlerin başında acaba. Sanki olağanüstülüğün yalnızca belirsizlikte. Nurullah Ata. Flaubert hâlâ izlenmekte ve rüzgâr.
benim için en güzel ödül olur. aziz dostumun çevirisine başladığı bir eseri tamamlamak suretiyle. Asıl ününü sağlayan da belki bu kitabıdır. yaşayan tipleri tespite çalışan Flaubert'in eseridir. sizin o eşsiz savunmanızdan sonra. 1966 Gustave Flaubert ve MADAME BOVARY Gustave Flaubert yalnız Fransa'nın değil. 12 Nisan 1857 Gustave Flaubert BİRİNCİ KISIM I Okulun çalışma salonundaydık. benim gözümde bile umulmadık bir değer kazandı. merhumla benim Gustave Flaubert'e karşı beslediğimiz birlikte hayranlıktı. gözünün önünde geçen hayatı. Nurullah ATAÇ (uuıto MARIE-ANTOINE-JULES SENARD'a PARİS BAROSU ÜYESİ MİLLET MECLİSİ ESKİ BAŞKANI VE İÇİŞLERİ ESKİ BAKANI Aziz ve ünlü dost. Asabi. onun yayınlanmasını her şeyden önce size borçluyum. ne kadar büyük olursa olsun. çünkü. bunlarla kendini zehirlemekten hoşlanırmış. dedi. Müdür oturmamızı işaret etti. Fakat yine de bu romanın çevrilmesi gerektiği kanısındayım. Böyle bir yazarın eserini çevirmeye kalkmanın bir kendini bilmezlik olduğunu bilirim. Madame Bovary ise tarihi sahneleri canlandırmaya değil. içinde yaşadığı çevreden üstün gören. Gustave Flaubert'i sevenleri. Çalışması. günlerce çalıştığı söylenir. Monsieur Roger. Ölmez eserlerinden Salambö. arkası sıra da setre pantolon giymiş bir yeni öğrenciyle bir de. . bütün dünyanın en tanınmış romancılarındandır. Rahmetli dostumun ikinci kısmın VIII. kendini. onun hatırasına saygı göstermekti. Gustave Flaubert en titiz sanatkârlardandır. çabamı artıran diğer bir konu da. Benim çevirimde bulunacak kusurlar. Okuyucuların. Madame Bovary'de dünyanın en unutulmaz budalalarını betimlemiştir.Remzi Kitabevi'nin isteği üzerine. dilimize İsmail Hakkı Alişan tarafından çevrilmiştir. Fakat kitabın asıl konusu bu değildir: Madame Bovary. kapı açılıp içeri Müdür girdi. büyükler arasına. Tam tersine. ne kadar uğraşsam Madame Bovary çevirisine aslındaki güzellikleri veremem. kocasıyle geçirdiği silik hayattan nefret edip daha ince bir yaşama isteğiyle kendini birtakım kuklalara. yaşına göre bir sınıfa çıkarırız. sizin belagat ve iyiliklerinizin derecesine hiçbir zaman varamayacak olan saygı ve gönül borcumu lütfen kabul buyurunuz. Uyukla-yanlar gözlerini açtı ve herkes. Beşinciye giriyor. o romanı yeniden çevirmeye özendirirse bu. hatta hastalıklı bir sanatkâr olan Flaubert. ahlakı ile kendini beğendirirse. sanki dersine dalmışken birdenbire gürültü duyup şaşalamış gibi ayağa kalktı. Eserim. Madame Bovary'yi benim çevirmem değil. sonra etüt öğretmenine dönüp yavaş sesle: — Bu efendiye göz kulak olursunuz. Paris. bölümü ortalarına kadar yürüttüğü çeviriye ben bıraktığı yerden devam ettim ve onun aziz hatırasına saygısızlık etmemek için. 1935-1936 yıllarına kaMB 2 18 MADAME BOVARY dar geriye götürüp değerlendirmek insafını göstereceklerinden eminim. Sabri Esat SİYAVUŞGİL Esentepe. insanların özellikle budalalıklarını seyretmekten. bu zaman uzaklığını kapatmaya çalışırken. kendi dilimi onunkine benzetmeye çalıştım. Çünkü bence önemli olan. Bu kitabın başına ithaftan önce adınızı yazmama izninizi dilerim. taşra çapkınlarına kaptıran kadının hikayesidir. Ataç'la aramdaki bu işbirliğini. iki çeviri arasındaki üslup ayrılığını elimden geldiği kadar ortadan kaldırmak amacıyle. Hiçbir büyük eser bir defada kusursuz olarak çevrilemez. bu işi yapmak bana düştü. Onun için. O roman Gustave Flaubert'in romantik tarzının en güzel eseridir. İki çeviri arasındaki. emeğinin eserine hiç el sürmedim. Her cümlesi üzerinde saatlerce. koca bir sıra yüklenmiş bir hademe geliyordu.
baklava baklava kesilmiş kadife ve tavşan derisi parçaları sıra-. bunun ucunda da. üç burma şeritle başlıyordu. sarımtırak pantolonunun altından meydana çıkıyordu. yere mi bıraksın. O. daha kapının eşiğinde. incecik bir şeride bağlanmış. tiz seslerle en üst perdelere yükseldi. — Bir daha söyleyin! O. hecelettirerek. bizim bağnşmala-rımızdan onun sesi büsbütün işitilmez olmuştu. tembeller sırasına oturmasını emretti. dedi. on beş yaşında kadar vardı. kimimiz havlıyor. Öğretmen: — Ne arıyorsunuz? diye sordu. püskül gibi sarkıyordu. sonra yine bir durakladı. çekingen gözlerini etrafında gezdirerek sıkıla sıkıla: — Kaske. Bir gürültü daha kopacaktı ama öğretmenin öfkeyle: . kimimiz tepiniyor. hani bazı şeyler vardır. heceleri birbirine karıştırarak bir isim söyledi. Bû. yeni'nin kasketi hâlâ dizinin üstündeydi. sonra. sıraların altına fırlatırdık. Ayaklarında iri iri. Çocuk yerinden kımıldadı. Bir anda sınıfı saran gürültü. biz duamızı bitirdikten sonra bile. tutulmaya çalışılan bir kahkahanın iyice sönmemiş bir fişek gibi patlayıverdiği bir sırada. siyah düğmeli. o yeni öğrencinin adının Charles Bovary olduğunu sonunda anlayabilmişti. yine heceleri karıştırarak tekrar etti. okulun modası böyleydi. dirseğine dayanmaya bile cesaret edemiyordu. dizlerinin üzerine koydu. Saçları köy kilise ilahicilerininki gibi. kimimiz: Şarbovari! Şarbovari! diye bağrışıyorduk) sonra tek MADAME BOVARY 25 sesler halinde dalgalandı. Yanında oturanlardan biri dirseği ile vurup yine düşürdü. Hocamız sakalı sözden hoşlanır bir adamdı. Yeniydi. etüt öğretmeni kendisine seslenmek zorunda kaldı. işte böyle bir şey. birdenbire canlanıyordu. bunun arkaya düşen kısmı. alnına yatırılarak düz kesilmişti. kulak kesildi. fakat yine de. içeriden mukavva ile gerilip yol yol şeritlerle süslenmişti. aralarına kırmızı kurdele dikilmiş.. O zavallıya. Kalkıp derslerimizi anlatmaya başladık. kasketini elinde mi tutsun. — O miğferi bir yana bıraksamza! dedi. kol ağızlarından gözüken kırmızı bilekler de herhalde çıplak durmaya alışıktı. kilisede dinsel öğüt dinliyormuş gibi. hemen gidip kürsünün dibinde. (Kimimiz uluyor. Sınıfa girer girmez. ama kimse işitemedi. nefesinin olanca kuvveti ile şu kelimeyi fırlattı: Şarbovari. yeşil çuha setrenin koltuk altlarına dar geldiği belliydi. her milletin her çeşitli başlığına çalan bir külahtı. kasketlerimizi yere atardık. saat ikiye gelip de zil çalınca. Bütün sınıf gülmeye başladı. Öğretmen: — Ayağa kalkın da adınızı söyleyin. bir türlü kestiremiyordu. altın tellerle yapılmış bir küçücük haç. Yeni öğrenci. takkeye kadar. boyu da hepimizinkinden uzundu. Yeni öğrenci. söz dinler ve pek tutuk bir çocuğa benziyordu. uzun konçlu mavi çorapları. kötü boyanmış. lutr kaskete. güneşliği parlıyordu. Yumurta biçimindeydi ve içi tel çubuklarla tutturulmuştu. O. 6. Omuzlan öyle geniş değildi ama. kasketi düştü.Kapının arkasında bir köşeye büzülmüş durduğu için pek de iyi seçilemeyen bu yeni öğrenci. duvara çarpıp da toz koparsın diye. dedi.. bizimle birlikte sıraya girmesi için. lanıyordu. öğretmen yazdırtarak. Askısını pek çektiği için. dilsiz çirkinliklerinde bir budalanın yüzünde olduğu gibi. Öğretmen: — Kalkınız. Hoca: — Daha yüksek söyleyin! Sesinizi biraz daha çıkarın! dedi. tekrar tekrar okutturarak. bunların üzerinde torbamsı bir şey vardı ki. yuvarlak şapkaya. son bir çaba göstererek ağzını alabildiğine açtı ve birine seslenilmiş gibi. ellerimiz boşalsın diye. derin bir belagat bulunur. zavallı çocuk o kadar şaşala-mıştı ki. uslu. tekrar eğilip kaldırdı. yoksa başına mı giysin. çivili kunduralar vardı. Kalktı. acele acele. ayak ayak üstüne atmaya. Eğilip yerden aldı. Yerine oturdu. Başımıza yağmur gibi yağan cezalar sınıfın düzenini yerine getirdi. Sınıfı bir kahkahadır aldı. bir köy uşağıydı. bin zorlukla dindirildi. serguçlu kalpaktan tutun da miğfere. diyebildi. 24 MADAME BOVARY Bunun farkına mı varmadı? Yoksa ona uymayı göze mi alamadı? Her ne hal ise.
herkese örnek olabilecek bir vaziyette oturdu.. bu parayı getiren tuhafiyeci kız. ufak çizgiler çizdi. ağzı leş gibi kokarak gelmesine. yaşlandıkça. Annesi-onu reçelle beslerdi. Sınıfın sessizliği geri gelmişti. orduda cer-rahbaşı yardımcılığı etmiş. köyün şırfıntıları peşinde koşmasına. kelimeleri birer birer sözlükte arıyor. konuşkan. domuzlarının yağı ile av çizmelerini parlattı. dikiş diker. 1812'de. eteğini çekti. sabahları geç kalktı. Sonra daha tatlı bir sesle: — Kasketiniz de bulunur. küskününü dikip ocağın başına oturur. tam iki saat. Beyefendi ise hiçbir işi üzerine almaz. Artık hep iş üstündeydi. Evlendikten sonra iki üç yıl karısının parası ile geçindi.bir şey kalmadı. arası çok geçmedi. daha aşağı sınıfa indirilmedi. bağrı dolgun.. şefkatli olan kadıncağız. rastıklı bıyıkları favorileriyle birleşmişti. daha kırk beşinde. o zaman da. hiç kımıldamadan duruyordu. hem de bir ticaret tellalının inandırma yeteneği vardı. ilk Latince derslerini köyün papazı gösterivermişti. yıllığı iki yüz franga. Bir çocukları olunca sütnineye vermek gerekti. Gençliğinde şen. onun boyuna poşuna vurulmuştu. Charles-Denis-Bartholome Bovary. işçilere nezaret eder. yirmi kere ridiculus sum (1) fiilini yazacaksınız. tasalı. yeni efendi. gidip alacaklıdan vadelerinin uzatılmasını isterdi. yarı konak denecek bir ev buldu. Avukatları dolaşır. Baktık. çalımlı bir adamdı. çamaşır yıkar. Böyle istek gösterdiği için olacak. bu meyhane benim sürtüp eve geç vakit bezgin. Oğlan eve dönünce.— Hepiniz beşer yüz dize kopya edeceksiniz! diye bağırması üzerine. Onda hem bir yiğit görünüşü. en göz alıcı renklerden elbiseler giyerdi. senetlerin ödenme tarihini düşünür. fakat kendini kul köle ederek sevmesi. Siz de. konuşkan. geçimsiz. «kişisel üstünlükleri» nedeniyle altmış bin franklık bir drahoma ele geçirmişti. Annenin gösterdiği eğilimlerin aksine olarak M. dikkatle. parmaklarına yüzükler takar. boğazına iyi baktı. biraz para batırdı ve toprağı altın etmek için köye çekildi. herkesi kıskanır bir adam olmuştu. Babası M. çünkü kuralları oldukça bellemişti. kahvelere dadandı. yeni asker toplama işlerinde birtakım dalaverelere adı karıştığından istifasını vermek zorunda kalmıştı. kimse çal-mamıştır. Yakışıklı. insanoğlundan iğrendiğini. denizler tanrısının: «Şimdi ha!» demesi ile sinen dalgalar gibi tısıverdik. kaderine sessizce katlanıp öfkesini ölünceye dek karnında sakMADAME BOVARY 27 ladı. Kayınpeder ölünce çok . bir kral çocuğu gibi şımartıldı. artık rahat etmek istediğini söyleyerek dünyadan elini. porselen pipolar içti. sesini çıkarmadan içlenirdi. evde ütü ütüler. Ailesi masraftan çekinip onu okula mümkün oldui (1) «Ben gülüncüm» demek. O zaman sustu. ancak karısını haşlamak için gözlerini açardı. kendisine ara sıra kalem ucuyle atılan yuvarlanmış kağıtlar gelip de yüzünü mürekkeplemesine rağmen. Yüzünü eliyle siliyor ve gözleri eğik. Önceleri kocasının. Sonra gururu ayaklandı. dedi. o kerhane senin. kürsünün üzerine koyduğu başlığının içinden mendilini çıkarıp alnını kurulayarak: — Hiç rahat duramaz mısınız? dedi. Pays de Caux ile Picardie sınırlarında küçük bir köyde. damat buna içerleyip dokumacılığa girişti. atlarını işe göndereceğine bineğe kullandı. Bir zamanlar karısı onun için deli olmuştu. mahkeme reisine gider. merak etmeyin. Ama basmadan anlamadığı gibi tarımdan da anlamıyordu. Hocanın çok canı sıkılmıştı. Başlar defterlere eğildi. yeni efendi de. yaygaracı. zenginlik peşinde koşmayı bırakmanın daha hayırlı olacağını kendi de anladı. elma şarabını satacağına şişelere koyup kendi içti. babası yalınayak koşturur ve filozofluk satayım diye: «Hayvan yavruları gibi çırılçıplak dolaşsa da olur» derdi. küllere tükürerek çubuğunu içer ve. oğlunu da buna . kümesinin en iyi hayvanlarını kesip kesip pişirdi. onların puslalannı öderdi. her akşam tiyatroya gidip eve geç döndü. yan çiftlik. sinirli olmuştu. özene özene çalışıyor. Akşam çalışma salonunda çekmesini açıp kolluklarını geçirdi. çocukların erkekçe büyütülmesi fikrini kafasına koymuştu. Bovary. elini işten esirgemiyordu. ama anlatımında hiçbir incelik yoktu. 26 MADAME BOVARY ğu kadar geç gönderdiği için. kocasını bir kat daha soğutmuştu. açık kalan şarabın bozulup sirkeleştiği gibi. feleğe küskün.
irfana pek aldırış etmeyen M. yani bir masa ile iki iskemle buldu. Bu iş için. Çiftçilerin peşinden gider. 28 MADAME BOVARY Böylece bir meşe gibi büyüdü. Annesi. kendi gibi bir köy uşağı olan hademeyle konuşurdu. daha doğrusu yorulup. Peder Bey de utanıp. Altı ay daha geçti. kendi halinde bir çocuktu. köyün papazını görevlendirdiler. hüzünlü neşelerle dolu bitmez tükenmez sözler söyleyerek güya onunla konuşurdu. Rouen Col-lege'ine gönderildi. olanca ağırlığıyle asılarak bir bi yana. Bovary bütün bunlara: «Zahmete değmez!» diyordu. yatakhanede iyi uyuyup yemekhanede karnını sıkıca doyuran. artık okutturulmasma babasını razı etti. kağıttan oymalar yapar. oldu. bir bi yana uçmak pek hoşuna gittiği için. gürbüz olsun diye. Olanca dikkatiyle çalışması sayesinde daima sınıfın ortalarında kalabildi. pervaneler uçuşurdu. sonra oturup tarih defterini temize çeker. karşı koymaksızın razı oldu. kendinin eremediğine. bu adam ayda bir pazar günü. diller döküp okşayarak. Fakat o sırada ya yağmur yağar. ders dinleyen. Hendekler boyunca dut koparıp yer. mumun etrafında küçük sinekler. Saint-Romain panayırı vaktinde. . eşya. Okuma öğretti. ticaret için sermaye vermeye paraları yetecek mi? Hem. onu. akıllı uslu olmasını tekrar tekrar öğütledi. nehir boyunca gezip gemileri seyre gönderir. Papaz. Gezmeye çıktığı günler. onu okuldan alıp tıbbiyeye verdiler. Şimdi birimizin bile onun hiçbir halini hatırlaması kabil değildir. Onun yüksek mevkilere geçeceğini kuruyor. Charles bu kadarla kalamazdı. Madam Bovary dudaklarını ısırıyor. yakışıklı. Bazen de civardaki hastalardan birine viatique (2) yutturmaktan dönerken Charles'ın kırlarda haylazlık ettiğini görür. dini alaylar geçerken küfür savurmayı öğretirdi. yanakları al al. ona kadeh kadeh rom içmeyi. yanma çağırır. babasının yüzünü pek ağartamı-yordu. İsparta-lılar gibi sert bir terbiyeden geçmesini istiyordu. sohbeti hoş bir mühendis veya bir hâkim olmuş gibi görüyordu. masallar anlatır. Annesi onu yanından ayırmazdı. yavrucağını ısıtsın diye bir dökme soba ile odun aldı. ona bir oda tuttu. ders bırakılırdı. oğlunun ereceğini ummaya başladı. dördüncü katta. Yemek işini konuşup yoluna koydu. ya bir tanıdık geçer. Çocuğun ilk kez kilisede cemaate katılması için bir yıl daha beklenildi. On ikisine gelince annesi. bakalorya sınavını kendi kendine yapabileceğine güvenen ailesi. akşam yediyi bulmadan tekrar getirip yemeğe yetiştirirdi. Fakat dersler o kadar kısa ve o kadar düzensizdi ki büyük bir hayrı dokunamazdı. ona bir memuriyet almaya. Bu eşsiz dostsuz hayat. bir vaftiz ayini ile bir cenaze ayini arasında biraz boş vakit bulunca çocuğu sacrisde'den (1) okutur veya akşam duasından sonra bir yere çıkmayacaksa eve çağırtırdı. hatta delikanlının hafızasının kuvvetli olduğunu söylerdi. papaz gene de öğrencisinden memnundu. köye adam gönderip yaban kirazından eski karyolayı getirtti. hatta bir kere de tabiat bilgisinden ikinci çıktı. (2) Can çekişenlere yutturulan okunmuş ekmek. daha şimdiden onu büyümüş. ne olursa olsun hayatta başarılı olur. Onun yattığı odada ateş yaktırmaz. Sıcaktan çocuk uyur. Charles. bütün hülyalarını kırıp savurmuştu.göre yetiştirmeye çalışıyor. Onu odasına çağırtır. veya Ana(1) Kilise zinetlerinin ve papaz elbiselerinin saklandığı yer. Elleri iri iri. az sonra ağzı açık horlamaya başlardı. her perşembe akşamı annesine kırmızı mürekkeple mektup yazıp balmumu ile üç kere mühürlerdi. kargalara kesek atıp uçururdu. bir süre dinsel öğütten sonra bu uygun durumdan yararlanarak bir ağaç dibinde fiil çektirirdi. eline bir sırıp alıp hindi güder. Valde Hanım dayattı. Ganterie sokağında bir hırdavat toptancısıydı. ekimin sonlarına doğru. artık bir başına kalacağı için. hatta evdeki köhne piyanoyu açarak iki üç küçük şarkı bile belletti. Bir hafta sonra dönerken oğluna. Fakat üçüncü sınıfı bitirince. Çocuğu yüksek okullara göndermeye. tanıdığı bir boyacının evinde. cüret gösteren bir adam. nihayet ertesi yıl Charles. yağmurlu havalarda kilisenin revakı altında seksek oynar. Ama. biçim zamanı ot kurutur. MADAME BOVARY 29 harsis Gezi Yazıst'mn çalışma salonunda sürüklenip duran eski püskü bir cildini açar okurdu. dükkânını kapattıktan sonra onu okuldan alır. çalışma saatlerinde çalışan. teneffüslerde oynayan. büyük bayram günleri zangoca yalvarıp çan çalardı. Velisi. babası kendi eliyle götürdü. Fakat yaradılışından yumuşak huylu olan çocukcağız. Fakat ilme. dinç. papaz da elleri karnının üstünde kendinden geçer. O. karşılıklı yerleşirlerdi. çocuk da köyde kararsız ve şaşkın dolaşıp duruyordu.
bununla karnını doyururdu.Charles tıbbiyenin ilan tahtasında ders programını okuyunca sersem gibi oldu. kendine kadar gelemeyen bu kokulan duymak için derin derin nefes alırdı.. kavrayamıyordu. anatomi dersi. Ama yine de çalışıyordu. Çirkin. tıp tahsil ettirmek. punch yapmasını öğrendi ve nihayet aşkın ne olduğunu da tattı. yasak zevkler âlemine girmiş oluyordu. ona halef diye gidip karşısındaki eve yerleşmişti. başını kaldırmaksızm MADAME BOVARY 31 sınava hazırlandı. ona" bir de kadın bulmak lazımdı. anfilere.Akşam. çalı otu gibi kara. bütün sorulan ezberledi. tabanını duvara vura vura. O zamana kadar içinde gizli kalmış birçok şeyler birer birer uyandı. . tertemiz geniş gök. aşağıda. Charles. Charles nereye yerleşecekti? Tostes'a. Charles yeniden çalışmaya başladı. adamcağız daha piliyi pırtıyı toplamadan. kıpkırmızı sobanın karşısında ıslak elbisesinin dumanı tüte tüte oturup çalışırdı. Tavan aralarından uzatılmış sırıklar üzerinde pamuk yumakları kururdu. ılık sokakların boşalıp hizmetçi kızların kapı önlerinde volant (1) oynadıkları saatte. Orada hekim olarak ancak bir ihtiyar vardı. ev sahibinin verdiği yavan bir lokmacık yemeği yedikten sonra odasına çıkar. Bir gün muayeneyi. Her derse gidiyor. Annesi için bu. Babası ile annesi. İşi ihmale vurup o eski kararlarından tabiatıyle birer birer dönmeye başladı. üzerleri siyah benekli küçük koyun kemiklerini mermer masalara çarpmak. hastaneye koşmak. suda kollarını yıkardı. Annesi onu da buldu: Dieppe'li bir mübaşirden dul kalmış. ne saadetti! Büyük bir ziyafet verdiler. hekim diye Tostes'a yerleştirmekle iş bitmiyordu. Her akşam pis bir kahveye kapanıp. batan kırmızı güneş. boyu uzadı. kendi gözünde itibarını artıran bir hareket gibi geliyordu.. Meyhaneye dadandı. köprüleri ve kafesleri arasından. artık bu tarihe karışmış bir iş! Sesini çıkarmadı. sabahları hastane dönüşü. sanki hepsi de. kimya. Sanki bununla dünyanın sırlarından kısmetini almış. Zayıfladı. damların ötesinde. hem kendi dölünden gelmiş bir adamın budala olmasına ihtimal veremezdi. M. ne kadar dinlese boştu. Charles. ne iş yaptığını bilmeden nasıl dönüp durursa. mor. mavi suları ile akıp giderdi. Kadın. Bu hazırlıkları sayesinde. eczacılık dersi. Bovary gerçeği ancak beş yıl sonra öğrendi. yılda bin iki yüz frank geliri olan bir kadın. Gözleri bağlı dolap beygiri. birçok sokaklardan geçerek tekrar eve dönmek sırası gelirdi . mürüvvetini kutlulamak için. tomurcuk açmış fidan gibi sivilceli olmasına rağmen Madam Dubuc'ü isteyenler hiç de eksik değildi. bunların hiçbirinin ne demek olduğunu bile bilmiyordu. bu başarısızlığı hocaların haksızlığından bilip oğlunu affetti ve işi düzeltmeyi kendi üzerine alarak ona biraz güven verdi. Güzel yaz akşamları. köye varmadan önce bir yerde durup annesini çağırttı. penceresini <1) Ucu tüylü bir çeşit mantar top. Orası kim bilir ne güzeldir? Akgülgenlerin altı kim bilir ne serindir? Köyün kokularını. elini kapının tokmağına koyunca şehvani bir. 30 MADAME BOVARY açıp dayanırdı. ertesi gün bir dersi kaçırdı ve tembelliğin tadını alıp yavaş yavaş bir daha hiç uğramaz oldu. ciltli defterleri vardı. dominoya düştü. Beranger için coşkunluk gösterdi. insanın içine yücelik veren karanlıklarla dolu birer tapmağın kapılarıydı. Sonra derslere. hayli ustalık gösterdi. Oldukça iyi bir numara ile kazandı. ayrıca da sağlık ve tıp bilgisi. onu o akşam evde bekliyorlardı! Charles yaya olarak yola çıktı. içeri girerken. pathologia dersi. Rouen'in bu mahallesine ¦ bayağı bir Venedik hali veren ırmak. Ama oğlanı okutmak. ona her şeyi anlattı. Kenara çömelmiş işçiler. haz duyar gibi olurdu. yüzüne âdeta ilgi çekici hüzünlü bir hal geldi. Madam Bovary çoktan beri onun ölümünü bekliyordu. klinik. şarkılar öğrenip oyun arkadaşlarını karşılarken söyledi. sarı. Maksadına ermek için Madam Bovary'nin onları birer birer saf dışı bırakması lazım geldi. Bir şey anlamadı. botanik. sıhhiye memurluğu imtihanında döndü. Karşıda. kırk beşinde. papazlardan arkası olan bir sucukçunun emeklerini bile boşa çıkardı. bir tek muayeneyi kaçırmıyordu. tedavi dersleri. o da her günkü işceğizini öylece yapıyordu. Annesi ona masraf ettirmemek için her hafta emanetçi ile bir parça fırınlanmış dana eti gönderirdi. ona özgür olduğunu gösteren.
Tarlalarda. o gece. sokakta dikilip bekleyen bir erkekle bir konuşmadır başladı. burasından yakınıp duruyordu. göğsünden. para vermeyen müşterileri mektupla boyuna sıkması lazım geldi. bir kırık bacak sarmak için hemen Bertaux çiftliğine gelmesi rica ediliyordu. hemen aklına kırık bacak geliyor ve bildiği bütün kırıkları hatırlamaya çalışıyordu. öldüğünü görmek içindi. Tostes ile Bertaux arası. sabahın dördüne doğru. Fakat evin asıl efendisi. ona verilecek bir mektubu olduğunu söylüyordu. Hiç durmadan sinirlerinden. Düz kır. Yağmur kesilmişti: Ortalık ağarmaya yüz tutmuştu. yatağında yatıyor. Bovary'den.Charles evlenmekle halinin iyileşeceğini ummuş. içeride kadın hasta olunca kulağını duvara verip dinliyordu. karısının keyfince giyinmesi. ışık tutuyordu. sabahın serin rüzgârından korunmak için tüylerini kabartıyorlardı. cumaları et yememesi (1). sürmesini çekti. hayvan bunların başına gelip de kendiliğinden durunca. tam kapılarının önünde duran bir at gürültüsü ile uyandılar. eskiden olduğu gibi. demincek olduğu gibi. tavan arasının penceresini açtı ve aşağıda. nihayet ondan bir reçete yazmasını. Karısı iki yıl önce ölmüştü. Gece zifirî karanlıktı. kendisine yol gösteren çocuğun sözlerinden M. bir taraftan evli. ufukta. bir taraftan da. otların üzerine oturmuş bir çocuk gördü. bir taraftan. Bu adam hekimi götürmeye geldiğini. çubukları üzerinde kaydığını ve karısının uyuduğunu duyuyordu. göğün kasvetli rengine karışıp kayboluyordu. bir beze sarılı bir mektup çıkardı ve terbiyeli terbiyeli Charles'a uzattı. Charles'in herkesin içinde şunu deyip bunu dememesi. yapraksız elma ağaçlarının dallarında kıpırdamadan duran kuşlar. Charles yastığa kolunu dayayıp okumaya başladı. Charles. Charles'dan aldığı cevap üzerine. Sıhhiye memuru. sırtını çevirmişti. Şimdi yanında yalnız kızı vardı. önden koşmaya başladı. onun boynuna dolar. komşularından birinin evinde Epiphanie (1) ziyafetinden dönerken bacağını kırmıştı. bol bol altı fersah tutar. Karısı onun mektuplarını açıyor. Rouault'un hali vakti pek yerinde bir çiftçi olduğunu öğrendi. utancından sokaktan yana dönmüş. ameliyat olmuş hastalar koğuşundan geçiyor. Kül rengi püsküllü takkesinin içinden. paltosuna sıkıca bürünüp Bertaux yolunu tuttu. Charles uyanarak sıçrıyor. daha serbest olacağını. Hizmetçi kadın. yatağın ucuna oturup kederlerinden söze başlardı: «Beni unutuyorsun. Herif atını bıraktı ve hizmetçinin arkası sıra içeri daldı. Madam Bovary. sonra zihni yorulup uyku bastırıyor. başka birini seviyorsun! Bana mutsuz olacağımı söyledilerdi ya!» derdi. ili (1) Sofu Katolikler cumaları perhiz yaparlar. ay doğunca yola çıkacaktı. Çocuk: — Hekim siz misiniz? düye sordu. eve de küçük hanım bakıyordu. çarıkları elinde. kocasının basma bir kaza gelmesinden korkuyordu. duygularının yeni teessürlerini hatıralarından ayırt edemeyip MADAME BOVARY 33 kendini. Ayak sesinden rahatsız olurdu. kansı oldu. M. kendisini biraz daha sevmesini isterdi. Bunun için seyisin önden gitmesine karar verildi. Lon-gueville ve Saint-Victor yolundan gidilince.. yanına gelseler bu. saat on bir sularında. Charles üç saat sonra. hayvanın rahvan yürüyüşü ona beşik gibi geldi. Rouault. hiç kuşkusuz. yorganın altından sıska kollannı çıkarır. bitmez tükenmez özenler göstermek lazımdı. ikileşmiş gibi hissediyordu. gözün alabildiğine uzayıp gidiyor ve birbirinden hayli aralı çiftlikler etrafındaki ağaç kümelerinin bu geniş boz yüz üzerinde meydana getirdiği kara mor lekeler. kapının kilidini açtı. şurasından. kafasında kırağının yeşil kokusu ile karışıyor. Bir mavi balmumu ile mühürlenmiş olan bu mektupta M. . bildiği gibi hareket edip parasını istediği gibi harcayacağını sanmıştı. Charles ara sıra gözlerini açıyordu. bırakıp gitseler yalnızlığa dayanamazdı. kadın. Her sabah çikolatalı sütünü hazırlamak. Nastasie. Hanım. Ona çiftliğin yolunu göstermek ve çit kapılarını açmak için karşıcı bir çocuk çıkarılmasını da tembih ettiler. yatağın yanında. Nas-tasie titreye titreye merdivenleri indi. Uykunun harareti ile hâlâ uyanamamış olduğundan. Akşam Charles eve dönünce. evlekler boyunca delikler kazıp etrafını dikenle kuşatırlar. lapaların sıcak kokusu. onu her işinde kolluyor. 32 MADAME BOVARY II Bir gece. karyola perdelerin-deki demir halkaların. Vassonville'den geçerken'bir hendek kenarında. hemen bir uyuşukluğa tutuluyor. bir taraftan üniversite öğrencisi..
yahut boncuk ve emsali şey bulunan bir çörek yenir. parmakları da kuru kuruydu. beyaz tenli. temiz bir cüretkârlık vardı. Mademoiselle Emma da küçük küçük yastıklar dikmeye çalışıyordu. kısa boylu. perdahlı çelik gibi parlıyor. Kimi büyük. havuz başından da bir kaz sürüsünün keyifli keyifli bağrışmaları duyuluyordu. zahire (1) 6 ocakta yapılan haçı suya atma yortusu. Hocalarının yaralılar başında takındığı vaziyetleri hatırlayıp hastasını türlü türlü tatlı sözlerle teselli etti. mutfağa aldı. kızın tırnaklarının beyazlığına şaştı. kestane rengi olmalarına rağmen. Bu tırnaklar parlak. Bacağın sarılması bittikten sonra M. Otlar ıslak olduğundan atın ayağı kayıyordu. Bunlar. rahat rahat karın doyurdukları gözüküyordu.Tekerlek izleri gitgide genişliyordu. fakat hekimi görünce heyecanı yatıştı ve on iki saatten beri savurduğu küfürleri bırakıp hafiften inildemeye başladı. Rouault. tavuklarla hindiler arasında. Ateş gürül gürül yanıyordu. başının önü dazlak. bir iskemle üzerinde duran Fransız -rakısından ara sıra bir kadeh doldurup yürek tazeliyordu. İğneliği hayli aradığı için babası kızıp söylendi. ' MB 3 34 MADAME BOVARY ambarlarından dökülen ince tozla kirlenmişti. Bertaux çiftliğine varmışlardı. Bertaux çiftliğine girince Charles' in hayvanı ürküp şaha kalktı. maşa ve körüğün ağzı. duvarlar boyunca asılı çeşit çeşit mutfak takımlarına da. biraz sonra bahçenin bir ucundan gözüküp kapıyı' açtı. yepyeni yemliklere başlarını daldırmış. belki rengi gerektiği kadar donuk değildi. şalvarlı insan resimleri ile donatılmış bir alaca bez örtülü. kirpikleri onları kara MADAME BOVARY 35 gibi gösteriyordu ve insana samimiyetle bakışında. arabalığa gidip birkaç lata getirdiler. ocağın camlardan süzülen ilk güneş ışıkları ile karışmış pembe alevi vuruyordu.ağzına götürüp emiyordu. mavi gözlü. sanki saf. Charles bunlardan birini seçti. gözleriydi. Charles bundan daha kolayını aklına bile getiremezdi. Bovary'yi kapıdan karşıladı. kız hiç cevap vermedi. iri iri çift beygirlerinin. Küçük. Charles. yorganların altında kan ter içinde kalmış. duvarları el ayası gibi düz. Kırık basit bir şeydi ve sonradan bir kötülük çıkarmasına da imkân yoktu. Dieppe'in fildişi işlerinden daha temiz. Halbuki eline güzel denemezdi. bir taraftan hizmetçi kız çarşafları kesip sargı hazırlıyor. Ağıl uzun. hamutları. kulaklarına da küpe takmıştı. cerrahların bu okşamaları. Charles birinci kata. M. Sundurmada kamçılan. Arkasına merinos yününden üç volanlı fistan giymiş bir taze. Hepsi de koca koca olan kürek. Pencereye tam karşı gelen yüksek meşe dolaptan bir susen çiçeği ve nemli çamaşır kokusu geliyordu. ellilik erkek. Charles dalların altından başını eğerek geçti. Charles aşağı katta geniş bir odaya alındı. badem biçimi kesilmişti. Gitgide yükselen bahçede ağaçlar muntazam aralıklarla dikilmişti. hekimi. Kızın asıl güzel yeri. gümüş el tasları çıkarılmıştı. uşak bir çitin aralığından sokulup kayboldu. uçları sivri. Rouault yatıyordu. neşterlere sürülen yağı andırır. hastayı görmeye çıktı. üzerinde. Burada. kimi küçük kaplarda çiftlik halkının yemeği hazırlanıyordu. ellerin uzunluğu da fazlaydı ve kenarlarında öyle yumuşak yumuşak bükülen hatlar yoktu. zincirlerini çekerek havlıyorlardı. Dört köşeye buğday çuvalları sıralanmıştı. O bakla veya boncuk kime çıkarsa o. sonra parmağını. M. Kırık tahtası yapmak için. parça parça kesip bir cam kırığı ile perdahladı. Ahırların açık kapıları üzerinden içeriye bir göz atılınca. sarıklı. iki kişilik sofra kurulmuş. Yanında. gitmeden önce bir lokma bir şey yemeğe davet etti. pamuk takkesini başından çok uzağa fırlatmıştı. bütün takımları ile iki yük arabası. sofranın kralı olur ve bir daha sefere ziyafeti o verir. Binalar boyunca serilmiş gübre yığınından bir duman yükseliyor. Mavi badanalı küherçile altında dökülmeye başlayan duvarın ortasında bir çiviye. biraz ötede üç basamak taş merdivenle çıkılan ambarda yer kalmadığı için buraya getirilmişti. dört sapan vardı. buğday ambarı yüksekti. Pays de CauX kümeslerinin ziyneti beş altı tavus kuşu yemliyordu. Burası çekili düzenli bir çiftlikti. . O akşam ziyafet verilip içinde bir tane kuru bakla. Bu şişman. Ocağın içinde ıslak elbiseler kuruyordu. fakat dikişini dikerken ikide bir iğneyi parmaklarına batırıyor. Kulübeye bağlı çoban köpekleri. bunların mavi yün örtüleri. üstü sayvanlı koca bir karyolanın önüne küçük bir masa konmuş.
sustuğu zamanlar hafif hafif ısırmayı âdet edindiği dudakları biraz açılıyordu. ensesinde topuza giremeyen saçları tel tel havalandırıp karıştırır. Charles. gitti şemsiyesini getirip açtı. hemen atıldı. ahırlar da onun içine. rüzgâr kızı sarar. Köy hekimi saçların böyle dalgalı hatlar çizmesini ömründe görmemişti. sonra havadan. ara sıra. her şey onun içine ferahlık veriyordu. Charles'a gelince. Emma eşikte durmuştu. böyle gayret göstermesini hiç şüphesiz. Charles yatağın üzerini. ya kâr ümidinden bilirdi. hele çiftliğin bütün işlerine bakmak kendi üzerine düşe-liberi. bunun altına. beni bundan çabuk iyileştiremezlerdi» diyordu. Bahçeye girip de tahta perdenin kapısı kapanırken omuzuna çarpınca.. hemen ertesi sabah geldi. Gotik harflerle: «Sevgili babama» diye yazılmıştı. duvarın üstünde horozun öttüğünü duyunca. Charles'a omuzunun üzerinden bakarak sığır siniri kırbacını uzattı. kapı arkalarını. Emma onu yolcu etmek için daima merdivenin başına kadar gelir.odayı süslesin diye. alnı cama dayalı. beyaz bir yaka takmıştı.. Kız bu tatlı sıcaklığa gülümsüyor. şakaklara doğru dalga dalga dökülüyor. Fakat onun bir de . kitapların söylediği seyri takip etti. ayakta. Birbirlerine Allaha ısmarladık demiş oldukları için artık bir şey söylemezlerdi. iskemle altlarını araştırmaya başladı. odasında yürüme denemeleri yaptığını görenler M. söz verdiği gibi üç gün sonra değil. gergin hareli kumaşın üstüne su damlalarının birer birer düştüğü duyuluyordu. hiç beklenilmediği zamanlarda da gözüktüğü oluyordu. Buğday ambarları da. hastanın iyileşmesi. Mademoiselle Rouault köyde. buzların çözüldüğü bir sırada. Charles'ın önünden yürürken adımlarını hızlaştınr. rüzgârdan. kulakların ancak memesini meydanda bırakarak başın arkasında birbirine karışıyor. hatta muzaaf usule göre tuttuğu defterde. bahçedeki ağaçların kabuklarından sû sızıyor. Saçları. kunduranın köselesine çarpan takun-yelerden hafif bir tıkırtı duyulurdu. «Allaha ısmarladık» demeye çıktı. Arasından güneş süzülen kumru göğsü ipek şemsiye. Döndü: — Bir şey mi aradınız? diye sordu. saçaklarda karlar eriyordu. Bertaux çiftliğine. nezaket icabı. Erkek gibi. Ama hayatının tatsız tuzsuz meşgaleleri arasında Bertaux'ya hasta bakmaya gitmenin gönül açicı bir istisna teşkil etrilesi sade bunun için miydi? O günler sabahleyin erkenden kalkar. Onu önce Mademoiselle Emma gördü. ferahlık veriyordu: «Beni siz kurtardınız» diye avuçlarını okşayan Rouault baba. geceleyin tarlalara inen kurtlardan bahsedildi. gür bir topuz teşkil ediyordu. bir taraftan da kolunu uzatmış olduğu için. Charles. Düşünmüş bile olsa. Kızın elmacıkları pembe pembeydi. Rouault için temiz bir sahife açmıştı. Oda serince olduğundan. at daha getirilmemişse durup beklerdi. o. bahçeye. Charles'ın Bartaux çiftliğine gitmeye başladığı ilk günlerde karısı hastanın halini sorardı. Bir gün. Charles. Bertaux çiftliğine uğramaktan niçin bu kadar hoşlandığım hiç düşünmedi. — Kırbacımı bulamadım da. ya kırığın vahametinden. Emma doğruldu. yaldızlı çerçeve içinde. Yüksek ökçelerle boyu biraz uzayan kız. şiddetli soğuklardan. Boynuna kıvrık. duvarla çuvalların arasına düş36 MADAME BOVARY müştü. atım dörtnala sürer. hiç de eğlenemiyordu. karakalem bir Minerva başı asılmıştı. gününü şaşırmış gibi. göğsünün. önünde eğilmiş olan kızın sırtına değdiğini hissetti. aşağı odaya döndüğü zaman kız. Bo-vary'yi değeri büyük bir adam saymaya başladılar. sonra inip ayaklarını otlara siler ve içeri girmeden siyah eldivenlerini giyerdi. kırk altı gün sonra Rouault babanın. Rouen'in bile en meşhur hekimleri gelse. uşakların kendisini karşılamak için koştuğunu görünce içine bir ferahlık gelirdi. kız yemek yerken titriyor ve bunun için. önlüğünün birer kağıt şerit gibi kıvMADAME BOVARY 37 ranan püsküllerini kalçası üzerinde oynatırdı.devrilmiş fasulye sırıklarına bakıyordu. Önce hastadan. buğday çuvallarına doğru eğildi. yüzünün beyaz derisine oynak ışıklar serpiyordu. Rouault babaya. kırbaç yere. Zaten her şey yolunda gidiyordu. kafata-sını takip ederek hafifçe arkaya kıvrılan ince bir çizgiyle ortadan ayrılmış kara saçları o kadar düzdü ki. M. ceketinin iki düğmesi arasından bir bağa gözlük sarkıyordu. kıpkırmızı olmuştu. Mademoiselle Emma'mn yeni yıkanmış mutfak kirlenmesin diye giydiği takunyeler. sonra her hafta iki kere uğradı. Rouault baba: «Yvetot'nun değil. o iki parça tel tel değil de yekpareymiş gibi gözüküyordu.
Ne de olsa bu kadın onu sevmişti! III . MADAME BOVAKY 39 ğı katta kimseyi bulamadı. kavgalar oldu. Sekiz gün sonra kadın bahçede çamaşır asarken ağzından kan geldi ye ertesi gün Charles'ın. Charles böylelerini sever: ona şehir hanımları lazım! Madame Movary: — Rouault. büyük 38 MADAME BOVARY bir aşk feveranı anında ona.' Kadıncağızın zihni altüst oldu! İçinden: — Ya. yaz demez.kızı olduğunu duyunca. pazar günü kiliseye Comte karılan gibi ipekliler giyerek gitmeye lüzum yok. Mademoiselle Rouault'un Ursulines rahibeleri okulunda okumuş. demek bunun için oraya giderken yüzü gülüyor. Ama ok hedefe değmişti. ben de onu severim işte!» dedi. İşin aslını bir araştırmak lazım geldi. Birinci kata. M. akşama kadar öyle durup elemli düşüncelere daldı. herhalde dans. pencereyi kapatmak için arkasını döndüğü bir sırada: «Aman Allahım» diye bağırıp bayıldı. elini kitabı bastırarak bir daha oraya uğramayacağına yemin ettirmişti. Meğer Dieppe'teki evin temel direkleri bile ipotek altında imiş. ama Charles anlamadı. onlar burgu. takır takır vücuduna kın geçirir gibi giydiği kısacık elbiseler. Orada işi açtılar. tesadüfenmiş gibi birtakım rumuzlu düşünceler karıştırdı. dedi. kocası onu nasıl yatıştıracağını bilemiyordu.. O kadar avurt zavurta. Charles bu münakaşalardan bezdi. arkasına aldığı kara atkının ucu kürek kemiklerine kadar inerdi. koşumu derisi kadar da etmez böyle kocamış bir kısrağın yanına koştun da felakete sürükledin» diye karısına çattı. dul aldığı karı sıska bir şeydi. kış. uzun uzun dişleri vardı. tahsil terbiye görmüş bir kız. yağmurdan bozulur diye korkmadan yeni yeleğini giyiyor! Ah o karı! Ah o karı! Kadınlık duygusu ile Emma'ya kin bağladı. ayak bilekleriyle kül rengi çoraplar üzerine kavuşturduğu kundura bağlarını meydana çıkarırdı. konuşmasını. ne olduğunu biliriz. Heloise ağlayarak kocasının boynuna atıldı. Zavallı. Charles itaat etti. Charles ondan yana çıkacak oldu. Babası ile anası kızıp gittiler. kadın yana yakıla sitemlere başladı. Bertaux'ya gitmez oldu. fakat pek göklere çıkarılan bu zenginliklerden evin içine birkaç eşya ile birkaç pırtı girmişti.» Baharın ilk günlerinde bir hadise oldu: İngouville'li bir noter. Kalkıp Tostes'a geldiler. o halde Charles ne diye hâlâ Bertaux'ya gidip durur? Anlamayacak ne var? Orada bir kadın var da ondan.. Hadi canım! Büyükbabaları çobanmış. öfkesinden bir iskemleyi yere vurup paramparça etti: «Oğlumu. fakat duyduğu arzudaki cüret. Rouault iyileşmiş. Dul Madame Dubuc'un servetine de o bakardı. noterdeki paranın tutarını Tanrı'dan başka bilen yoktu. babanın kızı bir şehir hanımı! değil mi? diyordu. «Senin bu kadar çok yemen iyi değil!. Hem. Gerçi HĞloise'in bir gemide altı bin frank tahmin edilen bir hissesi ile Saint-François sokağındaki evi duruyordu. geceliği hâlâ karyolanın ucunda asılı duruyordu. anasına karşı onu koruması için yalvardı. Önce telmihlerle içini dökmek istedi. Charles. kayıktaki hisse de üç bin frangı aşmıyordu. Charles'ın annesi ara sıra onları görmeye gelirdi. fakat birkaç gün sonra gelin onu kendine uydurur ve artık Charles tahta. Münakaşalar. hareketindeki pısırıklığa isyan ediyordu. Ona. nihayet. nakış işleyip biraz da piyano çaldığını söylediler. Bovary'nin kan beynine çıktı. Sonra sözlerine. Demek ki hanımcağız yalan söylemişti! Bunları öğrenince ihtiyar M. Bunu görünce masasına dayandı. Ölmüştü! Hep şaşıp kaldılar. kuşkulanıp işin aslını öğrenmek istedi. dövüş işinden az kaldı mahkemelik oluyordu. gergef işlemesini bilen. Her gördüğüne şarap ikram etmek nene lazım? İnat edip de giymemekten maksadın ne?. Mezarlık işini bitirip de eve döndüğü zaman Charles. Babasının zenginliği de laf! Geçen yıl kolza bol olmasaydı taksitlerini bile veremeyecekti. bir hayli hıçkırmalardan ve öpüşmelerden sonra. aşa. kendine bırakılmış ne kadar para varsa hepsini yanma alarak çekip gitti. bönce bir mürailik eseri olarak içinden: «Mademki onu görmemi yasak ediyorlar. coğrafya ve resim bildiğini. ba-babasına. akrabalarından biri de bir kavga. türlü türlü sözler ve itirazlarla başının etini yerlerdi. para sözü ettiği de yok. Heloise. odasına çıktı. maruf tabiri ile güzel bir terbiye görmüş olduğunu. arkasından fırtına kopar korkusuyla bunları da cevapsız bıraktı.
Charles onun öğüdünü tuttu. çünkü ne de olsa bir şeyler kalıyor. gümüş yetmiş beş frank ile bir de hindi. mesela krema veya armut hoşafı yapılmamış diye kızar gibi oldu. kendimizi çürütecek. Hekimin kederli olması dolayısıyle M. bu yeni zevki tattıkça. daha doğrusu dibe indi. kollarını bacaklarını uzatarak geniş geniş serilmek elindeydi. ona saçma sapan şeyler söylerdim. arkasına ipek atkısını almadığı için çıplak omuzları üzerinde küçük ter taneleri gözüküyordu. bu da geçer! Bize bir uğ-rasanıza! Kızım ara sıra sizin sözünüzü ediyor. gidip geliyor. pencerenin tahta kanatları kapalı idi. sopamı yere vurur dururdum. bacağının iyileştirilmesi ücretini kendi eli ile getirdi. kış geçip bahar geldi. beyaz pamuk bir çoMADAME BOVARY 41 rabm söküklerini dikiyordu. Omuzuna vurarak: — Ne olduğunu bilirim! dedi. nasıl söyleyeyim. Ocaktan giren ışık. pek yorgun olduğu zamanlar yatağına. Rouault ona elinden geldiği kadar nezaket göstermeyi kendine vazife saydığından şapkasını çıkarmamasını rica etti. "boynu gerilmiş. hatta onun için her zamankinden daha ha40 MADAME BOVARY fif bir şey. hem artık Ber-taux'ya da gönlünün istediği gibi gidiyordu.Bir sabah Rouault Baba. Orada her şeyi bir gün önceki. sanki çöp çöp aktı bitti. Karısının ölmesinin ona mesleğinde de faydası dokunmuştu. karınlarında böcekler kaynaşan köstebeklere benzemek ister. Bertaux'ya gitti. parça parça. Charles dalıp gülümsedi. Charles'a. soğuk küllere bir mavilik veriyordu. çiftliğe daha bir canlılık veriyordu. Kendinizi bir toplayın. Allah'ı imdadıma çağırır. bir ağaç dibine yığılır. Onun reddetmesi üzerine ısrar etti ve en sonunda. Şimdi yemek saatlerini değiştirmek. Charles tozun yerde sürüklenmesini seyrediyor. Çalışırken başı öne eğikti. Ama işte günler akşam oldu. fakat Emma'yı hemen göremedi. artık bizi unuttu diyor. inanmazsınız. Başına gelen felaketi duymuştu. dilinin döndüğü kadar teselliye çalıştı. pencere ile ocağın arasına oturmuş. kendisi ile beraber bir kadeh likör içmesini söyledi. onlara sarılmış oldukları aklıma geldikçe. Emma ara sıra avucunu yanaklarına . yanlarına karıcıklarını almış. Charles'ın da söz söylediği yoktu. mutfağa girdi. yalnız kafasının içinde kanının vurduğunu. âdeta deli olmuştum. Başına buyruk olmanın verdiği zevki. hepimizin başına gelecek. konuşmuyordu. bir de bahçede. ta uzaklarda yumurtlayan bir tavuğun bağırmasını işitiyordu. Fakat karısını hatırlayıp yine kederlendi. Yerine oturup tekrar işini eline aldı. hiçbir sebep göstermeden eve girip çıkmak.. Adı yayılmış.. tavanda oynaşıyordu. Kahveler içildikten sonra. Tahtanın yarıklarından giren güneşin taşlara çizdiği ince çizgiler eşyalara çarpıp kırılıyor. maden levhaya bulaşmış kuruma bir kadife hali. Kapının altından gelen rüzgar. ağlar. yaz gidip sonbahar oldu. dikiş dikiyordu. gülerek. Rouault Baba da şimdi ayaktaydı. yemekten kesilmiştim. İçinde ne olduğunu kestiremediği bir ümit. yalnızlığı artık eskisi gibi çekilmez bir şey saymıyordu. Monsieur Bovary. kederim de geçti. ayna önüne geçip favorilerini tararken yüzünü daha tatlı buluyordu. Sanki insanın yüreğinin üstüne bir taş oturuyor! Ama ne yapalım. hiçbir tad duymadığına gülüyor. kahveye gitmek aklıma gelse iğreniyordum. Bahar geliyor. Gidip dolaptan bir şişe Küraso ile iki küçük kadeh çıkardı. dallara asılmış. benim de başımdan geçti! Rahmetli bizim hanım öldüğü zaman bir başıma kalayım diye tarlalara giderdim. bunlardan birini doldurup ötekine bir iki damla koydu ve tokuşturup ağzına götürdü. çünkü bir ay onun sözünü edip: «Zavallı delikanlı ne felaket!» demişlerdi. Hikayeler anlattı. O anda başkalarının. ince dişleri arasından dilinin ucunu çıkarıp kadehin dibini yalıyordu. bir hasta ile konuşur gibi yavaş sesle söz söyledi. Köy âdetine uygun olarak Charles'a . Kadeh hemen hemen boş olduğundan. belirsiz bir saadet vardı. Masanın üstünde kirli bardaklara tırmanan sinekler elma şarabı artıklarına düşüp vızıldayarak boğuluyordu. herkes tarlalara çıkmıştı. Kendine nazlı nazlı baktı ve eşin dostun teselli sözlerini dinledi. taşlara biraz toz serpiyordu. yani beş ay önceki gibi buldu. Yalnız yaşamaya alıştıkça karısı da yavaş yavaş aklından çıktı. ge-bersem de kurtulsam derdim. sizinle tavşan avına çıkarız. gitti. Emma.. müşterileri artmıştı. dudakları uzamış.bir şey içmesini teklif etti. ölmüşlerini bir daha düşünmez oldu. biraz eğlenmiş olursunuz. Bir gün çiftliğe üç sularında vardı. kız içmek için başını arkaya devirmişti. Armut ağaçları artık çiçek açmıştı. ölenle ölecek değiliz ya!.
sıcak bir 42 MADAME BOVARY rüzgâr esiyordu. Mevsim başlangıcından beri baş dönmeleri duyduğundan şikâyet etti. ama hekimin. mükâfat diye aldığı kitapları. iyi ısınmak. ahlakı temiz. Kızm elinden bir iş gelmemesine içinden hak da veriyor: «O. Kızının yanında Charles'in elmacıklarının al al olduğunun farkına varınca. pek bilgili bir adam olduğu söyleniyordu. hiç de kızmayacaktı. rahibeler okulundan bahsetti. Sonra annesinden. mesleğin kurnazlıklarından hoşlanmasına rağmen. kendi kendine söylendiği zamanlar âdeta bir fısıltı oluyordu. Charles. Başını Bertaux'dan yana çevirdi. tam sırasıydı. para tutar. rahat döşek isteğinden keyfi için hiçbir masraftan çekinmezdi. Ben sanki hepsini bilmiyor muyum? . her şeyini düzeltip öyle getirirlerdi. sözü açmayı hep bir çeyrek saat sonraya bırakmakla geçirdi. bakalım neymiş? dedi. çiftliğe gelip üç gün kaldı. hayatının o kısmını zihnen kavramak istiyordu. iyi yemek. terbiye gördü. tahsil. Rouault Baba. Charles'i çalımsız buluyordu. size bir söyleyeceğim var. söz sözü açtı. Charles: — Maître Rouault. kızın bütün cümlelerini birer birer düşünüp olduğu gibi hatırlamaya.götürüp serinlemeye çalışıyor. kâh tizleşiyor veya birdenbire bir dermansızlıkla dem çeker gibi bir hal alıyor. biraz sonra ayrılacaklardı. veya demincek ayrıldıkları zamanki halinden başka bir halde göz önüne getirmeye bir türlü muvaffak olamadı. bir dolabın alt gözüne atılmış meşe yaprağı taçlarını gösterdi. kanlı kanlı et yemeklerine. Fakat şimdiki bahçıvanları hiç işinin ehli değildi. drahoma için de fazla bir şey istemeyeceği şüphesizdi. iyice doğulmuş kahveyi likörle içmeye bayılırdı. doğrusu umduğu damat böyle değildi.mi görür! Hiç olmazsa kışın olsun gidip şehirde oturmak istediğini söyledi. ilk gördüğü günkü. saraca hayli borcu vardı şarap mengenesinin baskısını da yenilemek lazımdı. fakat her fırsat düştükçe münasip sözleri bulamamak korkusu. deniz banyosunun yarayıp yaramayacağını sordu. Emma nota defterlerini. Fakat onu. Koyu elma şarabına. Rouault Baba. manalarını tamamlamaya çalıştı. Charles da kendi okulunu anlattı. tiyatroda olduğu gibi. boğazı sıkılıyor gibiydi. susamıştı. çukur bir yoldan yürüyorlardı. Rouault Baba ise malı'mn yirmi dört acre' ını satılığa çıkaracaktı. yatağından kalkıp yüzünü yıkadığı güğümden su içti. Gece uyuyamadı. Charles susuyordu. Son günü de. İçinden: «Kızı isterse veririm» dedi. kime varacağını düşündü. dedi. Akşam evine dönerken Charles. MADAME BOVARY 43 Durdular. kızı da pek güzeldi! Fakat Emma'nın yüzü hep gözlerinin önüne geliyor ve kulaklarının içinde. nihayet çiti geçtiler. bir topaç homurtusu gibi yeknesak bir şey uğuldayarak: «Ya sen evlensen! Ya sen evlensen!» deyip duruyordu. dudaklarını birbirine yapıştırıyordu. —söylediğine göre sesi kâh yumuşuyor. Eylül sonlarına doğru Charles. Charles: «Ucunda ölüm yok ya» diyerek. mezarlıktan söz açtı. gök baştan başa yıldızlarla kaplıydı. sonra göz kapaklarını yarı indirip gamlı gözlerle bakarak o düşünceden bu düşünceye dalıyordu. hatta her ayın ilk cuması annesinin kabrine götürdüğü çiçekleri bahçenin hangi bölümünden kopardığım gösterdi. her yıl kaybediyordu. Ellerini öyle canı çeke çeke ceplerinden çıkarmaz.— bazen neşelenip saf saf gözlerini açıyor. Rouault baba. toprak işleri ile uğraşsın da ne yapsın!» diyordu. ama belki köy hayatı-asıl yazm uzun günlerde can sıkıyordu. Zaten toprakla uğraşmak da Allah'ın lanetlemesi bir iş değil mi? Onunla kimin milyoner olduğu görülmüş? Adamcağız para kazanmak şöyle dursun. evinde hiçbir işe yaramayan kızını başından alsalar. Emma'nın kendisi ile tanışmadan önce geçirdiği günler hakkında bir fikir edinmek. Yemeklerini mutfakta tek başına ateşin karşısına oturup yerdi ve küçük sofrasını önüne. Akşama doğru Rouault Baba Charles'i çiftlik kapısına kadar uğurladı. asıl ekim biçim işleri. bunun yakında Emma'nın isteneceğine alamet olduğunu anlayıp işi önceden ince ince düşündü. sonra ellerini tekrar soğuşun diye büyük ızgaraların demir topuzuna dayıyordu. uzakta köpekler havlıyordu. Kızın odasına çıktılar. için için gülerek: — Anlatın. çiftliğin dahili idaresi hiç de onun harcı değildi. İçini çekti: Rouault Baba çok zengin. duvarcıya. Sonra kızın evlenince ne olacağını. zaten el adamı iyi iş. çünkü pazarlıkta usta olmasına. çitin köşesine gelince söyleyecekti. ilk ikisi gibi. bir fırsat düşer düşmez kızı istemeye karar verdi.
Kolalı gömlekler göğüslerde birer zırh gibi kabarık duruyordu. kimisi de kısa ceket giymişlerdi. kırk üç kişilik bir ziyafet hazırlandı. Emma gömleklerini ve gecelik hotozlarını. Sonra para işlerini nasıl yoluna koyacaklarını konuşmaya başladılar. en yakın köylerin delikanlıları da yük arabalarına sıra sıra dikilmiş. bütün bir ailenin saygıyla baktığı. Başı hotozlu hanımlar. geriniyordu.. yemek tam on altı saat sürdü ve ertesi sabah yeniden başladı. müstakbel damadını kucakladı. kelle kulak yerinde. ben eve döneyim. sonraki günler de sofradan misafir eksik olmadı. Sosyal durumlarına göre kimisi setre. yakaları silindir biçimi kesilmiş. Kış böylece bekleme ile geçti. tahta kanat açılmıştı. al yanaklı. ziyafetin hangi odada verileceği konuşuluyor. eve gelmeniz münasip olmaz. 44 MADAME BOVARY IV Davetliler erkenden tek atlı yaysızlar. orada bekledi. ta Goderville'den. sözüme alınmayın. elâlemden çekinirim. Çiftçi sözüne devam etti: — Ben çoktan razıyım. Cany'dan gelenler oldu. Rouault Baba. dolaptan ancak düğün ve bayram günleri çıkarılan setreler. İki ailenin de bütün akrabaları çağırılmıştı. dedi. körüksüz kabriyollar. kaç çeşit yemek olacağı. Saçlar yeni kesilmiş. on altı yaşlarında. iki tekerlekli brikler. Tıpkı babaları gibi giyinmiş çocukların yeni elbiseler içinde rahatsız olduğu belli idi (hatta çoğuna. Charles çiftliğe geldiği günler düğün hazırlıklarından bahsediliyor. sarsıla sarsila geliyorlardı. gece yarısı meşalelerle gelin olmak isterdi. kimisi redingot. çok kısa. hem kız da pek sıkılır. Gerçi kız da benim gibi düşünür ama bir de onun fikrini sormalı. etekleri rüzgârda sallanan redingotlar. Rouault Baba ayrılıp gitti. Kimi sağdan. içeri giren bir yaysız. Charles atını ağaca bağladı.Charles kekeleyerek: — Rouault Baba. saçlarına güllü pomatlar sürünmüş. premiere communion için dikilen beyaz elbiselerini bu düğün için uzatarak giymiş. siz çite eğitirseniz arkadan görebilirsiniz. ama Rouault Babanın aklı kızının bu düşüncesine pek yatmadı. Halbuki. yanlarında da -«-şüphesiz ya kuzinleri. Birdenbire duvara çarpan bir şeyin gürültüsü duyuldu. ama daha vakit vardı. meşin tenteli uzun arabalarla çıkageldi-ler. daha güneş doğmadan kalktıkları için sakallarını .. yani gelecek yılın baharından önce düğün yapmak ayıp olurdu. Emma böyle değil. ya ablaları olacak— on dört. dargın dostlarla barışılmış. Yakası omuzlarına devrik. onun için. önce hangisinden başlanacağı düşünülüyordu. Ama sizi meraktan kurtarmak için pencerenin tahta kanadını duvara doğru iterim. biraz sonra tahtaperdenin kapısı açılıyor. sonra Charles on dokuz dakika daha saydı. kimisi ceket. Mademoiselle Rouault çeyizi ile uğraştı. Siz hele bekleyin. O içeri girince Emma kızardı. hayvanları tırısa kaldırmış.' arkalarında iki göz gibi bir çift düğme bulunan ve sanki dülgerin keseriyle bir vuruşta kesilmişe benzeyen ceketler. demiri hâlâ sallanıyordu. tıraşlar perdahlıydı. şaşkın bakışlı kızlar görülüyordu. sırtı kırmalı ve beli ta aşağıdan dikilmiş bir kemerle sıkıştırılMADAME BOVARY 45 mış yabanlık bulûzları ile de gelenler vardı ama. tanıdıklarından modeller alıp kendi dikti. Koşup keçi yoluna çıktı. Normanville'den. hatta bazıları. On fersah uzaktan. o günün şerefine olmak üzere. hiç sesleri çıkmayan. kimi bir pelerine sarınıp ucunu kemerinin önüne sıkıştırmış. çünkü Charles'in matemi bitmeden. ömürlerinde ilk defa olarak birer çift çizme alınmıştı). Ara sıra çitin arkasından doğru bir kamçı sesi duyuluyordu. içindekileri boşaltıyordu. sıkıldığını belli etmemek için de biraz gülmeye çalıştı. Yarım saat geçti. şehirde gördükleri gibi roplar kuşanmış. kimi de renkli küçük bir atkı alıp. altın köstekler takınmışlardı. Ertesi sabah saat dokuzda Charles çiftliğe damladı. ta merdiven başına kadar dörtnala gelip duruveriyor. Ahır uşakları araba atlarını çözmeye yetmediğinden efendiler de kolları sıvayıp işe girişmişlerdi. cepleri torba gibi geniş. boynunu arkadan açık bırakacak surette sırtından iğnelemişti. Rouault Baba.derse. O da evet. düşmemek için yan tahtalarına tutunmuş. hiç şüphesiz sofranın en alt başına oturacaklardı. Eşyanın bir kısmını Rouen'e ısmarladılar. eldivenleri kirlenecek diye içleri titreyen. kimi soldan atlayanlar dizlerini uğuşturuyor. bunlar. her zamanki gibi güneşliğine bakır çember geçirilmiş kasketiyle beraber giyilen kaba çuhadan ceketler. çoktan beri aranıp sorulmayan tanıdıklara bile mektup yazılmıştı.
ağız ağıza şarap doldurulmuştu. o bitirsin diye bekliyordu. üç koyun budu. şimdiden neşelenmek için. mutfakta içmekle geçirdiler. teller daha ziyade gıcırdasın diye yayına reçine sürüyor. yulaf sürgünlerinin çiçeklerini koparıyor. küçük küçük harflerden arabesklerle yeni gelin güveyin markaları yazılmıştı. yeşil buğdaylar arasında. kimse görmeden aralarında oynuyorlardı. kız ara sıra durup onu kaldırıyor. badem. Şişelere konan tatlı elma şarabının koyu köpüğü tıpalardan sızıyordu.elleri boş. en öndeydi. çikolatadan bir salıncağa binmiş bir küçük Aşk Tanrısı görülüyordu.iyice görememişler. dostlar. Yeni gelin. Çiftlikle belediye dairesi arası ancak yarım fersah kadar tuttuğundan yaya gidildi. Akşam dönmek vakti gelince. kimi hızlı. Başına yeni ipek bir şapka. Düğünün öbür davetlileri işlerinden bahsediyor veya. kırda çalıp duran çalgıcının cızırtısı işitiliyordu. hayranlık sesleri ile karşılandı. dizginleri yakalamak için kapıdan sarkan kadınlar görüldü. gülle kaldırıldı. Önce herkes bir arada olduğundan alay. Üzerine dört sığır filetosu. açık saçık hikaye anlatanlar. çocuklar en arkada kalmış. kimi konuşarak yavaş yavaş giden parçalara ayrıldı. ikinci katı ise Savoie pastasından bir kaleydi ki. birer gülle gibi. O civarda daha ilk defa iş alan bu pastacı. şarkılar söylendi. eldivenli parmakları ile birer birer ayıklıyordu. sert otları. kilisede nikâh kıyıldıktan sonra da yine yaya dönüldü. çifte atıyor. Çocuklar tahta kanepelerin altında uyumuşlardı. onun arkasından gelinle güvey geliyordu. maharetler gösterildi. Oturmaktan yorulanlar gidip bahçede dolaşıyor veya ambarda bouchon oynuyorlar. ne karşılık vereceğini bilemiyordu. bütün bardaklara da daha yemeğe oturulmadan. akrabalar. sonra tempoyu şaşırmamak için. çalgının sesini ta uzaktan duyup kaçışıyorlardı. keyfinden yılışan bütün bu beyaz yüzlerde pembe damarlar peyda etmişti. kulak verilince. reçelden gölcüklerin. koluna güveyin annesini almıştı. . sofraya oturuyorlardı. Akşama kadar yemek yenildi. dana tencere kebabı. koşumları kırıyorlardı. metrelerce çakıl taşı üzerinden atlayan. bilek bükme müsabakası yapıldı. tıka basa yulaf yemiş hayvanlar. deve dikeni iğnelerini. Ama akrabalarından bir balıkçı (bu adam düğün hediyesi diye bir çift dil balığı da getirmişti). atları gemi azıya alıp dörtnala gittiği için hendeklerde sıçrayan. mermer çamurundan heykelcikler konulmuştu. asker terzisi elinden çıkma tek sıra düğmeli bir redingotla gelmiş. renk renk kurdelelerle donatılmış kemanı elinde. şaha kalkıyor. sarışın bir köy tazesine meyhane ağzı iltifatlar savuruyordu. Bertaux çiftliğinde kalanlar geceyi. Köşelere rakıyla dolu sürahiler dizilmişti. Köyün çalgıcısı. bunun da etrafına melek otundan. çalılıklara takılan yay sızlar. alayın arkada kaldığını görünce durup bir nefes alıyor. özene bezene çalışmıştı. yolda gelirken açık hava yaraları tahriş etmiş. kadınlara sarkıntılık edenler oldu. Sona doğru bazıları uyuyup horladı. birbirleriyle şakalar ediyorlardı. kemanın sapını indirip kaldırarak yürümeye başlıyordu. Fakat kahveler gelince herkes dirildi. Emma'nın gelinliği pek uzun olduğundan eteği biraz yere sürünüyordu. bütün gece o civarın yollarında. sırtına kol ağızlan ta parmaklarının ucuna kadar inen siyah bir setre giymiş olan Rouault Baba. Bo-vary ise. âdet olduğu üzere kendisi ile şakaya kalkışılmaMADAME BOVARY 47 ması için babasına rica etmişti. yaldızlı kağıttan yıldızlarla donatılmış oyuklara. sıra gözetmeden gelişigüzel dağılmışlardı. Koca koca tabaklara konmuş. kayaların süslediği bir yeşil çayır olan yukarı sahanlıkta. Bunun kaidesi olan mavi mukavva. sütunları ve revakları ile bir mabed resmediyordu. burunlarının altını çetele çetele çizip çenelerinin derilerini parça parça soymuşlardı. Charles ise . Turtalarla nugaları yapmak için ta Yvetot'dan adam getirilmişti. kuru üzüm. dilim dilim portakaldan mini mini istihkâmlar yapılmıştı. Sofra. salıncağın iki direğinin tepesine. Küçük kuşlar. fakat sonra uzadı. yılankavi dar keçiyolu boyunca dalgalanan bir hamaylıyı andırıyordu. yemeğin sonunda kendi eliyle getirdiği resim biçimi tatlı. sofranın her sarsılışında dalgalanan sarı kremanın üzerine. sonra yine gelip. fındık kabuğundan gemilerin. 4£ MADAME BOVARY altı sığır yahnisi. Çalgıcı. arabaların okları arasına zorla sığdılar. sundurmaya kurulmuştu. ağzına su doldurup anahtar deliğinden üflemeye kalkıştı. kızarıyor. iki sahici gül koncası oturtulmuştu. ortaya da etrafı kuzukulaklı dört koca sucukla donatılmış bir süt domuzu rostosu konmuştu. efendileri ya küfür savuruyor. ya gülüyordu. Kadıncağız selam veriyor. yük arabalarını sırtlamaya kalkışanlar. Doğrusu bütün bu insanları içinden pek hor gören ihtiyar M.
¦ Evin tuğla cephesi sokağın. erkenden çıkıp gitti. o da karısını. Sofanın öbür ucunda Charles'in muayene odası vardı. ne de bir hali vardı. indi ve yola düzüldü. zihinleri işin aslını aramakla meşgul. En kurnazlar bile bu işe akıl erdire-mediler. Bütün bunlar ne eski bir zamana aitti. bir an. karlar içinde tırıs gidiyordu. Sağ tarafta salon. kenarına kırmızı zıh dikilmiş beyaz pamuk bezinden perdeler. Komşular. Kadın bir kolu ile ona tutulmuş. bezi iyice gergin olmadığından havalanıp -duruyordu. başı ile elbisesinin yakasını buruşturduğu görülüyordu. bol içkinin dumanları ile donuklaşmış beyninde sevgi. Sanki bir gün önce asıl kız oydu. bir vazife imiş gibi ona yağdırılan nüktelere. gelinin ise bir şeyler sezdirecek ne bir sözü. İçinde. yumurta biçimi karpuzlar altına konulmuş bir çift şamdanın arasında. Kadın. tekerlekleri toz duman içinde dönen arabanın uzaklaştığını görünce derin derin içini çekti.' bir köşeye atılmış ve çamuru henüz temizlenmemiş bir çift çamurluk da yerde sürünüyordu. öyle bakıyorlardı. Kocası onunla beraber döneceğine Saint-Victor'a adam gönderip puro sigaraları aldırttı. çünkü onun düğünü Noel yortusu zamanında. bazen de alıp bahçeye götürüyor.gitti. Düğünden iki gün sonra gelinle güvey kendi evlerine gittiler: Charles hastaları olduğu için daha fazla kalamadı. içine kiraz rakısı karıştırılmış groglar içiyordu. bazen parmaklarını ısıtmak için ellerini onun koynuna sokuyordu. akşam altı sularında vardılar. sabaha kadar onları tüttürdü. İhtiyar hizmetçi kadın geldi. hem de oturulan oda vardı. Ama oraları görmekle kederinin büsbütün artmasından korkup doğru evine gitti. kırlar bembeyazken yapılmıştı. Tavana yakın kısmı açık renk çiçeklerle süslü kanarya sarısı duvar kağıdı. rüzgâr. tahminen altı ayak genişliğinde olan bu küçük odaya bir masa. terkiye bindirip babasının evinden kendi evine götürdüğü gün ne kadar neşeliydi! At. Balıkçı bu sebebi güç belâ kabul edip vazgeçti. eşyası boşaltılmış bir evin hüznünü duyuyordu. Tıp . kendi de Varsonville'e kadar beraber . orada bulunanlar bu içkiyi bilmediklerinden ona karşı itibarları bir kat daha arttı. «Karım» diye bahsediyor. daha doğrusu yolun tam üstündeydi. İhtiyar Madame Bovary bütün gün ağzını açıp bir çift söz etmemişti. Ertesi gün bilakis bambaşka bir adam olmuştu. Kapının arkasına kısa yakalı bir palto. Kendisine ne gelinin giyimi hakkında danışılmıştı. bol yiyecek. Hanım'a sofra vaktine kadar evi bir dolaşıp öğrenmesini söyledi. omuz başında. Orada kızını son bir defa daha kucakladı. Charles. şefkat hatıraları kara düşüncelerle karıştığından. şöminenin dar süve pervazı üzerinde. yolun üzerinde bir şeyler göremedi. Oğullan sağ olsaydı şimdi otuzuna basacaktı! O zaman Rouault Baba dönüp arkasına baktı. ağaçlar altında kolunu onun beline dolayıp. Yüz adım gitmiş gitmemişti ki durdu. selamladı. herkese onun nerede olduğunu soruyor. bir koluna da sepetini almıştı. birkaç kere tesadüfen kendilerine etin en kötü parçaları düştüğü için gördükleri muameleden şikayetle ev sahibini çekiştiren ve kapalı sözlerle onun fakir düşmesine dua eden dört beş kişinin arasına karıştı. bir yandan da. onu her tarafta arıyordu. Hippokrates hekim heykelli bir MADAME BOVARY 49 çalar saat âdeta kuruluyordu. Rouault Baba onları arabasına bindirdi.Rouault Baba tam vaktinde yetişip damadının vaziyetinin böyle münasebetsizliklere gelemeyecek kadar nazik olduğunu anlatarak buna mani oldu. hekimlerinin yeni karısını görmek için pencerelere çıkmışlardı. ne de ziyafetin tertibinde. onunla senli benli konuşuyor. şakacı tabiatlı bir adam değidli ve düğün sofra-sındaki hali hiç de parlak olmamıştı. bir dizgin. kilise tarafına doğru şöyle bir gitmeyi düşündü. geçmiş zama48 MADAME BOVARY mm. üzerine yarı eğilmiş. Pays de Caux kadınlarına mahsus başlığın dantellerini uçuruyor. karısının ilk gebeliğini hatırladı. fakat içinden: «Rouault Baba amma da kibirlenmiş!» dedi ve bir köşede oturmuş. kara meşin bir kasket asılmıştı. Emma yanlarından geçerken. Fakat Charles'in gizlediği bir şey yoktu. bazen getirip dudaklarına sürüyordu. Charles ile Emma Tostes'a. üç iskemle ve bir koltuk konulmuştu. cinaslara pek cevap yetiştiremedi. Sonra kendi düğününü. Daha çorbaya başlar başlamaz. akşam yemeği henüz hazır olmadığı için özür diledi. Rouault başını döndürünce yanında. ona. hotozunun altın arması altında sessiz sessiz gülümseyen karısının pembe yüzünü görüyordu. pencereler boyunca birbirine kavuşuyordu. yani hem yemek yenen.
birkaç he-' kim eline düşüp satıldıkları için hayli yıpranmışlardı. Şimdiye kadar hayatta iyi denecek ne görmüştü? Ne zaman yüzü bir gülmüştü? Dört yüksek duvar arasında. samanlı harçla örülmüş iki duvar arasında. merdiveni boyattı. Nihayet kalkardı. Charles da yola düzülürdü. başına sardığı ipek mendili. ağaçların eğilip beşikler teşkil ettiği patikalarda. bir girinti (alcove) içinde maun bir karyola vardı. Charles'ı sürekli bir saadet içinde yaşatıyordu. hele uyanıp da gözkapaklarını arka arkaya birkaç defa açtığı zaman. hatta fıskiyeli. kadının gözleri. güneş saatinin etrafına tahta kanepeler koydurdu.. eşyaları açılıp yerleştirilirken bir koltuğa oturmuş. arkasında. dipte koyu. iki ıtır saksısı arasında pervaza dirseklerini dayardı. kapıda hareketsiz bekleyen ihtiyar beyaz kısrağın tüylerine takılırdı. onun içinde. bodur çam ağaçları altında. bahçeye. cılız yaban gülleri ile donatılmış dört çiçek tarhı. üzerlerine kayısı ağaçlan dayatılmış. onun bir pencere sürmesine asılmış hasır şapkasını görmek. ikisinin de başı yastıktayken. vücudu rahat. o da eli ile bir Allahaısmarladık işareti yapar. Şamdanların karpuzlarını çıkardı. bir sürahi içine. Bu yeşil yaprak biraz uçar. Emma. saadetini sanki tekrar tekrar tadardı. arduvaz taşından bir güneş saati vardı. yanları sarkan gecelik fistanı. Sabahleyin yatakta. Charles bahtiyardı.berraklaşan kat kat renkleri vardı. Bu. balıklı bir havuz yap-tırabilsem diye içi titredi. Boyu eninden fazla olan bahçe. tıpkı onlar gibi. lüzumsuz eşya da buraya konurdu. yeni fenerler. omuzlarında güneş. kendinMADAME BOVARY 51 . fakat kan kocanın yattığı ikinci odada. sofradan kalktıktan sonra. sayfaları henüz açılmamış olmakla beraber. acaba onu ne yaparlar?» diye düşünüyordu. Emma yatak odaları katına çıktı. Böyle yakından bakıldı mı. öteki kadının buketiydi! Emma baktı. duvarlara yeni kağıt yapıştırdı.İlimleri Sözlüğü'nün ciltleri. parlak meşinden çamurluklar takılınca araba. ışıkta lacivert olan bu gözlerin sanki. beyaz saten kurdelelerle bağlanmış bir limon çiçeği buketi konmuştu. minimini bir resmini görürdü. kiler ve ambar vazifesini görüyordu. gölgede kara. gönlü gecenin zevkleriyle dolu. . kadının gecelik hotozu ile yarı örtülmüş sarışın yanaklarının ayva tüyleri içinde güneş ışığının oynamasını seyrederdi. ağzı ile bir çiçek veya ot parçası koparıp ona doğru üflerdi. artık hazma başladıkları leziz yemeklerin hâlâ tadını çiğner gibi çenelerini oynatır dururlar. havada bir kuş gibi yarım daireler çizer. yukarı çıktıkça . Charles hayvanına atladıktan sonra karısına bir öpücük gönderir. Ortada. Hani bazı kimseler vardır. alçıdan bir papaz dua kitabını okur dururdu. çam tahtasından kütüphanenin alt rafını da doldurmaya aşağı yukarı kâfi gelmişti. Deniz kabuklarından yapılmış bir kutu komodini süslüyordu. dertlerini anlatması mutfaktan işitilirdi. Kocası onun araba ile gezmeyi sevdiğini bildiğinden elden düşme. Onun yanında. Salça kokusu duvardan işler. kadının saçlarını eliyle kaldırması. Charles'ın gözü ise bu derinliklere dalar. entarisinin yarı açık yakası ile omuzlarına kadar kendi hayalini. pencerenin yanındaki masanın üzerine de. bu kitaplar. iki tekerlekli. Ta dipte. buğdayların diz boyuna çıktığı keçi yollarında. muayene saatlerinde hastaların öksürmesi. Charles sokakta ayağını binek taşma koyup mahmuzlarını bağlar. daha büyümüş gibi gözüküyordu. pencereyi kapardı. dünyada hiçbir şeyi tasa etmiyordu. akşam üzeri şehir dışında birlikte bir gezinti. önemli bitkilere ayrılan bölmeyi mütenazır bir surette kuşatıyordu. Charles farkına vardı ve alıp tavan arasına götürdü. kagir bir kaide üzerinde. ahırın bulunduğu avluya bakan ocaklı büyük bir oda daha vardı ki bu şimdi odunluk. artık işe yaramaz tarım aletleri ve ne oldukları bir türlü anla-şılamayacak bir yığın tozlu öteberi ile doluydu. büsbütün yere düşmeden önce. Uzun toz kurdelesini gözün alabildiğine yayan büyük yolun üzerinde. kafası dinç. burun deliklerinde sabahın' taze havası. İlki döşeli değildi. öbür yanı tarla olan bir diken çite kadar gidiyordu. Emma kocasının gitmesini seyretmek için pencereye geçerdi. Baş başa bir yemek. üstü açık bir MB 4 50 MADAME BOVARY araba aldı. köhne demir parçaları. bir gelin buketi. hasılı bir zevk vereceğini şimdiye kadar hatırına bile getirmediği birçok şeyler. âdeta bir tilbury'ye benzedi. Emma da yukardan onunla konuşur. bir mukavva kutuya koyduğu kendi gelinlik buketi hatırına gelmiş: «Ya ben de ölüverirsem. durur. İlk günlerini. boş fıçılar. evde yapılacak değişiklikleri tasarlamakla geçirdi.
Teneffüs zamanlarında pek az oynar. yüreği çarpa çarpa merdivenleri çıkardı. hasta koyun'a. sütten yapılan azıklann. onu ensesinden öperdi. kendine çeki düzen vermekle meşgul bulurdu.Yüreği'ne. kilise şamdanlarının ışıltısından. kitaplarda okuyup pek güzel bulduğu bu kelimelerin hayatta acaba neyin. Saint-Gervais mahallesinde bir hana indiler. Genie du Christianisme'den parçalar seçilirdi. Emma.. zevç. sivri oklarla delinmiş Tanrı .yoktu. Emma'yı odasında. okulun çalışma salonunda dini kitaplar okunurdu. rahibeler okuluna yazdırmak üzere şehire kendi eli ilegötürmüştü. sapanların ne olduğunu pek iyi bilirdi. bir işçi kızını dansa götürüp kendisine metres etmeye bile parası yetmediği günlerde mi? Sonra on dört ay. ilk zamanlar ne kadar candan dinlemişti! Çocukluk yıllan bir esnaf mahallesinin dükkân arkası odalarında geçmiş olsaydı. Akşam duadan önce. anzalı manzaralar peşindeydi. Evlenmeden önce gönlünde aşk uyandığını sanmıştı. Düşünüyor. Charles'ın nazannda evren. VI Paul et Virginie'yi okumuş. orada akşam yemeğini. yeşillikten ancak. o zaman belki.kitabının gök mavi çerçeveler içindeki mukaddes tarih resimlerine bakardı. kendinden geçme gibi sözlerin. Bayağı günler özet bir din tarihi veya. bilakis. bize ekseriya yazarların kaleminden intihal eden tabiat sevgisi hislerine kalbini kaptırabilirdi. taparcasına sevdiği güzel bir karısı vardı. derslerde daha kuvvetli. papaz muavini efendinin sorduğu zor sorulara hep o cevap verirdi. Günah çıkarmaya gittiği günler gölgede ellerini kavuşturup yüzünü kafese dayayarak papazin fısıltısını daha uzun müddet dinleyebilmek için birtakım küçük günahlar icat ederdi. harabeler arasına parça parça serpilmiş olursa hoşlanırdı. yarı gülümseyen. Emma. İçinden: «Yanılmış olacağım» diyordu. kendisini eğlensin diye okulun küçük kilisesine (buradan uzun bir koridorla yemekhaneye geçilirdi) götüren rahibelerin sohbetinden pek hoşlandı. bazen de parmak uçlanndan başlayıp ta omu-zuna kadar öpücüklerle kaplardı. fakat bu aşkın neticesi olması lazım gelen saadetten bir eser . hemen eve döner. ihtiras. ruhunun ta derinliklerinde umulmadık hazlar uyandırırdı. Kadın bir çığlık kopanrdı. Denizi ancak fırtmalan için sever. Mademoiselle de La Valliere'in sergüzeştini anlatan resimli tabaklarda yedi52 MADAME BOVARY ler. bıçakların yer yer kazıyıp bozduğu yazıların hepsi de ya dindarlık faziletlerini. yavaşça yürüyerek girer. Fakat kırları. ya kalp inceliklerini. musallat olan bir çocuğa çıkışır gibi onu. onu hülyalara daldırmıştı. elbiseleri ile olay eden. din dersini iyi anlar. zihin dinlendirsin diye. zenci Dingo. Şimdi ise bütün hayatını beraber geçireceği. Toprak ve edebiyat konularında yine kendi kendini aksettiren romantik hüznün bu ahenktar figanını. Duaları takip edeceği yerde . Vaızlarda boyuna geçen nişanlı. Resimlerin etrafında. köyleri fazlasryle tanırdı. onu kâfi derecede sevmiyor diye üzülüyor. kamışlardan yapılmış kulübe. onun yüzüklerine. onun atkısına el sürmekten kendini alamıyordu. bazen yanaklanndan şa-pur şupur öper. Sakinlerine alışık olduğundan. yan rahatsızlık gösteren bir tavırla başından savmaya çalışırdı. Nefsine azap etmek için bütün bir gün aç oturmaya kalktı. kendisini hasredecek kutsal bir amaç arıyordu. hangi halin adı olchığunu düşünüp duruyordu. Hıristos suyu çanaklarının serinliğinden. onu göreceği geliyordu. bahtiyarlık. sürülerin meleyişinin. Emma'mn ipek etekliğinin etrafından ibaretti.den daha zengin. İlk zamanlar sıkılmak şöyle dursun. Sınıfların ılık havası içinde ve bakır haçlı teşbihler taşıyan o beyaz tenli kadınlar arasında yasaya yasaya mihrap buhurlarından. rahip Frayssinous'nun conferences'ı açılırdı. değişikli. süzülen huşulu rehavete o da kapıldı. çarmıha gerilmeye giderken düşen İsa'ya gönül vermişti. onun şivesine gülüp. Mütemadiyen onun tarağına. pazar günleri de. • On üçüne gelince babası onu. hele —sizin için gidip çan kulelerinden daha yüksek ağaçlardan kırmızı yemişler toplayan veya size bir kuş yuvası getirmek için kumda yalınayak koşan— bir küçük erkek kardeşin tatlı sevgisi. semavî dost ve ebedi nikâh gibi istiareli sözler. ya saray hayatının ihtişamını överek anlatıyordu. annelerinin manşonları içinde getirip konuşma salonunda verdiği pastaları yiyen arkadaştan içinde yapayalnız geçirdiği okul yıllarında mı? Tıp tahsil ettiği sırada. köpek Fidel. Ancak bir nevi şahsi kâr çıMADAME BOVARY 53 . yatakta ayaklan birer buz parçası gibi soğuk olan o dul kadınla yatmıştı.
O semada. ıssız köşklerde bayılıp kalan işken: ce görmüş kadınlardan. yarı açık pencereden ay ışığını seyrederek hülyalara dalardı. En safları. yağız atını dörtnala sürerek gelecek beyaz sorguçlu süvariyi beklemekle geçiren uzun elbiseli şato hanımları gibi. işinin başına çıkmadan önce de onlarla bir süre konuşurdu. İşte böylece. bir yanda da diz çökmüş develer bulunan manzaralar. Bunları gizlemek lazımdı ki. kemerine ipek kese takmış bir kızı kucaklayan kısa mantolu bir delikanlı veya. sevdalıdan. daima tertemiz giyinip kuşanmış ve çağlayanlar gibi ağlayan beyler'den. kızlann şehirden ısmarladıkları öteberiyi alır. Yaradılış itibariyle sanatkâr değil. yemekhanede rahibelerin sofrasına alınır. Gece yatakhanede okurlardı. dilber Ferroniere ile Clemence İsaure. hıçkırıklardan. yalnız bunlardan söz edilirdi. Resimlerin üstünden titreye titreye üfleyerek kaldırdığı kağıt. O vakitler Marie Stuart'ı dindarcasına severdi. siyah örtüler içinde sedirlere oturmuş. deniz kenarına yakın gölcüklerden. kalbinin derhal coşmasına yardım edemeyecek her şeyi lüzumsuz bulurdu. Arkadaşlarından bazıları. yalnız altın kanatlı meleklerden. ağaçlıklarda feryada gelen bülbülden. çamları bir arada gösteren. Bazıları da. dikişini dikerken yavaş sesle onları söylerdi. güftenin manasızlığını ve bestenin acemiliği arasında. gemi burnu pabuçlar gibi ucu yukarı kalkık sivri tırnaklı elleri ile yaprak yaprak papatya koparırlardı. bütün günlerini. beyazlar giymiş. birer kuyruklu yıldız gibi parlıyordu. Meryem Ana'dan. Jeanne d'Arc. kıvırcık saçlı İngiliz hanımları çıkardı. Bu kitaplarda hep aşktan. Hele sizler. Heloise. Ve sizler. veya. sevgiliden. Bâaralı'nın (IV'üncü Henri) çalımlı yiğitliği ve XlV'uncu Louis'yi öven resimli tabakaların hatırası da daima vardı ama. çardaklar altında. haberler getirir. çeneleri ellerine dayalı. onun için. yanaklarında bir damla göz yaşi. rüyalarını. Okula her ay gelip sekiz gün çamaşırhanede çalışan bir ihtiyar kız vardı. yuvarlak hasır şapkaları altından insana berrak gözlerle bakan sansın. İhtilal zamanında malı mülkü mahvolmuş bir eski kibar aileye mensup olduğu için piskoposluktan himaye görür. karanlık ormanlardan. Yonca biçimi kemerler altında. önde Romalılar tarafından kurulmuş bir şehrin harabeleri. Ag-nes Sorel. büyük bahçelerde dolaşırdı. hissi hakikatların insanı cezbeden hayalini sezdiriyorlardı. okula. kendilerine isim günü hediyesi diye. Yunan külahları. Geçen yüzyılın birçok zendost şarkılarını ezbere bilir. Kızlar ekseriya gidip onunla konuşmak için. gülümseyen yüzleri omuzlarına yatmış. bunlar daha gölgede kalıyordu ve aralarında hiçbir ilişki yoktu. Müzik dersinde öğrendiği şarkılar. beyaz pantolonlu iki genç seyisin sürdüğü ve önünde kıvrak bir tazı koşan arabalara yayılmış. silah odaları. Aziz Louis ile meşesi. her sayfada bir iki taneâi çatlatılan atlardan. ufukta Tatarkârî minareler. Türk kılıçları. gotik bir kafesin çubukları arasında bir kumru ile ağız ağıza öpüşür. karnını doyurup yukan. Emma onların saten ciltlerini itina ile açarak. birer aslan gibi yiğit. Emma'nın ellerine kiralık romanların yağlı tozu sürüldü. bu da hayli zor bir işti. sağında kaplanlar. gavur cengaverleri. çalışma salonundan kaçarlardı. yarı kıvrıldıktan -sonra usulca öbür sayfaya kapanıverince meydana. Sonradan Walter Scott'u okudu. yanlarında zarfı yeni yırtılmış bir mektup. her konak yerinde bir iki tanesi öldürülen sürücülerden. hülyalarını artık hep hurçlar. şairane iklimlerin manzaraları: hurma ağaçları. Saint-Barthe'lemy gecesinin bir iki sahnesi. dirsekleri taşa.. verilen kitapları getirirlerdi. eserlerinin altına imzalarını atan ve çoğu ya da bir Comte. artık benzeri görülmeyen derecede erdemli. ya bir Vicomte olan yazarların isimlerine gözü kamaşa kamaşa bakardı. can çekişen 54 MADAME BOVARY Bayard. Xl'inci Louis'nin birkaç vahşeti. daha on beşinde. mehtaplı gecelerde yüzen sandallardan. büyük öğrencilere gizlice verirdi.. Hikayeler anlatır. göz yaşlarından. yeminlerden. gönül endişelerinden. öpüşlerden. Bütün bun- . şato şato dolaşan saz şairleri doldurdu. eski burçlarda yaşamayı hayal ederdi. hissi bir kız olduğundan ve manzaralardan ziyade heyecanlar aradığından. bunlar zararı dokunmaz şeyler sanılırdı ama. bir balkon parmaklığı arkasından doğru uzanıp. birer kuzu gibi yumuşak huylu. Kahramanlıkları veya çektikleri acıyla isim bırakmış kadınlara gönlünde coşkun saygı hisleri beslerdi. kırların ta ötesinden. hiçbiriniz bu resimlerde eksik değildiniz.karmasına hizmet edebilecek hallere ehemmiyet verirdi. solunda bir aslan. tarihi vakalara merak sardı. Kadınların bazıları. daima önlüğünün cebinde taşıdığı ve iki iş arasında uzun uzun birkaç bölümünü birden okuduğu romanları. Hint rakkaselerinin kollan arasında kendinden geçmiş uzun çubuklu sultanlar. tarihin uçsuz bucaksız karanlık semasında. gondollardan bahsederdi.
kız. arabacının. sonra vazgeçmeyi kibrine yedireme-yerek devam etti ve nihayet kendini sükûna kavuşmuş. Annesi ölünce ilk günler hayli ağladı. yani durdu ye gemi. gözünün önünden birer birer geçip bütün dünyayı anlatan bu resimleri seyrederdi. böyle bir hamlede erebilmiş olduğuna içinden pek seviniyordu. bütün yapraklann dökülmesini. Onun bütün tadını çıkarmak için. dünyadan çekilmek arzusu aşılamak. gelecek günler için hülyalar kurulur! Emma'ya öyle geliyordu ki. göğe çıkan bakireleri ve vadilerde insanlara uzun uzun sözler söyleyen Lemyezel'in sesini dinledi. bütün can veren kuğuların şarkılarını. uşaklara.MADAME BO. alnında kınşık olmadığı gibi gönlünü de kedersiz bulunca şaşıp kaldı. Charles'ın Bertaux'ya ilk geldiği zamanlarda. kadın erkek baş başa. Heyecanlarına rağmen yine. solgun. köy hayatından tiksinir oldu ve manastır günlerini aradı. gösterilen dikkat ve ihtimamlara onun artık uymadığını farkedince hayli hayret ettiler. vaızlar vermek. emir vermekten hoşlandı ama arası çok geçmedi. bayağı kimselerin hiçbir zaman varamayacağı o hale. bir gün kendisinin de o mezara gömülmek istediğinden bahsetti. hazin ruhlu insanların hayallerinde özene bezene kurdukları hale. sonra akşam. hani şu balayı denilen zamanı işte bu!» derdi.. artık bütün vehimlerden uyanmış. ayaklarına yumuşak çizmeler. Emma. kiliseyi çiçekleri. belki de o adamı görmekten duyduğu asabiyet. kız kendini. yıldızlara bakarak. hissedilecek bir şeyi kalmamış insanlardan sayıyordu.. Fakat yeni bir halin verdiği endişe. Rahibeler ona dua ettirmek. ancak bir toprağa mahsus ve başka yerde tutamayan fidanlar gibi.. dağda keçilerin çanlarına. Kendini Lamartine'in şiirlerindeki dolambaçlı hislere bıraktı.' birinin parmakları ötekinin parmaklarına dolaşmış. çağlayanın derinden gelen sesine karışan şarkısı dinlenir. dişleri arasından kurtuldu. dinin anlaşılmadan inanılacak hakikatlerine de isyan etti. edebiyatı ihtirasları coşturduğu için sevmiş olan bu genç kız ruhu. Emma. müziği hissi güfteleri. daha yeni eve döndüğü sıralarda. göllerde çalınan harpları. yaradılışına pek aykırı gelen sıkı düzene sinirlendiği gibi. dokuz gün perhizleri tutturmak.VARY 55 ların etrafından da. Mademoiselle Rouault'nun din duygusundan çok şeyler ummuş olan iyi kalpli rahibeler. Bunlar niçin. velilerle din uğrunda ıstıraptan kaçmamışlara karşı sonsuz bir saygı duysun diye telkinlerde bulunmak. ancak gerçek şeylere eğilim göstermiş. Zavallı babası onu hasta sanıp görmeye geldi. İsviçre şalelerinin balkonlarına dirseklerini dayamak. niçin ona da nasip olmuyordu? MADAME BOVARY 57 . önce alışkanlıkla.saadet yetiştirmek de dünyada yalnız bazı memleketlere vergidir. kolluklar takmış bir koca. Rahmetlinin saçlan ile yürekler parçalayacak bir tablo yaptırttı ve Bertaux'ya yolladığı. o zajmana kadar şairane semaların parıltısı içinde uçan pembe tüylü bir kuş gibi gördüğü o harikulade ihtirası nihayet ele geçirdiğini sanmasına kâfi gelmişti. VII Bazen kendi kendine düşünür: «Hayatımın en güzel. son zamanlarda cemaate karşı onun pek fazla saygısızlaştığına kaniydi. hayatta öğrenilecek. tam baş ucuna asılmış gaz lambasının ışığı altında.. dik yollar ağır ağır çıkılır. düğünden sonraki günlerin en hoş tembellikler içinde geçtiği yerlere gitmek lazımdı! Posta arabalarında. Emma. yahut bıkkınlığını İskoçya'da bir küçük kır evi içinde gizlemek. mavi ipek perdeler arkasında. Bundan iç sıkıntısı duymuyor değildi ama itiraf etmek istemedi. başına sivri bir şapka giymiş. yanında da arkasına uzun yırtmaçlı siyah kadife ceket. adları kulağa bir şarkı gibi gelen memleketlere. hiç şüphesiz. balta girmemiş. rahibeler onun gitmesine hiç de esef etmediler. Babası gelip 56 MADAME BOVARY onu okuldan aldığı zaman. villaların taraçalarında. yatakhanenin sessizliğini ve geç kalmış bir arabanın uzak caddelerden koşup giderken çıkardığı sesi dinleyerek. vücudunu hor görüp ruhunun selametine çalışsın diye öğütler vermek hususunda o kadar cömert davranmışlardı ki. içi hayat hakkında kederli düşüncelerle dolu mektupta. Güneş batarken koylar kenarında limon ağaçlarının rayihası koklanır. dizgini pek fazla çekilen bir at gibi hareket etti.. şimdi de içinde yaşadığı bu sükûnun hayal ettiği saadet olabilmesini aklı bir türlü almıyordu. Hatta başrahibe. fakat tertemiz bir orman ve güneşin dikine düşüp titrediği suyun çelik mavisi aynası üzerinde beyaz yırtıklar gibi gözüken kuğular.
Belki' bütün bunları bir kimseye açmak isterdi. Fakat bulutlar gibi değişen, kasırga gibi
kararsız, dönüp dolaşan bir keyifsizlik nasıl anlatılır ki? Ne kelimeler dilinin ucuna geliyor, ne
fırsat ele geçiyor, ne de içinde cüret buluyordu.
Ama Charles isteseydi, sezseydi, bakışı bir kerecik olsun onun düşüncesini arasaydı, Emma'ya
öyle geliyordu ki, o zaman, olgun yemişlerin el değer değmez düştüğü gibi, kendinin de gönlü
coşuverecekti. Fakat birbirlerini tanıdıkça, aralarındaki teklifsizlik derinleştikçe, içinde, kendisini
kocasından uzaklaştıran bir soğukluk hissediyordu.
Charles'ın konuşması bir sokak kaldırımı gibi dümdüzdü, beylik fikirler oradan her zamanki
kıyafetleriyle geçer durur, ne bir heyecan veya bir gülüşe neden olur, ne de bir hülya
uyandırırdı. Charles, söylediğine göre, Rouen'de iken merak edip tiyatroya, Paris'H aktörleri
görmeye gitmemişti. Yüzmek, kılıç kullanmak, nişan almak gibi şeyleri bilmezdi; karısı bir gün
romanda gördüğü bir binicilik terimini sorunca, onun da ne olduğunu söyleyemedi.
Halbuki bir erkeğin her şeyi bilmesi, birçok sahalarda elinden iş gelmesi, kadına ihtirasın
kudretlerini, zarafet içinde yaşamayı, bütün sırların inceliklerini öğretmesi lazım değil mi?
Bunun ise bir şey öğrettiği, bir şey bildiği, hayatta bir şey istediği yoktu ki! Karısını mutlu
sanıyordu: karısı da ona bu kökleşmiş sükûnu, bu tasasız ağırlığı, ona* kendisinin verdiği
saadet yüzünden garez kesilmişti.
Emma bazen resim yapardı; orada ayakta durup onun kartonu üzerine eğilmesini, yaptığı işi
daha iyi görmek için gözlerini kırpmasını veya parmaklarında ekmek içi yuvarlamasını
seyretmek Charles için büyük bir eğlenceydi. Piyano çalarken de, onun parmakları ne kadar
hızlı giderse Charles o kadar hayran olurdu. Emma tuşlara yukarıdan doğru şiddetle vurur ve
bir baştan bir başa, hiç durmadan, bütün klavyeyi dolaşırdı. Telleri uğuldayan köhne çalgı,
böyle sarsılınca, pencere açıksa sesi köyün öbür ucundan duyulur, caddeden başı açık,
ayaklarında terliklerle geçen icra memuru kâtibi .elinde kağıdı durup dinlerdi.
' Emma diğer yandan evini idare etmesini de bilirdi. Hastalara, güzel cümlelerle yazılmış ve hiç
de fatura kokusu olmayan mektuplarla hesaplarını gönderirdi. Pazar günleri sof58
MADAME BOVARY
rada bir misafir varsa, aynabakar eriklerini bağ yaprakları üzerine ehram gibi dizmesini, reçel
hokkalarını olduğu gibi tabağa devirmesini bilirdi; hatta sofraya, el ağız yıkamak için billur
fincanlar almaktan bile bahsediyordu. Bütün bunlar Bovary'nin saygı görmesine yarardı.
Böyle bir karısı olduğu için Charles'm kendi kendine de saygısı artıyordu. Onun kurşunkalemle
çizdiği iki resmi, gayet geniş çerçeveler yaptırıp, uzun, yeşil kaytanla salonun duvarına asmıştı;
bunları gösterirken göğsü kabarırdı. Pazar günü kilise dönüşü evinin önünden geçenler, onu,
ayaklarında işlemeli cici terlikleri, kapısının önünde oturduğunu görürlerdi.
Geç.vakit, saat onda, bazen gece yarısı eve dönerdi. Yiyecek ister ve hizmetçi kadm yatmış
olduğu için kendisine karısı hizmet ederdi. Sofrada daha rahat olur diye arkasından redingotunu
çıkarırdı. O gün kimleri gördüğünü, hangi köylere gittiğini, yazdığı reçeteleri birer birer anlatır
ve kendi kendinden memnun, kalan yahniyi bitirir, peynir doğrar, bir elma yer, sürahideki
şarabın hepsini içer, sonra gidip yatağına girer, sırt üstü yatar horlardı.
Uzun zaman geceleri pazen takke giydiği için, şimdi başına sardığı mendil kulaklarından
kayıyordu; bunun içindir ki, sabahleyin saçları darmadağın yüzüne gözüne dökülürdü; gece
yastığın bağları çözüldüğünden, saçlarının arasına beyaz kuş tüyleri karıştığı da olurdu. Daima
koca koca çizmeler giyerdi; topuğun üstüne gelen kısımda, ayak bileklerine doğru iki kalın
kıvrım bulunur, konçları da sanki birer tahta bacağa geçirilmiş gibi dümdüz dururdu. Charles,
«köy için böylesinin de pekâlâ olduğunu» söylerdi.
Bu tutumluluğunu annesi de pek beğenirdi; ihtiyar Madame Bovary, evinde sertçe bir fırtına
koptu mu, yine eskisi gibi oğlunu görmeye gelirdi, ama gelinine bir hıncı var gibiydi. Onun
«gidişini, para vaziyetlerine kıyasla aşırı» buluyordu; odun, şeker, mum «büyük konaklardaki
gibi çarçur ediliyordu»; mutfakta yakılan kömür ise, yirmi beş tencere kaynatmaya yeterdi!
Gelinin çamaşırlarını dolaplara yerleştirir ve ona, eti getirdiği zaman kasabı kolaçan etmeyi
öğretirdi. Emma bu dersleri dinler, Madame Bovary de bu hususta cömertlik gösterirdi; bütün
gün, dudaklarını hafif hafif büzerek biri, «Kızım», öteki
MADAME BOVARY
59
«Hanım anne» der ve ikisi de, öfkeden titreyen bir sesle, bir-birbirlerine iltifatlar yağdırırlardı.
Madame Dubuc'un zamanında, yaşlı kadm en çok kendisinin sevildiğini hissederdi; fakat şimdi,
Charles'm Emma'ya sevgisini gördükçe buna, artık kendi şefkatinden kaçılıyormuş, haklarına
tecavüz ediliyormuş gibi manalar veriyordu; varını yoğunu kaybetmiş bir adam, bir zamanlar
kendinin olan evde masanın başına oturanlara camlar ardından nasıl bakarsa, o da oğlunun
saadetini öyle hüzünlü bir sükûtla seyrediyordu. Ona, geçmiş günlerin yadigârı diye, kendi
çektiği ıstırapları, katlandığı fedakârlıkları hatırlatır ve bunları Emma'nın aldırışsızlığı ile
karşılaştırarak oğlunun, her sevgiyi unutup yalnız ona tapmasının akıl kârı olmadığı neticesine
varırdı.
Charles ne diyeceğini bilemezdi; annesini sayar, karısını da son derece severdi; birinin
düşüncesinde, görüşlerinde yanıl-madığma kaniydi, ama ötekini de kusursuz buluyordu.
Madame Bovary köyüne döndükten sonra Charles, annesinden işittiği tenkitlerin en
ehemmiyetsizlerinden, bir ikisini, ondan duyduğu sözlerle, çekine çekine tekrara kalkardı ama
Emma, yanıldığını bir kelime ile ispat edip onu hastalarının yanına savardı.
Emma, doğruluğuna inandığı birtakım kuramlara uymak için, kocasına âşık olmaya çalıştı.
Mehtaplı geceler bahçede, ez-berindeki bütün ateşli şiirleri ona okur veya içini çekerek, ağır,
hüzünlü şarkılar söylerdi; fakat kendisini yine önceki gibi sakin bulur, bunların Charles'a fazla
bir sevda, bir parça heyecan olsun veremediğini gprürdü.
Böylece, bir zaman kalbine ateş vermeye çalışıp bir kıvılcım koparamayınca, zaten
hissetmediğini anlamaktan olduğu kadar, kendilerini alışılmış şekillerde göstermeyen şeylere de
inanmaktan âciz olan bu kadın, Charles'ın ihtirasında artık aşırı bir şey kalmadığına kolayca
inamverdi.
Köcasınfh muhabbet hisleri göstermesi artık bir düzene girmişti; hangi saatler kucaklayıp
öpeceği belliydi. Bu da âdetler içinde bir âdet, yemeğin yeknesaklığından sonra beklenilen bir
soğukluk veya bir tatlı gibi bir şey olmuştu.
«Efendi»nin ciğer iltihabından iyileştirdiği bir korucu, «Hanım'a» bir küçük İtalyan tazısı hediye
etmişti; Emma gezmeye çıktığı zaman onu da yanma alırdı; çünkü artık yalnız
60
MADAME BOVARY
kalmak, gözlerinin önünde o hiç değişmeyen bahçe ile tozlu yolun manzarasından kurtulmak
için bazen gezmeye çıktığı oluyordu.
Banneville'in akgürgen korusuna kadar, duvarın tarlalar tarafındaki ucundan, artık içinde
kimsenin oturmadığı köşkün yanına kadar giderdi. Kapısının önündeki hendekte, otlar arasında,
yaprakları keskin uzun sazlar vardı.
Önce etrafına- bir göz gezdirir, geçen gelişinden beri bir şey değişmiş mi diye bakardı.
Yüksükotlarını, sarı şebboyları, iri çakılların etrafını çeviren ısırgan kümelerini, her zaman kapalı
duran ve paslı demir çubukları çürüyüp- parça parça dökülen pancurlarıyle üç pencereyi boylu
boyunca kaplayan yosunu, her şeyi yerli yerinde bulurdu. Kırda koşup daireler çizen, sarı
kelebeklere havlayan, bir buğday tarlası kenarında gelincikleri ısırarak sivri sıçanlar avlayan
tazısı gibi fikri de, bir zaman, oradan oraya dolaşırdı. Düşünceleri sonra yavaş yavaş bir
noktaya takılır, çimene oturmuş, şemsiyesi ile otları karıştıran Emma, içinden: «Yarabbi ne
yaptım da evlendim?» diye tekrar eder dururdu.
Talih başka türlü cilve edip onun karşısına başka bir kısmet çıkaramaz mıydı? O
gerçekleşmemiş olaylar, o bambaşka hayat, o tanımadığı erkek acaba nasıl şeyler olurdu?
Emma bunları düşünür, bunları göz önüne getirmeye çalışırdı. Bütün erkekler Charles gibi
olmaz ya! Öbür koca, önüne çıkamayan o kısmet, güzel, sohbeti hoş, kibar, cazibeli bir adam
olabilirdi; rahibeler okulundaki eski arkadaşları şüphesiz öylelerine varmışlardı. Acaba o kızlar
şimdi ne yapıyorlardı? Şehirde, sokakların gürültüsü, tiyatroların uğultusu, baloların ışıkları
içinde elbette ki, gönüle ferahlık veren; hisleri geliştiren bir hayat sürüyorlardı. Oysa kendisinin
hayatı, penceresi kuzeye açılan bir tavan arası odası gibi soğuktu; iç sıkıntısı, o sessiz örümcek,
karanlıkta gönlünün her tarafına ağını kuruyordu. Ödül dağıtımı günlerini, kazandığı taçları
almak için hocaların oturduğu yüksek yere doğru çıktığı günleri hatırlıyordu. Örgülü saçları,
beyaz elbisesi, üstü açık kara mandola iskarpinleri ile ne şirin bir hali vardı! Yerine dönerken
beyler eğilip onu tebrik ederlerdi; okulun avlusu o günler araba ile dolar, bunlar giderken
kapılarından çıkan eller ona veda işaretleri gönderir, elinde keman
MADAME BOVARY
61
kutusu ile müzik hocası selam vererek geçerdi. O günler ne kadar, ne kadar uzaktı!
Emma, Djali'yi yanına çağırır, dizlerinin arasına alır, parmaklarını onun ince, uzun tüyleri
arasında gezdirerek:
— Sen gam, tasa nedir bilmezsin; öp bakalım hanımını! derdi.
Sonra, ağır ağır esneyen bu endamlı hayvanın gamlı yüzüne bakıp içlenir, onu kendisiyle
mukayese ederek, teselli edilen kederli biriymiş gibi yüksek sesle onunla konuşurdu.
Bazen bir rüzgâr çıkar, denizden meltemler eser ve bir hamlede bütün Pays de Caux yaylasını
kaplayıp tarlaların en uzaklarına kadar tuzlu bir serinlik serperdi. Yerde sazlardan bir ıslık
kopar, kayın ağaçlarının yapraklan ani bir ürperişle hışırdar, tepeleri de durmadan sallanarak
uğuldar dururdu. Emma atkısına sıkı sıkı bürünür kalkardı.
Ağaçlı yolda, dallardan 'süzülüp serilen yeşil ışığın aydınlattığı kısacık yosunlar, Emma'nın
ayakları altında çıtır çıtır bir ses çıkarırdı. Güneş batar; dalların arasından gözüken gök kızarır;
dümdüz sıralanmış ağaçların hep birbirine benzeyen gövdeleri, yaldızlı bir zemin üzerinde
beliren bir dizi kara sütunu andırırdı. Emma'nın içine bir korku düşerdi; Djali'yi çağırır, hemen
caddeden Tostes'a döner, bir koltuğa yığılır ve bütün akşam bir söz bile söylemezdi.
Fakat eylülün sonuna doğru, yaşantısında olağanüstü bir şey oldu; Vaubeyssard'a, Marquis
d'Andervilliers'lere davet olundu.
Restauration devrinde nazırlık etmiş olan Marquis, siyaset âlemine dönmeye niyet etmiş,
mebusluğa adaylığını bir an evvel hazırlamaya başlamıştı. Kışın fakir fukaraya odun dağıttırır;
seçim dairesi meclisinde, vilayete yeni yollar yapılması için ateşli nutuklar söylerdi. Sıcağın en
şiddetli günlerinde, ağzında bir cerahat 'kesesi toplanmış ve bundan, Charles'ın tam zamanında
vurduğu bir neşterle, âdeta mucize kabilinden kurtulmuştu. Bu ameliyatın ücretini vermek için
Tostes'a giden kâhya, akşam dönünce Marquis'ye, hekimin bahçesinde iri iri kirazlar gördüğünü
anlattı. Vaubeyssard'da ise iyi kiraz yetişmezdi; M. le Marquis, Bovary'den birkaç çelik istetti,
bunlar için bizzat gidip teşekkür etmeyi kendine borç bildi. Emma'yı gördü, boyunu poşunu,
köylü kadınlarınkine hiç de benzemeyen selam vermesini beğendi; o kadar ki, genç karı kocayı
köş62
MADAME BOVARY
ke davet etmenin aşırı bir alçakgönüllülük olmayacağına kanaat getirdi. Hem bu, herhalde işine
de yarayabilirdi.
Bir çarşamba günü saat üçte, Monsieur ve Madame Bovary, arabalarına binip Vaubeyssard
yolunu tuttular. Arabanın arkasına bir koca sandık bağlanmış, çamurluğun önüne de bir şapka
kutusu yerleştirilmişti. Bundan başka, Charles'ın dizleri arasında da bir kutu vardı.
Şatoya sular kararırken, bahçede yol göstermek için fenerler yakıldığı saatte vardılar.
VIII
Yeni - Zaman işi olan İtalyan tarzındaki şato, çıkıntılı iki kanadı ve üç taş merdiveni ile,
üzerinde birkaç inek otlayan koca bir çimenliğin eteğinde, öbek öbek uzun ağaç kümeleri
arasına yayılmıştı; kumlu, kıvrılan yolun üzerinde de, katmerli zakkum, yabani yasemin ve
kartopu fidanları irili ufaklı yeşil kubbeler meydana getiriyordu. Bir köprü altından bir ırmak
geçiyordu; hafif meyilli, üstleri korularla kaplı iki küçük tepenin çevrelediği çayıra serpilmiş,
saman örtülü binalar, akşam karanlığında hayal meyal seziliyordu; arka tarafta, sık ağaçlıklar
arasında, karşı karşıya sıralanmış arabalıklarla ahırlar vardı ki, bunlar yıkılan eski şatodan
kalmıştı.
Charles'ın arabası orta merdivenin önünde durdu, hemen uşaklar çıktı; Marquis de geldi,
hekimin karısını koluna aldı ve hep birden avluya girdiler.
Burası mermer döşeli, gayet yüksek bir yerdi; ayak patır-dıları, konuşulan sözler orada, bir
kilisedeymiş gibi akisler uyandırırdı. Tam karşıda düz bir merdiven vardı; sol tarafta, bahçeye
bakan bir koridordan geçilip gidilen bilardo salonunda, fildişi yuvarlakların birbirine çarpıp
çıkardığı ses, ta kapıdan duyuluyordu. Emma, salona girmek için o koridordan geçerken
masanın etrafında, yüzleri vekarlı, gerdanları yüksek yakalar üstüne oturtulmuş, hepsi de
rütbeli nişanlı, istekaları dürterken sessiz sessiz gülümseyen adamlar gördü. Duvarın koyu
tahta kaplaması üzerine asılmış yaldızlı büyük çerçevelerin altlarında, siyah harflerle yazılmış
isimler vardı. Emma bunlardan birini okudu: «Jean-Antoine d'Andervilliers d' Yverbonville,
MADAME BOVARY
63
» Sonrakiler pek iyi seçilemiyordu.. Toz şekerini bile. iki kişilik bir kanepeye yanına oturttu ve sanki çoktan ahbabıymış gibi onunla dostça konuşmaya başladı. Bakır çemberli bir çini sobanın üzerinde. bir hâkim p*W 64 MADAME BOVARY gibi vakarlı maltre d'hötel. omuzları güzel. bütün tenini bir ürperme kapladı. bir çocuk gibi peçesini arkadan bağlatmış ağzından salçaları akıta akıta yemek yiyen bir ihtiyar oturuyordu. şöminenin etrafında hanımlarla konuşuyorlardı. O. içeri girince. barej elbisesini karyolaya yayıp öyle başından geçirdi. — Dans ederken supyelerim rahatsız edecek. Şamdanlar-daki mumlar. sarayda yaşamış. mesela u. Marquis ve Marquise ile beraber. iyi cins çamaşır. de Coigny'den sonra ve M. bu. beyaz boyunbağı. 20 ekim 1587'de Coutras çenginde ölmüştür. başka yerlerdekinden daha beyaz buldu. Gözleri çapak çapak olan bu adam. Madem Bovary. Sandalyesinin arkasında bir uşak duruyor ve onun kekeleyerek. Sofranın ta üst başında. ağzında o soğuğu hissedince. çiçek. hazır kesilmiş yemekleri misafirlerin omuzları arasında dolaştırıyor ve herkesin beğendiği parçayı. ağır ağır. sofranın boyunca çiçek demetleri konmuş. göğülerine çiçek takmış beyler. bıldırcınların tüyleri üzerindeydi. kısa külotlu.uk bir alın. uzun arkalıklı bir iskemlede sarışın bir taze oturuyordu. Saat yedide yemeğe çağınldılar. kaşığının bir değmesi ile..Vaubyessard Comte'u ve Fresnaya baron'u. Emma. odalarına çıktılar. Düellolar. gümüş yemiş kâseleri üzerine alevler uzatıyordu. onlardan azlık olan kadınlar ise. Saçlarını. et ve kuzu mantarı kokularının birbirine karışmasından oluşan bir şeydi. düzenli bir sesle konuşan bir kadındı. bu insan dolu salona hareketsiz bakıyordu. Fransa amirali ve Saint-Michel nişanı chevalier'si. Charles'ın pantolonu göbeğini sıkıyordu. M. piskopos başlığı biçimi konmuş peçetelerin iki katı arasına birer beyzi francala yerleştirilmişti. Emma: — Dans mı diyorsun? diye sordu. kulağına eğilip bağırıyordu. çenesine kadar tüllere bürünmüş bir kadın heykeli. berberin öğütlerine göre düzeltti. geniş kenarlı tabakların içine. donuk bir buğu kaplamış kesme billur kadehlerin pırıltıları birbirine aksediyordu. o akşam başına sadece bir dantel örtü örtmüş. âdeta kutsi bir şeymiş gibi bakıyordu. Comte d'Artois'nın en candan ahbabıydı. ne de ananas yemişti. servetinin altından girip üstünden çıkmış ve bütün ailesinin gözünü korkutmuştu. kraliçelerin koynuna girmişti! Buzlu şampanya getirdiler. ancak cilanın çatlaklarına değince ince hatlar teşkil edebiliyordu. parmağı ile işaret ettiği yemekleri. sahneye ilk defa çıkan bir aktris özeni ile giyinip kuşandı. Emma. dolu tabağına doğru eğilmiş. vaktiyle Vaudreuil'de. kendini sıcak bir havanın sardığını hissetti. tabağa aktarıveriyordu. çünkü bilardonun yeşil çuhası üzerine indirilmiş lambaların ışığı. Marquis de Conflans'ın şatosunda ava çıktığı zamanlar. o sarkık dudaklı ihtiyara ikide bir gözlerini çevirmekten kendini alamıyor ve ona harikulade. bunun ucunu çapraz-vari arkasına atmıştı. hanımlardan biri (Konağın hanımefendisi) ayağa kalkıp Emma'yı karşıladı. Marquis kapıyı açtı. baloya hazırlanmak için. Yanında. kırmızı elbiselerin pudra dökülmüş omzu üzerine yayılan perukalar veya etli. kadın kaçırmalarla dolu bir sefahat hayatı sürmüş. bahse girişmeler. hanımlardan birkaçı eldivenlerini bardaklara sürmediklerine dikkat etti. Marquis' nin kayınbabası Due de Laverdiere'di. yuvarlak bir baldırın yukarısında bir dizbağı tokası görülüyordu. yemek odasında küçük sofraya oturdular. ipek çoraplı. Emma. burnu kemerli. siyah çerçevelerdeki resimlerin yalnız açık renk boya vurulmuş kısımları. dumanlan tütüyordu. Kırk sularında. Emma.» Birini daha okudu: «Jean-Antoine -Henry-Guy d'Andervilliers de la Vaubyessard. Işık. İstakozların kırmızı kırmızı bacakları tabaklardan dışarı çıkıyor. bütün o kadınlar içinde yapayalnız. — Öyle ya! MADAME BOVARY . de Lauzun'den önce. insana bakan bir çift göz. parçalanıyor. Ömründe ne nar görmüş. dedi. ajurlu sepetlerde iri iri yemişler kat kat yükseliyordu. ufki levhaları kaplayan karanlığı biraz hafifletiyor. Sonra hanımlar. geniş odayı dalga dalga saran gölgeyi giderememişti. Erkekler avluya kurulan büyük sofraya. gömleği işlemeli. 29 mayıs 1692'de Hougue-Saint -Vaast savaşında yaralanıp 23 ocak 1693'de Vaubyessard'da ölmüştür. ve bütün o yaldızlı. Kraliçe Marie-Antoiriette'in âşığı olduğu da söylenirdi.
Kadının kara gözleri daha karalaşmış gibiydi. Bir hafta önce Miss Arabelle ile Romuljus'u mağlup etmiş ve İngiltere'de bir hendek . inciden mücevherle süslenmiş uçuk benizli bir taze ile konuşuyordu. aşüftelerle düşüp kalkmak gibi kuvveti işleten ve gurura bir eğlence olan yarı kolay işlerin verdiği o bir nevi sertlik de beliriyordu. iki şamdan arasında görüyordu. Önden kâkül kâkül kesilmiş. Emma. Ayaklar yine tempoya uyuyor. somurta somurta bakıyorlardı. göğüslerde parlıyor. tırnakların şekli bile belli olan ellerde. pırlantah broşlar. çiçek demetleri yüzlerin gülümsemesini yarı örtüyor. Emma kapının yanına bir uzun kanepeye ilişti. bilekleri sıkan beyaz eldivenlerin altında. kumaşı her-kesinkinden daha yumuşak gibi gözüküyordu. Saint-Pierre kilisesi sütunlarının iriliğini. Boyunları. alçak -yakalar içinde rahat rahat hareket ediyordu. bir an önce önünüzde eğilen gözler bir an sonra yine gözlerinizin içine bakıyordu. günü gününe tatmin edilmiş ihtirasların sükûnu görülüyordu. Cassines'i. sevda çiçekleri. orkestranın ahengine uyup sallanarak öne doğru kayar gibi gidiyor. kâh ayrılıyorlardı. Tivoli'yi. taç biçimi. dedi. şakaklarına doğru kıvrılan saçlarına sürdükleri pomatlar bile herkesin kullandığından daha iyi gibiydi. Dantel süsler. oynak bir sap üstünde titriyordu. Yüzlerinde zenginliğin rengi: hani şu porselenlerin uçukluğu. ortalık biraz boşaldı. Kadriller başlamıştı Davetliler geliyor. kendilerini kalabalıktan ayıran bir halleri vardı. en genci yirmi beş. bir yukarı dolaşıyor. yaseminler. İtalya'dan bahsediyor. — Bırak. nar çiçekleri. hekim kısmına yaraşmaz. sonra yine grup grup ayakta konuşan' beyler. yeşil yapraklarla süslü üç gül buketi takmıştı. İlgisiz bakışlarında. satenlerin hareleri. Onu arkadan. Emma'nın hazır olmasını bekliyordu. koşmamak için kendini zor tutuyordu. aynada. Castellamare'yi. güzel eşyanın cilası ile bir kat daha göze çarpan ve çok lezzetli yemeklerden bile ölçülü yemek sayesinde sağlığın korunduğunu gösteren o beyaz renk vardı.beklerken Emma'nın yüreği biraz çarptı. eteklikler kabarıp birbirine değiyor. hepsi aynı ailedenmiş gibi. Otur oturduğun yerde.. Parmaklarının ucu kavalyesinin elinde sıraya girmiş. Ceneviz güllerini. Emma'nın dudaklarında bir tebessüm beliriyordu. başlarına sarık gibi kırmızı örtüler sarmış. Vesuve'ü. dans etmek için yayın ilk vuruşunu. Emma hemen merdivenden indi. tatlı bir koku çıkaran mendillerine siliyorlardı. Charles sustu. içeride kumar masasının üzerine atılan altınların şıkırtısı duyuluyor. Coliseum'un mehtabını methediyorlardı. Açık safran rengi elbisesine. başaklar veya peygamber çiçekleri takılmıştı. boynunu hafif sallıyordu. üzerine iri markalar işlenmiş. madalyonlu bilezikler buluzlar-da titriyor. nazik. altın tıpalı şişeler dolaşıyordu. Bazen öbür çalgılar susup da tek başına çalan kemancının bir inceliği oldu mu. Charles gelip onu omzundan öptü. Fakat az sonra heyecanı geçti. lacivertler giyinmiş bir bey. Uslu uslu yerlerinde oturan anneler. enseden burulmuş saçlara. gençlerinde ise bir olgunluk vardı. Bir keman ezgisi ve boru sesleri duyuldu. öteki kulağı ile de. cins atlan idare etmek. yapraklarının ucundaki yapma su damlaları ile. dans edenler kâh el ele tutuşup. kıyafet veya çehre farkları ne olursa olsun. Oturan kadınlar sırasında renk renk yelpazeler sallanıyor. çıplak kollarda şıngırdıyordu. topuzuna iliştirdiği gül. bir aşağı. üstümü buruşturacaksın.65 — Sen deli mi oldun? Herkesi kendine güldürürsün. pistonlu kornenin sesi tiz perdeden yükseliyordu. Sonra: — Zaten. lacivert bir parıltı saçıyordu. İhtiyarlamaya yüz tutanlarda bir genç hali. anlamadığı kelimelerle dolu bir konuşmayı dinliyordu. dudaklarını. Kontrdans bitince. sonra bütün çalgılar birden başlıMB 5 ' 66 MAUAMtBUVAKİ yor. yumuşak tavırları arasında. en ihtiyarı kırkında birkaç kişi (on beş kadar) vardı ki bunların yaş. Emma'dan üç adım ötede. Dans edenler arasına dağılmış veya kapı önlerinde durup konuşan. ellerinde büyük tepsiler gezdiren formalı uşaklarla doldu. Elbiseleri herkesinkinden daha iyi dikilmiş. Kulaklarına doğru hafif hafif kabaran saçları. herkes birbirini itiyordu. salkım salkım veya dal dal.
göğsü gergin. Şimdi balodaydı. az kalsın düşüverecekti. Bey eğildi. ayağından çizmelerini »çıkarınca ferahlayıp bir. Kapıların yanından geçerken Emma'nm etekliği kalkıp erkeğin pantolonuna dolanıyor. kolunu uzattı. pudding â la Trafalgar. Charles. ikisinin bacakları birbirine karışıyordu. heyecanından nefes alamaz bir halde. Kanepelerde. semiren koşu atlarından. Yağmur serpeliyordu. Bilardo salonuna üşüşüldü. Charles tırabzana asılarak çıkıyor. fakat bu sefer yavaş yavaş. diz çökmüşlerdi. süthanede parmağını daldırıp süt çanaklarının kaymağını aldığı eski hali. Emma. sonra yine dönüyorlardı. pencereyi açıp dayandı. mil üzerine konulmuş bir daire gibi dönüyordu. birazdan bırakıp gitmeye mecbur olacağı bu tantanalı hayatın vehmini bir parça daha uzatmak istedi. Kadın Vicomte'u seçti ve keman yeniden başladı. bir başkası da atının adını anlaşılmaz bir hale sokan dizgi yanlışlarından yakınıyorlardı. subyeler içildi. Balonun havası ağırlaşmış. valse davet için. erkek hep aynı vaziyette. kendi kendini de görür gibi oldu. balonun dışında ise ancak gölge. lambalar kararmaya başlamıştı. ikisi de bir geçiyor. vals etmesini biliyordu! Öbür dans edenlerin hepsini yordular. Ağır ağır başlayıp sonra hızlandılar. Durdu. bunların gürültüsünü duyunca Madame Bovary başını çevirdi ve pencereye dayanmış bakan köylü suratları gördü. Emma gözlerini kaldırıp ona bakıyordu. sonra arabalar birbiri arkasından gitmeye başladılar. gözleri yarı" kapalı. yarı uyumuştu. «oh!» dedi. kadın bir baş işareti ile teşekkür edip elindeki çiçek demetini koklamaya1 başladı.-onun şapkası içine genç hanımın. te-rafında dondurulmuş et suyu titreyen tabaklarda türlü türlü sövüşler yenildi. eli belinde. —gayet açık yeleği göğsüne yapışık gibi duran bu adama teklifsizce Vicomte deniliyordu— bir ikinci defa gelip Madame Bovary'yi kaldırmak istedi ve: — Ben sizi idare ederim. duvarların tahta kaplamaları. Gözlerini tekrar açtığı zaman baktı. Muslin perdenin bir kenarım kaldırıp bakılınca. Emma omzuna bir atkı aldı. elma ağaçları altında mintanıyle dolaşan babasını. uyumamak. lambalar. Balonun müziği hâlâ kulaklarında uğulduyordu. altın suyuna batmış gümüş bir fincan tutuyor. gece şatoda yatacak on iki» kadar misafirden başka kimse kalmamıştı. Vi-comte onu daha seri bir hareketle sürükleyerek beraberce dehlizin ta öbür ucuna götürdü. O zaman Bertaux'yu hatırladı. ağzı önde. kaşığı dişleri arasında. «sanki bacakları vücuduna girecek gibi» olduğunu söylüyordu. Bir uşak iskemleye çıkıp iki cam MADAME BOVARY 67 kırdı. çenesi eğik. Bey. Yanında bir hanım elinden yelpazesini düşürdü. Fakat eski hayatının o zamana kadar berrak kalan hatırası. salonun ortasında iskemlede oturan bir hanımın önüne üç erkek. Emma vals etmeyi bilmezdi. eşya. Gece kapkaranlıktı. Çiftliği. O kadın Emma gibi değil. başını bir an erkeğin göğsüne dayadı. çalgıcılar parmaklarının ucunu dillerine değdire değdire serinletiyorlardı. lütfen alır mısınız? dedi. her şey. etrafla68 MADAME BOVARY nnda her şey. yelpazeyi alıp saygıyla hanıma uzattı. maraskinolu dondurma yiyordu. Gece yemeğinde şişe şişe İspanya ve Rhin şarapları açıldı. arkası bir kanepteye dayalı. pekâlâ olur. Emma ayılır gibi duvara dayandı ve eli ile gözlerini kapadı. Kadın orada. daha doğrusu sabahlar hayrolsun denilip şatonun misafirleri odalarına çekildiler. Sabahın üçünde kotiyon başladı. Hanım: — Yelpazem şu kanepenin arkasına düştü. ' . Vicomte onu yerine getirdi. Biri. muska gibi bükülmüş beyaz bir şey attığını gördü. Mademoiselle d'Andervilliers ile Marquise de dahil olduğu halde herkes valse kalkmıştı. Kadının vücudu dimdik. Dönüyorlardı. Sonra yine dönerek. başka her şeyi kaplayan bir karanlık vardı. balık suyuna çorbalar. Bir müddet daha sohbet edildi. yer. görürsünüz. dedi. bütün vücudunu bir uyuşukluk sardı. Fakat vals edenlerden biri. gözka-paklannı serinleten nemli havayı derin derin içine çekti. çamurlu havuzu. oyun için kalan birkaç kişi daha vardı. Hep onlara bakıyorlardı.atlayarak iki bin altın kazanmış bir deikanlının etrafını almışlardı. Bir bey geçiyordu. Emma. sıralarda oturanlar azaldı. Sol elinde. fenerlerin ışığının karanlıkta kayıp gittiği görülüyordu. Oyun masasının başında beş saat dikilip hiçbir şey anlamadan whist seyretmişti. şimdi geçirdiği saatin göz alan parıltıları arasmda siliniyor ve Emma âdeta onu yaşamış olduğundan şüphe ediyordu. Vi-cömte'un gözleri Emma'ya eğiliyor. sonra geceler.
Nihayet: — Sen onu gerçekten mi kovdun? diye sordu. Sofrada ancak on dakika kalındı. — İçinde iki puro sigarası da var. kollan iki yana doğru açık. Charles sigarasını bıraktı. Sabah kahvaltısında hayli adam vardj. Emma: — Çıkın dışarı. Emma hafifseyen bir tavırla: — Rahatsız olacaksın. evin içinde kollan böğründe kaldığı zaman ona Nastasie can yoldaşlığı etmişti. siz haddinizi bilmiyorsunuz. Bo-varyler de Marquis ile Marquise'e saygıların^ sunduktan sonra Tostes yolunu tuttular. koşumları son bir defa gözden geçirirken yerde. tavana asılmış saksılar altında diken diken tüylü tuhaf bitkiler. Gevşek dizginler sağrıya çarpıp ter köpüklerine bulanıyor... o gece gördüklerinden her birinin hangi odada yattığını keşfetmeye çalıştı. Nastasie terbiyesizce karşılık verdi. Soyunup yatağa girdi. tırıs veya dörtnala giden. bir yere benzemez! Nastasie'nin ağlaması duyuluyordu. Hayvanlardan her biri. Emma. atların adları kara harflerle yazılmıştı. büzüldü. Emma şatonun pencerelerine uzun uzun baktı. uyuyan Charles'a sokuldu. küçük beygir de kendine pek geniş gelen oklar arasında tırıs tırıs gidiyordu. likör çıkarılmamasına hekim hayli şaştı. üstü örtülü portakal bahçesinden konağın kahve ocağına (uşakların oturduğu yer) geçilirdi. — Elbette! Kim karışırmış ki? Sonra odaları hazırlanırken oturup mutfakta ısındılar. Charles. Arabayı merdiven başına getirdiler. evi başka şey. kat kat ehramlar meydana getiriyordu. ağızlarında puro sigaraları. tekerleklerin dönmesini seyrediyordu. Ortada müteharrik iki sütun üzerine araba koşumları yığılmış. 70 MADAME BOVARY hayvanın bacakları arasında bir şey görüp aldı. O şehirde İlk tanıdığı. kırbaçlar. dedi. — Ara sıra.Ortalık ağardı. koşup tulumbadan bir bardak soğuk su içti. Bir çeyrek fersah ötede. kenarı yeşil ipekli. sessiz sessiz oturmuş. Charles keyifle ellerini uğuşturarak: — İnsanın. dedi. bu. Dudaklarını uzatarak. Charles o kızcağızı biraz severdi. bir fırsat düşerse. MADAME BOVARY 69 Fakat soğuk ta içine işlemiş. yanından damak şaklatarak geçilince. Charles sigarasını içmeye başladı. Onların nasıl yaşadıklarını bilmek. tabakayı cebine koyup hayvanı kamçıladı. gem sulukları duvar boyunca dizilmişti. paketler yerleştirildi. arabayı sürüyor. arkasına dönüp baktı. kanepenin bir ucuna ilişmiş. seyislerin birinden arabasını koşmasını rica etti. Emma tabakayı alıp hemen dolabın ta dibine atı-verdi. Charles. akşam yemeğinden sonra içerim. burada. özengiler. dedi. Ta uçta. Emma onlardan birini Vicomte'e benzetti. . dedi. birkaç atlı gülüşerek geçtiler. ağızlarına kadar dolu yılan yuvaları gibi. arabanın arkasına • bağlanmış olan kutu da boyuna küt küt vuruyordu. Madame öfkelendi. dakikada bir tükürerek) her nefeste bir kere geri çekilerek içiyordu. genç kadın eğlensin diye. Charles. fıskiyeli havuzdaki kuğulara atmak üzere. kenarlarından birbirine sarılmış uzun yeşil lifler sarkan.hayvanların birbirine pek uymayan yürüyüşüne göre kimi batan. ortası bir konak arabası gibi armalı bir tabakaydı. gemler. kopan çeki kayışını iple bağlayı-vermek için durmak lazım geldi. titriyordu. kimi çıkan başların hareketinden başka bir şey göremedi. yerinde bir asabileşi-yordu. Thibourville tepelerine henüz varmışlardı ki. Eve geldikleri zaman akşam yemeği daha hazır değildi. ahırları gezdirmeye götürdü. o hayata karışmak istiyordu. Charles. sizi kovuyorum! Yemekte soğanlı çorba ile kuzu kulaklı dana eti vardı. francala artıklarını topladı ve hep bir arada limonluğa gittiler. Marquis. bir salon parkesi gibi parlıyordu. Koşumluğun döşeme tahtası. ilk müşterisi o kız olmuştu. hayatlarına girmek. önlerinden. Vaktiyle karısı ölüp de yanlız. Sepet biçimi yemliklerin üzerine çini levhalar asılmış. Sonra Mademoiselle d'Andervillers. Emma: — Sen tütün içer misin? diye sordu.
Eugene Sue'nün romanlarından salonların nasıl döşendiğini öğrendi. odaları iyice göz önüne getiremez oldu. götürmüştü. uşakların elbiselerini. Fakat merkezini Vicomte'un oluşturduğu daire gitgide genişledi ve taşıdığı hale. sabahleyin uyanınca: «Ah!» derdi. her batırılan iğne bu kumaşa ya bir ümit. Charles konuşarak yemek yerken. Emma Tostes'ta Vicomte ise şimdi Paris'te. Emma bir romanın sayfalarını çevirirdi. minimini bir pelesenk gergefte işlenmiştir. çiçek saksıları ile Pompadour saatler arasında dururken. Paris. bakar.. Son modayı. Emma'nın gözleri önünde pırıl pırıl yanıyordu. Balo ona ne kadar uzak bir zamanda gibi gözüküyordu! Evvelki günün sabahı ile bugünün akşamını kim birbirinden bu kadar ayırmıştı? Hani fırtına bazen dağlarda. onun çehresinden ayrılıp daha uzaklara yayıldı. George Sand'ın eserlerini okuyup şahsi arzularını. mine çiçeği ve tütün kokusu sinmiş astarı kokladığı bile olurdu. romanlardaki şahısları bir yönden ona benzetirdi. altın ve gümüş yaldızlı bir havaya bürünmüş. İskarpinlerin pençeleri. Böylece o balonun hatırası. sanki dindarca bir saygıyla. tabakayı almış. Ama o hayhuy içinde kaynaşan . büklüm büklüm yumuşak saçlarını değdirmiştir. aynı yollardan gidip gidip geliyor. tiyatroların direkli avluları önünde yayılan arabaların basamaklarını görürdü. Kadınlara mahsus Corbeille gazetesi ile Sylphe des Salons'a abone oldu. bir kelime atlamadan okur. kulaklarında bir katedral çanı gibi uğul-dayan. Charles bir işe gitti mi Emma da kat kat çamaşır altına sakladığı yeşil ipek tabakayı dolaptan çıkarırdı. Marjolaine şarkısını söyleyerek evin önünden geç'erken Emma uyanır. güzel elbisesini. pek iyi bildiği bu eski şeylere hayretle bakıyordu. yeni açılan mağazalarla alakadar olurdu. Balzac'ın. ondan da geniş bir şey olmuş. çardağın. Gece vakti balıkçılar. Ama yine de katlandı. heveslerini hiç olmazsa hayalen tatmine çalıştı. fakat hasret gönlünde yer etti. pomata çanaklarının üzerindeki yazıya varıncaya kadar her yerde gördüğü o ışıldayan adı kendi kendine yavaşça tekrar etmekten bir haz duyardı.. Nihayet yorulan gözlerini yumar. Emma için bir meşgale oldu. Belirsiz bir uzaklıktan daima ne olduğunu bilinmedik bir yere gelir. Herkesten gizli. acaba neler konuşulmuştu?... Emma bahçesinde dolaştı. çiçek tarhlarının. Zenginliğe sürtünmüş olmak onda da silinmez bir iz bırakmıştı.Ertesi gün. Okyanus'tan da büyük. her köşede.. karanlıklarda sokak fenerlerinin burkulduğunu. koşular. Caddelerden çıkar. kadının hülyası bundan öte geçemezdi. Emma'nın gönlü de onlar gibiydi. demirli tekerleklerin gürültüsünü. on beş gün oldu. yıldızlar altında kırlardan geçerdi. sokakların çizgileri arasında. düşünceli düşünceli çalışan kadıncağız buna kim bilir kaç saat göz nuru dökmüş. Bir Paris planı aldı. balodaydım!» Sonra yavaş yavaş hafızasına çehreler birbirine karıştı. yani orada? Paris kim bilir nasıl bir yerdir? Adı bile insana ne sonsuz hayaller veriyor! Emma. üç hafta oldu. Opera'ya. ya bir hatırayı iliştirmişti. evleri gösteren dört köşe beyaz lekeler önünde dururdu. bazı noktalar böyle silinip gitti. kayan parkenin mumu ile sararmıştı. Kitabını sofrada bile elinden bırakmaz. dansların havasını unuttu. çıkıp inerek bayırlar aşar. Belki de sevdiği kadının bir hediyesidir. sahneye yeni çıkan bir kadın artistle. alçı papaz heykelinin önünde duruyor. bunun üzerinde parmağını gezdirerek başkentte uzun uzun dolaştığı olurdu. acaba kimin tabakasıydı?.. bir türlü bitmek bilmedi. müsamereler. «bugün sekiz gün oldu. Her çarşamba. geniş süveli şömineler üzerinde. Vicomte'un olacak. bir gece içinde büyük yarıklar açıverir. Açar. O. Vaub-yessard'a gitmek de Emma'nın hayatında öyle bir delik açmıştı. Piyeslerin ilk temsili. IX Çok vakit. iyi terzilerin adresini. Her okuduğunda Vicomte'u hatırlatan bir şey bulur. konsoluna kaldırdı.. derdi. kadının birçok başka hülyalarına ışık verdi. Bois de Boulogne'a ne gün gidileceğini bilirdi. birbirine dolanmış bu ibrişimler hep aynı sessiz ve ateşli aşkın sürüp gitmesi değil miydi? Sonra bir sabah Vicomte gelmiş. balolar hakkında yazılanları. Hayalinden onların ardı sıra gider. şehirden çıkıp da toprak yollarda boğuklaşıncaya kadar dinlerdi: 72 MADAME BOVARY — Yarın oraya varacaklar!. Kaneviçenin deliklerinden bir aşk esintisi geçmiş. hatta saten iskarpinleriMADAME BOVARY 71 ni. salonları. yük arabalarına binmiş.
-Asıl etrafını çeviren şeyler. kovulmamak için. perdeleri ipek. Orada etekleri yerlerde sürünen elbiseler. Gece yarısından sonra yemek yenen lokantaların özel odalarında. bırakılıveren ellere akan göz yaşlarını. Zaten eşya kendine ne kadar yakın olursa. kırmalı gömleği görünürdü. hizmetçi kız da bir demet saman getirir. Ona.. Ay ¦ ışığında iç çekmeleri. bu-lüzün şal yakası arasından. kısa pantolonlu uşak diye işte bu adamla yetinmeye zorunluydu!. bir zengin kızı bulup evlenirlerdi. onu kendine bir oda hizmetçisi yapmak istedi. yukarı katta. hallerine bakılırsa sade hava ve heveslerine tâbi sanılmakla beraber hepsinin de takdir edilmemiş bir kabiliyeti. vücudu kavrayan ateşleri. İçindeki arzuya kapılıp ziynet ve ihtişamın verdiği maddi zevkle gönül neşelerini. Mektup yazılacak kimsesi olmadığı halde bir sünger kağıdı.. üç altın düğmeli. hanım büfenin anahtarını ekseriya üzerinde bıraktığından. kağıt. halısına ayak gömülen salonlardan. Charles. bir kere işi bitti mi. Sonra Duchesse'ler çevresi geliyordu: Orada benizler uçuktu. Bunların hayatı ötekilerden üstün. göğüs hırıltılarını dinler. koridordan iri iri çarıkları ile geçerdi. Beline iri püsküllü bir kuşak sarardı. leğenlere bakar. Arkasına tamamıyle açık bir robdöşambr giyer. zarf almıştı. ötekilerin hepsini gizliyor ve bütün insanlığı yalnız onlar temsil ediyordu. homurdanmadan itaat ederdi. Emma. duvarları ayna kaplı. kadife örtüleri sırma saçaklı oval masalar etrafında yaşıyordu. belirli bir yeri hatta varlığı yoktu. döşeme tahtası cilalı salonlarda. bunu. etajerin tozunu siler. özel bir ısı gerekli değil miydi?.kalabalık hayat yine de kısım kısım ayrılmış. dairesinde otururdu. yaz mevsimini gidip Ba-den'de geçirir. budala budala orta halli insanlar. kalçınları içinde ayaklan çıplaktı. kolalamayı. aynaya bakar. Hem ölsem. kar demez. çünkü Charles akşam dönünce hayvanı ahıra kendi götürür. mintanı delik deşik. bütün gün bir daha eve uğramazdı. hem de Paris'te yaşasam diye dua ederdi. on dört yaşında. bir hayli kirli çamaşır ellerdi . itiyatlardaki zarafetle his inceliklerini birbirine karıştırıyordu. yerle gök arasında. yüksek kerevetler üzerine kurulmuş karyola^ lardan. kestirme yollardan hayvanını sürerdi. içeri girmeden kapıyı vurmayı. Çiftlikler sofrasında omletle karnını doyurur. her akşam bir miktar şeker çıkarır. gözün alabildiğine uzayan bir mutluluklar ve sevgiler diyarı vardı. birbirinden ayrı tablolara bölünmüştü. kolunu nemli yataklara sokar. Herif. kordonlu formalar giymiş uşaklardan ayırmaya imkân yoktu. Bunlardan yalnız ikisi üçü Emma' nın gözleri önünde canlanıyor. bir söz söylerken üçüncü şahısla hitap etmeyi (1). saat dörtten evvel uyanılmazdı. nar rengi küçük terliklerinin. Yeni hizmetçi. eyeri çözüp yuları takardı. uzun uzun kucaklaşıp öpüşmeleri. Bunlar birer kral gibi cömertti. hepsi de birer biçare melek olan kadınMADAME BOVARY 73 larm eteklikleri altından İngiliz dantelleri gözükürdü. elinden geldiği kadar. içi dolu çiçekliklerden. tatlı yüzlü bir öksüz kız tutmuştu. gayet yüksek ihtirasları vardı. etrafa yayılan kurdele bir püskül vardı. bir kalem. Sefirler âleminde herkes. yemliğe koyardı. düşüncesi onlardan o kadar uzaklaşırdı ki. ütü ütülemeyi. Emma'nın nazarında kaybolmuştu. Felicite. Dünyanın bu hayata karışmayan bölümüne gelince o. sonra satırlar arasında bir hülyaya dalıp dizine bırakıverirdi. yağmur demez. Coşup çeşit çeşit garip hülyalara kapılırlardı. şamdanlar altında. tasalar vardı. onun dışında ise. fırtınalar içinde geçen ulvi bir şeydi. Her sabah gelip kısrağı tımar eden posta seyisi. pamuklu hotoz giymeyi menetti. şefkatin verdiği rehavetleri. su getirirken bardağın altına tabak koymayı. elmas pırıltılarından. bunun altından. Hint bitkileri gibi aşk için de hazırlanmış bir toprak. içlerinde özgür bir yaşam sürülen büyük şatoların balkonundan. meziyetleri bulunan erkekler her eğlencede atlarını çatlatır. kendi giyinirken hizmet etmeyi öğretti. Seyahate çıkmak veya tekrar rahibeler okuluna dönmek isterdi. 74 MADAME BOVARY Tostes'ten iki gözü iki çeşme ayrılmış olan Nastasie'nin yerine Emma. hacamatla akan ılık kanın yüzüne sıçramasına ses çıkarmaz. yazarlarla aktrislerden oluşan alacalı bir kalabalık keyfeder dururdu. bütün bu bayağı hayat Emma'nın nazarında. büyük büyük sırlar. kırkına doğru uslanır. içine kendisinin de nasılsa düştüğü ayrı bir âlemdi. iç sıkan köy. tam ayak bileği yerinde. Hanım da. Öğleden sonra bazen gidip karşıdaki posta seyisleri ile konuşurdu. eline bir kitap alır. yatağında duasını ettikten sonra kendi kendine yerdi. tebessümler altında gizlenen heyecanlar.
Bovary adını. — Ne zavallı adam!. Emma bazen onun fanilalarının kırmızı kenarını yeleğinin içine sokar. altmışa gelip romatizmalar çağma girince biçimi bozuk siyah setrelerine bir sıra nişan sıralayan adamlardan olsaydı!. akşam bu vakayı anlatınca Emma o hekime hayli içerleyip ağır sözler söyledi. cicili bicili şeyler takmalarını gördü. Kibirli olmadığından köylüler onun için çıldırırlardı. saygı sırasında. Ne zavallı adam!» diyordu. Charles yaşlandıkça tavrı. MADAME BOVARY 75 ineğe pöhpöhlü bir ad takıvermesi kâfi gelirdi. Nihayet. fakat odanın sıcaklığı ile hazım rehaveti bir araya gelir. zaten küçük olan gözleri. Charles'ı döveceği geliyordu. vardıran bin bir incelik vardı. «Siz» demez. dudaklarını ısırarak içinden: . kendinin de taşıdığı o adın meşhur olmasını. bütün Fransa'da tanınmasını isterdi. yeni piyeslerden birinin bir parçasını veya yüksek sosyeteye dair gazetede gördüğü bir hikayeyi anlatırdı. giymeye kalktığı soluk eldivenleri bir kenara atardı. şamdanlara kendi icadı kağıt çanaklıklar takıver-mesi. yüzü terütazeydi. çünkü Charles ne de olsa bir insan. bu kokunun nereden geldiğini bilmez. hastanın yanında soy sop toplanmış olduğu bir zamanda.fakat her akşam kendini karşılayan alazlı bir ateş. «Ayaklarınızı suya koyun» der veya sülük tavsiye ederdi. Sıhhati yerinde. bunlar da onun üzerine kum gibi serpilmiş altın tozuydu. gözlerini hayatının yalnızlığı üzerinde ümitsizce gezdirir. ona okuduğu şeylerden bahseder. kravatını düzeltir. Zaten ona gitgide sinirleniyordu. dilber. Charles ancak teskin edici ilaçlar verirdi. sinirine dokunduğu için yapardı. taze bir koku yayan karısını bulurdu. ocağa attığı kütüklere. bunları Charles kendi için sanırdı ama hiç de öyle değildi. Emma'da Charles'ın ağzını kulaklarına. Çocukları okşar. çorba içerken her yudumda gurk gurk diye sesler çıkarıyordu. bazen de kusturucu bir ilaç yazar. Fakat Emma utancından yerler geçiyor. saçları bir yele gibi lambanın ayağına yayılmış. Bari kocası şu az söyler. gayet basit bir ye(1) Frenklerde uşaklar. Bu hangi rastlantının belirtisi olacak? Onu kendine kadar hangi rüzgâr getirecek? Onunla hangi kıyılara gidecek? Bu bir şalupa mı. ufkun sisleri arasından çıkıverecek beyaz bir yelkenli araştırırdı. beş dakika geçmeden uyûyuverirdi. onlardan kendi de aldı. diliyle dişlerini temizliyor. diş çekmek hususunda bir «Bir cehennem zebanisi» bileği vardı. sırf kendini düşündüğü için. hastalarını. yahut Madame ne buyuruyor? Şunu ister mi? diye söz söyler. daima dinlemeye. Sanki ömrü küçük bir patika. bol bol hacamat ederdi. yumuşak koltuklar ve zarif giyinmiş. Emma. orada Öylece kalırdı.. ocağının tadını artırıyordu. meyhaneye ayak basmaz ve zaten ahlakı ile herkese güven verirdi. Gözleri yaşarıp karısını alnından öptü. En çok nezle ve göğüs hastalıkları tedavisinde basan gösterirdi. hazır bir sofra. elbisesinin bir volanını değiştirmesi. Ama Charles'ın öyle yukarılarda gözü yoktu ki! Geçenlerde beraber konsültasyona gittiği Yvetot'Iu bir hekim. sofaya çıkıp 76 MADAME BOVARY pencereyi açtı. ona âdeta hakaret etmişti. son lokmasına kadar keyifle göçürürdü. elmacıkların şişkinliği ile şakaklara doğru çekilir gibi bir hal almıştı. beygirden kan alır gibi. kendini etrafa iyice tanıtmıştı. Charles. uzaklarda. geceleri kitaplar içinde çalışır. Artık se-mizlenmeye başladığından. Akşam yemeğinden sonra onu biraz okur. Monsieur. çenesi iki eline dayalı. yoksa üç güvertelf bir gemi . bir müddet sonra da yüksüğü altın suyuna batmış bir dikiş takımı istedi.. Doğrusu cerrahlıktan da çekinmezdi. Onlar hayatın zevkini. Charles bu zerafetleri anlamadığı nisbette onların cazibesine kapılıyordu. Emma ona bakıp omuzlarını silkerdi. Rouen'de hanımların Saat kösteklerini. Darda kalmış gemiciler gibi. Hastalarını öldürmekten pek korktuğu için. bir romanın. asma saatin rakkasına bile dert yanası gelirdi!. sükûn bulmak için serin havayı derin derin içine çekti. onaylamaya hazır bir muhataptı. İçindekileri tazı köpeğine de anlattığı olurdu! Öyle zaman olurdu ki. kitapçı dükkânlarma yayılıp gazetelerde tekrar edilmesini. yemek yendikten sonra boş şişelerin tıpalarını kesiyor. Emma. Ama ta gönlünün içinden beklediği bir şey vardı. hareketleri de âdileşiyordu. Şöminenin üzerine koymak için iki tane mavi cam saksı. hizmetçiler. «Fennin ilerlemelerinden haberdar olmak için».. La Ruche Medicale'e abone oldu. hizmetçi kız o yemeği iyi pişirememişse bile Charles. örneğin. Bazen de. hatta: «Acaba gömleğe derisinden mi geçiyor!» diye düşünürdü. Charles müteessir oldu.
Yaz tekrar geldi. nefes darlıkları çekti.. Oturup saç maşalarını kızdırır veya yağmurun yağmasını seyrederdi. geleceğinin mahvolduğundan yakınır. beyazımtırak bir renk alır. belirli aralıklarla sürüp gider. Her sabah pencereler buz tutmuş bulunurdu. Akşamın dördü olur olmaz lambayı yakmak lazım gelirdi. her şey uykuda gibiydi. Nihayet halk kiliseden çıkardı. bazen bütün gün hiç değişmezdi. hiçbir zaman etrafında hayranlık fısıltılarının kalbine ferahlık veren bir rüzgâr gibi estiğini duymayacak olduktan sonra çalışıp öğrenmek neye yarar? Resim defterlerini.. yoksa lombarlarına kadar mutlulukla mı doludur?. Allah öyle emretmişti!. onların önlerinde sıçrayan başı açık çocuklar. pencerelerden birine yapıştırılmış bir eski fistan modeli ile bir de. yerinden sıçrar. örneğin. Pazar günü. Halbuki Emma için bir şey. sonra. kapısını kapatır. Temmuzun daha başlangıcından başlayarak ekime kaç hafta kaldığını parmakları ile saymaya başladı. Dikiş dikmekten sinirleniyor: — Her şeyi okudum. Aşağıya inip hizmetçi kızla konuşmayı gönlü isterdi. üstü saman örtülü çardak. Havanın'güzel olduğu günler Emma bahçeye inerdi.. Emma sonra yukarı çıkar. günün birinde bir hadise çıkması ihtimali vardı. hiçbir şey olacağı yoktu. Çalgı çalıp da ne olacak?. heykelin suratını cüzzamlıya döndürmüştü. ağır ağır yürüyerek güneşin solgun ışıkları ile sırtını ısıtıp kabartır. ne kadar yavan olursa olsun. herkes evlerine dönerlerdi. Çitin yanında. okulun hocası. birbirini izleyip duracak ve bir şey getirmeyecekti! Başkalarının hayatında ise. Berber de eğilimini istediği gibi geliştiremediğinden. Boyanmış çarıklı kadınlar. Bir maceradan bazen bitmez tükenmez sonuçlar doğar. nakışlarını dolaba kaldırdı. dükkân açmak hülyaları kurup bütün gün. O dükkânda süs. güneş batınca hüznü biraz daha artar: «Ah! Bir yarın olsa!» derdi. Rouen gibi bir büyük şehirde. MADAME BOVARY 77 O ümidi de kırıldıktan sonra kalbi yine boşalıverdi ve artık sıra ile yine aynı günler başladı. Fakat her sabah uyanınca onu o gün için umar. Gelecek. ama buna kibri. Marquis d'Ander-villiers Vaubyessard'da belki yine bir balo verir diye düşünüyordu. Amerikan çamlarının âltinda dua kitabını okuyan üç köşe şapkalı papazın sağ ayağı kırılmıştı. diyordu. Kırağı. . utancı mani olurdu.mi olacaktı?. uzun parlak iplikleri birinden öbürüne 78 MADAME BOVARY uzanan bir sırma işleme gibi parlardı. Orasını bilmezdi. yaklaşıldığı zaman üzerinde birçok ayaklı tespihböceklerinin süründüğü görülen duvarın sivri tepesine bir hasta yılan gibi sığınmış asma. başında siyah kadife takkesi ile çıkıp evinin kepenklerini açar. Fakat bütün eylül ayı geçti. Damda bir kedi. Sabah akşam posta atları. Kim dinleyecek? Arkasında kısa kollu bir kadife elbise ile bir konser salonunda bir Erard piyanosu başına oturup fildişi tuşlar üzerinde parmaklarını hafifçe koşturamayacak. şehir dışındaki yoldan toz kopa«p getirir. saçları sapsarı yarım kadın heykeli vardı. berberin dükkânı üzerine tabela diye asılmış. ziynet namına. Demek ki günler. rüzgâr. Ara sıra bir meyhane kapısının açılırken çalan çıngırağı. onun gelmemesine şaşardı. İlk sıcaklar başlayıp da armut ağaçlan çiçek açınca. bazen uzakta bir köpek ulur-du. dekor değişiverir. üçer üçer sokaktan geçirilip gölden su içmeye götürülürdü. sonra köylere dağılıp kaybolurdu. ne bir mektup geldi. Acaba bin çeşit tasa ile mi. Neye yarar? Neye yarar?. ne de bir davetçi. küçük bakır leğenlerin çifte çubukları üzerinde gıcırdadığı duyulurdu. bir taraftan da çanm o monoton sesi. Kuş sesi duyulmazdı. hanın büyük kapısı önünde.. Müziği bıraktı. Beş altı kişi de —Her hafta aynı adamlar— ortalık iyice kararıncaya kadar. her patırdıyı dinler. donuk camlardan süzülür gibi. belediye dairesi ile kilise arasmda tasalı tasalı gezinerek müşteri beklerdi. alçısı da dondan pul pul dökülmüş. Her gün. hepsi birbirinden farksız. rıhtımda veya tiyatro yanında. karanlık. dipte kapısı sımsıkı kapalı. kömürleri yayar ve ocağın sıcaklığı ile vücudu gevşeyip üzerine iç sıkıntısının daha bir ağırlığı çöktüğünü hissederdi. rüzgâr olduğu zaman da. «bouchon» oynarlardı. aynı saatte. onların arasından geçen ışık. kilisede akşam çanı çalınırken içine ne kadar hüzün çökerdi! Çanın birer birer vuran çatlak seslerini dikkatli bir şaşkınlıkla dinlerdi. daracık bir dehlizdi.. lahanalar üzerinde. yeni mintanlarını giymiş köylüler. O yıl kış soğuk oldu. korucu da bulüzüne bağlı kılıcı ile geçerdi.
hiç üstüne bakmıyor. ahlaksızlık sayılan şeyleri övmeye kalkardı. Şubatın sonlarına doğru Rouault baba. sonra nefesine darlık gelir.. soluna.Madame Bo-vary gözlerini her kaldırışında onun. köylü ana babadan doğup onların nasırlı ellerinin katılığını ruhlarından bir türlü gideremeyen insanların çoğu gibi sert yürekli olmasına. günü gününe uymaz bir kadın oluyordu. Emma da gözleriyle arkasından onu seyrederdi. kutunun arabeskli bir bakır kafesle örtülü pembe canfes bir perde altından uğuldayarak dağılırdı. . kasketine atılan beş on kuruşu aldıktan sonra çalgısını bir eski mavi yün battaniyeye sarıp omuzuna atar. duvarları sızan. kül rengi pamuk çoraplar giyiyor. pencereleri açıp incecik elbiseler giyerdi. kümes ve belediye meclisi sözü etti. hatta bir gün. başkalarının halinden öyle kolay kolay anlamamasına rağmen. evin efendisine. ocağın ızgaralarına tükürdü. uzun ceket giymiş Tyrol delikanlıları. Emma bir iki fındık geveler veya bıçağı ile muşambaya çizgiler çizerek eğlenirdi. döşeme taşları nemli küçük odada oturmaya dayanamıyordu.. oturma odasının penceresi önünde. başında takkesi. ruhunun ta derinliklerinden. yavan» tatsız kokular yükselirdi. pek zarif olan Emma. bir halının çiçekleri üzerinde rakseden bir Hint çengisi gibi. bir hayli azarlayıp hakaret ettikten sonra hediyeler verir veya gidip komşularla çene çalmasına müsaade ederdi. hafifsediği bir kimse. daha birtakım böylesine sözlerle kaynanasının ağzını kapıyordu. bu hissini gizlemeye çalışmazdı. lamba yerine mum yakıyordu. nöbet tutarmış gibi dolaştığını görürdü. askısı omu-zunu yoran çalgıyı dizinden biraz kaldırırdı. siyah favorili. siyah setreli maymunlar. Eskiden pek titiz. güzel bir hindi getirdi ve Tostes'ta üç gün kaldı. başka yerlerde. <1) XVII. ziraat. Charles'ın yemek yemesi uzun sürerdi. örneğin tiyatrolarda çalınan besteler. ağır ağır yola düzülürdü. pembe hotozlu hanımlar. iyileşmesinin hatırasını kutlamak için damadına kendi eli ile kocaman. bir hüzünden bir hüzne geçerdi. arkasında lasting ceketi ile. Artık evin işine bakmaz olmuştu. Bunlar. Zaten artık kulağına nasihat masihat gireceğe hiç benzemiyordu. dönerken. salonlarda söylenen şarkılar. kapısı gıcırdayan. çalgıya uyup sıçrar. Adamcağız. Charles hastalarına gittiği için onunla asıl Emma konuştu. köşelerinden birine yaldızlı kağıtla birleştirilmiş ayna parçaları onları birkaç misli çoğaltırdı. o gidince arkasından Emma kapıyı. Bazen öğleden sonra. bir gün sade süt. Emma bundan yakasını kurtaramayacak mı?. bazen garip garip fikirler yürütmeye. sohbetleri çok daha bayağıydı. sanki hayatın bütün acılığı önündeki tabağa dolar ve haşlama etin dumanı burnuna geldikçe. Kafasının içinde bitmez tükenmez zarabandalar (1) uyanır ve aklı. kendini şaşırtan bir memnuniyetle kapadı. davranışları. kâh hazin ve ağır kâh neşeli ve akıcı olan havalar. Zengin olmadıkları için masraftan kaçmak lazım geldiğini. o kadar ki. Hemen bir vals başlar ve çalgının üzerine kurulmuş ufacık bir salonda. inek. ertesi gün de on on iki fincan çay içiyordu. büyük perhiz günlerinin bir kısmını Tostes'ta geçirmeye gelen ihtiyar Madame Bovary bu değişikliğe hayli şaştı. bir hülyadan bir hülyaya. herkesin övdüğünü kötüleyip. pencerelere bakarak manivelayı çevirir dururdu. bunları duydukça kocasının gözleri faltaşı gibi açılırdı. hanımına borç olduğunu söylemeye kalkışan Madame Bovary'ye öyle öfke ile ve öyle soğuk bir gülümseme ile cevap verdi ki. konsollar arasında döner. beyaz dişlerini göstererek tatlı tatlı gülümseyen bir erkek başı belirirdi. Kendi için ayrı yemekler pişirtip elini bile sürmüyor. pek memnun olduğunu. BaMADAME BOVARY 79 zen sınır taşına doğru koyu sarı bir tükrük fırlatır. Hizmetçi kıza. Mutlu yaşayan kadınlardan aşağı kalan nesi vardı ki! Vaubyessard'da gördüğü nice Duchessele-rin vücutları kendisininkinden çok daha hantal. pırıl pırıl avizeler altında dans edilen havalardı ve dünyanın Emma'ya kadar gelen yankılarıydı. kesesin-deki bütün ufaklığı fukaraya attığı da olurdu. bir şey oldu mu. 80 MADAME BOVARY Emma geçimsiz. boylan parmak kadar oyuncular. şimdi gün oluyor. kanepeler. Çok vakit inat edip evden dışarı çıkmaz. koltuklar. Ama asıl yemek saatlerinde. böyle pek mutlu. dana. Adamcağız sağına. yüzyıllarda moda olan bir dans. hizmetçilerin dinine diyanetine göz kulak olmanın. Tostes'tan çok hoşlandığını söylüyor. ve XVIII. kadıncağız bir daha o sözü açayım demedi. Odada tütün içti. Bu sefalet böyle sürüp gidecek mi?. zemin katındaki sobası tüten. birtakım başka. kısa pantolonlu beyler. Zaten beğenmediği. yüzü güneşten kararmış.
Argueil ormanının meşeleri ile Saint-Jean tepelerinin. hava değiştirmek lazımmış. Abbaville yolu ile Beauvais yolu arasında. Oraya vardınız mı. pirinç teller kıvrılıyor. gürültülü yaşantıları. yağmurların bıraktığı izlerdir. şerit eriyordu. vadiyi görünüşleri bambaşka iki bölgeye ayırır. oraya varınca.» Tostes'tan kalkıp gitmek Charles için doğrusu ağır bir şeydi. Rieule ırmağının suladığı vadinin ta bitimindedir. Bunun üzerine. sol taraf çayır. manzarasında bir özellik olmadığı gibi. MB 6 İKİNCİ KISIM I Bir zamanlar bir Kapüsen rahipleri manastırı bulunduğu için (Şimdi onun harabeleri bile kalmamıştır) adına Yonville -l'Abbaye denilen büyücek köy. Emma onun yanışını seyretti. kaçan hekimin yılda ne kazandığını. Küçük mukavva yemiş taneleri patlıyor. suyuna yordu ve gidip başka bir yere yerleşmeyi ciddi olarak düşündü. ne yapıp yapıp kuru bir öksürük peyda etti ve iştahı büsbütün kesildi. Başını duvarlara dayayıp ağlar. bu çizgiler. vadi ayaklarınızın altındadır. kıpırdamaz olurdu. Çayır. yürek çarpıntıları çekiyordu. Oraya buraya baş vurduktan sonra. Neuf châtel peynirlerinin en kötüleri orada yapılır. Bazı günler çenesi açılır. aldığı cevabı beğendi ve Emma'nın sıhhatinde bir iyilik gözükmezse bahara doğru göçmeye karar verdi. daha birkaç noktayı öğrenmek için. O küçük ırmak. Charles. sağ taraf sürülmüş toprak. bu coşkunluk nöbetlerinden sonra ise. Andelle nehrine dökülmeden önce. doğu tarafında ise. kül rengi dağın üzerinde beliren ki-• remidi lekeler de.Bunları düşündükçe Tanrının adaletsizliğine karşı bir nefret duyardı. Burası Normandie ile Picardie ve İle-de-France'ın birleştiği. Nüfusunun ne kadar olduğunu. çalıya benzer bir şey gözüktü. oranın eczacısına bir mektup yazdı. Charles «Va-leriane» içirip onu kâfurulu banyolara soktu. Rengi soluyor. küstahça eğlenceleri: «Bunlar elbette insana benim hiç bilmediğim çılgınca zevkler tattırır!» diye kıskanırdı. civarda akan bir yığın çelikli maden sularından ileri gelir. Madame Bovary gebeydi. sobanın tepesi boyunca birer kara kelebek gibi uçuştu. Boissiere'de büyük caddeden ayrılır. Bir sinir hastalığıy-mış. insanlarının dilinde de bir hususiyet bulunmayan. büzülüp katılaşmış kağıt yapraklar. maskeli geceleri. Yonville-PAbbaye'ye varmak için. «Tam işlerinin yoluna girdiği bir zamanda. ağzını açmaz. Emma. sırma zıhlı saten kurdeleler kenarlarından iplik iplik akmaya başlamıştı. basık tepeciklerin meydana getirdiği tümseğin eteğinde uzayıp arkaya dönünce Bray diyarı otlakları ile birleşir. Rouen'dan sekiz fersah uzaklıkta. üç değirmen işletir. en yakın meslekdaşın yerini.. Düğün buketinin teliymiş. Çimenin kenarından akan su. pazar günü çocukların olta ile tutup eğlendikleri birkaç alabalık bulunan ağzında. Ama öyle lazım geliyorsa ne denir? Karısını Rouen'a götürüp eski hocasına gösterdi. Irmak. Mart ayında Tostes'tan hareket ettikleri zaman. birdenbire bir uyuşukluk başlar. âdeta bir konuşma hastalığına tutuluyordu. Dört yıl oturduktan sonra. Emma kaldırıp ateşe attı. ekin de hayli paMADAME BOVARY 83 . Charles onun hastalığını memleketin havasına. yukardan aşağı irili ufaklı çizgiler taşıyan dik dik yarlarını görürsünüz. Neuf-Châtel'e bağlı Yonville-l'Abbaye adında oldukça büyük bir kasaba bulunduğunu. yere serilmiş. kadife yakası sırma şeritli büyük bir mantoyu andırır. Buket bir saman parçasından daha çabuk tutuştu. Limon çiçekleri tozdan sararmış. Fakat ne tecrübe edilse onun sinirlerini bir kat daha bozuyordu. oranın Leh mültecilerinden olan hekimin bir hafta önce kaçıverdiğini haber aldı. çayırların rengi ile evleklerin rengi arasında beyaz bir çizgi gibidir. yavaş yavaş yükselen ova gitgide genişler ve artık gözün alabildiğine sarışın başaklı tarlalar görürsünüz. MADAME BOVARY 81 Durmaksızın Tostes'tan şikâyet ettiği için. ta ufukta. Sonra küllerin üzerinde yavaş yavaş yanıp eriyen kıpkırmızı. Emma sirke içip zayıfladı. parmağına bir şey battı. sonra boruya girip kayboldu. ne idüğü belirsiz bir bölgedir. yakındaki yolculuğu düşünerek çekmeyi düzelttiği bir gün. o çevre böylece. Böyle zamanlarda kollarına bir şişe dolusu kolonya dökülürse canlanırdı. Leux tepesine kadar dümdüz giden yolu tutarsınız. karşınızda.
fiyatların düşmesine bakmaz. kiminin dallarına oltalar ve oraklar asılmış sık yapraklı ağaçlar altında oraya buraya dağılmış. saten fistan giydirilmiş. çitler kaybolur. sargılar. bir süpürge sapına asılmış bir demet eğreltiotunun sallandığı görülür. 1835 yılma kadar. günah çıkarma yerinin karşısında. kimi düz. Kilisede görülen bundan ibarettir. burası noterin evidir ve kasabada bundan güzeli yoktur. çifte cereyanlı gaz lambası yanıp da. parmağını ağzına götürmüş. Kilise. «Bu yeni çıkışlara» rağmen. Yonville-l'Abbaye. taktirhane gibi binalarla dolu bahçeler ortasındadır. binanın daraldığı yerde. olduğu gibi kaldı. Altın Aslan Oteli'nin yanında. Tepenin eteğinde. kimine merdiven. elmacık kemiklerine Sandwich adalarının kadın mabudu gibi allık sürülmüş bir Meryem Ana heykeli vardır. arabalık. Ahalisi. Büyük mihrabın üzerinde. bir ayağını Özgürlük Ya-sası'na basmış. otlar orada kendiliğinden. taş merdivenin iki tarafında. parıl parıl yanan armalı levhalar asılıdır. «Kutsal Aile» tablosunun bir kopyasıdır ki> bunun da altında «İçişleri Bakanının Hediyesidir» cümlesi yazılıdır. Arabistan unları. Fakat göze en çok çarpan şey. Çaprazvari kara takozlu alçı duvara bazen cılız bir armut ağacı abanır. kimi yuvarlak. bir tarafından itilince dönen birer tahta perde konulmuştur. erkeklere mahsus bir mahfil vardır. camekânı süsleyen kırmızı. tembel köy. havai fişeğini andıran o ışıklar arasından bir bakın. alçak. Raspail ilacı. muntazam. yere düz düz konuvermiş beyaz taşlar birbirine bitişik gibidir. Daha ötede. bir pencere altında. Abbaville yolunu Amiens yoluna birleştiren ve Rouen'den Flandres'a giden arabacıların bazen faydalandıkları bir kasaba yolu yapıldı.» gibi türlü ilanlarla kaplıdır. lapalar. Onun etrafını çeviren ve ancak göğüse kadar gelen bir duvar içine alınmış küçük mezarlık o kadar 84 MADAME BOVARY doludur ki. sükûta çağıran bir aşk heykeli ile süslü yuvarlak bir çimenlik arkasından beyaz bir ev görünür. sokağın öbür tarafında. eşiğe kadar gelip. Bareges suları. Ama. Yirmi kadar direk üzerine çatılmış. sonra. evler sıklaşır. kollarını masasına dayamış eczacıyı. birinci katta tam kemerli divanhane ' vardır. Her yanı çitlerle çevrilmiş olan bu evler. iki tarafına akçakavak fidanları dikilmiş şose. tarımı düzeltmeye çalışacaklarına hâlâ. erganunların bulunması lazım gelen yerde. fakat o yıllarda. Seltz. «Vichy. dört köşe öbekler meydana getirmiştir. ovadan ayrılıp kendiliğinden ırmağa doğru büyüyüp gitmiştir. Dükkânın genişliğine büyük tabelada da. elma şarabına batırılmış. bir ayağında da adalet terazisini tutan bir Gaule horozu oturtulmuştur. Ahşap kubbe tepesinden çürümeye yüz tutmuş. Homais'nin eczanesidir! Hele akşam vakti. yeşil kavanozlar o iki renk ışıklarını uzağa. İonia üslubunda üç sütun. eczacının evinin yanındaki köşededir. kimi matbaa işi taklidi harflerle yazılmış. Yonville'in büyük meydanının hemen hemen yarısını kaplamıştır. kimine yemiş sırığı dayanmış. İçerlere doğru gittikçe bahçeler darlaşır. Grek tapmaklarını andırır bir binadır. göbekli camlarının ortası şişe dibi gibi düğümlü basık pencerelerinin üçte ikisini örter. Sonra. mış bir inek çobanını andırır. başına pullu bir tül örtülmüş. yere serdiler mi. darcet hapları. duvar boyunca dizilmiş ve kimisine. tam meydana çıkılan yerdedir. kan temizleyici murab-balar. Paris'ti bir mimarın planına göre yapılmış belediye dairesi. Yonville'e gitmek için araba yolu yoktu. sıhhi çikolata.bırakılmıştır. Düz renk camlardan giren ışık. çünkü bu kum ve çakıl dolu gevrek toprağı verimli kılmak için bol bol gübre lazımdır. kapıda. Regnault macunu. yirmi adım ötede. Gözlere kadar geçirilmiş birer kalpağı andıran saman örtülü saçaklar. Kilise.halıya mal olur. nalbandın ocağı önünden geçilir. M. doğru kasabanın ilk evlerine götürür. dört şamdan arasında. görürsünüz. Zemin katında. Kapının üzerinde. yaldızlı . X'uncu Charles'ın saltanatının son yıllarında yeniden yapılmıştır. Ev yukarıdan aşağıya kadar. çayır yetiştirmekte inat ederler. kapısında sokağı işgal eden iki üç yeni yük arabası bulunan arabacı ustasının dükkânı gelir. Ta uzaktan görülür. kiremit örtülü bir damdan ibaret olan sebze hali. kara ekmek kırıntılarını yiyen civcivlerin içeri girmesine mani olmak için. mavi boyası da yer yer koyulaşıp sararmıştır. zemin katlarının kapısına da. üzeri: «Burası falanın yeridir» yazılı paspaslar mıhlanmış sıraları yandan aydınlatır. şaraphane. Koroya ait yerin çam tahtasından iskemleleri boyasız. bir parmaklık arasından. bunun üzerindeki kubbeye de. vs. dökme demirden birer saksı vardır. ırmak kenarına uzanmış hali ile. su başında öğle uykusuna yat-. köprüyü geçtikten sonra başlayan. çarıklarla basıldıkça gıcırdayan bir döner merdivenle çı-1 kılan.
. rakı getir. çiğ et parçaları arasına yığılmış tabaklar. size kaç kere söyledim. Yeşil meşin terlikli. içki getirilmesi için bağırıp duruyorlardı. yoksa mezarlar çoğaldı diye keder mi etsin. Bundan başka. Bir kurşun atımı uzunluğunda. patates ekmeğe hâlâ devam ediyor ve: — Ne yapayım. Dükkânın dibinde. onlara uzaktan bakarak: — Bir şey değil. yenisini alırsınız. mezarlığa varılır. boş topraktan istifade edip patates ekmiştir.. iki tarafında birkaç dükkân bulunan sokak (Kasabanın biricik sokağı). doktorla karısının ve hizmetçinin yemekleri hazır edilecekti. memlekette bir salgın olunca bekçi. hizmetçinin boğazlamak için tutmaya çalıştığı tavukların bağrışmaları duyuluyordu.. Dul kadın haykırır gibi: —v Ne? dedi. cenaze sıklaştı diye sevinsin mi. bir camlı kapının üstünde «Laboratuvar» kelimesi okunur.. üç acre toprak daha satın alınmışsa da. Üzüntü veren bu söz onu düşündürdü ve bir süre işine engel oldu. M. başı ucunda asılı saka kuşu. ısınıyordu. İnan olsun. Lestiboudois! dedi. istekaların ağır olmasını istiyor. onu bile kestiremedim! Aman Allahım!. kömür çatırdıyor. bunun içindir ki. tezgâhın .. üzerinde ıspanak kıyılan kütüğün sarsıntısından boyuna titriyordu. yağmur yiye yiye solmuş altın aslan. Homais adı bir daha yazılmıştır.. Şimdiki oyuncular köşe deliklerinin dar. Yüzünde. Beklediğiniz misafirlere yemekte tatlı diye ne vereceğiz. Şimdiden etleri kesip tavukları te86 MADAME BOVARY mizlemek. Bu kapının ortasında. kadife takkeli. Yonville'de görülecek başka bir şey yoktur. yine de söyleyeyim: Siz bundan zarar göreceksiniz. Bovarylerin Yonville'e varacakları akşam. kendiliğinden yetişiyor!. sabahtan beri belki on beş parti oynayıp sekiz testi elma şarabı içtiler!. Otelci kadın öfkesinden kıpkırmızı kesildi. Tellier'ye baksanıza. her zamanki müşterilerinin. Onu sağda bırakıp Saint-Jean tepeleri eteği takip edilince. eskisi gibi. İnsan zamanına ayak uydurmalı.. dedi. yolu döndünüz mü kesiliverir. sırma püsküllü hafif çiçek bozuğu bir adam. sırtını ocağa vermiş. kamış kafesinde ne kadar kay-gusuzsa bu adam da hayatta o kadar tasasıza benziyordu: İşte Yonville-l'Abbaye'nin eczacısı. eczacının dölütleri. Yani bir bilardo mu alayım? — Görüyorsunuz ki bunun tutar yeri kalmamış.... Madame Lefrançois. Eczacı yazılıdır. Bir gün papaz dayanamadı: — Siz ölülerin sırtından geçiniyorsunuz. siyah zemin üzerine yaldızlı harflerle.MADAME BOVARY 85 harflerle: Homais. odun alaz alaz yanıyor. Ama küçük tarlası yıldan yıla darlaşıyor.. mutfağın masası üzerine. Monsieur Homais. Bilardo salonundaki göç şirketi adamları yine kıyamet koparıyor! Arabalarını da büyük kapının altına bıraktılar. Elinde kevgiri. böylelikle her cenazede iki katlı kazancı olan bekçi. fakat Lestiboudois. Asıl işinden başka mezarcılık ve kilise hademeliği eden. çuhayı yırtacaklar. kapıya bir küme halinde devam ettikleri için bu kısım boş kalmıştır. küçük salondaki üç değirmenci. Homais: — Ne çıkar? dedi. değil mi? Kırlangıç gelince devirip bir yanını kırar! Sen Polyte'i çağır da arabalığa çekiversin. tuhafiyecinin kapısına asılı... birer beyaz kav yumağı gibi. tencereleri başında uğraşırken alnından iri ter damlaları akıyordu.üzerine mıhlanmış büyük terazilerin arkasında. Anlatacağımız hadiselerden beri Yonville'de hiçbir değişiklik olmamıştır. alaca bezinden iki flama. demekten sıkılmıyor. fino tüyünü andıran kıvırcık yelesini yolculara hâlâ gösteriyor. çamur rengi ispirtonun içinde çürüyor ve otelin büyük kapısı üzerinde. Kilisenin çan kulesi üzerinde tenekeden üç renkli bayrak dönüp duruyor. Kümesten de. biraz çalı çırpı topla. Kolera salgınında.. Otelci kadın: — Artemise! diye bağırıyordu. o otelin sahibi dul Madam Lefrançois o kadar telaş içindeydi ki.. Artık bileğe bakan kalmadı. çorba ve kahve pişirmek lazımdı. çabuk ol!. kendi halinden memnun olmaktan başka hiç bir ifade yoktu. hem pek çok. sürahileri doldur. bilardo başından kahkahalar geliyordu. çok sürmez. bilemiyor. Eczacı devam etti: MADAME BOVARY . mezarlar. Ertesi gün kasabada pazar kurulacaktı. rüzgâr estikçe sallanıyor. her şey değişti.. mezarlığı büyütmek için duvarlardan biri kısmen yıkılmış.
87
— Ne derseniz deyin, onun bilardosu sizinkinden iyi; birinin aklına gelip de, olur a, ya Polonya
veya Lyon'da evi barkı su altında kalanlar yararına vatani bir bilardo müsabakası tertip edilse...
Otelci kadın iri omuzlarını silkerek M. Homais'nin sözünü kesti:
— Biz öyle çulsuzlardan mı yılarız?.. Hadi hadi! Monsieur Homais, Altın Aslan sağ kaldıkça,
müşterisi eksilmez. Bizim sırtımız yere gelmez, ama bir sabah, hem de pek yakında, Cafe
Français'yi kapanmış, kepengine de koca bir yafta asılmış görürseniz hiç şaşmayın!..
Kendi kendine söylenir gibi devam etti:
— Bilardoyu değiştirmeliymiş... Çamaşır katlayıp ütülemek için ne kadar işime yarıyor; hem
av vakti, onun üstünde altı kişi yatırdığım bile oldu... Hivert miskini de nerede kaldı?
Eczacı sordu:
— Beylerin yemeğini çıkarmak için onu mu bekleyeceksiniz?
— O beklenilir mi?.. M. Binet'yi ne yaparız? Görürsünüz, saat altıyı çalar çalmaz, kapıdan girer.
Her işini saat gibi yapmakta eşi emsali yoktur. Daima da küçük salonda yeri hazır olmalı!
Kafasını kesseler başka yerde yemez! Her şeye de bir bahane bulur. Öyle elma şarabını
beğenmez. M. Leon da aksine; onun yedilere yedi buçuklara kadar gelmediği olur; önüne ne
verilse bakmadan yer. Ne iyi delikanlı! Bir kere olsun ağzından sert bir söz duymadım.
— Elbette! Terbiye görmüş bir adamla vergi tahsildarlığı eden bir jandarma emeklisi bir olur
mu?
Saat altıyı vurdu. Binet kapıdan girdi.
Arkasındaki lacivert redingot, zayıf vücudunun etrafına hiçbir buruşuk oluşturmadan dümdüz
düşüyor, tepeden şeritle bağlanmış kulaklıklı meşin kasketin yarı kalkık güneşliği altında,
miğfer giye giye ezilmiş gibi, dazlak alnı gözüküyordu. Siyah çuha yeleği, kıl yakalığı, gri
pantolonu vardı; ayaklarına da kış yaz, parmakları çıkıntılı olduğundan, iki yanı şişkin, pırıl pırıl
boyalı çizmeler giyerdi. Çene kemiğinin altından dolaşıp, ufacık gözlü, kemerli burunlu, donuk
uzun yüzünü bir tarh çevresi gibi kuşatan sarı sakalının bir kılı bile çizgisinden taşmıyordu.
Kağıt oyunlarının hepsinde usta ve iyi bir avcı olan bu adamın
88
MADAME BOVARY
inci gibi de yazısı vardı; evine bir torna almıştı, vakit geçirmek için peçete halkaları yapar, bir
sanatkâr kıskançlığı ve bir «bourgeois» cimriliği gösterip bunları dağıtmaz, evini bunlarla
doldururdu.
Küçük salona doğru yürüdü. Fakat önce oradan üç değirmenciyi çıkarmak lazım geldi; tabağı,
kaşığı, çatalı getirilinceye kadar Binet sobanın yanındaki yerinde ağzını bile açmadan durdu;
sonra âdeti üzere kapıyı kapatıp kasketini çıkardı.
Eczacı, otelci kadınla yalnız kalınca:
— Şu adamın ağzından hiçbir zaman gönül okşayan bir söz çıkmaz! dedi.
Otelci kadın cevap verdi:
— O hep böyledir... Geçen hafta buraya iki yolcu inmişti; kumaş komisyonculuğu
ediyorlarmış. Tatlı dilli, tuhaf iki delikanlı; akşam oturup bir yığın hikaye anlattılar; gülmekten
gözlerimden yaş geldi. İnanmazsınız, M. Binet karagöz balığı gibi, ağzını bile açmadı.
Eczacı:
— Öyle, dedi; herifte hayal yok, dokunaklı bir söz yok, hasılı insanı meclis adamı yapan
özelliklerden hiçbiri yok.
Otelci kadın:
— Ama, dedi, imkânları olduğunu söylüyorlar. M. Homais parladı:
— İmkânları mı?.. Onda ne imkân olur?.. Sonra biraz sakinleşip:
— Belki, dedi, kendi mesleğinde bir değeri vardır. Olur a!.. Biraz durup ilave etti:
— Birçok önemli işleri olan bir tüccarın, yahut bir hukukçunun, bir tabibin, bir eczacının,
zihninin pek meşgul olmasını anlarım; tarih kitaplarında bunun çok örneği vardır. Belki öyle
adamlar kafalarının içinde bir şeyler düşünür. Mesela benim kaç defa başımdan geçti: Bir
etiketin üzerini yazmak için kalemimi masanın üstünde ararım, ararım, bir de bakarım ki
kulağıma iliştirmişim.
Madam Lefrançois o sırada kapıya çıkıp Kırlangıç geliyor mu diye baktı: Ürperiverdi. Karalar
giyinmiş bir adam birdenbire mutfağa girdi. Akşam şafağının son ışıkları içinde, al al yanaklı,
pehlivan yapılı olduğu farkediliyordu.
MADAME BOVARY
89
Otelci kadın, şöminenin üzerine sıra sıra dizilmiş, mumları dikilmiş bakır şamdanlardan birini
alıp:
— Buyurun, rahip efendi, dedi; bir emriniz mi var?.. Ne içersiniz?.. Biraz frenk üzümü şurubu,
bir bardak şarap...
Papaz gayet nezaketle reddetti. Geçen gün Ernemont Manastırında unuttuğu şemsiyesini
aramaya gelmişti; onu akşam evine göndermesini Madam Lefrançois'dan rica ettikten sonra
kiliseye gitmek üzere çıktı; Angelus de (1) çalıyordu.
Ayak sesleri meydandan uzaklaşıp işitilmez olunca eczacı, papazın deminki hareketinin büyük
bir münasebetsizlik oldu-; ğunu söyledi. Onun, sunulan bir kadeh içkiyi reddetmesini, en çirkin,
en pisinden bir iki yüzlülük sayıyordu; M. Homais'ye bakılırsa papazlar kimseye göstermeden
kafayı çekiyor ve yine: «dîme» (2) günlerini getirmeye çalışıyordu.
Otelci kadın papazı savunmaya kalktı:
— Ama o, sizin gibi dört tanesini dizi üzerine kıvırıverir. Geçen yıl bizim samanı boşaltanlara
yardım etti; altı demeti birden kaldırdığı oluyordu, o kadar kuvvetli.
Eczacı:
— Aferin, dedi, siz de kalkıp kızlarınızı böyle güçlü, kuvvetli heriflere gönderin de günahlarını
çıkarsın! Ben, hükümetin yerinde olsam, papazlardan ayda bir kan aldırtırım. Evet, Madam
Lefrançois, her ay, şöyle bol bol bir hacamat, inzibat ve ahlak namına!
— Susun, Monsieur Homais! Siz kâfirin birisiniz. Ne dininiz var, ne imanınız!..
Eczacı cevap verdi:
— Neden olmasın, benim de dinim var, hem benimki, o türlü türlü hokkabazlıklar,
maskaralıklar eden heriflerin hepsi-ninkinden ileri... Bilakis, ben Allah'a taparım. Bizi, vatandaş
ve aile babası vazifelerini görelim diye bu dünyaya getiren, adı ne olursa olsun, bir Yüce Varlık,
bir Yaradan bulunduğuna inanırım. Ama, kiliseye gidip gümüş tabaklar öpmeye, bizden iyi yiyip
içen birtakım soytarıları kesemden beslemeye gereksinme duyamam; çünkü insan Allah'a
saygısını bir ormanda, bir tarla(1) Kilisenin duaya çağıran çanı.
(2) İhtilalden önce kiliseye ve derebeylerine verilen aşar vergisi.
90
MADAME BOVARY
da, hatta eski-zaman adamları gibi, gök kubbeyi seyretmekle de gösterebilir. Benim Allah'ım
Sokrat'm, Franklin'in, Voltaire'in, Beranger'nin Allahıdır., Ben Savua Papazının Amentüsü ile 89
ihtilalinin ölmez prensiplerine taraftarım. Yoksa, bahçesinde elinde bastonu ile dolaşan,
dostlarını balinaların karnına yerleştiren, bir feryat koparıp ölen ve üç gün sonra yeniden dirilen
bir Tanrı kabul edemem. Bunlar, aslında manasız, üstelik fizik kanunlarının hepsine aykırı
şeylerdir; sırası gelmişken söyleyeyim, papazların öteden beri kendileriyle birlikte halkı da
sürükleyip bulanık suda boğmaya zorladıklarına, ne korkunç bir bilgisizlik içinde çürümekte
olduklarına bu da bir delildir.
Sustu; gözleri etrafında bir dinleyici kalabalığı arıyordu; çünkü eczacı, galeyana gelip bir an
kendini, belediye meclisi toplantısında sanmıştı. Ama otelci kadının artık onu dinlediği yoktu.
Onun kulağı, uzaktan gelen bir gürültüdeydi. Toprağı döven gevşek nal şakırtılarıyle karışık bir
araba sesi işitiliyordu; nihayet Kırlangıç kapının önünde durdu.
Bu, tente hizasına kadar çıkıp yolcuların etrafı seyretmesine mani olan ve üstlerini başlarını
kirleten iki koca tekerleğin taşıdığı san bir sandıktı. Dar pencerelerinin küçük camları, araba
kapalıyken, çerçeveleri içinde zıngırdıyordu. Üstlerinde belki kırk yıllık bir toz tabakası vardı ki,
bunun şurasında burasında kalmış çamur lekelerini artık sağanaklar bile temizleyemi-yordu.
Arabaya, en öndeki tek başına, arkadaki ikisi yan yana giden üç hayvan koşulmuştu; inişlerde
arabanın dibi sarsıla sar-sıla yere çarpıyordu.
Yonville ahalisinden birkaçı meydana gelmişti; hep bir ağızdan konuşup haber, izahat istiyor,
sepetlerini soruyorlardı. Hivert hangisine cevap vereceğini bilemiyordu. Köyle şehir arasında
emanetçiliği o yapardı. Dükkânlara gider, kunduracıya kösele, nalbanta demir, hanımına bir fıçı
ringa balığı getirir, terziden ısmarlanmış hotozları, berberden kıtık saç alırdı; dönüşte yol
boyunca, paketleri bahçelerin çitlerinden atarak dağıtır, bunun için ikide bir yerinden doğrulur
ve hayvanları durdurmadan avazı çıktığı kadar bağırırdı.
Başlarına bir iş gelmiş, geç kalmışlardı: Madam Bovary'nin tazısı kaçmış, tarlalar arasında
kaybolmuştu. Tam bir çeyrek saat, belki daha fazla, hayvanı ıslıkla çağırmışlardı. Hatta Hivert,
her dakika onu gördüğünü sanıp, yarım fersah geri dönMADAME BOVARY
¦91
müştü; nihayet yola devam ettiler. Emma ağlamış, kızmış, bu felâketi Charles'dan bilmişti.
Onunla beraber arabada bulunan kumaşçı M. Lheureux, böyle kaybedilmiş köpeklerin uzun
yıllardan sonra efendilerini bulup tanıdıklarını birçok misallerle anlatarak kadını avutmaya
çalıştı.
— Bir tanesi, dedi, İstanbul'dan Paris'e kadar gelmiş. Bir tanesi de dört ırmağı yüzerek geçip
elli fersahlık yoldan dönmüş; babamın da bir tüylü finosu vardı, kayboldu; tam on iki yıl sonra,
babam bir akşam ziyafete giderken köpek onu tanıyıp sokakta sırtına atılmasın mı!..
II
Arabadan önce Emma atladı, arkasından da sıra ile Felicite, M. Lheureux, bir emzikli kadın indi;
karanlık basar basmaz, oturduğu köşede derin bir uykvuya dalan Charles'ı zorla uyandırdılar.
M. Homais karşılamaya çıkıp kim olduğunu bildirdi; Hanımefendiye ve Doktor Beye saygılarını
sundu, onların hizmetinde bulunabilmiş olmaktan zevk duyduğunu söyledikten sonra ahbapça
bir eda takınıp kendini davete cesaret ettiğini, zaten karısının Yonville'de olmadığını anlattı.
Madam Bovary, mutfağa girince sobanın başına gitti. İki parmağının ucu ile elbisesini dizkapağı
hizasından tuttu, topuklarına kadar kaldırdı ve siyah potinli ayağını, kızaran koyun butunun
üzerinden aleve doğru uzattı. Ateş onu baştan ayağa kadar aydınlatıyor, berrak bir ışık halinde
elbisesinin dokusuna, beyaz teninin düz gözeneklerine, hatta arada bir kırpıştırdığı gözlerinin
kapaklarına doluyordu. Yan açık kapıdan rüzgâr estikçe kadının üzerinden büyük bir kırmızı
renk geçiyordu.
Sobanın öteki tarafmda, san saçlı bir delikanlı Emma'ya sessiz sessiz bakıyordu.
Noter Guillaumin'in yanında kâtiplik ettiği bu Yonville'de pek sıkıldığı için M. L6on Dupois (Altın
Aslan Oteli sürekli müşterilerinin ikincisi işte bu gençti), belki akşam konuşulacak bir yolcu
iniverir ümidiyle yemek vaktini uzatırdı. İşini bitirdiği günler, ne yapacağını bilmediğinden, tam
saatinde gelip çorbadan peynire kadar M. Binet ile baş başa oturmaya çaresiz katla92
MADAME BOVARY
nırdı. Otelci kadın, o akşam yemeğe yeni gelenlerle beraber oturmasını teklif edince M. Leon
sevinçle kabul etti. Büyük salona geçtiler; Madame Lefrançois şatafatlı olsun diye, dört kişilik
sofrayı oraya kurdürmuştu.
Homais, nezleden korktuğu için, takkesini çıkarmamasına müsaade istedi. Sonra yanına oturan
Emma'ya dönüp:
— Hanımefendi hiç şüphesiz biraz yorgundur, dedi. Bizim Kırlangıç'ta insan öyle fena sarsılır
ki!
— Öyle ama, dedi, yolculuk her zaman hoşuma gider; yer değiştirmeyi pek severim.
Noter kâtibi içini çekerek:
— Mıhlanmış gibi hep bir yerde kalmak, dedi, ne kadar sıkıcıdır.
Charles atıldı:
— Siz benim gibi hep at sırtında dolaşmaya mecbur olsaydınız...
Leon, Madame Bovary'ye hitap ederek:
— Bana öyle geliyor ki, dedi, dünyada bundan tatlı bir şey olmaz. Ama elimizde olursa... diye
ilave etti.
Eczacı:
— Zaten, diyordu, tababet icrası bizim buralarda öyle pek ağır değildir; zira yollarımız araba
kullanmaya uygun olduğu gibi, çiftçilerimizin hali, vakti yerindedir, ücreti esirgemezler. Sıhhi
durum açısından bağırsak iltihabı, bronşit, safra hastalıkları vesaire gibi alelade
vakalardan başka hasat vakti ara sıra sıtma nöbetleri gözükürse de öyle tehlikeli, kayda değer
özel bir şey yoktur; ancak birçok sıraca vakaları vardır ki, bunların da sebebi, hiç şüphesiz,
köylerimizdeki evlerin sıhhi koşullar açısından pek acı bir halde olmasıdır. Bir de şunu
söyleyeyim ki, Monsieur Bovary, hayli batıl itikatlarla mücadeleye mecbur olacaksınız; ilminizin
gayretleri karşısına her gün, alışıklık, görenek mahsulü birtakım inatlar çıkacak; çünkü hâlâ,
hekime veya eczacıya müracaat lazım geldiği yerde dokuz gün tövbelerine, kutsal emanetlere,
delikanlı ile konuşmasına devam ederek: — Bari. Bazen pazar günleri oraya gider. aslında olduğu gibi. M. azami yirmi dört. isteyerek bırakılmıştır.. Homais. ama bilhassa deniz kıyısından seyredilmeli. gelecek yıl hukuk tahsilimi bitirmek üzere Paris'e gideceğim. ' . — Theatre des Italiens'i bilir misiniz?. Sizi laboratuvanmdan dinledim.A.. Ev sahibinin bu iltifatına kızardı. doğrusu buraların iklimi hiç de fena değildir. . Ne diyorsunuz. Emma sordu: — Hangi müziği tercih edersiniz?. — Şüphesiz Alman müziğini. ormanın kenarında Otlak denilen bir yer var. ben denize bayılırım. Küçük dağın tepesinde. mamafih bu ısı.papaza başvuranlar oluyor. buna hiç hayret etmem. azizim! Geçen gün odanızda Ange Gardien'l (Koruyucu Melek) bir söyleyişiniz vardı. civarda gezilecek yerler var mı? — Pek az. hidrojen ve toprağın türabı nebatisini kendine çekerek. böyle olmakla beraber bu harareti. rüzgârlar. bütün bu tebahhuratı birbirine karıştırıp bir huzme halinde toplayarak ve bir yandan da kendiliğinden havâ-yı nesimîde bulunması muhtemel elektriğe karışarak.). Bu Reaumur-de". Sellerin ortasında inanılmayacak kadar büyük çam ağaçları. size de öyle gelmiyor mu? — Dağ manzaraları da öyledir. o zaman görürüm. hislerimiz daha serbestçe açılıyor. Madame Bovary. hatta yörede doksanına ermiş birkaç kişimiz var. alçakgönüllülüğünden öyle söylüyor. yani azot. vecde sevkeder! Bir müzisyenden bahsederler. göllerin şiiri. çağlayanların letafeti. Kadın sordu: — Siz müzikle meşgul olur musunuz? — Bir şey çalmam. bir de Tuvache ailesi vardı ki. hayalini daha çok coşturmak için gidip muhteşem bir manzara karşısında piyano çalarmış. Termometre (gözlemleri kendim yaptım) kışın dörde kadar iniyor. ama pek severim. yani güney tarafından güneydoğu rüzgârları tadil eder ki. otuz dereceye yükseliyor. yani İngiMADAME BOVARY 93 üz ölçüsünde elli dört eder. bulutlar (1) Homais'nin ukalaca nutuklarını tamamıyle eski dile çevirmek belki daha doğru olurdu. ikinci katın meydana bakan bir odasında otururdu. (N. daha doğrusu gelmesi icap ettiği taraftan. Noterin servetinin neye bağlı olduğunu kimse bilmiyordu. Bununla beraber. Rusya meltemleri gibi estikleri olur (1). hayli dert çıkarıyordu. insanı hülyalara daldırır. güneşin batışını seyrederim. — Bence güneşin batışı kadar hayranlığa değer hiçbir şey yoktur. bizi bir yandan Argueil ormanı kuzey rüzgârlarına. geldiği.. tabağına eğilerek delikanlının sözünü kesti: — Onun sözüne bakmayın. ona Yonville'in başlıca sakinlerinden bahsediyor. — Daha bilmiyorum. ırmağın neşrettiği su buharı ve çayırlarda birçok hayvan bulunması yüzünden— malumunuzdur ki o hayvanlar bir hayli amonyak. nihayet sıcak memleketlerde olduğu gibi birtakım sıhhate zararlı miyasmoslar hasıl edebilir. karlı dağların o heybetli. uçurumlar kenarında asılı kulübeler. öbür yandan Saint -Jean tepesi batı rüzgârlarına karşı muhafaza eder. Leon gerçekten eczacının evinde. Son cümlelerin karışıklığı. 94 MADAME BOVARY açılınca da ayaklarımızdan bin kadem aşağıda boydan boya vadiler gözükürmüş.. hekime dönmüştü. Homais. Akrabamdan biri geçen sene İsviçre'de seyahate çıkmıştı. Madame Bovary cevap verdi: — Seyretmesi bile ruhu yükseltip insana sonsuz ideal fikirleri ilham eden o sınırsız uzaklık üzerinde zekâmız. birer dev gibi duruşu akla hayale sığmaz diyor. Madame Bovary. Leon: — Ah! dedi. kitabımı açar. fazla değil! —Gerçekten. Böyle manzaralar herhalde insanı coşturur. insanı mest ediyordu. ancak birkaç bileşim bıraktım. malumat veriyordu. onların hakkında hikayeler anlatıyor. en sıcak mevsimde yirmi beş. dedi. fakat cesaret edemedim. fakat M. bir aktör gibi tane tane söylüyordunuz. başka bir deyişle Fahrenheit'te. Seine nehrinde kendiliklerinden serinleşir ve bize bazen birdenbire. dedi. ibadete.
görür gibi olduğunuz ülkelerde dolaşırsınız. Noter kâtibi: — Hakikaten.. her şeyi unutuyor.. dedi. çünkü hizmetçi Artemise. her şey. diyordu.. Walter Scotte. Yonville bucakları ve civarı muhabiri olmakla onur duyduğum gündelik Ruen Feneri de vardır. bunun için ben daima. şahıslara karışır. bana öyle geliyor ki. Emma: — Ama. Burada hayattan uzak yaşayan benim biricik zevkim. o eserler kalbe tesir etmediği için. dedi.. korku veren öyküleri seviyorum. yazın oturup soğuk bira içmek için bir de kameriye yaptırdı. tâ derinden hatıra gelen silinmiş bir hayale rastgelir ki bu. onun yaptığı delilikler sayesinde Yonville'in en rahat evlerinin birinden istifade edeceksiniz. dedi. sonunda insanı yoruyor. Zaten bir ailenin hoşuna gidecek her şey var: Çamaşırlık. İki buçuk saattir sofradaydılar. Delille. Evin bir hekim için en büyük iyiliği. bütün kütüphanem emirlerine amadedir. en ince hissinizi anlatıyor sanırsınız. ama insan Yonville'de okunacak çok bir şey bulamaz ki!. şimdi ben bilakis bir solukta okunan hikayeleri. Rousseau. biricik eğlencem bu. bilardo salonunun kapısını boyuna yarı açık bırakıp mandalın duvara çarpmasına sebep oluyordu. en iyi yazarların eserlerinden meydana gelmiştir. Buchy. lamba yanarken ateşin başına oturup bir kitap açmaktan daha tatlı ne var ki? Emma. Neufchâtel. Hayatta çok rasgelinen alelade şahısları. Leon devam ediyordu: — İnsan bir şey düşünmez. eski çarıklarını taşlar üzerinde avare avare sürükleyerek tabakları birer birer getiriyor. hülyamızı inciten bin bir hali arasında. düşüncemizi sûylu yaratılışlı insanlara. onların elbiseleri altında kendi kalbiniz çarpıyor sanırsınız. Forges. Emma: — Çok doğru!. Leon: —Bilmem size de hiç oldu mu?. mutluluk tablolarına bağlayabilmek ne kadar tatlıdır. bundan başka çeşitli günlük yayınlar da vardır ki. Emma: — Onu ben de hissettim. yahut serüvenlerin çevresini izler. L'Echo des Feuilletons. kilerli mutfak. saatler akıp geçer. masraftan kaçmaz bir adamdı! Bahçenin bir ucunda havuz başına. Şiiri nesirden daha kalbe yakın buluyorum. ılımlı duygulan anlatan romanlardan nefret ediyorum.Eczacı: — Şu kaçan Yanoda zavallısından bahsederken muhterem zevcinize de anlatmıştım. kimse görmeden girip çıkmaya müsait bir kapısı bulunmasıdır. dedi. hiçbir şeyi aklı almıyor.. sanatın asıl amacından ayrılmış oluyorlar. akşam rüzgâr pencereye vurur. dedi. dedi. Yanoda keyfini bilir. dedi. Hiç kımıl-damaksızın. Bazen insan bir kitapta kendinin de aklından geçmiş bir fikre.. Çok doğru!. insanı daha çok ağlatıyor. Voltaire. .. ağaçlıklı bir yola açılan. — Bunun içindir ki ben bilhassa şairleri severim. kira ile kitap veren bir kütüphaneye abone oldum. ona kaç kez biraz jimnastik yapması söylenildi ama odasına kapanıp kitap okumayı tercih ediyor. hanımefendi bahçe işleri ile uğraşmasını severse. Hayatın. yemiş kileri. iri iri kara gözlerini ona dikerek: — Değil mi?. Bu son sözleri duyan eczacı: — Hanımefendi kabul etmek lütfunda bulunurlarsa. düşünceniz hayalle sarmaş dolaş olarak ayrıntılar içinde oynar. oturma odası. dedi. bunların arasında. vb. Leon: — Ben de öyleyimdir. Charles: MADAME BOVARY 95 — Bizim hanım öyle şeylerden hoşlanmaz.. saf sevgilere. 96 MADAME BOVARY Emma: — Burası da şüphesiz Tostes gibi. dedi.
yarı sis içine gömülmüş. O. dimdik tutuyordu. MADAME BOVARY 97 Fakat hekimin evi. eczacı çırağı Justin de dadılık ederdi. sık sık çocukları gezmeye götürmek nezaketini gösterdiği için de Madame Homais'nin sevgisini kazanmıştı. yaldızlı değnekler. tatlı bir eda ile o yakaya gömülüyor veya hafifçe meydana çıkıyordu. tereyağının . Bir gün önceki yemek onun için mühim bir hadiseydi. Birincisi rahibeler okuluna girdiği gün. politika bahsinde taş-MıB 7 98 MADAME BOVARY kınlık etmezdi. Kadının boynunda mavi ipek bir boyunbağ vardı ki bu. Kahve getirildikten sonra Felicite" yeni evde odayı hazırlamaya gitti. otelden ancak elli adım ötede olduğundan. Binet'yi gördü. uşaklık da ederdi. Emma selamı çabucak iade edip pencereyi kapadı. sıvalann soğukluğunun omuzlarını nemli bir havlu gibi kapladığını hissetti. elinde bir fener. Paris'in tiyatroları. III Ertesi sabah uyanınca noter kâtibini. Kızıl saçları arasına saman çöpleri karışmıştı. perde demirleri. utangaç bir çocuktu ve yan sıkılganlıktan. Madame Bovary'ye. anlatabilmişti?. genellikle. onlar böylece yan yana. hiç farkına varmadan. yere konuvermiş leğenler vardı. yere büyük gölgeler seriyordu. dördüncüsü de bu. birtakım meziyetleri de vardı: Suluboya resim yapar. Justin. alışveriş edeceği dükkâncılar hakkında bilgi verdi. Homais'nin saygısını. roman isimleri. Emma. hem de öyle bir dille. Eczacı. sol bacağından topallıyordu. Charles ile eczacı konuşurlarken. Hayal meyal ağaç tepeleri ve daha ötede. bundan sonrakinin daha iyi olacağından kuşkusu yoktu. dükkândaki işinden başka. Yonville'de onun edebi. Yaşlı kimselerin ileri sürdüğü düşünceleri dinler. bilmedikleri kibarlar âlemi. \ Emma. Leon başını kaldırıp selam verdi. kendi elma şarabı aldığı adamı özel olarak çağırttı. Kasaba uykudaydı. mademki hayatının geçen kısmı fena olmuştu. terbiyesi yerinde bir insan olduğu söylenirdi.Leon konuşurken. yemeğin sonuna kadar her şeyi gözden geçirip her şeyden bahsettiler. Pazar yerinin direkleri. ay ışığı vurdukça ırmak boyunca bir buhar tabakası yükselen çayır gözüküyordu. o zamana kadar bir hanım'la durmaksızın iki saat konuştuğu hiç olmamıştı. bir genç için ne güzel şey. ikincisi Tos-tes'a vardığı zaman. Madam Lefrançois küllerin başında uyuyakalmıştı. şimdi bulundukları Yonville. Birinci kattaki odaya. perdesiz pencerelerden beyazımtırak bir ışık giriyordu. evin önündeki meydanda gördü. nota okumasını bilir. bununla dördüncü defa olarak bilmediği bir yerde yatıyordu. yeni kadriller. ahşap basamaklar gıcırdıyordu. Kendisi henüz gecelik elbisesi ile idi. yan hislerini saklama isteğinden gelen bir çekingenliği vardı. eve acıdıkları için almışlardı. Sanki bir yaz gecesiymiş gibi toprak gıpgriydi. ayağını Madam Bovary'nin oturduğu iskemlenin çubuklarından birine dayamıştı. hemen vedalaşıp ayrılmak lazım geldi.. kapıdan girer girmez. Homais'nin uzaktan akrabasıydı. üçüncüsü Vaubyessard'da. Bilgisi ile M. olayların ayn yerlerde aynı biçimde olabileceğine inanmıyordu. M. şarabı tadıp iyisini seçti ve fıçının bodrum katına yerleştirilip yerleştirilmediğine baktı. Le"on o gün akşama kadar saatin altıya gelmesini bekledi. az sonra da sofradan kalkıldı. doğrusu iyi bir komşu olduğunu gösterdi. Daima üstleri başları berbat. Emma'nm başı ile yaptığı hareketlere göre yüzünün alt kısmı. Öteki eline de papazın şemsiyesini aldı ve yola düzüldüler. Fakat otele girdiği zaman sofra başında yalnız M. sandalyelere yığılmış şilteler. ve akşam yemeğinden sörira kağıt oynamayacaksa. evlerine götürmek üzere. Emma'nın oturmuş olduğu Tostes. Monsieur Bovary ile hanımını bekliyordu. eşyayı getiren iki hamal her şeyi gelişigüzel bırakıvermişlerdi. hiz-* metçiden başka. Duvarlar yeniydi. Hem. şişeler. Eskiden o kadar iyi söyleyemeyeceği şeyleri nasıl olmuş da ona. seve seve edebiyat sözü ederdi. fitilli bir patiska yakayı. bunların her biri de hayatında sanki yeni bir safhanın başlangıcı olmuştu. o pek arsız ve biraz da anaları gibi hantal çocuklara. tavla uşağı da. Emma. Evin ortasında karmakarışık konsol çekmeceleri. birbirini açan sözlerin dönüp dolaşıp ortaklaşa bir yakınlığın değişmez merkezine götürdüğü çeşitli konularda bir sohbete dalmışlardı.
esmer olacak. analık denen şeyin ne olduğunu anlamak için kurtulmayı arzu etti. Bunun içindir ki her sabah Homais. ev sahiplerinin isteğine göre gündelikle veya götürü olarak Yonville'in başlıca bahçelerine bakan Lestiboudois ile pazarlık etti. Bovary'yi kendine çekmekle onu minnettar etmiş ye sonradan işin farkına varırsa söz etmesini önlemiş olacaktı. çoluğunu çocuğunu göz yaşları içinde perişan. kadına sarılır. Bir yere oturup saatlerce hiç konuşmadan öyle duruyor. sonra. ihtirasları ve memleketleri dolaşır. dansettirmek ister ve yarı güler. başında serpuşu ile. 100 MADAME BOVARY Fakat Charles her yemekte çocuktan bahsettiği için Emma da onu devamlı bir surette düşünmeye başladı. onu köyün işçi kadınlarından -birine ısmarlayıp kendisi bir çöpüne karışmadı. vücudunun rehaveti. Hasta gelmiyordu. Homais'yi özel odasında. bunun için.ucuza alınması için çare öğretti. diplomasız şahısların hekimlik yapmalarını yasak eden birinci maddesine aykırı hareket etmişti. sanki geçmişteki aczlerinin intikamını aldıracak bir ümitti. hatta boyacıların bıraktığı bir parça boya ile. Charles kederliydi. Yerinden kalkar. zangoçluk ve mezarcılık vazifelerinden başka. sabahleyin. kendini rutubetli zindanlara atılmış. bu yüzden birtakım gizli ihbarlar üzerine Rouen'a. ta başlanbıcından bir derece sönükleşti. Emma önce büyük bir şaşkınlık duydu. muayene odasına kapanıp uyuyor veya karısının dikişini seyrediyordu. Kadının ise önüne her zaman engeller çıkar. devamlı bir his peyda olacaktı. Baba olacağını düşündükçe haz duyuyordu. belki de sevgisi. tavan arasının duvarlarını süslemeye kalktı. serbesttir. İnsan hayatını boydan boya biliyor ve hayat sofrasına. dünyaya getireceği çocuğun bit erkek olması fikri. o kadar ki. gürbüz. öğleden sonra. şakacı sözler söylerdi. Karısının uzaktan tembel tembel gelişini. Koridorda. daha uzaktan da. hatta kaybolmuştu. üç bin ecu'dan fazla tutan drahoma. O yüksek adliye memuru M. bu tatlı tasa unu avuttu. heyecanı geçsin. arabanın fazla sarsıldığı bir sırada Quincampoix kaldırımına düşüp tuzla buz olan alçı papaz da caba!. Oğlan istiyordu. Fakat belediye reisinin ona kini vardı.. Erkek kısmı. Fakat para meseleleri zihnini işgal ediyordu. iki yılda eriyivermişti. M. Tostes'taki tamirat. Vakit geçirmek için evinde ırgatlık etti. korse-siz kalçalarının etrafına yumuşacık gevşek etlerin doluşunu seyrettikçe. Hem Tostes'tan Yon-ville'e taşınırken bir sürü eşya hasara uğramış. annelerin şefkatini iştahlandıran o hazırlıklarla gönül eğlendirmedi. hanımın elbiseleri ve göç için o kadar masraf olmuştu ki. kanunun . ona gazete'yi götürür ve çoğu zaman da. jandarmaların koca çizmeleri ile dolaştıkları. 19 Ventöse XI tarihli kanunun. işlemeli takkeler yaptıramadığı için hüzne kapıldı. Kadının kurtulması yaklaştıkça Charles'm da sevgisi. mahkeme saatinden önce oluyordu. yine eskisi gibi. dükkânın iç odasında ufak tefek hastalıklara bakmaya başlamıştı. arkasında kalın kürklü cüppesi. o anda aklına gelen türlü türlü tatlı. «annecik» der. bunların altında kendisinin de bir çıkarı vardı. en uzak saadetlere dişlerini geçirebilir. aklı başına gelsin diye bir kahveye girip bir kadeh rom ile Seltz suyu içmek zorunda kaldı. karşı karşıya oturup ona doyasıya baktıkça. Çok şükür ki karısının gebeliğini düşünmek. Hem bir külçe gibi hareketsiz. adını Georges koyacak. hem de kolay eğilip bükülen bir yaratık olan kadının başında. yarı ağlar bir eda ile. Eczacının kulakları çınlamaya başladı. kilitlenen kapı gürültülerine benzer sesler duyuluyordu. her şeyden korkulurdu. engellerden atlar. artıyordu. Şimdi hiçbir eksiği yoktu. Fakat istediği gibi masraf edip pembe ipek cibinlikti sepet beşik. Hizmetinde bulunup M. Bu. Yavaş yavaş bu ihtarın hatırası zayıflamış. şişeleri. ayakta kabul etmişti. eczaneyi bir süre bırakıp hekimle yarenlik etmeye giderdi. Krallık savcısının huzuruna çağırılmıştı. eczaneyi satılmış. koltuğunda yorgun argın vaziyetler takındığını gördükçe sevincinden çıldı-rıyordu. Homais. mesMADAME BOVARY 99 lektaşları da çekemiyorlardı. Aralarında yeni bir ilişki belirip vücutlarını yaklaştıracak ve sanki daha girift bir birlik bağı. Böylece. iki kolunu dayayıp. kavanozları dağıtılmış bir halde görür gibi oldu. gönül ferahlığı ile oturuyordu. ne de olsa. elleri ile yüzünü okşar. beynine kan hücum edip ölecek sandı. Eczacının bu kadar yakından ve dostça paralanması sadece başkalarına bir hayrı dokunmak ihtiyacından gelmiyordu. çocuk takımı ile uğraşmaktan vazgeçti.
Homais'nin felsefi inançları. Homais'den rica edildi. Çocuğu görmek istedi ve onu vücutça iyi bulduğunu söyledi. Galsuinde hoşuna gitmişti. Çok geçmedi. kafalar kızıştı. ama. vaftiz analığı etmiş olan ihtiyar Madame Bovary de İmparatorluk zamanından kalma bir şarkı okudular. papaz da gelmişti. Napoleon şan ve şerefi. Amanda. daima sürükleyen bir arzu ve yine daima engel olan bir ahlak düşüncesi vardır. Fakat Charles'ın annesi kızıp böyle günahkâr kadın (2) adının lafını ettirmedi. M. Emma kızına bir isim bulmak için hayli uğraştı. şapkasının bir şeritle tutturulmuş tülü gibi. Ayin gününün akşamı bir ziyafet çekildi. ayrıca da. Örneğin. meydanda çubuğunu içmeye giderken giydiği gümüş şeritli asker külahı ile köy halkının gözlerini kamaştırdı.'kenr dişini tövbekar ve Hıristiyan yaptı. Onun başlıca güzel parçalarını okudukça heyecana kapılır. her rüzgârın etkisi ile çırpınır. bir dolaptan bulup çıkardığı altı çubuk nöbet şekeri verdi. Homais İyilerin Tannsı'm tutturdu. nihayet Bovary baba. bir büyük adamı. Homais araya girdi ve papazı yerine oturttular. Takvim (1) baştan aşağı gözden geçirildi.Geçen gün M. Charles kızma anasının adını koymak jstedi. üç hokka hatmi murabbaı. Hediye olarak müessesesi matahlarının hepsinden birer parça. aralık kapıdan. Bovary baba Tanrılar Savaşı'ndan bir parça okuyarak karşılık verince papaz gitmeye kalktı. Atala gibi sonu İtalyan isimlerine benzeyenleri birer birer düşündü. elâ-leme danışıldı. o da. Leon'la konuşuyorduk. Eczacı: -----. Madame Homais ile Altın Aslan oteli sahibi Madame Lefrançois koşarak göz aydına geldiler. hem de onunla şöyle bir çeyrek saat tartışmak isterdi. MADAME BOVARY 101 ünlü bir olayı veya yiğitlik gösterir bir kavramı hatırlatan isimlere sevgisi vardı. Franklin de hürriyeti temsil ediyordu. şimdilik birkaç kutlama sözü ile yetindi. seher vakti. Önce Clara. artık bu ada karar verildi ve Rouault Baba gelmeyeceği için. ama Yseult veya Leocadie'yi daha iyi buluyordu. Vaubyessard şatosunda Marquise'in bir tazeyi Berthe diye çağırdığını hatırladı. (1) Takvimlerde her gün azizeden birinin yortusu olarak gösterilir. yarı bıraktığı kahvesini içmeye başladı. saat altıda doğurdu. Likörlere sıra gelince M. Irma belki sadece romantizme bir tavizdi. Eczacı. Louisa. İradesi. şimdi o isim moda oldu. Charles: — Kız!. çocuğun getirilmesini istedi ve onu. Bir pazar günü. yani altı kutu hünrlap.. Nekahat günleri sırasında. M. (2) Maria-Magdelane. saygılı bir adam olduğundan. başından aşağı bir bardak şampanya dökerek vaftiz etti. Böylece. Nihayet Emma. ruhunu saran bu birbirine aykırı hisler arasında. Böyle mukaddesatın alaya alınması. bir kavanoz dolusu nişasta peltesi. ama At-halie. şahıslara öfkelendiği halde onların nutukları ile coşardı. dedi. sonra İsa. hassaslığını boğ-mazdı. M. Emma başını çevirip bayıldı.emrettiği itaatler gibi düşmanları vardır. çocuğun adını Madeleine koymayışınıza hayret ediyor. Leon bir Venedik havası. eserin ruhuna lanet ediyorsa da bütün ayrıntıları alkışlar. hiçbir şey olmamış gibi. Çünkü. Homais'nin ise. rahip Bournisien'i öfkelendirdi. hem Racine'e iki eli ile taç giydirmek. kararsız. sanat vadisindeki hayranlıklarına engel olmaz ve düşünürlüğü. fakat papaz alayının o parçalardan kendi melanetleri için faydalandıklarını düşündükçe yüreğini üzüntü kaplardı. dört çocuğuna da bu usûl üzere ad koymuştu. farklar gözetmesini bilir. Fransız tiyatrosunun en ölmez usta işine karşı bir anmaydı. vaftiz babası olması M. İçkiye de pek 102 MADAME BOVARY . dedi. öyle ki. Emma razı olmuyordu. hayal ile taassubu birbirine ka-rıştırmazdı. Charles'ın babası Yonville'de bir ay daha kalıp sabahları. Athalie tragedyasındaki fikirleri kınamakla beraber üsluba hayrandı. hanımlar yalvanyorlardı. önce bir günahkâr kadındı.
«Madame Bovary'nin kendini lekelemekte olduğunu» söyledi. pencerelerin tahta kepenkleri kapatılmıştı. Belki daha ciddi endişeleri de vardı. fundalıklardan yükselen böğürtlenler hep çiçek açmıştı. oğlunun saadeti yıkılacak diye kaygılandı ve böyle devam ederse. diye sordu ve kâtipten aldığı «hayır» cevabı üzerine. önüne gölge salan bir koca ceviz ağacından tanıdılar. yoksa bir yere girip otursam mı diye bir düşündü. Emma: — Bir işiniz var mıydı?.. Leon. ticaretle-riyle fazla meşgul oldukları için. Emma onunla konuşmaktan hiç de sıkılmıyordu. oğlunun hesabına yazdırtırdı. sanki kıvılcımlar çatırdıyordu. fakat şimdi bir yorgunluk duyduğunu anlattı. sokak geçildikten sonra. genç kadının fikirleri üzerinde kötü bir etkisi olmasından korkarak bir an önce köye dönmeye karar verdi. diye söze başladı.. yaban gülleri. Sütnine: — Buyurun. Tam o sırada M. ısırganlar. Kurtbağrılar.. gübrede yuvarlanan bir domuz veya boynuzlarını ağaç gövdelerine sürten. Rouen'li bir şapkacının oğlu olan bu çocuğu. küçük bir oğlanın elinden tutmuştu. koltuğunun altında bir tomar kağıtla. Evi. iki tarafında kurtbağrı ile dolu bir küçük yolu tutmak lazımdı. tozlu şöminenin üzerine. Evin. Herif dünyayı dolaşmıştı: Berlin'den. önlerinde bir sürü sinek. sütnineye verilmişti. bağlı inekler görülüyordu. bulunduğu ziyafetlerden bahsediyor. doğramacının karısına. etrafta ne olduğu pek anlaşılmaz birkaç pırtı. Dikenli çite dayanmış çalı demetleri. araba yolu ile çayırlar arasında otururdu. MADAME BOVARY 103 Daha o akşam Yonville'de bunu duymayan kalmamıştı. Çocuk. kendisine yoldaş olmasını rica etti. hem nazik. Bir eli ile de. hizmetçisine. mum ve kav parçaları arasına bir Mathieu Laensberg atılıvermişti. Strasbourg'dan. mavi göğün sert ışığı altında parıl parıl yanan arduaz taşlarından damların tepesinde. yavaş yavaş yürüyorlar. hatta bazen. hoş sohbet gözüküyor. yere ekili birazcık marul. Leon'a dayanıyor. kulübelerin önünde. Kapının arkasındaki köşede. Emma.. İkisi. metreslerinden. O zaman ihtiyar Madame Bovary. M. yavşan otları. köye bırakmışlardı. sıcak havada uğulda-yarak uçuyordu. yan yana. camlarından biri kırıldığı için. Öğle vaktiydi.düşkün olduğundan sık sık hizmetçi kızı Altın Aslan'a gönderip bir şişe Fransız rakısı aldırtır. bulaşık musluğunun taşı altında. yüzü gözü çıban içinde. duvara dayalı perdesiz geniş bir karyola vardı. karışmam ha!. Pis bir su akıp otların üzerine yayılıyordu. bir gün Emma onu birdenbire özledi ve kırkı çıkıp çıkmadığını hesaplamadan. kırmızı basmadan bir gömlek asılıydı. merdivende olsun. babası ile anası. . dedi. bahçede olsun: «Charles. cılız. Madame Bovary kızını görmek üzere yola çıktığını. çakmak taşları. dağın eteğinde. üzerine yuvarlak bir mavi kağıt yapıştırılmış pencerenin önünde bir hamur teknesi duruyordu.» diyerek kadını belinden yakalıyordu. zemin katında bulunan biricik odanın dibinde. Leon: — Arzu ederseniz. kucağında meme emen bir çocukla çıkıp geldi. Tahta perde kapısının açıldığını duyunca sütnine. Bovary hiçbir şeyden çekinmeyecek adamlardandı. orada bir kapıdan çıktı. Gelip kadını selamladı ve Lheu-reux'nun dükkânı önünde. Viyana'dan. mezarlığa gidermiş gibi sola sapmak ve basık evlerle bahçeler arasında. kocasının. subaylık zamanından. lavanta çiçeği ve sırıklarında çiçek açmış bezelyenin etrafını çeviriyordu. eve mi dönsem. Emma yürürken kendinde bir halsizlik hissediyordu. Damı kara kiremit örtülü bu basık evin çatı deliğinden aşağı bir soğan hevengi sarkıyordu. belediye reisinin karısı Madame Tuvauhe. hiç şüphesiz bir lavanIf . Sütninenin evine varmak için. Marangoz köyün ta ucunda. Ağır bir rüzgâr esiyordu. boyun atkıları güzel koksun diye gelininin bütün kolonyalarını harcadı. Rollet'nin evine doğru yürümeye başladı. Bu odada bulunan lüzumsuz şeylerin sonuncusu da. sizin çocuk içeride uyuyor. sokağa doğru ilerleyen tentenin gölgesi altına girdi. kaldırımın çakılları ayaklarını zedeliyordu. ağzına tavuk tüyü takılmış zeytinyağı şişesinin yanına parlak çivili pabuçlar dizilmişti. Leon da adımlarını kadınınkine uyduruyordu. Çitlerin delikleri arasından bakılınca. ama devama cesaret edemedi. el örtüsü çorap. çitin üzerine de Amerikan bezinden bir yatak örtüsü serilmişti.
Emma: MADAME BOVARY 105 — Vereceğiz dedik ya!. Leon odada dolaşıyordu. O saat çiftliklerde yemek vaktidir. bütün günüm onu temizleyip kurulamakla geçiyor!. ta temellerine kadar görülüyordu. Madame Rollet. Emma: — Kısa kesin. ötede. Bakkal Camus' ye lütfen söyleyiveriniz de lazım oldukça bana biraz sabun versin. sabahlan benim yalnız başıma kahve içtiğimi görünce içlenir diye korkuyorum. dedi.. Leon'un kestane rengi. —Bir kez daha selam verdi— gönlünüzden ne zaman koparsa —(gözleri yalvanyordu)— bir testicik Fransız rakısı gönderiveriniz. Emma onun tırnaklarına da dikkat etti: Yonville'de kimseninki o kadar uzun değildi.. Kadıncağız bahçe kapısına kadar beraber gitti. Madame Bovary kızardı.. Su. Bir süre hızlı hızlı yürüdü. b:r ay idare eder. koşar gibi akıyor ve bir serinlik hissi veriyordu. ırmak boyundan döndüler.. bilirsiniz ya. yerde. yüzbaşının da yılda verdiği altı frankla. benim rahatsız etmemden kurtulursunuz. ırmağa kadar inen birkaç basamak merdivenleri bulunan bahçelerin duvarları. Emma'nın çocuğu. Annesi onu yorgana sarıp kucağına aldı ve iki tarafına sallayarak ninni söylemeye başladı. Elma şarabından zayıflıyorum. her kelimede bir içini çekerek: — Peki. Köylü kadın Emma'yı bir kara ağacın altına çekti ve kocasından bahsetmeye başladı. Yonville'e. kocasının işinden kazandığı. Allaha ısmarladık. fakat birkaç adım ilerlemişti ki bir takun-ye sesi duyup başını çevirdi. sabahları sütle içerim. diye tekrar ediyordu. kamışların ucuna veya nilüfer yaprak-. bunun içindir ki genç kadınla yol arkadaşı yürürken. arkasına Nankin kumaşından elbise giymiş o -güzel hanımı bu sefalet manzarası içinde görmek ona bir tuhaf geliyordu. sabredip kadının teşekkürlerini de dinledikten sonra yürüdü. habire gece kalkmanın ne kadar zahmetli olduğundan bahsediyordu: — Bazen öyle takatsiz düşüyorum ki. dedi. işlemeli. suya kül rengi gövdelerini yansıtıyorlardı. boru çalan. dedi. şöhret sembolü bir kadın resmiydi. diyor..yakasına kusmuş olan çocuğu tekrar yatırdı. Emma.. hatta bunun için.de yamaç daha genişlediği için. uzun ince otlar. Sizin için de daha iyi olur. — Çabuk olun. yine sütnine geliyordu. incecik ayaklı bir böceğin konup yürümesi görülüyordu. o kadarla kalmaz ki!. kendilerini iten akıntıya göre eğiliyor ve suyun berraklığı üzerinde bırakılıp yayılmış. Leon'un koluna girdi.. bana yarım kilo çekilmiş kahve bıraksanız. kadife yakalı bir redingot giymiş olan delikanlının omuzuna dikildi. Artık can sıkıyorsunuz! — Ah hanımcığım. Ayaklarını eşikte silerek dışarı çıktı. dallan düşmüş ihtiyar söğütler. bir kamış beşikte uyuyordu. sandalyenin üzerinde uyuyakalıyorum. ayaklarının hep bir sesle toprağa . ne olur.. Tırnaklarına bakmak kâtibin başlıca işlerinden biriydi.. Sütnine. Sütnine hemen koştu ve: «Yer etmez.. Arka arkaya gelip birbirini çatlatan dalgaların mavi kabarcıklarına güneş doluyor. Emma: — Peki. M.. diyordu. belli bile olmaz!» diyerek yakayı silmeye başladı. bilmem istediğim pek çok mu oldu?. dedi. Leon. gözleri ile bir terbiyesizlik etmiş olmaktan korkarak başını çevirdi. düz ve güzel taranmış saçları omuzlarına doğru iniyordu. sütnineden kurtulduktan sonra yine M. istediğiniz ne ise çabuk söyleyin. sonra yavaşladı ve etrafa gezdirdiği gözleri. — Ne var?. lan üzerine. yazı takımında özel bir makas bulunduruyordu. Madame Bovary. Madame Rollet. çayır sanki bomboştu. Yaralan göğsünde fena fena sızılar bıraktı. erkekler.. Sıcak mevsîm. yeşil bir saçı andırıyorlardı. Sütnine yerlere kadar eğilerek: — Söyleyeyim.. — Bana daha neler ediyor. bir görseniz!. Sonra Emma.104 MADAME BOVARY tacı ilanından kesilip altı kundura çivisiyle duvara mıhlanmış. onunla çocuğun ayaklarını uğarım. bütün civarda. dil gibi yumuşacık ayakları var. sessiz. Bazen. peki..
Bir yerde toprak. nihayet şapkasını alıp çıktı. İlk zamanlar eczacı ile beraber birkaç defa onun evine gitmişti. bazen de duvarlardan sarkan bir hanımeli veya bir filbahar dalı. fakat o kadar ağır canlı. evinde her şeyi gelişigüzel bırakan. bilmem mümkün olacak mı? Birbirleriyle başka bir konuşacakları yok muydu?. ikisi de bu histen bahsetmeyi. bütün vilayetin belki en iyi kadınıydı: Koyun gibi halim selim. nedenini araştırmayı hiç düşünmüyorlardı. sanki ruhları arasında derin. Guillaumin' in emrinde yaşadığını düşündükçe haline acıyordu. suya düşüvermek korkusuyle gülüyordu. sıcak ülkelerin kıyıları gibi. Charles onunla dost olmaya pek istekli gözükmemişti. Bazen Emma bir dakika durup ayağını basacak bir yer arıyor ve titreyen taşın üzerinde sendeliyor. çünkü Leon onunla kendisi arasında ne olduğu tayin edilmez uçurumlar hissediyordu. bir yandan da hemen hemen imkânsız saydığı daha içli dışlı bir yakınlık isteği arasında kalmış. Ah! Ne kadar sıkılıyorum!. dirsekleri havada.. Tuğlaları arasında sarı şebboylar bitmişti. birbirine söyledikleri sözlerden ve Emma'nın vücudu etrafında hışırdayan elbisesinin sürtünmesinden başka bir şey duymuyorlardı. belediye reisi M. sürekli bir fısıltı vardı ki. Madame Bovary geçerken açık şemsiyesinin ucu ile dokunup onların kuru çiçeklerinin birkaçını ufalayıveriyor-du. IV . bu. Kulaktan atma altın gözlük takan. Yeni duydukları bu tatlılığın şaşkınlığı içinde. Guillaumin. şemsiyenin saçaklarına takılıp bir süre ipeğin üzerinden sarkıyordu. ama yine de hepsinden uzak gibiydi. çamlar altında uzandı ve parmakları arasından göğe baktı.çarpmasından. başkalarının felaketine ağlayan. Halbuki gözleri daha bir sohbetle doluydu. hayvan ayakları altında dövüle dövüle çökmüş. bunlar da zengin. dar kafalı. Argueil tepesine. sofralarına kimseyi çağırmayan. son derece bağnaz. Leon yazıhaneye döndü. kendilerinden önceki genişliğe.. suratları asık. bir yandan saygısızlık etmek korkusu. orada çamurun içinde birbirinden uzak taşlara atlayarak geçmek lazım geldi. bir çukur meydana gelmişti. Binet. ruh inceliklerinden bir şey anlamazdı. sohbetleri çekilmez insanlardı. onun otuz ve kendisinin yirmi yaşında olmalarına. ağızlardan çıkan fısıltıyı örtüyordu. Yakında Rouen tiyatrosuna geleceği söylenen İspanyol dans topluluğundan bahsettiler.. anasını. ilk zamanlar kâtibin gözlerini kamaştıran İngilizvari sahte tavırlarına rağmen. yan yana iki odada yatmalarına ve her gün görüşmelerine rağmen.. İstiyorum ama. 106 MADAME BOVARY Sivri tepelerine şişe parçaları dikilmiş bahçe duvarları. evraka bir göz attı. ne yapacağını bilemiyordu. kırmızı favorileri beyaz kravatı üzerine dökülen M. bunun için Leon.. Eczacının karısına gelince o. sonra bir kalem yonttu. babasını. Leon. Noter orada değildi. gözü telaşlı.. ormanın başlangıcındaki otlağa gitti. özlerindeki gevşekliği güzel kokulu bir meltem halinde yayar ve bu sarhoşluk içinde kendinden geçen insan. Emma: — Gidecek misiniz?. hali tavrı o kadar bayağı ve o kadar söz bilmez bir insandı ki. Kendi kendine: — Ne kadar sıkılıyorum!. onda elbisesinden başka kadınlara özgü bir hal daha bulunabileceğini hiç düşünmemişti. birkaç dükkâncı. beli eğilmiş. Fakat bu insan yüzlerinin meydana getirdiği bayağı zemin üzerinde Emma'nın yüzü tek olarak kendini gösteriyordu. korseden nefret eden bir kadıncağız. görünmeyen ufku merak etmeyi bile aklından geçirmez. iki üç meyhaneci. MADAME BOVARY 107 Bu köyde. konuşması o kadar sıkıcı. Ama ikisi de kendilerini tatlı bir gevşekliğin kapladığını hissediyordu. papaz. onun bir kimseye kadınlık edebileceğini. akrabasını candan seven. Gelecek mutluluklar. merdiveni koşarak çıkıp kayboldu. diye sordu. söz kesilmesin diye gelişigüzel cümleler bulmaya çalışıyorlardı. Tuvache ile iki oğlu. diyordu. Homais'den başka dostu olmadan M. Başka da kim vardı ki?. Bahçenin önüne varınca Madame Bovary küçük tahta kapıyı itti. bir limonluk camekânı gibi sımsıcaktı. çocuklarını. topraklarını kendileri ekip biçen.
sonra M. eczaneyi kapamak için efendisini çağırır. az kömür sarf eden maltızları bildiği gibi. aynaya dayalı. ona oyun öğretirdi. sofrada gördüğü yemekler hakkında fikir beyan etmeye başlardı. Fakat domino gürültüsünden rahatsız olurdu. delikanlı da. Justin'in daha büyük bir kusuru vardı. yazıhaneden Altın Aslan oteline giderdi. M. Emma da yerini değiştirip. Mesela pazar akMADAME BOVARY 109 samları Madame Homais. kabarık bir halde iskemlenin iki yanına düşer. Fakat şikâyetle anlattığına göre. Leon kadının arkasına geçer. köy halkının kaldırımdan geçmesini seyrederdi. saygıdeğer birkaç kişinin oradan ayaklarını kesmesine sebep olmuştu. Leon baygın. usareden. jelatinden bir bahsedişi vardı ki göz kamaştırırdı. Homais akşam yemeği yendiği sırada gelirdi. ona alaylı alaylı bakardı. Emma pencerenin yanındaki koltuğa oturur. derdi. Kendisi de moda gazetesini getirmiş bulunurdu. Ayakta durur. ellerini iskemlenin arkalığına dayar. . M. Sonra «Gazetede olanların» sözü açılırdı. çırağının hekimin evine gelmekten pek hoşlandığını sezmişti. karı ile koca arasındaki yerine oturur. yere kadar yayılırdı. — Bizim oğlanın aklından bir şeyler geçiyor. tatlı likörleri kaynatmakta ustaydı. günahına girmeyelim ama. Zaten eczacının evindeki pazar akşamı toplantılarına çok gelen de olmazdı. Önce birkaç parti otuz bir oynanır. kadının topuzuna taktığı tarağın dişlerine bakardı. can çekişir gibi bir eda takınırdı. en yeni icat olunmuş. Sonra elbisesi. Kadife takkesi elinde. dirsekleri masaya dayanmış. Fakat ortalık karardıktan sonra. birer birer anlatırdı. Emma iskambili atmak için her kımıldanışında fistanının sağ tarafı kalkardı. birdenbire süzülen o gölge belirince bazen ürperir ve hemen kalkıp sofranın kurulmasını emrederdi. gerek Fransa'da. bana öyle geliyor ki sizin hizmetçiye abayı yakmış!. Illustration'u karıştırmaya başlardı. başladığı kaneviçe işi dizlerinin üstünde etrafa bakan Emma. Zaten kafasının içi ilaç ve yemek tarifeleri ile kavanoz dolu dükkânından kalabalık olan Homais. Homais Emma ile «ecarte»ye başlardı. kıvrımlar teşkil eder. bozulmaya yüz tutan şaraplara bakmak sanatlarını da bilirdi. hele Felicite de odada ise. Kapı çalınır çalınmaz hemen Madame Bovary'yi karşılamaya koşar. Emma ta uzaktan onun geldiğini işitir. Charles'a ilklik verir. kadının karlı havalarda ayakkapları üzerine giydiği iri çuha terlikleri eczanenin masası altında bir kenara yerleştirirdi. Fakat bu konu da ku-ruyuverince eczacı. başını çevirmeden perdenin arkasından süzülür geçerdi. Bazen Emma ondan şiir okumasını rica ederdi. dal dal bir ahtapot yuvası duruyordu. Charles da ne kadar tedavi ücreti alınması gerektiğini ondan öğrenmeye çalışırdı. O zaman M.İlk soğuklar basar basmaz Emma odasını bırakıp salona yerleşti. beraber resimlere bakarlar ve biri sayfayı bitirince ötekinin de bitirmesini beklerdi. Bazen Leon çizmesinin ona değdiğini hisseder ve birine basmış gibi hemen çekilirdi. türlü reçeller. Yukarıya doğru toplanılmış saçlarından sırtına doğru inen esmerlik gitgide açılır ve yavaş yavaş gölgede kaybolurdu. şöminenin üzerinde de. günde iki defa. dinleyerek eğilirdi. Ama noter kâtibi o toplantılan hiç kaçırmazdı. hekime hastalarının halini sorar. daima konuşulanları dinlerdi. Homais. peynirleri muhafaza etmek. onu bir daha dışarı çıkarmak kabil olmazdı. Leon'un yanma oturur. Hatta bazen yerinden yarı doğrulup hanıma nezaketle en yumuşak. Saat sekizde Justin gelir. etin özünden. kimseyi rahatsız etmemek için sessiz adımlarla girer ve daima: «Herkese akşamlar hayır olsun!» diye selam verirdi. yemeklerin kokusundan. atkısını alır. gerek hariçte cereyan etmiş ferdi felaket hadiselerini. Kağıt oyunu bitince eczacı ile hekim dominoya oturur. 108 MADAME BOVARY Leon. günün o saatinde. çenesi sol avucunun içinde. en iyi parçayı işaret eder veyahut hizmetçiye dönüp salçalı yemeklerin nasıl pişeceğini ve baharatın ne miktarda sağlığa dokunmayacağı hakkında salıklar verirdi. sirkeler. Sonra masa başına.. uzunlamasına bir yerdi. âşıkane parçalarda büsbütün baygın. burası alçak tavanlı. adam çekiştirmesi ve siyasi kanaatleri. gazeteyi hemen ezbere bilir. Homais. yazı sahibinin düşüncelerini de unutmadan. monoton bir sesle okur. koltuklarda uyuyup pek bol basma yüzlerini sırtlanyle sürte sürte indiren çocukları alıp götürsün diye Justin'i bir kere salona çağırdı mı. Homais o oyunda çok ustaydı. arkasında hep bir biçim elbise.
.. Bir akşam Lepn. istek ve üzüntü ile kıvranır dururdu. omuzuna şemsiyeleri yüklenmiş.eve dönünce. fakat bunu yırtar. Öğleden sonra M.yine de yenerdi. M. buna hiç aldırış etmiyordu. Ona. başka kimse duymadığı için. Homais'yi. Emma 'nınki kadar boş kaldığı olmazdı: Pazar günleri'sabahtan akşama kadar.üç oyundan sonra ikisi de ocak başına uzanırlar ve arası çok geçmez. frenoloji bilimine göre yapılıp. o zaman yavaş yavaş konuşmaya başlarlar ve söyledikleri. ahçı kadını çağırdı. Ben onun evine gidip gelenlerden değilim ki!. her sabah pencereden birbirlerinin çiçekle uğraşmasına bakarlardı. Onun sandığına göre aşk. Emma saksılarını koymak için pencerenin önüne parmaklıklı bir tahta taktırttı. zekâsından bahsediyordu. Homais ile Leon hep bir arada. ta göğse kadar işaretli. hava açık olduğu zaman her gün öğleden sonra. Bovary kıskançlık nedir pek bilmediği için. o zamanlarda bir romancının kitabı «yağlı bitkiler» merakını moda haline soktuğundan. hafif yağmurdan da göller hâsıl olur. Emma onu dinler. Leon'un sözleri de bu zannı kuvvetlendiriyordu: Boyuna onun letafetinden. mavi boyalı güzel bir kafa geldi. Charles'a isim günü. odasında. gürültüsü ta Altın Aslan otelinden işitilen tornası başında çalıştığı görülürdü. Emma'ya gelince o. o gün gelince de süreyi yine uzatırdı. hemen bir mektup yazardı. yürümek jimnastik yerine geçer diye yanına almıştı. «aşkını ilan» için ne yapacağını düşünüp içi içini yerdi. Napoleon ile Athalie'yi de. çaydanlık boşalır. koyu zemin üzerine açık yaprak işlemeli yarı kadife. arabaya binip kendisiyle beraber civardaki bir hastaneye kadar gitmeyi teklif ederdi. tavan arasının penceresi önünde M. kendilerine daha tatlı gelirdi. Binet'nin. hediye olarak. ellerinde terazileri ile ip cambazları resmedilmiş tül abajurunu eli ile çevirir dururdu. hekimin karısı kâtibe ne diye böyle hediyeler veriyor. Emma'nın kocası da Emma'nın bir parçası demek değil miydi?. Justin'i. fakat Emma ile karşılaşınca kararından vazgeçerdi. başka bir güne bırakır. ondan notere de bahsetti. o sırada Charles eve döner. beraber geliyordu. M. Eczacı. Justin de. Rouen'da bir işi olun* ca gidip onu da yapardı. Bovary ile Madame Bovary. Böylece kalbi huzur içinde yaşayıp gidecekti ama. Hemen Madame Homais'yi. bir gün. göklerden düşüp hayatı altüst eden. Sonra gayrete gelip kararını verir. bu iki his arasında kararsız. Charles'ın peşi sıra giderdi. duvarda bir çatlak olduğunu seziverdi.. Bunu şubatın karlı bir gününde farketti. Leon hâlâ okurdu. yarı yün bir masa örtüsü buldu. şimşek parıltıları ve gök gürültüleri ile kendini birdenbire gösterir. Leon hemen razı olup hanımı selamlar. Böylece aralarında bir çeşit birlik. Leon'u sevip ¦ sevmediğini hiç düşünmedi. iradelerimizi birer yaprak gibi söken. bir taraftan onun fenasına gitmekten çekinir. sürekli bir kitap ve şarf 110 MADAME BOVARY ki notası alışverişi başladı. uykuya dalarlardı. onun. bütün kalbi uçuruma sürükleyen bir kasırgaya benzerdi (1). bir taraftan bu kadar korkak olduğu için kendi kendinden utanır. Ateş sönüp kül olur.. Leon da hanıma verilmek üzere alıp Kırlangıç'ta kucağında getirmiş. çocukları. Noter kâtibi de kendine böyle bir «asılı bahçe» edindi. herkes o örtüyü görmek istedi.. Bazen her şeyi göze almayı tasarlayarak yola çıkMADAME BOVARY 111 tığı olurdu. Bunu noter kâtibi göndermişti. Bilmiyordu ki. bir gün Binet sert sert: — Bana ne?» dedi. susup uyumuş dinleyicilerini işaret ederdi. bir yandan da lambanın. üzerine arabalara binmiş pierrot'lar. . Zaten onun hekime sevgi ve saygısının daha başka belirtileri de vardı. evlerin taraçalarında oluklar tıkalı ise. Leon'a. o kadar ki. böyle cömertlik gösteriyordu? Bu herkesin tuhafına gitti ve nihayet: «Herhalde sevgilisidir de ondan!» dediler. onların sert tüylerine dokunup parmaklarını kanatmıştı. Ama köyün pencereleri içinde bir tanesi vardı. Leon. Yonville'den yarı fersah ötede yeni kurulan bir iplik fabrikasını gezmeye gitmişlerdi.
Herkesin görelim diye koştuğu o yerde, hiç de görülmeye değer bir şey yoktu. Kocaman boş bir
arsa, karmakarışık kum ve çakıl yığınları, şimdiden paslanmış birkaç çark; orta yerde de küçük
küçük bir sürü penceresi olan dört köşe bir bina... İnşaat henüz tamamlanmamıştı, damın
payandaları arasından gökyüzü hâlâ gözüküyordu. Çatının putreline asılmış, başakla
(1) Böyle «benzerdi» gibi teşbih ıstılahları kullanmanın, Flubert'in üslubuna ne kadar aykırı
olduğunu biliyorum. O, hemen daima istiare ile düşünür. Fakat, onun her istiaresini yeni bir
istiare ile çevirmeye, Türkçenin selikasını bozmadan, Türkçe cümleye bir yabancılık kokusu
vermeden, imkân olmadığını sanıyorum. Herhalde benim elimden gelmiyor; bunu ancak
Flaubert gibi bir sanatkâr yapabilecektir. (N.A.).
112
MADAME BOVARY
karışık bir demet saman, üç renk (1) kurdelelerini rüzgârda şaklatıp duruyordu.
Homais'nin ağzı açılmıştı. Topluluğa bu kuruluşun gelecekteki önemini anlatıyor, taban
tahtalarının dayanıklılığını, duvarın kalınlığını hesaplıyor, M. Binet gibi kendisinin de sırf şahsi
işlerinde kullanılmak üzere yanında bir metre taşımadığına üzülüyordu.
Onun koluna girmiş olan Emma biraz omuzuna yaslanmış, uzakta, hafif bir sis içinde, göz
kamaştırıcı solgunluğunu etrafa yayan güneşin yuvarlağına bakıyordu. Birden başını çevirip
Charles'ı gördü. Kasketini kaşlarına kadar geçirmişti; kalın dudaklarının hafifçe titremesi
yüzüne bir de alıklık çöktürüyordu; sırtı bile, o sakin sırtı bile insanı sinirlendiriyordu; Emma
kocasının bütün bayağılığını redingotunun üzerine apaçık serilmiş gibi görüyordu.
O, öfkesinden bir çeşit iğrenç zevk tadarak kocasına bakarken Leon bir adım ilerlerdi. Benzini
sarartan soğuk, sanki yüzüne daha tatlı bir baygınlık vermişti; kravatı ile boynu arasında
gömleğinin bolca yakasından teni gözüküyordu; uzun saçları altından kulağının memesi
meydana çıkmıştı; Emma onun bulutlara dikilmiş mavi gözlerine baktı ve onları dağların göğü
aksettiren göllerinden daha berrak, daha güzel buldu.
Eczacı birdenbire:
— Seni hınzır seni, diye bağırıp oğlunun yanına koştu; çocuk, kunduraları beyaza boyansın
diye bir kireç yığınının içine girmişti. Babasından işittiği azar üzerine Napoleon ağlamaya
başladı; Justin de bir tutam saman almış, kunduraları temizliyordu. Ama bunun için bir bıçak
lazımdı; Charles kendisinin-kini verdi.
Emma içinden:
— Hele bak!., dedi. Köylü gibi cebinde bıçak taşıyor!.. Kırağı yağmaya başlamıştı, Yonville'e
döndüler.
O akşam Madame Bovary komşulara gitmedi; Charles'ı uğurlayıp da kendini yapayalnız
hissedince sabahki mukayese, gözünün önündeki iki şeyi karşılaştırıyor denecek kadar bir
açıklıkla yeniden başladı; hem bu sefer eşyaya, hatıranın verYani, Fransız bayrağının üç rengi.
MADAME BOVARY
113
diği boyut genişliği de katılmıştı. Emma yatağına uzanmış, ateşin parlak ışığına bakıyor ve
Leon'un bir eliyle uslu uslu bir buz parçası emen Athalie'yi tutarak, bir eliyle de ince bastonunu
yere bastırıp eğmesini görür gibi oluyordu. Onu pek cana yakın buluyor, bunu düşünmekten
kendini alamıyordu; Leon'un başka günlerdeki başka hallerini, tavırlarını, söylediği sözleri,
sesinin ahengini, hâsılı her şeyi göz önüne getiriyor, öpecekmiş gibi dudaklarını uzatarak tekrar
ediyordu:
—¦ Çok cana yakın, çok cana yakın!..
Sonra:
— Acaba bir sevdiği yok mu?., diye düşündü. Ama kimi sevecek?.. Beni!
Leon'un kendisine âşık olduğunun bütün delilleri o anda hep birden aklına geldi, yüreği oynadı.
Şöminenin alevi tavana neşeli bir ışık halinde aksetmiş, titriyordu; Emma kollarını gererek
sırtüstü yattı.
O zaman bitip tükenmeyen yakınma başladı: «Felek isteseydi... Niçin kabil olmasın?.. Engel
olan mı var?..»
Charles gece yarısı eve dönünce Emma, uykusundan uyanmış gibi bir hal takındı ve kocasının
soyunurken gürültü etmesi üzerine baş ağrısından yakındı, sonra ilgisiz bir tavırla, o akşam
neler olduğunu sordu.
Charles:
— M. Leon erkenden odasına çıktı, dedi.
Emma gülümsemekten kendini alamadı; gönlünü yeni bir büyü kaplamıştı, böylece uyuyüverdi.
Ertesi gün ortalığın karardığı saatte, tuhafiyeci M. Lheu-reux, Emma'yı ziyarete geldi. Bu
dükkâncı doğrusu işini bilir adamdı.
Gaskonya'da doğup Normandiya'da .yerleşmiş, güneylilere özgü gevezeliğine Pays de
Caux'lularin kurnazlığını da katmıştı. Yağlı, gevşek ve sakalsız suratı açık bir meyankökü suyu
ile boyanmışa benziyor, beyaz saçları da küçük kara gözlerinin parlaklığını bir kat daha
artırıyordu. Vaktiyle ne iş gördüğünü iyice bilen yoktu; bazıları ayak satıcılığı, bazıları da
Routot'da sarraflık ettiğini söylerdi. Muhakkak olan bir şey varsa, o da Lheureux'nun çok karışık
hesapları zihninden yapabildiğiydi; bu hususta Binet'nîn bile gözünü korkutmuştu. Fazlasıyle
nezaMB 8
114
MADAME BOVARY
ket gösterip daima birini selamlar, yahut davet eder gibi yarı eğilmiş bir vaziyet alırdı.
Krepli şapkasını kapıya astıktan sonra, elindeki yeşil mukavva kutuyu masanın üzerine koydu
ve bin bir türlü saygı sözleriyle Madame Bovary'ye, o güne kadar güvenini kazanmamış
olmasından dert yandı. Onunki gibi küçük bir dükkân, zarif bir hanımın dikkatini nasıl
celbedebilir ki?.. «Zarif bir hanım» derken sesine daha bir kuvvet veriyordu. Ama gerek dikiş
malzemesi ve çamaşır, gerek şapka ve tuhafiye hususunda ne istediği olursa getirtebilirdi; her
ay aralıksız dört kere şehre giderdi. En büyük ticarethanelerle ilişkisi vardı. Onu bir kere Üç
Kardeşler, Altın Sakal, Büyük Vahşi ticarethanelerine soruverin; bütün o efendiler Lheureux'yu
pek iyi tanırlar!.. Bugün, pek ender düşen bir fırsatla eline geçmiş birkaç parça şeyi göstermek
için hanımı rahatsız etmişti. Kutudan yarım düzine kadar işlemeli yaka çıkardı.
Madame Bövary yakalara baktı, sonra:
— Şimdilik bir şey lazım değil, dedi. Bunun üzerine M. Lheureux kutudan büyük bir özenle üç
Cezair hamaylısı, birkaç paket İngiliz iğnesi, bir çift hasır terlik ve kürek mahkûmları tarafından
Hindistancevizinden oyulmuş dört kafesli rafadan yumurta fincanı çıkardı. Sonra iki elini
masaya dayadı, boynunu uzattı, belini kırdı, ağzını açtı, Emma'nın o eşyaları kararsız kararsız
gözden geçirmesine bakıyordu. Ara sıra, boydan boya açılmış hamaylıların tozunu almak ister
gibi, tırnağı ile vuruyordu, bu darbe ile ipekliler titreyip sarı pulları, akşam şafağının mavimtırak
ışığı içinde pırıl pırıl yanıyordu.
— Bunlar kaça?..
— Sudan ucuz, dedi, sudan ucuz; ama acelesi yok; ne zaman isterseniz o zaman verirsiniz; biz
Yahudi değiliz ya!..
Emma bir zaman düşündü ve M. Lheureux'ye yine bir eksiği olmadığını söyledi; bunun üzerine
tuhafiyeci:
— Başka bir sefer anlaşırız, dedi; ben hanımlarla daima anlaşırım, bir benimki ile anlaşamam,
o kadar!..
Emma gülümsedi.
Lheureux o latifeden sonra babacan bir tavırla:
— Para için bir düşünceniz olmasın, dedi... Lazımsa ben size bulurum.
Emma hayretle baktı. Lheureux hemen sesini alçaltrp:
MADAME BOVARY
115
— Hem bulmak için öyle uzun uzun aramaya da lüzum yok, dedi; ben söz verdim mi
güvenebilirsiniz!..
Sözü değiştirdi ve M. Bovary'nin o günlerde bakmakta olduğu Cafe Français sahibi Tellier
Babanın nasıl olduğunu sormaya başladı:
— Tellier Babanın da nesi var Allah aşkına?.. Öyle bir öksürüyor ki bütün evi sarsıyor; bilmem
ama iyi görmüyorum, yakında ona fanila gömlek değil, çam tahtasından bir palto giydirmek
gerekecek!.. Gençliğinde vur patlasın, çal oynasın eğlendi!.. Vallahi, hanımefendi, bu adamlar
düzen, tertip nedir, bilmezler!.. İçini ispirto ile yakıp kömür etti!.. Ama insan bir tanıdığın
ölmek üzere olduğunu görünce, ne de olsa tasa ediyor.
Bir taraftan eşyayı toplayıp kutuya yerleştirirken bir taraftan da hekimin müşterileri hakkında
nutka girişmişti. Pencerelere bakıp somurtarak:
— Bütün bu hastalıklar hep havalardan, değil mi?., dedi. Doğrusu ben de kendimi pek iyi
hissetmiyorum; sırtımda bir ağrı var, bugünlerde gelip beyefendiye bir göstermek istiyorum.
Müsaadenizle, Madame Bovary; bir emriniz olursa minnettar edersiniz.
Kapıyı yavaşça kapattı.
Emma yemeğini tepsiyle odasına getirtip ocak başına oturdu; karnını doyurması hayli uzun
sürdü; her şeyi beğendi. Hamaylılar hatırına geldikçe:
— Doğrusu almadığıma çok iyi ettim!., diyordu.
Merdivenlerden bir ayak sesi işitti; Leon geliyordu. Hemen kalktı; kenarı bastırılmak üzere
konsolun üzerine konulmuş toz bezleri vardı; en üsttekini alıp oturdu; L6on göründüğü vakit
Emma çok meşgul gözüküyordu.
Konuşmaları hiç de hararetli olmadı, Madame Bovary ikide bir susuveriyor, Leon da ne
diyeceğini pek bilemiyordu. L6on, şöminenin yanında alçak bir iskemleye oturmuş, parmaklan
arasında fildişi kutuyu çeviriyor, Emma da ya dikiyor, veyahut bezin kenarını kırıp tırnağı ile
bastırıyordu. Bir şey söylemiyordu; Leon da onun, konuşmasına olduğu gibi sükûtuna davurgun susuyordu.
Kadın içinden: «Zavallı çocuk!» diyor, delikanlı da: «Acaba neyimi beğenmiyor?..» diye'
düşünüyordu.
116
MADAME BOVARY
¦
Nihayet Leon, o günlerde noterliğin bir işi için Rouen'a gideceğini söyledi.
— Sizin nota aboneniz bitti; onu da yenileyeyim mi?..
— Hayır.
— Neden?..
— Çünkü...
Dudaklarını ısırdı ve iğnenin ucundaki gri tireyi yavaş yavaş çekti. Bu dikiş işi Leon'u
sinirlendiriyordu. Emma'nın parmak uçları zedelenir gibi oluyordu; delikanlının aklına zarif bir
kompliman geldi, ama cesaret edip söyleyemedi:
— Neden?., dedi, bırakıyor musunuz?.. Emma birden anlâmayıp sordu:
— Neyi?.. Ha, müziği, değil mi?.. Ne yapalım, Öyle olacak. Ev işleri ile uğraşmak, kocama
bakmak lazım; daha birçok şeyler var... Bunların hepsi müzikten önce düşünülecek vazifeler!
Saate baktı. Charles geç kalmıştı. Emma onu merak eder gibi gözüküp iki üç defa tekrar etti:
— Çok, çok iyi adamdır.
Kâtibin M. Bovary'ye saygısı vardı. Fakat ona böyle bir sevgi gösterilmesi, hoşa gitmeyen bir
hayret uyandırdı üzerinde; ama yine de onu övmekte devam etti:
— Zaten, dedi, herkes kendisini övüyor, özellikle eczacı... Emma tekrar etti:
— Doğrusu çok temiz kalpli insandır. Kâtip de karşılık verdi:
— Elbette.
Sonra Madame Homais'den konuşmaya başladı. Çoğu zaman onun sözü açılınca kılığı ile alay
ederlerdi. Emma, Leon'un sözünü keserek:
— Ne çıkar?., dedi. Ailesine düşkün bir kadın tuvalet düşünmez ki!
Yine sustu.
Ertesi günler de hep böyle geçti. Emma'nın sözleri, hali, tavrı, her şeyi değişti. Ev işlerine daha
büyük bir ilgi göstermeye, kiliseye muntazaman gitmeye ve hizmetçisine daha sert
davranmaya başladı.
Berthe'i sütnineden aldı. Eve misafir gelince Felicite çocuğu getirir, Madame Bovary de onu
soyup vücudunu gösterirdi.
MADAME BOVARY
117
Çocuklara bayıldığını iddia ediyordu; çocuk onun tesellisi, gönlünün eğlencesi, delice ihtirasıydı.
Onu severken heyecana gelip, Notre-Dame de Paris'deki Sachette'i hatırlatacak ateşli sözler
söylerdi!.. Ama Yonville'de Hugo'nun romanını okumuş yoktu ki Sachette'i hatırlasın.
Charles eve dönünce terliklerini ısınsın diye ocak ba'şına konmuş bulurdu. Artık yeleklerinin
astarı, gömleklerinin düğmesi eksik olmuyor, pamuklu gecelik takkeleri bile dolaba kat kat istif
Emma onun işlerini merak eder. Onu gözünde. ona kavuşmanın vereceği zevk. düz burnu. öyle ki.cismani güzelliklerden ayırdı. Emma'nın. hem son derece halim. azaltmak için o kadar şiddetle kalbinin derinliklerine atıyordu. Siyah saçları. Leon yemekten sonra Charles'ın. sonra karşısına çıkınca heyecanı geçip en sonunda hüzne dönen bir büyük hayretten başka bir şey duymazdı. Emma'mn evinden üzgün çıktığı günler. biraz da utancıydı. Leon'un ayak seslerini duyunca yüreği çarpar. hayalin verdiği zevki bozuyordu. eremediği saadeti. hayata ancak belli belirsiz dokunarak geçer gibi. Ona erişmek için ne yapsam ki? Böylece Leon. Emma'nın o kadar namuslu ve öyle elde edilmez bir kadın olduğuna inandı ki kalbinden en küçük ümidi bile uzaklaştırdı. Fakat Emma aşkını ne kadar kuvvetle hissederse onu belli etmemek. ıstırabı özlüyor. fakirler de insaniyetine hayran oluyordu. Bazen düşünüyor. Altın Aslan otelinin güvercinleri pembe ayaklarını. evinin çok dar olduğunu düşünüp inlerdi. onu kaybetmekten meydana gelecek acının yanında hiç kalır. Eczacı bile: 118 MADAME BOVARY — Cidden yüksek bir kadın. insan. çocuğun yerde kilim üzerinde yuvarlandığını. gözleri saadetle nemli ateş başına kurulduğunu. kiliselerde çiçeklerin mermer soğukluğuna karışan kokusu ile titrediği gibi. hülyalarının pek yüksek. Sofraya getirilen yemekte bir kusur gördü veya bir kapıyı yarı açık buldu mu sinirleni-verir. başkaları da kurtulamıyordu. Leon. öfke ve kin kemiriyordu. Gayetle mahzun ve gayetle sakin. onunla bir çatı altında yattığı için mutlu sayıyordu. alamadığı kadifeyi. Emma'yı tutan hiç şüphesiz ki ya tembelliği. Onun kendisini görmek. alnında ulvi bir kaderin yazısını taşıyor-muşcasına bir hal yok muydu?. derdi. Emma zayıfladı. Bu. Böylece bir fedakârlık etmiş olduğuna kaniydi. hayatla ilişiği olmayan ve ender oldukları için çiçek gibi bakıp yetiştirdiğimiz saf hislerden biridir. Onu çileden çıkaran şey. uçup o kalpten ayrılıverecek gibi oluyordu. «Bourgeois» kadınları onun ev idaresine. Gidip onun odasını görmeye bir bahane bulmak için bütün bir hikaye uydururdu. Emma' nm düşünceleri de hep o evin içinde dolaşıyordu. gönlün ıstırabını anlatmıyordu. Eczacının karısını. diyordu. hem de son derece çekingen. sevda çekmenin verdiği hüzün kaynaşıp tek bir gönül acısı oluverdi. iki ayağı ızgaralara dayalı. bir kaza merkezine de gitse yaraşır. O düz kırmalı fistanın altında huzurunu kaybetmiş bir kalp gizliydi. her şeyi buna fırsat biliyordu. eskisi gibi onun bahçede gezmek teklifine yüzünü ekşittiği olmuyordu. Leon'un farketmesini ister. ya korkusu. Emma Leon'a âşıktı. Leon'u kendinden pek uzaklaştırmış olduğunu.. yalnızlığı araması da onu düşünüp haz duymak içindi. para hırsı. Emma onun kalbinde daima yükseliyor ve sanki tanrılaşacak. ama: «Ben iffetli bir kadınım» diyebilmenin* ayna karşısında boynu bükük tavırlar takınmanın verdiği gurur ve zevkle biraz teselli buluyordu. halini yüzünden okumaya çalışırdı. Emma'nın nazarında Charles'ın. Fakat onun içini hırs. O adam için mi böyle uslu . onu bir an daha sokakta görmek için arkası sıra yerinden kal-kıverdiğini bilmezdi. artık vaktin geçip hiçbir ümit kalmadığını sanıyordu. bu düşünmeyle gösterdiği güven de âdeta nankörlüktü. kendisine bir faydası dokunmayacak olan bütün. Vücudu saran istekler.ediliyordu. hastalar nezaketine. iri gözleri. Onun cazibesinden yalnız Leon değil. o ince belli kadının da koltuğun arkalığı üzerinden eğilip kocasını alnından öptüğünü görünce. beyaz kanatlarını oluklara sokup ıslatmak için nasıl o eve gidiyorlarsa. onun yanında da sanki donduran bir büyüye kapılıyordu. Emma bu düşünceden silkinmeye bakacağı yerde ona sımsıkı sarılıyor. bunu kolaylaştıracak rastlantılar. bir kuşunkini andıran yürüyüşü ve şimdi daimi olan sessizliği ile o kadında. o pek afif dudakları. iki eli göbeğinde. felaketler hayal ederdi. karısını mesut ettiğini sanması budalaca bir hareket. hiç sesini çıkarmadan boyun eğdiği emirlerini anlamamakla beraber onun her dediğine razı oluyordu. içinden: — Ne delilik. yüzü uzadı. Fakat bu feragati ile Emma'yı görülmedik bir mertebeye yükseltmiş oluyordu. kadının da. yanağı hazmın verdiği hararetle kızarmış. çektiği işkenceyi Charles'ın fark i MADAME BOVARY 119 bile etmemesiydi. benzi soldu.
herkesi buna kandırmaya mecbur olmak!-. yine de güler yüz göstermeye. çan da hâlâ durmamış. Siz de tıpkı onun 120 MADAME BOVARY onun gibisiniz. ılık bir rüzgâr tarhları okşayarak geçiyor. Nisan ayj yeni girmiş. Leon'la beraber ta uzaklarda bir yere kaçıp da talihi. sessiz hıçkırır. hep sinirden geliyor. gümrük memuru kola çıkınca onu taşların üzerinde bülurmuş. Felicite: — Peki. sakın beye söyleyeyim deme. Uzakta inekler yürüyordu.. öyle içliydi ki. Bu bir durup yine" başlayan sesi duyunca. . çünkü boşa giden bu zahmet de öbür üzüntü sebeplerine katılarak ayrılığın genişlemesine hizmet ediyordu. Mihrabın üzerinde çiçek dolu saksılardan. ırmağın. kendi ağzı ile mutlu olduğunu iddiaya. çuha çiçekleri açmaya başlamıştı. Emma: — Ama. orada tanıdım. Aklına gelen yürek parçalayıcı ihtimallere bazen kendi de şaşıyordu. göz yaşları dökerdi. Derdini sorarsanız. kocasından gördüğü muhabbet günahkârca arzulara sevkediyordu. bir daha denemek arzuları duyardı ama. evin eşiğinde dikilip durduğunu görenler. her birini. kasırgaya kapılmış bir kuş-tüyü gibi kimsesiz.. Akşam buharı kavakların arasından geçiyor. karanlıklarla kaplı bir uçurum açılıverirdi. çayırda akıp otların 'üzerinde girintili çıkıntılı... Öyle içli. Kendi kendine: — Zaten. Zangoç Lesti-boudois'nın şimşirleri budamasını seyrederek dalmıştı. bir başına deniz kenarına giderdi.oturuyordu? Halbuki her saadete engel olan o değil miydi? Her sefalet onun yüzünden çıkmıyor muydu? Emma'yı her yanından kıskıvrak bağlayan karmakarışık kayışın sivri toka dili o değil miydi? İşte böylece Emma. Ama bu iki yüzlülükten kendi de tiksiniyordu. Emma:' — Bir şey değil. birdenbire Angelus çalındığını duydu. intikam almaya daha ziyade hak kazanmak için: «Ah! Bana bir el kaldırsa!» dediği olurdu. ama ayak sesleri de böğürmeleri de işitilmiyordu. Bazı günler. Bu kini azaltmak için harcadığı her emek bilakis bunu çoğaltmaktan başka bir şeye yaramıyordu.. derdi. Kameriyenin çubukları arasından ve ondan öte bütün civara bakınca. bir teselli umayım? Kim benim derdime derman olur? Âdeta soluğu kesilir. perişan. onları düşünmek. Ruhunu eğebileceği. hanımcığım. içinde isyan duyguları uyandırıyordu. sanki kafasının içini sis kaplamış gibi bir şeymiş. ortasında da dua rahlesine eğilmiş rahibelerin sert.. derdi. derdi. kilisenin yolunu tuttu. kız oraya yüzükoyun yatar. Evinde hayatın bayağılığı onu lüks fantezilere. böylece. derdi. kapının önünde asılmış bir kefen sanırlardı. bütün hayatı silip unutturacak herhangi bir ibadete hazırdı. İçine bir gariplik çöktü. Derdi pek fazlalaştı mı. daha şeffaf lacivert bir gölgeye bü-rüyordu. buhurun dalga dalga yükselip dönen mavimtırak dumanı içinde Meryem-Ana'nın tatlı yüzünü görürdü. yağ eğlencelerine hazırlık için kendilerine çekidüzen veriyordu.. kara başlıkları. başı boş hatlar çizdiği görülüyordu. Pazar günleri ayin esnasında başını kaldırınca. artık beni sevmiyor ki! Benim halim neye varacak? Ben kimden bir yardım. Pollet'de balıkçılık eden Gue'rin Babanın bir kızı vardı. sonra üzülür. adına La Gue"rine derdik. türlü sıkıntılarının neticesi olan kinini hep kocasının üzerine yükledi. Sıra sıra dizilmiş beyaz duvaklı kızlar. takatsiz' hissediyordu. ben buraya gelmeden önce Dieppe'deydim. ağaçlar da sanki birer kadın olmuş. kendi de pek MADAME BOVARY 121 farkına varmadan. havalarda huzur içindeki iniltisine devam ediyordu. ruhunda hemen ne olduğu bilinmez. ne hekimlerin ilacı kâr etti. Charles'dan nefrete. taze kadın çocukluk ve okul zillerinin hatırasına kapıldı. kendini. ağlarmış. küçük küçük sütunlu kuddas sandukasından daha yüksek uzun şamdanlar gözünün önüne geldi. Kocaya vardıktan sonra geçmiş diyorlar. yığılıvermiş gibi oturur. bah-tiyarmış gibi gözükmeye. sanki dallarına takılıvermiş bir bürümcükten daha soluk. Ah! Emma yine. ne de papazın duası. onların arasına karışıp kaybolabilseydi. ben bu derde kocaya vardıktan sonra tutuldum. Onun bu buhran anlarında içeri giren hizmetçi: — Beyefendiye niçin söylemiyorsunuz? diye sorardı. Kendi içîn duyduğu şefkat. VI Bir akşam açık pencerenin kenarına oturmuş.
öyle ki. Adamcağız şaşkın şaşkın sordu: — Size bir ilaç yazmıyor mu?. bak kulakların ne oluyor. sonra yine birincisine dönmeyi tercih ederdi. — Nasılsınız. çocuklar çil yavrusu gibi kaçıp kiliseye girdiler. eteği didiklenmiş yün cüppeye soluk bir renk veriyordu. — Hiç iyi değilim. birden tanıyamamıştım da. aşağı tarafların köşelerini büsbütün karartıyordu. Kırlangıçlar hafif hafif bağrışarak geçiyor.Köyün meydanında. Bovary ne diyor? Emma. ıstırap içindeyim. soluyordu. yani tavana asılmış bir şişe içinde ufacık fitilli bir kandil yanıyordu. Papaz ağzının içinden: —Bu yumurcaklar işte hep böyle! diye söylendi.. diye söze başladı. Ne yapalım. Sacriştie'nin ağır anahtarını hâlâ iki parmağı arasında sallıyordu.. dedi. Ayağı bir din dersi kitabına çarpmıştı. Ama Saint-Paul'ün buyurduğu gibi. başladığı işi bırakıp bir ikincisine seğirtmeyi. duvarın kırmızı kiremitli çıkıntısı altındaki san yuvalarına giriyorlardı. Zaten vaktinden önce çalmanın. derisindeki sarı deri benekler de. anasının babasının hali MADAME BOVARY 123 . Kilisenin ön tarafını kaplayan uzun bir güneş ışını. Emma: — Bana lazım olan. dirsekleri parlak. Madame Bovary. sanki sırf kendileri için döşenilmiş bir parke üzerinde gibi koşuyor.-ne zaman işine gelirse o zaman çalardı. Birkaçı da duvara çıkıp ata biner gibi oturmuş.. Emma: — Size sormak istiyordum. Sizin rahatsızlığınıza M. Çok geçmedi.. ona: — Papaz nerede? diye sordu. dünya ilaçlan değil ki! Fakat papaz ikide bir kiliseye. . Mezarlıkta yalnız orada yeşillik vardı. Geniş göğsünde küçük düğmeler boyunca giden yağ ve tütün lekeleri. Din dersi kitabını cebine sokup durdu. üst tarafı hep taş dolu ve kilisenin süpürgesi bulunmasına rağmen daima ince bir tozla kaplıydı. Bunun ışığı. ilk sıcaklar bastı mı insana bir gevşekliktir çöküyor. zangoç. Seni haylaz seni! Sonra Emma'ya dönüp anlattı: — Bizim dülger Boudet'nin oğlu. katmer katmer kırmızı gerdanın yayıldığı beyaz yakadan uzaklaştıkça daha sıklaşıyordu. diz çökmüş çocuklarının birbirine omuz vurup iskambilden askerler gibi devrilmelerine bakıyordu. papazın evinin kapısının gıcırdadığı duyuldu ve rahip Bournisien gözüktü. dedi. bacaklarını sallıyor. bağrışmaları da çanın uğultusu arasından duyuluyordu. küçümseyen bir hareketle: — O ne diyecek ki! dedi. kiliseden dönen Lestiboudois'ya rast-geldi. Çocuklardan biri. Papaz öfkeli bir sesle bağırdı: — Hele bir geleyim de. çok geniş bir delik içinde duran turnikeyi sarsıp oynuyordu. son kabirlerle duvar arasında yetişmiş iri ısırganları çarıkları ile biçiyorlardı. Angelus'ü1. dedi. mezarlığın taşları üzerinde bilye oynuyorlardı. dedi. kırçıl sakalın sert kılları arasına karışıp kayboluyordu.. din dersinin saatini haber vermek gibi bir faydası da vardı. köyün çocuklarına. eğilip kaldırdı ve: — Günah nedir bilmezler ki! dedi. Emma: . Çocuk: — Şimdi gelir. Kilisenin ta dibinde bir lamba. günün hiçbir saatini kaybetmemek için. yağın üzerinde titreyen beyazımtırak bir lekeye benziyordu. Çocukların birkaçı gelmiş. 122 MADAME BOVARY Fakat Madame Bovary'yi görür görmez: — Affedersiniz. Batan güneşin ışığı tam yüzüne vurmuş.. Ta kulenin tepesinden sarkıp bir ucu yerde sürünen kalın halatın titreşimi hafifledikçe uğultu da kesiliyordu. iyisiniz inşallah? diye sordu. Riboudet. Akşam yemeğini yeni yemiş. Papaz: — Ben de öyle! dedi. Ayaklarına kalçınlar giymiş çocuklar orada. kanatları ile havayı bıçak gibi kesiyor ve hemen.. uzaktan. hepimiz dünyaya ıstırap çekmeye geldik.
.M. Ama istese çabuk öğrenecek.. Bovary nasıl?. Bir dakika müsaade buyurun! Hey Longuamarre. değil mî? Onunla ben. sırtı pek olunca. dedi. bazıları da. Yakında «Premiere Communion»lar başlayacak. iki diz üstü oturtuyordu. içinde ham şeker eritilmiş soğuk su da çok iyidir. ama ekmek bulamadıkları gün oluyor. ne er(1) Mon-Benîm. Papaz merak etmiş gibi ilerleyerek: — Neniz var? dedi.. Kaba bir gülümseme ile ilave etti: — Ama. bir köşesini dişleri arasına sıkıştırdı ve: — Doğrusu. papaz efendi. — O bahsi hiç açmayın. siz daha rahat durmayacak mısınız? Bir sıçrayışta kiliseye daldı. Emma. Gülmek lütfunda bulundular. . Madame Bovary.. (Emma söz söylerken ağzının iki köşesi büzülüyordu) öyleleri de var ki ekmek buluyor da. melek gibi kadınlar. güldüler. dedi. muhakkak ki bu kasabanın en çok işi olan iki adamıyız. sanki onlar birer ağaçmış da kilisenin taşlarına dikmek istiyormuş gibi hızla yere kakıyor. Emma'nın yanına dönünce alaca enfiye mendilini boylu boyunca açtı. Türkçeye çevrilmesi imkânsız bir cinaslı söz. — Niçin?. çiftçilerin hali acınacak şey! Emma: — Acınacak daha neler var! dedi. birbirlerine bir şey söylemeden bakıyorlardı.. Sonra. ben ruhların hekimiyim. Çocuklara derslerini verip hepsini evlerine göndermek lazım.. — Onları demek istemedim. ayaklarının ucuna basarak. papaza yalvaran gözlerle baktı: — Evet. günah çıkarma odasına kadar sokuldukları oluyordu. Emma: — Hay Allahım! Hay Allahım! diye içini çekiyordu. bir ineğin karnı şişmiş. — Demin elinizle alnınızı oğuşturdunuz da gözleriniz karardı sandım. çünkü vazife her şeyden öncedir. ne yaparsa ses çıkarmıyorlar. Hemen eve gidip bir fincan çay için. Yakalarından tutup havaya kaldırıyor. sahibi işin içinde büyü var diyor. Çocuklar o sırada ilahicilere mahsus rahlenin etrafına toplanmış. değil mi? — Ondan ne çıkar? — Nasıl ne çıkar? İnsanın karnı tok.. Emma duymamış gibiydi.. hani Maromme yolundaki tepe yok mu. Mont-Riboudet! (1).. tepe. Madame Bo vary. Hoş değil mi? Mon Riboudet. bir sıkıntı mı geldi? Hiç şüphesiz hazım zamanınız olacak. işte onun gibi. Bu gidişle korkarım ki çocukları iyice hazırlayamayaca-ğız! Bunun için Ascension yortusundan sonra her çarşamba dersi bir saat uzatacağım. — Affedersiniz arria onların içinde de ne namuslu. Zavallı yavrucaklar! Onları Tanrı .. sıralara tırmanıyor.vakti yerinde.. inekleri hep birer birer. — Elbette. kadının biraz evvelki sözlerini hatırlayıp: — Bana bir şeyden.. Emma: — Hiç. Nihayet papaz: — Kusura bakmayın. siz her derde dermansınız. bahsediyordunuz. bir insana başlıca lazım olan şeyler. Madame Bovary! Daha bu sabah beni ta Bas-Diauville'e götürdüler. Mont-Dağ. Karşı karşıya durmuşlar. Bilmem nedendir. 124 MADAME BOVARY demli aile kadınları var! Evliya gibi. değil mi? dedi. Etrafta gezdirdiği gözleri yavaş yavaş eğilip o cüppeli ihtiyara dikildi. mesela şehirdeki işçiler. dua kitabını karıştırıyordu... çok akıllı şey! Ben bazen şaka olsun diye ona: «Riboudet derim. Neydi? Pek hatırlamıyorum. Papaz devam etti: — Hiç şüphesiz daima meşgul.. Emma'da rüyasından uyanmış bir insan hali vardı. Baudet. dedi. Hiçbir şeyden bahsedecek değildim! diye tekrar etti. — Kışın ateş bulamıyor diyeceksiniz. Hatta mon Riboudet derim. o vücutların hekimi.. Bana öyle geliyor ki. Fakat papaz birdenbire yetişip şamarlan savurmaya başladı.. — Ama. Geçen gün bunu piskopos efendimize de anlattım..
Emma durgun bir tavırla: 126 MADAME BOVARY — Bak. yavaş yavaş yokoldu. yanağına yapıştırılan yakı... Pencerelere demir parmaklık. Şimdi nefesi. kocacığım. Madame. — Hıristiyan vaftiz olduktan sonra. hizmetçilerin dikkatsizliğinden konuşmaya başladılar. döşeme tahtalarına hiçbir zaman cila vurulmazdı. yara önemli değil. ağır ağır yürüyerek iki sıra beyaz rahleler arasında kaybolmasına baktı. dirseklerini dayadı. etrafını gölge karanlık bir okyanus gibi çevirmişti. pamuk battaniyeyi belli belirsiz kımıldatıyordu. Yerli yerinde duran eşyayı sanki her zamankinden fazla bir hareketsizlik kavramış. saat on birde eve dönünce karısını beşiğin başında buldu. kan aktı. Kadın büsbütün sinirlendi: — Rahat bırak! diye tekrar etti. — Hıristiyan kime derler?. dudağından aşağı. Berthe konsolun önüne doğru yuvarlanıp başını bakır topuza çarptı. kendini hasta edeceksin! Eczacının evinde hayli kalmıştı. sendeliye sendeliye annesinin yanına gelmek. Yarı aralık kirpikleri altından bir çift fersiz. Yemek vakti olmuştu. Bunun üzerine. Mübarek Oğlunu elçi edip. yanağını kesti. tam dövünmeye başlayacağı sırada içeri kocası girdi. Berthe'in hıçkırması artık kesilmişti. çocuk oynarken yere düşüp yüzünü kanattı. Kadın onu eliyle savarak: — Rahat bırak! dedi... başı biraz omuzu üzerine eğilmiş. Emma onu dirseğiyle iterek: — Eh! sana rahat bırak diyorum! dedi. Kız biraz sonra yine gelip dizlerine daha ziyade sokuldu. ayağında yün örgüsü patikleri. Charles işten dönüyordu.. «Yüreğini pek tutmasını» öğütlemişti. Sonra. Onun uyumasını seyrederken. — Evet Hıristiyanım. hizmetçiyi var kuvvetiyle çağırdı. yemekten sonra eczaneye geri vermeye giden Charles. rünen gözkapaklarının yanında iri iri yaşlar durup kurumuştu. pencere ile dikiş masasının arasında dur-'muş. beye de benden çok çok selam edersiniz. çocuğunu bir başına beklemek istediğini söyledi. annesiyle babası türlü türlü tedbirler almışlardı. Çocuk onun bakışından korkup bağırmaya başladı. toprakları bol olsun. Emma içinden: — Tuhaf şey! dedi. acele ile zilin ipini kopardı. Charles: «Merak edilecek bir şey yok. yeri hâlâ duruyordu. Mesela evlerinde bıçaklar katiyen bilenmez.. içinde kalan merak da. çocukların ince sesi hâlâ kulağına geliyor. kendi içinde bu kadar çöküntüler varken. bir mil üzerine konup vaziyeti değiştirilen bir heykel halinde.. vaftiz olduktan. bize öyle buyurmuş. onun arkasından devam ediyordu: — Siz Hıristiyan mısınız?. Bunun üzerine. fazla merhamet göstermiş olduğuna kanaat getridi. iri mavi gözünü annesine dikti. süve . önlüğün ipek kumaşına doğru iplik gibi salya akıtıyordu. Fakat küçük Berthe. karıcığım. odasına varınca da kendini bir koltuğa attı. Öyle pek telaş etmemesine rağmen Homais ona metanet vermeye çalışmış. çocukların uğrayabilecekleri tehlikelerden. .. dedi. eşyada görünen bu durgunluğa âdeta şaşar gibi bakıyordu. Madame Bovary onu kaldırmak için hemen koştu. Fakat papazın kalın sesi. onun göğüslüğündan aşağı bir kürek dolusu kor döküvermişti. Emma. onun önlü-ğündeki kurdelelerin ucunu yakalamak istiyordu.» deyip talyon yakısı almaya gitti. Ocak sönmüş. Kiliseye girdi ve eşikten ayağını atar atmaz hemen bir kere diz çöktü. kalıp gibi topukları üzerinde döndü. derisini yana doğru germişti.. hiç üzülme. Madame Homais'nin kendi başına gelmişti de iyi bilirdi: Küçüklüğünde aşçı kadın. yarı açık elleri yanlarına sarkmış.yoluna ne kadar erken sokarsak o kadar iyi olur. zaten Tanrı da.. çukur gözbebeği gö.. saat hâlâ işliyordu. Onu alnından öperek: — Dedim ya! Kaygılanacak bir şey yok. bu kız ne kadar da çirkin! Yakıdan kalanı. MADAME BOVARY 125 Emma onun. dedi. evinin yolunu tuttu. vaftiz olduktan sonra. bu kadar küçük bir şey için telaş etmekle budalalık ettiğine. Camlardan süzülen beyazımtırak ışık dalga dalga dökülüyordu. Güle güle. Emma merdivenin basamaklarını tırabzana tutunarak çıktı. Madame Bovary sofraya inmedi.
Fakat bir kere. bazı kimseleri. «Bunun kaça mal olacağını» bilmek istiyordu. hatta bazen dayanamayıp: I MADAME BOVARY 127 — Senin elinde bu çocukların. biraz nezle olsalar. ama bir türlü muvaffak olamamıştı.pervazlarına kalın çubuk takılırdı. zihin organlarına zarar vermesinden korkup içinden üzülür. derdi. Leon'nun çapkınlıkta gözü yoktu. Mademki hukuk tahsilini orada bitirecekti. hiçbir şeye karşı ilgisi. içinden: «Acaba bir şeyin mi farkına vardı?» diyordu. Leon merdivende onun önüne düştü. neler yapacağını önceden kararlaştırdı. bazı evleri görmek onu sabredilmeyecek derecede sinirlendiriyordu. Leon hemen her hafta şehre gittiği için bu işe de bakıvermesi büyük bir zahmet olmazdı. tabağına konulan yemeğin çoğunu bıraktığını görüp merak ediyordu. hiçbir şeyden umudu kalmayınca hayatın her gün değişmeyen tekrarı altında ezilir gibi olur. Amerika vahşilerinden farkı kalmayacak! derdi. Homais'nin çocukları. ince bir sevgi eseri göstermek. bir kadın dalaveresi» bulunduğundan şüphe ediyordu. babalan onlara türlü ilaçlar içirir. Yanında çalıştığı noter bile ona. Binet suratını asıp: — Ben ne bileyim? Polis hafiyesi değilim ya! diye cevap verdi. Maskeli balolarının mızıkası. ama yanılıyordu. niçin derhal gitmesin? Bir mani olan mı vardı? Hemen içinden hazırlıklara başladı. Leon da kendinde işte öyle bir hal hissetmeye başlıyordu. kocası. gitar dersi alacaktı! Bir robdö-şambrı. __ Ama arkadaşının hali ona da bir tuhaf geliyordu. derdi. gözlerinin önünde canlanmaya başladı. merhamet edilmez. Charles birkaç defa sözü kesmeye çalışmıştı. Leon. karısına. M. onun. mesleğinde ilerlemek için bir başka noterlikte de çalışmayı tavsiye ediyordu. Leon ne diye ikide bir Rouen'a giderdi? Homais «bu işin içinde bir delikanlılık. çünkü ikide bir Leon'un iskemlesine devrilip kollarım da iki yanına sarkıtarak karmakarışık sözlerle hayattan şikayet ettiği oluyordu. boylu boyunca bir resmini hediye etmek niyetindeymiş. hem de karşısındakini küçümsediğini gösteren bir kurumla: — O da doğru ya! derdi. duygularını okşayacak bir sürpriz yapmak. O. İşin zor tarafı annesini razı etmekti. dedi.. Hayalinde apartmanına koyacağı'eşyayı da seçti. Böyle zamanlarda tahsildar ona: — Hiç eğlenceniz yok da ondan. Rouen'a gittiği zaman. Bu. böyle bir basıncın. hiçbir sonuca etmeksizin sevmekten bezmişti. çok geçmedi. Madame Lefrançois. Belki işin aslını öğrenirim diye bir kere de vergi tahsildarına sordu. ama kendi aklı pek yatmıştı. kalın takkeler giydirilirdi. bulamadı. Ama bir gün yeni bir işe girip başka bir hayata karışması ihtimali. Yonville' den. asacaktı. madeni levha üzerine iyi bir resmin kaça çıkacağını öğrenmesini rica etti. aklına türlü türlü şeyler geliyordu. gönlüne hoş geldiği kadar içine de korku veriyordu. ayrıntılı . Paris'i daha ileriye bırakıp Rouen'da bir ikinci kâtiplik aradı. Yüreği çarpıyor. başlarına içi pamuklu. her zamankinden daha üzgündü. Bunları düşündükçe şimdiden hayran oluyordu. Bunun üzerine Binet çenesini kaşır. babacan bir adam diye baktığı eczacıya da tahammül edemiyordu. LĞon. Yonvillelilerden o kadar sıkılıyordu ki. Nihayet Charles kapıyı kendi eliyle kapattı ve Leon'dan. beş yaşına kadar. kendilerine karışan yok gibi görünürlerdi. arkaya doğru yığılan bir beresi. hem duyduğu kıvancı. insaf. hani 128 MADAME BOVARY insan. grisette'lerinin şakrak sesiyle o ta uzaklardaki Paris. gitarını da en üste. dört yaşına. Orada bir sanatkâr hayatı sürecek. Odadan çıkarken noter kâtibinin kulağına yavaşça: — Size bir söyleyeceğim var. Önceleri ürpererek aklına getirdiği bu ihtimal. nihayet annesine uzun. — Ne gibi eğlencem olsun? — Ben sizin yerinizde olsam bir torna alırdım! Noter kâtibi: — «İyi ama ben torna kullanmasını bilmem ki. şiddetli bir arzu halini aldı. mavi kadifeden bir çift terliği olacaktı! Şöminenin üzerine çaprazvari bir çift meç asıp ortalarına bir kuru kafa yerleştirecek.. Madame Homais'nin bir buluşuydu. ama arkalarından bir bakan olmayınca yerlerinden bile kımıl-danamazlardı.
Emma ufukta neye. alıp götürmek istiyordu. tatilden önce imtihanını vermek istediğine göre. — Evde değil. dünya gezisine çıkacak bir yolcudan fazla hazırlıkta bulunmak işini bitirdikten sonra da hareketini hep bir haftadan öbür haftaya bıraktı. hizmetçi de Berthe'i getirdi. İkisi de sustular. Leon'un bütün varlığının özü. ocağa ayrı ayrı. Leon kasketini elinde tutuyor. — Paltomu yanıma alıyorum. birbirini sımsıkı kucaklamıştı. uzun uzun baktı. lustin hıçkırıyordu. aziz dostunun paltosunu. Sonra. Leon: — Berthe'i bir görüp öpmek isterdim. öne doğru uzattığı alnının üzerinden ışık. — Evet. — Ya! MB 9 130 MADAME BOVARY Kadın döndü. Emma silkinerek başını kaldırdı. metin bir erkek olduğundan. Homais. en sonunda annesinden.. Bovary'ye ancak ayak üstü bir Allaha ısmarladık diyecek kadar vakti kalmıştı. kadın bir an tereddüt etti. Leon: — Doktor evde değil mi? dedi.bir mektup yazıp hemen Paris'e gidip orada oturmasını gerektiren nedenleri anlattı. O içeri girince Madame Bovary hemen ayağa kalktı. güle güle! Birbirine doğru ilerlediler. delikanlı elini uzattı. Leon acele etmedi. Emma: Yağmur yağacak. Sarılıp vedalaşmak saati gelince Madame Homais ağladı. Omuzunu duvarın tahta kapısına dayamış. Delikanlının M. Madame Bovary arkasını dönüp yüzünü pencereye dayamıştı. Leon: — Ben yine geldim! dedi. Bir daha tekrar etti: — Evde değil. kısacası. Leon kendisine elbiseler diktirmek. dedi. bir mermer üzerinden akar gibi kayıyordu. üzünMADAME BOVARY 129 tüsünü belli etmedi. çocuğun elinde. paketler taşıdı. Leon'u arabasına bindirip Rouen'a götürecek olan noterin kapısına kadar kendi elinde taşımak istiyordu. dedi. Leon içini çekerek: — Artık Allaha ısmarladık! dedi. nereye bakıyor? O anda içinden neler düşünüyordu? Anlamak zordu. . hafif hafif dizlerine çarpıyordu. duruverdi. kaşlarına kadar. sarkan bir fırıldak vardı. çarpan iki göğüs gibi. aynı yürek çarpıntısı içinde birleşen fikirleri. raflara. — Sizin geldiğinizi anlamıştım! Kadın dudaklarını ısırdı. Emma hemen geldi. Leon yalnız kalınca etrafına.. ayakta duruyordu. Emma: — Götürün çocuğu! dedi. Bütün bir ay her gün Hivert. bavullar. Yalnız kaldılar. sanki hepsini içine sindirmek. bir an önce yola çıkmasının uygun olacağını bildiren bir ikinci mektup aldı. parmakları arasında sıcaklığını hissettiği o nemli avuca akıyor gibiydi. gülmeye çalışarak: — Evet. Kadıncağız razı oldu. ipe bağlanmış. Leon onu boynundan tekrar tekrar öptü: — Allaha ısmarladık yavrucuğum! Allaha ısmarladık cicim! Allaha ısmarladık! Annesinin kucağına verdi. İngiliz usulü vedalaşalım! dedi ve o da elini uzattı. Birbirlerine bakıyorlardı. bir sürü boyun atkısı almak. duvarlara. odasındaki üç koltuğu doldurmak. onun için Yonville'den Rouen'a. Allaha ısmarladık. Rouen'dan Yonville'e sandıklar. Merdivenin üst başına varınca o kadar yüreği çarpıyordu ki. yüzüne kan çıkıp saçlarının dibinden ta boynuna kadar derisi pespembe kesildi. Emma birkaç basamak inip Felicitd'yi çağırdı. çenesini eğmişti.
** Madame Bovary bahçe tarafındaki pencereyi açmış. gönlü üzgün. sonra adı softaya çıkar. O zaman bir şey söylemek de doğru değil. Kendinize iyi bakın! Sakıntısız davranmayın! Noter: — Haydi. Homais de evine döndü. Charles: — Zavallı Leoncuk! diyordu. Homais her zamanki gibi saat altı buçukta yemek yenirken geldi. dört yeşil panjuru ile o beyaz evi son bir defa daha seyretmek için bîr direk arkasına gizlendi. Homais çamurluğa doğru eğildi. Sandalyesine otururken: — Bizim delikanlı bizleri bırakıp gitti ha? dedi. yeşil yapraklar üzerinde çatırdayarak yağmur boşandı. korkarım ki Leon orada. diplomat sanacağınız bir adam yanınıza gelir. aman üşütmeyin. Paris'te nasıl yaşayacak? Oraya alışabilecek mi? Madame Bovary içini çekti. "gezmeye gitmişsiniz. Eczacı hemen onun sözünü kesti: — Hakkınız var! dedi! İşte o da madalyanın ters tarafı! İnsan Paris'te elini hep cebine götürmek zorundadır. bakarsınız kılığı kıyafeti yerinde. arkalarında da güneşin uzun çizgileri. Guillaumin: MADAME BOVARY 131 — Akşamınız hayrolsun! diye cevap verdi. onu bekliyorlardı.Sonra elini açtı. Zaten Paris'te üniversite öğrencisi pek gözdedir. hareketsiz alçı bir duvar halini aldı. Uzaktan. Homais hemen: 132 MADAME BOVARY — Ben de sanmam. Hekim: — Öyle olmuş! diye Cevap verdi.. fakat perde. ancak şunu söyleyebildi: — Hayırlı yolculuklar! M. Fakat bir bora çıkıp kavakların başlarını eğdi ve birden. kumun üzerinde birikmiş sular.. oyuncu kızlarla neler yaptığını bilmezsiniz!. kimsenin dokunmadığını göstermek ister gibi topuzundan kurtulup uzun. M. Bilirsiniz ya! Kadın kısmı her şeye üzülüverir! Hele benimki!. Leon koşmaya başladı. noterin kabriyolesini gördü.. Siz o çapkınların Quar-tier Latin'de. dedi. eğri kıvrımlarını kıpırdattı. Hekim: — Ama. arabanın yanında durmuş. Eczacı damağını şaklatarak: — Alışmaz olur mu? dedi. akasyanın kırmızı çiçeklerini de sürükleyerek akıp gidiyordu. Bunlar. Emma: — Kim bilir şimdi ne kadar uzaktadır! diye düşündü. arkasına kaba bezden elbise giymiş bir adam. . Haydi hayvanı bırakın. Bir parçacık olsun sanattan. hatta faubourg Saint-Germain (1) hanımları içinde onlara gönül verenler oluyor. Leon. hatta yakasına nişan rozeti takmış. yolun üzerinde. gözleri bir kere daha birleşti ve Leon çıkıp gitti. gözleri dolu dolu olmuş: — Gelin bir kucaklaşalım. sonra iskemlesinden dönerek sordu: — Sizde ne var ne yok? — Ne olacak? Yalnız bugün bizim hanım biraz heyecana kapıldı. Paltonuzu getirdim. tavuklar bağrıştı. Delikanlılar sonradan onların sayesinde zengin kızlar bulup evleniyor. Homais ile M. birden yayılıp dümdüz. bulutlara bakıyordu. dedi. M. Çarşı meydanına varınca durdu. erkeklerinkinden çok gevşek oluyor.. Odada pencerenin arkasında bir gölge görür gibi oldu. Ama ne de olsa etrafındakilere uyması lazım. havaya asılmış bir silah takımının altın oklarını andırıyordu. dostum. Rouen'a doğru kümeleniyor. Sonra yine güneş çıktı. çünkü onların sinir yapısı. Guillaumin konuşuyor. göğün boş kalan kısmını da bir porselen beyazlığı kaplamıştı. dedi. Mesela bir bahçeye. yuvarlanır gibi batıya. Eczacı. Lokantalarda kadınlarla baş başa yemekler! Maskeli balolar! Şampanyalar! Hiç tasa etmeyin. arabaya! dedi. hıçkırıkların kestiği bir sesle. müzikten anladılar mı hemen en kibar konaklara davet edilir. hayvanı tutuyordu. Gittiler. Bovary karşı çıktı: — Öyle kendini koyuverecek çocuğa benzemez. ıslak çalılıklarda serçeler kanat çırpıyor. birer kara sütun halinde. öyle şeye herkes alışır.
Leon şimdi ona daha uzun boylu. insanın evinde pişen çorbanın yerini tutamaz. koltuklardan gözünü ayıramıyordu. Etrafında ne varsa. sizi kahveye götürür. yüksek sesle kitap okurdu. Dostluğu ilerletirsiniz. Ah! Hayatının biricik büyüsü. evin duvarlarında hâlâ onun gölgesi vardı. Doğru çıkarsa bizim kaza için son derece önemli bir şey olur!. Bugünkü gazetede de< buna dair birkaç satır vardı. O. kameriyenin latin çiçeklerini titretirdi. size şaraplar içirir. «Ben geldim. yosun tutmuş çakıllar üzerinde kaç defa beraberce gezip suların şırıltısını. hazin ulumalarla doluyordu. şimdi de duyduğu şırıltıyı dinlemişlerdi!. Irmak hâlâ akıyor. iki dizi ile cna sarılmamıştı?. daha hayalleşmiş görünüyordu. Hem Paris'in suyu. baş başa ne tatlı anlar geçirmişlerdi!. kollarına atılmak. devamlı bir titreşimin kesilivermesinden doğan bir ıstırap vardır. . O günden sonra Leon'un hatırası... 134 MADAME BOVARY başı açık. Eczacı devam etti: — Yemeklerinin değişmesi bünyede karışıklığa sebep olur da onun için. yüzde sek.. onun yürümüş olduğu bu halılardan. ıssız şatolara dolan kış rüzgârı gibi. o gün Emma işte o hale uğramıştı. önüne geldiği zaman yakalayıvermemişti?. Leon'u sevmediğine dövündü. eşyanın üzerinde hayal meyal dalgalanan kara. Bütün bunlar. alıştığımız her hareketin durmasından. tarım işlerini konuşmak için Yonville-l'Abbaye'de toplanacaklarmış. Ne çekilmez çile! Kapıya kadar gittikten sonra: — Unutuyordum. yine gamlı bir durgunluğa.. Emma ne yapmıştı da bahtiyarlığı. o üzüntünün ortasında. yerden şapkanızı alır. neleri sevip nelerden hoşlanmadığını anlatmaya başladı ve bu. Koşup onun yanına gitmek.. paranızı aşırmak veya sizi tehlikeli işlere sürüklemek içindir. gittikçe daha sokulur. kaçmaya kalkınca niçin iki eli ile. Ondan ayrılmış olmasına rağmen. hep ırgat gibi ça(1) Paris'te en soylu ailelerin oturduğu mahalle. dedi. onun dudaklarına susadı.. gölgelikte oturup. Böylece genel sorunlar hakkındaki düşüncelerini. dedi. Hani bir daha geri gelmeyecek şeylere hülyamızın bir kapılması vardır. daha şirin. köşküne davet eder. taşralı öğrenci ona çabuk tutuluyor. Emma.. küçük dalgalarını kaygan sahil boyunca sürüp duruyordu.. O. Bunu yine konuşuruz. Öğleden sonra. Oralarda. o salçalı baharlı etler. yemeklerimi orada profesörlerle yerdim. onun oturmuş olduğu şu boş iskemlelerden. bu hatıra. görüyorum. Zahmet etmeyin. Henüz son karar verilmemiş ama pek muhtemel olduğu söyleniyor. Ne güzel güneşli günler görmüşlerdi!. birçok kimselerle tanıştırır. Bir an bir yere gitmeye gelmiyor!. lokantaların yemeği. İnsanı çift beygiri gibi kan ter içinde uğraştırıyorlar!. haberiniz var mı? — Neden? Homais kaşlarını kaldırıp en ciddi tavrını takınarak: — Bu yıl. Emma'yı saran can sıkıntısının merkezi oldu. Emma. örneğin tifo.. Ben daima ev yemeğini tercih ederim. Bunun içindir ki Rouen'da eczacı okuluna giderken bir pansiyona girmiştim. daha güzel. daha sıhhidir. ben seninim!. ruhunun uçurumuna dalan keder. Emma ürperdi. bahçenin bir köşesinde.. Vaubyessard'dan dönüp de kafasının içinde kadril kasırgaları uğuldadığı günlerde olduğu gibi. Seine-İnferieure çiftçileri. size enfiye ikram eder. arzularına bir de esef katarak onların bir kat daha şiddetlendiriyordu. hâlâ oradaydı. Charles: — Doğru. MADAME BOVARY 133 lışmalı!. Justin gelip hazırlanacak bir ilaç için onu çağmncaya kadar devam etti. bir dakika rahat yok. Homais: — İllallah! dedi. hani her olup bitmiş işten sonra bizi saran bir yorgunluk.. yolcuların bir Rus stepinde unuttukları ateşten daha çok parlıyordu. Fakat böyle bir hareketin güçlüğünü düşünüp onu göze alamaması. kırdan esen serin rüzgâr sayfaları hışırdatır..» demek için içi titriyordu. ne derlerse desinler. VII Ertesi gün Emma için iç sıkıcı bir gün oldu. ama benim aklıma daha ziyade hastalıklar gelmişti. dedi. yegâne saadet ümidi olan o adam gidivermişti!. sen. bırakıp gitmemişti. uyuşuk bir yeise tutulmuştu.Konuşmaya başlarsınız. Justin fener getirmiş. kuru çubuklardan yapılmış bir iskemleye ilişir. bir havaya bürünmüş gibiydi.
eline derhal geçen fırsatlar gibi en uzak hatıraları. diyordu. Bu kadar büyük fedakârlıklara katlanmış bir kadın.Emma ona doğru atılıyor. çökmüş muhterislerin yüzlerini kırıştıran bir büzülme vardır. eline bir kitap alır. İkide bir saçlarının biçimini değiştiriyordu: Bazen Çin ka-dınlarınınki gibi toplar. Emma'nm hali hakkında uzun uzun konuştular. bir-başkasına geçerdi. Hatta bir gün ağzından kan geldi.. hiçbir güneş doğmadığı için her tarafı büsbütün gece kapladı ve Emma. Nereye gitse hep benzi uçuk. Tostes'taki kötü günler yine baş gösterdi. panjurları kapatır. gönlünün çektiği ufak tefek şeylerden de mi kaçınsın?. nefsinin tatmin edilmeden dağılan arzularını. 136 MADAME BOVARY Neye karar vereceklerini bilemiyorlardı. gözleri insana dalgın bakardı. çoğu zaman dudaklarının kenarında hareketsiz bir kasılma gözükürdü: Hani evde kalıp ihtiyarlamış kızlarla. Bir gotik MADAME BOVARY 135 dua iskemlesi aldı. Bir gün kocasına. kendini zorla bir işe vermeli. belki de pek büyük olduğu için gitgide alevler yatıştı. bir yığın beyaz kağıt aldı. Emma şimdi kendini eskisinden de mutsuz buluyordu. o kıyafetle bir kanepeye uzanıp yatardı. Yığın belki kendiliğinden tükendiği. sönmek üzere olan o ateşi usulca karıştırıyor. Şakaklarında üç tane ak tel buldu diye ihtiyarlık sözü etmeye başladı. Emma hekim tedavisine razı olmadıktan sonra ne yapılabilirdi ki? İhtiyar Madame Bovary: — Bilir misin ki karına ne lazım?. İtalyanca öğrenmek istedi: Bir iki sözlük. içine işleyen müthiş bir soğuk içinde kendini kaybetmişe döndü. kocalı bir kadın olmak boyunduruğunu. Aşk. Mektup yazıp annesini çağırttı. alış'ıklık kederi yavaş yavaş boğdu. bir gramer. Öyle buhran anları oluyordu ki. erkek saçı gibi yandan ayırıp ensesi üstüne topladı. bazen kâkül bırakır. çılgınca işlere sürüklemek pek kolaydı. fakat fırtına esmekte devam ettiği. kocasına karşı duyduğu iğrenme hislerini ruhunun aşkına doğru bir atılışı. bir hastaya çağırıldığını sanıp dili dolaşarak: — Geliyorum. birçok kadınlar gibi ekmeğini kendi kazanmaya mecbur olsa siniri miniri kalmaz. soluk semasına al bir renk vermiş olan yangın parıltısı perde perde kararıp kaybo-luverdi. ması sandığı da oluyordu. yarım bardak dolusu Fransız rakısını içebileceğini iddia etti.. burnunun derisi aşağı doğru çekilir. etrafında onu daha ziyade canlandırabi-lecek şeyler arıyordu. kederini kızıştırmak için hepsinden faydalanıyordu. kinin açtığı yakıcı yaraları şefkat ateşinin tekrar canlan-. Yonville'in ev kadınlarının tabiri ile: «Terelelli» olmasına rağmen Emma'da hiç de keyifli bir hal yoktu. hepsini alıyor. Charles'ın telaş ettiğini görünce: — Adam sen de! dedi. gerçekten başına gelenler gibi ancak hayalinde geçenleri. geliyorum. ne çıkar ki?. düşmüş ümitlerini. çünkü artık kederin ne olduğunu öğrenmiş. işte ona benzer bir şey. derdi. rüzgâra kapılmış birer kuru dal gibi kınlan saadet tasavvurlarını. duvar gibi bembeyazdı. el işlerine! O da. hiçbir yardım gelmediği. her şeyi topluyor. Bazen gece yarısı Charles sıçrayarak uyanır. bunu sabahlığının üzerinden beline bağlar. Buna sebep de-Emma'nm lamba yakmak için kibrit çakması olurdu. o zamanlarda onu. tırnaklarını temizlemek için bir ay içinde on dört franklık limon harcadı. ayrılıkîa yavaş yavaş söndü. O. Leon'un hediye ettiği kafanın altında hüngür hüngür ağladı. nakışları yarıda bırakıp dolaba tıktığı gibi kitabın da birine başlar.. hiç kurtulamayacağını anlamıştı. bir süre de. kısır faziletini. bazen de örerdi. ona sığınıp büzülüyor. Lheureux'un dükkânına gidip hamaylıların en güzelini aldı. Charles gidip muayene odasına kapandı. Charles'ın da budalalık edip: «Yapamazsın!» demesi üzerine rakıyı diki-verdi. Gerçi şuurunu kaplayan uyuşukluğun tesiriyle. ondan hiç. . Fakat okuması da nakış işlemesi gibiydi. Bütün bunlar işsizlikten. Tarih ve felsefe kitapları gibi ağır eserler okumaya kalktı. sevda yanıp kül olduğu. kendi kendine kuruntu edinmesinden geliyor. Sık sık halsizlikler geçiriyordu. masasının başında koltuğa oturup iki kolunu dayadı. Rouen'a yazıp mavi kaşmirden bir fistan getirtti.
eczanenin MADAME BOVARY 137 camlarını kırmasından korkulduğu zaman oluyordu. Rodolphe Boulanger. Bir arada geçirdikleri üç hafta içinde. Bu ısrar üzerine Bovary bir sargı ile bir leğen getirdi ve Justin'den leğeni tutmasını rica etti. O herif: «Benim işim budur» diye zehir saçmakta devam ederse polise başvurmaya da hakları olmaz mıydı?. Bu adam. o gün Yonville'de pazar kurulmuştu. 138 MADAME BOVARY — Siz işinize bakın. yün battaniyeler. bir uçları havada dalgalanan kurdeleler satılıyordu. Bunun üzerine Emma'nın roman okumasına engel olmaya karar verildi. şenlik bilmez heriflerin itişip kakışmalarını seyrederek eğleniyordu. oğlum. Yonville civarında bir «Malikâne»nin adıydı. diyordu. Rouen'den geçerken. Köylü: (1) Burada. Sonra. Çarşamba günleri eczane hiç boşalmazdı: halkın birbirini iterek oraya girmesi ilaç almaktan ziyade hastalıklar hakkında danışmak içindi: Homais'nin hekimliği civar köylere o derece ün salmıştı. Kaynana: — Sen onu bana bırak! dedi. Köylü: . Bu zatın kendini La Huchette'li diye tanıtması. bunun sonu hayır değildir. Emma penceresine çıkmıştı (bunu daima yapardı: taşrada pencere mesire ve tiyatro yerini tutar). Yerde.. Boulanger adamını gösterip «bütün vücudu karıncalandığı» için kan aldırmak istediğini söyledi. M. hayvan. ben korkmam! diye cevap verdi. erkenden. «Yılda hiç olmazsa on beş bin frank geliri» olduğu söylenirdi! Charles odaya girdi. O sırada. kim olduğunu iyi bildirmek içindi (1). köşkü ve iki çiftliği ile beraber orayı satın almıştı. hepsi de din aleyhinde. Bekâr olarak yaşıyordu. bütün söylenenlere: — Hafifliktir!. kiliseden otele kadar evler boyunca dizilmiş.. papazlar aleyhinde Vol-taire'den alınmış sözlerle dolu. Meydan. Öbür tarafa da yelken bezinden barakalar kurulmuştu. Kaynana ile gelinin vedalaşmaları pek soğuk oldu. O bey. Bu iş. çoraplar. Köylü. La Huchette. Charles: — Leğeni beri getirsene! diye bağırdı. Rodolphe Boulanger gelmiş dersiniz. bir babayiğit tavrı takınıp iri kolunu uzattı. yeşil kadifeden redingot giyinmiş bir bey gördü. kıç üstü devrilip okları yukarı dikilmiş arabalarla dolmuştu. İhtiyar Madame Bovary bir çarşamba günü hareket etti. Neşterin batması ile kanın fışkırıp aynayı bulaştırması bir oldu. sofrada buluşulduğu zaman veya akşam yatmaya giderken... yumurta ehramlarıyle içlerinden yapışkan saman parçaları gözüken peynir sepetleri arasında. hiç de kolaya benzemiyordu. «L. çiftlikleri öyle pek sıkıntıya düşmeden. Sana söyleyeyim. âdet yerini bulsun diye edilen sözlerden. düşünceli düşünceli yürüyen bir köylü geliyordu. dedi. kendi işletiyordu. kötü kötü kitaplar okuyor. dedi. Justin'i evin uşağı sanmıştı: — Kendilerine La Huchette'li M. derdi. kapının eşiğinde Felicite ile konuşan Justin'e: — Doktor beyi görebilir miyiz? dedi.hurda bakırlar seriliydi. yuları. — Uğraşıyor da ne yapıyor? Birtakım romanlar. buğday övütme makineleri yanında. Türkçede gösterilemeyecek bir «nuance» var. yassı kafeslerde gıtgıtla-yan tavuklar başlarını çubukların arasından çıkarıyordu. bir insanda din iman olmazsa namus da kalmaz.. Onun yılmak bilmez cüretkârlığı köylülerin aklını çelmişti. ayaklarında kalın dizlikler olmasına rağmen ellerine sarı eldivenler takmıştı. Onların her birinde pamuklular. iş görmüyor değil ki!. hal hatır sormadan başka iki çift lakırdı bile etmemişlerdi. Sonra.Charles: — Uğraşmıyor. Çünkü Fransızcada «de La Huchette». Hep bir yere üşüşüp oradan kımıldamak istemeyen halkın. kira ile roman veren kitapçıya uğrayacak ve Emma'nın abonelikten vazgeçtiğini söyleyecekti. öyle bir toprağı olduğu için koltuk kabartmak istemesinden değil. bir kişizadelik iddiası da olabilir. Hepsi de ona bütün hekimlerden daha büyük bir hekim diye bakarlardı.a Huchette'li» demek olduğu gibi. hekimin evine doğru ilerliyordu. yüzü sapsarı kesilmiş köylüye: — Korkmayın!. arkasından da başı öne eğilmiş.
dört volanlı. dedi başkalarının kanını görmeye hiç aldırmam. çırağının gözlerinin açıldığını görünce derin bir nefes aldı. Emma çömelip kolunu uzatırken biraz sendelediği için kumaşın şişkinliği de yer yer inip göğsünün kıvrımlarını belli ediyordu. değil mi?. Charles: — Aman bunu görmesin! dedi. hâkimlerin vicdani kanaatini aydınlatmak üzere mahkeme huzuruna çağırabilirsin. dedi. Boulanger: — Bir hanım için doğrusu fevkalade bir şey! dedi. bu sözleri duyunca. Bu oğlanın sincaptan farkı yoktur. bir taraftan da sakin sakin: — Bir şey yok. Gerçekten budalasın! Kelimenin tam ma-nasıyle budala! Bir hacamat da büyük bir şey mi? Hem de senin gibi hiçbir şeyden korkmaz. parmağın: damara yapıştırıp: — Ben böyle olacağını biliyordum!. yaptığı eğilme hareketiyle fistanı (bu. Hadi.. vahim neticeleri olabilecek bir işde. Sonra gidip bir sürahi su getirdi. Charles: — Emma! Emma! diye çağırdı. masanın üzerine oturtup arkasını duvara dayamış. Homais. güçlü kuvvetli bir delikanlı için!. Eczacı olacak bir adam için güzel bir mizaç. orada soğukkanlılığını muhafaza etmen. günün birinde. Telaş arasında hizmetçi ona da haber yetiştirmişti. gözbebekleri —süte atılmış mavi çiçekler gibi— uçuk akın içinde kayboluyordu. M. 140 . şahitlerden birinin. her şeyi yüzüstü bırakıp geldim. İkisi birden. M. git bakalım! Koş! Beni bekle. Heyecanından baskıyı bir türlü yerleştiremiyordu. Sonra onun etfa-fında dönmeye başladı. doğrusu! Sen. günleri sana daha çok ihtiyacım oluyor. çeşme gibi be! Kanım amma da kırmızıymış! Öyle olması iyilikten gelir. odanın döşeme taşlarına çarpıp etrafına yayıldı. gayet nazik. ama kendi kanımın aktığını biraz düşünsem kendimi kaybedebilirim. telaş etmeyin! diyordu. tabancalar doldurulurken çıkan gürültüden bayıldığını gördüm. fikir selameti ile düşünüp bir erkek olduğunu göstermen lazıftı.. bardakta şeker eritirken eczacı da içeri girdi. insan önce bir şey duymaz. hele böyle güçlü kuvvetlilerde çoğu zaman öyle olur. Arabacı ayıldı. Boulanger ise Justin'i kucaklamış.. rengi uçmuştu. sonra patiska mendiline sirke döktü. Sen hele bir daha ağzını açıp da övün bakayım!. Eczacı: — Ben. san renkli. yoksa herkesin nazarında bir aptal olursun!... M. Madame Bovary ömründe bayılmamıştı... Mesela ben bir düelloda. Kadın koşarak merdivenlerden indi. Ama bazı kimseler de pek zayıf yürekli oluyor. Doktor: — Bazen. şişelere de göz kulak ol! Justin giyinip gittikten sonra bir müddet bayılma bahsi açıldı. Aman Allahım!. insanın gözünü karartacak kadar yükseklere çıkıp ceviz devşirir. Şapkası başından düştü. Madame Bovary Justin'in kravatını çözmeye başladı. MADAME BOVARY 139 boyu uzun.. Omuzları şiddetle silkinip iskemleni arkalığını gıcırdattı. hanımefendiyi de rahatsız ediyorsun! Zaten çarşamba. fakat Justin'in baygınlığı hâlâ devam ediyor. Köylü. Madame Bovary. etekliği geniş bir yazlık elbiseydi). masanın altına koymak üzere leğeni aldı.. sonradan bayı-lıverir. Bovary.— iş! dedi. bununla yavaş yavaş Justin'in şakaklarını ıslatıyor. elinde çevirip durduğu neşter muhafazasını bırakıverdi. Eczacı devam etti: — Hem senin burada işin ne? Daima doktor beyi de. hafif hafif üflüyordu. Boulanger uşağına artık eve gitmesini kafasına koyduğu işi nihayet yaptırdığı için gönlünün rahatlamasını söyledi. Justin cevap vermiyordu. şöyle yukardan aşağıya bakıp: — Budala! dedi. dizleri titriyordu. Gömleğinin kordonları kördüğüm olmuştu. Justin'in elindeki leğen sallanmaya başlamıştı.. Şimdi evde tam yirmi kişi var. dedi. Kocası: — Çabuk sirke getir! diye bağırıyordu. Emma birkaç dakika hafif parmaklarını delikanlının gerdanında dolaştırmaya mecbur oldu. Seni merak ettim.
Bırak sen de! dedi. Kır bomboştu. Vergi tahsildarı ile albay arasında öteden beri bir rekabet devam . Karides yemeğe de ne kadar düşkün. Emma'yı güzel bulmuştu. Bu cümleyi söylerken Emma'ya bakıyordu. kocası var. elbette Madame Bovary de gelir. Kadın hiç şüphesiz ondan bıkmıştır. bir tek hareketle yavaş yavaş usul üzere. kilisenin önündeki meydanın ortasına da. Argueil yokuşunun tepesine vardığı zaman kararım vermiş bulunuyordu: — Artık fırsat kollamak lazım!. yulaflar arasına saklanmış cırlakların gürültüsünden başka hiçbir ses duymuyordu. dedi. O. yakında tarım toplantıları dolayısıyle şenlikler var.. Sopasını hızla vurup yerdeki bir keseği parçalayarak: — O. kocasını da düşünüyordu: — Herif çok budalaya benziyor. hatırasından bile bıkkınlık getirdiği o hayalle bir an oyalandıktan sonra içinden: — Madame Bovary ondan elbette çok daha güzel. onları bize davet ederim. bunun içindir ki onu da.. Tören günü daha sabahtan köy halkı. gerekirse kendimi hacamat ettiririm. Emma onu çayırdan geçerken gördü: Ro dolphe Boulanger kavaklar altında yürüyor. Rodolphe Boulanger otuz dört yaşındaydı. en emin yol odur.. Düşünüyordu: — Nerede buluşuruz?. Çok vakit kaybetmeli! Sonra tekrar başladı: — Ama gözleri de burgu gibi insanın tâ yüreğine giriyor. VIII O pek beklenilen tarım şenlikleri nihayet başladı. sarmaşıkla donatılmıştı. bir düşüncesi varmış gibi ikide bir duruyordu. Ara sıra evlerine uğrar. Orası öyle ama. zaten kadınlarla hayli düşüp kalkmış. keyfi de insana usanç veriyor. sımsıkı forması içinde bedeni o kadar kaskatı kesilmiş. Emma yine hekimin odasındaki hali. O içinden: — Şirin kadın! diyordu. gelişigüzel bir selam verip çıktı gitti.: Ben ki uçuk benizli kadınlara bayılırım. Virginie doğrusu pek semirdi. Rodolphe etrafında. evlerinin kapısı önüne çıkmış. mizacında hoyratlık.. hazırlıklardan söz ediyorlardı. Sahi! diye ilave etti. dert var. her akşam dans etmek ister! Zavallı kadıncağız! Mutfakta masanın üzerine konan sazan balığının nasıl su diye içi titrerse onun da aşk diye içi titrer. Benzi de ne uçuk!. görürüm. diye ilave etti. bir çayıra. her cinsten bir türlü sıkıntı. dost olurum. Hem komşular var. onlara av eti. ziyafet için bir çadır kurulmuş. Az sonra ırmağın öte tarafını bulmuştu (La Huchette'e oradan gidilirdi). belediye dairesinin saçağı. Benim olacak! diye bağırdı ve hemen meselenin icra tarafını tetkike başladı. tavuk. Güzel dişleri. hem de çok daha taze. zarif ayaklan var. İşe başlarız. Onunla sevişmenin rast gelebileceği engelleri böyle uzaktan düşünmek aklına metresini getirdi. hem de cüretkârlık göstererek. kara gözleri. Buchy milli muhafız kıtası da (Yon-ville'de muhafız kıtası teşkil edilmemişti) gelip Binet'nin idaresindeki itfaiye bölüğüne katılmıştı. sonra başımdan nasıl atarım?. onları iyice öğrenmişti. hindi gönderirim. madalya kazanan çiftçilerin adlarını bildirmek için bir bombard konulmuştu. Herifin tırnakları pis.. Acaba nereden buralara düşmüş? O koca herif bu kızı nereden ele geçirmiş? M. benim olacak!. Binet o gün her günkünden de dik bir yaka takmıştı. o elbisesi ile MADAME BOVARY 141 gözünün önüne geliyor ve Rodolphe onu hayalen soyuyordu. zekâsında oldukça keskinlik vardı. sakalı da en aşağı üç günlük.MADAME BOVARY — Bu sayede sizinle tanışmak şerefine nail oldum. Neşesi. Rouen'lı bir aktrisi «Kapatmıştı».. hekimin karısı hakçası şirin bir kadın!. O. hastadan hastaya dolaşırken karısı da evde oturup çoraplarına yama vurur. Sonra masanın bir köşesine üç frank bıraktı... hiç şüphe yok! Hem de ne şefkat gösterir! Ne dilber olur!. adım adım kalkıp inen bacaklarında toplanmıştı. kundurasına kırbaç gibi vuran otların hep biteviye hışırtısından ve uzakta. o kadar hareketsizleşmişti ki. Elbette içi sıkılır! Şehirde yaşamak. valinin geldiğini haber vermek. bütün kişiliği. Şöyle nazikçe üç kompliman yapsan insanı çıldırasıya sevecek. Nasıl buluşuruz? Çocukla dadısı» sürekli başımızda olacak. Endamı da Paris kadınlarınmki gibi.
mutfak merdiveninin basamaklarında durmuş. şapkalarını korumak için üzerlerine örttükleri .. değil mi?.» ötekine: «Yaşasın Tarım. Fakat bütün yüzlerde bir çiçek gibi açılan sevinç. MADAME BOVARY 143 — Allah ömürler versin! dedi. Sadece şunu söylemek istemiştim. söz konusu maddelerin yapısını. kocaları ise. kendi kendine homurdanıyordu: — Ne budala herifler! Öyle bezden baraka yaptılar da iyi haltettiler! Bir vali. sonra gülümseyerek cevap verdi: — Öyleyse başka! Ama tarımdan size ne? Siz ondan da anlar mısınız? — Elbette anlarım. baldırı çıplak alayı için!. ¦ Eczacı oradan geçiyordu. af buyurun acele işim var. ben eczacı. yani kimyager değil miyim? Kimyanın konusu da. miyasmaların etkisi gibi şeyler. Ben danışma komisyonunda üye değil miyim ya! Madame Lefrançois onu birkaç saniye süzdü. gazların çözümlenmesi. oraya gidiyorum. Civar çiftliklerden gelen kadınlar. bunun sonucu olarak tarım da onun alanına dahil demektir! Hem. sonra göğüslükle142 MADAME BOVARY rin geçtiği görülüyordu. arazinin niteliğini. Sokakçıklar-dan. büyük memurların oturacağı parmaklıklı tribünün iki tarafına dikilmiş. her birine yeşilimsi bir bayrak asılıp üzerine sarı sırma ile yazılar işlenmiş dört tane sırık vardı. Homais: — Hiç! Hiç! dedi. sorarım size. A. saçılmış karışık renkleriyle. Eczacı hayretle cevap verdi: — Evet. doğrudan doğruya kimya değil de nedir? Otelci kadın cevap vermedi. Nankin pamuklusundan pantolon. bütün meyhaneler doluydu. Halk. üzerlerine fenerler asılmış iki uzun porsuk ağacıydı. her zamankinin tersine olarak da başına bir şapka. cambazlar gibi çadır altında yemek yemekten hoşlanır mı sanıyorlar? Böyle işgüzarlıkların adına «Memlekete hizmet» diyorlar! Ta Neufchâtel'den pis bir aşçı getirmeye değerdi ya! Hem de kimler için! Bir alay inek çobanı.. boyuna yeniden başlıyordu! Bu kadar şatafat asla görülmemişti! Köy. Ben ki daima la-boratuvarımda otururum. Şişman dul kadın nereye gittiğini sorunca: — Size garip geliyor. ağaçlı yollardan boyuna insan taşıyor. bundan başka. hava güzel olduğu için. Homais devam etti: — Siz bir insanın tarım uzmanı olması için bizzat toprağı sürmesi. böyle bir münasebetle. maden filizlerinin durumunu.ma bugün. gidip şenliği "görmek için evlerden çıkan keten eldivenli hanımların arkasından kapı tokmaklarının çarptığı duyuluyordu.. uşakların yemeğini incelemek.» -üçüncüsüne: «Yaşasın Sanayi. kılcallığını bilmek lazımdır! Daha ne bileyim? Binaların yapılışını.edegeldiğinden her ikisi de emirleri altındaki adamları ayrı ayrı talim ettiriyorlardı. çeşitli cisimlerin yoğunluğunu. yarı açık pencerelerden üç renkli bayraklar sarkıyordu.» dördüncüsüne de: «Yaşasın Güzel Sanatlar» yazılmıştı. dedi. Madame Lefrançois küçümseyen bir tavırla: — Haa! Oraya mı gidiyorsunuz? dedi. Otelci kadın: — Ne peyniri? diye sordu.. kümes hayvanları beslemiş olması mı lazımdır sanıyorsunuz? O işlerden ziyade. altın haçlar. gerekirse bu konularda . havanın etkilerini. gübrelerin bileşimi. ara sıra da.. sıvıların mayalanması. Bu hiç durmuyor. caddeye köyün iki ucundan geliyordu. kolalı başlıklar. kara redingotlarla mavi bez ceketlerin monotonluğunu. otelci Madame Lefrançois'yı kederlendirmişe' benziyordu. madenlerin. Madame Lefrançois. süslüyorlardı. lekelenir diye korkup bellerine kaldırdıkları fistanlarını tutan iğneleri attan inince çıkarıyor. şairin peynire soktuğu fareden de daha münzeviyim. belediye dairesinin dört sütununa dayanmış. Birbiri arkasından bidüziye kırmızı apoletlerin. renk renk atkılar. güneşin berrak ışığında parlıyor. basık bir şapka geçirmişti. Siyah bir setre. Madame Lefrançois. suların özelliklerini. halkının çoğu evlerini bir gün önceden temizlemişlerdi. Herkesin en çok hayran olduğu şey. Bunların birine: «Yaşasın Ticaret. hayvanların yemini. toprağın. doğadaki bütün cisimlerin birbiri üzerine etkilerini araştırmak olduğundan.. kardan daha beyaz gözüküyor. kunduz derisinden kundura giymiş. Madame Lefrançois: Her zaman dükkânıma kapanır otururum.mendilleri yerlerinde bırakıp bir uçlarını dişleriyle tutmakta devam ediyorlardı.
Rüzgâr doğudan esiyor. Onu senetlerle katletti. anlaşılır şey değil. Lheureux dava açıp eşyasının satılmasını istemiş. kendisi şurada.karar vermek. ayırdetmek. Guillaumin'in uşağı Thedore'dan öğrendiği bu işi anlatmaya başladı.-dudakları arasından da dişlerinin sedef gibi parlayan uçları gözüküyordu. onun «Yüze gülüşü. Madame Lefrançois zihnen o kadar dalgın görünü-1 yordu ki eczacı durmak zorunda kaldı. dudaklarında gülümseme. Emma'nm öyle dirsek vurması. dedi. imal tarzı. Madame Bovary'nin bacanda yeşil bir şapka var. Uçuk renkleriyle birer saz yaprağını andıran kurdelelerin süslediği oval siyah şapka. Elma şarabı. fakat Madame Bovary'nin vsoluğu kesildi: Rodolphe da adımlarını ağırlatıp gülümsedi. Pazar yerinde: Madame BoMADAME BOVARY 145 vary'yi selamlıyor. Herkesler dışarıda!. sadece dikkat etmesini ihtar içindi. nerede tutmaz? Bütün bunları bilmek. her zaman uyanık davranıp ıslahatı göstermek lazımdır. diyordu. Böyle pis bir aşçı dükkânı!. Burun zarını pembe bir renk kaplamıştı. ağaçları. ve nezakete bakmayarak: — Şu şişman heriften kaçınmak istiyordum da onun için. Homais hayretle geriledi. sohbete girişmek ümidi ile olacak. biliyorsunuz ya? Şu eczacı. sekiz güne varmaz her şey biter. sütunlar altında bir yer bulursak memnun olur. ince derisinin altında hafif hafif vuran kam. gibi sözler söylüyordu. onları biraz elmacıkların altına çekilmiş gibi gösteriyordu. dedi. yılan gibi» olduğunu söylüyordu. M. kısacası broşürleri. bu sayede derneğin tarım bölümü yemiş ağaçlan koluna üye olmak şerefine erdim. Akla. Rodolphe onu uzaktan görmüş. Ben hemen gidip kendisine saygılarımı sunayım. Belki içeride.. İşte benim o eserim basılıp yayılsaydı.. Emma ona dirseği ile vurdu. dergileri okuyup bilimin ilerlemesinden haberdar olmak. Otelci kadın gözlerini Cafe Français'nm kapısından ayırmıyordu. Kadın: — Hele şunlara bakın!. o çehrenin beyazlığını bir kat daha belirtiyordu. Rodolphe: «Acaba benimle eğleniyor mu?» diye düşündü. Eczacı. . Kıvrık iri kirpikli gözleri önüne bakıyor ve iyice açık oldukları halde. çünkü. arkasında rüzgâra kapılıp dalgalanan kara setrenin etekleriyle hayli yer kaplıyordu. hangileri yararlıdır? Hangi-leri verimsizdir. hangileri besleyicidir? Hangilerini yok etmeli. Madame Lefrançois üç basamak merdiveni indi ve eczacının kulağına eğildi: — Nasıl? dedi. hızla yürümeye başlamıştı. hızlı hızlı uzaklaştı.. artık çok sürmez. Emma başını omuzuna eğmişti. sağına soluna selamlar dağıtıyor. tutulan yolu eleştirebilmek için sağlık bilgisi kurallarını da çok iyi bilmek gerekir! Bundan başka Botanik biliminden de anlamak. O sırada oradan şarkı sesleri yükselmekteydi. hiç olmazsa bilimin öğütlemelerini dinler kimseler olsalar! Mesela ben geçenlerde büyükçe bir risale.. — İşte. bir şey anlamak kabil olmuyordu. hayale gelebilecek her türlü hal1 ve fırsata uygun cümleleri olan eczacı: — Ne korkunç felâket! dedi. Yün örgü ceketinin ilmiklerini göğsüne doğru çeken omuz silkintileri ile iki elini kaldırıp rakibinin meyhanesini gösteriyordu.-. Fakat. M. tafsilat vermek için çağıran Madame Lefrançois'yi dinlemeden. tesirleri ve bu hususta bazı yeni düşünceler diye ad koymuştum. eczacı devam etti: — Ah! Bizim tarımcılarımız birer kimyager olsa. onlara: — Hava doğrusu enfes!. sizin haberiniz yok mu? Bu hafta haciz koyacaklar. hangilerini etmemelidir? Falan ağaç ya da ot nerede tutar. Rouen'deki Tarım Derneği'ne gönderdim. dedi. — Zaten. Tellier'den nefret etmesine rağmen bu hususta Lheureux'yu ayıpladığını.. yetmiş iki sayfalık !bir muhtıra kaleme almış. Madame Lefrançois! Anlıyor mu144 MADAME BOVARY sunuz? Hangileri sağlığa zararlı. Boulanger'nin koluna girmiş. Lheureux de onlarla beraberdi ve ikide bir.. Böyle yandan bakılınca kadının yüzü o kadar sakindi ki. Otelci kadın. Homais: — Madame Bovary mi? dedi. Rodolphe kendi kendine: «Bu da ne demek?» diye düşündü ve yürümesine devam etmekle beraber kadını göz ucuyle süzdü. otları tanımak gereklidir.
Emma kızardı. tayları da onların gölgelerinde yatıyor veya bazen meme emmeye geliyorlardı. — Allaha ısmarladık. Derozerays de la Panville'di. birbirinin-kinden ya yüksek. Rodolphe: — Şu koyun gözlerine de bakın! dedi. Rodolphe sözünü tamamlamadı. Yeniden çiçek açmış birkaç papatya gördüler. böyle çayır çimende yürümenin zevkinden bahsediyordu. onun yanında olmaya tercih ederim. oraya girmeye başlamışlardı. Bunlar^ el ele vermiş. burnuna demir halka vurulmuş kocaman kara bir boğa vardı ki sanki tunç-tanmış gibi hiç kımıldamıyordu. danalar böğürüyor. daha rahat dolaşabilmek için jandarmalara mavi kartını gösteriyor. birbiri arkasından. sepet-j leri. ağır ağır geviş getiriyor ve etraflarında vızıldayan küçük sineklerden korumak için gözlerini kırpıyorlardı. Sahadan yüz adım kadar ötede. — Başımıza başkalarını musallat etmenin yeri var mı ya! Hem. hakem heyeti başkanı M. Monsieur Boulanger? dedi. yüzleri ipten tarafa çevrilmiş. dedi. Rodolphe hemen geleceğini söyleyerek özür diledi. topuksuz pabuçlar giyip parmak-J larma gümüş yüzükler takınmış. Hayvanlar orada. yolu çi-MB ıo 146 MADAME BOVARY te kadar takip edeceğine birdenbire bir patikaya saptı. Bu zat. hakem heyeti azalan ağır ağır dolaşmaya başladılar. Uykusu gelmiş domuzlar burunları ile toprağı deşiyor. Üstü başı lime lime bir çocuk onu bir iple tutuyordu. Tarım Kurulu toplantılarına hiçbir önem vermemekle beraber. Rodolphe'u görür görmez hemen yanına gitti ve nazik bir tavırla gülümseyerek: — Nasıl. Çayır artık kalabalıklaşmaya başlıyor. uzun bir dizi halinde yürüyor ve böylece. İnşallah yine görüşürüz!. çiftçiler. Lheureux.. boylu boyunca bütün çayıra serpiliyorlardı. hem yürüyor.— Herifi nasıl da savdınız! dedi.ayrıca bir yerde. çocukları ile gelmiş kadınlar insana çarpıyorlardı. ama başkan uzaklaşır uzaklaşmaz. ne güzel! Köydeki] sevdalı kızların hepsinin de falına bakmaya yeter. yanlarından geçilince süt ko kan hizmetçi kızlara ikide bir yol vermek gerekiyordu.Madame Bovary'nin de. iri şemsiyeleri. bazen de birkaç sivri boynuzun veya koşan birkaç insan başının yükseldiği görülüyordu. Monsieur Lheureux! diye bağırdı. sonra birbirlerine yavaş yavaş fikir danışıyorlardı. Kısraklar... İçlerinde en önemlileri gibi gözüken biri. başları uzanmış. Bu bir araya tıkıştırılmış vücutların meydana getirdiği dalga boyunca. ya alçak gelen sağrıları ile karmakarışık dizilmişlerdi. kısraklar tarafında burunlarını aça MADAME BOVARY 147 aça bakıp kişneyen. bizi huzurunuzdan mahrum mu edeceksiniz. Rodolphe'un da hemen hiçbir cevap vermemelerine rağmen M. Nalbandın evi önüne vardıkları zaman Rodolphe.. Sonra ilave etti: — Birkaç tane koparayım mı? Ne dersiniz?. Rodolphe: — Orasını Allah bilir! diye cevap verdi. koyunlar meliyor. şaha kalkmış aygırları zaptediyorlardı. mademki bugün sizinle bulunmak bahtiyarlığına erdim. Ayaklarına mavi çoraplar. her hayvanın önünde durup bakıyor. ağzı bağlanmış. İki sıra arasında. yeleleri sarkmış. . Rodolphe. Madame Bovary'yi de beraber sürüklemişti. ta akçakavaklardan ziyafet çadırına kadar. rüzgâra kapılan bir yelenin bir bayrak gibi havalandığı. gitmeye hiç de niyetim yok: Sizin yanınızda olmayı. Kolları sıvalı arabacılar. Emma biraz öksürüp: — Sizin de bir sevdiğiniz var mı?. hatta güzel bir hayvan gördü mü. Emma gülerek: . Artık hayvanları tetkik zamanı da gelmişti: kazıklara bağlanmış uzun bir iple koşu meydanı gibi bir yer ayrılmıştı. sakin sakin duruyor. Artık havanın güzelliğinden.. onların en küçük bir hareketlerini görünce: «Ne emir buyurdunuz?» diye yaklaşıp elini şapkasına götürüyordu. Emma'ya: — Doğrusu.. bir dizlerini kıvırmış inekler karınlarını da çimene yaymış. hem de elindeki deftere bir şeyler kaydediyordu.
. Sonra taşranın bayalığından. Yonville hanımlarının tuvaleti ile alaya başladı. Rodolphe'un kolunu tekrar yakaladı. dedi. külrengi toz bezden yeleği içinde kabarır. Adam öylesine yüklenmişti ki. ama görünüşte öyle. yalnız tahta kunduralarının burnu ile. çayırda baksanız otların aksettiğini görürdünüz. bir top sesi gümbürdedi. Rodolphe'un kollukları pastalı patiska gömleği. dikişi nedir. Ama kaç kere.. Ah. pek tuhaf hisler beslemenin. Bu. meydanın ucunda bir büyük kira landosu gözüktü. yanlış bir işaretti. Rodolphe bunu sezince.. Herkes. Bu. ben de günden güne kendimi hüzne daldırıp gidiyorum. Rodolphe onlarla at pisliklerine basar. Vali Bey henüz gözükmemişti. Emma alay etmediğine yemin ederken. o. — Zaten. ya da sinirlenir. Rodolphe: — Benimle alay etmeyiniz. dedi. gidip orada uyuyanlara katılmanın daha iyi olup olmayacağını kendi kendime sormuşumdur. onun boğduğu hayatlardan. rüzgâr estikçe. serbestsiniz. öne doğru uzattığı kollarının ucu görülüyordu. Nitekim.. Rodolphe'un giyiminde. diyordu. birini bulsaydım. kendi kendine konuşuyormuş gibi devam etti: MADAME BOVARY 149 — Evet. alt kısmı vernikli. ya dostlarınız ne olacak? Onları hiç düşünmüyor musunuz? — Dostlarım mı? Peki hangileri? Dostum.. her şeyi alt eder. birbirlerinden. Emma: — İyi giyinmek zahmete değmez. bir sevgiye rastgelseydim. itişe kakışa kasabaya doğru yollanmaya başladı.var mı benim? Kim beni düşünüyor ki? Bu son kelimeleri söylerken sesi dudaklarından âdeta ıslık gibi çıkıyordu. yoksa biraz daha beklemek mi lazım geldiğini bilemiyorlardı. hülyalardan bahsettiler. her şeyi silip süpürürdüm! Emma: — Ama hiç de acınacak bir halde değilsiniz gibi geliyor bana. insan bunu düşündükçe. Arkalarında. Ben sizi neşeli bir adam sanıyordum. çünkü herkesin önünde yüzüme bir alaycı maskesi takmasını bilirim. hayatta bir gayem olsaydı. orada sönüp giden emellerden. Fakat Madame Bovary'nin böyle şeylerle ilgilendiği yoktu. Rodolphe: — Öyle mi sanıyorsunuz? — Ne de olsa.durup bakıyordu. kalın çizgili pantolonunun altında da. birçok şeylerden mahrum kaldım... -sanat hevesine esir olmanın ve toplum kurallarını daima hafifsemenin bir belirtisi sanarak. avamdan kimseler bunu. ya hoşlanır. Bunlara o kadar vernik 148 MADAME BOVARY vururdu ki ayna gibi parlatırdı. dedi. Örneğin. koncu Nankin bezinden potinleri gözükürdü. O zaman içimdeki bütün enerjiyi harcar. alelâdelikle özenip bezenmenin bir araya gelmesinden hasıl olan bir karmakarışıktık vardı. mehtapta bir mezarlık görünce. dedi. Binet: «Silah başına!» diye bağıracak . Beyaz şapkalı bir arabacının boyuna kırbaç savurduğu iki sıska beygir arabayı çekiyordu. insan köyde oturunca. elini ceketinin cebine sokar. Kendi çıkarları söz konusu olunca kafası pek güzel işlediği için. hasırı buhur kokan bu iskemleleri kapışıyorlar ve kilise mumlarının damlalarıyle kirlenmiş kocaman arkalıklarına bir nevi saygıyla yaslanıyorlardı. Tarım Komisyonu toplantılarından faydalanmanın çaresini bulmuştu. Fikri de para getiriyordu. Nihayet. onu bile anlamaz.. Tereddütle ilave etti: — Zenginsiniz. müşteriden baş alamaz olmuştu. kilisenin iskemlelerini kalabalıktan oradan oraya taşıyıp duran mezar kazıcısı Lestiboudois'di... bir elbisesinin biçimi. uzaklaşmak zorunda kaldılar. sıcaktan bunalan kasabalılar. — Evet. oturumu açmak mı. Rodolphe: — Bunun içindir ki. kendisi üstüne başına pek bakmadığı için özür diledi. şapkasını yan giyerdi. Jüri azası sıkıntılı bir duruma düşmüşlerdi. Emma hayretle: — Siz mi? dedi. — Çok doğru! Bu adamlardan hiçbiri. Madame Bovary. üst üste konmuş bir sürü iskemle taşıyan bir adam yüzünden. — Ah. garip bir surette yaşamanın. hep yapayalnız.
Bütün yelekler kadifeden ve geniş. Homais: — Şüphesiz. belediye binasının önüne vardılar. Madame Bovary ile birlikte. gümüş sırma işlemeli kısa bir frak giymiş. müzakereler oldu. henüz apresi olduğu gibi kaldığı için. Madame Tuvache'ın iğreti verdiği kırmızı Utrecht kadifesi kaplı koltuklara oturdular. arabacının beygirlerini dizginlerinden yakaladı ve küt ayağı ile topallaya topallaya Altın Aslan'ın sundurması altına götürdü. güneşten hafifçe yanmış kumral ve gevşek yüzleri tatlı elma şarabı rengi bağlamıştı. kocaman çizmelerin meşininden daha çok parlayan çuhadan yapılmış pantolonlarının apış aralarını ihtimamla aralıklıyordu. MADAME BOVARY 151 M. kekeliyor. Bütün bu insanlar birbirine benziyordu. Kabarık favorileri. Lestiboudois. İleri gelenlerin hanımları arkada. Herkes silah çatılarına doğru koşuştu. dedi. Ama ne yaparsınız! Her şeye Belediye Başkanı el attı. tam hükümdarın büstü altında bulunanlardan üç tabure aldı ve pencerelerden birine yaklaştırdı. top gürledi ve beyler birbiri peşi sıra kerevete çıkarak. kerevetin basamaklarına çok güçlükle vanlabiliyordu. yay gibi eğilmiş. alın tarafı dazlak. Bütün saatlere. kalabalığa bakarken yarı yarıya kapatıyor. gemlerini kırıta kırıta çekerek. sütunlar arasında bulunuyorlar. Tuvache iltifatlarla mukabelede bulundu. fiyongosu iyice gerilmiş beyaz kravatların tuttuğu katı yakalıklardan taşıyordu. birbirine girdi. Böylece her ikisi. Bu arada Rodolphe. Nihayet Vilayet Meclisi Üyesi ayağa kalktı. uzun fısıldamalar. Hele sanat dehası denilen şeyden büsbütün mahrumdur. Tranpet çaldı. Fakat vilayet arabası bu karışıklığı tahmin etmişe benziyordu. Belediye Meclisinin ve kasabanın ileri gelenleri. arabaya koşulmuş iki sıska beygir. Bu alışverişiyle ortalıkta öyle bir tıkanıklığa sebep oluyordu ki. şuraya iki Venedik direği dikmek lazımdı: Yenilik olarak biraz ciddi ve zengin şeylerle donatarak. gülümsüyor. başının arka tarafında bir yumak saç. çayırdan sırtlayıp getirdiği bütün iskemleleri oraya yerleştirmiş. Kerevetin üstünde bir kıpırdama. akikten birer mühür sallanan uzun bir kurdele bağlıydı. O zaman. Hani göze pek güzel görünürdü. albay da onu taklit etti. beriki bundan pek mahcup olduğunu bildirdi. tam milli muhafızlarla itfaiyeciler trampet çalarak sert adımlarla saf tutmaya geldikleri anda. aynı zamanda sivri uçlu burnunu yukarıya dikiyor ve içeriye gömük ağzına bir gülümseme konduruyordu. Kendisi Vilayet Meclisi Üyesindenmiş. Belediye Konağının birinci katına. söyleyecek söz bulamıyor. devrik yakalıydı. uçuk be150 MADAME BOVARY nizle. pek kocaman ve kalın gözkapaklarıyle örtülü gözlerini. alınları birbirine değercesine karşı karşıya kaldılar. Şu zavallı Tuvache'ın pek zevki yoktur. Binet bağırdı: — Hizaya gel! Albay haykırdı: — Dur! Sola saf bağla! Namlu bileziklerinin merdivenlerden tekerlenen bir bakır kazan gibi ses verip gittiği bir selam dur vaziyetinden sonra bütün tüfekler tekrar yere indirildi. Tuvache da.zamanı ancak bulabildi. Krallığa olan bağlılığını ve Yonville'e lütfedilen şerefi belirtmeye çalışıyordu. manzarayı oradan rahatça seyredebileceklerini söylemişti. üç köşeli siyah şapkasını göğsüne bastırarak muhatabını tekrar tekrar selamlarken M. İkisi de taburelere yan yana oturdular. ucunda yumurta biçimi. etraflarında Jüri Üyeleri. Orada bir sürü köylü toplanarak arabaya bakmaya başladılar. adının Lieuvain olduğu artık öğrenilmişti. dedi. hâlâ gidip kiliseden iskemle getiriyordu. toplantı salonuna çıkmış bulunuyordu. pek halim selim görünüşlü bir zatın arabadan indiği görüldü. methalde. Adam. Hanın uşağı Hippolyte. Lheureux. Bazıları yakalarını bile unuttu. Yumurta biçimi büyük masanın etrafından. Herkes iki elini kalçaları üzerine dayıyor. İsmi ağızdan ağıza kalabalık . Milli Muhafız Kıtası ve halk olduğu halde. Salon bomboş olduğu için Rodolphe. Vilayet Meclisi Üyesi Bey. kalabalığın büyük kısmı ise karşıda ayakta duruyor veya iskemlelere oturuyordu. hafif tırısla. sonra özür diledi. Belediye* Başkanını hamailinden tanıdı ve valinin gelemediğini söyledi. yerine oturmak üzere önünden geçen eczacıya: — Bana kalırsa.
çılgınlığa kendini kapıp koyuverir. bu hususta benimle hemfikir olduğunuzdan eminim. limanlarımız dolup taşmakta. yemin ederim. Hükümdarımıza. harp gibi. fırtınalı bir denizin bin bir muhatarası arasında Devlet gerdunesini metin olduğu kadar da hakim bir elle sevk ve idare eden Sevgili Kralımıza minnet ve şükranlarımızı sunayım. ticareti. kendinize iftira ediyorsunuz. saadete rastgelinir bir gün. Emma: — Doğrusu. hem en temiz ihtiraslar. Kötü şöhretim malum. itimat yeniden doğmakta ve nihayet Fransa rahatça nefes almaktadır!.) arzettiğim gibi müsaade ediniz de. O zaman ufuklar aralanır.» Rodolphe: — Biraz geri çekilelim. ne görürüm? Her yerde ticaret ve zenaat yeşermekte. devletin bedeninde'yeni kan damarları gibi çoğalarak yeni irtibatlar kurmakta. her şeyinizi vermek. — Fakat saadet bulunur mu hiç? Rodolphe: — Evet. terakki ve ahlaklılığın mücahitleri! Artık anlamış bulunuyorsunuz ki. her şeyi feda etmek ihtiyacını duyarsınız! Karşılıklı uzun uzadıya . dedi... dedi. — Niçin? 152 MADAME BOVARY Tam o sırada Vilayet Meclisi Üyesinin sesi görülmemiş bir şiddetle yükseldi: «Vatandaşlar arasındaki çekişmelerin sokak ve meydanlarımızı kana buladığı. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Şayet hafızamdan bu karanlık levhaları defedip nazarlarımı güzel vatanımızın bugünkü vaziyetine çevirecek olursam. hem de en coşkun keyifler lazımdır. ansızın.. her yerde yeni münakale yollan. baştan başa medeniyet olan bir eserin barışsever akıncıları! Sizler. mülk sahibinin. diye tekrarladı. dedi. «Evvelâ müsaade ediniz de (bugünkü toplantının mevzuu hakkında söze başlamadan önce. böyle bir eğlencemiz bile yok! — Hazin eğlence. Böylece insan her çeşit fanteziye. sulhu. büyük imalat merkezlerimiz tekrar faaliyete geçmekte. köylerde yaşayan çiftçiler ve işçiler. Hükümete. tam ümitsizliğe düşüldüğü bir günde. MADAME BOVARY 153 Bu söz üzerine Emma. Şevketmeaba. diye cevap verdi. Vilayet Meclisi Üyesi devam ediyordu: «Sizler de zaten bunu anlamış bulunuyorsunuz. ona. ziraatı ve güzel sanatları da saydırmasını bilerek. politika fırtınaları atmosferdeki karışıklıklardan hakikaten çok daha tehlikelidir. O kimseye içinizi dökmek. harikulade memleketleri gezip dolaşmış bir yolcuyu seyreder gibi baktı ve: — Biz zavallı kadınların. dedi. din daha çok kuvvet bularak gönüllerimizde gü-lümsemekte. Yüksek İdare Makamlarına. hatta bizzat amelenin. amme ve fert refahının hiçbir şubesi nazarlarından uzak kalmayan. çünkü insan bu eğlencede saadet bulamaz. hayır.» Rodolphe: — Saadete rastgelinir bir gün. Emma: — Ne gibi? — Ne gibisi var mı? Kaplarına sığmayan insanlar bulunduğunu bilmez misiniz?. Böylelerine hem hülya. geceleri huzur içinde uykuya dalarken birdenbire yangını haber veren çan seslerinin gürültüsüyle uyanmaktan titrediği. — Hayır. sanki «İşte o!» diyen bir sestir bu. Sizler. evet. beyler. en yıkıcı sözlerin büyük bir cüretle memleketi temelinden çökerttiği günler artık mazi olmuştur. tüccarın.arasında dolaşıyordu. sanayii. dedi. en azından on beş gün müddetle herkese dert anlatmak zorunda kahrım sonra. beyler!» Rodolphe: — Belki aşağıdan beni görürler. adım pek kötüye çıkmıştır. hem hareket. Bir iki kağıdı sıraya koyup daha iyi görmek için gözlerine uygun bir mesafeye getirdikten sonra söze başladı: «Beyler..» Rodolphe: — İnsanlık bakımından belki de bu haklı ve yerinde bir şey.
cebinden çıkardığı mendile ağzını silmişti. hatibi dinlerken gözlerini dört açıyordu. fakir kadar zengin için de lüzumlu bir gıda imal ediyor. Derozerays. göreneğe kaçanı. koskoca sürülerini merada otlatıp semirten de çiftçi değil midir? Tarım olmasaydı. Yanında duran Tuvache.. karnımızı nasıl doyururduk? Hem sonra. avucunu açarak kulağına götürmüş. çıkarcıların ahlakı. ebedi ahlak. müziğin.de. durmamacasma kafamızı şişiriyor vazife. Yine. .. çünkü sözlerini yutacakmış gibi . o kadar aranılmış olan bu hazine. vakit vakit gözlerini hafifçe yumuyordu. M..konuşmazsanız. büyük olanı hissetmek. aylak kafaların o lüzumsuz süsünü değil. güzel olanı candan sevmektir. sonra Em-ma'nın eline bırakıverdi. gayet hünerli cihazlar sayesinde öğütülüp toz haline getiriliyor ve değirmenden un adiyle çıkıyor. tekrar söze başladı: «Burada size tarımın lüzumunu ispdt etmem mi lazım. ötede kolza. birbirinizi rüyalarda görürsünüz. sanatların. kafası geçmiş zamanın peşin hükümleri içine gömülmüş (evet. ama vazife. bacaklarının arasında oğlu Napoleon. Gerçekten. dedi. Lieuvain. her şeyden önce faydalı gayeler peşinde koşmaya kendini adamış derin ve ölçülü zekâyı. Bu kelime harap ediyor beni. vazife. sırtımıza ne giyerdik.. soframıza o lezzetli eti ve yumurtalarını temin eden? Tıpkı cömert bir ana gibi çocuklarına her şeyi veren. sanki karanlıktan birdenbire ışığa çıkmış gibi. çepeçevre ve yukarda bulunan ahlak. daha ileride peynirin türlüsü. kahramanlığın. eli tespihli bir alay sofu karı. beyler. durmadan değişen ve yüksek perdeden atıp tutan. kıvılcım saçar. Burada bağ vardır. Rodolphe sözlerini bitirirken. parıldar. şuracığa. beyler? Kim karşılıyor bizim ihtiyaçlarımızı? Varlığımızı kim doyuruyor? Çiftçi değil mi? Çiftçi. söylemekten çekinmiyorum) iyice gömülmüş bulunmalı ki. — Hayır. Elbiselerimiz için. Madame Bovary itiraz ediyordu: — Ama yine. cümlesine pandomima da kattı. yataklarımıza yumuşak yastıkları. o keten ki. keten. bundan fazla zekâ ve anlayış köylerden başka nerede bulunur? Zekâ deyince. vazife diye. inanmaya cesaret çdihnez. birbirinizin içindekileri sezersiniz. Yün fanilalı bir sürü bunakla ayağı tandırh. o buğday da. hayır! Ne diye ihtirasların aleyhinde nutuk vermeli? Şu dünyada tek güzel şey. başka yerde meyvesinden elma şarabı yapılan elma ağaçları. tarımla geçinen ahalinin zihniyetini yanlış anlasın. nutkun bir hecesini dahi kaybetmemek için. biri. bundan fazla vatanseverlik. Kadın elini çekti. oradan şehirlere götürülüyor. devlete muin olmaya çalışmak suretiyle. hep vazife. herkesin kanaatine biraz uymak ve ahlak kurallarına boyun eğmek de lazım.) Nihayet. bunun sonu gelmez. siyasi daMADAME BO VARY vaya bundan fazla bağlılık. ammenin kemaline. beyler.» Kimsenin dikkatini çekmesine gerek yoktu. Ama yine de tereddüt edilir. yoksa toplumun sırtımıza yüklediği bayağılıkları ile birlikte bütün göreneklerini kabullenmek değildir. karşınıza gelir. Sanki başı dönmüş gibi elini yüzüne götürdü. iyi işlenmiş bir toprağın bütün nimetlerini birbiri peşi sıra saymak lazım gelse. etrafımızı saran peyzaj ve bizi aydınlatan mavi gökyüzü gibi. insanın gözleri kamaşır. saman altından su yürüten. beyler. MADAME BOVARY 155 Toprağın o bereketli sapan izlerine gayretli bir elle tohum saçarak buğdayı yetiştiriyor. Anladık. kanunlara saygı ile vazifelerin ifasından doğan zekâyı kastediyorum. M.» Rodolphe: — Ah. Fakat öbürü. o satıhta kalan zekâyı. yine.kalabalığın ağzı bir karış açıktı. küçüğü. Daha ötede eczacı. o da ondan. fakat herkesin hayrına. beyler. Ama Vilayet Meclisi Üyesi hep devam ediyordu: «Bundan kim hayrete düşer. nihayet her şeyin kaynağı değil mi o ihtiraslar? Emma: — Ama. Rodolphe: — Fakat iki türlü ahlak vardır. keteni unutmayalım! O keten ki.. beyler? Ancak. şurada gördüğünüz budala toplantısı gibi. ama yine de. (Bunu söylerken kadına bakıyordu. coşkunluğun. şiirin. fırıncının eline geçiyor. bir kelime ile. dedi. insanların ahlak dediği şey. son yıllarda büyük bir gelişme göstermiştir. misal bulmak için bu kadar uzaklara gitmeye lüzum var mı? Kümeslerimizin süsü olan o mütevazi hayvanın ehemmiyetini sık sık düşünmeyen var mıdır içimizde? O hayvancık değil midir. insanın gözü kör. üzerine bilhassa dikkatimizi çekmek isterim..
Bilhassa toprağı ıslah etmeye. Vicomte'un koluna girmiş. kavuşmamaları için her türlü oyunlar oynanıyor. yorgunluk ve uyku ifadesi beliri-yordu. kafasına öyle kocaman bir miğfer geçirmişti ki. ansızın. kılıcının ucu havada. Onlar.dinliyordu. hiç durmadan sallanıyor ve başına doladığı basma sargının bir ucu aşağıya sarkıyordu. beygir. sonra her şey birbirine karıştı. bir daha dönmemek üzere yine o MADAME BOVARY 157 yoldan geçip gitmişti! Onu. Bunlardan galip çıkan. gelin de o sessiz . ama yine de Rodolphe'un başını hep yanında hissediyordu. arada bir böğürüp duruyorlardı. yüzünü Emma'ya çevirerek ona yakından sabit bakışlarla bakıyordu.'kötüleniyor. Bu duygunun tatlılığı. çünkü alın yazılan "budur. dirseklerini gererek. o arzular. eczanenin camekânı önünde. Belki nutku işitiyordu. Bu sırada. L6on hep bu san arabaya binerek ona gelirdi. valste dönüyor sandı. İtfaiyeciler. şakaklarının zonklaması arasından kalabalığın uğultusunu ve cümlelerini dua okur gibi sıralayan Vilayet Meclisi Üyesinin sesini duyuyordu. siyah gözbebeklerinin etrafına çizik çizik yayılan küçücük altın ışınlar farkediyor. Üzerine bir rehavet çöktü. o miğferin altında çocuksu bir tebessümle tatlı tatlı gülümsüyor. mendili ile yüzünü yelpazeledi. M. on yılda bir araya gelecekler. Ne yaparlarsa yapsınlar. Emma'ya yaklaşmıştı. bulutlar geçti. er geç. birbirlerini çağıracaklardır. yine de deneyecekler. bu saçlar gibi etrafa aynı vanilya ye limon kokusu yayılıyordu. İnekler burunlarına kadar sarkan yaprakları dilleriyle kopararak. kalabalıktan gelen iskemle gıcırtılarının yer yer kestiği cümle kırıntıları halinde kulağa erişiyordu. ufkun ta ötesinde. ama iki zavallı gönül birbirine kayacak olursa. çünkü birbirleri için yaratılmışlardır. koyun ve domuz cinslerini geliştirmeye dikkat ve himmet ediniz! Bu tarım yarışmaları sizler için birer er meydanı olsun. alçak sesle. yahut kapılarda ayakta duran insanlar görülüyordu. mütevazı çiftlik uşakları. buran kanatlarını hızla açıp kapadı. sığır. Meydan. zahmetli mesailerini hiçbir hükümetin nazarı itibara almadığı saygıdeğer hizmetkârlar. Sessizliğe rağmen. elini mağluba uzatıp daha iyi bir başarı temennisiyle onunla canciğer olsun! Ve sizler. Fakat iskemlesinin üzerinde dikilerek yaptığı bu hareket sırasında. ve Binet. arkasında uzun bir toz bulutu bırakarak Leux yamacından yavaşça aşağıya inmekte olan eski yolcu arabası Kırlangıç'ı gördü. — Topluluğun bu komplosu sizi isyan ettirmiyor mu? Onun mahkûm etmediği bir tek duygu var mı? En soylu içgüdüler. onaylama anlamında. Kollarını dizleri üstünde kavuşturmuş duruyor. sonra. pencereden. Gayri ihtiyari. Tuvache efendinin küçük oğlu olan muavininin miğferi çok daha mübalağalıydı. solgun yüzünde keyif. Sığırtmaçlarla çobanlar. kerevetin aşağısında. ta evlere kadar hıncahınç dolmuştu. iyi gübre kullanmaya. yeleklerine gömülmüş gerdanlarını hafifçe oynatıyorlardı. hatta saçlarına parlaklık veren pomadın kokusunu duyuyordu. Eldivenlerini çıkarıp ellerini kuruladı. birbirlerini seveceklerdir. dimdik duruyordu. eski arzularının içine siniyor ve üzerinden rüzgâr esen kum taneleri gibi. Birçok kere. Justin'in. baktığı şeyin temaşasına dalmış gibi bir hali vardı. kanat çırpacaklar. hızlı hızlı söylüyordu: . onun da sakalından. Lieuvain'in konuşması havada kayboluyordu. sonunda. Sesi. dönüyordu. . Rodolphe. Dirseklerini pencerelere dayamış. kokuyu daha iyi içine çekmek için gözlerini yarı yarıya yumdu. damla damla terleyen kü156 MADAME BOVARY 1 çük. süngülerine dayanarak dinleniyorlardı. en temiz sempatiler hırpalanıyor. Jürinin diğer azalan. altı ayda. ama miğferinin ta burnuna kadar inen viziyeri yüzünden hiçbir şey görmesine" imkân yoktu. ruhuna yayılan bu kokunun harikulade nefesiyle dönüyor. hayvanlarını ta oraya kadar sürmüşlerdi. ne de pervasız bir ampirizmin fazla aceleci nasihatlerini dinleyiniz. Sonra. Oğlan. Diyordu ki: «Devam ediniz! Sebat ediniz! Ne göreneğin telkinlerini. ta uzakta. sütun başlıklarını saran sarmaşıkların serinliğini içine çekmek için. Leon uzakta değilmiş de hemen gelecekmiş zannetti. hâlâ kendini avizelerin parıltısı altında. Emma. yahut köşe başlarında birbirlerine cevap yetiştiren koyunların melediği duyuluyordu. Rbdolphe'un gözlerinde. Vaubyessard'da kendisini valse kaldırmış olan Vicomte hatırına geldi. tam karşısında görür gibi oldu. arka taraftan bir öküzün uzun uzun böğürdüğü.
aynı çiftlikte elli dört yıl müddetle hizmet gördüğü için.» — Hayır. o elin. neden birbirimizle tanıştık? Hangi raslantı bunu istedi? Hiç şüphe yok. Fakat kadın. önsezilerden.hizmetkârların emeği. ya elini kurtarmak istediğinden. Lieuvain artık... sizi seyredeyim! Pencerelerden giren bir rüzgâr. bir altın madalya!» — Çünkü kimsede bu kadar tam bir cazibe ve güzellik görmedim. birbiri ardından sıraladı: «Flaman gübresi. birbirine kavuşmak için akan iki nehir gibi. nutukta hükümetin övgüsü daha az yer tutuyor. düşüncenizde.Guerriere'den Catherine . diyordu. Sonra. her ikisinin nasıl uygarlığa el birliğiyle hizmet etmiş olduğu anlatılıyordu. «Nerede Catherine Leroux?» deyip duruyordu. Birbirlerine bakıyorlardı. lahana yetiştiren Diocletien'i. manyetizmadan söz açmışlardı. değil mi? «Domuz cinsi.» Rodolphe artık konuşmuyordu. yani daha özel bilgiler veı daha. iki birinci mükâfat: M. esaslı düşünceler içeriyordu. parmaklarını oynatır gibi oldu. .. beyaz kelebeklerin çırpman kanatları gibi hafifçe havalandı. Derozerays bu meseleyi ele almıştı. Bizet'ye. «Fışkılar. «Bir merinos koçu için. Leherisse ile M. yahut bu tazyike cevap verdiğinden. gözlerini size dikmiş.Size refakat edeceğimi biliyor muydum? «Yetmiş frank!» — Hatta yüz kere kalkıp gitmek istedim. aşağıda köylü kadınların bütün o kocaman başlıkları. kendiliklerinden.Nicaise Elisabeth Leroux'ya. Sayın Başkan. Rodolphe de manyetizme bahsinden yavaş yavaş yakınlıklar bahsine geçmiş. Nutku.uzun vadeli icarlar. diğer günler ve bütün hayatım boyunca kalacağım gibi! «Argueil'den M. insanların ormanlar içinde meşe palamutlarıyle karın doyurduğu o hoyrat zamanları tasvir ediyordu. acaba bu keşifte faydadan çok zarar yok muydu? M. toplumların meydana çıktığı tarihe kadar çıkarak... bir gölge gibi silinir giderim. Hatip.» — Bu akşam. «Givry-Saint-Martin'den M. biz. sizi desteklemekte. Bu bahiste din ile tarım arasındaki ilişkiler.. buna karşılık. Bu.. Rodolphe haykırdı: — Ah teşekkür ederim! Beni reddetmiyorsunuz! Ne kadar iyi kalplisiniz! Anlıyorsunuz ki ben sizinim! Bırakın da sizi göreyim. . Bain'e!» — Nitekim hatıranızı hep gönlümde saklayacağım. Belot'ya. Caron'a. fakat daha olumlu bir üslup niteliği taşıyordu. bu dayanılmaz cazibelerin nedenini çok daha önce yaşanmış hayatlarda aramak lazım geldiğini anlatıyordu. Kurumuş dudakları dayanılmaz bir arzu ile titriyordu ve parmakları. — Mesela az evvel size geldiğim zaman. Haklı taleplerinizi karşılayacak ve elinden geldiği kadar meşakkatli fedakârlıklarınızın yükünü hafifletecekti!» M. insanlığın hayrına olmuştu. devlet bundan böyle. aradaki mesafeye rağmen. Sonra bu insanlar hayvan postlarını terk etmişler. altmış frank!» Rodolphe kadının elini sıkıyor. bir gümüş madalya!» Vilayet Meclisi Üyesi. toprağı çizik çizik etmişler. «Notre-Dame'dan M. Ve kadının elini yakaladı. sizi himaye etmektedir.» -r. Başkan: «Mükemmel ürün ödülü!. Emma elini çekmedi. .faziletlerinizin mükâfatım alın ve emin olun ki.la . din ve tarım bahsi daha uzun sürüyordu. Derozerays kalkıp başka bir nutka başladı. tatlı bir gevşemeyle.kanal açma. .oturdu. sizi takip ettim. kaldım. asma dikmişlerdi.» MADAME BOVARY 159 — Ama unutursunuz beni. Başkan: «Yağlı tohum küspelerinin kullanılışı» diye devam ediyordu. hayır... yarın. hayatınızda benim de bir yerim olacak. genç kadına.» diye bağırdı. Rodolphe ile Ma158 MADAME BOVARY dame Bovary ise. sapanı ile tafla süren Cincinnatus'u. «Quincampoix'dan M. . Cullembourg. rüyalardan. — Nitekim. kumaştan elbise giymişler. yakalanmış da tekrar havalanmak isteyen bir kumru gibi sımsıcak ve titremeler içinde olduğunu hissediyordu. Mesela. ikimizin de üstünden kayıp gittiğimiz inişler bizi birbirimize doğru itti. masanın örtüsünü buruşturdu ve meydanda. yirmi beş frank kıymetinde. belki üyeninki kadar süslü değildi. M. birbirlerine kenetlendi. «Sassetot .keten üretimi. tarlalara tohum atarak yeni yılı açan Çin İmparatorlarını zikrederken.
Kadehine şarap koyuyorlardı. cevap bile vermiyordu. müsabakanın gamsız galiplerini dövüyorlardı. öylesine Emma'yı düşünmeye dalmıştı ki. gürültülü ve düzensiz geçti. fısıltı halinde sesler geliyordu: — Gitsene! — Sola! — Korkma! — Ah. Rodolphe'un koluna girdi. Hayatında ilk defa böyle bir kalabalığın ortasında bulunuyordu. O kadar izdiham vardı ki. ziyafet saatini bekleyerek. . ilerlemek mi. Bu yarım asırlık kölelik. bitmişti. sofranın üstünde. beyazımtırak bir duman dalgalanıyordu. yaklaşın. boynuzlarında yeşil çelenklerle ahırlarına dönen. uğultunun artmasına rağmen..Kadın bir türlü meydana çıkmıyordu. onlar da. Artık nutuklar okunmuş. Bütün alınlardan damla damla ter akıyor. Herkes yine eski mevkiine dönüyor. Ambarların tozu. kâh ihtiyar kadıncağıza bakarak. — Yaklaşsa ya! O zaman. sanki çekilmiş bin bir meşekkatın mütevazı deliliymiş gibi hep yarı açık duruyordu. babacan bir tavırla: — Yaklaşın. kalabalık dağıldı. Rodolphe. ziyafet için ver* diği paranın acısını çıkarmaya bakıyordu. Rodolphe. koltuğundan sıçrayarak: — Sağır mısınız kuzum? dedi ve kulağına bağırmaya başladı: — Elli dört senelik hizmet! Bir gümüş madalya! Yirmi beş frank! Bunlar" hep sizin. Eczacı. yapağının kiri o elleri öylesine sıvamış. hiçbir şey işitmiyordu. Kırmızı gömleğinin yenlerinden. belediye binasının birinci katına çıkmışlardı. notere eğilerek: — Ne kaba sofuluk bu. Yüzünün ifadesinde bir nevi manastır sertliği vardı. dudaklarının biçimini hayalinden geçiriyordu.. Bol bol yeyip içtiler. Madame Bovary. katılaştırmış. pek fakirane elbisesi içinde büsbütün büzülmüş gibi görünen ufak tefek bir ihtiyar kadıncağızın ürkek ürkek kerevete yaklaştığı görüldü. az kalsın davetlilerin ağırlığı altında kırılacaktı. Kapıda birbirlerinden ayrıldılar. düşüncesine tam bir sessizlik çökmüştü. Tuvache. neşe ile açılıp saçılan o burjuvaların karşısında işte böyle kalakalmıştı. çayırda tek başına gezindi. milli muhafızlar. her şey eskisi gibi olup bitiyordu: Efendiler uşakları azarlıyor. yoksa kaçmak mı lazım geldiğini. Bu solgun bakışı kederli veya içli hiçbir şey yumuşatmıyordu. Yüzü. dedi. Taburun trampetçisi şişe ile dolu bir sepet getirmişti. Bununla beraber. Arkasında. süngülerine geçirmiş oldukları çöreklerle. Şölen uzun sürdü. trampetler. iyice baktı. jüri üyelerinin kendisine niçin gülümsediklerini kestiremeyerek olduğu yerde dimdik duruyordu. sırtını çadırın bezine dayamış. dedi. yanındakiler boyuna konuşuyor. mafsalları boğumlu iki uzun el çıkıyordu. bir sonbahar sabahı nehirden yükselen buğu gibi. O da kendisini evine kadar götürdü. madalyayı eline alınca. tavana asılmış gaz lambaları arasında. onların dilsizliği ve vurdum duymazlığı kendisine de geçmişti. çamaşır yıkamaların sodası. Başkanın elinden kazananların listesini almış olan Şehir Meclisi Üyesi: — Yaklaşın pek sayın Catherine-Nicaise-Elisabeth Leroux. MADAME BOVARY 161 Kadın. buruşukluklarla suyu çekilmiş bir elmadan daha fazla kırış kırış olmuştu. çimen üstünde uşaklar kirli tabakları istif ediyorlar. siyah elbiseli beyler ve Şehir Meclisi Üyesinin göğsündeki nişanla içinden ürkmüş. Bayraklar. O zaman yüzünde saadetle dolup taşan bir tebessüm belirdi ve giderken şöyle homurdandığı duyuldu: — Namıma ayin yapsın diye bizim köyün papazına vereceğim bunu. sihirli bir aynadaymış gibi. herkes. ne budala kadın! 160 MADAME BOVARY Tuvache seslendi: — Nerede kaldı bu kadın! — İşte geliyor!.. herkes dirseğini güçlükle kımıldatıyordu. Sıra yerine geçen daracık tahtalar. diye tekrarladı. Emma'nm söylediklerini. Hayvanlarla düşe kalka. Ayaklarında tahtadan kocaman galoşlar. halkın kendisini neden ortaya ittiğini. fakat o. Kenarı işlemesiz başlığının çerçevelediği sıska yüzü. Toplantı sona ermişti. Kâh elindeki kağıda.-çizik çizik etmişti ki. belinde de büyük bir mavi önlük vardı. temiz suda bol bol yıkanmış olmasına rağmen yine de kirli görünüyor ve hizmet göre göre.
Tam o sırada. MB il 162 MADAME BOVARY İkide birde yanındakilerden ayrılıp Binet'ye tavsiyelerde bulunmaya gidiyordu. mahzene yerleştirilmişti. aşırı bir ihtiyatkârlıkla. Bu sebeple. hepsinin adlarını teker teker o listeye yazmalı. iki fenerin arasında. bir sola yıkıldığı görülüyordu. M. Tuvache'ın adresine gönderilmiş olan donanma fişekleri. İki gün sonra. Madame Homais. Yüzbaşı evine dönüyordu. benim de uykum var. «Ne milisin cengâver tavrını». hatta. hükümet elinden geleni yapıyordu. ne de «orada bulunan ve bazıları. M. Rodolphe. sarhoşlukla adamakıllı mücadele etmeli! Bence her hafta belediyenin kapısına bir liste aşmalı ve o hafta' içinde kendilerini alkolle zehirlemiş ne kadar kimse varsa. Emma. Vakit vakit zavallı bir Roma şamdanı havaya yükseliyor. ölümsüz saflarımızın kalıntıları olup da trampetlerin erkek sesini duyar duymaz hâlâ yüreklerinizin çarptığım hisseden yaşlı aile babaları» dediği dazlak kafalı ihtiyarlar unutuluyordu. dedi.. hemen ertesi gün. onları da yapalım. Ne olursa olsun. istatistik bakımından da.asker serpuşlarının madeni tokalarında parıldıyor. tornasına kavuşacaktı. adamlarınızdan birini gön-derseniz veyahut bizzat kendiniz gitseniz?. Homais: — Acaba iyi olmaz mı. şu bayram günü de pek güzel geçti işte. Yeniden yüzbaşıya doğru koştu. Yerlere bir tek kıvılcım MADAME BOVARY 163 bile düşmeyecek. Bunu Homais. sonra başını kaldırıp kapkaranlık gökyüzünde fişeklerin ışıklı yolunu takip etmeye başladı. eczacı M. sessiz. dostlarının yanına dönünce: — Müsterih olun. Adamakıllı sarhoş olan arabacı. Zaten. havada kuyruğunu ısıran bir ejder şekli çizmesi gereken en bellibaşlı fişek de tamamıyle güme gitti. artık gidelim de yatalım. Onu. Bu uğultuya. dedi. dedi. tulumbalar dolu. bu girlantlar neye? Hararetini. daha binlerce ıslahata lüzum var. o zaman halk. rutubet alan barut pek ateş almıyordu. böylece. Yere birkaç damla yağmur düştü. dedi. dedi. Nitekim. Vilayet Meclisi Üyesinin kira arabası handan çıktı. hararetle kaleme almıştı: «Bu örgü örgü yeşillikler. ne «Kasabanın en şen kadınlarını».. arabanın körüğü üstünden. Binet bana bütün tedbirlerin alınmış olduğuna dair teminat verdi. tatlı bir bakışla ve alçak bir sesle: — Hem de ne kadar güzel. bir uğultudur koparıyordu. yavaşça kocasının omuzuna yaslanmıştı. ağzı bir karış açık. doğru yıllık rakamlar elde edilmiş olur ve icabında. Jüri üyelerini sayıp dökerken kendi adını da baş tarafta zikrediyor. bu çiçekler.» Sonra Vilayet Meclisi Üyesinin kasabaya girişini anlatırken. sürülmüş topraklarımıza saçan tropikal bir güneşin selleri altında. Şüphesiz.. Madame Homais ve eczacı ile beraberdi. bütün vücudunun sarsıntılara uyarak bir sağa.. o şenlik hakkında uzun bir makale çıktı. Homais'nin Tarım Derneği'ne elma şarabı hakkında bir muhtıra göndermiş olduğunu da bir . sonra aksi istikamette yollarına devam ettiler. mademki hiçbir şey yok! Eczacı. geceleyin. fakat kocası. elbisesinin kıvrımları duvarlar boyunca iniyor ve yaşanacak aşk günleri istikbalin panoramasında sonsuzluğa kadar uzayıp gidiyordu. Birbirlerini selamladılar. gerine gerine esneyerek: — Doğrusu. Rodolphe yanmakta olan kağıt fenerlerin ışığında kadını seyrediyordu. birdenbire uyuklamaya başladı. bu kalabalık böyle nereye koşuyor?» Arkasından. Fenerler de birer ikişer söndü. köylülerin hayat şartlarından bahsediyordu. karanlıktan Öte berileri çimdik-lenen kadınların çığlığı da karışıyordu. Tahsildar: — Beni rahat bırakın. endişe ediyordu. Emma. ama bu kâfi değildi. Haydi. gazaba gelmiş bir denizin dalgalan gibi. havaya karışıp giden fişekleri tehlikeli buluyor. «Cesaret! diye bağırıyordu hükümete. donanma fişekleri atılırken tekrar gördü. yıldızlar yandı. Rouen Feneri gazetesinde. Eczacı: — Doğrusunu söylemek lazımsa. Eczacı. Uzaktan. Ama özür dilerim!. eşarbını şapkasız başına bağladı. dedi.
Herhalde din adamları terakkiyi bambaşka bir tarzda anlıyor olmalılar. yanlış bir iş yapmış oluruz. görüyorsunuz ki buraya gelmemekte haklıy-mışım. Al-laha ısmarladık!. Kadın. Akşam oluybrdu.. kendini herhalde bir Bin Bir Gece rüyası içinde sandı. Lieuvain Kralın. iki kardeş olan Sanayi ve Güzel Sanatlar. onun hatır sormalarına zar zor cevap verdi. Homais. durmamacasma sizi düşünüyorum!.. bayramın bellibaşlı tertipçileri 164 MADAME BO VARY toplanmış bulunuyordu. vaktin geç olduğunu düşündü. «Baba oğlunu. bilmem nasıl bir kuvvet beni size doğru itti! İnsan ilâhi kaderle mücadele edemiyor. o kadar uzaklara gideceğim ki. — Mühim bir hastalık mı? yv Rodolphe. De Loyola beyler!» (1). tekrar görmek sabırsızlığı içinde. meleklerin tebessümüne dayanamıyor! Kendini güzele. kendisinden biraz uzaklaşarak: — Efendim! dedi. kazananların sevincini. Hatıranız beni ümitsizliğe düşürüyor! Ah. IX Aradan altı hafta geçti. MADAME BOVARY 165 Rodolphe. Emma.. Rodolphe. Hafta sonunda da ava gitti. methiyeye kaçan bir üslupla tasvir ediyordu.notla hatırlatıyordu. melankolik bir sesle: — Ah! dedi. koca karışım öpüyordu... Derozerays Tarım. evine ve sevgili karısının yanma dönünce de o madalyayı. ruhumu dolduran ve ağzımdan kaçırı-verdiğim bu ismi söylememi bana yasak ediyorsunuz! Madame Bovary!. Ödüllerin dağılışına gelince. çünkü bu ismi. Camlar boyunca küçük muslin perdeler. İnsanın bu manzaraya hakiki bir ha-yalnüma. sihirkâr. üstüne bir güneş ışını düşmüş barometrenin yaldızı.. bugün. Bu aile toplantısını hiçbir üzücü hadisenin ihlâl etmediğini de belirtmek isteriz». Hiç şüphe yok.. Hasta oldum. bir başkasının ismi! Tekrarladı: — Bir başkasının! Elleriyle yüzünü kapadı: — Evet. mühim değildi. Yemek tam bir dostluk ve samimiyet havası içinde yendi. İçlerinden bir çoğu. M. Avdan dönüşte. M. Asıl buraya gelmek istemedim de ondan. parlak bir donanma şenliği havayı ışığa boğdu. küçük kasabamız.. Leplichey ıslahat şerefine kadeh kaldırdı. tapılmaya layık olan şeye kapıp koyuveriyor. ayakta durdu. Fakat aslında bu sizin isminiz değil. Gece.. Herkes size bu isimle hitap ediyor!. kazandığı mütevazı madalyayı gururla herkese gösteriyordu. bir tabureye oturarak: — Doğrusu. Emma'nın yanma. Rodolphe tekrar söze başlamak istedi: — Emma. geldi ki. Emma. alaca karanlığı koyulaştınyor. sonra şöyle muhakeme etti: — Şayet beni ilk günden sevmişse. Uzaklara. Rodolphe devamla: . Rodolplhe: — Benim.. gerçek bir opera dekoru diyesi geliyordu. süs bitkisinin aralıklarından. Liegeard'ın çayın üstünde kurulan ziyafet "sçfrasında. O Ma sizin bileceğiniz iş. An . Bir akşam. Ama ne de olsa. hayatında ilk defa böyle sözler duyuyordu. dedi. dedi. bir daha benden bahsedildiğini duymayacaksınız-!. M. bu sözlerin sıcaklığı karşısında. gidiyorum. Ve ilâve ediyordu: «Yalnız kilise mensuplarının bayrama katılmayışı dikkati çekti. — Neden? — Neden olduğunu tahmin etmiyor musunuz? Yüzüne tekrar baktı. Emma kızararak başını eğdi. Tu-vache Valinin.. gururu.O halde devam edelim! Emma yalnızdı. kulübesinin gösterişsiz duvarlarına asacaktı.. «Saat altıya doğru. M. (1) Cizvit tarikatım kurmuş olan Ignace de Loyola kastedilmektedir. baha daha da çok tutulmuş olmalı. işim çıktı. affedersiniz!. M. M. Rodolphe görünmedi. kardeş kardeşi. nihayet meydana çıktı: — Hemen gidip ğorünmeyelim. baştan başa gevşiyordu. gözyaşları içinde.. bu o kadar dik bir bakıştı ki.. aynaya ateşler aksettiriyordu..
Felicite. camların gerisinde. onun pırıltısına bakıyordum. Arzusu.. karısının artık emrine amade olduğunu ve lütufkârlığına güvendiğini mektupla bildirdi. Bunun üzerine Rodolphe. Kadın razı oldu. evi öğrenmek istiyordu.. her ikisi de ayağa kalktılar. fakat kadın reddedince. binici kıyafetim yok ki. beriki de bundan faydalanarak. yaltaklanmalara daldı. dedi. Bovary: — Gider. hakikaten çok endîşe ediyordu. — Hayır. Böylesini Emma'nın o zamana kadar hiç görmemiş olduğunu düşünmüştü herhalde. salonun kapısı da kapalı değildi. yerinde çark ederek: — O bana vız gelir. Boulanger'ye. ama ata nasıl bineyim. atla gezintiye çıkmanın iyi gelip gelmeyeceğini sordu. ben size gönderirim onu. Emma'yı görmek için eczaneden sıvıştı. parmaklarıyle camlan tıkırdatıyordu. dedi. Zaten hazırlanmış. Teşekkür ederim. eczacı da yerinden kalkıp çıktı. ay ışığında parlayan çatıya. Sonra. her gece. pencerenizde sallanıp duran ağaçla166 MADAME BOVARY rina. bahçenin. — Yaptır kendine bir tane. aman. Madame Bovary bunda bir mahzur görmeyince.. Emma. Rodolphe hemen emrine bir tane ayıracağını söyledi. Baş başa kalır kalmaz da: MADAME BOVARY 167 — Neden. dedi. Rodolphe iki binek atiyle Charles'ın kapısı önüne geldi. Geceleri. Rodolphe yerinden kalkarken: — Bir arzumu yerine getirmek lütfunda bulunur muydunuz. Doktor. Emma'nın.hepsi bundan ibaret! Siz de bundan şüphe etmiyorsunuz zaten. Boulanger'ye bir sürü tembihte bulunuyordu: — Aman dikkat edin! Kaza gelir. bin bir bahane aradı ve sonunda bunun belki herkese garip geleceğini söyledi. dedi. Beraber geliriz. kendisini bekliyordu. Her şeyden evvel sıhhat meselesi bu. hayır. Haksızsın. tedbirli olun! . Homais: — İyi gezintiler! diye bağırdı. fakat mutfaktan bir tahta kundura gürültüsü duyuldu ve o anda farkına vardı ki. M. Rodolphe. hacamat olan arabacısının hâlâ başı döndüğünü anlattı. buraya kadar geliyor. Küçük Berthe'i oyalamak için. Ah! Orada. karısının hafakanları yeniden başlamıştı. Çocuk uzaktan bir öpücük gönderdi. hiç değilse. annesi de ona kırbacının ucuyla cevap verdi. ona doğru döndü: —¦ Ah! Ne kadar iyisiniz! — Hayır. — Peki. evi gezmekti. Kostüm hazır olunca. Bu beklenmedik unvanla gururu okşanan hekim. bir kelime ile! Bir tek kelime ile! Bir tek kelime ile! Rodolphe. sırtında ise geyik derisinden bir kadın eyeri vardı. Tedbirli olun. yumuşak çizmeler giymişti. bir zavallı insanın bulunduğunu nereden bilecektiniz. boğazında bir hıçkırık. Charles. Gerçekten. — Öyleyse mükemmel. görürüm. — Elbette! Mükemmel. göz görmez. M. sizi çevreleyen her şeyi bol bol seyrettim. Justin. Charles. sizi görmediysem bile. Ertesi gün. o da ısrar etmedi. sözünü kesti. Fevkalade bir fikir! Hemen tatbik etmelisin. M. öğle vakti. Bunu söyleyin bana. alâ!. Atlardan birinin kulaklarına pembe ponponlar takılmıştı. uzun kadife frağı. sizden o kadar uzak ve size o kadar yakın bir yerde.— Fakat gelmediysem. karanlıkta pırıldayan küçücük lambaya. Rodolphe uzun. dedi. kendini azar azar tabureden yere bırakıyordu. kendisine biraz çeki düzen verdi: — Madam bana sıhhati hakkında malumat veriyordu. atlan olmadığı itirazı karşısında.. ona: — Bonjur. Boulanger'nin o pek kibarca teklifini kabul etmedin? Emma dargın bir tavır takındı. bilmem. M. sizi seviyorum . beyaz triko külot pantolonu ile sahanlık üzerinde göründüğü zaman Emma da kılığına bayıldı. sizin için daha kolay olur.. tam bu sırada Charles içeriye girdi. evinize. Belki atlarınız azgındır! Emma başının üzerinde bir gürültü duydu. ziyaretine bir sebep göstermek için. Charles. yatağımdan kalkıyor.
kadının çıplaklığından bir şeyler hayal ettiren beyaz çorabının zarafetini seyrediyordu. avluları. Tam ormana dalacakları sırada güneş yüzünü gösterdi. eyerlerin meşini gıcırdıyordu. Fakat şu cümleye: — Artık kaderlerimiz müşterek değil mi? — Hayır. Zaman zaman bir iki kelime konuşuyorlardı. Atlardan indiler. arada eğiliyor. imkânsız bu. Rodolphe. aşkından bahsetmeye başladı. korunun kıyısını takip ettiler. Yere yatmış bir kütüğün üstüne oturdular. otları çekip üzengiden ayırıyordu. Emma. kadının ürkmesini önledi. Ekim ayının ilk günleriydi. Emma kendi evini seçebilmek için gözlerini yan yarıya yumdu. Emma'nın büyük mavi tülü yere düştü. Kırın üstünde sis vardı.Onlann uzaklaşmasına bakarak elindeki gazeteyi salladı. 168 MADAME BOVARY Bayırın altında Rodolphe dizginleri gevşetti. Bulundukları yükseklikten. Yapraklar kımıldamaz olmuştu. yahut yaldız sarısı renginde ağaç kümeleriyle menekşe dolu düzMADAME BOVARY 169 Kikler peşpeşe geliyordu. yere düşmüş çam kozalaklarını nallarının ucuyla itiyordu. Emma. sağ kolunu açmış. kayboluyordu. bulutların aralığından. atını sürmekle beraber. duvarları ve kilisenin çan kulesiyle Yonville'in çatıları görünüyordu. peşpeşe sıralanışı içinde sıkıntı veren çam gövdelerinden başka bir şey göremez oluyordu. Gökyüzü masmavi kesilmişti. Tütün kırıntısı gibi kızılımsı bir renk bağlamış olan toprak. tepelerin kenar çizgileri üzerinden buğular uzanıyordu. Hep çiçek açmış fundalıklarla kaplı geniş alanlar vardı. Rodolphe hayvanları bağladı. yükseliyor. ilerlerken. Sakin. kendini eyerin üzerinde sallantının temposuna bırakmıştı. Rodolphe ile Emma. ikisi birden. — Nereye gidiyoruz? Rodolphe cevap vermedi. yukarda atlar birdenbire durdu. Rodolphe etrafına göz atıyor. eli yukarda. Evvela. dörtnala kalktı. Yanda. Rodolphe da. güneş ışığı içinde. . rüzgârla kımıldayan kum yığınlarını andırıyordu. o zaman da. iltifatlara boğarak. önde. bu gölden simsiyah kayalar gibi sivriliyor ve kavakların sisi aşan üst kısımları. arkasından yürürken. başını eğmiş ayağının ucuyle yerdeki kıymıkları iterek onu dinliyordu. uzakta. Çoğu zaman. hayvanların ayak seslerini boğuyor. Bazen de dallan aralamak için kadının yanından geçiyor. Rodolphe'la göz göze gelmemek için başını çeviriyor. atlar. ilerleyelim! Dilini şaklattı. Ufukta. tekerlek izlerinin arasındaki yosunlara basa basa yürüyordu. çimen üstünde ılık havanın içinde esmer bir ışık dolaşıyordu. Sonra. Emma'nın atı toprak kokusunu alır almaz. bu siyah kumaşla siyah potin arasında. Bazen. Emma. Yapraklarının çeşidine göre boz. Yolun kenarındaki uzun eğreltiotları Emma'nın üzengisine takılıyordu.. buhar olup havaya karışan solgun ve geniş bir göle benziyordu. yüzü biraz eğik. dedi. fazla uzun elbisesi ayaklarına dolaşıyordu. Genç ağaçların balta ile devrildiği daha genişçe bir yere geldiler. Rodolphe. Rodolphe kadına. dedi. su kıyısındaki bahçeleri. Emma durdu: — Yoruldum. atını koşturuyordu. — Acaba?. ciddi ve melankolik bir tavır takındı. Emma. Siz de biliyorsunuz. kızılımtırak. bütün vadi. Atlar koşmaya başladılar. yanı sıra. Kadın. bıyıklarını ısırıyordu. Emma. içinde yaşadığı bu zavallı köy kendisine hiçbir zaman bu kadar küçük görünmemişti. Atlar soluyor. Yer yer ağaç kümeîeri. dizinin bacağına değdiğini hissediyordu. kesik kesik soluyordu. Eteğinin kuyruğu yukarıya iliştirilmiş olmasına rağmen. bir sıçrayışta ileri atıldılar. çamların arasında. çalıların altından hafif bir kanat çırpıntısının kaydığı veya meşeler arasında uçuşan kargaların boğuk ve tatlı haykırışı duyuluyordu. bazıları da yırtılıyor. — İlerleyelim. Rodolphe: — Allah bizi koruyor. diye cevap verdi.
Rodolphe'u sevgi dolu ve buğulu gözlerle birkaç dakika süzdükten sonra birdenbire: — Ah. Yaprakları yiyen iki atın gürültüsünü duydular. Emma ise gevşek gevşek kurtulmaya çalışıyordu.. melek olunuz. Emma'nın başına. öbür tepelerden upuzun ve ne olduğu belirsiz bir haykırma. üstünü. Yonville'e döndüler. At üstünde ne kadar sevimliydi! Narin endamıyle dimdik. Atlar nerede? Dönelim. sanki sinek kuşları uçarken tüylerini serpmişler gibi. Onu. O anda. akşam kızıllığı içinde yüzü açık havadan pembeleşmişti. duruyordu. Oynayan sinirlerinin son titreşimlerine bir müzik gibi karışan bu sesi sükût içinde dinledi. dirseği tabağının yanına dayalı. bu bahsi kapatalım artık. kollarını açarak kadına doğru yürüdü. diyordu. gözbebekleri. Kolunu uzatıyor. su mercimeklerinin bir yeşillik gibi kapladığı bir küçük göle doğru götürdü. dedi. Kadın tir tir titreyerek geri çekildi. vakit vakit eğiliyor. bir hıçkırıkla gerilen beyaz boynunu arkaya attı ve âdeta bitkin. Akşam karanlığı çöküyordu. kadının belini sarıyordu. Rodolphe'un gözlerini kamaştırıyordu. çarpıntısı yeniden başlayan kalbini ve kanının vücudu içinde bir süt nehri gibi dolaştığını hissediyordu. mahcup oluverdi. Kadın tekrarladı: — Nerede atlar? Nerede atlar? O zaman. Kalın. Hemen gitmeyelim. Rodolphe: — Biraz daha. ağzında tuhaf bir gülümseme. diyordu. Elbisesinin kumaşı. Siz benim gönlümde. duruyordu. jcs duydu. erkeğin omuzuna yaslanarak yavaşça: — Ah! Rodolphe. şurada burada. kabahatliyim.. ötede. gözyaşları içinde. atını kaldırımlar üzerinde şaha kaldırıp çark ettirdi. sağlam ve tertemiz bir mevkide. Fakat yaşamak için size muhtacım! Gözlerinize. Emma. Rodolphe onu bileğinden yakaladı. fakat gezinti hakkında bilgi isteyince. gizlenmek için sıçramaya başladılar. sabit. ışıklı lekeler titreşiyordu. dizi atının yelesi üzerinde bükülmüş. 170 MADAME BOVARY Rodolphe'un yüzündeki ifade değişti: — Mademki öyle. — Emma! . Rodolphe. Çamur üstünde atlarının yan yana bıraktığı izleri. halini iyi buldu. Üzüyorsunuz beni. Emma! Emma! Kadın. Herhalde yanlış anladınız. otlarda aynı taşları yeniden gördüler. Kadın. Kadın. Emma'nın etrafında. Yonville'e girerlerken Emma. kadının elini yakalayarak öpüyordu. elleriyle yüzünü kapayarak kendini bırakıverdi. Döndüler. Kadın: — Kabahatliyim. Otlar üzerindeki ayak seslerini duyan kurbağalar. Aynı yoldan geçerek. Ufka yaslanmış güneşin dallar arasından geçen ışıkları. koluna girdi. — Niçin?. dişleri kenetlenmiş. sesinize. Her yer sessizdi. Neden? Anlayamadım. uzun bir titremeyle sarsıla sarsıla. Yanan iki şamdanın arasında. Bana yâr. dişleri arasına bir yaprak sigarası sıkıştırmış.Gitmek için yerinden kalktı. yüksek. ağaçlardan tatlı bir şey yayılıyor gibiydi. kaidesi üstünde duran bir meryem gibisiniz. sonu bir türlü gelmeyen bir MADAME BOVARY 171. yapraklar üzerinde veya yerde. dedi.durdu. dedi. canı sıkılmış ve öfkelenmiş gibi göründü. Akşam yemeğinde kocası. Rodolphe. düşüncenize ihtiyacım var. kardeş. Solmuş nilüferler. Rodolphe yürürken kadına böyle destek oluyordu. Emma işitmemezlikten geldi.. Rodolphe: -— Ne oldu size. Derhal saygılı. Pencerelerden kendisine bakıyorlardı. kırık dizginlerden birini çakısı ile tamir ediyordu.. Kekeleyerek: — Ah! Beni korkutuyorsunuz. sazlar arasında hareketsiz. Sizi dinlemekle delilik ettim. Fakat. okşayıcı. Etraflarında hiçbir değişiklik yoktu. frağının kadifesine takılıyordu. dağların yerinden oynamasından beter bir şeyler gelmişti. Rodolphe. ormanın ötesinden. dedi. Gidelim.
sevinçle fıkır-fıkır. Kulübenin duvarları samandandı. öpücüklerle sözünü-kesiyor. Emma bir kapının mandalını kaldırdı ve birdenbire. hemen içeriye daldı. o kadar zaman. hayalinde canlanan bu âlemin gerçek bir parçası oluyor. ağaçlar. okuduğu kitapların kahramanı olan kadınlar geldi. bütün bütüne gönlünden fışkırıyordu. sazlar ıslık çalarken.. Aklına. Gün ağarmaya başlamıştı. ayaktayken eğilmek gerekiyordu. Emma. Emma ise. hiç. Bizzat kendisi de. nenüz güzelliği yerinde bir kısrağı var. Emma mektubunu. elbisen de ıslanmış! Emma. gidip odasına kapandı. Yani satın aldım. pekâlâ. ümidini kesmiş olduğu o saadet hummasına nihayet kavuşacaktı. gözkapakları yan açık seyrederek... Rodolphe gelip mektubu alıyor ve yerine kendi mektubunu koyuyordu. duygunun zirveleri. Rodolphe' unkiler. Rodolphe: — Sensin ha! Sensin ha! deyip duruyordu. Evvelâ sersemler gibi oldu. Herkes daha uykudayken. yüzü kendisine bir4uhaf geldi.ki. onu bambaşka bir şekle sokmuştu.. coşkunluk. Demek o aşk sevincine. Charles'ın daha şafak sökmeden evden çıktığını görünce. hafızasında. şato olması gereken ayrı bir bina vardı. fecrin solgunluğu önünde beliren evini uzaktan tanıdı. böylesine 172 MADAME BOVARY derin olmamıştı. mavimtırak bir genişlik kendisini sarıyor. ona üzüntülerini anlattı. Emma bir çığlık kopardı. iyi yaptığını bir baş işaretiyle bildirdi. Bir kuru yaprak yığını üstünde karşı karşıya oturmuşlardı. bahçenin ucunda. Her şeyin ihtiras. Aleksandr'a uğradım. Rodolphe. sanki yeniden bulûğa ermiş gibi kendisine haz veriyordu. Emma'ya daima pek kısa geliyordu. o yaklaştıkça duvarlar kendiliğinden ikiye aynlı-yormuş gibi. az sonra kendisini çayırın ortasında buldu. intikam almanın zevkini duyuyordu. Emma'ya. Emma. Birbirlerine yemin ettiler. bugün öğleden sonra M. yalnız dizinin derisi biraz sıyrılmış. Charles'den kurtulur kurtulmaz. Huchette'e koşa koşa giMADAME BOVARY 173 dilir. kollarını onun boynuna dolayarak: — Seni seviyorum. Rodolphe gözlerinin önüne geliyor. Bu fikir aklına gelince. Acaba iyi mi yaptım? Söyle bana. Eminim. ırmak kenarındaki taraçanm bir yangına bırakıyor. onu. Bir yandan da.— Evet. bir âşığım var!» deyip duruyordu. içinde tuttuğu aşk duygusu. âşığının. günlük hayat bu yüceliklerin aralığından. endişe ve telâş duymaksızın bunun tadını çıkarıyordu.— Ne var? — Şey. düşüncesinin ışığı altında kıvılcımlamyor. odanın dibinde bir adamın uyumakta olduğunu gördü. Vicdan azabı. orada bir saat kalınır ve tekrar Yonville'e dönülebilirdi. dostum. Büyük bir merdiven dosdoğru koridora çıkıyordu. birbirlerine Allanın günü mektup yazmaya başladılar. Bir sabah. aşağılarda. o kadar imrenmiş olduğu bu tip sevdâlı kadınlardan biri yerine koyarak. kırlangıç kuyruğu biçimindeki iki çatı fırıldağının koyu lekesinden. niye sordun? — Hiç. Ertesi gün yepyeni bir tatlılık içinde geçti. kollarının vücuduna sanlısını hâlâ hisseder gibi oluyordu. yüz ekü kadar bir paraya satar. Kendi kendine: «Bir âşığım var. . kendisini büyüleyen sırdaş sesiyle şarkı söylemeye başladı. Çiftlik avlusundan sonra. İlâve etti: —. tavanı o kadar basıktı ki. Emma. Varlığına sinen harikulade bir şey. dedi. hemen gidip Rodolphe'u görmek hevesi geldi. iştahla soludu. Bu düşünce.. hayvanı peyledim.. bir nalıncının kulübesi içindeydiler. ormanda. böylesine siyah. O günden sonra. Bir çeyrek saat sonra da sordu: — Bu gece çıkıyor musun? . sayıklama olduğu harikulade bir âlemin içine dalıyordu. gençliğinin o uzun hülyasını gerçeğe çeviriyordu. yapraklar ürperir. Hiçbir zaman gözleri böylesine iri. Dün olduğu gibi bugün de.. Kocalarını aldatmış bu kadınların lirik alayı. Fakat gözü aynaya ilişince. Çektiği ıstırap kâfi değil miydi? Ama şimdi zafer onundu. Nasıl gelebil-din? Ah. karanlıklar içinden görünüyordu. Sanki. hendekler. kendisine küçük adiyle hitabetmesini ve sevdiğini tekrarlamasını söylüyordu. yollar. kendini. Bu Rudolphe'du.Hoşuna gideceğini düşünerek. arkasına bakmaksızın hızlı adımlarla yürüyordu. ancak uzakta.
Başarıyle neticelenen bu ilk cüretkârane hareketten sonra, Emma artık Charles'm evden her
erken çıkışında çabucak giyiniyor, ırmak kenarına varan samanlıktan ayaklannın ucuna basa
basa iniyordu.
Fakat ineklere köprülük eden kalas çekilip alınmışsa, ırmak boyunca sıralanan duvarları takip
etmek gerekiyordu. Kıyı kaygandı, Emma suya düşmemek için, elleriyle, çiçekleri düşmüş
şebboy kümelerine sarılıyordu. Sonra sürülmüş tarlaların içine dalıyor, incecik potinleri ile
çukura bata çıka, sarsıla, sen-deliye, gidiyordu. Başına bağladığı eşarbı, otların arasında
rüzgârla dalgalanıyordu. Öküz görünce ürküyor, koşmaya başlıyordu. Nefes nefese, yanakları
kızarmış, bütün vücudunda taze bir usare, yeşillik ve açık havayı saça saça şatoya varıyordu.
Rodolphe o saatte henüz uyanmamış bulunuyordu. Emma ile birlikte odasına bir bahar sabahı
giriyordu.
Pencereler boyunca sarı perdeler, içeriye yavaşça, koyu bir sarışın ışık sızdırıyordu. Emma,
gözlerini kırpa kırpa, el yorda-mıyle ilerliyor, saç kümelerine takılmış çiğ damlaları, yüzünü
sanki sarı yakuttan bir hâle gibi sarıyordu. Rodolphe, gülerek onu kendine çekiyor, bağrına
bastırıyordu.
Sonra, Emma daireyi gözden geçiriyor, dolapların çekmece174
MADAME BOVARY
lerini açıyor, tarağı ile saçlaruıı tarıyor, tıraş aynasında kendini seyrediyordu. Hatta sık sık,
komodinin üstünde bir sürahinin yanında, limon ve şeker parçaları arasında duran kocaman bir
pipoyu dişlerinin arasına sıkıştırıyordu.
Birbirlerine veda etmeleri bir çeyrek saatten az sürmüyordu. O an gelince Emma ağlıyordu;
Rodolphe'u bırakıp gitmek hiç istemiyordu. Dayandığı bir kuvvet, onu hep Rodolphe'a doğru
itiyordu. Nihayet bir gün Rodolphe, onun tekrar habersiz çıkageldiğini görünce, sanki bir şeye
canı sıkılmış gibi suratını astı.
Emma:
— Nen var? diye sordu. Hasta mısın? Söyle bana?..
Rodolphe, sonunda, ciddi bir tavırla, bu ziyaretlerin ihtiyatsızlık olduğunu ve dile düşeceğini
söyledi.
Rodolphe'un bu endişeleri yavaş yavaş Emma'ya da geçti. Aşk onu başlangıçta sarhoş etmişti;
aşktan ötesini düşünemez olmuştu. Fakat şimdi Rodolphe'un varlığı kendi hayatı için öylesine
zorunluydu ki, ondan bir |eyler kaybetmekten, hatta sadece Rodolphe'un keyfi kaçmasından
korkuyordu. Âşığının evinden dönerken, etrafına endişeli endişeli bakıyor, ufuktan geçen her
şekli, kendisini görebilecek her çiftlik penceresini gözetliyordu. Adımlara, haykırmalara,
sapanların gürültüsüne kulak veriyor, başının üstünde sallanan kavak yapraklarından daha
solgun, daha titrek, durakalıyordu.
Yine bir gün böyle dönerken, birdenbire, bir karabinanın uzun namlusunun kendisine nişan
aldığını sezer gibi oldu. Namlu, bir hendeğin kenarında, yarı yarıya otlara gömülmüş bir küçük
fıçının üstünden çaprazlamasına yükseliyordu. Emma korkudan nerdeyse bayılacaktı; yine de
ilerledi ve fıçının içinden, kutu şeytanı gibi bir adam ayağa kalkıverdi. Ayağında dize kadar
düğmeli tozluklar vardı, kasketini gözleri üzerine indirmişti. Burnu kıpkırmızı, dudakları
titriyordu. Bu, yabani ördek avlamak için pusuya yatmış, yüzbaşı Binet'di.
— Daha uzaktayken seslenseydiniz ya, diyordu. İnsan bir tüfek gördü mü haber vermeli.
MADAME BOVARY
175
Tahsildar, bu sözlerle, az önce geçirdiği korkuyu gizlemeye çalışıyordu. Çünkü, vilayetin bir
emriyle kayıktan başka bir yerde yabani ördek avlamak yasak edildiği için, M. Binet, kanunlara
karşı sayjılı olmakla beraber, nizama aykırı hareket etmiş oluyordu. Bu yüzden her dakika kır
bekçisi ile burun buruna geleceğini zannediyordu. Fakat bu korku, keyfini büsbütün artırıyor ve
fıçısının içinde yapayalnız, kendi kendine, talihi ve kurnazlığıyle övünüyordu.
Emma'yı görünce, yüreğinin üstünden bir ağırlığın kalktığını hissederek, hemen lafa girişti:
— Hava hiç de sıcak değil, insana buz gibi batıyor! Emma hiç cevap vermedi. O, devam etti:
— Siz de 'amma erken çıkmışsınız dışarıya? Emma, kekeler gibi:
— Evet, diye cevap verdi, çocuğumun kaldığı sütninenin evinden geliyorum.
— Çok iyi, çok iyi! Bana gelince, işte gördüğünüz gibi, tanyeri ağardığından beri buradayım.
Hava öyle kötü ki, insanın vücudunda nah bu kadar tüyler olmayacak olursa...
Emma, arkasını dönerek adamın sözünü kesti:
— İyi akşamlar, Mösyö Binet. Adam, donuk bir sesle:
— Hürmetkârınızım Madam, dedi. Tekrar fıçısının içine girdi.
Emma, tahsildarı böyle birdenbire bırakıp gittiğine pişman oldu. Kim bilir, aleyhinde ne kötü
şeyler düşünecekti. Hele süt-nine hikayesi, mazeretlerin en kötüsüydü; Yonville'de herkes,
küçük Bovary'nin bir yıldan beri, ana-babasmın evine dönmüş olduğunu biliyordu. Sonra, o
civarda oturan da yoktu; bu yol yalnız Huchette'e çıkıyordu. Binet, herhalde nereden
döndüğünü tahmin etmiş olmalıydı; hiç şüphe yok, susmayacaktı gevezelik edecekti! Akşama
kadar, gözlerinin önünde hep o av çantalı budalanın hayali, akla gelebilecek türlü yalanlar
tasarlayarak, kafa patlattı durdu.
Charles, gece, yemekten sonra, onu böyle düşünceli görünce, açılsın diye eczacılara götürmek
istedi. Eczanede ilk gördüğü kimse de, yine tahsildar oldu. Tezgâhın önünde ayakta duruyor,
yüzüne kırmızı kavanozun ışığı vuruyordu:
176
MADAME BOVARY
— Lütfen, bana yarım once (1) kadar kezzap. Eczacı:
— Justin, diye bağırdı, bize asit sülfiriği getjr!
Sonra, Madame Homais'nin dairesine çıkmaya davranan Emma'ya:
— Yok, dedi, zahmet etmeyin, şimdi inecek. O geledur-sun, sobaya yaklaşıp ısının... Özür
dilerim... Bonjur, Doktor (Eczacı, bu doktor kelimesini söylemekten pek hoşlanıyordu, sanki
başkasına doktor deyince, bu kelimeye sinmiş şatafatın bir parçası da kendi şahsına gelip
konacakmış gibi)... Sakın ha, havanları devireyim deme! Git de küçük salondaki iskemleleri
getir; salonun koltuklarının yeri değiştirilmez, bilirsin.
Homais, koltuğunu tekrar yerine koymak için tezgâhtan fırlayacağı sırada, Blnet, kendisinden
yarım once'lık şeker asidi istedi.
Eczacı, küçümseyen bir eda ile:
— Şeker asidi mi, dedi, tanımıyorum, bilmiyorum! Sakın asit oksalik olmasın? Oksalik değil mi
istediğiniz?
Binet, çeşitli av takımlarının pasını temizlemek için, kendi hazırlayacağı bir mahlule katmak
üzere aşındırıcı bir maddeye ihtiyacı olduğunu izah etti. Emma ürperdi. Eczacı gülmeye başladı:
— Hakikaten, havalar da pek münasebetsiz hani, öyle rutubetli ki.
Tahsildar, kurnaz bir tavırla:
. — Öyle ama, dedi, rutubete hiç aldırmayanlar da var. Emma, boğulacak gibi oldu.
— Bir de şey verin...
Emma:
'
-— Bu adam defolup gitmeyecek mi? diye düşündü.
Yarım once kadar sarı reçine ile terebantin, dört once balmumu, üç yarım once da kemik
kömürü lütfen, bizim takımların vernikli meşinlerini temizlemek için.
Eczacı balmumunu kesmeye başlarken, Madame Homais de kollarında Irma, yanında Napoleon,
ortaya çıktı. Athalie de
(1) Vaktiyle Fransa'da kullanılan bir ağırlık ölçüsü. Bir once 30 gramdan biraz fazla gelirdi.
MADAME BOVARY
177
peşinden geliyordu. Gitti, pencerenin altında, kadife kaplı sıraya oturdu, oğlan bir tabureye
tünedi, ablası ile, babacığının yanında hünnap kutusunun etrafında dört dönüyordu. Eczacı,
hunileri dolduruyor, şişeleri tıpalıyor, etiketler yapıştırıyor, paketler imal ediyordu. Etrafında
kimse konuşmuyordu; yalnız vakit vakit ağırlıkların terazi kefelerini tınlattığı ve çömezine
talimat veren eczacının pes perdeden bir iki kelime söylediği duyuluyordu.
Madame Homais ansızın sordu:
— Sizin küçük ne âlemde?
Müsvedde defterine rakamlar yazan kocası:
— Susalım! diye seslendi.
Madame Homais, sesini alçaltarak yeniden sordu:
— Onu neden getirmediniz?
Emma, parmağıyle eczacıyı göstererek:
— Hişt, hişt! dedi.
Fakat Binet, kendisine uzatılan hesaba dalmıştı, herhalde hiçbir şey duymadı. Nihayet, çıkıp
gitti. O zaman Emma, sıkıntıdan kurtuldu, rahat bir nefes aldı. Madame Homais:
— Ne kadar derin nefes alıyorsunuz, dedi. Emma:
— Burası pek sıcak da ondan, diye cevap verdi.
Ertesi gün, Emma ile Rodolphe artık nerede buluşacaklarını konuştular. Emma, hediye vermek
suretiyle hizmetçisini bu işte kullanmak istiyordu; fakat en iyisi Yonville'de kimsenin gözüne
çarpmayacak bir ev bulmaktı. Rodolphe böyle bir jTer arayacağını vadetti.
Bütün kış mevsimi, haftada üç-dört defa, gece karanlığında bahçeye geliyordu. Emma, mahsus,
parmaklığın anahtarını kaldırmıştı; Charles anahtarın kaybolduğunu sanıyordu.
Rodolphe, geldiğini haber vermek için, pancurlara bir avuç kum atıyordu. Emma da hemen
yerinden fırlıyordu; fakat bazen beklemek gerekiyordu; çünkü, Charles'ın ocak başında
gevezelik etmek âdetiydi, lafın sonunu bir türlü getiremiyordu.
Emma, sabırsızlıktan kabına sığamıyordu; eğer iş gözlerine kalsaydı, kocasını çoktan
pencereden aşağı fırlatır, atardı. Nihayet yatmak üzere yıkanıyor ve geceliğini giyiyordu; sonra
bir kitap alıyor, okuduğu şeylerden pek zevk alıyormuş gibi, MB 12
178
MADAME BOVARY
rahat rahat okumaya dalıyordu. Yatağa girmiş olan Charles, gelip yatmasını söylüyordu:
— Gel artık, Emma, vakit geldi, diyor.
Emma da:
•
— Evet, geliyorum, diye cevap veriyordu.
Bununla beraber, gözleri mum ışığından kamaşan Charles, duvar tarafına dönüyor ve uykuya
dalıyordu. O zaman da Emma, yarı çıplak, çarpıntılar içinde, dudaklarında tebessüm nefesini
tuta tuta sıvışıyordu.
Rodolphe'uh geniş bir paltosu vardı. Kadını o palto ile sarıp sarmalıyor, kolunu beline sararak,
hiç konuşmaksızın, bahçenin dip taraflarına götürüyordu.
Kameriyeye, vaktiyle Leon'un yaz geceleri kendisini aşk dolu gözlerle seyrettiği, o tahtaları
yürümüş sıraya gidiyorlardı. Emma'nın artık Leon'u düşündüğü yoktu.
Yaprakları dökülmüş yasemin dalları arasından yıldızlar parıldıyordu. Arkalarında ırmağın
aktığını ve zaman zaman, kıyıda kuru sazların çatırdadığını duyuyorlardı. Şurada burada gölge
yığınları karanlıkta kabarıyor, bazen hepsi aynı anda ürperiyor, sanki onları sarmak için
ilerleyen muazzam siyah dalgalar gibi kâh yükseliyor, kâh eğiliyorlardı. Gecenin soğuğu
yüzünden birbirlerine sımsıkı sarılıyorlar, dudaklarından çıkan solumalar daha gürültülü oluyor,
karanlıkta ancak seçebildikleri gözleri, onlara daha büyük görünüyor ve sessizliğin ortasında
yavaşça fısıldanmış sözler, bir billur şıkırtısı ile ruhlarına siniyor ve çoğalan titreşimlerle devam
edip gidiyordu.
Yağmurlu gecelerde, arabalıklarla ahır arasındaki muayenehaneye sığınıyorlardı. Emma,
kitapların arkasına sakladığı mutfak şamdanlarından birini yakıyordu. Rodolphe, oraya kendi
eviymiş gibi yerleşiyordu. Kütüphanenin, yazı masasının, nihayet bütün dairenin manzarası onu
neşelendiriyordu. Charles hakkında, Emma'yı bir hayli sıkan bir sürü şakalar yapmaktan kendini
alamıyordu. Emma, âşığını daha ciddi, hatta dramatik görmek istiyordu. Mesela, bir defasında,
bahçe yolunda gittikçe yaklaşan ayak sesleri duyar gibi olmuştu.
— Geliyorlar, dedi. Rodolphe mumu söndürdü.
— Tabancaların yanında mı?
— Ne yapmak için?
MADAME BOVARY
179
— Şey... kendini müdafaa etmek için.
— Kocana karşı mı? Bırak şu biçare çocuğu! Rodolphe, sözünü «bir fiskede onu ezerim»
manasına gelen bir el işaretiyle tamamladı.
Emma, bu cesarete hayran oldu, ama bunda bir nezaketsizlik, safiyane bir kabalık sezerek, bir
tuhaflaştı.
Rodolphe bu tabanca hikayesi üzerinde epey durdu. Düşünüyordu ki, Emma tabancadan ciddi
olarak bahsettiyse, bu, gülünç, hatta çok çirkin bir şeydi; çünkü, kendisinin o zavallı
Charles'dan nefret etmesine hiçbir sebep yoktu. Kıskançlıktan yanıp tutuşmuyordu ki. Hatta
Emma'nın, kendisine bu mevzuda etmiş olduğu yeminleri pek hoş karşılamış değildi.
sevgili evlâtlarım. evi bırakıp gitmem o kadar zor ki!» Adamcağız kalemi bırakıp bir müddet hayale dalmış gibi. Tavırları. Öyle ki. sevgili evlâtlarım. hem de şehvetini okşuyordu. kayıtsızlığını gittikçe daha az gizler oldu. yapmacık sözlerle teselli etmeye kalkıyordu. yoksa. bana hayır dedi. birbirlerinin karşısında. «Bana gelince. çünkü bu coşkunluğun muhatabı kendisiydi. boğazına fazla düşkün olması sebebiyle. 180 MADAME BOVARY Emma. Kadın da bundan korkuyordu. Kızım. o başka. Rodolphe'un annesi öleli yirmi yıl olmuştu. yalnız ona reçel yaptırmak için toplatacağım. Ama Emma o kadar güzeldi ki! Rodolphe. diyordu. saçlarından perçim-ler kesmişlerdi. hatta aya bakarak bazen: — Eminim ki. zevahir her zamankinden daha sakindi. hatta bir dişini de çektirmiş bir seyyar satıcıdan öğrendim ki. hem seni. burada. Ne mutlu size. bizim aşkımızı haklı buluyorlar. aksine . rüzgârın sıkı estiği bir gece. Birbirlerine minyatür resimler alıp vermek icabetmişti. satırlar arasında bir boşluk kalmıştı. hakiki bir nikâh halkası istiyordu. Bu. Rodolphe ise. ne de onu çıldırtan ateşli okşamalar kalmıştı. Benim sevgili torunum Berthe Bovary'i bugüne kadar hiç görmediğime o kadar üzülüyorum ki. Rodolphe'a sık sık akşam çanlarından ve tabiatın sesleri'nden bahşediyor. yepyeni bir şeydi. Rodolphe bu zina hayatını keyfine göre sürdürmesini becerdiği için. Yalnız yaşadığımdan beri. Emma'yı ağlatan tatlı sözler. Üstelik eli de uzundu. Emma şimdi de bir yüzük. gittikçe daha hassas oluyordu. ama balık isterseniz. sevgisini artırdıkça artırdı. gelecek sefer. Emma'nın kendi burjuva sağduyusuyle hor gördüğü coşkunluğunu. Bahçede. biraz daha okkalı gibi geldi. Rodolphe'un annesinden söz açıyordu. Bu mektubumun sizi sıhhat ve afiyette bulacağını ümit ederim ve gönderdiğim hediye de makbule geçer. lütfen sepeti geri gönderin. Rodolphe ile Emma. ona teslim olmaktan pişmanlık mı duyduğunu. zamparalıktan pek farklı olan bu aşk. . Rodolphe. Emma'yı hükmü altına alıyordu. Onu. sevildiğinden emin. Bovary gayet sıkı çalışıyormuş. kam de damadımı kucaklar. çünkü. torunumu iki yanağından öperim. içinden gayet hoş buluyordu. Seni görüp görMADAME BOVARY 181 mediğini sordum. Emma'ya. Altı ay sonra. Allaha ısmarladık. değişiklik olsun diye. bizim arabalığın başına bir felâket geldi. yalnız. Bana çektirdiği dişi gösterdi. kimseye el dokundur^ muyorum. bundan anladım ki. Emma. şehvetin ılımlaştırdığı bir kin haline geliyordu. artık bir bağlılık değil. yatağı tarafından emilen bir nehrin suyu gibi. Rouault babanın hindi gönderdiği günlerdi.onu daha mı çok sevmek istediğini bilemiyordu. tükenir gibi geldi ve kadın. Emma yine de âşığını. mektubu sepete bağlayan ipi kesti ve aşağıdaki satırları okudu: «Sevgili evlâtlarım. yulaf eriği dedikleri cinsten. işler yolundg. vücudunun altında azalır. öksüz kalmış bir damlacık çocukmuş gibi. Buna inanmak istemiyordu. İyileşen bacağının hatırası olarak. Artık. Bu kış sizin o taraflarda dolaşmış. Sizi ne zaman gelip göreceğimi bilmiyorum. şimdiye kadar böylesine saf ve masum bir kadına pek az sahip olabilmişti. Bu yılki mahsul de hiç parlak değil. Emmacığım. nehir yatağının çamurunu farketti. pek ince eleyip sık dokumaz oldu. karşılıklı birer kahve içtik. evlilik muhabbetini rahatça devam ettiren bir karı -kocadan farksızdılar. bana biraz daha körpe. tam senin odanın altına. Artık. kendi annesinden. Bizim çobanı kovdum. iyiyim. Kendini zayıf hissetmekten duyduğu zillet. onlar şimdi gökyüzünde. ebedi bağlılıklarının bir nişanesi olmak üzere. Onun nazarında. Reçelleri geldiği zaman yesin diye dolapta saklayacağım. Ama. torunum için bir erik ağacı diktim. aynı zamanda hem gururunu. Fakat. geçen gün bir çoban tutmak için gittiğim Yvetot panayırında nezleye yakalandım. tabir caizse. hissedilmez bir şekilde değişti. Fakat ahırda iki hayvan görmüş. bahar geldiği zaman. çatısı ağaçlar üstüne tıçtu. Hediye daima bir mektupla birlikte gelirdi. âdeta devamlı bir baştan çıkarılma haliydi. size bir horoz göndereceğim. Cenabı Hak sizlere her türlü saadeti nasip eylesin. ne eskisi gibi. Bu haydut soyuyla başımız dertte. içine dalıp yaşadığı o büyük aşk. bundan önceki iki sepetle beraber. Buna şaşmadım. kolay alışkanlıklarından ayırıyor.Zaten Emma.
hava ılıktı. benim küçük yavrum. kendisine soğuk davrandı. hatta yukardan baktı. O zaman da Emma. THEODORE ROUAULT» Parmakları arasında o kalın kağıt.Selâmlarıyle sizi seven babanız. kendisine bu kadar acı çektiren sebebi arıyormuşçasma. satırlar boyunca bir dikenli çit içine yarı yarıya saklanmış bir tavuk gibi gıdaklayan tatlı düşüncenin peşine takıldı. Annesi: — Getirin onu bana. çünkü mektuptan elbisesinin üzerine birazcık külrengi toz döküldü. babasının maşayı yakalamak için ocağa eğilmesini görür gibi oldu. evlilikte. Emma. hizmetçiyi çağırarak sıcak su getirtti. Dadısı.. koşardı. Kederli iç çekmelerini. nasıl şifaya kavuştuğunu gelip geçen bütün yolculara anlatmaktan geri kalmaz tabii. Güneşle dolu yaz akşamlarını hatırladı. ocağın karşısındaki arkalıksız iskemleye oturmuş. ötede. o da. dedi ve koşarak çocuğunu öptü. Kendisi ilerleme yanlısı olduğundan. küçük kız. MADAME BOVARY XI 183 Son günlerde küt ayakların tedavisinde kullanılan yeni bir usule dair övücü bir yazı okumuştu. Mektupta imla yanlışları birbiri içine girmişti.. Rodolphe. çamaşırını. — Boşuna vakit kaybediyorsun. Yonville'in de diğer kasabalardan geri kalmaması için. sanki seyahatten dönüyormuş gibi. tırmık geçiriyordu. Ve arka arkaya üç randevuya gelmedi. etrafına bakındı. Penceresinin altında bir kovan vardı ve bazen arılar. Kendi kendine: — Geçer. — Bunda ne zarar ederiz. bir fedakârlık hevesiyle bocalayıp dururken. ne seviyorum seni! Sonra. kalakaldı. bu aşırı sevgi karşısında şaşakalmış olan dadıya teslim etti. Tekrar meydana çıktığı zaman. yaptığına pişman oldu! Hatta neden Charleş'dan bu kadar tiksindiğini. küçük kız. temizledi. birazcık da ağlayarak. Niçin kocanız. çimenin üstünde. onu etekliğinden tutuyordu. O günlerde ne mutluluk vardı! Ne hürriyet! Ne ümit! Ne hayal bolluğu! Şimdi bunlardan hiçbiri kalmamıştı. strephopodie ameliyatlarına burada da başlanması gibi vatanseverce bir fikir kafasında doğdu. tıpkı. Emma. onu seve-bilmenin daha doğru olup olmadığını düşünmeye başladı. operatörün derhal şöhret kazanması.. mesela şu Altın Aslan'daki zavallı Hippolyte'i bu dertten kurtarmasın? Unutmayın ki. Lestiboudois. diyordu. ruhunun bütün maceralarında. iki kolunu havada sallayarak eğiliyordu. ışık içinde döne döne uçarken. Fakat kocası. terliklerinin altında halının yumuşaklığını hissetti. ayakkabılarını değiştirdi. Sonra (Homais sesini alçaltıyor ve etrafına . Emma. Kendileri önünden geçince taylar kiş-ner ve dörtnala koşar. kurutulmakta olan otların ortasında yuvarlanıp duruyordu. şekerim. onu her zamankinden fazla ciddi buldu. çoraplarını. sıhhati hakkında bin bit* şey sordu ve sonra. çocuğu bir kez daha öperek. Etajerdeki porselenler üzerinde bir nisan ışını hareleniyordu: Ocakta ateş yanıyordu. zenginliğinden bir parçasını yolculuk boyunca rastladığı hanlara bırakıp giden bir gezgin gibi. bu duygu dönüşlerini destekleyecek halde değildi. Gerçekten. Emma. . aşkta harcamış. adam yaklaştıkça. Emma'ya: . Yazı. dedi. gece. bakirelik zamanında. Bir ot yığınının üstüne yüzükoyun yatmıştı. kahkahalarla gülen çocuğunun sesini duydu. gün bembeyazdı. Ne seviyorum seni. hastanın acıdan ve çirkinlikten kurtulması. Fakat kim kendisini bu kadar mutsuz etmişti? Hangi gö182 MADAME BOVARY rülmemiş felâket onu böyle altüst etmişti? Başını kaldırdı. çarpınca sıçrayan altın mermiler gibi. hatta çıkardığı mendili farketmemiş gibi davrandı. ocağın külleriyle kurutulmuştu. bütün onları. Önün yanıbaşında. yavrusunun kulak memelerinin birazcık kirli olduğunu görünce. hayatı boyunca hepsini bir bir elden çıkarmıştı. birbirini kovalayan türlü koşullar içinde. kapristir. camlarına vururdu. birkaç dakika. elindeki değneğin ucunu çıtırdayarak yanmakta olan sazların aleviyle yaktığı günler ne kadar geride kalmıştı!. Düşünün bir kere (girişimin yararlarını parmakları üzerinde bir bir sayıyordu): Hemen hemen kati bir başarı. eczacı tam zamanında imdadına yetişti.
. Zavallı adam. ahır uşağı salak salak gülümsüyordu. Hemen sonra. aralıksız. kendisine ağırca bir iş gösterildiği zaman. bu inatçılığa. geyik gibi dörtnala koşturup duruyordu. bin bir dereden su getirerek han uşağını ameliyat olmaya zorluyordu. ne yapacaktın? Ah. bu ayak. okumaya daldı. —. ta Belediye Reisi Tu-vache'a kadar herkes adamcağızı zorladı. nasihata boğdu. Herkes ondan bahseder. Homais. Eczacının öğütleriyle.. Çünkü. at tırnağı kadar geniş. Çünkü hekim. nihayet razı oldu. elbette. Başkalarının işine karışmak âdeti olmayan Binet. buna razı oldu. hafifçe içe çarpık bir ayaktı. be mübarek? Asker olup da bayrağının altında dövüşmen icabetseydi. aynı zamanda iki ameliyatı birden yapmayı göze alamıyordu. marangozla ona yardım eden çilingire. Bovary. fakat asıl ona kararını verdiren şey. işini görmekte sana çok zarar veriyordur. Hippolyte'in hangi adale ucunu kesmek lazım geldiğini tespit etmek için. sabır ve enerji gibi manevi meziyetler edinmiş olacaktı ki. bir taraftan M. Bunu söylerken. karısının bir melek olduğunu söyleyerek. bir taraftan tırnağına basanları. üst tarafa kalkma) harıl hani öğrenip dururken. eczacının ve kendi karısının teşviki ile bu işe razı oldu. meydanda ötekine benzemeyen dayanağını ileri uzatarak. iğne batmış da bir yerin azıcık kanamış gibi olacak.Belki azıcık bir acı ya duyacaksın. derisi pürtüklü. bacağına hemen hemen dik bir çizgi teşkil ediyordu. Bovary bu işi başarabilirdi. içeriye doğru çarpık olmasına mani olmuyordu. ya duymayacaksın. Sonra. ayağın aşağıya. makale dediğiniz şey ortalıkta dolaşır. ameliyatın bedava olacağıydı. Ben senin iyiliğin için söylüyorum! Sadece insanlık duygusuyle! Senin bu çirkin topallıktan kurtulduğunu görmek istiyorum da. kalçalarının böylesine sallanması. ilmin nimetlerini tepmek nankörlüğüne akıl erdiremediğini ilâve ederek. komşular. Emma'nın elinde kocasının becerikliliğinden şüphe etmesi için hiçbir delil yoktu. Rouen'dan Doktor Duval'ın kitabını getirtti. evvela Achille adale bağlantısını kesmek.bakmıyordu) bu olaya dair gazeteye küçük bir yazı göndermekten beni kim menedebilir? Ya. yani strephoctopodie'yi. Bu cömertlik asıl Emma'nın aklına gelmişti. Bu kutuda demir. kocaman parmaklı. meşin. uzaklaşıyordu. her akşam. Âdeta hizmet ede ede. sabahtan gece yarısına kadar. Onun.. yok yoktu. uşak daha çok o sakat bacağına dayanıyordu.. strephendopodie'yi ve strephexopodie'yi (yahut daha iyi anlatmak için.Aşktan daha sağlam bir şeye dayanmaktan başka da bir şey istediği yoktu zaten. Mademki bu uca basan bir ayaktı. dört kilo kadar ağırlığı olan bir çeşit kutu yaptırdı. onu gururundan yakalamak istedi: — Sen erkek değil misin. Artemise. Adamın ayağı. işe üç defa yeni baştan başlayarak. siyah tırnaklan nal mıhlarını andıran bu uca basan MADAME BOVARY 185 ayakla han uşağı. utandırdı. Madame Lefrançois. baldır kemiğinin ön veterine el atmak icabediyordu. Sonunda çığ gibi büyür! Kim bilir! Kim bilir? Gerçekten. şöhretini ve servetini artıracak bir teşebbüse sevketmekten kendisi de büyük bir memnunluk payı çıkaracak-tı. herkes üzerine çullanmıştı. Eczacı: — Alt tarafı senin bileceğin iş.. hatta kadınların çok daha hoşuna gideceğini çıtlattı. saç. Charles da içinden. arabalar arasında sıçradığı görülüyordu. herhalde. Charles. O. bunu söyledikten sonra. aptal aptal gözlerini döndürüp duruyordu. hatta iyi tanımadığı daha mühim bir kısma neşter dokundurmak korkusuyle titriyordu. Hatta bu sakat bacak ötekinden daha gürbüze benziyordu. Homais. adale uçları kuru. tahta. fakat bu. 184 MADAME BOVARY Hippolyte düşünürken. nasır çıkartmaktan çok daha hafif bir şey. küt ayağının ne cinsten olduğunu bilmek gerekiyordu. Hippolyte! Homais. ameliyat için gerekli avadanlığı tedarik etmeyi kendi üzerine aldı. alt tarafa kıvrılma. dış tarafa basanları. Bununla beraber. onu. cıvata. başını elleri arasına alarak. sonra da içe çarpıklığı gidermek için. iç tarafa basanları. içe veya dışa doğru türlü iğrilmelerini) ve strephypopodie ile strephanopodie'yi (başka bir deyimle. öyle ki. ameliyattan sonra kendisini ne kadar dinç ve çevik hissedeceğini anlattı. ondan dostum. diyordu. Fakat. Sen istediğin kadar aksini söyle. vida.
köylerimize de girmeye başladı.» ilmi tabirini kullanmadım. Talim meydanında Madame Lefrançois'nın işlettiği ALTIN ASLAN otelinde yirmi beş yıldan beri ahır uşaklığı eden Hippolyte Tautain adlı şahıstı. Celse'den sonra. gariptir (gözümüzle gördüğümüz için söylüyoruz) hiçbir ıstırap alâmeti görülmedi. bir yığın bez parçası. Sonra. ameliyat neticesini anlatmaya indi. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. aynı zamanda yüksek bir insanseverlik olayı olan bir cerrahi tecrübeye sahne oldu. çünkü bilirsiniz. bu.. İlerideki zenginliklerinden. kafası ergin değildi. yanında. ne Dupuytren. karısının daima kendisini seveceğini görür gibi oluyordu. aile hayatında yapacakları yeniliklerden söz ettiler. Hippolyte'e yaklaşan M. Charles. Bovary. ameliyat bitmişti. nekahat devresinin kısa süreceği zannını vermektedir. belki de önümüzdeki köy yortusunda Hippolyte'çiğimizin. dağlar kadan sargı.. Charles tıka basa kamını doyurdu. dedi.Ne Ambroise Pare. elinde neşter. Homais ta sabahtan beri tertip etmişti. yepyeni bir his içinde refaha kavuşmaktan. eli titrek. Emma da.. derinin üzerinde. Her şey. Velinimetine karşı minnettarlığını daha sonra gösterirsin. kesik bir şiryanı derhal bitiştirip bağlarken. Emma. bir sürü sargı. Kalabalığın gözünü kamaştırmak kadar kendine de o vehmi vermek için. bir masa üzerinde. eczanedeki bütün sargılar vardı. ne de Gersoul. Ameliyat edilen kimse. ışık. müessesenin eşiğinde gerçekten bir izdiham peyda olmuştu. dedi. mumlu iplikler... Vaziyetinde. eğilip Bovary'nin ellerini öptü durdu. bir küt ayak ameliyatı yaptı. daha güzel. Rouen Feneri gazetesine göndermek için yazdığı reklam yazısıydı. Bovary kadar yüreği çarpıntılı. Bu. katiyen! Ne münasebet!.. «M. on beş asır aralıkla ilk defa olarak. keyifli . Okusunlar diye getiriyordu. dedi. Bovary. devam ediniz. şöhretinin yayılacağını. hastasının ayağım mekanik motora sımsıkı bağlayıp evine gitti. Eczacı: — Baştan başlıyorum. Charles da. fakat bakışlarını hemen Charles'a çevirdi: Kocasının hiç de çirkin dişleri olmadığını hayretle gördü. nihayet kendisini delice seven bu zavallı çocuğa karşı birazcık sevgi duymaktan mutlu oluyordu. gazetede. evde davetliler varken göz yumduğu bir sefahatti. M.. Bovary: — Siz kendiniz okuyun.. ameliyat da göz açıp kapayıncaya kadar tamamlandı. merak içinde kendisini kapıda bekliyordu.. kafasından Rodolphe'un hayali geçti.» «Bir küt ayak ameliyatı yaptı. Hastanelerde olduğu gibi. daha temiz. Veter kesilmiş. Homais. elinde daha mürekkebi kurumamış bir kağıtla ansızın içeriye girdi. Hatta yemişten sonra kahve içmek bile istedi ki. ilk defa üst çene kemiğini kesip alırken. sakin ol. Nitekim salı günü. — Hayır. refahının artacağını. halk yığınlarının. Charles deriyi deldi. en seçkin hekimlerimizden biri olan bu zat. kuru bir çıtırtı duyuldu. endişeye mucip alacak hiçbir şey yoktur. herkes belki anlamazdı. şu ana kadar. aşçı kadına rağmen. Bir an. Eczacı: — Haydi. Henüz yatağa girmişlerdi ki. kalın bir beyin tabakasında bulunan bir abseyi açarken. sanatın himmetiyle asi ve-terin nihayet teslim olduğunu ilan etmek üzere ancak birkaç damla kan peyda oldu. Kim bilir. bütün bu hazırlıkları M. sohbetler ve birlikte hayal kurmalarla geçen çok 186 MADAME BOVARY sevimli bir akşam oldu. Hemen boynuna sarıldı. Sofraya oturdular. M. diyordu. Hippolyte hayretten kendini alamıyordu. Bovary: — Doğrusu da bu. Esasen. Hastada. bizim küçük kasabamız Yonville. avluda bekleyen ve Hippolyte'in düzgün yürüyerek meydana çıkaracağını tahayyül eden beş^altı merakhmn yanına.» Heyecandan boğulacak gibi olan Charles: — Bu kadarı da fazla! Bu kadarı da fazla! diyordu. O akşam. Teşebbüsün yeniliği ve mevzuun uyandırdığı alâka o kadar ahali celbetmişti MADAME BOVARY 187 ki.. ancak pazar günleri. Okudu: — «Avrupa'nın yüzünü kısmen bir şebeke gibi kaplayan peşin hükümlere rağmen.
Yer yer içlerinden siyah bir mayiin sızdığı kabarcıklar bulunan kurşuni renkte bir şişkinlik bacağa yayılmıştı. arkasından: — Dinleme onu. sağırların işiteceğini. cesaretlendiriyordu. neşeli neşeli dans ettiğini ve hepimize. mutfağın yanındaki küçük salona yerleştirdi . bütün insanların nasibi oluyor! Okuyucularımızı bu fevkalâde tedavinin bütün safhalarından haberdar edeceğiz. avazları çıktığı kadar bağırıp çağırıyorlardı. başını sineklerin üşüştüğü kirli yastıkta sağa sola döndürerek. şarkı söylüyorlar.» Bütün bunlar. Lefran-çois ana. gözleri çu-kurlaşmış. içine bacağının sokulduğu o mekanik aleti. şimdi ilim sayesinde. Hippolyte. üstü söz konusu makinenin sebep olduğu berelerle kaplanmıştı. Zaten. Hippolyte'in canı sıkılmaya başlamıştı. kangren de gittikçe yayılıyordu. Lefrançois ana. böyle yapmalıydın. bin yaşasın! Körlerin gözleri açılacağını.dostlar arasında. Yaşasın âlicenap âlimler! Yaşasın hemcinslerini iyileştirmeye veya acılarını dindirmeye gece gündüz demeden çalışan yorulmak bilmez insanİarl Yaşasın. Ne kadar bahtsızmışım! Ne kadar bahtsızmışım!. perhiz tavsiye ederek yanından ayrılıyordu. Kalksana artık. hana geldi ve merdivenden çıkmakta olan kimselere sormaya başladı: — Bizim sevimli küt ayaklıya ne oldu? Müthiş çırpınmalar içinde kıvranıp duruyordu küt ayaklı. kurtarın beni!. biraz eğlenip içi açılsın diye onu. Fakat her gün yemeğini orada yiyen tahsildar. her iki âlim. Bovary bu halden âdeta hastalanmıştı. Hippolyte ona dehşet bürümüş gözlerle bakıyor ve hıçkırıklar arasında: MADAME BOVARY 189 — Ne zaman iyi olacağım? diye kekeliyordu. sonra. köylüler. Adamın ayağı birkaç saat serbest bırakıldı. beş gün sonra. öyle ki. onun. konuşması ve hünerli sıçrayışlanyle tamamen şifa bulduğunu ispat eylediğini göreceğiz. Halin pek o kadar parlak değil galiba. tekrar âlete yerleştirmeyi münasip gördüler. evlâdım. sakalı uzamış. şapkasız. Hekim de her defasında. diyorlardı. Ne halin varsa gör. teselli ediyor. diyordu.. Her saat başında. istekalarla eskrim yapıyorlar. fakat kimse aldırmamıştı. Ama senin kabahatin bu. topalların yürüyeceğini ilan etmenin yeri değil midir artık? Eskiden. eczaneyi bırakıp çıktı. ama hiç de güzel kokmuyorsun ha! Gerçekten. Madame Bo-vary kendisini görmeye geliyordu. bin bir ihtiyatla kutu çıkarıldı ve korkunç bir manzara ortaya çıktı. Kendisine tatbik edilen tedaviden bambaşka usullerle iyi-. şikâyet etmekte tamamıyle haksız olmadığını kabul etmek gerekiyordu. Nihayet. ayağı. yıkacakmış gibi han duvarına küt küt vuruyordu. Ayağın biçimi öyle bir şişkinlik içinde kaybolmuştu ki. tütün. teselli makamında: — Sen kendim fazla dinliyorsun. üç gün sonra. Sana kâfi derecede işkence yaptılar zaten. Aklım başımdan gidiyor! diye bağırmasına mâni olamadı. Uzvun vaziyetini bozmamak için. bilhassa pazar kurulduğu günler. krallar gibi yatıyorsun boyuna. Vaziyet ciddileşiyordu. leşmiş olan kimselere dair bir sürü hikaye anlatıyorlardı. yut şunu!. eskisinden daha sımsıkı. Kataplazmaları için bez getiriyor.. içki içiyorlar. onun etrafında. Ah. böyle bir komşuluktan acı acı şikâyet etti. Charles Altın Aslan'a koştu. her dakika geliyordu. Omuzuna vurarak: — Nasılsın? diyorlardı. merak içinde. Şöyle yapmalıydın. kıpkırmızı kesilmiş. makineyi yeniden çıkardılar ve gördükleri manzaradan afallayıp kaldılar. kazık herif.. meydandan geçtiğini gören eczacı da. Kendini daha da halsiz düşürme. yalnız kaldığı da yoktu. kaim battaniyelerin' altında inliyordu. Lakin şiş biraz iner inmez. taassubun ancak Tanrının sevgili kullarına vadettiği şeyler. Bunun üzerine Hippolyte'yi bilardo salonuna kaldırdılar. Hippolyte artık hiç dayanamayınca. . Lefrançois ananın telaşlı telaşlı gelerek: — İmdat! Ölüyor adam!. Haydi. daha çabuk iyileşsin diye. evvelce de bundan acı duydu188 MADAME BOVARY ğundan şikâyet etmişti. O da nefes nefese. Adamcağız orada. bilardo yuvarlaklarım dürtüklüyorlar. benzi solmuş. deri nerdeyse bütün bütüne çatlayacak gibiydi.
halinin fenalaştığını öğrendi. vazifelerini biraz ihmal ediyordun. hasta tedavi ederiz. Tababette doktora yapmış. reçeteleri ta Yonville'e kadar gelen M. Homais bu sözleri dinlerken canı sıkılıyordu ama. tıpkı bîr kamburu dümdüz etmeyi istemek gibi bir şey!. Hippolyte'in pek anlayamadığı şakalar ve kelime oyunlanyle karışık fıkralar anlatıyordu. Bournisien de bunda bir sakınca 190 MADAME BOVARY görmediği cevabını verdi. Hatta. Ama yine de ümidini kesme. hükümetçe yasak edilmesi gereken bir alay canavarlıklar! Ama becerikli görünmek istiyorlar. dolu bir mukaddes su kabı astı. evet anlamında başını sallamakla cevap verdi. köyde mühim bir olay oldu. neticelerine hiç aldırış etmeden. Fakat şimdi. Ben öyle ağır günahlar işlemiş kimseler tanıdım ki. Bizler. Han sahibesiyle konuşuyor. . hatta bazen. kendinden pek emin bir zat olan bu meslektaş. elli yaşında. Bakkalde Hippolyte'in hastalığı tartışılıyordu. yap dediğimi. o gün. Canivet'yi öfkelendirmemek ihtiyacıyle. mesanedeki taşlan kırma ameliyatı gibi. Eczacı. İhtiyar. Ne zarar edersin ki?. tedavi usulleri sokuşturuyorlar. prensiplerini bir yana bırakarak. yüzüne. Papaz artık her gün geliyordu. bir dilim but. inat olsun diye. o idi. Bu yardımı başarıya ulaşır gibi oldu. Sonra bacağı kesmek gerektiğini açıkça söyleyerek. onurunu ticaretinin daha ciddi çıkarları uğruna feda etti. ne olur ki? Evet. adaleler her gün biraz daha kopuyordu. biliyorum). iki tedbir bir tek tedbirden daha işe yarardı. aşağılayarak gülmekten çekinmedi. baba tavrı takınarak: — Çünkü. biz. cerrahlık kadar din de biçarenin imdadına yetişeceğe benzemiyordu. Ca-nivet'yi getirtip getirtemeyeceğini sormasına. biraz domuz yağı getirip veriyor. Papaz Bournisien. o önü alınmaz çürüme. bir defa da «Gökyüzündeki Babamız» dualarını okusan. Sonra bir punduna getiriyor. pratik hekimleriz. Cenabı Hak'kın huzuruna çıkmak üzereyken (sen daha o vaziyette değilsin.Ona mükemmel bir et suyu. parlak bir mevki sahibi. hatta hiçbir itirazda bulunmadı. bizler âlim değiliz. Hippolyte'in nekahatine zarar veriyordu. Papazın dolapları dediği bu hareketlere pek içerliyordu. bu kadar usta değiliz. gözünü yumdu. ama Hippolyte bunu ağzına götürmek cesaretini kendinde bulamıyordu. seni ayinlerde pek seyrek görüyorduk. diyordu. Kaç yıldır mukaddes sofraya yaklaştığın yoktu. kloroform. eczacıya gitti ve zavallı bir adamı bu hallere sokan eşekler aleyhinde ağzını açtı. iyileşecek olursa. nazlı bebek değiliz. sabah erkenden kalktılar. ta diz-kapağına kadar kangren olmuş o bacağı görünce. kendisini görmek istediğini haber verdi. Küt ayakları düzeltmek! Küt ayaklan düzeltmek mümkün mü? Bu. Doktor Canivet'nin bacağı kalçadan kesme ameliyatı. ruhani. bunu düşünmek zamanı geldi.-Ümit ederim ki. sapasağlam bir adama ameliyat yapmayı aklımızdan geçirmeyiz. onun iddiasına göre. sarsıyor ve eczanenin içinde bar bar bağırıyordu: — Bütün bunlar. Lefrançois ananın çaresizlikten. buna mazhar olarak öldüler. sen de. uygun bir ifade vererek din meselelerine dokunuyordu. Her şeyin sebebi. hastanın başı ucuna. hatırım için yap. BonSecours'u ziyarete gitmek arzusunu belirtti. size ilaçlar. bir defa «Sizi selamlarım. Paris icadı! İşte başkentteki beylerin fikirleri! Tıpkı şaşılık. Fakat kadıncağızın artık ona aldırdığı yoktu. küçücük kadehler içinde içki uzatıyor. Yapacağına söz veriyorsun değil mi? Zavallıcık söz verdi. Bunlar. ondan mağfiret dilediler ve hiç şüphe yok.. ka-taplaşmalar istendiği kadar değiştirilsin. arkasından. ilâhi irade böyle tecelli ettiğine göre buna sevinmesi ve fırsattan derhal faydalanarak Cenabı Hak'la barışması gerektiğini söyledi. sıkıntısını dalkavukça bir gülümseme ile gizliyordu. bir de şimşir dalı yerleştirdi. Bunda bir zarar yoktu ki. büyük bir şöhret sahibi olan Neufchâtel'li M. benim için. Ama yine. meşguliyetlerin. Böylece. Tıklım tıklım olan Grande-Rue'de.. Homais'yi redingotunun düğmesinden yakalamış. çünkü. M. küt ayaklı. Anlıyorum. Bütün köy halkı. çok geçmeden. sabah akşam. MADAME BOVARY 191 Bu sebeple Bovary'yi müdafaa etmeye kalkışmadı. M. lütufkâr Meryem». toy züppe değiliz. dünya işlerinin girdabı. ruhunun esenliğine özen göstermekten seni alıkoydu. Nihayet bir gün Charles. bir tedbir olmak üzere. onlar gibi. bize iyi örnek olursun. Madame Lefrançois'ya boyuna söylüyordu: — Bırakın şu adamcağızı! Bırakın şu adamcağızı! Sofuluğunuzla maneviyatını bozuyorsunuz! . sanki adam idam edilecekmiş gibi bir ölüm havası esiyordu. Söze evvela derdine acımakla başladı. İlaçlar istendiği kadar çeşitlensin. ayaklardan karına doğru ilerliyordu.
diye düşünüyordu. Yanında öteki minderin üstünde kırmızı sahtiyan kaplı ve üç bakır tokası ihtişamla parlayan kocaman bir kutu görülüyordu. dedi. diyordu. pencereden kımıldamıyordu. Homais. içinde ateş yanmayan ocağın yanma oturmuş. Bovary. bunlar ameliyat sırasında kullanılanların aynıydı. Canivet. karşısında. akla gelen her türlü tedbiri de almıştı. Fakat kimse buna inanmak istemezdi. kızarıp boz'ararak. mahvolmuş görüyordu. Ama en şöhretli cerrahlar bile pekâlâ aldatabilirdi. Canivet. hep mutfağınızın içine takılır kalırsınız. kendi kullandığı iki tekerlekli arabasıyle çıkagel-di. yandaki dik yayı. evinden kımıldamaya cesaret edemiyordu. gidelim! Fakat eczacı. Bunun içindir ki. Charles. bu beyler.. evvela kısrağı ile ve arabasıyle meşgul olurdu. Bu dedikodular For-ges'e kadar. Fakat. şayet Hippolyte ölecek olursa. Lestiboudois'ya gelmesi için haber gönderildi. ona bakıyordu. O da. MADAME BOVARY 193 bir başka zillet duyuyordu. Canivet'nin hoşuna gitti ve sanatının icapları hakkında uzun uzun söz söylemesine sebep oldu. bulamıyordu. «Ne kötü macera. alışkanlık. bu ameliyatta hazır bulunamayacak kadar yufka yürekli olduğunu söyledi. biraz eğiliyordu. kâinatta tek canlı insan kalmasa bile. Nihayet. cerrahın soğukkanlılığını bir generalin metanetine benzetti. bir aşağı bir yukarı dolaşıyor. benim için hiç fark etmez. o. kollarını sıvayıp bilardo salonuna geçti. Bir sürü faraziyenin hücumuna uğrayan muhayyilesi. iflas etmiş. aleyhinde neler... dedikodu çıkaracaklardı. diye sözünü kesti. soranlara bu işi nasıl izah edecekti? Acaba herhangi bir şeyde hata mı etmişti? Arıyordu. karşısına çıktı. zilletini paylaşmıyordu. hastalarını ziyarete gelince. nezle olmam. Eczacı. Emma. Hem zaten buna şaşmıyorum. alışkanlık!.. zamanla. gazetelerde şuna buna cevap vermek gerekecekti. bu da sonunda mizacınızı bozar tabii. her yere yayılacaktı! Kim bilir. çizmeleri döşemede gıcırdıyordu. Bacağı tutacak birini istedi. soğuk su ile tıraş olurum (katiyen üşümem). böyle bir adamın hâlâ bir işe yarayabileceğini zannetmiş olmasından ileri geliyordu. daha ziyade inmeye müstait gibi görünüyorsunuz. cerrahın gelişini görmek sabırsızlığı içinde. alışkanlıklarından bir zerresini dahi'feda etmezdi. Bununla beraber. Ne olursa olsun. kendisinden davacı olabilirdi. yapım sağlam192 MADAME BOVARY dır. Hippolyte. mesleğini bir nevi risalet addediyordu. doktorasız hekimlerin şerefini düşürmesine rağmen. hareket halindeyken dahi. salonda. fazla tesir altında kalır! Hem sonra. Sonra ahıra giderek. İşin içine mukadderat karışmıştı. çenesi göğsüne düşmüş. Bunun üzerine. Bu sırada eczacı. sanki zavallılığının yirmi kere bol bol farkına varmamış gibi. Bu sayede sizin gibi nazik değilimdir. gözleri bir noktaya takılı duruyordu. Bu sarsılmaz metaneti kendisine daha da itibar kazandınyordu. doktorun iri vücudunun ağırlığı altında çöktüğü için. M. araba. acayip bir adamdır» diye bahsedilirdi. Canivet: — Aman efendim. her ikisi de önlüklerinden daha solmuş. odasında. yüksek sesle bağırarak. Herhalde gülecekler. denize düşüp de dalgaların üzerinde yuvarlanıp giden boş fıçı gibi. çarşaflar içinde hafakandan terleyip duran Hippolyte'e hiç aldırış etmeksizin. benim sinir sistemim öyle. ta Rouen'a kadar yayılacaktı. Cerrah. Siz bana bakın: Allahın günü saat dörtte kalkarım. — İnsan. Bu mukayese. nasıl rast-gelirse. bocalayıp duruyordu. ne aksilikti bu». o anlarda. fanila giymem. hastaya döndü.dükkânlarda alışveriş durmuştu. Sonra. Nihayet. Sonra. filozofça. belediye reisinin karısı Madame Tuvache. bana. ellerini kavuşturmuş. sizler. yulafını yeyip yemediğine baktı. şerefini kaybetmiş. meslektaşları. Altın Aslan'ın kapısından kasırga gibi girerken. Kâh şu tarzda yaşarım. Hazır mıyız? Haydi. ha bir Hıristiyanı doğramışım. onların arasında. Kendisini şimdiden. onu kendisi katletmiş sayılacaktı. konuşmaya giriştiler. Elbette diyeceğiniz. ha rasgele bir kümes hayvanını. Homais'nin getirdiği sargıları gözden geçirdi. Neufchâtel'e kadar. kâh bu tarzda. Kıyamet kopsa da. hasta ziyaretlerine gittiği zaman. neler yazacaklardı? Arkasından mesele basma aksedecek. kulakları kapıya dikili bekleyen Artemise ile hancının yanında kaldı. hayvanı arabadan çözmelerini emretti. Aşağıda. Emma: . eczacı beyler. kendisinden: «Ah! M. seyirci olarak kalırsa. bilirsiniz.. Doktor: — Size güveniyorum. Çünkü. muhayyile.
yani bütün varlığı. ansızın: — Sakın. karıcığım. indirilmiş pancurun aralığından. korkunç bir tavırla: — Yeter! diye haykırdı. öylesine kaybolmuş gitmiş. büyük bir kırmızı kutu taşıyordu. Bovary. Sessizce birbirlerine baktılar. bir cinayetmiş gibi pişman oluyor ve ondan hâlâ ne kalmışsa. yepyeni bir vecd ile bu hayale kapılan ruhunu o hatıranın içine atıyordu. Gece. Charles. Onun her şeyi. metresini sahanlığın altına. bütün istemediği. canımı sıkıyorsun! Oturdu. gururunun azgın darbeleri MB 13 194 MADAME BOVARY altında yıkılıp gidiyordu. sonra pencereden Justin'e bir işaret yapıyor. ani bir sevgi ve ümitsizlik içinde karısına döndü ve: — Öpsene beni. öylesine imkân-sızlaşmış ve hiçleşmiş gibi geliyordu. ilk basamağa oturmuş. Charles'a dikiyordu. ağlamaklı. boyun atkısıyle alnını silen Doktor Canivet'yi gördü. koltuğuna yığıldı. kaldı. boğazlanan bir hayvanın uzaktan gelen ulumaları gibi. gözlerinin önünde can çekişiyormuş kadar kendisine hayatından kopmuş. ameliyat edilen adamın. süs bitkisinden kopardığı bir kırıntıyı parmakları arasında evirip çevirerek korlaşmış gözbebeklerini hemen fırlamaya hazır iki ateşli ok gibi. güneş altında. MADAME BOVARY 195 . şimdi kendisini öfkelendiriyordu. Her ikisi de eczanenin yolunu tutmuşlardı. bayılacak kadar sarardı. O zaman Charles. Rodolphe bahçeye geldiği zaman. evliliğin bayağılıkları. Homais. niçindi? Kasabayı dolduran sessizlik içinde. elbisesi. suratı. Bütün bunlar. bir sarhoşun bulanık gözleriyle karısına bakıyordu. haykırdı: — Bırak beni! Charles. güpegündüz. Kaldırımdan bir ayak sesi geldi. Emma. halini bir sinir hastalığına yorarak. Charles. Onu sevmek için az mı gayret etmişti. yere düşüp parçalandı. Ve. Charles. kapıyı öyle şiddetli kapadı ki. morarmış. kar gibi eridi gitti. Emma'nın aklına esiyor. kendine gel! Biliyorsun ki seni seviyorum!. sanki ölmek üzereymiş. dedi. bir pusula yazıyor. kendisini bekliyor buldu.. onun için. hiçbir şey duymayan bu adam içindi. bütün şahsı. gülünç olan adının karısını da lekeleyeceğinden bile habersiz.— Otur yerine. yürek paralayıcı bir feryat havayı delip geçti. Arkasında. Niçindi. ayağı dışa çarpık olmasın! diye haykırdı. bütün hınçları bu öpüşmenin sıcaklığı içinde. şuracıkta. düşüncesi üzerine bu cümlenin beklenmedik darbesi ile Emma. bu mahluk için. Emma. evlenmenin. Eski iffetinden. bütün arzu ettiği. Hatta ekseriya. tiz çığlıklarla kesilmiş uzun iniltiler halinde sürüp giden feryatlarını dinleyerek. anlaşılmaz bir şeyin dolaştığını belli belirsiz hissederek. bütün mahrumiyetleri. bir kere daha aldanmıştı? Sonra. pişmanlıktan az mı gözyaşı dökmüştü? Derin bir düşünceye dalmış olan Bovary. Emma öfkeden kıpkırmızı kesilmiş. ne demek istediğini tahmin etmek istercesine başını kaldırdı. yaralı kırlangıçlar gibi çamura düşen hülyaları. rahat rahat duruyordu. İşte. XII Yeniden sevişmeye başladılar. devamlı fedakârlıklarla kendi hayatını mahvetmesi ne acınacak bir delilikti! Ruhunun bütün lüks içgüdülerini. Birbirlerine sarıldılar. karısının nesi olduğunu düşünerek. şuurlarıyle birbirlerinden öylesine uzaktaydılar ki. bir başkasına teslim olduğu için. ür-pererek. şaşırmış: — Nen var? Nen var? diye tekrarladı. salondan kaçarken. Bir gümüş tabağa çarpan bir kurşun mermi gibi. ! Nasıl olmuştu da (o kadar zeki bir kadın olduğu halde). dedi. Charles kalkıp baktı. sinirli bir hareketle kaşlarını çattı. o da. Zafere ulaşmış zinaya ait bütün kötü alayların tadını çıkarıyordu. sakin ol. Âşığının hatırası baş döndürücü cazibelerle aklına geliyordu. perişan. bütün elde edebileceği şeyler hatırına geldi. hiçbir şey anlamayan.. birbirlerini görmekten âdeta afalladılar. dudaklarını ısırıyor. Gel! Kadın. termometre duvardan fırladı. önlüğünü çıkardığı gibi. etrafında uğursuz. pazar yerinin kenarında.
bir güneş ışınında yavaşça havaya yükselmesini seyrediyordu. bir yerlerde yaşardık. kocasının aşağılık bir mahlûk olduğunu. gideyim de potinlerini temizleyeyim. canının sıkıldığını. kocasına karşı duyduğu tiksinti yüzünden her gün biraz daha artıyordu. bir prens bekleyen fahişe gibi hazırlıyordu. Felicite gülerek: — Sen hiçbir şey görmemiş misin? diyordu. Git de havanda badem ez. akıldan yana o kadar tecrübe sahibi olan ve arzuda böylesine coşkunluk gösteren o adam gözlerinin önüne gelince. Ondan altı yaş büyüktü. ocak pervazının üstünden. Aşçı kız: — Ayakkabıların hırpalamaktan amma da korkuyorsun. bakışları dalgın. Gerçekten. Anlamadığı nokta. Rodolphe bir gün. bekle de. Bir mantar tabakasıyle kaplı olan bacakta... Emma göğüs geçirdi: — Gider. ne olur. başka bir yerde. bu sevgi. Emma'nın Hippolyte'e hediye edilmesini münasip gördüğü bir takma bacak için tam üç yüz frank ödemek zorunda kaldı.. hiç imkânı var mı? Emma aynı mevzua tekrar dokundu. Sanki senin patronun Madame H'>n. lemeli yakalar. sabrını kaybederek: — Ben ne yapabilirim ki. hayatının büsbütün bayağılaştığmı söylemek içindi. derisine sürdüğü kremi ve mendillerine doldurduğu lavantayı az buluyordu. iş. O zaman yine. Saçları çözük. onu her zamankinden daha sevimsiz. Kola çanağını yerinden oynatırken: — Rahat bırak beni. Nitekim. zemberekli . arsız çocuk. M. tavrını her zamankinden daha adi buluyordu. Rodolphe ise anlamamazlıktan geldi ve sözü değiştirdi. Enima'nın çamura —randevuların çamuruna— batmış ayakkabılarını. Kollarını. kalça tarafı geniş. aşağısı gittikçe daralan fistolu donlar gibi kadın eşyasını hırsla süzüyordu. yere oturmuştu. Hep kadınların eteği dibindesin. F61icite'nin ütü yaptığı uzun tahtaya dirseğini dayayarak. zekâsını her zamankinden daha hantal. diyordu. 196 MADAME BOVARY Çocukcağız. düşünceli düşünceli ilave ediyordu: — O da Madame gibi bir hanım mı ki? Fakat Felicite. bir yöneticisi olmalıydı. Charles en küçük bir ihtarda bulunmaya cesaret edemiyor. Derhal. böyle bağlanmasına yardımcılık eden bir sebebi. zevce ve iffetli kadın tavrını muhafaza etmekle beraber. hâsılı. etrafında sergilenen pazen eteklikler. o da istediği gibi har vurup harman savuruyordu. Rodolphe geliyordu. Felicit6 mutfaktan kımıldayamıyor. dedi. Rodolphe ile buluştuktan sonra kocasıyle karşı karşıya gelince. Elini eteklik kasnağına veya kopçalara sürerek: — Bu neye yarar? diye soruyordu. eşarplar. Rodolphe gülerek: — Sen gerçekten çıldırmışsın. Kendisi temizlediği zaman buna hiç aldırış etmezdi. siyah saçları ya-ğızlaşmış alnına doğru bir perçemle dönen o baş. — Darılmayın hemen. Rodolphe: — Ne gibi. Ro-dolphe'un geleceği günlerde. mavi camdan iki büyük vazosunu güllerle donatıyor. Emma'nın dolabında bir sürü ayakkabı vardı.Huchette'e yollanıyordu. diyordu. dizlerinin dibine. Bu işlere burnunu sokmak için. kumaşının havı biraz dökülen ayakkabılarını hemen kendisine verirdi. kü-Çük Justin ise. — Ah! İstesen!. dairesini ve vücudunu. ötekinden o nispette nefret ediyordu. Guillaumin'in uşağı Theodore da kendisine kur yapmaya başlamıştı. Kadın birine ne kadar bağlanırsa. gerdanını bilezikler. dedi.ais böyle şeyler kullanmaz mı? — Elbette! Madame Homais! Sonra. hem de zarif o boy bos. çünkü Madame. etrafında oğlanın böyle dört dönmesine sinirleniyordu. Kadının. Hizmetçilerin durmamacasına çamaşır yıkaması icabediyordu. Bu davetler. yanıp tutuşuyordu! Tırnaklarını onun için bir kuyumcu özeniyle eğeliyor. ekseriya yanında kalarak nasıl çalıştığını seyrediyordu. Parmakları arasında toz olup dağılan bu çamurun. çenende birazcık sakalın olsun. tırnaklarını her zamankinden daha dört köşe. aşk gibi basit bir işte her şeyin böylesine çetrefil bir hale getirilmesiydi. yakalıyordu. dedi. hem gürbüz. yüzükler ve kolyelerle dolduruyordu.
Emma: — Olmaz! Olmaz! dedi. üzerinde kalpte aşk düsturu yazılı bir mühür. elinde nakit parası kalmamıştı. Bovary.mafsallar. Hekim. Emma: — Peki. Sonra. Bununla beraber bu hediyeler. aklında kalacak değil a. gibi ıslığa benzeyen sesiyle: — Pekâlâ. Kabzası altın yaldızlı gümüş kırbaçtan başka. onu kendi nazarında küçük düşürüyordu. Madame Bovary'den. adamın eline on dött Napoleon sıkıştırarak: — İşte paranız. kendisinin de alacaklıları peşine düşmüştü. Yine eskisi gibi kasabayı dört döndüğü görülüyordu. Paris'ten yeni gelen mallardan. Yalnız o kırbaca üzülüyorum. geri alın! — Şaka olsun diye söyledim. adamın kendisine iade ettiği iki tane beş franklık sikkeyi önlüğünün cebinde birkaç dakika elleyerek olduğu yerde kaldı. gayet kibar davranıyor. uzaktan.. Charles. boyun atkısı olarak kullansın diye bir eşarp. Ahır uşağı yavaş yavaş eski işini görecek hale geldi. her zamanki. Bu işi sayesinde sık sık gidip Emma'yı görmek fırsatını bulmuştu. İstediği para tamamdı. Emma. bu bacağın fiyatını da kesesinden ödedi. tıpkı Vi-kontunkine benzeyen bir sigara tabakası hediye almıştı. evvela Lheureux'yu atlatmaya muvaffak oldu. Sonra. Siparişle meşgul olan. aşçı kız içeriye girerek. Nitekim birçoklarını reddetti. şayet eline para geçmeyecek olursa. Charles'ın merdivenden çıktığını duydu. kaldırımlar üzerinde bastonunun takırtısını işitince.. kadın ısrar ediyordu. ister istemez. ocağın üzerine M. Tüccar serseme dönmüştü. nihayet Charles'ın vaktiyle yolda bulup da karısının sakladığı. Hayal kırıklığını gizlemek için boyuna özür diledi durdu. her yıl Saint-Pierre yortusuna doğru para göndermek âdetinde olan M. düşünürüz./ diyerek çıkıp gitti. alçak. Fakat ertesi gün. Rodolphe'a hediye etmek için. ayrıca. boyun eğmek zorunda kaldı. artık gider beyden isterim. Emma. masraftan kısıntılar yapmaya söz veriyordu. 198 MADAME BOVARY Bu işten nasıl yakayı kurtaracağını düşündüğü sırada. tüccar M. Emma'nın nevri döndü. M. — Adam sende!. Onunla. çabucak yolunu değiştiriyordu. düşünürüz. parayı daha sonra kocasına iade etmek için. Fakat adam sabırsızlanıyordu. Kendi kendine. Mesela. daha bir sürü takıntıları vardı. karışık bir mekanizma vardı. Lheureux. tüccar. bir sürü kadın öteberisinden konuşuyor. dedi. böyle güzel bir bacağı Allanın günü kullanmâMADAME BOVARY 197 ya kıyamayarak. Ne yapalım. Emma. Emma'dan. Lheureux içinden: — Şimdi seni yakaladım! diye düşündü. dedi. Emma'ya sattığı bütün malları geri almak zorunda kalacaktı. Şayet mutabık olduğumuz meblağ yerine. Derozerays tarafından gönderilmiş. Rouen'da bir şemsiye mağazasında bulunan pek güzel bir kırbacı ona sipariş etti. bütün çekmeceleri bomboştu. santimler hariç. Fakat Hippolyte. asla para bahsini ağzına almıyordu. Bu keşfinden emin. tam iki yüz yetmiş franklık bir fatura ile çıkageldi. M. ertesi hafta kırbacı getirip masanın üstüne koydu. mavi kağıda sarılı küçücük bir tomar bıraktı. bütün kaprislerini tatmin etmek hususunda bu kolaylığa kendini bırakıverdi. Üç gün sonra. Rodolphe.. hemen üzerine atlayıp tomarı açtı. bir sürü hizmet teklifinde bulunduysa da Emma hepsini reddetti. çok garip fikirleri de vardı: . ucuna vernikli bir çizme takılmıştı. dedi. Lheureux tekrar çıkageldi. İçinde on beş Napoleon altını vardı. Rodolphe onu müstebit ve fazla yapışkan bulmakla beraber. Lestiboudois'ya on beş günlükten fazla. diye düşündü. Derozerays'dan gelecek havaleyi sabırsızlıkla bekliyordu. Emma. kendisine daha elverişli bir bacak tedarik etmesini rica ediyordu. — Size bir teklifim var. hizmetçi kıza ise altı aylık borçlan. M. Lheureux'di. altınları çekmecenin dibine attı ve anahtarı aldı. Üzerine siyah bir pantolon geçirilmiş..
kendini kelime oyunlarıyle müdafaa ederek. Dargınlık çık1-ti. Kendi kendime diyorum: «Nerededir? Acaba başka kadınlarla mı konuşuyor? Hah. Bu. onun. Emma: — Ah! Seni o kadar seviyorum ki. hiçbiri hoşuna gitmiyor. tıpkı erkek gibi sırtına daracık bir yelek geçirmiş. artık hiçbirinin yeniliği kalmamıştı. karısına roman okutmaması hususundaki nasihatlerini dinlememişti. gelgeç muhabbetleri gizleyen abartmalı sözlerden büyük bir kısmını hesaba katmamak gerektiğini düşünüyordu. gayet yumuşak ve zevkine düşkün bir kadın haline getirdi. Her nevi utancın elverişsiz olacağına hükmetti. biliyor musun. Nihayet bir gün. Bunu duyan Emma gülmeye başladı. ayak seslerini duyar duymaz. işin aslını tamamıyle anlamış oldular. ağlıyor. Yeniliğin cazibesi tıpkı bir elbise gibi. ona. Sadece aşk alışkanlıklarının tesiriyle Madame Bovary'nin hali ve tavrı değişti. değil mi? Daha güzelleri var. — Çok mu? — Elbette çok. şimdi kadınlar ona gülümsüyor. hâlâ şüpheleri kalmışsa. elde sigara. . ancak ayıları dans ettirecek havalar çalabildiğimiz çatlak bir kazan gibiydi. keyfi istediği gibi davrandı. Ro-dolphe ile dolaşmak yakışıksızlığını bile gösterdi. koridordan geçerken. oğluna sığınmaya gelmiş olan anne Madame Bovary de bu halleri görünce suratı astı. fakat ihtiyar kadıncağız öfkelendi ve ahlakın hiçe sayılması istenmiyorsa. ne de ihtiraslarını tam ölçüsünde dile getirebilirdi ve insan sözü. Bakışları daha cesaretli. evvela Charles. Rodolphe bu sözleri o kadar çok işitmişti ki. yıldızları aşka getirmek istediğimiz zaman. beni düşüneceksin. bir gece önce.. — Başkalarını da sevmedin mi sanki? Rodolphe gülerek: MADAME BOVARY 199 — Beni bulduğun zaman toy delikanlıya benzer bir halim var mıydı?! diye çıkışıyordu. fakat ben hepsinden daha iyi sevmesini bilirim! Ben senin hizmetçinim. halayığınım! Sen benim kralımsın. herhangi bir bağlantıda daima biraz açıkta durmasını bilen tenkit üstünlüğü ile. Felicite'yi kırk yaşlarında. bizzat kendi davasını müdafaa edip etmediğini sordu. hele bir seferinde Felicite yüzünden adamakıllı bozuştular. senden artık vazgeçemeyecek kadap-şeviyorum seni. aşk öfkeleriyle içimin parçalandığı zamanlarda da hep seni görmek istiyorum. hafif siyah sakallı bir adamla birlikte yakalamıştı. ihtirasın hep aynı şekilleri ve aynı lisanı olan o ezeli yeknesaklığını çırılçıplak ortada bırakıyordu. Kırlangıç'tan indiğini görenler. Bunların samimiyetine pek az inanıyordu. Rodolphe. o da onlara yaklaşıyor. Gelin hanım. bu aşkta tadı çıkarılacak başka zevkler olduğunun farkına vardı. Bazen. hizmetçilerin de iffetini gözetmek gerektiğini söyledi. Çünkü. Kadına. Kocasıyle pek patırtılı bir münakaşadan sonra. ne kanaatlerini. sen kuvvetlisin! . diyordu. Onu. sözleri daha serbest oldu. Bovary anne. Anne Madame Bovary. o sarhoşlukta boğuluyordu. şehvet düşkünü veya satılık kadınların ağzından da buna benzer cümlelerin fısıldandığını duymuştu. Emma hesabına da şehvetle dolu bir çeşit budalaca bağlılık. kendisini uyuşturan bir saadetti. sen zekisin. Daha birçok şeyler hoşuna gitmemişti. kendine karşı hayranlıkla. ruhun da doluluğu bazen en hoş teşbihlerle dolup taşamaz mıydı sanki? Fakat. Ruhu bu sarhoşluğun dibine dalıyor ve tatlı Yunan şa200 MADAME BOVARY rabj fıçısının içinde büzülmüş kalmış olan Clarence dukası gibi. kıyametler kopuyor ve sonunda da mutlaka o hiç değişmeyen söze sıra geliyordu: — Seviyor musun beni? — Elbette seviyorum. kadını teselli etmeye çabalıyordu.» Ah. Bu çeşit maceralarda pek pişmiş olan bu adam. azar azar sıyrılıp düşerek.-. hayır. Emma da bütün metresler gibiydi. ne ihtiyaçlarını. diyordu. asla. Eğer tembihini unuttuğunu söyleyecek olursa. Mademki hiç kimse. Rodolphe. Bazı tenkitlerde bulunmaya kalktı. Emma. mutfaktan kaçıp gitmişti. Adam. öyle küstah bir bakışla: — Siz hangi âlemde yaşıyorsunuz? dedi. ifadelerin benzerliği altındaki duygu farklarını seçemiyordu. sonra evin halini hiç beğenmiyordu.— Saat gece yarısını çalınca. Elaleme nisbet v6riyormuşcasına. mabudumsun! Sen iyisin! Sen güzelsin.
aklını kaçıracak gibi oldu ve: — Ne yapmalı? Ne istiyorsun? diye sordu. Emma: ¦ — Götür buradan beni. karısının yanına gitti. Sonra tekrar odasına çıktı. o hadiseden sonraki günlerde. Emma: — Ah! Başıma gelenleri bilsen! diye cevap verdi.. o idi. Ümitsizlik içinde kendini tekrar yatağına attı. ıstırap çekiyorum!. Charles.. Rodolphe: 202 MADAME BOVARY — Ama. Ve o beklenmedik onamayı bir öpücüğün lezzetinde yakalamak istiyormuşçasına. Emma'nın uzaklaşmasına bakarak: — Ne kadın! dedi. göğsü sık sık kalkıp iniyordu. kurtar beni! Rodolphe'a sımsıkı sarılıyordu. hemen evin arkasındaki dar sokağa koşup gelecekti. birçoklarını uydurarak. Omuzuna yaslanıyor ve fısıldıyordu: .sabrediyorum. hemen kalkıp gideceğini MADAME BOVARY 201 söylüyordu. Rodolphe serseme döndü.biri kaldırımda yürüyor gibi geldi ona. gelininde gördüğü değişiklikten hayrete düştü. bir markiz vakarıyle kaynanasına elini uzatarak: — Özür dilerim.. Pencereyi açıp kendisine seslenmek istedi. avluyu geçti. avazı çıktığı kadar bağırıyordu: — Ne hayasız kadın! Ne beyinsiz kan! Belki de daha beteri!. Charles. Bu. Emma çok daha uysal davranıyordu. hatta hıyar turşusu yapmak için kaynanasından akıl öğrenmeye kadar iltifatı ileri götürdü. dedi. Öyle ki. kendini yüzükoyun yatağına attı. yalvarırım sana! diye inledi. Nitekim. benim küçük meleğim. bırakıp gideceği şeylerin buruk tadım daha derinden duymak için miydi? Fakat hiç aldırdığı yoktu. Bu. dedi. hiçbir zaman onu böylesine sevmemişti. Rodolphe: — Etrafına dikkat etsene! dedi. sonra: — Onu da alırız.. pancura beyaz bir kağıt parçası asacak. Yon-ville'de bulunuyorsa. diye çırpınıyordu. her ikisini de daha iyi aldatmak için miydi? Yahut bir nevi şehvetli çilekeşlikle. Hakikaten. Emma: ' — Ah! Ne görgüsüz kadın. aradan pek az zaman geçince . Madame. Rodolphe ile hiç değişmeyen bir sohbet mevzuu olmuştu. o da. pek yakındaki saadetinin önceden çıkardığı tadına dalmış. Emma nihayet razı oldu: —Öyle olsun! Gidiyorum!. dedi. — Ne var yine? — Ya kızın? Emma birkaç dakika düşündü. Eğer öbürü gelip özür dilemezse. sabret! — Ama dört yıldan beri. bir sıçrayışta yerinden fırlayarak: — Çıkın! dedi. fakat Rodolphe gözden kaybolmuştu. Hiç şüphesiz. Rodolphe'u pazar yerinin köşesinde gördü. Onu çağırıyorlardı. Her şeyi öyle acele acele. ne köylü karısı!. yaşıyordu. Fakat her ikisi de hiddetle kaçıp gitti. — Haydi. annesine koştu. dışarıdaydı. Anne!. fevkalade bir hal olursa. Rodolphe orada. dedi. cesaret. ne olursa olsun! Rodolphe. Rodolphe ile aralarındaki parolaya göre. Merdivenden indi. Yaşlı kadın. ah. Dayanamayacağım artık. üç çeyrek saatten beri bekliyordu ki. Rodolphe. Bizim aşkımız gibi bir aşk böyle gizli kalmamalıydı! Bana işkence ediyorlar. zıvanadan çıkmış. diye ter ter tepmiyordu. önünde diz çöktü. bilakis.. Ama.. sakin ol. razı etmek için yalvarıp yakardı. Emma işareti verdi. olayları büyüterek. ipsiz sapsız. Hemen kollarına atıldı.Genç kadın.. Yaşlarla dolu gözleri. sık sık konu dışına çıkarak anlatmaya başladı ki. Zira Emma bahçeye yollanmıştı. Bovary anne. kaçır beni. dudaklarına atıldı. su altında alevler gibi kıvılcımlanıyordu.. Charles. ikisini yatıştırmak için: — Emma!. başını yastığa gömerek çocuk gibi ağladı.
Hırsları. yanında uykuya dalarken. Çiftliğin gelirine hiç dokunmayacak. kolunda sepeti. rasgele. o da kızını mesut edecekti ve bu hep böyle sürüp gidecekti. Çanların çaldığı. onları artık bir daha geri dönmeyecekleri yepyeni bir diyara götürüyormuş. kabiliyeti olmasını. elbisesinin kıvMADAME BOVARY 203 rımlarından ve ayağının kavsinden içine nüfuz eden harikulade bir şey peyda oluyordu. her mevsim. kendilerine uzattığı demet demet çiçekler varmış. kubbeleri. kederleri. cilvede usta bir sanatkâr tarafından oraya yerleştirildiği hissine düşebilirdi. kızı geceleri. onu derece derece geliştirmişti. Ekseriya. Bu saçlar. coşkunluktan. birdenbire. ehram gibi üst üste konmuş yığın yığın yemişleri serinletiyormuş. onu Emniyet Sandığı'na yatıracaktı. Emma'yı uyandırmaya kı-yamıyordu. buna güveniyordu. bu da pahalıya patlayacaktı. gemileri. Hatta. başarıdan gelme. kalın bir yığın halinde dolanıyordu. Porselen idare lambasından tavana titrek ve yuvarlak bir aydınlık vuruyor. bir akşam. babasına terlikler işleyecek. güle oynaya okuldan döndüğünü görür gibi oluyordu. on beş yaşına basınca kim bilir ne kadar güzel olacaktı! Hele annesine benzeyip de. Sevinçten. Kocası. hiç konuşmaksızın. Daha şimdiden. Emma uyumuyordu. gidiyorlarmış. Dört beygir dörtnala kalkmış. daha sonraları. Civarda küçük bir çiftlik kiralamayı. onların yanında. onları her gün çözüp dağıtan. bir palmiyenin gölgelendirdiği düz damlı basık bir evde oturacaklar-mış. zinanın gelişigüzelliğine göre.. birazcık koyu ayva tüyünün ışıkta gölgelendirdiği dudaklarının etli köşesi yukarıya doğru kıvrılıyordu. Sonra. bütün evi tatlılığı ve neşesiyle dolduracaktı. 204 MADAME BOVARY kırmızı bluzlu kadınların. Ya sen? Madame Bovary asla o günlerdeki kadar güzel olmamıştı. Şimdi artık büyüyecekti. İnsan . Sesi şimdi. Zaten müşterileri de artacaktı. Gece yarısı eve döndüğü zaman. ne yapmalıydı? Uzun uza-dıya düşünüyordu. bir balıkçı köyüne varıyorlarmış. Ah. tıpkı onun gibi. Berthe'in iyi yetişmesini. . o başka rüyalara gözlerini açıyordu. düşünüyor musun? Mümkün mü? Arabanın hareket ettiğini hissettiğim zaman. hepsi. Orada kayalıklar ve kulübeler boyunca. gidiyorlarmış. Daha sonra. Charles. Çeşmelerin buğusu. bir yerlerden. sekiz günden beri.— Değil mi? Yolcu arabasında olduğumuz zaman!. gitarların fısıltı ve çeşmelerin şırıltısıyle birlikte duyuluyormuş. gözlerinin önünde canlandırdığı bu istikbalin sınırsız genişliği içinden yepyeni hiçbir şey zuhur etmiyordu. gübrenin. Gondola binip gezinecekler. Sonra. Deniz kenarında. nihayet açılıp saçılıyordu.bakınca. neresi olursa olsun. onun. içinde gözbebeklerinin kaybolduğu uzun âşıkane bakışları için mahsus biçimlenmiş gibiydi. tıpkı endamı gibi. yağmurun. beyaz mermerden katedralleriyle muhteşem bir belde görüyorlarmış. Araba. ensesindeki saç topuzunun. Hali vakti yerinde iyi bir delikanlı bulacaklardı. bir dağın zirvesinden. onu yine nefis ve dayanılmaz buluyordu. gün batarken küçük yeleği mürekkep lekesi içinde. hamakta sallanacaklarmış. kendisini başgöz etmeyi düşüneceklerdi. balona binmiş de bulutlara doğru yollanmış gibi olacağız. Çünkü. her sabah çiftliğe de bir göz atmayı kuruyordu. zevk tecrübeleri ve her an genç kalan vehimleri. Bununla beraber. Evlâdının hafifçe nefes alıp verişini duyuyor gibi geliyordu ona. Nihayet. lamba ışığında çalışacak. tırısla gidiyormuş orada. kolları birbirlerine kenetlenmiş.. daha yumuşak tonlarda beliriyordu. bana öyle geliyor ki. köprüleri. Kuvvetlice alınmış bir nefes burun kanatlarını aralıyor. liman ağacı ormanları ve sivri çan kulelerinde leylek yuvaları bulunan. Varlığının nesi varsa. Gözkapakları. Artık orada karar kılıp yaşaya-yacaklarmış. evliliklerinin ilk zamanlarında olduğu gibi. Günleri saydığımı biliyor musun?. yazın kocaman hasır şapkalar giyince! Uzaktan anne ile kızını görenler. katırların kişnediği. küçük beşiğin kapalı perdeleri. onları kardeş zannedeceklerdi. Öyle hayal ediyordu ki. ev işleriyle uğraşacak. yerdeki malta taşları yüzünden. piyano öğrenmesini istiyordu. yatağın ¦kenarında karanlıkta şişen bir beyaz kulübeyi andırıyordu. hisse senetleri satın alacaktı. uyuyormuş gibi yapıyordu. hastalarını görmeye giderken. tarifi imkânsız bir güzelliği vardı. Yolda. rüzgârların ve güneşin çiçeklere yaptığı gibi. seyredecekleri tatlı geceler kadar sımsıcak ve yıldızlı olacakmış. fıskiyeler altında gülümseyen solgun heykellerin ayakucunda. koyu renkli balık ağları rüzgârda kuruyormış. bir körfezin dibinde. kızı yatılı bir okula vermek lazımdı. aslında mizaçla hal ve şartların ahengi neticesi. Hayatları ipek elbiseleri kadar rahat ve geniş. onu daha hızlı geliştirecekti.
uzun yakalı. mantoyu istediğim zaman vermek üzere hazır bulundurmasını söylersiniz. Rodolphe bu bahse hiç yanaşmıyor. evet. o da doğrudan doğruya Kırlangıç'a yükleyecekti. Emma: -7. Böylece hiç kimsenin içine şüphe düşmeyecekti. dünyada hiçbir 206 MADAME BOVARY şeyim yok! Benim için sen. sevgi ve şefkatle bakıyordu. Emma: -— Her şey hazır mı? diye sordu. — Bir de gece çantası. sonra hasta olduğunu söyledi. — Sonra bir de sandık lazım.. Cenova yoluyle seya-hata devam edeceklerdi. eşyasını evvela Leureux'nun dükkânına gönderecek. Pek ağır olmasın. hiç olmazsa zincirini alsın diye ısrar etti. alacağınıza mahsup edersiniz. yeniden on beş günlük mühlet istedi. Emma arkasından seslendi: — Bütün bu siparişleri dükkânda alıkoyun. dedi. güneşle örtülü ufukta sallanıp duruyordu.. vatanın olacağım: Sana bakacağım. Emma ancak sabaha karşı. Emma. uçsuz bucaksız. diye düşündü. Bîr çiçek tarhının etrafını dolaştılar. Madame Bovary. astarlı. eczanenin kepenklerini açtığı zaman uykuya dalabildi. artık mutlak surette 4 eylül pazartesi günü yola çıkmaya karar verdiler. taraçanın yanındaki duvarın üstüne gidip oturdular. . şafak camları ağarttığı ve küçük Justin. Emma. Emma. Lheureux hemen zinciri cebine koyup yollanırken.. her zamankinden daha erken. size güveniyorum. bazı işlerini yoluna koymak için iki haftalık zamana ihtiyaç gösteriyordu. Ağustos ayı geçti. — Evet. daha sonra bir seyahate çıktı. Rodolphe. meydanda. — Seyahate mi çıkıyorsunuz? — Hayır! Ama. Ben de senin için her şey olacağım.Günler. aradan sekiz gün geçince.Rodolphe gece. bütün bu hesaplarda çocuğun adı geçmiyordu. beşiğinde öksürmeye başlamıştı. yalnız bana işçinin adresini verirsiniz. Emma. oraya varınca da bir araba satın alacaklar ve hiç durmaksızın. Gelecek ay kaçacaklardı. kendisinden şüphe mi edecekti? Ne çocukluk! Fakat MADAME BOVARY 205 Emma. ahenkli. Değil mi? Hem • de çabuk lazım! Adam eğildi. hepsi birbirinden muhteşem. kendisine de. şehvetli bir gülüşle: — Sahi mi? Seviyor musun beni? Yemin et bakayım! — Seni seviyor muyum? Seni seviyor muyum! Sana tapıyorum. Emma'yı görmeye geldi. sonra. seni seveceğim. dedi. neden üzgün olayım? Ama yine de Emma'ya garip bir şekilde. yaşayış tarzını bırakıyorsun diye mi? Evet. Rodolphe. mavimtırak. birbirlerini tanıyorlardı. sevgilim! . her şeysin.. Emma'nın da belki hatırına gelmiyordu. — Hayır. Lheureux: ' — Bu işin içinde bir bit yeniği var. Lheureux'yu getirtmiş şöyle diyordu: — Bana bir manto lazım olacak. ailen olacağım. hatta Marsilya'ya kadar arabada yalnız seyahat etmek için Paris'e yazacak. Fakat benim. kullanışlı bir şey.Sen üzgünsün. M. — Gidiyorsun diye mi? Sevgilerini. buna hacet olmadığını söyledi. bütün bu gecikmelerden sonra. — Evet. Dükkâncı. Rodolphe. anladım. ne ise. yahut Bovary her zamankinden fazla horluyordu. yerlerini peyleyecek. büyük bir manto. hareketten iki gün öncesi. kemerinden saatini çekerek uzattı: — Alın bunu. şimdi zaten bu boyda yapıyorlar. Nihayet cumartesi oldu. anlıyorum. kadını kollarına alarak: — Ne kadar güzelsin. pasaportlarını alacak. Mantoya gelince —düşünür gibi yaptı— onu da getirmeyin. Yalnız. Rouen'a alışverişe gidiyormuş gibi Yonville'den hareket edecekti. aşağı yukarı elli üzerine doksan iki santim kadar. sanki dalgalara benziyordu ve hepsi. Fakat çocuk. sonra.
Emma şiddetle: — Hayır! dedi. saadetin fazlalığından! Ne kadar zayıfım. Bu. Bu gümüş parıltı. Saat gece yarısını çaldı. Emma: — Gece yarısı. Emma. — Ah. Sonra. Emmâ. kıpkırmızı. ¦— Böyle daha ne kadar gecelerimiz olacak. çayırın dibinde. av peşinde. yusyuvarlak. belirli aralıklarla: «Evet. her gün daha sımsıkı. Ve Rodolphe'un uzaklaşmasına baktı. ne güzel gece. bir gece hayvanı. yarına. bu hareket sanki firarlarına bir işaret gibiydi. bu. akan ırmak gibi gür ve sessiz. birdenbire neşelendi: — Pasaportlar sende mi? — Evet. Emma ellerini Rodolphe'un saçları arasına daldırmıştı. cevap versene? Rodolphe. belki pişman olursun.. kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi: ¦— Evet.Ay. ardından koştu ve çalılar arasından suya doğru sarkarak seslendi: — Güle güle. Beraber yaşadıkça... Sonra Rodolphe'a sokularak: — Başıma nasıl bir felaket gelebilir? Sen yanımda olduktan sonra aşamayacağım ne çöl vardır. daha melankolik gölgeler aksettiriyordu. Söylesene. endişe vermeyecek. boylu boyunca üzerinden erimiş elmas damlaları dökülen dev gibi bir şamdana da benziyordu. Hülyalarının içinde öylesine kaybolmuşlardı ki. Demek yarın oldu! Bir gün daha kaldı! Rodolphe gitmek için yerinden k'alktı. Sonra. Sık sık. ha-nımelleri kokusunun getirdiği yumuşaklıkla yeniden yüreklerinde canlanıyor ve hatıralarına. ırmağın üzerine. sayısız yıldızlar serpiştiren bir büyük leke düşürdü.. yaprakları sarsıyor. Hiçbir şey bize sıkıntı. ne de okyanus. birbirleriyle konuşmuyorlardı bile.. dedi. dedi. o zaman da.» diye cevap veriyordu. gözleri yarı kapalı. etraflarında yayılıyordu. yavaşlayarak. Ama neden içim üzgün yine? Meçhulden korkma mı bu? Alışkanlıkları terketmenin tesiri mi.. Evet!.. yahut duvar boyunca dikili ağaçlardan olmuş bir şeftalinin kendi kendine dalından yere düştüğü duyuluyordu. dedi. kirpi veya gelincik. esen serin rüzgârı derin derin içine çekiyordu. iyice düşün.. benim Rodolphe' cuğum!. Tatlı bir gece. Hayır. Eski günlerde yaşadıkları aşk. — Emin misin? — Elbette. baş başa kalacağız. aydınlattığı boş gökyüzünde göründü. Rodolphe: . daha tam bir kucaklaşma olacak. — Unuttuğun bir şey yok mu? — Hayır. çayırda hızlı adımlarla yürüyordu. 208 MADAME BOVARY Rodolphe karşı kıyıya geçmişti bile.. seyahat iyi gelecek. âdeta ışıl ışıl pullarla kaplı. değil mi? Affet beni! Rodolphe: MADAME BQVARY 207 f — Zamanı henüz geçmedi. Yoksa?. Sonuna kadar yapayalnız. Emma... hiç kımıldamayan söğütlerin otlar üzerinde uzanan gölgelerinden daha ölçüsüz. dedi. ırmağın dibine kadar. ne uçurum. başsız bir yılan gibi kıvranıyordu. Rodolphe. bu. arkasına bakmıyordu. hiçbir şey bize engel olmayacak. çocuksu bir sesle tekrarlıyordu: — Rodolphe! Rodolphe! Ah Rodolphe. Emma son bir okşayışla: — O halde. Dallarla yaprakları tabaka tabaka gölgeler dolduruyordu. Siyah ve delikli bir perde gibi kendisini yer yer gizleyen kavak dalları arasından hızlı hızlı yükseliyordu. — Provence otelinde beni bekleyeceksin değil mi? Tam öğle zamanı? Rodolphe başıyle bir işaret yaptı. beyazlığının zarafeti içinde. gözlerinden boşanan iri yaşlara rağmen. . yer hizasından doğuyordu.
» Rodolphe: — Doğrusu da bu zaten. dedi. ses tonlarını hatırlıyor. iki dirseğini masaya dayayarak. eline kalemi alır almaz yazacak bir şey bulamadı. bin defa hayır! Bu kadar aptallığa lüzum yok. Nihayet. melankolik olanları vardı.. buraya gelince sağlam bir mazeret bulmak için . Fakat. canı sıkılmış. Mendilin yanında. Emma'nın verdiği bir minyatür vardı. Bu suretle. Korkunç bir küfürle: — Ben de ne budala adamım. Böylece. hayır. başlayalım artık! Yazdı: «Cesaret. eskiden gönderilmiş olanlarını gözden geçirmek istedi. bunlar. Bu onun mendiliydi. bazen de hiçbir şey hatırlamıyordu. bir defasında gezintide burnu kanamıştı. Yoo. Ellerini kollarını hareket ettirerek: — Alt tarafı. Emma'nın güzelliği. Rodolphe. geleceğe inanarak. bu aşkın bütün zevkle-riyle birlikte gözünde canlandı. bir siyah maske.Birkaç dakika sonra durdu ve Emma'nın. yavaş yavaş karanlıkta kaybolduğunu gördü. yüzleri. bu kağıt ve hatıra yığınlarını karıştırmaya başladı. diye söylendi. Az önce verdiği karar. bir diz bağı. mektupların imlaları kadar değişik olan yazı ve üsluplarını da tetkik ediyordu. sonra kadına karşı isyan etti. «Verdiğiniz karan iyice düşünüp taşındınız mı? Sizi sürüklediğim uçurumu biliyor musunuz. Kendi kendine metanet vermek için bunları söylüyordu. Kendi kendine: — Haydi. aralarına muazzam bir fasıla koymuşçasına. beyaz elbisesiyle. düşünmeye koyuldu. bazı jestleri. Namuslu bir adamım beti. duvarda asılı av ganimeti geyik başının altındaki yazı masasına kendini hızla attı. Bazıları aşk. Nihayet mekMADAME BOVARY 209 tuplanndan birkaçını okudu. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. şakacı. İlkönce soluk lekelerle benek benek olmuş bir mendil gözüne ilişti. çocuklardan daha sersem. yere yuvarlanmamak için bir ağaca dayandı. Tuvaleti ona iddialı. Uzunlarını. bazıları kutunun demirlerine takılmıştı. — Sonra bir sürü zorluklar. Ondan bir şeyler yakalamak için.saçlar! Siyah. Onun menfaati uğruna böyle hareket ediyorum.. Alt tarafı. Bu resme baka baka ve modelinin hatırasını canlandıra canlandıra. düşüncesine hep beraber üşüşen kadınlar. memleketi bırakıp gidemem. sşn saçlar buldu. ne akılsızız!» Rodolphe. kadın mektuplarını saklamak âdetinde olduğu eski bir Reims bisküvileri kutusunu yatağının yanındaki dolaptan alıp getirdi. belleğinde Emma'nın yüz çizgileri azar azar karıştı. birbirine karışmış kuru çiçek demetleri. saçlar . İçlerinde âşıkane veya şakrak. bir okul avlusundaki çocuklar gibi. mendili unutup gitmişti. teknik.. kalbinin üzerinde o'kadar tepinip durmuştu ki. bütün diğerlerini altüst etti ve elinde olmayarak. bir hayalet gibi. ona uzak bir mazide kalmış gibi geliyordu.. Bazı kelimeleri okuyunca. Onları kutunun dibinde bulabilmek için. diye düşündü. çocuğunun yükünü üzerime alamam. orada hiçbir yeşillik bitmiyor ve oradan kim geçerse. kapağı açınca kırılıyordu.. kanaatini açıklıyordu. biz ne bahtsızız. Rodolphe. XIII Evine döner dönmez. diyordu. âdeta iş mektupları gibi kısa. gevşemiş. hatıraları arasında gezinirken. çünkü zevkler. Kutudan etrafa rutubetli bir toz ve kuru gül kokusu yayıldı. seyahatlerine ait açıklamalarla dolu. yüreği öyle hızlı çarpmaya başlamıştı ki. göz süzüşü ise pek bayağı geldi. Ah. Evvela içlenir gibi oldu. hayır. masraf. birbirlerine engel oluyor. kutuyu dolaba götürürken içinden: — Bir sürü maskaralık. bazıları ise para istiyorlardı. Emma. Bu söz. dedi. kutunun köşelerine çarpıp duruyordu. acele yazılmış mektuplardı. hepsini bir boya getiren aynı aşk seviyesinde birbirlerini küçültüyorlardı. zavallı meleğim? Mb 14 210 MADAME BOVARY Hayır değil mi? Saadete. güzel bir metresti! Derhal o anda. Rodolphe.. onlar gibi adını duvara kazımayı bile akıl edemiyordu. Bu birbirine karışmış mektupları avuç avuç yakalayarak sağ elinden sol eline boşaltmakla birkaç dakika gönül eğlendirdi. sanki canlı yüzle resimdeki yüz birbirine sürtünerek ikisi birden silinmişler gibi. firketeler. güven içinde ve çılgınca bir yola çıkıyordunuz.
mürekkebin üzerinde solgun bir leke belirdi. asma yapraklarının altına koydu ve hemen çiftlik uşağı Girard'a. Şunun üstüne birkaç damla gözyaşı lazımdı. belki de hakaretlere göğüs germemiz gerekecekti.. iftiralara. yeniden başlamak gerekir. Beni bir kaya parçası gibi duygusuz zannedecek. Rodolphe kalkıp pencereyi kapamaya gitti ve tekrar yerine oturduğu zaman: — Galiba bu kadarı kâfi. hem cazibenizin. sizin için tehlikeli olmayacak bir tecrübeye girişebilirdim. bir bardağa su koyarak parmağını içine daldırdı ve mektubun üzerine yukardan iri bir damla damlattı. tapılacak kadın olan sizi.. «Dostunuz. belki de pişmanlığınıza tanık olmak gibi korkunç bir ıstırap duyacak. — Şimdi nasıl imzalayacağım? Sizin pek-vefakâr. dikkatli ol! . Haydi. bir an önce. gelecekteki vaziyetimizin ne çürük temellere dayanacağını anlamaktan alıkoydu. Sizin kedere düşmeniz fikri bile bana azap veriyor. çünkü sizi tekrar görmek hevesine kapılmamak için. yataktan kalktığı zaman (saat iki sularında. hayır. Allaha ısmarladık şeklindeki kelimeyi ikiye ayırarak. — Şayet beni soracak olursa. ergeç bir gün. Size hakaret ha! Ah! Ben ki MADAME BOVARY 211 sizi bir tahta oturtmak isterdim! Ben ki. olmaz.. İsmimi çocuğunuza öğretin de dualarında beni ansın. pişmanlığınıza sebep olduğum için ben de nadim olacaktım. Mektubu 212 MADAME BOVARY dibe.» — Belki hasislik yüzünden bu işten vazgeçtiğimi sanacak. Mahremiyeti hiçe sayan. Madame Bovary'nin evine götürmesini tembih etti. Bu cins kadınlara makul söz dinletmek mümkün mü hiç? Düşündü. bu işi bitirmek lazım! «Bu dünya zalimdir. şunu da ilave edelim: «Bu hazin satırları okuduğunuz zaman. baş başa verip serinkanlılıkla eski aşkımızdan söz ederiz. kaderden başka suçlu yok!» Kendi kendine: — İşte. yürekte aşk kazılmış mühür geçti: — Bu vaziyette pek uygun düşmeyecek..» Mektubu bir daha okudu. sorulara.» İki mumun fitili titriyordu. sepeti örselemeksizin. ben ağlayamam ki. Akıbetleri kestirmeksizin. Ah. Evet. buralardan kaçmak istedim. Emma. bir Allaha ısmarladık daha ilave etti. İyi buldu. Zaaf yok! Tekrar geleceğim ve belki. sizi asla unutmayacağım. Nerede olursak olalım. ama. hor görmelere. zaten hiçbir şeyi önleyemez bu. diye düşündü. «Ah. İçlenerek: — Zavallı kadıncağız. hiçbir zaman tesirsiz kalmayan bir söz. Adam sen de. pek kibar bir buluş olduğuna hükmediyordu. ya av eti gönderiyordu. Allaha ısmarladık!» Mektubun sonuna. size daima derin bir bağlılık duyacağım. Ertesi gün. Fakat.. — Bütün servetimi kaybettiğimi söylesem? Hayır. Sonra mektubu balmumu ile kapamak isterken. dedi. bu ateş (insanlık hallerinin akıbetidir bu) azalacaktı! Bize bir bıkkınlık gelecekti. ya yemiş. Benim de. Alıp başımı gidiyorum. sonra ilave etti: «inanın bana. bu ideal saadetin gölgesine uzanmıştım. mevsimine göre.durakladı. seyahate çıktığımı söylersin. bir elma ağacının gölgesinde yatar gibi. git. çünkü çıldırmış gibiyim! Allaha ısmarladık! Bana karşı merhametli olun! Sizi elden kaçırmış olan bir talihsizin hatırasını saklayın. bencillik saikasıyle.. hem de azabınızın kaynağı olan o nefis coşkunluğunuz. Sepeti bizzat onun eline ver. Ama. Emma! Unutun beni! Ne diye sizi tanıdım? Niçin o kadar güzeldiniz? Kabahat benim mi? Hey Allahım! Hayır. eline. dedi. ileride bir gün. dostunuz?. önceleri bu aklınia gelmedi. Hayır. dedi. Nereye mi? Bilmiyorum. kim bilir. çünkü geç uyumuştu). hatıranızı bir tılsım gibi ruhumda götürüyorum! Size ettiğim kötülüklerden dolayı kendimi sürgünle cezalandırıyorum. o çok rastlanan uçan gönüllü kadınlardan biri olsaydınız. Bunun pek ince. bir sepet dolusu kayısı toplattı. insanlar peşimizi bırakmayacaktı. adam sende! Ne zararı var? Bunu da yaptıktan sonra üç pipo içti ve yatmaya gitti. Gelip de beni sıkboğaz etmemesi için... Rodolphe. ben' uzaklarda olacağım. öyle imzalamalı. Daha sonra. elimde değil. Emma ile mektuplaşmak için bu usulü kullanıyor ve ona. ne olursa olsun.. hiç şüphe yok.
tamir yerlerini muayene ediyormuş gibi peçetesini açtı ve kendini gerçekten bu işe vermek. Rodolphe'u görüyor. yalpa vuran bir gemi gibi eğiliyordu. parmakları arasında bir saç levha gibi tıkırdayan o korkunç kağıdı hep elinde tutarak merdivenden çıkmaya devam etti. Arduvaz taşlarından aşağıya dimdik bir sıcaklık dökülüyor. ağzından şu sözler. gittikçe hızlanıyordu. sallanan meydanın tabanı. bir evin alt katında tiz perdeden bir gürültü koptu. Bu. Felicite orada kalmıştı. Ona öyle geliyordu ki. Birdenbire mektubun hatırası kafasından canlandı. iri adımlarla. kaldırımın taşMADAME BOVARY 213 lan pırıldıyor. sanki arkasından korkunç bir yangın patlak vermiş gibi. Cebinde para ararken. kapı kapalıydı. âdeta boşlukta duruyordu. öfkeden gülerek mektubu yeniden okuyordu.. Charles'dan korkuyordu. köyün meydanı bomboştu.kadar heyecan yaratmasına akıl erdiremeyerek Emma'yı şaşkın şaşkın süzüyordu. Karşıda. Charles oradaydı. pek garip bir tarzda çıktı: 214 MADAME BOVARY . kendini koyuvermesi. Emma pencerenin pervazına dayanmış. Felicite ile birlikte. Emma daha fazla sabredemedi. kendinden geçmiş. taban tahtalarının ucu. vücudunun ağırlığını boşluğa doğru çekiyordu. onu işitiyor. Tam kenarda. Emma durdu. — Mösyö sizi bekliyor. tam altında. görür gibi oldu. dedi. mendiliyle kayısıların üstünü örttü. Kıyametin kopmasını isteyerek etrafına bakınıp duruyordu. asma yapraklarını kopardı. evlerin fırıldakları hareketsiz duruyordu. kendini yatıştırmak istedi. kaldırıma bakarak: — Haydi! Haydi!. sofradan kalkmak için hiçbir bahane uyduracak halde değildi. dedi. etrafı geniş mesafelerle çevrili. tavan arasının oda gibi kapalı yerine kadar sürüklendi. onu çağıran bir ses gibi. mektubu buldu. yatak odasına doğru koştu. Uşak: — Bunu size bizim efendi gönderdi. kocaman ve altı çivili galoşlarıyle yere zom zom basarak. bezin ipliklerini saymak istedi. sonra. Aşağıda. köylü de böyle bir hediyenin bu . Madame. sanki içine doğmuş gibi. birbirinden farklı aralıklarla. sürmeyi çekti. hava. dehşetten bayıltacaktı. diye bağırdı. fakat cesaret edemiyordu. Adam nihayet çıkıp gitti. çatıların üzerinden kır alabildiğine uzanıyordu. Madame Bovary. açtı. O zaman. hiçbir şey duymadı ve nefes nefese. köylüye ürkek gözlerle bakıyor. ona sarılıyordu. tornasını işleten Binet'di. — Nerdesin? Gel artık! Ölümden kıl payı kurtulduğu düşüncesi. dehşet içinde. Eve vardığı zaman. Sonra. fikirleri de o kadar karışıyordu. duvar boyunca yükseliyor. İkinci katta tavan arasının kapısı önünde durdu. Gökyüzünün mavisi onu sarıp sarmalıyor. Tornanın gürültüsü. Hem nerede okusundu? Nasıl? Kendisini görürlerdi. Emma'nın şakaklarını sıkıyor. Gözlerini kapadı. Aşağıdan yukarıya doğru yükselen ışık çizgisi. aheste aheste Yonville'in yolunu tuttu.. diye düşündü. göz kamaştırıcı bir ışık bir anda içeriye daldı. Felicite'ydi. onu az kalsın. Fakat dikkatini ne kadar çok toplarsa. boşalmış kafasında dolaşıyordu. Kapıyı itti ve içeriye girdi. Aşağıya inmek icabetti! Sofraya oturmak icabetti! Yemek yemeyi denedi. O zaman. Charles: — Karıcığım! Karıcığım!. sokağın köşesinde. kendisine bir şeyler söylüyordu. kayısıları götürmek içinmiş gibi yemek odasına geçti. koluna bir elin değdiğini hissedince titredi. soluğunu kesiyordu. Bu. o her şeyi biliyordu. sarhoş gibi.. Acaba kaybetmiş miydi? Onu nerede bulmalı? Fakat zihni o kadar bitkindi ki. aralıksız sürüp gidiyordu.Girard sırtına yeni önlüğünü geçirdi. mektup hatırına geldi. mutfağın masası üstünde bir yığın çamaşırla uğraşıyordu. Lokmalar-onu boğuyordu. Neden bu hayata bir son vermemeliydi? Kim ona mani oluyordu? Serbestti. okuyup bitirmek lazımdı. bu muhakkaktı! Nitekim. göğsünün altında tos vurur gibi çarpan kalbi. İlerledi. korkak olmuştu. sofra hazır. bırakıvermesi kâfiydi. — Burası iyi.
Girard. sonra da tabağına koyuyordu. Charles. İnsan. — Bunda şaşılacak ne var? Vakit vakit. hemen koşup geldi. uzun uzadıya düşündükten sonra. bir şey yok. Charles. Emma: — Boğuluyorum! diye haykırarak bir sıçrayışta yerinden kalktı. bizim laboratuvardan kokulu sirke getireyim. tuzluk. Rodolphe'u göremeyeceğiz?! Emma titredi: — Kim söyledi bunu sana? Sesin birdenbire böyle yükselmesinden biraz hayrete düşen Charles: — Kim mi söyledi. Gözlerinden ırmaklar gibi yaşlar boşanıyor ve yavaşça yastığa dökülüyordu. Zavallı kadın!. 216 MADAME BOVARY Charles.. Sepeti uzattı. üstelik de bekâr olduktan sonra!. hayır. iki tekerlekli bir mavi araba tırısla meydandan geçti. zengin. Yatağına götürdüler. Karşında ben varım. et yemeği. karısının kızarıp bozarmasına dikkat etmeksizin. işte küçük kızın da burada: Öpsene onu! Çocuk.. dedi. yediği kayısıların çekirdeklerini avucuna tükürüyor. zannediyorum ki şiddetli devreyi atlattı. yanında. Sonra: — Bir şey yok. Huchette'den Buchy'e. dostumuz eğlenceye pek düşkündür. bütün tabaklarıyle devrilmişti. Elleri titreyen Felicite. boynuna sarılmak için. ayıp olmasın diye sustu. kendini zorlayınca. Ağzı açık. ben kendisine hak veriyorum. karanlığı şimşek gibi delen fenerlerin ışığında kendisini farketmişti. pek nefis. zeytinyağı sürahisi yerlere dökülmüştü. Seyahata çıkmış. Emma yavaşça itti. yatağın bulunduğu oyuğun dibinde ayakta duruyor. seni seven Charles! Beni tanımıyor musun? Bak. ellerini uzatmış... Charles. yardıma adam çağırıyordu. Charles sepeti birkaç defa karısının burnuna kadar uzatarak: — Kokla şunu: Ne koku! dedi. dedi. tadına bak. kollarını annesine uzatıyordu. içinden bir kayısı aldı ve hemen ısırdı. Zaten. dedi. tedaviye kalkışmalarından. dedi. Emma. Felicite. upuzun yatıyordu. Emma bir çığlık kopardı ve kaskatı kesilerek sırtüstü yere yuvarlandı. Eczacı: — Koşa koşa gideyim de. dedi. Emma'nın şişeyi koklayarak gözünü açtığını görünce: — Emindim zaten. Emma'nın boğazına bir hıçkırık geldi. dedi. Kimseyi istemem! dedi. hayatın ciddi anlarına yakışan düşünceli bir sessizlik içinde bulunuyordu. Salçalar. Fakat. yahut çıkacakmış. hovardanın biridir.. eczacı ise. bıçaklar. Langlois' nm bana anlattığına göre. Charles. Yonville yolundan başka yol olmadığı için. bağırıyordu. Berthe. Doğrusu. evde kopan vaveylayı duyunca. MADAME BOVARY 215 Rouen'e gitmeye karar vermişti. bu sirke ölüyü bile canlandırır. Eczacı. sepeti getirtti. Sofra. kesik kesik: — Hayır. . Emma. etajerin üstüne dağılmış olan kayısıları sepete yerleştirdi. onun sözünü dinleyerek. az evvel Fransız Kahveha-nesi'nm kapısında rastladım. senin Charles'ın. Al. Şimdi yine ağırlaştı! O zaman Homais bu arızanın nasıl meydana geldiğini sordu. kasabadan geçmek gerekiyordu. eğlenmek için böyle ortadan kaybolur. yanından ayrılmamalarından korkuyordu. dedi. tekrar yerine oturdu. Sinir! Otur da yemeğini ye! . Dirseğiyle Charles'ı dürterek: — Müsterih olun. Yemek odasına giren hizmetçi yüzünden. Çünkü kendisini sorguya çekmelerinden.. ödü kopmuş. Karısının uyumasına bakan Charles: — Evet. Tekrar bayıldı. konuş bizimle! Kendine gel. M. diyordu. karısının kayısı yerden birdenbire bu duruma düştüğünü söyledi. gözleri kapalı. Charles: — Konuş bizimle. — Oh. ıspazmoz geçti. Ansızın.— Galiba uzun bir müddet M. Rodolphe. bütün vücudu çarpıntılarla sarsılan Madamın göğsünü bağrını çözüyordu. Sonra. başını başka tarafa çevirerek. balmumundan bir heykel gibi hareketsiz ve rengi uçmuş. şimdi biraz istirahat ediyor. Gerçekten.
Kuvveti yerine geliyordu. kendisine bir enfiye kutusu gösterilmeye görsün. işitmiyordu. Emma ağır ağır doğruldu. son zamanlarda gazetede okuduğum gibi: That is the question! Fakat Emma uyanarak haykırdı: — Ya mektup? Ya mektup? Sayıklıyor zannedildi. Guillau-me korusundaki köşkünde. Onu hafifçe kameriyenin altına itti: — Otur şu sıranın üstüne. dedi. Bütün hastalarını yüzüstü bırakmıştı. Beriki. Basit bir hapşırtıcının bir etkide bulunabileceği kimin aklına gelir? Son derecede garip bir şey bu. dikkat edin de uyanmasın. daha karışık belirtilerle nük218 . tepelerin üstünde. Bridoux'nun (eski arkadaşlarımdan biri. işte mesele orada! Aslında dava bundan ibaret. M. çünkü konuşmuyordu. arazı yok etmek bahanesiyle mizacı tahrip eden o sözde ilaçlardan hiçbirini size tavsiye etmem. kocası koluna girip bahçede dolaştırmayı denedi. itiraf etmeliyim ki. yumuşatıcı. bakmak için. Kırk üç gün. doğru değil mi? Eczacının sözlerini dinlemeyen Charles: — Evet. taraçanın yanına geldiler. dedi. oraya olmaz. Nitekim. rahat edersin. dedi.Eczacı: Olur şey değil. gülümsemeye devam ediyordu. Canivet'yi konsültasyona çağırdı. bundan ibaret! Teskin edici. belki muhayyileyi de şöyle bir sarsmak gerektiğini düşünmüyor musunuz? MADAME BOVARY 217 — Ne yoldan? Nasıl? —¦ Ah. Charles'ın omuzuna dayanmış. Rouen'dan eski hocası doktor Lariviere'i getirtti. ekşiliği azaltıcı şeyler! Sonra. Emma. yani halk deyimiyle kedi otunun bu cins üzerinde şehvet arttırıcı bir tesiri olduğunu bilmez değilsiniz elbette. sevgilim. şimdi Malpalu sokağındaki eczanenin sahibidir) bir köpeği var. hayvanlarda da görülür. öbek öbek yakılan otların dumanından başka bir şey yoktu. Hayır. dostları önünde bu tecrübeyi sık sık tekrarlar. yalnız perhiz. Diğerlerine nisbetle bünyeleri daha nazik olan insan cinsinde bu neticeye varmak da zor değildir zaten. ümitsizdi. Yanık boynuz. yatağında oturabilecek duruma geldi. hardal lapası. Nepeta cataria. Charles baş ucundan ayrılmadı. soğuk su kompresleri koyuyordu. bahçenin dibine kadar gittiler.. terliklerini sürükleye sürükleye. Arkadaşım. Bir gün. dedi. adım adım yürüyor. arkası yastıklara dayalı. uydurma ilaca lüzum yok.. Kadında bir beyin humması patlak vermişti. hastalığı . Buz yolda eriyor. sinir sisteminde sayısız denecek kadar intizamsızlıklar bulunduğunu ispat eder. Bu nedenle. hafif bir kendini beğenmişlikle gülümseyerek devam etti: — Bu. Onu en çok korkudan şey. daha anlaşılmaz bir yol tutturarak. Emma'nın bitkinliğiydi. oraya olmaz! dedi. Gece yarısından sonra da gerçekten sayıklamaya başladı. öyle. Öğleden sonra birkaç saat ayakta kalabiliyordu. Kendinden geçer gibi oldu ve hemen o akşam. Eczacı devam etti: — Bu anormallikler yalnız insanlara özgü değildir. Bovary alçak sesle: — Aman. aziz dostum. sinir sistemini daima aşırı derecede hassas bulmuşumdur. Ekim ayının ortalarına doğru. Yatağa girdiği yoktu. hemen çarpıntılar içinde kalır. Madamın vaziyetine gelince. Papazlar bunun ehemmiyetini anlamışlardı. Fakat kayısılar da belki sekteye sebep olabilir! Bazı kokulara karşı aşırı derecede hassas bünyeler vardır! Patolojik bakımdan olduğu kadar fizyolojik bakımdan da tetkike değer güzel bir mevzu bu. onun ilk kez üstüne reçel sürülmüş bir dilim ekmek yediğini görünce ağladı. aralık vermeksizin nabzını yokluyor. Diğer yönden doğruluğunu garanti ettiğim bir örnek olmak üzere arzedeyim. Böylece. hatta —vücuduyle ruhu bütün o çırpınmalardan kurtulmuş da dinleniyormuş gibi— acı bile duymuyor gibiydi. elini alnına doğru götürdü: Uzağa. tekrar adam gönderiyordu. Bahçe yollarının kumu. Bu da insanın anlayışını sersemletmek ve cezbeye getirmek için tabii. Ta Neufchâtel'e adam gönderip buz getirtiyordu. fakat ufukta. Bovary: — Yorulacaksın. Charles. kuru yapraklar altında kayboluyordu. bayılacakmış gibi: — Hayır. çok uzaklara baktı. taze ekmek kokusuna dayanamayıp bayılanları örnek olarak gösterirler. kendini iyi hissedince.
odaya beyaz ve hareketsiz bir ışıkla aksediyordu. ama dükkâncı. evvelki senette yazılı yüz seksen frankla birlikte tam bin iki yüz elli franklık bir borç altına girmiş oluyordu. . hakkından vazgeçerek malları geri almaktan-sa. satıcının emrine bin yetmiş franklık bir meblağ ödeyecekti. yenileneceğini. kustuğu da oluyordu. Emma'nm hastalığı en had derecesindeyken. Sonra. gece çantasını. Nitekim. na götürüyordu. zaten hekimin de başka dertleri vardı. zaman zaman kâh tehditle. sonunda Bovary altı ay vadeli bir senet imzalamak zorunda kaldı. Bu servis. Bu işin güçlüklerini anladıkça. bu parayı temin etmek mümkün olup olmadığını sordu. Böylece. nekahat devresindeki Madamın buna canı sıkılacağını söyledi. sattığı eşya MADAME BOVARY 219 üzerinden de en az üçte bir nispetinde kâr etmekle. kimse bu işle meşgul olmadı. bir yerine iki sandığı. Monsieur iyice düşünüp taşınmalıydı. bu suretle Charles. Charles. O anda han sahibesi bağırıyor. Emma. işlerin bu kertede kalmayacağını. bazen beyni. şimdi her şey aşçı kadının elinde kaldığı için. meydana bakan pencerenin yanı-. ertesi yıl bu kadar borcu ne ile ödeyeceğini düşünüp duruyordu. Bir yıl sonra borcunu ödeyeceğini ve istenilen faizi de vereceğini ilave etti. kendisinin de satacak bir şeyi yoktu. Guillaumin kendisine Grumensil yer kömürü ocaklarının hisse senetlerinden vermeyi vadediyor. şuurundan böylesine tatsız bir düşünce mevzuunu hemen uzaklaştırıyordu. Allanın günü. Lheureux bayağı sıkıştırıyordu. Ezile büzüle. Kafasını bu işlerle meşgul edip Emma'yı unuttuğu için kendine kızıyordu. gelecek bir eylülde. M. Buna göre Bovary. hekim sıfatıyle bunlara para yermeyebilirdiyse de. üstelik. Charles bunlara ihtiyacı olmadığını boşuna söyledi durdu. yüzde altı faizle borç para vermek ve bunun da bir çeyreğini komisyon olarak almak. Zaten. neye el atsa altın oluyordu. evin masrafı. üstelik para sıkıntısı içindeydi. Öğle vakti. adam. imkânlar kuruyordu. Pazar yerinin çatısı üzerindeki karlar. o tarafın pan-curları daima kapalı duruyordu. Neufchâtel hastanesi için elma şarabı müteahhitliği yapıyor. sanki nekahat-hanedeymij gibi. Homais'ye nasıl ödeyeceğini bilemiyordu. koltuğunu. on iki ayda yüz otuz frank kazanç sağlamış oluyordu. daha bir sürü şeyi getirip teslim etmişti. sıska paracığının. hekimin evinde beslenerek. kendisince pek ehemmiyeti olmayan ufak tefek olayların şaşmaz bir intizamla vukuunu. vaktiyle sevdiği şeyler artık hoşuna gitmiyordu. öyle dolap çevirdi ki. Argueil ile Rouen arasında yeni bir yolcu arabası servisi işletmeyi kuruyordu. korkunç nispette artmıştı. Fakat babası kulak asmayacaktı.MADAME BOVARY setti. kâh yana yakıla. Charles bunda bir kanser başlangıcının belirtilerini görür gibi oldu. faturayı şişirmek için vaziyetten istifade ederek. senetlerin vaktinde ödenmeyeceğini. hasılı. hiç şüphe yok. Eve hesap pusulaları yağıyordu. Altın Aslan'ın külüstür arabasını çabucak iflas ettirecek ve böylece Yonville'in bütün ticareti onun eline geçmiş olacaktı. dükkâncı. eczanesinden aldığı bütün ilaçların parasını M. Madamın nekahati uzun sürdü. paraları getirdi ve bir senet daha yazdırdı. arabanın üstündeki sandıklan indirmeye giden Hip-polyte'in feneri. bazen de elleri kolları ağrıyordu. bir çeşit endişe içinde bekliyordu. daha hızlı işleyerek ve daha çok yük taşıyarak. Bunlardan en önemlisi. Lheureux tekrar sıkıladı. Lheureux'den bin frank borç almak. Ve zavallı çocuk. torbayı çatlatacak kadar semirmiş olarak kendisine döneceğini umuyordu. M. Bütün aklı fikri. hele M. babasına başvurmak veya bir şeyler satmak gibi çareler arıyor. Ama senede imza atar atmaz da aklına cüretkâr bir fikir geldi: M. akşamlan Kırlangıç'm gelişiydi. çok daha tombul. kendine bakmaktan ibaretti. Bazen kalbi. ama Felicite unuttu. çünkü bahçeye garez bağlamıştı. Kahvaltılarım yatağına getirtiyor. Kış şiddetli geçti. karanlıkta bir yıldızı andırıyordu. mantoyu. Her ne kadar. Lhereux. Hava güzel olduğu zaman. satıcılar homurdanıyor-du. küstah bir tavırla. Charles sonradan. dükkânına koştu. malların dükkâna iade edilmesi emrini verdi. hep onu düşünmemek. Atın satılmasını istiyordu. sanki bütün aklı fikri bu kadında olmalıymış gibi. bütün bu malların kendisine ısmarlanmış olduğunu ve geri alamayacağını. sonra sıra yağmura geldi. içilecek sıcak bir şey istemek veya laf etmek için hizmetçisini çağırıyordu. günün birinde. XIV Önce. dava açmaya kararlıydı. diğer sesler ona cevap veriyor. kendisine onun hakkını yemek gibi geliyordu. bazen göğsü. böylece minnet altında kalmaktan da biraz utanıyordu.
tanrısal bir sevinç içinde bayılırcasına. öyle ki. Kitapçı. Tanımadığı insanları yerden yere çalan polemik yazılarının hayratlığı hiç hoşuna gitmedi. tahta kunduralarını kaldırımda sürükleyerek. Bir gün. Yatağın çarşaflarına mukaddes su serptiler. Nasıl ki. kendisine sunulan kurtarıcının cismini kabullenmek üzere dudaklarını uzattı. de***. odasında yatağının başı ucunda. Emma. dinin emir ve tembihlerine içerledi. M. Aralarında İyi düşünün. Bunlar. bütün bu haller. onun bu imanının böyle bir coşkunlukla zındıklığa ve hatta cinnete gelip dayanmasından da korkuyordu. hayal edilebilecek şeylerin en güzeli olarak hafızasında kaldı. Sonra da. cevaplı küçük broşürler. şimdi bile o hissi yeniden duymaya çalışıyordu. Hafifleyen bedeni artık hiçbir şey düşünmüyor. yanmakta olan bir buhar duman halinde dağılırsa. bu gibi meselelerde fazla bilgisi olmadığı için. sorulu. ebediyete kadar artıyordu! Ümidinin kuruntuları arasında. bütün duygularından kurtaran kuvvetli bir şeyin benliği üzerinden geçtiğini hissetmişti. kendisini bu saatte görmeye geliyordu. M. nihayet Hıristiyanlığın alçak gönüllülüğü içinde dinleniyor ve Emma. can çekişmeye başladığını sanmış ve günah çıkartmak istemişti. delillerini aradığı gerçeklerden yavaş yavaş uzaklaştırdı. sonra tekrar çıkıyordu. Bir azize olmak istiyordu. de Maistre tarzında kurumlu bir ifadeyle kaleme alınmış cüzler. her akşam öpmek için. Ama yine de sebat etti. Etrafındaki yataklığının perdeleri bulutlar gibi hafifçe şişiyor ve konsolun üzerinde yanmakta olan iki iri mumun ışınları. Gururdan yorulmuş ruhu. Boulard'dan kadın cinsinden zekâ ve irfan sahibi birine kuvvetle tesiri olacak bir şeyler göndermesini istedi. Bu harikulade manzara. çerçevesi zümrütlü bir mukaddes emanet bulunmasını arzu etti. MADAME BOVARY 221 saadet yerine çok daha büyük mutluluklar. bütün benliğini kapla-maksızın. müellifi birçok nişanla taltif edilmiş M. Dinden ilham almış hikayelerin öylesine hayatı bilmeyen insanlar tarafından yazıldığını gördü ki. Emma'nm bu eğilimlerine hayran oluyordu. Demek. ona göz kamaştırıcı nurlar gibi görünüyordu. fakat aynı derecede derin bir tatlılıkla devam ediyordu. papaz. Hazreii Meryem'in ayaklarına kapanan hovarda. Monseigneur Kitaphanesi sahibi M. Tespihler satın aldı. sanki zencilere kap kaçak gönderiyormuş gibi. Voliaire'in hataları. bambaşka bir hayat başlıyordu. aralıksız ve sonsuz. dünyanın üzerinde dalgalanan ve gökyüzüne karışan bir safiyet hali görür gibi oldu ve o hale katılmak istedi. havadis getiriyor. . Bournisien. okuduğu kitap elinden düştüğü zaman. bütün ihtişamıyle altın bir tahta oturmuş. hatır soruyor. muskalar taşıdı. görünüşler ölçüyü kaçırınca. sonra. Papaz. gençlerin istifadesi için. eğlenceli tarafı eksik olmayan kısa ve tatlı bir sohbet içinde kendisini dine bağlamaya teşvik ediyordu. aynı ilgisizlikle. bunları aşırı bir acelecilikle okumaya başladı. ilah kabilinden eserler vardı. Fakat. hepsi birbiri peşinden. bütün idraklerinden. hastalığının pek ağırlaştığı bir sırada. O duygu da. gün batmaya başlayınca. kendisini. esiri bir ruhun tasavvur edebileceği en ince bir Katolik hüznünün dolduğunu hissediyordu. kendisini kollarında taşımak üzere bir işaretle yeryüzüne alev kanatlı melekler indiren Ruhûl Kudüs'ü görür gibi olarak başım yastığa bıraktı. saat beşe doğru. Emma bir et suyu içiyor. kendisinde ilâhi bağışlamanın sızmasına geniş bir gedik açacak olan parçalanışını seyrediyordu. O zaman. odasında takdis hazırlıkları ilerledikçe. din kitapları ticaretinde o devirde neler geçer akçe ise hepsini karmakarışık toparlayıp gönderdi. şurup şişeleri ile dolup taşan konsolun bir mihrap haline getirilip Felicite de yerlere yıldız çiçekleri serpince. zayıf olmanın tadını çıkara çıkara. Cüppesini görür görmez Emma ferahlıyordu. mukaddes kaptan mayasız ekmeği çıkardı ve Emma.220 MADAME BOVARY Charles eve dönüyordu. diğer aşkların' üstünde bir başka aşk vardı ve bunlar. papaz okullarının şair öğrencileri veya tövbe etmiş yosmalar tarafından iç bayıltan bir üslupla yazılmış. Madame Bovary' herhangi bir şeye ciddiyetle kendini verecek kadar henüz zihnini toparlayamamıştı. kendisini bütün acılarından. iradesinin. cetvelleriyle kepenklerin tokmağına vura vura okuldan dönüyorlardı. çocuklar. varlığı da Tanrıya doğru yükselerek onun aşkında eriyecek gibi geliyordu kendisine. Hal. ellerinde yeşil hurma dalı tutan azizlerin ortasında. pembe kapaklı romanımsı şeylerdi. Lakin. içine. uzak mekânlarda meleklerin çaldığı harplerin sesini duyar ve masmavi bir gökyüzünde.
biçare çocuk. belki bulaşık bezlerini tamir edecek yerde öksüzlere zıbm örmek tutkusu dışında. Bu hali pek beğenen eczacı. onun sessiz arzuları ve sıkılganlıklarının farkında değildi. fazladan bir meziyetti ve sofuluğununun gururu içinde. ta Paskalyaya kadar oğlunda kaldı. Hatta ekseriya Madame Bovary. lohusa kadınlara odun gönderiyordu. tavırları öyle değişikti ki. Bu araştırma. Sonra. hep ideal izlenimlerle doluydu. hiç şüphe yok. gelininde ayıplanacak bir şey bulamıyordu. Madame Dubreuil. şan ve şereflerini La Valliere'in bir portresinde tahayyül ettiği. yerinden doğruluyordu. Justin onlara refakat ediyordu. elleri ayakları yorulmuş. Berthe istediği kadar ağlasın ona artık kızdığı yoktu. iradesini de daha sik kullanıyordu. kiliseye de eskisi gibi muntazam devam etmez oldu. başkalanyle de düşüp kalkıyordu. oracıkta. çorba içen üç serseri ile karşılaştı. her mübarek cuma günü kendine iri bir domuz sucuğu ısmarlamaktan: çekinmeyen Bovary babanın iğneli sözlerinden kurtulmak için. Bunlar. hastalığı sırasında. onun herhangi bir irade hamlesi göstermesine memnun oldu. imana kavuşmak içindi. sözleri öyle sevgi ve bakışları öyle gururla dolu. Hayatından silinmiş olan aşkın. emzik çağındaki iki yavrunun yanma yamyamdan daha iştahlı bir oğlanı da katarak mutfağa fazlaca gelmeyi âdet edinen sütnine Rollet anayı kapı dışarı etti. tarağını çıkarmakla işe başlıyordu. Eczacının karısı. faziletli mi. kapının yanında ayakta.. Homais ailesinden sıyrıldı. Kızarıp bozaran Felicite'nin cevabını beklemeden. hareketsiz duruyordu. merhametli mi.vaktiyle zinanın yarattığı sırdaşlıkla âşığına fısıldadığı aynı tatlı sözlerle şimdi Tanrıya hitabediyordu. Bu saç kümesinin siyah halkaları çözülerek. Onlarla birlikte Emma'nın odasına çıkıyor. fakat gökyüzünden hiçbir haz inmiyor ve Emma. kendini. bir akşam. hemen hemen her gün. kendisine hiç aldırmadan. Bir gün Charles eve dönünce. Madame Tu-vache ve Allanın günü saat ikiden beşe kadar ziyaretine gelen o iyi yürekli Madame Homais'di. muazzam bir aldatmacanın belli belirsiz duygusu içinde. bahçeyi baştan başa alt üst ettirdi. kendisinden izin isteyen ve bahane ararken kem küm eden hizmetçisine öyle öfkelendi ki. deyiverdi. Bu bü222 MADAME BOVARY yük aşktan bir koku yayılıyor ve her yerden geçerek. koş bakalım. Artık tevekkülle her şeyi anlayışla karşılamakta karar kılmıştı. Emma iyileştikçe. Gotik üslubundaki dua rahlesi Önünde diz çöktüğü zaman. İlkönce. kendini aşırı derecede hayır işlerine verdi. güzelliğinden taşan cazibeye açık o delikanlı kalbinde çarptığını farket-miyordu. kendisine dostça: . Örneğin. uzun elbiselerinin işlemeli kuyruklarını ihtişamla sürüyerek. Fakirler için elbise dikiyor. yanıbaşında. Emma onu kalbinin en derin köşesine indirmişti. ziyaretçileri de sırasıyle uzaklaştırdı. ihtişamından ürktüğü harikulade ve yepyeni bir şeyle birdenbire karşılaşmış gibi oldu. ona kalırsa. içine kapanıp yaşamak istediği iffet ve namus havasım tertemiz bir sevginin kokusuyle dolduruyordu. Bovary'nin itirazlarına rağmen. kocasının sütnineye gönderdiği küçük kızını eve getirtti. Madame Langlois. Bu. orada kalıyordu. yoksa ahlaksız mı hiç ayırt edilemiyordu.Rodolphe'un anısına gelince. Emma. toprak altında bir kral mumyasından daha şatafatlı ve daha hareketsiz. hayatın yaraladığı bir kalbin bütün gözyaşlarını İsa'nın ayakları dibine akıtmak üzere yalnızlığa çekilen o büyük eski zaman hanımlarına benzetiyordu. nekahet devresinde iken. kederli bir tavırla ilave etti: — Haydi. ta dizlerine kadar indiğini ilk kez görünce. • . hiç konuşmadan. komşusu hakkında anlatılan dedikodulardan hiçbirine kulak asmak istemeMADAME BOVARY 223 misti. o ani. humais'nin çocukları da ziyarete geliyorlardı. Önce başını sert bir hareketle sallayarak. bencil mi. Emma. konuşması. mutfakta sofraya oturmuş. Nitekim. git de eğlen! İlkbaharın başlangıcında. Karı koca kavgasından bıkıp usanmış olan bu kadıncağız. sağlam mantığı ve ciddi tavırlarıyle kendisine metanet veren kaynanasının evde bulunmasından maada. Kaynanası Madame Bovary. Ona okuyup yazma öğretmek istiyordu. Madame Caron. Emma. artık bu gürültüsüz evden hoşlanıyordu. Zaten. O zaman da. Kocası yine de. Hangi konuda olursa olsun. birdenbire: — Bu kadar seviyor musun onu. Emma' nın. Kızına: — Karnının ağrısı geçti mi meleğim? diyordu. şimdi her şeyi öyle bir kayıtsızlıkla sarıp sarmalıyordu ki. tu-valetiyle meşgul oluyordu. bu kalın bezden gömleğin altında.
o meşaleler. Memnun bakışlarım etrafına ve ta nihayetlerine kadar manzarada gezdirerek: — Şişeyi. diye atıldı. Eczacı: — Neden. O da kendisine. diyordu. Fakat eczacı. Rahip. diyordu. taraçantn duvarı dibinde. bütün bunlar bir nevi ruh laubaliliği yaratır. kirli heveslere yol açar. mantarı itmeli. (Sonra. bizler değiliz. bana. Papaz: — Ben de biliyorum. siz de kabul edersiniz ki. ama yavaş yavaş. Bu sükûttan hayrete düşen Homais.. Sonra da tutarsınız. eskimiş bir düşünce gibi gelir. o zaman da rahip. bunların açıktan açığa ibadetlerde rolü vardı. aslında fena adam değildi. papazın bu husustaki fkirlerini öğrenmek istedi. gizliliğe aykırı kıyafet değiştirmeler. ayrıntıları. dedi. süslü püslü. iyi eserler. ağız dolusu bir kahkaha ile mutlaka şu nükteyi yapıyordu: — Nefaseti insanın gözüne çarpıyor! Papaz. yani biraz aşağıda. peşin hükümleri hicvetmeye yarıyor ve keyif maskesi altında fazilet öğretiyordu. Rouen Tiyatrosu' na.— İşi fazla sofuluğa vurmuştunuz. . Koro ile birlikte «mystere» adı verilen bir çeşit farşlar oynanırdı. Hiç değilse. ahlak bakımından müziği edebiyattan daha zararsız bulduğunu söyledi. Charles'ın da eve döndüğü saatti. onu da bir kadeh içki içmeye davet ediyordu. İkisi de sıcaktan 224 MADAME BOVARY bunalmış oluyordu.. bunlar tiyatroyu halk için gerçek bir ahlak ve diplomasi okulu haline getirir. masa üstünde böyle sağlam tutmalı ve sicimlerini kestikten sonra. eskisi gibi. Charles'a. kilise. Nitekim bir gün eczacının.. Madamın tamamtyle iyileşmesi niyetine içiliyordu. eczacı: — Evet.. edebiyatı savunmaya başladı. akait derslerinden çıkar çıkmaz soluğu Emma'da alıyordu. dedi. bir hayli huy-landırıcı. Şarap testilerinin tıpasını çıkarmakta Binet pek becerikliydi. kötü edebiyat da var. sonunda. meşhur tenor Lagardy'yi dinlemeye götürmesini tavsiye etmesine hiç içerlemedi. eskiden Paris yumurcağı adında bir piyes görmüştüm. Binet: — Ben. M. diye sordu. insanı kendinden geçiren dairelerde kadınlı erkekli toplantılar. bütün kilise babalarının kanaati böyledir. tıpkı lokantalarda seltz suyuna yapıldığı gibi. nasıl kötü eczane varsa. her gün. Protestanlardır. şehadet parmağı ile bir tutam enfiye yuvarlarken. Binet de oralarda bulunuyor. Homais: — Elbette. Fakat elma şarabı. tiyatro sanatkârlarını afaroz eder? Çünkü eskiden. gerçekten açık saçık şeyler vardır içinde! M. dedi. diye itiraz ediyordu. iyi yazar bulunduğunu. Tatlı elma şarabı getiriliyordu ve birlikte. Bournisien'in öfkeli bir hareketi üzerine. Bovary. iffete aykırı düşüncelere. ekseriya onların yüzüne fışkırıyor. — Costigat ridendo mores. Arhalie'ye--Rahip. Dışarıda kalıp Koru'nun ortasında hava almayı tercih ediyordu. onların içine öyle ustaca felsefi düşünceler serpiştirilmiştir ki. bizim de emirlerine itaat etmemiz lazımdır. Kameriyeye bu adı vermişti. fakat güzel sanatların en önemlisini topye-' kûn mahkûm etmeye kalkışmak. İddiasına göre tiyatro. Örneğin Voltaire'in trajedilerinin birçoğuna bakın. eczacı ise devam etti: — Kutsal Kitapta da öyle. bir genç adamın eline verilecek şey değildir o kitap. Bu. siz de bilirsiniz. bu tatbikat esnasında. bunlarda edep ve haya kuralları çoğu zaman pekâlâ bozulurdu. içini çekmekle kaldı. Bournisien. o kadınlaşmış sesler. o boyanışlar.. Galilee'yi hapsettikleri o MADAME BOVARY 225 aşağılık devre layık bir ahmaklık. O piyeste gerçekten kaçık bir ihtiyar general vardı! Bir işçi kızını iğfal eden iyi aileden bir delikanlıya haddini bildiriyor. elbette bunun bir hikmeti vardır. sesine birdenbire mistik bir eda vererek ilave etti): Şayet kilise bu temaşaları mahkûm etmişse. o da. ama. diye devam etti. Monsieur Bournisen. sabrını kaybederek: — Kutsal Kitabın okunmasını tavsiye edenler. tatlı su böceği avlıyordu.. karısını biraz içi açılsın diye.
zamanımız gibi bir aydınlık çağında. Söylendiğine bakılırsa yaman bir adammış! Servet içinde yüzüyormuş. dedi. eczacı. Papaz tekrar iskemlesine oturarak tasdik etti: — Doğrudur! Doğrudur! Fakat ancak iki dakika daha yerinde kaldı. iyi yolculuklar! Allanın sevgili kulları! Sonra. ağız dalaşı denen şey böyle olur. Yolcu arabası Beauvoisine meydanında Kızıl Haç otelinin önünde durdu. Konuyu karısına açtı. şamata . haltetmişler. MB 15 226 MADAME BOVARY Konuşma sona ermişe benziyordu ki. Homais. Gördünüz. Fakat gençliklerinde para biriktirmek akıllılığını göstermedikleri için hastanelerde ölürler. öyle öfkeli öfkeli bakışlarla: — Efendi!. büyük ahırları ve küçük yatak oda-larıyle. Velhasıl. ya aynı fikirde olduğundan kimseyi gücendirmemek için. şöyle son bir çimdik atmayı münasip gördü: — Ben. MADAME BOVARY 227 böyle bir eğlencenin karısına yarayacağını iyice kafasına koymuştu. Yonville'de kalmasına hiç bir neden bulunmadığı halde. gayet yüksek ücretle İngiltere'den çağırmışlar. tedirgin olmak. masrafa girmek gibi nedenler ileri sürerek önce buna yanaşmadı. dedi. Madamı götürün tiyatroya. insanları dine bağlamak hususunda en emin çaredir. Charles fikrinden vazgeçmedi. Emma. bütün taşra varoşlarında görülen hanlardan biriydi: Kış gecelerinde rüzgâr estikçe çatırdayan çürümüş tahtadan balkonlu. zararsız. artık her şeye katlanarak: — Öyleyse. muhayyilelerini biraz harekete getirecek bir hovardalık hayatına ihtiyaç duyarlar. hayatınızda bir kerecik olsun. mumu hep iki ucundan yakarlar. kasabadan kımıldamamak zorunluğunda olduğuna inanan eczacı. hoşgörürlük. — Evet.Homais: — Ne olursa olsun. Hiç beklemediği bir günde annesi kendisine üç yüz frank göndermişti. Ne ise.. şöyle üstünkörü. mavi ipekten bir elbise giymiş olan Emma'ya dönerek: \ — Bugün aşk sembolü kadar güzelsiniz. olmayacak şey ama. öyle değil mi doktor. Ertesi gün. — Şüphesiz. yarına! Bu tiyatroya gitmek fikri Bovary'nin kafasında çabucak ye-şerdi. günlük borçları hiç de kabarık değildi. saat sekizde Ktrlangıç'a bindiler. dedi. Papaz: — Hadi canım. hekime: — İşte. Acele ediniz! La-gardy yalnız bir akşam oynayacak. tanıdım. dansözlerin bacak oyunlarını seyretmeye gitmek için sivil giyinen nice papazlar tanıdım. yahut hiçbir fikri olmadığından. afiyet olsun. onların yola çıktığını görünce içini çekti ve: — Haydi bakalım. adamı nasıl yan bastırdım!. Emma'nın bu işe fazla kibarlık gösterdiğine hükmederek daha çok ısrar etti. avlularında tavukların seyyar satıcılara ait çamurlu arabalar altında yulaf tanesi aradığı. Lheureux efendiye ödenecek senetlerin vadesine daha o kadar zaman vardı ki. Bournisien. dedi ki. dedi. Rouen'ı kırıp geçireceksiniz. sözünün her hecesine basa basa tekrarladı: — Ta-nı-dım. içi daima yolcu ile. Sonra. değer doğrusu! Eğer yerime birini bulursam ben de sizinle beraber giderim. şimdiden düşünmeye gerek yoktu. Eczacı dayattı: — Elbette ya! Yapmadıkları yok ki zaten! Papaz. Burası. eczacı âdeta ürktü ve daha yumuşak bir sesle devam etti: — Yalnız şunu söylemek istiyorum. ortada hiçbir engel de yoktu. dedi. Hekim. dedi. ibret verici. inanın bana. dört farbalalı. fakat.. bu kargalardan birini kudurtmaya yarasa bile. bir zihin eğlencesini hâlâ kötülemekte ısrar etmelerine doğrusu pek şaşıyorum. hatta bazen ruh sağlığına yarayan. Yanında üç metresiyle birlikte bir de aşçı taşıyormuş. kadın bu ısrardan bunalıp sonunda razı oldu. yorgunluk. Gider gitmez eczacı. Zaten bütün bu büyük sanatkârlar. demekle kaldı.
meyhanelerin kapısına asılmış. bir buket çiçek aldı. elinde olmayarak gururla gülümsedi. Bu. taş parmaklıklar arasında sağa sola ayrılmış. Bir kurşun buharıyle donuklaşmış gümüş madalyalara benzeyen. Bovary ise. romanın anısı librettoyu anlamayı kolaylaştırdığı için. tiyatrodan bulvara. Op6ra. onların san eldivenli ellerini gererek altın başlı incecik bastonlarına dayanmalarına hayran oluyordu. Madame Bovary yukardan. avcılar da tekrar şarkıya başladı. izahat istedi. derhal harekete geçti. yapılan izahları anlamadı. koridorların tozlu kokusunu olanca gücüyle göğsüne çekti. arkasından bir başkası göründü. bütün benliğiyle bizzat kendisinin titrediğini hissediyordu. Sonra sahnede üç kez yere vurulduğu işitildi. solda bir meşe ağacının gölgesi altında bir çeşme ile. aceleyle tiyatronun önüne geldiler. anlamsız ve sakin. salonu localarla karıştırdı. Fakat biraz daha aşağıda. üstünden variller yuvarlanan Charrettes sokağının nefesiydi. fundalıklar üzerinde akislerle uzadığını duyar gibi oluyordu. Emma'nın kalbi hızlı hızlı çarpmaya başladı. tekrar tiyatro bürosuna gitti. Walter Scott'un ro-manlarıyle yeniden karşılaşmış oldu. müziğin borası ile derhal dağılıveri-yordu. yeleklerinin açık yerinden pembe veya tirşe kıravatlarmı göstererek. kapkara masalarının üstü içine alkol karıştırılmış kahve döküntülerinden tutkallaşmış. Emma gençliğinde okuduğu eserlerle. yiyecek içecekle tıklım tıklım dolu. sonra iki kolunu gökyüzüne kaldırarak kötülük meleğini yardıma çağıran bir serkerde ortaya çıktı. kontrolörden müdüre havale edildi.» Hava güzeldi. böylece. bir orman içi yol kavşağıydı. içeriye girmeden önce rıhtımda bir gezinti yapmak istedi. bir düşes şuhluğuyle endamını yay gibi gerdi. ispirtodan. tedbirli hareket etmek için. Zaten. küçük dürbünler kılıflarından çıkarılıyor. Charles. Üstü kumaş kaplı geniş kapıları parmağıyle itmekten çocuk gibi zevk duydu. bakır çalgılar seslerini yükselttiler ve perde yükselince. hep bir ağızdan bir av şarkısı söylüyorlardı. borazanlaşan pistonların. cıvıldayan flüt ve büyülülerin uzun curcunası duyuldu. Monsieur. omuzlarında birer İskoç atkısı. Madame kendine bir şapka. koca şehri boylu boyunca birkaç kez arşınladı durdu. bütün mendiller elde. karşılıklı se-lamlaşıyorlardı. sonra MADAME BOVARY 229 1 çalgıcılar birer ikişer içeri girdiler. salona ani bir neşe saçarak tavandan indi. birlikte çekilip gittiler. Yakındaki köşe başlarına asılmış koskoca afişlerde acayip harflerle şu kelimeler tekrarlanıyordu: «Lıtcie de Lammermoor. bazen nehirden esen ılık bir rüzgâr. Ön balkonu paradi ile. Birinci mevkie giden merdivenden çıkarken. Emma. hana döndü. sahnedeki peyzaj meydana çıktı. parterde çalım satıyorlardı.ile. Nihayet orkestranın mumlan yandı. arka tarafında da sebze bahçesi bulunan bir eski zaman misafirhanesi. bu yüzden çorbasını içecek vakit bulamadı. Yakışıklı delikanlılar. ves. entrikayı. Bu. Sisler arasından İskoç gayda seslerinin. zihnine gelen kavranılması güç düşünceler. tok bezden perdelerin kenarını hafifçe kımıldatıyordu. 228 MADAME BOVARY XV Halk. Bunlar.. ihtiyar başlar görülüyordu. gülünç görünmek korkusuyle. Salon dolmaya başlıyordu. façetalannın ışık cümbüşü ile. pantolon cebinde elinde tuttuğu biletleri hep karnına bastırıyordu. satışlardaki endişelerini güzel sanatlarda avutmaya geliyorlardı. bir çift eldiven... çivitten söz açıyorlardı. gıcırdayan kemanların. Önce homurdayan basoların. öbür koridordan sağ tarafa koşuşan kalabalığı görünce. fakat iş de akıllarından çıkmadığı için. büyük ve kapkara mağazalarla dolu. duvarın önünde bekliyordu. aralarında yine pamuktan. davulların uğultusu başladı. sokak tarafında kahvesi.. rutubetli peçeteleri mavi şarap lekeleri içinde ve şehirli kıyafetine girmiş çiftlik uşakları gibi daima köy kokmakla beraber. cümle cümle izliyor. kapılar henüz açılmamıştı.. Lagardy. kalın camları sinek tersleriyle sararmış. sanki keman yayları sinirleri üzerinde geziniyormuş gibi. sıcak bastırmıştı.. Methale ayak basar basmaz. tiyatroya perde açıldıktan sonra varmaktan pek korkuyordu. kıvırtılmış saçların arasından terler akıyordu. locasına girip oturduğu zaman. Gözlerini dört . avize. saçı ve rengi ağarmış. Köylüler ve asilzadeler. içyağı. Kendini melodilerin akışına bırakıyor ve hatta. deri ve nebati yağ kokan buz gibi bir hava cereyanı herkesi serinletiyordu. uzaktan birbirlerini gören aboneler. kızarmış alınları siliyordu.
kendini attığı uçurumun farkında olmaksızın. Güzel bir ses. âşıklar mezarlarının çiçeklerinden. sen sus! Karısının omuzuna eğilerek: — Bilirsin ki. Emma. bütün hafakanları biliyordu. Diyorlardı ki. kendi hayatından bir şeyler gibi geliyor ve bu vehim onu âdeta büyülüyordu. kılıçları.. nedimelerin koltuğuna girmiş. Emma evlendiği günü gözlerinin önüne getirdi. Gilbert'in kendi efendisi Ashton'a menfur entrikalarını anlattığı resitatif duetto başlar başlamaz. kadını yüzüstü bırakarak başka kadınların peşine düşmüştü. tıpkı bir fırtınanın uğultusu içinde kazazedelerin haykırışları gibi uzayıp giden o melodili şikâyetlerle yüreğini dolduru-yordu. Niçin o da Lucie gibi. Kontrbasların eşliğinde. Emma da onun gibi hayattan kaçarak. diye cevap verdi. Son vedaı da haykırdıkları zaman. Fakat bu mutluluk. Sağlam vücudunu koyu renkte bir eski zaman cepkeni sarmıştı. fügün bütün son kısmına yeniden başlandı. Edgar'm gönderdiği bir aşk hatırası sandı. Edgar gibi ağlamamıştı. o zaman bir çeşme fısıltısına veya kuş cıvıldamalarına benzeyen bir flüt sesi duyuldu. Birdenbire. Emma'nın sabrı tükenmişti: — Sus. zekâdan ziyade coşkunluk.. kanatları olsun istiyordu. Tenor. Charles. Emma. o da galiba beni seviyor» diyordu. o zaman fazilet. Ateşli Güney ırklarına mermerlerin haşmetinden bir şeyler katan o harikulade solgunluk onda da vardı. müziğin son titreşimlerine karışıp giden keskin bir çığlık kopardı. pek neşeliydi. ilerliyordu. Zaten. mehtapta. Fakat. dekorlan. kendisini orada. bir başka âlemin havası içindeymiş gibi. yine geliyor. yüzü beyaz saten elbisesinden daha solgun. bu dünyada hiç kimse onu böyle bir aşkla sevmemişti. Onun yüzünden de iflas etmişti. Ah. sonsuz bir tatlılıkta hüzünlü hırıltılar izliyor ve çıplak boynundan. birbirlerine: «Yarına. dedi. güzelliğinin en taz© çağında. evliliğin çirkefinden ve zinanın hayal kırıklığından önce. buğday başaklarının ortasında. bırakıyor. onu görmek için eğiliyor. Salon alkıştan inliyordu. Lakin bu hissi şöhret sanat ününü desteklemeden geri kalmıyordu. daima reklamlara şahsının cazibesi ve ruhunun hassasiyetine dair şairane bir cümle sokuşturmaya pek dikkat etmekteydi. hıçkırıklar ve öpücüklerle dolu notalar çıkıyordu. sesini duymuş ve ona âşık olmuştu. ümitsizliğe düşmüş görünüyordu. küçük patikada görür gibi oldu. Polonyalı bir prenses. zaten az kalsın ölümü bunlar yüzünden olacaktı. Birinci sahnede herkesi coşturdu. yüründüğü zaman titreyen boyanmış ağaçları. o kızın âşığı. kadife külahları. şapkasında horoz tüyü bulunan o çirkin adamcağız? MADAME BOVARY 231 Emma'nın açıklamalarına rağmen.açarak kostümleri.» dedikleri zaman da o. genç bir kadın yeşilli bir seyise bir kese fırlatarak ortaya ilerledi. dedi. niçin kıza bu kadar zulüm ediyor? diye sordu. ahenkle çırpınıp duran bütün o hayal mahsullerini seyrediyordu. kelimeleri fazla bozan müzik yüzünden. yeminlerden. ümitten söz ediyorlardı. etmiyor. oysa öteki. gözlerini baygın baygın süzerken bembeyaz dişleri meydana çıkıyordu. ayak dirememişti. ben ne olup bittiğini anlamak isterim. Emma: — Ne oluyorsa oluyor. Lucie. sevgi. şahısları. Sahnede yalnız kaldı. hayatını âlicenap birine bağlayabilmiş olsaydı. tırnak-larıyle locasının kadifesini tırmalıyordu. bir kucaklaşma içinde uçup gitmek isterdi. Son gece. Bu diplomat oyuncu da. Lucie'yi yanıltacak olan uydurma nişan yüzüğünü görünce. macerayı anlamadığını da itiraf ediyordu. oymalı bir küçük hançer sol kalçası üzerinde sallanıyordu. Bovary: — Bu asilzade. Zaten babası ile kolkola çıkıp gittiler. bir akşam Biarritz kıyılarında kayıkları onardığı sırada 230 MADAME BOVARY şarkı söylerken. lirizmden fazla şatafat. mantoları. Lucie'yi kollarında sıkıyor. Emma: — Hayır. — Ama ailesinden intikam almaya yemin ediyor. sarsılmaz bir güven. Bütün sarhoşlukları. dedi. düşünceli bir tavırla. kiliseye doğru gidildiği zaman. bunu. Babası değil miydi. kederden.. yalvarmamıştı? Bilakis. saçlarında portakal çiçeklerinden bir çelenk. berber ve boğa güreşçisi kokan bu mükemmel şarlatan tipini daha da göze sokuyordu. Fakat. Edgar Lagardy göründü. sürgünden. şehvet ve vazife birbiri içinde erir ve kendisi de bu kadar ulvi bir saadetten yerlere düşmezdi. galiba her arzuyu ümitsizliğe sürüklemek için . yarına!. Sesinde öfkeli haykırışları. aşktan yakınıyor. az önce gelen adam: «Lucie'yi seviyorum. sus artık! Lucie. Şantözün sesi ona kendi şuurunun yankısı gibi. sol majörden kavatine başladı.
Sonra. Charles nihayet karısının yanına gelebildi ve nefes nefese: — Neredeyse. nitekim bardağın dörtte üçünü kısa kollu elbise giymiş Rouen'lı bir kadının omuzlarına döküverdi. Adamın İspanyol biçimi kocaman şapkası bir jestle yere düştü ve derhal çalgılarla şarkı söyleyenler gür sesle sextuor'a başladılar. nefis bir koro halinde devam 232 MADAME BOVARY ediyordu. küçümseyen bir merhametle içinden gülümsüyordu. bir taraftan da kadın sesleri onun sözlerini tekrarlayarak.» diye düşündü. içini saran şiiriyeti sayesinde. — Tahmin et bakalım. Daha sözlerini yeni bitirmişti ki. mağfiret ve şaşkınlık. Arthur ayn bir köşede. derhal durumun icaplarını düşündü ve hatıralarının bu uyuşukluğunu kendini zorlayarak sarstı. adam da. dantela yakası. bir locanın dibinde. aynı anda. kuvvetine sığınmak için koşup kollarına atılmak ve ona: «Kaçır beni. kızgın kızgın. yaldızlı bir parmaklığın arkasında. kadife kapı perdesinin altından siyah elbiseli bir adam peyda olunca. göğsünün hareketlerine uyarak. Ashton. Emma'ya bir çılgınlık geldi. zira her adımda dirseklerine çarpıyorlardı. tavuslar gibi çığlık kopardı. sanki kendisini katlediyorlarmışçasma. Horlanmış âşık. çabuk çabuk bazı sözler kekeledi: . dedi. Lucie tizden feryatlar koparıyor. ona atılan çiçekleri toplayarak. masraf. Gaz kokusu nefeslere karışıyordu. gelemeyecektim! Öyle bir kalabalık. kıskançlık. kesik kesik inip kalkıyor. iri adımlarla sağa sola gidip geliyordu. Yeşil yaprakların üzerine yağmur yağdığı ve pencere kenarında ayakta birbirlerine Allaha ısmarladık dedikleri o ilkbahar akşamından beri bunu hissetmemişti. yalnız kendisi için şarkı söyleyecek olan o ruhun vecdini. Şayet tesadüf istemiş olsaydı. kostümlerine kendi eliyle nakışlar yaparak. yarı açık ağızlarından dökülüyordu. Halk koridorları doldurmuştu. her gece. Yelpazelerin rüzgârı havayı büsbütün boğucu bir duruma getiriyordu. hep kendisine bakacaktı. Bir iplik fabrikatörü olan kocası. sanatkârı hor görme hevesi uçup gidiyor. ferahlatıcı bir şeyler getirmek üzere büfeye koştu. Fakat. Leon'a! Leon mu? — Ta kendisi! Gelip sana saygılarını sunacak. Emma. soğuk bir şeyin sırtından aşağı aktığını hissedince. Edgar. Düşüncesini bu konudan çelmeye çalışarak. ıstıraplarının bu kopyasını ancak gözleri oyalamaya yarayan bir plastik fantezi saymak istiyor. nefes almasına engel olan çarpıntılarla yine kendini koltuğuna bıraktı. öfkeden ateş saçarak. Tenor kendisine bakıyordu muhakkak! İnsan kılığına girmiş aşkmış gibi. herhalde tükenmez bir aşkı olmalı. «Halkın ruhuna dalga dalga boşalttığına göre. Hepsi de aynı sıra üzerinde el kol hareketleri yapıyorlardı. götür beni.uydurulmuş bir yalandı. Elini bir kişizade teklifsizliğiyle uzattı ve Madame Bo-vary de. kiraz rengi MADAME BOVARY 233 taftadan güzel elbisesindeki lekeleri silerken. Charles bayılmasından korkarak. intikam. haykırmak geldi içinden.. Perde indi. sevişirlerdi! Onunla birlikte bütün Avrupa ülkelerinde. Rolün. Kadın. o velveleli. ayak bileğinden itibaren genişleyen yumuşak çizmelerinin kırmızı mahmuzlarını tahtalar üzerinde çınlatarak. hatta sahnenin dibinden. ceremeyi çekmek gibi laflar homurda-nıyordu. Yonville'in eski noter kâtibi locaya girdi. Emma artık sanatın abartarak büyülttüğü ihtirasların küçüklüğünü biliyordu. bütün yorgunluklarını ve gururunu paylaşarak. hiç düşünmeden aynı şeyi yaptı. başkentten başkente dolaşırdı. dehşet. öyle bir kalabalık var ki!. Emma dışarı çıkmak istedi. onu adama doğru çekiyordu. mendiliyle. kılıcını çekiyor. herhalde daha kuvvetli bir iradenin cazibesine kapılarak. peşten notalarla onu adam öldürmeye kışkırtıyor. Tanışırlardı. yukarda kime rastgeldim? M. o harikulade. devşirecekti. öfke. Elinde tuttuğu bardak yüzünden yerine çok güçlükle döp-dü. bizzat kendisinin de yaşayabileceği hayatını. rahibin yarı bas sesi org gibi uğulduyor. daha berrak sesiyle diğerlerinin hepsini bastırıyordu. kadın. o muhteşem hayatı hayalinde canlandırmaya çalıştı. tazminat. Sahnede rolünü oynarken. Charles'ın beceriksizliğine kızdı. bütün rüyalar senindir!» demek. orta perdeden şarkısını söylüyor. gidelim! İçimdeki bütün ateşler. saadetten mest olarak. kalıbına girdiği şahsiyetin yarattığı vehim.
. Maksadı. Lefrançois ananın durumunu sordu.. Charles. Sonra karısına dönerek: — Eğer yalnız kalmaya razı olursan. Emma'nın omuzları üzerine. romlu şerbetini yudum yudum içerken. eczacılardaki iskambil oyunlarını. O zaman Leon. Leon. Üçü birden tiyatrodan çıkıp rıhtımda açık havada. Fakat delilik sahnesi Emma'yı hiç sarmıyordu..Normandiya'da. Paris'te görülen işlerden bambaşka olan muameleleri iyice kavramaktı. . Operadan çıkan kimseler. pek uzun. konuşma çok geçmeden sona erdi. çünkü üçüncü perde başlıyordu. Fakat o andan sonra.. Nasıl! Siz burada mısınız? Salondan biri: — Susun! diye bağırdı. Leon'un canını sıkmamak maksadıyle. Sonra Berthe'i. bir kahvenin camekânı önüne oturdular. bu işten anladığını göstermek için. gidelim. hastalığından söz edildi.. Önce. burnundan saçları234 MADAME BOVARY na kadar inen ılık nefesin temasıyle zaman zaman ürperdiğini hissediyordu. M. bin bir ihtimamla uzun dantel a şalını koydu. Fakat Charles. Şimdi o. Kendi samimi zevki ile karısının fikirlerine saygı arasında bocalayan Charles: — Evet. şantözün oyununu da fazla abartmalı buluyordu.. dedi. kocanın karşısında artık diyecek bir şeyleri kalmadığı için. MADAME BOVARY 235 müzikten söz etmeye başladı. hemen değil. o başka. öyle mi? — Evet. Bovary: — Yoo. Grisi'yi dinlemişti. parlak şöhretine rağmen. M. davetliler korosu. söze atıldı: — Ama yine.. son perdede tamamıyle ha-rikuladeymiş. O zaman Leon. çünkü oyun hoşuma gitmeye başlamıştı. ikide birde kocasırfm sözünü kesiyordu. hemen ertesi gün kalkıp gideceklerini söyledi. bıyığının ucu yanağına dokundu.— Ah! Günaydın. Persiani'yi.. tiyatrodan çıkıp bir yerlerde dondurma yemek teklifinde bulundu. Lagardy. Emma'nın arkasında. Rü-bini'yi. Emma. biraz. Acaba neden geri dönmüştü? Hangi serüvenlerin akışı onu yeniden yolunun üstüne atmıştı? Leon. Homais ailesini. Ashton ile uşağı arasında geçen sahne. Kızın saçları darmadağın olmuş: Sahne pek trajik olacak herhalde. sonunu görmeden çıktığıma üzülüyorum. onların yanında. pek tatlı zavallı aşkı hatırlıyordu. kalalım. — Demek Rouen'dasınız. Kâtip: — Yakında bir temsil daha verecek zaten. Ey güzel melek. kameriye altında kitap okumalarını. o büyük remajör duettosu. gayet işlek bir noterlikte iki yıl süreyle çalışmak üzere Rouen'a geldiğini anlattı. diye devam etti. ocak karşısında başbaşa kalmalarını ve artık unutmuş olduğu o pek sakin. sustular. Şimdiye kadar Tamburini'yi. boğuluyorum. Kadın umursamaz bir eda le: — Doğrusu! hayır! Fazla değil. M. Emma'dan çok uzaklarda cereyan ediyordu. sütnineye gidişlerini. Leon da. dedi. dedi. Leon: — Oyun hoşunuza gidiyor mu? derken Emma'nın üzerine o kadar eğildi ki. belki. — Dayanılmaz derecede! Doğru. Kadın. Sonra Leon içini çekerek: — O kadar sıcak ki. pek gizli. — Ne zamandan beri? — Çıkın dışarı! Çıkın dışarı! Herkes dönmüş onlara bakıyordu.. sevgilim. dedi. dediklerine göre.. Operayı izleyen Charles'a dönerek: — Pek fazla bağırıyor. benim Lucie'm havasını hafif sesle veya avaz avaz haykırarak kaldırımdan geçiyorlardı. Bovary sordu: — Rahatsız mı oluyorsun? — Evet. sanki çalgılar daha az ses veriyormuş ve sahnedekiler gerilere gitmiş gibi. on para etmezdi. Emma artık operayı dinlemez olmuştu. omu-zunu bölmeye dayamış duruyordu.
haydi kararını ver! Birazcık olsun hoşuna gideceğini umuyorsan. Chaumfere'e de oldukça devam etmişti. Nefse itimat. Rouen'da. saat beşe doğru. bunda kusur etmeyeceğini. — Öyle ise. fakat Emma için böyle bir zorunluluk olmadığını söyledi.. Sonra.. yarın saat altıda. göz kamaştırdığından peşinen emin olarak. hayli yıpranmıştı. geceler insana öğüt verir derler. kanun kitabını yere bırakır ve Emma'nın anısı aklına gelirdi. çünkü Leon. Leon: . dedi. bilakis. Bu ona iyi bir alâmet gibi göründü. noter kâtibi hemen kolunu yakaladı. altta yaşamaya devam etse bile. kesesini çıkardı. hatta hesaptan başka. oyunun son parçasında Lagardy'nin başarısını övmeye başladı. beklenmedik bir ümit kapısı açan bu fırsat karşısında.. üstüne başka emeller ve hırslar yığıldı. hanın mutfağına girdi. Bir uşak: — Monsieur burada yok. dedi. bir şahikaydı! O zaman Charles ısrar etti: — Pazar günü dönersin. çocuk gibi tir tir titrerdi. hafif sesle: — Gerçekten üzüldüm. tıpkı korsesinin astarındaki zıh gibi. Bu arada etraftaki masalar boşalıyordu. Fevkalade bir şeydi. vaziyeti kavrayan Charles. ne de fazla kısaydı. içinde hayali dallara asılı bir altın yemiş gibi sallanan bir belirsiz vaat vardı. orada kendisini kibar tavırlı bulan işçi kızları arasında epey de süksesi olmuştu. kendini gayet rahat hissediyordu.Genç adam. sünepeliği kadar çıtkırıldımlığı yüzünden de. Charles bir kez daha kendisinin fazla kalamayacağını.. Çoğu zaman. Emma'ya sahip olmayı istemenin. etrafındaki kağıt paraları korur. vakit vakit bize akşam yemeğine de gelirsiniz? 236 MADAME BOVARY Noter kâtibi. umarım ki. fakat burada. değil mi. Zaten utangaçlığı da. Le"on.. Beriki dostça bir aldırmazlık hareketi yaptı ve şapkasını alırken: — Anlaştık. Üniversiteli gençlerin en aklı başında olanıydı: Saçları ne fazla uzun. Bovary. masanın mermeri üzerine iki beyaz sikke çınlatmayı da unutmadı. bundan kendini hep korumuştu. Fakat yavaş yavaş bu duygu zayıfladı. Paris sokaklarının asfaltını rugan ayakkabısıyle çiğnemeyen herkesi küçümseyerek taşraya dönüyordu. üç aylık harçlığını ayın birinci günü yeyip bitirmezdi. masaya bıraktığınız para. dedi. böyle yapmakla hata ediyorsun. Katedralde saat on bir buçuğu çalarken. Yukarı çıktı. Emma onun gelmesinden hiç telaşa düşmedi. Saint-Herbland geçidi önünde birbirlerinden ayrıldılar. kendilerine refakat eden Leon'a: — Mademki şimdi yine bizim memleketli oldunuz. meşhur bir doktorun salonunda.. düşün daha. ümidini kaybetmiyordu. hiç şüphesiz. bazen nereye indiklerini söylemediklerinden dolayı kendisinden özür diledi. odasında kitap okurken veya akşamları Luxembourg Bahçesi'nin ıhlamurları altında otururken.. ÜÇÜNCÜ KISIM I M. bilmiyorum ki. zaten noterliğin bir işi için Yonville'e gitmek zorunda olduğunu söyledi. 238 MADAME BOVARY Gece.. sonra Kızıl Haç'a girdiklerini görüRce yüz-geri etmiş ve bütün geceyi bir plan düşünmekle geçirmişti. hiçbir şeyin durduramadığı p korkaklara özgü kararlılıkla. Monsieur ve Madame Bovary'den ayrılırken. hukuk tahsil etmekle beraber. buna bir karar vermenin artık zamanı geldi diye düşündü. Üç yıl süren bir ayrılıkten sonra onu tekrar görünce ihtirası uyandı. Emma garip bir tebessümle: — Doğrusu. dördüncü kattaki gibi konuşulmaz ve zengin bir kadının iffetini. manevrayı da değiştirerek. yanakları solmuş. vaziyete bağlıdır: Binanın asma katında. bu hekimciğin karısı önünde. deli dolu insanlarla düşe kalka. profesörleriyle de arası daha iyiydi. İfrata kaçmaya gelince. diye kekeledi. Leon onların peşine takılmış. garsonlardan biri sezdirmeden gelip arkalarında durdu. Nişanları ve arabası olan bir zatın. boğazı kurumuş. rıhtım üzerinde. Ertesi gün. dantelalı bir Parisli kadının yanında olsaydı bu zavallı kâtipçik. dedi.
dedi. Emma. rıhtım boyunca sürükleniyordum. Köşe başlarında bazı kadınları size benzetiyor. derhal. hata ediyorum. sonra da hepsini yırtıyordum. başka sahaları daha cazip buluyor. Emma cevap vermedi. dedi. öğleye kadar şehrin bütün otellerini bir bir dolaşıp kendisini aradığını söyledi. Madame Bovary. asla! Asla! İçlerinde birer damla yaş belirten güzel gözlerini tavana doğru kaldırarak: — Ah bilseniz. şu dünyadaki sevgilerin bayağılığı ve kalbin daima gömülü kaldığı ebedi yalnızlık üzerinde uzun uzadıya durdu. Ama yine de içini çekti: . aynaya aksediyordu. diye ilave etti. oda ise. Leon da kendisini unutmuş olduğunu söylemedi. Emma. Göze girmek için veya kendisini de hüzne düşüren bu melankoliyi safcasına taklit ile. kolsuz bir elbiseye sarınmış. terliklerinin fiyongu-na bakıyor. bunun rasgele bir içgüdünün itişiyle olduğunu iddia etti. Usûl onu sinirlendiriyor. Sonra. genç adam. resmin karşısında saatlerce kaldığımı bilirim. — Nasıl ettiniz? Leon. Leon: — Çoğu kez. sanki yalnızlıklarını büsbütün daraltmak ister gibi. aya bakıyordu. Şehrin gürültüsü oraya kadar pek az geliyordu. ortasındaki. İnsanın etrafında bin bir gaile varken. dedi. tahsili boyunca sıkıntıdan hafakanlar geçirdiğini anlattı. Beni bir şeyler hep oraya sürüklü-yordu.. kadın değilsiniz ki siz. Kollarını kavuşturup başını eğerek. her mektubunda canını sıkmaktan geri kalmıyordu. bu karşılıklı dert yanmanın artan harareti ile biraz daha coşuyordu... size mektuplar yazıyor. sözünü kesmeden konuşturmaya kararlı görünüyordu. Emma: — Affedersiniz. basma resimler satan bir dükkâncıda. Bulvarda. pazenden bir sabahlık giymiş. Maskeli balolardan sonra.beyaz ayırma çizgisi ve buklelerinin altından taşan kulak uçlanyle.— Ama ben tahmin ettim. — Demek kalmaya karar verdiniz. 240 MADAME BOVARY Emma onu. budalalığını örtbas etmek için. her biri. — Zannediyorum ki. herhalde Emma'nm hatırına gelmiyordu. ayak parmaklarını. — Yok yok. kalabalığın gürültüsü içine atıyordum kendimi. devam etti: — Bazen bir tesadüfün sizi karşıma çıkaracağını hayal ediyordum. peşimi bırakmayan musallat fikirden kurtulamayarak. konuşmaya bazı felsefi düşüncelerle girişildi. annesi ise. MADAME BOVARY 239 Emma bir başkasını delicesine sevmiş olduğunu itiraf etmedi. Leon. duvarın sarı kağıdı yaldızlı bir fon gibiydi. O. Açık başı. saçlarının topuzunu eski bir koltuğun arkalığına dayamıştı. bir ince örtünün dalgalandığı bütün kira arabalarının peşi sıra koşuyordum. dedi. hamal kıyafetine girmiş kadınlarla yediği yemekleri belki hatırlamıyordu. bir ilham perisini gösteren bir İtalyan gravürü vardı. öyle mi? Emma: — Evet. kapılarında sizinkini andıran bir şalın. Çözük saçları üstünde unutma beni çiçekleri. terliklerinin sateni içinde oynatıyordu. sabah sabah sevgilisinin şatosuna doğru çayırlardan koşarak gittiği eski randevular da. ufacıktı. Arkasında. zaman zaman. Fakat erkeklerin de dertleri vardı.. — Hayır. ama hata ettim. neler hayal ettiğimi! — Ya ben! Ben de çok acı çektim. bitmez tükenmez dertlerimle canınızı sıkıyorum.. konuştukça. Fakat bazen fikirlerinin eksik kalan ifadesi karşısında duraklıyorlar ve ona tercüman olabilecek bir cümle bulmaya çalışıyorlardı. titreyen bir sesle: — O resim biraz size benziyordu. alıp başımı.. Her ikisi de ıstıraplarının nedenlerini daha açıkça belirtiyorlar. Çoğu kez sokağa çıkıyor. böyle olmayacak zevklere alışması hiç doğru değil. dudaklarında peyda olduğunu hissettiği o dayanılmaz tebessümü göstermesin diye başını çevirdi. Emma gülümsemeye başladı.
Siz bir dükkâna girince. bütün evi hatırlıyordu... ben sokakta kalıyordum. ve iki çıplak kolunuzun çiçekler arasında dolaştığım görür gibi olurdum. gidiyordum. Bu. bu. onu dinlerken. sofadaydınız. bu kadar yaşlanmış oldu-. ama herhalde hatırlamıyorsunuzdur? — Hatırlıyorum. Leon. hafifçe omuz silkerek.. sanki sabit gözbebeklerinden. dedi. ne olduğunu anlayamadığım bir kuvvettiniz. Bununla beraber. arkanızdan kapanan o kocaman ağır kapının karşısında aptal gibi kalakaldırıldı. Doğru!. gözümde canlandırıyordum. belki hekimlik. bir seferinde size gelmiştim. Emma. kapıyı açtılar. bütün yüzü parladı.onları ne kadar düşündüm? Çoğu zaman. kiliseler ve büyük metruk konaklarla dolu Beauvoisine mahallesinde değişik saatlerin sekizi çaldığım işittiler. alçak bir sesle vakit vakit: — Evet. Yatılı okullar. aptallık ettiğimin biraz daha farkına varıyordum. eskiden yaz sabahları. hisleri daima çekip uzatan bir hadde aletiydi. kafalarının içinde bir uğultu . Örneğin. eldivenlerinizi çıkardığınızı ve tez¦ gâhın üzerinde para saydığınızı görüyordum. onları öyle. ne sizi. İçini çeke çeke kokladıktan sonra da: — O zamanlar siz. çünkü her ikisi de. hayatımı esir eden. engel atladığından dolayı sevinerek. Fakat Emma bu battaniye hikayesine: — Niçin?. dedi.. Emma' nın giydiği elbiseleri. karşılıklı. Zaten göz. zevk ve kederlerini bir tek kelime Me' özetlemiş oldukları o mazideki hayatın ehemmiyetsiz haMADAME BOVARY 241 diselerini birbirlerine anlattılar.. Leon derhal mezarın sükûtuna gıpta etti. adımlarımı size uydurmuş. ne de yanınızdan ayrılmak isteyerek. bir fedakârlık yapmış olmak düşüncesiyle kendimizi teselli ederdik. hemen elin üzerine dudaklarını yapıştırdı. inanılmaz derecede bir feragat ihtiyacı içindeydi. her an. Ölmemiş olması. Emma elini Leon'a uzatarak: — Zavallı dostum. Nihayet Emma cevap verdi: — Ben de bunu sezer gibi olmuştum zaten. Leon bekliyordu. sesli bir şey çıkıyormuş gibi. — Çünkü sizi çok sevmiştim! Leon. üzerine bugün mazilerini ayarladıkları böyle bir ideale göre yaşamış olmak isterlerdi. O zaman her ikisi de. lüzumsuz bir ömrü sürüklemektir. camekândan. devam edin. ona hayatı çekip uzatıyor gibi geliyordu. sözünü kesti ve ölmesine ramak kaldığı hastalığından şikâyete başladı. — Bilir misiniz . bir türlü tatmin edemediği. vazifeyi ve insanın kendisini sessizce kurban etmesini övmeye başladı. Sonra.. ben de. — Aşağıda. odasının mobilyalarını. Artık konuşmuyorlardı. ğuna şaşıyordu. fakat birbirlerine bakarlarken. siz hiç buyurun demeden.. Madame Bovary. filbahardan beşiği.. kendisi de. diye sordu. fakat yine de..— Asıl acınacak şey. hiçbir yerde hiçbir meslek göremiyorum. benim için. gözleri yarı kapalı. — Heyhat! Erkeklere buna benzer kutsi vazifeler verilmiyor. hastanede çalışan bir rahibe olmayı ne kadar isterdim. doğru!. güneş pancurlara vurunca ne halde iseler. Lcon. fazileti. — Niçin mi? Tereddüt ediyordu. âdeta rüzgârın çıkıp gökyüzünü bulutlardan temizlemesi gibi bir şey oldu. diyordu. çıkmak üzereydiniz. Emma: — Bilmezsiniz. hatta bir gece öldüğü vakit kendisine Emma'dan hatıra kalan kadife çizgili o güzel battaniye içinde defnedilmesini vasiyetnamesine yazmıştı. ne yazıktı! Şimdi artık ıstırap çekmezdi. Bakışlarını karartan o kederli düşünce yığını mavi gözlerinden sıyrılıp gitti. elimde olmadan yanınız sıra yürüdüm. hatırlanan bütün bu şeyler. göz ucuyle Emma' nın çehresini süzdü. — Ya bizim o zavallı kaktüsler ne oldu acaba? — Bu yıl kış hepsini kuruttu. doğru. son basamakta bulunuyordunuz. Le"on.takip etmeye cesaret ederek. Madame Tu-vache'ın kapısını çaldınız. değil mi? Eğer ıstıraplarımız birisine yarayabil-seydi.. dedi. hatta başınızda küçük mavi çiçekli bir şapka vardı. onu alıp götüren bir his ummanı gibi bir şeydi.. benim gibi.
dostum. affedersiniz. dedi. Uzun beyaz kuşağının mavi kenarını elinde kibarca evirip çevirerek. Orada. kansıyle birlikte beni tiyatroya götürecekti güya. tadacakları saadeti düşünüyor ve ümitsizliğe düşüyordu. Siz ise çok gençsiniz. Dinleyin beni. — Evet. ne kadar geç olmuş. Leon: — Ne hülya! diye mırıldandı.. — Sizi sevdiğim kadar değil! — Çocuksunuz siz! Haydi. ideal varlıkları anlamanın güç olduğunu söyledi. yarı yarıya karanlığa gömülü. eskisi gibi kardeşçe bir dostluk çerçevesi içinde kalmaları lazımdı. ö yanağa dudaklarını koymak için âdeta can atıyordu. altlarında İspanyolca ve Fransızca izahatla... Genç adamı MADAME BOVARY 243 yumuşak bakışlarla seyrederken.. uslu olalım! Ben böyle istiyorum! Ona sevişmelerinin imkânsızlığını anlattı. — Ama sizi tekrar görmem lazım.. onun titreyen ellerle denediği ürkek okşamaları da hafifçe itiyordu. sivri çatılar arasında siyah bir gökyüzü parçası görülüyordu. İner çıkar pencereden. Beni hâlâ anlamadınız mı? Hâlâ tahmin etmediniz mi?. hatırlamalar ve hülyalar.duyuyorlardı. hayır. Emma: — Ben de onu düşündüm bazen. gitti! Zavallı Bovary de beni bunun için burada bırakfaydı! GrandPont sokağındaki M. ilave etti: — Yeniden başlamamıza kim engel olabilir ki?.. Artık fırsatı kaçırmıştı. hayır. tesadüfün lüt-fuyle daha önceden tanışarak. mühim bir şey.. Lor-meaux. Gece. sanki vakti öğrenmek istiyormuş gibi. Yanağının o tatlı derisi —Emma'nın düşüncesine göre— kendisine duyduğu arzu ile kızarıyordu ve kadın. hâlâ parlamaktaydı. imkânsız bu! Bilseniz. Kollarını açarak kendisine doğru ilerleyen Rodolphe'un cüretinden çok daha tehlikeli olan bu utangaçlık karşısında.. t_ Emma yerinden kalkarak konsolun üzerindeki iki mumu yaktı. Le"on: — Sahi mi? dedi. — Hayır. dedi. Emma* nm yüreğine müphem bir korku düştü. her şey bu MB 16 242 MADAME BOVARY vecd halinin tatlılığı içinde birbirine karışıyordu.— Peki? dedi. dedi. — Ben operayı bile unuttum.. size diyeceklerim var. Birbirlerinin elini tutuyorlar ve mazi. Beni unutunuz! Sizi başka kadmlau.. Leon geri çekilerek: — Ah. duvar saatine eğilerek: — Aman Allahım. duvarlar üzerinde koyulaşıyordu.. İndirdiği ince uzun kirpikleri kıvır kıvır oluyordu. Hiçbir erkek kendisine Leon kadar güzel görünmemişti. Leon: . dedi.. sevecek.. . Emma: — Peki? diye cevap verdi. gelecek. çözülmez bağlarla birbirlerine bağlanmış olsalardı. Acaba ciddi olarak mı böyle söylüyordu? Baştan'çıkmanın büyüsü ve buna karşı koymanın zorunluluğuna kendini kaptırmış olan Emma da hiç şüphesiz bunun farkında değildi. Ben çok yaşlandım. Halinde nefis bir saflık vardı. zaten gidemezsiniz.. — Ne gibi? — Ciddi. Hem sonra. Nesi Kulesi'ne ait dört sahneyi gösteren dört taşbas-ması resmin kaba renkleri. Leon. Emma: — Acaba. Leon. ertesi gün mutlaka kasabaya dönecekti. biz hâlâ gevezelik ediyoruz. O zaman. kesilen konuşmayı nasıl bağlayacağını düşünüyordu ki. Emma'nın ne demek istediğini anladı ve şapkasını aramaya başladı. Kendisi daha ilk görüşte onu sevmişti. sonra tekrar oturdu. şimdiye kadar hiç kimsenin bana böyle duygular ifade etmemesi nereden geliyor? Noter kâtibi hemen. siz de onları seveceksiniz.
gri renkteki taşların kırık yerlerine parıltılar serpiştiriyordu. Notre-Dame'ın sahanlığına doğru yürüdü. penceresi açık balkonda şarkı mırıldanarak. Bir kadın için ilk defa çiçek satın alıyordu. dedi. Kuyumcu dükkânlarının camekân-larında gümüş takımlar panldıyordu. Bu bakışlarda sadece dondurucu bir haşmet vardı.. dans eden Marianne'm altında. kaldırım taşlarını çevreleyen. yandaki odaya kaçtı. Leon. kararlı adımlarla katedrale daldı. noter kâtibine. Menekşeleri koklarken.— Halbuki pekâlâ konuşuyorsunuz işte. Emma'nm ellerini yakalayarak: — Orada olacağım. hep şaka! Yeter. katedrale eğri gelen ışık. Eski bir moda mecmuasını okudu. — Ah. geniş şemsiyeler altında ve kavun yığınları arasında satıcı kadınlar. — Nerede isterseniz. Güzel bir yaz sabahıydı. dedi. üç adım geriledi. bir başkasına sunmak istediği bu iltifata sanki kendisi mazhar oluyormuş gibi. çıktı. ne kadar levantası varsa hepsini mendiline boşalttı. ah. Emma bir baş işaretiyle cevap verdi ve bir kuş gibi. kıvrak gülüşlerle: — Siz çıldırmışsınız. dedi. burada olmaz. kilisenin meraka değer özelliklerini görmek istemezler mi? . hem de birkaç kat cila sürdü. başında tüylü şapkası. bir kardinalden daha azametli. göğsü gururla kabardı. Leon. Ortada çeşme şırıldıyor. — Öyleyse. yonca yaprağı biçimindeki kuleciklerin arasında. Ertesi gün Leon. omuzunun üstünden başını uzatarak. bir defa daha. Sonra titrek bir sesle fısıldadı: — Yarına. ne yapacağını şaşırıp kaldı.. görülmekten korkuyordu. tekrar bozdu. Öpücükler çoğaldıkça. bir yaprak sigarası içti. Kendi kendine: — Nasıl olsa gelecek. Emma'nın arkasınday-dı. elinde baston. artık her şey bitmişti. eşikte duruyordu. başlan açık. iskarpinlerine. Emma ellerini çekti. Acaba Monsieur.. üç sokaktan geçti. Beyaz pantolonunu. vaktin geldiğini düşündü ve ağır ağır. bağrışmalarla dolup taşan meydanda. sonra saçlarını kıvırttı ve arkasından da.. yeşil elbisesini giydi. belinde kılıç. kendi saadetleri-için. katedralde. saat on birde. Fakat mektubu kapattıktan sonra. buralı değiller herhalde. mukaddes kaptan daha parıltılı. ince çoraplarını. karanfiller. menekşe demetlerini kağıda san-yorlardı. Düşündü ve sonra kestirip attı: 244 MADAME BOVARY — Yarın. kadının gözlerinde bir muvafakat ifadesi aradı. O aralık kilisenin kavası. Dışarı çıkmak üzere.. Berberin dokuzu gösteren guguklu saatine bakarak: — Daha pek erken. Gece. yaseminler. — Pekâlâ! Durdu. bir tek defa. Genç adam bir demet menekşe aldı. diyordu. sonu gelmez bir mektup yazdı. yeter! Bana acıyın da sizi bir kere daha göreyim. nergisler ve çuha çiçekleri kokuyordu. Leon'un adresini bilmediği için. sonra fikrini değiştirerek: — Ama. birbirlerini görmemeleri lazımdı. hep şaka. kendim veririm eline. bir kuş sürüsü fırdolayı dönüp duruyordu. boynuna doğru uzandı ve ensesini uzun uzun öptü.. gökyüzünde. LĞon. Kavas. ıslak yeşilMADAME BOVARY 245 likler ve kuşlara mahsus kedi otları ve kırmızı fare kulaklarıyle yer yer birbirlerinden aralıklı dikilmiş güller. Her ikisi de ayakta duruyordu. Emma kesik kesik. Bununla beraber. siz çıldırmışsınız. Kadın başını eğince. randevuya gelmeyeceğine dair. Lyon'a yaklaştı ve kilise adamlannın çocuklan soruya çekerken takındıkları yapmacık bir güler yüzlülükle: — Monsieur. diye düşündü. zerafeti daha tabii olsun diye. soldaki büyük kapının ortasında.
onları meydanın yanındaki methale götürdü ve kendilerine bastonuyle. Zaman zaman. dua okunan yere kadar geldi. Emma dua ediyordu. büyük vazolarda açmış beyaz çayır çiçeklerinin kokusunu içine çekiyor. altın gözlüğü. kiliseyi tek başına temaşaya kalkışan bu adama karşı içinden kızıyordu. Döndü. Kavas. dedi. işi acele sofular gibi. heykeller. neyi bulursa ona sarılmak ihtiyacındaydı. yanmaya hazır duruyordu. az sonra gelecekti. Dua yerinde bir gümüş lamba yanıyor. Hayat kendisine hiçbir zaman bu kadar güzel görünmemişti. hızlı hızlı yürüyordu. mihraba yandan diz bükerek geçip gidiyordu. alacalı bir halı gibi seriliyordu. orada. duvar boyunca yürüyordu. telaşlı. mermer kenarda kırılarak. bir. karanlıkta. Uzun uzun. Dışarının bol güneşi. volanlı elbisesi. Le"on. Kubbe altlan. âdeta kendisini soymak. Hazreti Meryem hücresine girdi ve bir iskemle üstünde diz çökerek dua etmeye başladı. gözlerini mihraptaki dolabın ihtişamıyle dolduruyor. bir siyah kısa pelerin. üç açık kapıdan. ama sonra onu. mezarlara. Leon' un tatmadığı bin bir zerafet ve baştan çıkan faziletin o anlatılmaz cazibesi içinde. Emma'nın yüzü solgundu. dedi. Leon bir iskemleye oturdu. kiliseye dalıyordu. Ama yine Emma gelmiyordu. iç çekişlerini andıran sesler geliyor. Allanın inayetine mazhar olmak için de. Kilise. ojivlerin başlangıcı ve renkli büyük camların bir kısmiyle. kendini dua etmeye zorluyordu. Fakat resimlerin aksi. kilisenin yürek çarpıntısını daha da artıran sessizliğine kulak kabartıyordu. düşüncesi Emma'nın peşinde dolaşıp duruyordu. LĞon'un bu hareketi ona canavarca bir iş. bunlara. ciddi adımlarla. içi dolu mukaddes kaplara aksediyordu. Billur avizeler hareketsiz sarkıyordu. mavi camları üzerinde kayıkçıların sepetler taşıdığı görülen bir büyük pencereye gözleri ilişti.. hemen hemen Allaha küfretmek gibi geliyordu. dedi. ama. Emma ortada yoktu. şapka kurdelesi. bir kenarda. Bunun üzerine kavas. daha ileride. randevunun ortasında. Emma'ydı! Leon kalktı ve kendisine doğru koştu. Leon'a bir kağıt uzatarak: — Okuyunuz. muazzam bir aşk odası olmaya hazırlanıyordu. bir zangoç. Bu.Le"on: — Hayır. Sonra kapıya gelip meydana baktı. kendisini takibeden bakışları gözetleyerek. onun etrafında. dikkatle baktı. daha doğrusu. Andaluzyalı bir markiz gibi kendini duaya kaptırmış görmekten bir başka zevk duydu. çok geçmeden de canı sıkıldı. Evvela kilisenin yan kısımlarını şöyle bir dolaştı. hayır! Ve şiddetle elini çekerek. bir melek gibi güzel kokuların dumanı içinde görünsün diye. kilisenin meraka değer hususiyetlerini görmek istemezler mi acaba? Noter kâtibi: — Hayır. üstünde ne yazısı. Kubbeli taban. yüzünü ışığa boğmak için parıldıyor ve buhurdanlar. kilisenin karanlık yerlerinden bazen. bu arada. malta taşları üzerine. çünkü Emma bir türlü duanın sonunu getirmiyordu. büyük renkli pencere camları.. Genç adam. üç muazzam şua halinde. usulüne uygun olarak. aşkının itirafını dinlemek için eğiliyor. kalbine gökyüzünden ani bir karar nazil olmasını umarak. Emma. incecik fotinleriyle. kapanan bir parmaklığın yüksek kubbeler altında yankıları devam eden gürültüsü katılıyordu. balıkların pullarını ve mintanların iliklerini saydı. herhalde buralı değiller? Madame. yan hücrelerden. Fakat iri taşlar üzerinde bir ipek hışırtısı. Emma yerinden doğruldu. artık gidiyorlardı. Emma: — Neden olmasın? Çünkü sallanmakta olan iffeti yüzünden Hazreti Meryem'e. 246 MADAME BOVARY güzel ve canayakın. bu sofu kadın fantezisine kızdı. ne de işlemesi olan siyah kaldırım taşlarından büyük bir daireyi göstererek azametle: . Tam o sırada kavas hızlı hızlı geldi: MADAME BOVARY 247 — Madame. dipte.
kral XII. Louis' nin nazırıydı. vary parmağını mukaddes suda ıslatırken. Ebedi kılavuz devam ediyordu: 248 MADAME BOVARY — Onun yanında gördüğünüz şu diz çökmüş ağlayan kadın ise karışıdır. ¦ Leon kiilseden dışarı fırlarken homurdanıyordu: . hareketsiz. bu zamansız cömertliği anlamayarak. Fakirlere otuz bin altın ekü dağıtılmasını vasiyet etmiştir. Leon kaçıyordu. Valentinois düşesi. katedrale çok iyilik etti. şaşırdı kaldı: — Ama. şu tarafa dönünüz: İşte Ambroise'ların mezarları. Nor-mandiya valisi. 16 temmuz 1465 tarihinde Montlhery muharebesinde ölen. Mauny baronu. zira neredeyse. Leon dudaklarını ısırarak. onlardan birkaçını yerinden kaldırdı ve kötü yapılmış bir heykel olması muhtemel bulunan bir nevi külçeyi meydana çıkardı.. Varrenne ve Brissac beyi Pierre de Bre'ze yatıyor. Monsen-yörün piskoposluk makamı altına. Şimdi. Mısır'daki en yüksek ehramdan yalnız dokuz ayak noksan. Kötülük olsun diye. Leon: — Teşekkür ederim. — Monsieur hata ediyorlar! Yerden itibaren yüksekliği tam dört yüz kırk ayaktır. Diane de Poitiers'dir. Leon dönüp baktı. Poitou büyük Mareşali. yabancının göreceği daha birçok şey varken. Altında da. şaha kalkmış bir atın üzerinde gördüğünüz zırhlara bürünmüş bu asilzade ise. şimdi de delifişek bir kazancının marifeti ile katedralin tepesine gelip konuvermiş o sipsivri bir kafesi andıran veya ajurlu bir bacaya benzeyen şeyden buhar olup havaya karışacak gibi geldi ona. âlem!. koltuğunun altına sıkıştırdığı yirmi kadar ciltsiz kalın kitabı karniyle de destekleyerek getiriyordu.— . Madame Bo-. onun torunu. solda. Monsenyörün ikametgâhına gitmek için geçtiği kapı. çan kulesinin âlemi. Maulevrier kontu. bir tek harekette bulunmaya kalkış-maksızın.. Calvin'ciler. âlem. 1499'da doğmuş. Bütün Avrupa'da bir eşi daha yoktu. Kavas yürümeye başladı. bir kelime bile söylemeye. Emma ile Leon'u içi parmaklıklarla dolu bir hücreye soktu. nereye gidiyoruz? diyordu. 1566'da ölmüştür. katedralden bahseden eserlerdi. güzel Ambroise çanının çevresi. mezara inmeye hazır duran bu adam yine aynı şahıstır. Tam kırk bin libre geliyordu. O çanı döken işçi. Emma: — Peki. 25 temmuz 1531'de. Hazreti Meryem'dir. Breval ve Mont-chauvet beyi. İşte.. Geçelim de Gargouille'u gösteren renkli pencere camını görelim. Monsieur. tekrar Hazreti Meryem'in hücresine gelince. — Sağda. dedi. değil mi? . Leon ise. Leon: — Gidelim. Kavas. kolunda bir çocuk taşıyan kadın ise. Baştan başa dökme demirden. — Monsieur! — Ne var? Bu. dedi. Uzun bir iç çekme ile: — Bu.İşte. Hiçliğin bundan daha mükemmel bir timsalini görmek mümkün olamaz. Leon cevap vermeksizin hızlı hızlı yürüyordu. kralın mabeyincisi. kitabede de görüldüğü gibi. arkalarında.. Madame Bovary gözlüğünü eline aldı. toprağa gömmüşlerdi. kavastı. ona bakıyor. ordre şövalyesi ve dedesi gibi Normandiya valisi olup. bir pazar günü vefat eden Louis de Breze'dir. birinin nefes nefese geldiğini duydular. sonra. topyekûn bir izah jestiyle kollarını uzattı ve sıra sıra desteğe alınmış yemiş ağaçlarını gösteren bir çiftlik sahibinden daha gururlu: — Bu alelade taşın altında. Breze kontesi. Fakat Leon hızla cebinden bir gümüş para çıkardı ve Em-ma'yı kolundan yakaladı. gevezelikle kayıtsızlığın bu çifte inadı karşısında cesaretinin tükendiğini hissediyordu. sevinçten ölmüştür.. Hiç durmadan. Buradaki. boyuna konuşarak. yerinde tepiniyordu. iki saatten beri kilisede taş gibi "hareketsiz kalmış olan aşkı. eskiden İngiltere kralı ve Normandiya dukası Arslan Yürekli Richard'ın mezarını süslüyordu. dedi. Bunlar. Monsieur. muntaMADAME BOVARY 249 zam aralıklı bir baston takırtısıyle. dedi. dedi. İkisi de kardinal ve Rouen başpiskoposuydular. onu bu hale getirdiler.
Emma'nm tekrar kiliseye girmesinden korkuyordu. Araba derhal harekete gelerek. Le"on. sarmaşıklarla yemyeşil bir taraça üzerinde. Saint-Vivien. Napoleon rıhtımını. birkaç dakika yalnız kaldılar. vakit vakit meyhanelere ümitsizce bakıyordu. Gargan tepesine. Bazen mahsus duraklar gibi oluyor. mukavemet edilmez bir delil karşısındaymış gibi pes etti.. dedi. Base-Vieille-Tour'a. Saint-Sever. Araba nehir boyunca. Eşikte kalmış olan kavas onlara seslendi: — Hiç olmazsa kuzey kapısından çıkın. adaların ötesine kadar uzun uzun yol aldı. Nihayet araba göründü. dedi. şehirliler. Grande-Chausse ve Elbeuf sokağından geçti ve nebatat bahçesi önünde. Dinanderie sokağına. Oyssel tarafından. küçük perdeleri inik bir arabanın. ulu karaağaçlar arasından. nehir kenarına. hafif tırısla devam etti. diye bağırdı. Paris'te olağan bir şey bu. dosdoğru gidin! Araba. Hantal araba yola düzüldü. birdenbire. olur mu. kendini inişe bırakarak. kuru taşlar döşeli yedekçi yolundan ilerledi. ceza gü-. fakat derhal arkadan öfkeli haykırmaların yükseldiğini işitiyordu.. Gümrük önüne. üçüncü defa olarak durdu. cennet. Arabacı.. ter içinde kalmış iki sıska beygirine şöyle temiz birer kırbaç savuruyordu. dörtnala şimendifer istasyonuna girdi. sonra Deville yamaçlarına kadar bütün Mont-Riboudet'yi dolaştı. Çocuk. Emma bu söz üzerine. susuzluktan. hep yerinde. MADAME BOVARY 251 Limanda. Bouvreuil bulvarından çıktı. İçeriden gelen bir ses: — Devam ediniz! dedi. Saint-Nicaise önüne. Müşterilerini hangi hareket çılgınlığının böyle durmamacasına yollara düşürdüğünü bir türlü anlayamıyordu. Ama araba bir türlü gelmiyordu. Nazlanıyordu. dirilişi. Emma'yı arabaya sokarak: — Nereye isterseniz. arabasını yan yolların ötesine. doğrusu. La Fayette kavşağından iti250 MADAME BOVARY baren. Rouge-Mare'a. kayıtsız.. Kral David'i ve cehennemin alevleri içindeki lanetleri görürsünüz. bir sıçrayışta. rasgele. Saint-Maclou.— Hay budala! Küçük bir çocuk sahanlıkta haylazlık ediyordu: — Git de bana bir araba getir. Saint-Pol'e. bir mezar gibi sımsıkı kapalı ve bir gemi gibi . Sotteville. Sonra ciddi bir eda ile: — Biliyor musunuz. Aynı ses. yük arabalârıyle variller arasında. köprüyü bir kez daha aştı. pek yakışıksız olur! Noter kâtibi: — Neden olsun. yorgunluktan ve kederden âdeta ağlamaklı olmuş. Araba yeniden harekete geçti. Arabacı: — Monsieur nereye gidecek? diye sordu. güneşte bir aşağı bir yukarı gezindikleri hastane bahçelerini arkada bıraktı. Tekrar döndü ve artık niyetsiz ve istikametsiz. keyfi kaçmış. sokaklarda. Le*on. sınır taşlarının bulunduğu köşelerde. gitti. Arabacı alnını sildi. Karşı karşıya. ne yapacaklarını biraz şaşırmış. şuraya buraya çarparak. Curandiers rıhtımı ve Meules rıhtımından geçti. Saint-Romain. Champ-de-Mars Meydanı'nı ve siyah ceketli ihtiyarların. Lescure'e. kurşun gibi Quatre-Vents sokağından fırladı. Gaillardbois meydanına. yeni köprüyü geçti ve Pierre Corneille'in heykeli önünde zınk diye durdu. parmaklıklardan dışarı çıktı ve ağaçlıklı yola gelince. hayır. — Ah! Leon. daha öfkeli: —: Yürüsenize! diye haykırdı. Aynı ses: — Hayır. Cauchoise bulvarını. gezintiye devam etti. Trois -Pipes'e ve Cimetiere Monumental'e uğradı.. çimenlerin yakınma sürdü. Quatremares. sarsıntılara aldırmaksızın. Fakat. O zaman. bilmem ki. Büyük köprü sokağından indi. sanatlar meydanını. nünü. Maladrerie sokağına. meşin şapkasını dizleri arasına koydu..
nihayet kalkıp gitmişti. laboratuvarda capharnaüm'un çivide asılı anahtarını alıyor. menkular. Kendisini elli üç dakika beklemiş olan Hivert. âdeta bir tavuğu neşterle parçalamaya benzer. bir eczanenin kasabalılara ait fırınlara. kaptan kaba devretmek. Emma içeriye girdi. hemen M. hana borcunu ödedi. rüzgârla etrafa dağıldılar ve az ötede. hakiki bir mabet sayardı. irili ufaklı bütün Homais'leri mutfakta buldu. macunlar. fakat akşama döneceğine söz vermişti. Bu kurala o kadar itaat ederdi ki. Homais'nin -evine gitmeniz lazım. Hiç kimse bu odaya ayak basamazdı. bir başka tencere getir diyorum. Bu nedenle Jus-tin'in sersemliği. yalnız sevdiği işlerle uğraşmaktan zevk aldığı bîr sığınaktı.Sokak köşelerinde. dedi. çöpleri temizlenmiş frenküzümüyle dolu koyu renkte küpler. Zaten Emma'yı hareket etmeye zorlayan bir şey yoktu. tavan arasında mesleğine ait kap kaçakla eczaların tıklım tıklım doldurduğu küçük bir odaya capharnaüm demek âdetindeydi. Nihayet. durmamacasına aynı yerlerden geçmesi gibi taşrada benzeri görülmemiş bir hadiseye afallamış. başını eğiyor. Burasını basit bir depo değil. aynı gün kışlık reçelini hazırladı. kırlık yerde. Hivert. aşçı kadın da arabanın vasistasına kadar uzanarak. fakat şurubu kuvvetli gelmiş ki. buradan çıkar ve eczanenin şöhretini civara yayardı. Bu yığın.. atlarını zaptetti. Bunlar. eldi-vensiz bir el sarı bezden perdelerin altından uzandı ve dışarıya kağıt parçaları attı. II Madame Bovary hana varıp da yolcu arabasını göremeyince şaşırdı kaldı. her şeyin yeri ayrıdır. Nalbantm evi önünde gerine gerine duran Felicit^'yi ta uzaktan tanıdı. bu âdeta bir hâkimin. ha252 MADAME BOVARY vada tütüp duran küçük pembe kümeler vardı. Arabada bir köşeye oturur oturmaz. her dakika saati ve geçilen kilometreleri sorarak. Eczacı. Fakat eczacının dükkânı önünde çok daha geniş bir yığın herkesin hayranlığını çekiyordu. şapkasının tülünü indirmiş bir kadın indi ve başını çevirmeksizin yürüdü. Quincampoix'nin ilk evleri hizasında Kırlangıç'ı yakalamaya muvaffak oldu. Arabacıyı sıkıştırarak. dövülmüş şeker. Büyük koltuk devrilmişti. bir kamu ihtiyacının ferdi fantezilere gerekli olan üstünlüğüyle. Git.. Justin. içinden. sünepeliğinden. gidiyor. şuruplar. hem de diyeti olan o korkak uysallığı kendi yüreğinde hissetmeye başlamıştı. Madame Homais: . Charles da kendisini bekliyordu. arabanın gümüş gibi parlayan fenerlerine güneşin tepeden vurduğu bir anda. ta çenelerine kadar çıkan önlükleri ve ellerinde çatallarıyle. Sonra saat altıya doğru. gün ortasında. gözlerini yumdu ve bayırın altında'açtı. iki havan eli arasında yere serilmiş yatıyordu. masada teraziler. hatta Rouen Feneri. git de Capharnaüm'den al diye? — Ne olmuş? Ne var? — Ne mi var? Reçel yapılıyor. cesaretlendirerek. ilaç imaline tahsis edilen şeyleri böyle hemen hemen ev işi denebilecek hizmetlerde kullanmaz caiz değildir. tembelliğinden. yeniden sarıp sarmalamakla saatleri geçirirdi. içini de bizzat kendisi süpürürdü. yakıcı alkalileri kilitlediğim anahtarı alarak ha! Oradan yedek bir tencere getirmek ha. araba Beauvpisine mahallesinin daracık bir sokağı önünde durdu. etiket yapıştırmak. . Bizimki de. çiçek açmış bir kırmızı yonca tarlasına döküldüler.bocalaya bocalaya. ona saygısızlığın son perdesi gibi geliyor ve frenküzümlerinden daha çok kıpjkırmızı kesilerek. avluda bulduğu iki tekerlekli bir arabaya bindi. nerdeyse taşacaklar. Süratle bavulunu hazırladı. Hâlâ anlamadın mı ki. çünkü reçel kaynatma zamanıydı ve Yonville'de herkes. ilaçlar. Kasaba her zamanki gibi sessizdi. diğer yığınları aşıyordu. tekrarlıyordu: — Capharnaüm'den ha! Asitleri. Koridorun kapısını itti. gözlerini dört açarak bakıyorlardı. ısrarlı bir tavırla: — Madame. beyaz kelebekler gibi. Pek acele bir mesele için. ateşte tencereler arasında. herkese açık olan eczanesi nasıl gururunu 'teşhir ettiği bir yerse. birçok kadınlarda zinanın hem cezası. tencereler kaynıyor. Sık sık sık oraya gider. ayakta. hem de kapaklı bir tencere ha! Belki bir daha onu kullanamayacağım! Bizim mesleğin nazik işlerinde her şeyin ehemmiyeti MADAME BOVARY 253 vardır. -Bu. eczacı ise bağırıyordu: — Kim dedi sana. Elceği-ziyle hazırladığı türlü haplar. parça halinde şekerler. Emma. burası da Homais'nin kendisini bencilce toparlayarak. Bir defa.
Seni. yerine koy. evimde beyler gibi. Madame Homais'ye dönerek: — Beni çağırmışsınız. Devam etti: — Seni adam etmek vazifesini üzerime aldığımdan fena halde pişman olmaya başlıyorum. bırakın beni. MADAME BOVARY 255 Çocuk eğildi.. tıpkı fırtınalı günlerde. kavanozlarda hıyar turşusu kurun. ne olurdun? Ne yapardın? Yemeğini. age quod agis. — Bir dakika! Biliyor musun başına ne gelecekti?. ağzı balmumuyla kapalı. redingotuna yapışarak: — Baba! Baba deyip duruyordu. Latinceden misal getiriyordu. Şayet bilgisi olsaydı. çok daha iyi hareket etmiş olurdum herhalde! Boynuzlu hayvanlara çobanlık etmekten başka bir işe yaramayacaksın. diyordu.. cebinden yere bir kitap düşürdü. diyordu. ondan daha atik davrandı. suçlular arasına oturmamı mı istiyordun? Giyotine sürüklenmemi görmek mi istiyordun? Ne yaman alışkanlığım olduğu halde. bilmiyorum. Hiddetten o kadar köpürmüştü ki. dedikleri gibi. Fabricando fit fa-ber. kıyısındaki yosunlardan dibindeki kumlara varıncaya kadar açılıp saçılması gibi. tâbi olduğumuz saçma mevzuat. bağırıp çağırmaya başladılar. Gözleri faltaşına dönmüş.. — Ya. canım.. Eczacı ise nefes nefese söyleniyordu: — Görüyor musun sana yapılan iyiliklere nasıl mukabele ettiğini! Sana bir baba cömertliğiyle sarf ettiğim dikkat ve ihtimamları bak nasıl mükâfatlandırıyorsun!. İki kelimeyi birbirinden ayıra ayıra: — Evlilikte. İlme zerre kadar istidadın yok! Bir etiket yapıştırmasını bile zor beceriyorsun! Sonra da. köşede hiçbir şey görmedin mi? Söyle. avuçlarının nasırlaşması gerek. Eczacı güdüyordu: — Boşalt şu tencereyi! İçini iyice temizle. artık sen çok oluyorsun! . çünkü. giyeceğini. mavi camdan bir şişe. sülükleri salıverin. ellerini bitiştirerek: — Yanında ha! dedi. ruhunun nesi var nesi yoksa hepsini rasgele dışa döktüğü o buhranlardan birini geçirmekteydi. ¦ Kadıncağız. Homais.. aşk. Götür. demişsiniz ki. bunlarla uğraşırken rıe kadar titizlik gösterdiğimi bilmez misin? Ekseriya.ki? Bir felâket! Sözünü bitiremedi.. Arsenik ha? Hepimizi zehirleyecektin sen! Çocuklar. gerçek bir Democles kılıcı gibi tepemizdedir! Emma. Solda. mirasyediler gibi. terbiyeni. karınlarında dayanılmaz sancılar başlamış gibi. cevap ver. karnını tıka basa doldurarak yaşıyorsun!. parçalayın. içinde doğduğun sefalet ve pislikte küflenmeye bırakmış olsaydım vaktiyle. Demek o şişeye dokunacaksın. burada. diye kekeledi. kendisinden ne istendiğini artık düşünmez olmuştu. mesuliyetim aklıma gelince benim bile ödüm kopar! Çünkü.. kitabı yerden alarak baktı..— Sakin ol. kederli bir tavırla Emma'nın sözünü kesti: — Ya. kırın. Oh! Çok güzel! Çok güzel! Mükemmel! Resimleri de var! Yok. Eczacı: — Hayır. üstünde de kendi elimle yazdım-dı: Tehlikeli! Biliyor musun içinde ne olduğunu? Arsenik. aman Allahım. ağzından bir söz çıksın! Çocuk: . bir gün toplumun saflannda şerefle yer tutmak olanaklarını sana kim veriyor? Ama bunun için. küreğe asılarak ter dökmek. sargılan yırtın! Emma: — Ama. dedi. içinde beyaz bir toz var.. ağzı bir karış açık kalmıştı. hatmiyi yakın. Okyanusun. hükümet bizi yerden yere çalı254 MADAME BOVARY yor. Vay canına! Vallahi bakkal olsaymışım daha iyyimiş! Haydi bakalım! Hiçbir şeye saygı göstermeyin. üçüncü rafta. sonra yanındaki tencereyi alacaksın! Madame Homais.. — Bil. Çinceden ve Groenland dilinden de misal getirebilirdi. Athalie de. Fakat Emma. Düşün.. ben olmasaydım. bilmiyorsun! Öyle mi? Aman ben biliyorum! Bir şişe görmüşsündür. nasıl söylemeli bilmem. Haydi çabuk ol! Justin'i kısacık bez ceketinin yakasından tutup sarsarken. bırakın beni. Eczacı devam etti: — Yahut bir hastayı zehirleyecektin! Ağır Ceza Mahkeme-si'ne gitmemi.
M. bir yukarı gezindi. Fakat Charles'ın üstelemesi üzerine. Artık sakinle-şiyordu. resimleri görmek istediler. Nihayet. Emma' mn hassasiyetini korumak düşüncesiyle. Kadın yalnız. tafsilât istemekten vazgeçerek. Charles. tedbir ve girizgâh. konuşması gerektiğini anlayarak: — Kaç yaşındaydı baban? diye sordu. Emma kapıyı çalınca. daha sonra! Hiç değilse erkek olmayı. hatta öğrenmesi lazımdır da diyebilirim. bana bir diyeceğiniz varmış. soluğu kesilmiş. yüzü şişmiş. belagatı silip süpürmüştü. Napoleon'u doğru yoldan ayıracağını hiç düşünmedin mi? Oğlum koskoca adam oldu nerdeyse.. kollarını açarak ilerledi ve ağlamaklı bir sesle: — Ah. Emma: — Ama. elini hiçbir şeye sürmüyordu. Monsieur? dedi. Oysa. kollarını kavuşturarak durdu: — Demek hiçbir kötü huyun eksik değil. biliyorum. başını kaldırarak. gözlerini döndürerek. Madame. Eserde öyle ilmi taraflar var ki. tedbirde pek ileri giderek. — Yaa! Hepsi bundan ibaret kaldı. Hiç değilse. ötekinin hatırası canlandı. insanın okuyup öğrenmesinde sakınca yoktur. kendini de bir şeyler söylememeye zorluyordu. Sonra. — Elli sekiz yaşındaydı. bir ince üslup ve nezaket şaheseri haline gelmişti. Ama yine de cevap verdi: — Evet. söyleyeceği cümle üzerinde uzun uzadıya düşünmüş. yuvarlamış.Madame Homais ilerledi: — Hayır.. üzüntüden bitkin. ansızın.. bilemeyeceğini gösteren bir jest yaptı. Zaman zaman. Fakat. pekâlâ yemeğe başladı. böylece cümle. Önce. iri adımlarla bir aşağı. iki gün önce. Ama yine. akşam yemeğinde. Eczacı. kafalarını altüst edeceğini. ellerine geçirip okumadıklarından emin misin? Bana teminat verebilir misin ki?!. Emma susuyordu. papazsız can verdiğine yanıyordu. veznine sokmuştu. uçurumun kenarındasın!. Eczacı parladı: — Çıkın dışarı! Çocuklar çıktılar. Bir çeyrek saat sonra Charles: — Zavallı anneciğim. dedi. Yunan biçimindeki takkesiyle yelpazelenerek. kendisini beklemekte olan Charles. Homais'den bu korkunç haberi karısına sindire sindi-re vermesini rica etmişti. Charles ona. kocasının dudakları dudaklarına değer değmez. — Doğru. zira M. Bu aşağılık kitabın çocuklarımın eline geçeceğini. dedi. kendi üzüntüsünü yenerek: — Dün. Allahın cezası? Dikkat et. kayınpederiniz öldü! Hakikaten Bovary Efendi. Fakat daha sonra. beyninden vurulmuş gibi. Emma'yı öpmek için hafifçe eğildi. emekli subaylarla bir anma yemeğinden sonra. karşısında kocası.. Athalie'nin yüzünü gözünü açacağını. onu törpülemiş. âdet yerini bulsun diye iştahı kesilmiş gibi göründü. Emma. sakın dokunma Çocuklar. Fakat öfke. annesinin hiçbir duygu yapmacığına başvurmaksızın hadiseyi olduğu gibi anlattığı mektubu gösterdi. iyi eğlendin mi bari? MADAME BOVARY . karısına yeis dolu gözlerle uzun uzun bakıyordu. açılmış kitap elinde. Sonra dosdoğru çömezinin karşısına geldi. şimdi ne olacak? Emma. habere pek üzülmüş olduğunu sanıyor. mizacının kıvamını bulmasını bekleseydin ya. sofradan kalktığı sırada. Hocais tekrar azarlamalarına başlamıştı. ürpererek elini yüzünden geçirdi. sevgili karıcığım. sokakta bir kahvenin kapısı önünde ölmesi nedeniyle. eczaneden çıktı. kocasının Doudeville'de.. Emma mektubu geri verdi. babacan bir tavırla söyleniyordu: 256 MADAME BOVARY — Sanma ki bu kitabın tamamıyle aleyhindeyim! Yazarı hekimdi. Bir defasında içini çekti: — Kendisini tekrar görmek isterdim. biliyorum. karısını böyle sessiz gördükçe. dedi. öyle mi. duyduğu acıyı büsbütün coşturmamak için. beyin kanamasından ölmüştü. Charles.
¦ Bovary. Emma. kendilerine bir hizmette bulunup bulunmayacağını öğrenmeye gelmişti. Emma hiç oralı olmayarak: — Evet. Ne yaparsa yapsın. hep birlikte matem meselesini görüşmek icabetti. Ocağın üstünde Leon'un menekşelerine gözü ilişince: — Ne güzel bir buket getirmişsin. tahta bacağıyle. yerinden kalktı. kör topal giden sağlığm- . Bu. Emma. Leureux. Dikiş dikerken. mahsulden. hizmetçilere emir vermek bahanesiyle ortalıktan kayboldu. Emma anlayışlı göründü. dedi. ancak kırk sekiz saat önce. Başbaşa kalınca. Charles ise. Ana oğul. Lheureux'nun çitten içeri girdiğini gördüler. Pek uzun bir hayıflanma ile her şey siliniyordu. bir dilenci karısından. Charles menekşeleri aldı. Daha ertesi gün. hemen çiçekleri elinden çekip aldı ve bir su bardağına koydu. M. Sofra örtüsü kaldırıldığı zaman. Birdenbire tuhafiyeci M. dedi. Emma. Dikiş' kutularıyle birlikte dere boyuna gidilip kameriyenin altına oturuldu. cılız.257 — Evet. Madame Bovary anne. sadece orada bulunuşunun dahi kendisi için ne kadar zillet verici bir şey olduğunu anlamaz görünüyordu.. aşkının zaten dışarıdan gelen izlenimlerle kaybolu gidecek olan hatırası bozulmasın diye. Dükkâncı bu cevaptan hiç alınmadı: — Çok özür dilerim. Ölümüne kadar pek az sevdiğini sandığı bu adama bu kadar muhabbet duymasına hayret ediyordu. dünyadan uzak. yemiş ağaçlarından. sanki şifa bulmaz beceriksizliğine canlı bir serzeniş gibi. her bakımdan biçare bir adam gibi görünüyordu. yan yana bulunduklarım düşünüyordu. Charles. böyle bir hizmete ihtiyaç olduğunu sanmadığını söyledi. biliyorsunuz. iri bir yaş MB 17 258 MADAME BOVARY damlası burnundan aşağıya iniyor ve ucunda bir an asılı duruyordu.. Adam. iki eli ceplerinde duruyor. kısacası. üzerinde küçük beyaz önlüğü. karşılıklı ağlaştılar. kenarları şeritli terlikleri ayağında. sonra şundan bundan. evet. Charles. hiçbir şey dinlememek. sıska. Madamın bavullarını getiren Hippolyt'ti. annesinin senet meselesini öğrenmesini istemiyordu. dedi. bugün öğleden sonra satın almıştım. açıktan açığa Emma'yı mirastan dolayı tebrik etti.. ağlamaktan kızarmış gözlerini onlarla serinleterek kokusunu içine çekti. Bu adamcağızın. kesesinde ufaklık arayıp duruyordu. bu sefer annesine: — Bir şey değil. etrafına bez parçaları saçılıyordu. Kocasının halini gördükçe. Paylanmaktan korktuğu için. bir hiç. daima şöyle böyle. Madame Bovary anne çıkageldi. eve dair ufak tefek işler. Yakınlarında Berthe. dedi. bu manzaranın monotonluğu yüreğindeki acıma duygusunu yavaş yavaş silip süpürüyordu.. döşeme tahtaları üzerinde bir sopanın tok gürültüsünü duydular. âşığıyle birbirlerine yiyecek gibi bakarak. Bu adamdan nasıl kurtulmalı? Ne sonu gelmez akşamdı bu! Bir afyon buharı gibi. dedi. hiçbir şey görmemek istiyordu. Kaderin icaplarını göz önünde tutarak. ıkına sıkma yarım çark etti. dedi. kendisine hırkalık eden koyu renkte eski redingotu sırtında. öyle ya. Emma ise. gür kızıl saçlarından ter boşanan biçareye bakarak kendi kendine: — Başına gelenleri unutmuş bile. Ertesi gün. Methalde. küreğiyle bahçe yollarının kumunu kuruyordu. Eski zamanların en kötü günlerini bile özlüyor gibiydi. uyuşturucu bir şey Emma'yı gevşetiyordu. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesildi: — Evet.. bavulları yere koymak için. sevgilim?. özel olarak görüşmek isterdim. Fakat kocasıyle kaynanasının orada bulunuşu. Bovary yerinden kalkmadı. tam bir sarhoşluk içinde. kendisini rahatsız ediyordu. makasını şıkırdatıyordu. kocasını düşünüyordu. hiç sesini çıkarmıyordu. Sonra. Telâş içinde karısına döndü: — Acaba. Bovary ana. Emma. gözlerini kaldırmaksızm. Bir elbisenin astarını söküyor. babasını düşünüyordu. O mazi olmuş günün en göze görünmez ayrıntılarını canlandırmaya çalışıyordu. mümkün mü. Emma da öyle. Kocası ona. değil mi? Charles. alçak sesle ilave etti: — Hani şu meseleye dair.
çok daha iyi olur. sonunda: — Nihayet kendisiyle anlaştık. Fakat kaynanası gider gitmez. tanıdık biri olsa. ama kafası öylesine allak bullaktı ki. dedi. diye devam etti. Ama ziyaretlere gitmek için başka bir tane lazım. Emma' nın bu meseleyi düşündüğü yoktu. İki günden beri sıkıntıdan patlayacak haldeydi! Dükkâncı: — Artık tamamıyle iyileştinîz.. Acaba bir şeylerden mi şüphe ediyordu?. — Üstünüzdeki elbise eve giymeniz için iyi. nasıl münasip görürse. — Hatta bunu bir başkasına. Bir tanıdık bulmak için zihnini yoran Charles: — Belki Leon kabul ederse. ben gideceğim. Lheureux'un verdiği derslerden faydalanmıştı. dedi. zaten kendisine bir uzlaşma teklif etmeye geldim. pek güvenemiyorum. hastalığı sırasında tutulduğu din duygularına verdi. Emma'ya. Karşılıklı bir nezaket ve iltifat yarışıdır başladı. Noterlerin kötü bir şöhreti yardır! Belki danışmak gerekecek. üzülmesine hiç lüzum yoktu. Senetten asla bahsetmiyordu. ama. Charles. tam karşıdan bakıyordu. kimse yok. Ben bunu içeriye girer girmez hemen farkettim. hafifçe ıslık çalarak.. Zaten para konusunda bir münakaşa kapısı açmaya da asla yanaşmadı. gülümseyerek. sadece ekmeğine katık bulabilmek için ecel teri döktüğünü anlattı. Dükkâncı sustu.. pratik sağduyusuyla Bovary'nin gözlerini kamaştırmakta gecikmedi. Rasgele'teknik deyimler kullanıyor. yolculuk çantaları filan gibi. Sonunda Emma. Charles. iki eli arkasında. — M. dedi. Monsieur. ipotekleri tahkik etmek. müzayede ile satışa çıkarmak mı. dedi. basiret gibi büyük laflar ediyor ve mütemadiyen verasetin güçlüklerini büyültüyordu. Bovary'nin imza ettiği senedi yenilemekten ibaretti. adamın sözünü kesmeden dinliyordu. Bir vekâletname ile mesele halledilir. Şapkasını gözlerine kadar indirmiş.. Malumat almak. Guillaumin'den. Bereket versin adam. . bu kağıdın nereden geldiğini safça sordu. her nevi tediyede bulunmak ilah» hususunda umumi bir vekâletname örneği gösterdi. Zavallı kocanızın üzüntüden neler çektiğini gördüm. istikbal. sözü dükkândaki mallara getirerek. bizzat getirdi. Charles teşekkür etti. rica ederim. örneğin size devretse. Her ne kadar aramızda bazı çekişmeler olduysa da. bu işe baş koymuş görünmeye çalışarak ve daima Emma' 260 MADAME BOVARY ya vekâletname hususunda öğütler sokuşturarak türlü bahanelerle tekrar tekrar geldi. Charles. Emma. Emro bizzat Rouen'a gitmeye talip oldu. hizmete amade ve Homais'nin deyimiyle. ne gibi çekişmeler olduğunu sordu. başını eğerek: — Ne kadar iyisin. her nevi borca girmek. Sonra. Türlü endişeler içinde bunalıp kalmıştı. o zaman da işlerimizi karşılıklı görürdük. hele bir sürü sıkıntılı işlerle karşılaşacağı şu günlerde. Sonra ölçü almaya geldi. Lheureux: — Biliyorsunuz canım. nizam. Charles siparişlerin geri verilmesini kendisinden gizlemişti. Bende Amerikalı gözü vardır. hiçbir şey hatırlayamıyordu. şu sizin arzu ettiğiniz şeyler. hiçbir şey anlamıyordu. Bovary ana bundan hayrete düştü ve gelininde gördüğü bu mizaç değişmesini. Kadın ısrar etti. bütün senetleri imza veya ciro eylemek. Kendisine on iki metrelik siyah bir yünlü gönderecekti. Emma. iyi çocuktur doğrusu. tahammül edilmez bir şekilde. Bu. Madamın kendisinden bir şeyler satın almaktan vazgeçemeyeceğini söyledi. Fakat mektuplaşma yoluyle anlaşmak güç olacaktı. görülmemiş bir soğukkanlılıkla ilave etti: — Doğrusu. yapma bir isyan edasıyle: — Hayır. öyle hareket ederdi. Sonra. bundan ferah ferah bir rob çıkardı. nekahatinin ilk günlerinde kendisine bir şeyler hikaye etmişti. her seferinde sevimli.MADAME BOVARY 259 dan söz açtı.. Kumaşı göndermedi. Nihayet bir gün kocasına «işleri sevk ve idare etmek. Emma. Emma.. yoksa tasfiye etmek mi icabedeceğini anlamak gerekiyordu. herkesin düşüncesinin tersine.
güneşin kızıllığı altında yüzen. yahut arzularının tatmin edilmesinden beri güzelleşmeye başlamış gibi. karanlığa gizlenmiş. ilâh.Daha ertesi sabah. kalafat tokmaklarının gemi karinalarında tınladığı duyulan saatti. uzun boylu. Pastalar. Rüzgâr. Başını kaldırmış. borulu çalgılarla gelen gürültülü patırtılı. onu daha ince. Leon mektuplarını Rolet ananın adresine gönderecekti. kadınlı erkekli bir alay şaklaban vardı kayıkta. Kayık. herkesten uzakta. ve şiirle dolu bularak. yük arabalarının takırtısı. harikulade geçti. hatırlar mısın. Bazen söğütlerin gölgesi onu bütün bütüne gizliyor. onun yanında. Verev duran uzun halatları sandalın üstüne biraz sürtünen. fakat. Emma. bir şey değil. rıhtıma bağlı kayıklar arasından geçiyorlardı. Bu saat. üstü kapalı bir kayığa biniyorlar. seslerin uğultusu. pancurlar çekilmiş. MADAME BOVARY III 261 Bu üç gün. Orada. iki Robinson gibi. kayığın bölmesine dayanmış. orada. Emma çifte zarf hakkında o kadar açık tavsiyelerde bulundu ki. birdenbire meydana çıkıyordu. . dedi. Kapısında siyah ağlar asılı duran bir meyhanenin basık salonuna girip oturuyorlardı. Arkada ise. Akşama doğru. Saadet içinde kendilerine dünyanın en şahane köşesi görünen bu küçücük yerde. İstrongilos. Hele bir tanesi vardı. dedi.. açık bir pancurdan içeriye giriyordu. kapılar kapalı. Ahenkli ve zayıf sesi sularda kayboluyordu. gözlerini gökyüzüne dikmişti. bir adaya yemek yemeye gidiyorlardı. Kıvrımları yelpaze gibi genişleyen siyah elbisesi. tam karşıda duruyordu. Adolphe. Ayı melankolik.. eline kırmızı bir kurdele parçası geçirdi. sonra ay ışığında. gemi tezgâhlarında. sürüklenen dümen küreği suda tatlı şıpırtısını hiç kesmiyordu. İhtiyar kayıkçı. Ötekiler: «Haydi. azar azar uzaklaşıyordu. değil mi? diye sordu. Leon ona sokularak: — Rahatsız mı oldun? dedi. yoktan var olmuş gibi. Sonra avuçlarına tükürerek küreklere sarıldı. yerlerde çiçekler ve sabah olur olmaz getirilen buzlu şerbetlerle yaşadılar. yakışıklı bir adanv keyfine payan yoktu. hiç konuşmadan kalıyorlardı. nehirde. adalarına ayak basıyorlardı. Ağaçları. Rıhtım üzerinde Boulogne Ote/i'ndeydiler. Ay. Gece. bize bir şeyler anlat. yavaşça: — Kadınsız edemeyen biri olmalı o da. sonuna kadar ömür sürmek istiyorlardı. Adolphe!. Rouen'a gidip M. suyun akışını dallar arasında meltemin esmesini ilk defa işitmiyorlardı. Bir defasında ay göründü. şampanyalar.. tabaka tabaka Floransa tuncu gibi karmakarışık dalgalanan. yabancıya iltifat olacağını sanarak. L6on'a akıl danışmak için Kırİangıç'a bindi: Orada üç gün kaldı. Otlar üzerine uzanıyorlar. Katran dumanı ağaçlar arasından dağılıyor. ellerini bitiştirmiş. Her ikisi de kayığın dibinde.. geri dönüyorlardı. Leon. adaların kıyısını takip ediyordu. Emma son öpücükte: — Bana her şey yolunda diyorsun. daha uzun boylu gösteriyordu. Herhalde gecenin serinliği olacak. hemen şairanelik etmeye başladılar. mavi gökyüzünü. bir metronomun tiktakı gibi sessizlik içinde beliriyordu. Emma şapkasının bağlarını çözüyor. pek hazin oldu. Emma ürperdi. L6on onun bu âşık kadın kurnazlığına bayıldı. kavakların altında öpüşüyorlardı. krema ve kiraz yiyorlardı. sanki tabiat daha önceden mevcut değilmiş. gemi güvertelerindeki köpeklerin havlaması. geçen gün gezdirdiğim bir gruptan kalmış olmalı. çimeni ilk defa görmüyorlar. herhalde bütün bunlara daha evvel hayranlık duymamış olacaklardı. geniş yağlı damlalar görülüyordu. Emma. yerde.» diye bağırıyorlardı galiba. Kayıkçı kurdeleyi evirip çevirdikten sonra: — Belki. Leon' un etraftan kanat çırpmalar gibi geçtiğini dinlediği ses titreşimlerini alıp götürüyordu. gerçek bir balayı oldu. Şehrin gürültüleri.. nefis. Demir iskarmozlarda dört köşe kürekler ses çıkarıyor ve bu. sulardan kayıyorduk. dopdolu. küçük bıyıklı. Ama yine de ayrılmak lazım geldi! Veda. — Yoo. hatta Emma şarkı bile söyledi: 262 MADAME BOVARY Bir gece..
Çok güzel! Beğenmemekte haksızsın! Devam et. Allaha ısmarladık!. bahçenin arkasındaki dar yolda —tıpkı ötekiyle olduğu gibi. Nitekim. Emma.. elbette. çok pahalı! Charles. «gürbüz-leşmiş ve esmerleşmiş» buluyordu. ama. Lheureux: «Alt tarafı atla deve değil» diyerek. Emma bu devirde. Gidip hekimin kapısını çaldı. aptalca sırıtarak: . kendisine bir tane tedarik etmeyi nezaketle üzerine aldı.. Seni ne zaman göreceğim bir daha? 264 MADAME BOVARY Ayrılmışlarken dönüp tekrar öpüştüler. olmuyor. ama yalnızdı. Charles. yemeğini bir saat erkene almıştı. dar yolda— yalnız kalabildi.. Hiçbir şey görünmedi. — Alaha ısmarladık!. Kırlangıç'ı beklemekten usanmış. arkadaşlarına tepeden bakmaya başladı. .. aynı parçaya dört kere yeni baştan başladı ve her defasında çaldığını beğenmedi. fakat ne o akşam. Hep mektup bekliyordu. Ümit içindeydi. Lefrançois ana. Ağlaya ağlaya. ne de ertesi gün evden çıktı. işini gücünü bırakıp geliyordu. tahsildar yoktu. yani kış başlangıcında. gelenleri tekrar tekrar okuyordu. Kendisine para gelecekti. Monsieur. diyordu. farkı kavrayamayan Charles: — Bravo. M. Leon'un kolları arasında kıvranıyordu. Lheureux'un ucuzluğunu methettiği geniş yollu bir çift sarı perde aldı.— Elbette. o. şemsiye altında konuşuyorlardı. Ayrılık tahammül edilmez bir hale geliyordu. Mutfakta ışık yanıyordu. Hava sağanaklıydı. Berbat! Parmaklarım durmuş. Bayırın üstüne varıp da vadide rüzgârla dönen teneke bay-rağıyle çan kulesini görünce. Arzusunun ve hatıralarının bütün kuvvetiyle onu hayalinde canlandırıyordu. Fakat. da hiç ses çıkarmadan. aralarından uzaklaştı ve dosyalan tamamıyle ihmal etti. Ertesi gün. Emma. ders almam lazım. onu «uzamış ve incelmiş» buldu. köylerini ziyarete gelen milyonerlerin hissetmesi gereken muzafferane bir gurur ve bencil bir şefkat karışığı bir haz duydu. bir cumartesi sabahı noterlikten sıvıştı. dükkâncıya iyice dadanmıştı. odasına. dedi. şimşeklerin parıltısında. Yemeğini. Dudaklarını ısırdı ve devam etti: — Ders başına yirmi frank. Madame odasındaydı. Halbuki. o kadar ki. — Hayır. Rolet ananın neden her gün öğle yemeğini Emma'larda yediği ve ayrıca kendisine özel ziyaretlerde bulunduğu da bir türlü anlaşılmıyordu. ancak bir çeyrek saat sonra aşağı indi. şimdi artık akşam yemeğini tam saat beşte yiyor ve yine de ihtiyar hırtlambanın geç kaldığım sık sık söylemekten geri kalmıyordu. Perdelerin arasında gölgesini aradı. her çareye başvurarak hiç değilse haftada bir defa devamlı olarak serbestçe buluşmak fırsatını elde edeceğini vaadetti. Charles'ın kendisini dinlediği bir akşam. Zaten bundan şüphesi yoktu. arada piyanoyu birazcık unuttuğunu itiraf etti. müziğe dehşetli tutkun göründü. Günde yirmi defa adam gönderip kendisini çağırıyordu. Emma'yı tekrar görmek isteği. kendisini görünce sevinçle çığlıklar kopardı. Emma'nın evinin etrafında dolaşmaya gitti. Emma porteleri şaşırıyor. olmuyor. Emma: — Ölmek daha iyi.. — Peki. diyordu. çünkü Binet. onun uzakta olmasıyle azalacağına büsbütün arttı. sokaklardan tek başına eve dönerken aklına geldi: — Niçin bu kadar vekâletname diye tutturuyor? MADAME BOVARY IV 263 Çok geçmeden Leon. Leon'u görmekten pek memnun göründü. küçük salonda yedi. M. arzun yerine gelsin diye çalıyorum. Emma'ya mektup yazıyordu. Leon nihayet kararını verdi. Leon. Sonra birdenbire keserek: — Hayır. eskiden olduğu gibi. birbirine karıştırıyordu. Emma ile ancak gece geç saatlerde. Oysa Artemise. Charles ondan bir şeyler daha çalmasını rica etti. bir halı satın almayı kurdu.
Bovary'nin nazarında. Bu. Emma: — Ama dersler ancak arka arkaya olursa fayda verir. fakat ün salmamış sanatkârlar da vardır. MADAME BOVARY 265 Ertesi gün Charles. Herkes kendisini ayıplıyordu ve bilhassa eczacı: — Yaptığınız doğru değil.— Evet. Madame Liegard. dedi. zira meşhurlardan çok daha değerli olan. bir otlaktan sonra bir direk. sonra bir karaağaç. Misericorde'da okuyan üç kızının ders başına iki buçuk frank Vererek. bir yukarı dolaşıyor. piyanosunun yanından ne zaman geçse: — Ah zavallı piyanocuğum. kendisini ziyarete gelenlere müziği bıraktığını. piposunu yakıp kamçısını eline aldıktan sonra. çağırıyor. Hatta bazıları o sırada henüz yatakta oluyor. belki zamanımız için biraz yenidir. sessizce giyiniyordu. piyanoda bir hayli ilerlediği kanaatına varıldı. bazı zaruretler yüzünden yeniden başlayamadığını söylemekten geri kalmıyordu. Fakat (Bovary şayet oradaysa). Emma: — Bul da göreyim. Gururunu o kadar okşamış olan bu zavallı piyanonun evinden gidişini görmek. Ama yine de arabanın dört kanepesi yolcu ile doluyordu. Kırlangıç. ufka doğru daralarak uzanıp gidiyordu. günün birinde mutlaka zafere ulaşacaktır. sonra yerinden iniyor. Emma potinlerinin tabanıyle avlunun kaldırım taşlarını dövüyordu. bu. Emma mutfakta yalnız kalıyordu. Arada sırada dışarı çıkıyordu. eve döndüğü zaman Emma'yı kurnaz bir bakışla süzdü ve nihayet şunu ağzından kaçırdı: — Bazen çok inadın tutuyor! Bugün Barfeuchers'deydim. Biraz pahalı. Hivert bağırıyor. kendi kendini . Sonra. âşığını görmek iznini kocasından koparmış oldu. gocuğunu giydikten. 266 MADAME BOVARY V Perşembe günüydü. — İstersen. eczacının pancurları kapalı evindeki tabelanın büyük harfleri. Bazen. Hivert. Herkes ona acıyordu. dedi. annenin yavrusunu emzirmesi gibi.. Hivert. bana kalırsa daha ucuz bir şeyler bulunur belki. hem de usta bir öğretmenden piyano dersi aldıklarını söyledi! Emma omuz silkti ve piyanosuna bir daha el sürmedi. düşünün. Altın Arslan'a gidiyor. sarı bir su ile dolu iki uzun hendeğin arasında. hafif tırısla yola çıkıyor. Madame üşümesin diye külleri eşeleyip korları meydana çıkarıyordu. dedi. üç çeyrek fersah boyunca yer yer durarak. arabayı bekletiyorlardı. gidip kapıları yumrukluyordu. karısının bir parçasının tarife sığmaz intihan gibiydi. aşı gibi. alt tarafı bizi iflas ettirmez. Bana kalırsa. Artemise esneyerek ona kapıyı açıyordu. piyanoyu satmanın daha iyi olacağını söyledi. arabanın gelişini ayakta gözetleyen yolcuları alıyordu. Rousseau'nun fikridir. • Charles böylece bir defa daha piyano meselesini açtı. Ama yine. Sabahın ilk aydınlığı pazar yerinin sütunları arasında geziniyor. küfrediyor. haftada bir defa şehre inmek. fakat eminim. Emma yataktan kalkıyor. arabanın sürücü yerine rahatça yerleşiyordu. avluların çitleri önünde. Madamı piyanoya teşvik ederseniz. pamuklu gecelik takkesiyle başını bir delikten uzatan Lefrançois ananın verdiği siparişleri ve bir başkasının zihnini mutlaka allak bullak edecek olan izahatlarını dinliyordu. Emma. Geleceklerini bir gün önceden haber vermiş olanlar. atları arabaya koşuyor. yol. bir aşağı. Emma. dostum.. Hatta bir ay sonra. nihayet çorbasını içtikten. Ne kadar yazık olmuştu! İnsanın bu kadar kabiliyeti olunca! Bunları Bovary'e de söylediler. bir ambar veya yol amelesi kulübesi geleceğini önceden kestiriyordu. diye içini çekmeye başladı. asıl anneler çocuklarını yetiştirmelidir. İşte orada. arada sırada bir ders alırsın. Saat yediyi çeyrek geçe olunca Emma. Emma yolu baştanbaşa ezber biliyordu. pencerenin önüne geliyor. yol kenarında. Araba yürüyor. Zaten. doğru. daha sonraları çocuğunuzun müzik terbiyesi daha az masrafa malolur. dedi. Neden bu kadar erken hazırlandığını diline dolama-ması için Charles'ı uyandırmaktan çekiniyordu. aynı zamanda. ters ters. elma ağaçları bir dizi halinde birbirini takibedi-yor. şafağın solgun rengi içinde seçilmeye başlıyordu. acele etmeksizin. Emma böylece. Hizmetçi kadın. Tabiatın melekelerini hiçbir zaman bakımsız bırakmamalı.. diyordu.. meydana bakıyordu.
ihtirasın mahremiyetleri için âdeta biçilmiş kaftandı. kalbi kabardıkça kabarıyordu. Dökümhanelerin uğultu-suyle birlikte. evlerin arasında mor çalılıklara benziyor. sokağı dönüyordu. kayık biçiminde.. yüksek bir kameriye. solgun gökyüzünün kararsız alt çizgisine dokunacak kadar yükseliyordu. yaprak sigarası ve istiridye kokuyordu. gözleri yerde. kendilerinde hayal ettiği ihtirasların buharını püskürtüyor-muş gibi. İç gümrük parmaklığı önünde araba duruyordu. kulağa yapıştırılınca denizin gürültüsü duyulan. demir atmış gemiler bir köşede birbiri üzerine yığılıyordu. değişik değişik parlıyordu.şaşırtmak için gözlerini kapadığı oluyor. pembe renkte iki iri deniz kabuğu duruyordu. tuğladan evler sıklaşıyor. uzun uzun. Bazen rüzgâr çıkıyor. Leon. Bu tortop olmuş varlıklar Emma'ya baş dönmesi veriyor. Basamak basamak alçalan sise gömülmüş şehir. Çubuklar ok biçiminde nihayetleniyor. mektuplar yüzünden çektikleri endişeyi anlatıyorlardı. MADAME BOVARY 267 Nihayet. Yatakları. iki eliyle tutunduğu pencereden sarkıyordu. Emma tahta meslerini çıkarıyor. Şöminenin üstünde. Böyle yukardan görülünce. Sonra. şamdanların arasında. meyhaneler ve yosmalar mahallesiydi. gezinti yerlerinde. sis altından yükselen kiliselerin berrak çan sesleri duyuluyordu. delişmen süsleri ve sakin aydınlığı ile bu ılık daire. Emma. yeşil tepelerin eteğinde. duvarlara sürtüne sürtüne. Aşkı bu genişlik karşısında büyüyor. maundan. orada nabızları atan yüz yirmi bin insan. bu gürültüyü meydanlarda. Fabrikaların bacaları. şalını düzeltiyor ve yirmi adım ötede Kırlangıç'tan iniyordu. bulutları. zaman zaman tiz perdeden bağırıyorlardı. Taşlar çamurun altında gıcırdıyor. birdenbire şehir meydana çıkıyordu. adalar. Emma' nm bir utanç jestiyle yüzünü elleriyle gizleyerek çıplak kollarını kavuşturduğu zaman. Bulvarların yaprağı dökülmüş ağaçları. Aralıklardan heykeller. su üstünde durakalmış siyah balıklara benziyordu. bu kıpkırmızı renkle kesişen siyah saçlı başı ve beyaz cildi kadar güzel olamazdı. şapkasından taşan kıvırcık saçlarından onu tanıyordu. gözleri önüne uçsuz bucaksız bir başkent gibi. Burası tiyatro. O.Ekseriya. sanki hep beraber ona. birer ucu uçup giden koyu renkte muazzam duman bulutları savuruyordu. ayak bastığı bir Babil gibi seriliyordu. Ama artık her şey unutuluyordu. Her taraf absent. içeriye güneş girdi mi. nehir. kendisine kadar yükselen o belirsiz uğultulu gürültüyle doluyordu. köprülerin ötesinde belli belirsiz genişliyordu. Nationale sokağının altına. çok aşağıda. kalçalarına dayalı sepetler taşıyan kadınlar. uzakta. oradaki çeşmenin yanına çıkıyordu. önsezişlerini. inik siyah peçesinin altında keyifle gülümseyerek yürüyordu. Meltemi içine çekerek. yağmurdan ıslanmış çatılar. O ne sarılıp öpüşmeydi! Öpücüklerden sonra sözler yağıyordu. Önlüklü hademeler. sokaklarda tekrar dışarıya boşaltıyor ve eski Norman-diya beldesi. tekerleklerin altında tınlıyordu. fakat daha ne kadar mesafe kaldığını kestirme hassasını asla kaybetmiyordu. . Sonra kır. şehvetli gülüşmeler ve sevgi dolu hitaplarla. her sefer en kısa yolu tutmuyordu. yaya kaldırımı üzerinde yürümesine devam ediyordu. tıpkı falezlere sessizce çarpıp kırılan havai dalgalar gibi. Tavandan inen kırmızı Şam işi perdeler. kan ter içinde. yolcu arabası sallanıyor. büyük bir karyolaydı. geniş başucu hizasında toparlanıyordu. Hivert yoldaki yük arabalarına uzaktan sesleniyor. Emma. kapıyı açıyor. peyzajın baştan başa resim gibi hareketsiz bir hali vardı. Leon yukarı çıkıyor. sokak başlarında. küçük aile arabalarında bayır aşağı telaşsızca iniyorlardı. Saint-Catherine tepesine götürüyordu. eğriliğini daha da yuvarlaklaştırıyordu. Kırlangıç bahçeler arasından kayıyordu. yeşil fidanların arasındaki iri kaldırım taşları üzerine kum döküyorlardı. yeknesak bir yayılışla. Emma otele kadar onun peşinden gidiyordu. mahallelerin yüksekliğine göre. budanmış porsuk fidanları.. bir salıncak görülüyordu. yanından sallana sallana dekor taşıyan bir at arabası geçiyordu. . başlarında Yunan bici268 MADAME BOVARY mi takkeleriyle çıraklar dükkânların camekânını siliyorlar. Görülmekten korktuğu için. dünyada hiç bir şey. karşı karşıya birbirlerine bakıyorlardı. Karanlık ve daracık sokaklara dalıyor. Arabanın üç beygiri dörtnala gidiyordu. bakır kancalar ve ocaktaki kenar tutamaklarının iri yuvarlakları ışıl ışıl parlıyordu. Göze batmayan halısı. içeri giriyordu. Birbirlerine haftanın üzüntülerini. O sırada şehir uyanmaya başlıyor. zemin. geceyi Bois-Guillaume'da geçirmiş olan şehirliler ise. başka eldivenler takıyor.
Tiyatroda oyuncuları temsile çağıran çıngırak sesini duyuyordu. ekseriya. kaç defa kahkaha ile gülmüşlerdi.. fakat ayrılmak zamanı gelince. Emma birdenbire onun başını iki eli arasına alıyor. bacakları kısa kaldığı için havada sallanıyor ve minimini terlik. şehrin birbirine karışmış evler üzerinde geniş ve aydınlık bir buhar tabakasını andıran bütün ışıkları biraz daha fazla görülüyordu. Sabahleyin kanepe altına gizlemiş olduğu tahta kunduralarını giyiyor.Berber. bu mahmur kumru hallerine hiç rastlamamıştı. 270 MADAME BOVARY Ona çocuk diyordu: — Seviyor musun beni. Şampanyanın köpüğü incecik bardaktan parmaklarındaki yüzüklere döküldüğü vakit de çapkınca fıkır fıkır gülüyordu. Emma cilveli cilveli diller dökerek yemeği parçalara ayırıyor ve Leon'un tabağına koyuyordu. Emma'mn önünde yere oturuyor. Comedie sokanına. keyif hallerinin çeşitliliği ile onda bin bir arzu uyandırıyor. yaldızlı bir gırlanta altında kollarını cilve ile geren tunçtan bir cupidon heykelciği vardı. Me-lek'ti! Ona bakarken. Bütün romanların seven kadını. bizim halımız. Emma'mn bir perşembe önce duMADAME BOVARY 269 var saatinin altında unuttuğu firketeler meydana çıkıyordu. hayatlarının sonuna kadar yaşayacakları kendi hususi evlerinde sanıyorlardı. Hatta Emma tutturarak. Emma minderin üstünde diz çöküyor. kâh geveze. kendilerini. bazen. Bunların bazıları tepenin eteğinde iniyorlardı. fakat her şeyden önce o. Masa saatinin üstünde. kibar muhitten bir kadın. Barcelone'un solgun kadını'üa da benziyordu. iki dirseği dizlerinde. sarhoşluktan nefesi tıkanmış gibi mırıldanıyordu: — Ah. gülümseyerek ona dalıyordu. sabırsızlık gösteren yolcular arasında. Sonra kalkıp gidiyordu! Sokaklardan geçiyor. başını uzatmış. kımıldama! Söz söyleme! Bak bana! Gözlerinden öyle tatlı bir şeyler çıkıyor ki. yerine kuruluyordu. kâh uyuşuk. bana çok iyi geliyor. kendi ruhunun Emma'ya doğru akıp başının çevresine bir dalga gibi yayıldığını ve göğsünün beyazlığına-kapılıp aşağı indiğini zannediyordu. Zaten. Bu. kâh öfkeli. — Perşembeye!. konçsuz olduğundan. Ocak başında.. Başını mıncıklayan o yağlı eller ve demir maşaların kokusu çok çabuk onu sersemletiyor. Leon. berbere. horul horul yanıyordu. iki ebedi genç evli gibi. evli bir kadın. dükkândaki havagazı lambası yakılıyordu.Birazcık solmuş ihtişamına rağmen. Emma arabada yalnız kalıyordu. Kızıl-Haç'a varıyordu. her şey onlara asık suratlı görünüyordu. bütün şiir kitaplarının belirsiz sevgilisi o idi. Birbirlerinin karşısında hareketsiz. Emma. neşeyle dolu bu oda-cığı ne kadar seviyorlardı! Bütün eşyasını her zaman yerli yerinde buluyorlardı. eski şato sahibelerinin uzun korsajını onda görüyordu. Bu fazla basık küçük dükkânda hava çojk sıcak oluyordu. pembe satenden. Dudaklarının Leon'un ağzına hücumu yüzünden cevabını duyamıyordu. tekrarlayıp duruyorlardı. Emma da üstüne geçirilen sabahlığın altında hemen uyumaya başlıyordu. Soba. Her dönemeçte. Birbirlerine sahip olmaktan öylesine coşuyorlardı ki. Leon. bizim koltuklarımız diyorlardı. kadın zarafetinin o anlatılmaz nefasetini ilk kez tadıyordu. renksiz suratlı erkeklerle kıyafetleri eskimiş kadınların kulis kapısından içeriye girdiklerini görüyordu. pelesenk ağacı kakmalı bir orta masasında yemek yiyorlardı. . böyle bir giyinip kuşanma hayasına. Perşembeye!. hasılı gerçek bir metres değil miydi? Emma kâh mistik. Âşığının dizlerine oturduğu zaman. ona ekseriya maskeli balo bileti teklif ediyordu. Emma ona eğiliyor. bütün dramların kahramanı. Bizim odamız. kâh sessiz. «Al-laha ısmarladık!» diyerek acele ile alnından öpüyor ve merdivenlere atılıyordu.. kenarları beyaz tüylü bir çift terlikti. saç örgülerini düzelttirmeye gidiyordu. çıplak ayağının yalnız parmaklarına takılı duruyordu. Ona bakarak. kâh neşeli. çocuk. Ruhunun coşkunluklarını ve etekliğinin dantellerini hayranlıkla seyrediyordu. perukalarla pomatlar arasında. sevkitabiiler ve hatıralar canlandırıyordu. ve karşıda. Böyle bir konuşma inceliğine. Ortalığı karanlık basıyor. Hamamda odalık 'in kehribar rengini onun omuzlarında buluyor. Leon'a hediye ettirdiği terliklere benim terliklerim diyordu. saçlarını düzeltirken.
gözleri bu parıltıya dalıyordu. Tepede. karanlıkta. ruhu sanki ölümün pençesinde. Emma: — Hayır. başı açık. gülerek dostunun hatırını soruyordu.. Siyah burun delikleri titremelerle soluyordu. git bakalım. Hivert adamla şakalaşıyordu. beygirlerin sağrısı üzerinde sallanan fenerin ışığı. güzel bir günün sıcaklığı Küçük kıza aşkı hayal ettirir. olduğu yerde kalakalıyordu. bir şarkı tutturuyordu: Çoğu zaman. kör de bir uluma kopararak. Aşçı kadını mazur görüyordu. Hıçkırıyor. bu seste öyle uzaklardan. Orada bulunan Justin. başını geri atıyordu. öbür eliyle. adamın şapkası. vü272 MADAME BOVARY cudu titremeler içinde. Uçuruma dalan bir bora gibi kalbinin derinliklerine iniyor ve onu uçsuz bucaksız melankoli iklimlerine sürüklüyofdu. mumu. kederden sarhoş olmuş. başında kunduz postundan ortası çökmüş eski bir kasket. âdeta zorla öpüyordu. arabada muvazenenin bozulduğunu farkedince. Arabaların peşinden giderken. kan içinde iki boş göz çukuru görülüyordu. fakat. Kamçının ucu yaraların üzerine iniyor. elinde sopasıyle serseri serseri dolaşan bir adamcağız vardı. Sonra Kırlangıç'm yolcuları. Bazen. Malum hayallerle alevlenen bu hırçın arzu. Atların çıngırak sesi. kamçısını şaklatıp köre yapıştırıyordu. aptal aptal gülerek. Kibritleri. çamura yuvarlanıyordu. dallarla yapraklardan bahis vardı. Geri kalanında kuşlardan. kimisinin ağzi açık. kendisine hizmet etmek hususunda bir oda hizmetçisinden daha becerikli. sessizce etrafında dö-neniyordu. ayaklarının gittikçe daha fazla üşüdüğünü hissediyordu. gözkapaklarının yerinde. perşembe günleri daima geç geliyordu. tamam artık. Bu kadına artık ses çıkarmak yoktu. kitabı getirip yerli yerine koyuyor. o zaman mavimtırak gözbebekleri fıldır fıldır dönerek. Konuşmak istedi mi. yatağı açıyordu. Tekrar saadete kavuşmanın sabırsızlığı içinde. basamakta tutunmaya çalışıyordu. birdenbire Emma'nın arkasında peyda oluyordu. Emma. kahverengi pamuklu perdelerden içeriye sızıyor ve bütün bu hareketsiz insanların üzerine kanla karışık gölgeler konduruyordu. Leon'u çağırıyor. o açık yaraların kenarına çarpıyordu. daha ertesi günler ise berbat geliyordu. Fakat Hivert. Emma: — Haydi. O tarafının etleri kırmızı parçalarla lime lime olmuştu. Emma'yı perişan ediyordu. ona tatlı sözler ve rüzgârda kaybolan öpücükler gönderiyordu. diyordu. -•— Ama sen bir tuhafsın bu akşam! — Bir şeyim yok! Bir şeyim yok! Bazı günler. ani bir hülyanın sayısız ipliklerine dolanmış gibi. Madame. Kadın. gözleri açık. aldırmıyordu. Emma'ya ertesi gün pek kötü. leğen gibi yüzünü örtüyordu. belirsiz bir sıkıntının anlaşılmaz feryadı gibi sürükleniyordu. Bu ses. ağaçların fısıltısı ve boş arabanın kof gürültüsü arasında. Bir yığın paçavra omuzlarını örtüyor. yahut kollarını kayışa geçirerek. hızla ansızın pencereden içeriye dalıyor. Buralardan sızan sıvılar. Charles. Başlangıçta zayıf ve iniltili sesi gitgide tizleşiyordu. araba hareket halindeyken. ta burnuna kadar yeşil uyuz pıhtıları halinde donup kalmıştı. bir çığlık kopararak geri çekiliyordu. Ona Saint-Romain panayırında bir baraka tutmasını salık veriyor. gelen bir şey vardı ki. nihayet teşrif ediyordu! Kızını. elleri sarkmış. yolcu arabalarının ortasında. kasketini çıkaMADAME BOVARY 271 rınca. ancak yedinci gün. Ekseriya. yahut. nihayet uykuya dalıyorlardı. Yemek hazır değilse. Dışarıda. tekerleklerin sıçrattığı çamurlar arasında. onu solgun görünce. güneşten. Çünkü çocuk. hayranlık ve minnet coşkunluğuna bürünüyordu. hasta olup olmadığını soruyordu. Kırlangıç. hepsi de arabanın sallantısına göre sallanarak. Leon'un okşamalarıyle rahatça patlak veriyordu. Ekseriya kocası. yandakinin omuzuna yaslanarak. eve döner dönmez hemen odasına çıktığı oluyordu. diyordu. şakaklara doğru. geceliğini ortaya çıkarıyor. Emma gösterişsiz ve kendi içine dönük olarak bu aşkın tadını . L6on'un ateşliliği ise. evde onun gelişini bekliyordu. kendisi de. kimisinin başı öne eğik.
sonunda Emma hep: —. beni bırakıp gideceksin sen. — Mümkün! Sonra canlanarak: — Ama bende makbuzları var. — Evet. yemekten sonra piyanoda valsler çalıyordu. İşte bak. kağıtları altüst etti ve sonunda öyle perişan bir hale geldi ki. Emma: — Hayır. Ama bir akşam. — Peki. elini saçları üzerinde gezdirerek. Kendisini oda uşağı olarak almasını yalvarmakla onda bu hevesi uyandıran. Nitekim. Justin'di. acayipliklerinin birçoğundan. Ekseriya. orada olsaydık ne güzel yaşardık. Bununla beraber. herhalde. Ekseriya. ötekinin ne iş yaptığım sormaktan geri kalmadı. dönüşünün acılığını çoğaltıyordu. Ama yine Emma. konçlan devrik çizmeli bir seyisin sürdüğü iki tekerlekli mavi bir arabaya sahip olmak arzusundan hiç söz etmiyordu. ertesi cuma. onu sevgisinin bütün ustalıklarıyle besliyor ve bir gün kaybolup gitmesi korkusuyle titriyordu. tatlı bir sesle: — O halde mutlu değil miyiz? derdi. Emma da endişesiz yaşıyordu. dedi. aralarında hiçbir şey geçmediğine dair kızının başı üzerine yemin etti. diyordu. diye mırıldanırdı. bütün çekmeceleri karıştırdı. Charles o adi makbuzlar için bu kadar kendini zorlaniamasını söyledi.Ah. ille bulacağım. her nevi soruşturmanın önünü almak. Yazı masasına gitti. arkasından da hemen: «Seni sevdiğim gibi değil» dedi. Ona senden bahsettim: Seni hiç tanımıyor. Emma. Her ne kadar bu mahrumiyet her randevuya gelişinin zevkini azaltmıyorsa da. ismimi unutmuş olmalı. Genç adam. müsrifliklerine bakarak zaten bunu anlamıştı. bununla beraber. tabii bir eda ile: — Ah. Charles. MB 18 274 MADAME BOVARY Bu. meşinle çorabı arasında bir yaprak kağıt sıkıştığını hissetti. — Evet.. dostum. ortaya yıldırım düşmesi gibi bir şey oldu. yahut çok zorlu bir dertleşme ihtiyacına kendini kaptırarak) eskiden. işi felsefeye dökerek. diyordu. Bu. Bütün bunlar herhalde onun pek hoşuna gitmişti.çıkarıyor. Genç adam. melankolik seslerin tatlılığı ile ona: — Ah. — Belki Rouen'da piyano hocası olarak birçok Matmazel Lempereur vardır. Emma'ya inandı. Ben çılgının biriyim: Öp beni! Kocasına her zamankinden daha sevimli davranıyordu. Evleneceksin! Sen de ötekiler gibi yapacaksın! L6on soruyordu: — Kim o ötekiler? — Erkekler. ama bugün kendisini Madam Liegard'larda gördüm. örneğin kendisini Ruen'a getirmek için bir ingiliz atı koşulmuş. Charles fanilerin en bahtiyarı olmuştu. Kağıdı aldı ve okudu: . nişanlara ve unvanlara imrendi. hepiniz hainsiniz! Bir gün. ona fıstıklı kremalar yapıyor. mutluyuz elbette. damdan düşercesine: — Sana ders veren Matmazel Lempereur değil mi? diye sordu. canım. — Deniz albayıydı. bu dünyadaki hayal kırıkMADAME BOVARY 273 lıklarından bahsederlerken. Paris'ten söz açtıkları zaman. aynı zamanda savaşa düşkün bir mizaç sahibi ve iltifatlara alışmış biri olması gereken böyle bir adamı güya büyülemiş olmakla kendine yüksek bir paye vermek için değil miydi? Noter kâtibi o zaman kendi mevkiinin ne kadar aşağı olduğunu anladı. Emma (ya kıskançlığını denemek için. Leon'dan önce birini sevdiğini söyleyiverdi. onu baygın baygın iterek: — Siz erkekler. elbiselerinin saklandığı karanlık odada ayağına çizme giyerken. Sonra. apoletlere.
kapıyı kapadı ve: — Paraya ihtiyacım olacak. hemen elden çıkarırdım. Bilakis. Madame Bovary'yi Kırlangıç' ta görünce. hatta onların da vadesi bir hayli uzatılmıştı. başkaları daha mütecessis davranabilirlerdi. sızladı. Velide Lempereur. Aşkını gizlemek için. Lheureux ile karşılaştı. Leon'un kolunda Boulogne otelinden çıkarken M. çeşitli tuvalet eşyası gibi şeylerdi. mutlaka sol tarafından geçtiğini anlamak lazım geliyordu. boşboğazlık edeceğini sanarak ödü koptu. Langlois adında birini bulduğunu övünerek anlattı. şayet dün sokağın sağ tarafından geçtiğini söylerse. Papaz akşam. Bournisien'i gördü. Burası vaktiyle M. müzik öğretmeni. gösterdiği kolaylıkları sayıp döktü. .» — Hay şeytan. Emma: — Hesabı bırakın. tüllere sarar gibi yalanlara sarıp sarmalıyordu. kendisine yaptığı hizmetleri. ileride. Bu vekâletname sözü içine ferahlık verdi. bir zevk olmuştu. Meğer adam kaç para vereceğini açmaksızın. ricası üzerine dükkâncı onun yerine iki başka senet almaya razı olmuştu. başına gelenleri kendisine anlattı. rafın kenarındaki eski fatura dosyasından düşmüş olmalı. pek ehemmiyet vermez gibi görünmekle beraber. komşuların isimlerine varıncaya kadar her şeyi biliyordu. dükkâncı bir müşteri bulunacağı ümidini verdi. M. dedi. İkincisine gelince. Charles pencereden yağan kara bakıyordu. birçok elbise. Emma alıcı bulmaktaki güçlüğü ileri sürdü. 276 MADAME BOVARY — Yok. Kırmızı Haç'a varır varmaz Madama verilmek üzere kalın bir atkı emanet etti. Ertesi hafta yine geldi. Hakikaten Emma. artık bir ihtiyaç. Fakat üç gün sonra.«Üç aylık ders ve bazı malzeme için altmış beş frank alınmıştır. Gebinden henüz parası ödenmemiş eşyanın listesini çıkardı. Hancı kadın. dedi. uzun uzadıya uğraştıktan sonra. Öyle ki. Aumale civarında Berneville'de fazla bir gelir getirmeyen bir berhanelerinden bahsetti. Ama dükkâncı o kadar budala değildi. Emma para veremeyeceğini söyledi. odasına girdi. Bu. kaç hektarlık arazisi bulunduğuna. uzun zamandan beri oraya göz dikmiş bulunuyormuş. Fakat Emma böyle bir yolculuğa çıkamayacağı için. Lheureux. Bu sayede. âdet edindiği gibi oldukça hafif giyinerek yola çıkmıştı ki. Emma: — Fiyatın ehemmiyeti yok. O andan itibaren hayatı sadece bir yalan kumkuması haline haline geldi. bütün kadınların dinlemeye koştukları bir vaizi övmeye başladı. Dükkâncı. nasıl olmuş da girmiş çizmemin içine? Emma: — Herhalde. Bir sabah. Touvache onu arabasına almış Rouen'a götürüyordu. Hemen indi ve din adamına. satıcı: — Fakat paranız yoksa. zahmete değmez. ağladı. dedi. arkasından da hemen o günlerMADAME BOVARY 275 de katedralde harikalar yaratan. Charles'ın imzalamış olduğu senetlerden bugüne kadar ancak bir tanesini ödemişti. dedi. diye söze-atıldı. Bournisien. fiyatlarının toplamı yaklaşık olarak iki bin frangı buluyordu. Bunlar perde. Ama yine de bir gün. Bu düşünce ile her seferinde Kırmızı Haç'a inmek gerektiğine hükmetti. ağırdan alıp herifin nabzını yoklamak lazımdı. — Ben sizin yerinizde olsam. bir merak. fakat Emma bunu satmak için ne yapmalıydı? — Vekâletnameniz yok mu? ¦ . malınız var. koltuklan için kumaş. diyordu. hanımın kendi hanına pek inmediğini söyledi. birdenbire kar yağmaya başladı. kendisini merdivenlerde görecek olan kasabalılar hiçbir şeyden şüphe edemeyeceklerdi. hana varınca Yonville hekiminin karısını sordu. Bovary baba tarafından satılmış olan küçük bir çiftliğe aitti. Lheureux. halı. Papaz kendisinden izahat istememiş olsa bile. Üstelik birkaç para da kalırdı cebime. M. Langlois'nm ağzını aramak üzere. Bu iş bir seyahate katlanmaya değerdi. Emma başını eğdi.
bazen öyle olur ki. karisinin dönü-" şünü dört gözle bekledi. ev idaresi dertleriyle onun canını sıkmamaktı. alınan şeylerin fiyatları pek düşük olmakla beraber. bir tanesi yedi yüz franklık ve üç ay vadeli olmak üzere iki senet imzaladığı takdirde vaziyeti idare edeceğini söyledi. Dükkâncı hiç sıkılmadan: — Ama fazlasını veriyorum ya işte. zira dostu Vinçart (haklı olarak). Bu senetten kocasına behsetmemiş olmasının nedeni. ticarette. kendisi kalkıp geldi. sabahın. Sonra pek ehemmiyet vermeyen bir eda ile. kulakları çınlıyordu.. bin frangı geçmeyecek yeni bir hesap çıkarmasını rica etti. etrafında yerlere saçılıp şıngırdamaya başlamış gibi. gözlerini Emma'ya dikmiş bakıyordu. Nihayet Lheureux.. diller döktü. müşterinin dört bin frank teklif ettiğini açıkladı. Eirima. kocasına bir şeyler koparıp kopâramadığını sordu. dedi. iki bin frank yerine. .. bu iki bin frangın sağlayacağı sayısız miktardaki randevuları hayalinde canlandırarak: — Nasıl! Nasıl! diye kekeledi. dosdoğru Lheureux'ye başvurdu.» — Kim sizi sıkboğaz ediyor. fatura denilen kağıda her istenilen şey yazılır. O zaman Emma elindeki banknotlara baktı. bir de makbuz istedi: — Bilirsiniz. tesadüfen. Vinçart adında Rouen'da bankerlik eden bir dostu bulunduğunu. Emma fena oldu. dedi. Charles borcunu ödeyebilmek için annesine-acıklı bir mektup yazdı. veresiye olarak alınan bir sürü lüzumlu şeyi birer birer sayıp döktü.. sen de görüyorsun ki. Ben aile işlerini bilmez miyim? Vi Elinde tırnakları arasından kaydırdığı iki uzun kağıt. alınan şeylerin miktarına göre hiç de fazla pahalı değil. ¦ Emma. masrafı bir hayli kabarık buldu. ama faturayı görmek istiyor. komisyon ve ıskonto masrafı olmak üzere. işin aslını öğrenmek için.. sanki altın paralar torbalarını patlatmış da. Ertesi gün. tarih. — Nihayet. O zaman Emma'nın önünde gerçekleştirilmeye elverişli bir fanteziler ufku açıldı. Gidip geri dönünce de. dükkâncının pek gü278 MADAME BOVARY zel idare etmiş olduğu ve aslı esası ancak sonradan öğrenilen bir muameleydi. ben de son senedin ödeme vadesini o ödemeden sonraya kadar uzatıyorum zaten. derhal paranın yarısını cebe indirdi. lütfen bir de tarih koyun. paralar sizde kalsın. dedi. Satış. ancak bin sekiz yüz frank getirdi. bunun üçte ikisinin ödenmiş olduğunu söylemek ve dolayısıyle binanın satıldığını itiraf etmek lazım gelecekti. Bir ekü'yü ihtiyat akçesi olarak saklayacak kadar tedbirli davrandı ve o para ile vadesi gelen ilk üç senedi ödedi. Charles ne yapacağını bilemeyince. kör karanlığında Emma Lheureux'ye koştu. Dükkâncı. sizi bir kalemde bu kadar mühim bir paradan mahrum etmek beni üzüyor. Fakat. iyi para. Dükkâncı: — Doğrusu. her biri bin franklık dört tane senet çıkardı ve masaya dizdi. Charles. Charles: — Evet. — İmzalayın bunları. dedi. bir perşembe günü eve getirildi. borcunu ödemeye kalkınca dükkâncı: — Yemin ederim. Bu habere Emma'nm yüzü güldü. fakat dördüncüsü. ayak diremek istedi.. iki yüz frangı kendine ayırmıştı. Dükkâncı babacan bir tavırla gülerek: — Adam siz de. dedi. sonra Madama hakiki borçtan arta kalanını bizzat ödeyeceğini izah etti. çünkü dört bin franklık senedi gösterirse. Lakin ihtiyar kadın cevap gönderecek yerde. hesabın altına yazdı: «Madame Bovary/ den dört bin frank alınmıştır. MADAME BOVARY 277 Emma bu hesaplar içinde biraz bunalıyor. Emma kocasının dizlerine oturdu. cüzdanını açarak. onu okşadı. Madame Bovary ana. Bu 'yaptığım size hizmet değil mi? Bir kalem alarak. mademki altı aya kadar mülkünüzün birikmiş kirasını alacaksınız. Nihayet. dedi.kendisinin o taraflara gidebileceğini söyledi. onun bu senetleri ıskonto edeceğini.
dedi. Bununla beraber. Madam. Emma da. alnı açık. Justin. patronunun adresini hatırladı. yeter artık! Yeter! Beriki nasihata devam ediyor. hanım hanımcık bir kadındı—. Bir akşam Yonville'e dönmedi. kendisini tutmak isteyen oğluna eşikte: — Hayır. dediğine göre. bu yakınlarda kavga çıkarmaya gelicilerden değilim ben artık.. zaafına üstün bir meşguliyetin iltifatlı görünüşünü sağlayan bu dalkavukça düşünce ile kendini daha rahat hissetti... otelde. Herkes zengin olamaz ki! Böyle masrafa hiçbir servet dayanmaz! Sizin yaptığınız gibi... kanepeye uzanmış.bir tek koltuk bulunurdu—hiç değilse. Lyon'la birlikte. Noter kâtibinin onu görmüş olacağı aklına geldi.. tapılmaya layık bir halde göründü. kendisine güvensizlik gösterdiği için dargınlığını saklamıyordu. varlığının hangi tepkisinin Emma'yı hayatın zevklerine böyle fırlattığını bilemiyordu. Leon'a acayip. rasgele yollara dökülmüştü. Güle güle oturun. o kadar ki.— Halıdan vazgeçemez miydiniz sanki? Niçin koltukların kumaşını değiştirdiniz? Benim zamanımda her evde. dedi. Bereket versin ki şu vekâletnameyi iptal edeceğine söz vermişti. Emma ile birlikte M. Guillaumin'e giderek eskisinin aynı bir ikinci vekâletname yaptırdı. Noter: — Halden anlarım. bu. dedi. yaşlı insanlar için. annemin evinde böyleydi. hatta kırk santime ince pamuklular varken! Emma. Charles aklını oynatacak gibi oldu. Annesi omuz silkerek. Annem de. Ertesi perşembe.. bana yemin etti. Zaten. Bakındı hele şu süslere. şerbetler getirtti. sizi temin ederim. sen de! Her gelişinde onunla kavga çıkarıyorsun!. annesinin kendisinden kopardığı sözü itiraf etti. elinden geldiği kadar sakin bir eda ile cevap verdi: — Yeter. Leon. sigara içmek istedi. Ona öyle geliyordu ki. zavallı adam. hem de ihtiyar olduğum halde. Onu benden çok seviyorsun. bunda haklısın. He MADAME BOVARY 279 men ertesi sabah evden çıktı. beygiri kamçıladı ve sabahın saat üçüne doğru Kırmızı Haç'a vardı. annesi yok diye uyumak istemiyor. Charles'ı çağırdı. henüz hâkimiyetinden tamamıyle kurtulmuş değildi. bütün bunların yapmacık olduğunu söylüyordu. ağladı şarkı söyledi. ancak.BOVARY . birbirlerinden ebediyen ayrılmış olmalarına rağmen. hasılı. saat on bire doğru. birçok yalvarıp yakarmadan sonra yeniden adına vekâletname çıkarılmasına razı oldu. bir bilim adamı hayatın pratik ayrıntılarıyle uğraşamaz. Sen de haksızlık ediyorsun. sokaklarda dolaşıyordu. Alt tarafı. İhtiyar kadın: — Teşekkür ederim. hayır.. Madame Bovary anne kalkıp gitmek istedi. obur oluyordu. Charles. Çünkü sandığın gibi. odalarında. çatlayacak kadar hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. ilk defa isyan ederek. Charles yine de Emma'nm karşısında ne yapacağını bileme-. sürekli bir kahkaha ile gülüyordu. M. Charles: — Aman Allahım! diye haykırdı. karısının tarafını tut? tu. kabahat Bovary'nindi. fakat harikulade. sonra dönüp mağrur bir tavırla ona kocaman bir kağıt uzattı. Çabuk öfkeleniyordu. Leon ile o ne coşkunluktu! Emma güldü. dans etti. fakat nerede oturuyordu? Bereket versin. Aynı işi görecek elli santime. Homais bile eczaneyi bırakıp gitmişti. Emma tiz perdeden. Nihayet.. Emma gitti. Vekâletnameyi ateşe attı. tabii bir şey. şu gösterişlere! Nasıl? İki franga ipek astar mı?. hastanede öleceklerini haber veriyordu. Küçük Berthe. 280 MADAME. bakılmaya ihtiyacım olduğu halde. sinir buhranı geçiriyordu. dile düşmekten korkmaksızın. Charles artık yerinde dura-mayarak arabayı hazırladı. böyle giderse. nazlı bebek usulü yaşamaktan yüzüm kızarır benim. ne olacaksa olur! Görürsün!. içine atladı.. Rodolphe ile karşılaşmak ihtimali zihninde belirir belirmez ürperiyordu. di. oraya koştu. hatta Charles. Kimseler yoktu. Emma pencereyi açtı. — Nasıl? — Evet. Fakat Charles. şehvetli oluyordu.
kocasının atılmak istediği belirsiz tehlikelerden ürkerek şefkatle: — Ah dostum. Nerede?. Leon utancından kızardı. lokantaya gideriz. kaçamaklarında hiç tedirgin olmamak için kendi kendine verdiği bir çeşit izindi. Bir kapının üstünde tabelalar gözüne ilişti. fakat bundan sonra kendine hâkim ol. ekseriya eczacılarda yemeğe kalırdı. bütün zevklerini kabulleniyordu. . Emma elini alnından geçirdi: — Matmazel Lempereur'ün evinde. Burada âdeta küfleniyordum. kendisi için şiir. Leon ikinci mısraa kafiye bulamadı ve sonunda hediyelik bir kitaptan bir sone kopya etti. o Emma'nın metresi oluyordu. Kendi kendine. acele. dedi. Herhalde M. Nasıl?. Beraberce tiyatroya. LaRe-nelle-des-Maroquiniers sokağında 74 numarada oturduğunu öğrendi. kapıyı açmaksızın ona istediği adresi söyledi. kendi gururunu okşamaktan ziyade onun hoşuna gitmek için yapıyordu. o zaman korktu ve çekip gitti. Madame Dubreuil öleli on ay oluyor!. keyfi istediği gibi. kucaklamaktan ziyade âdeta kadının üzerine atıldı: — Dün. bu onun için büyük bir mutluluktu. Bir seferinde kendisinin de nezake-ten eczacıyı davet etmesi gerektiğini düşündü. rasgele bir bahane bulup yola çıkıyor. seni kim alıkoydu? — Hastaydım. Homais: — Hay hay. gel. Kapıyı çaldı. Zaten benim de insan yüzü görmeye ihtiyacım var. bu tarife. Emma'yı görmek için Yonville'e gittikçe. Charles kapıyı var kuvvetiyle yumrukladı. Leon siyahlar giysin ve XIII'üncü Louis'nin tablolarına benzemek için de çenesinden küçücük bir sakal bıraksın diye tutturdu. Emma.. anlıyorsun değil mi? Bu. Peki nerede öyleyse? Aklına bir fikir geldi. şiir.. — Emindim! Zaten oraya gidiyordum. Madame Dubreuil'e bakmak için kaldı herhalde. Leon'u görmeyi canı istedi mi. kendi namına bir aşk şiiri yazmasını istedi. papaz uçururuz. Emma öbür uçtan çıkıverdi. dedi. Emma onun bu haline aldırmadı. Az önce sokağa çıktı. İlk defalar.. M. son randevudan itibaren neler yapmış olduğunu bir bir anlatması gerekiyordu. Bütün bunları. alabildiğine faydalandı da. diye mırıldandı. paracıklarına da ne kadar düşkünsün! Leon'un her seferinde. Emma: — Aldırma.. — Ben çıldırdım galiba. ne de kapıcısı vardı. Madame Homais. diye karşılık verdi. — Ne hastası?. sonra kendisininkine eş perdeler satın almasını tavsiye etti. birisi. Charles. O sırada bir polis memuru geçti. Derin ve gizli oluşu yüzünden âdeta madde dışı bir hala gelen bu baştan çıkarmayı acaba nereden öğrenmişti? VI L6on. Noter kâtibinin oturduğu evin ne çıngırağı. evini pek kötü buldu. Emma'nın öpücüklerle karışık tatlı sözleri. Lormeau'da akşam yemeğine alıkoymuş olmalılar. yani: Patronu böyle rahatsız edilmelerden çok şikâyetçiydi. — Boşuna gitme. Emma ondan. Leon'un yüreğini çeliyordu. Emma onun metresi olacağına. Lormeau ailesi artık Rouen'da oturmuyordu.Gün doğmaya başlıyordu. Leon'un. Nitekim bundan. o gün kendisini beklemeyen Leon'u gidip noterlikte buluyordu. Leon onun fikirlerini münakaşa etmiyordu. Tam o sokağa giriyordu ki. Küçücük bir gecikmeden bu kadar telaşa düşeceğini bilirsem artık serbest davranamam. Bir kahveye girerek adres kitabı'm istedi. fakat çok geçmeden gerçeği saklayamaz oldu. ne tokmağı. MADAME BOVARY 281 O da sıvışıyordu. acele Matmazel Lempereur'ün adını aradı. diyordu. Nerede oturduğunu öğrenmek istedi. masraf olacak demesine gülerek: — Aman sen de. İyi ama. gece yarısı elâlemi rahatsız eden insanlara karşı bir alay küfür eklemeyi de unutmadı.
romlu omlet gelince. tam güneşin alnında. çal oynasın. o uzun yolculuk boyunca durmadan konuştu durdu. Leon kıpkırmızı kesilince de: — Haydi. Emma M. eskiden böyle bir deyim kullanmaktan pek çekinirdi. İtalyan kadını hırslı olurmuş.. Güzel döşenmiş bir dairede zarif bir tuvalete baMADAME BOVARY 283 yılıyordu. bana güvenin. ümitsizlik içinde duvar saatinden gözlerini ayırmıyordu. Ziyafetten çok lüksten mestolmuştu. Yonville'de?. dedi. Onu en fazla büyüleyen şey. Homais'ye Altın Aslan mutfağında rasgelince şaşırdı kaldı. yalnız esmer kadınlardan hoşlanırdı. Rouen'de. onlar daha ateşli olurlar. bir elinde bavul. Vücut güzelliğine gelince. kadınlara dair ahlaka aykırı düşünceler ortaya attı. küçük bir fıskiye bir mermer havuza şıpırdayarak dökülüyordu. Dostunun kulağına eğilerek. konuşuyordu. Eczacı ise içiyor. Nitekim. camekânın arkasında. dedi. ama kendini beğenmişlik. sonra da en masum. Homais'nin keyfine diyecek yoktu. iyi parpaları da hor görmüyordu tabii. Gençliğinin geçtiği yerleri tekrar görmek düşüncesi onu pek heyecanlandırmış olmalıydı ki.— Ne varmış. Birlikte artık vur patlasın. Birdenbire: — Siz. şıklıktı. delikanlıyı büyük Normandie kahvesine sürükledi. istemeyerek itiraz etti. Genç adam kekeledi. — Madame Bovary'nin evinde kur yapmıyor musunuz? — Kime? — Hizmetçi kıza! Şaka söylemiyordu. Büyük salon boşalıyordu. canım? Eczaneden durmadan sızan zehirler arasında yaşamakla sağlığımı yeter derecede mahvetmiyor muyum sanki? İşte.. örneğin gidiyorum yerine kirişi kırıyorum kabilinden argo kelimeler kullanıyordu. yoksunluk içinde olmalısınız. Fransız kadını çapkın. şehre varır varmaz hemen arabadan atlayarak Leon'u aramaya koyuldu. Sonunda noterliğe koştu ve aklı türlü ihtimallerle perişan. zaten kadınların huyu böyledir: -Bilimi kıskanırlar. Havuzda. Eczacı: — Size hak veririm. beyaz tavanda yaldızlı bir sorguçla nihayetleniyordu. yani sırtında nereden çıktığı belli olmayan kocaman bir palto. zaafını da kendi başına kakarak. Emma. ama şimdi zamanenin geçer akçesi saydığı o delişmen ve Parisli üslubuna bayılıyordu ve tıpkı komşusu Madame Bovary gibi. çıkacağını kimseye açmamıştı. Sobanın palmiye biçimindeki borusu. sersemlemiş üç ıstakoz. Kasabadan ayrılması halkı meraka düşürmesin diye yola. Berikiler. dedi. ama Pommard şarabı da melekelerini biraz tahrik ediyordu. noter kâtibini Paris âdetleri hakkında merakla sorguya çekiyor. bir kadının ateşli olup olmadığını ne gibi belirtilerden anlamak lazım geldiğini anlattı. Böylece. alnı pencere camlarına dayalı saatlerce bekledi. Leon. yiyor. Leon. Ne olursa olsun. maydanozlarla kuşkonmazlar arasında. en meşru eğlencelere de karşı koyarla1' 282 MADAME BOVARY lar. Yanlarında. Leon'u kayıtsızlıkla itham ederek. Eczacı. her türlü sakınganlığı unutturmuş olacaktı ki. yolcu kıya-fetindeydi. Noter kâtibinin direnmesine rağmen. hatta burjuvaları afallatmak maksadıyle. sonra.. İnkâr mı edeceksiniz. bugünlerde Rouen'a geleceğim. samimi olalım. Noter kâtibi: . bir perşembe günü. Umumi bir yere girince şapka çıkarmayı taşra âdeti sayarak. saat ikide henüz kahvede. öbür elinde de eczanesinde ayaklarını ısıtmak için kullandığı kürklü bir tandır vardı. Gerçi sevgiliniz pek uzaklarda oturmuyor ama. sofra basındaydılar. haydi. O. Leon'u üç çeyrek saat bekledi. kahveye şapkası başında daldı. Hatta konuyu genişleterek çeşitli milletlere mensup kadınlardan söz açtı: Alman kadını edalı. kenarda üst üste konmuş bıldırcınlara doğru uzanıyordu. Eczacı.
kolundan yakalayarak durduruyor ve: — Az sonra. seltz suyu yapmak için bir makinenin kocaman çarkını soluk soluğa çevirmekte olan üç garsonun başında buldular. kağıt yığınları ve işlemler konusunda şakalar yaptı. Ondan kopmak . sizi geçireyim bari. Leon onu yüzüstü bırakıverdi. budalalıkla. Eczacı ise boyuna tekrarlıyordu: MADAME BOVARY 285 — Bridoux'ya gidelim! İki adımlık yer. ben de noterliğe giderim. bir koşuda otele vardı. Leon yirmi kez kalkıp gitmek istedi.— Ya Zenci kadınlar? diye sordu. Orada sizi bekleyerek ya gazetede okurum. kararsız duruyordu. Leon. Homais'nin gevezeliği ve belki de öğle yemeğinin ağırlığıyle uyuşmuş. bir uşak görünerek Mösyö'yü aşağıda beklediklerini bildirdi. Leon. metresini heyecan ve telaş içinde buldu. eczacının adını duyunca küplere bindi. Randevuda sözünü tutmamayı hakaret saymıştı. — Ama ne zaman? — Az sonra. diyordu. pembe gözkapakları kapandı. iki küçük fincan kahve! Le"on nihayet sabırsızlıkla sordu: — Gidiyor muyuz? — Yes. Leon'u görür görmez: — Numara yaptım. çakmak çakmak olmuş iri gözleriyle ona ciddi ciddi. geleceklerinden. isteri ve yalvarma dolu baygın bir tavırla iki elini beline doladı. ne çabayla bugünkü mükemmel durumuna getirdiğini anlattı. Leon onu durdurdu. yanındakine kansından. kendisinin hiç kabahati yoktu. insanları hiç de hoş olmayan hareketlere yönelten o tarif kabul etmez duygu ile. âdeta korkunç korkunç bakıyordu. Sonra gözyaşları o bakışları bulandırdı. Boulogne oteline gelince. tabansızlıkla. Haydi. Malpalu sokağında. Ama yine de yakayı kurtardı. kendini bırakıverdi. eczanesinden söz etti. dedi. Homais garsonlara yol gösterdi. Birlikte Rouen Feneri'ne gider oradaki beyleri görürüz. ben de kalkacağım. Emma: — Döneceksin. sanki eczacı tarafından büyülenmiş gibi. Hoınais'yi o da tanımıyordu sanki? Onunla vakit geçirmeyi Emma ile beraber bulunmaya nasıl tercih ederdi? Fakat Emma sırtını dönmüştü bile. — Garson. Köpeğini görürsünüz. Sokaklardan geçerken. M. M. Hoşunuza pek gitmediğini anladığım bu ziyareti kısa kestirmek istedim. O zaman. ve dizleri üzerine yığılarak. O zaman genç adam. Allahı severseniz Cujas ile Barthole'ü. Size kim karışır? Cesur olun! Bridoux'ya gidelim. Emma. Ama genç adamın mazeretleri akla uygundu. merdivenleri dörder dörder çıktı. değil mi? — Elbette. hemen noterliğe dönmesi gerektiğine dair yeminler etti. Emma'nın öfkesi. orasının vaktiyle ne 284 MADAME BOVARY berbat bir halde bulunduğunu. Emma'nın yerinde yeller esiyordu. fakat öteki. Ama gitmeden önce işyeri sahibini görüp onu kutlamak istedi. Görülecek şeydir hani! Noter kâtibinin hâlâ ayak dirediğini görünce de: — Peki. çocuklarından. Leon tarn o elleri ağzına götürüyordu ki. Eczacı. ellerini bırakıverdi. s — Bırakın biraz. dedi. Bridoux'ya gittiler ve adamı. Öfke içinde az önce kalkıp gitmişti. — Onlar sanatkârlara layıktır. O zaman da eczacı. Emma ayaktaydı. yahut bir kanun karıştırırım. Garus içildi. Bridoux'yu kucakladı. Sizi Thomassin'le tanıştırırım. Homais: — O halde. Bridoux'ya gidelim de bir kadeh garus içelim. yalnız kalmak için işi olduğunu söyledi.
Bu sürekli zaferinden dolayı Emma'ya hınç besliyordu. bir kadından daha pelte gibiydi. ne kadar tecrübeli olduğunu farkedince.. âşığına daha ateşli. otelin yanında. artık ne olursa olsun. Çıplak ayaklarının ucuna basarak. . bir melek kılığı altında bir şair kalbi.göre hayal etmeye çalıştığı o anlatılmaz aşk duygularına şimdi ne kadar hasret çekiyordu! Evliliğinin ilk ayları ormanda atla gezintileri. kişiliğinin her gün biraz daha yutulmasına isyan ediyordu. Hayatını göz altında bulundurabilmek de isterdi. diyordu. hem de incelikle dolu kıymetli bir varlık. Hayatın bu yetersizliği. solgun. aydan. kayan bir yılan gibi kalçalarının etrafında ıslık çalıyordu. hiçbir zaman mutlu olmamıştı. Bununla birlikte. mektuplarında çoğu zaman aşklarıyle ilgisi olmayan şeylerden söz etmek derecesine geldiler. sükûnet bulunca. bu kolların sarılışında. ne imkânsızlık! Zaten hiçbir şey böyle bir araştırmaya değmezdi. sonra bir tek hareketle bütün elbiselerini bir anda yere düşürüyor. Bu hayal kırıklığı yeni bir ümitle çabucak siliniyor ve Emma. fakat. arkadaşları hakkında bilgi alıyordu. bayağıydı. kuvvetli içkiler karşısındaki sarhoşlar gibi. yolculara yanaşan öyle bir serseri vardı ki. boynuna bir Hazreti Meryem madalyonu da geçirmişti. şiirden. ona herhalde iftiralarda bulunduğunu anladı. karaağaçların gölgesinde bir sıraya oturdu. Mabutlara dokunmamak lazımdır. Sonra. bir yerlerde kuvvetli ve güzel bir insan. çıkacağı ilk yolculukta derin bir mutluluğa ermeyi tasar-liyqrdu. ona soru sormaya cesaret edemiyordu. soğuk ter damlalarının kapladığı bu alın286 MADAME BOVARY da. hasisti. hepsini gözlerinin önünden MADAME BOVARY 287 geçirdi. kendini âşığının koynuna atıyordu. Emma'nın gönderdiği mektuplarda çiçeklerden. kapıma kapalı olup olmadığını bir kere daha muayene etmeye gidiyor. Emma tek başına bulvardan geçerek dönerken. beni sev. hatta peşine adam koymayı bile düşündü. yemeklere gösterdiği özenden tutunuz da. fakat sonunda* olağanüstü hiçbir şey duymadığını da kendi kendine açığa vuruyordu. Hatta onu sevmemeye kendini zorluyor. iç karartan bir şey vardı.. gökyüzüne şairane düğün destanları söyleyen tunç telli bir rebap bulunsaydı. Kendine sımsıkı bağlamak için. bu dalgın gözbebeklerinde. Zaten. daha tutkulu dönüyordu. yıldızlardan bahis vardı. onunla tesadüfen niçin karşılaşmamalıydı? Ah.. yoksa yaldızları elimizde kalır. her şey yalan söylüyordu. uzun bir ürperme ile. Vaktiyle kendisini o kadar büyülemiş olan şey şimdi onu korkutuyordu. yalnız bizi düşün. Fakat gururu isyan etti: — Eh. kararsız. Yonville'den göğsünün üstünde güller getiriyor ve onun yüzüne atıyordu. Ona: — Onlarla buluşma. hiç konuşmadan. ciddi ciddi. umurumda değil! Bir defasında birbirlerinden erken ayrılmışlardı. Daima.sevdiğimiz kimseleri hor görmek bizi onlardan az çok uzaklaştırır. aşırı. her gülümsemenin altında sıkıntıdan bir esneme vardı. sağlığı için meraka düşüyor. fakat potinlerinin gıcırtısını duyunca. Evlâdına düşkün bir anne edasıyle. dayandığı şeylerin hemen bozulup çürümesi nereden geliyordu?. diyordu. kendi kendine. isterse. Kendi kendine: — Onu seviyorum ama. bu fısıldayan dudaklarda. Ne olursa olsun mutlu değildi. O zamanlar ne kadar huzur içindeydi! Okuduğu kitaplara. Allahın da bu işe karışacağını umarak. manastırın duvarları gözüne ilişti. Fakat. Ve Leon da kendisine tıpkı ötekiler kadar uzak göründü. Leon. hem coşkunluk. vals eden Vikont ve şarkı söyleyen Lagardy. Emma her seferinde. korsesinden kopardığı ince bağ. isterse aldatsın. İkisi de.için başka nedenler de arayıp buldu: Bir kahramanlıkta bulunmaktan âcizdi. bütün dış yardımlarla alevlenmeyi deneyen zayıf düşmüş bir tutkunun safça başvurduğu çarelerdi. her bakımdan onun üzerine titremekten geri durmuyordu. pekâlâ. giyim kuşam zarafetine ve bakışlardaki süzgünlüğe kadar.. çıkma. kendini pısırık hissediyordu. nasıl davranması gerektiğine dair öğütler veriyordu. Leon'a onları birbirinden ayırmak için ansızın aralarına kayıvermiş gibi gelen. Gerçi Emma. Haşin haşin soyunuyor. Ama. zayıftı. Bunlar.. tabansızdı. herhalde acının ve zevkin bütün sınavlarını vermiş olmalı diyordu.
— Ama mecbur oldum da. şimdilik param yok. üzerindeki büyük defterler asma kilitli verev bir demir çubukla muhafaza altına alınmış. Emma hemen hizmetçisini dükkâncıya gönderdi. müzmin nezleden geberip gidiyordu. — Şimdi ne olacak? — Olacağı basit: Bir mahkeme karan. Fakat bir kalabalığın küçük bir yere sığması gibi. yüzü kıpkırmızı kafası dazlak biri. Şimdi orada. zavallı Tellier Babanın küpeleriyle birlikte oraya koymuştu. beklesin. Adam ge-lemiyordu. Havada bir madeni hırıltı dolaştı ve manastırın çanı dört kere vurdu. gelecek hafta. Burada. dedi. Ama gelecek hafta. Ve defterlerinden birini açarak: — Bakın! Sonra.. Rouen'dan. Vinçart'a ne cevap götüreyim? — Ne cevap mı? Kendisine söyleyin ki. Vinçart'ı avutmak çaresi olup olmadığını sordu MADAME BOVARY 289 — Evet. Vinçart'ı avutmak ha! Kendisini tanımıyorsunuz anlaşılan. terbiyeli terbiyeli bir kağıt uzattı. o bir araptan daha yırtıcıdır. Madame Bovary'nin altın zincirini de. yine kendi işine koyuldu. M. Gerçekten. Buchy İcra Memuru» ibaresi yazılı bulunan bu damgalı kağıdı görür görmez Emma fena halde ürktü ve soluğu kumaş tacirinde aldı. dudaklarda gerçekleşmesi imkânsız daha yüksek bir şehvet özlemi bırakıyordu. içine para ve senetten başka şeyler de konulmuş olacaktı. sonunda küpeleri satmak zorunda kalmış. — Buyursunlar. kamburumsu bir genç kızın yardımıyle.. senetleri ciro etmemek hususunda verdiği sözü hatırlatarak. Vinçart tarafından gönderildiğini söyleyerek Emma'ya geldi. o zamana kadar kalın sansın kaşlannm gizlediği mütecessis gözlerle sağa sola bakınarak ayakta kalmış olan meçhul adam. Quincampoix'da külüstür bir bakkal dükkânı satın almıştı. Ama yine de M. şu sıranın üstündeymiş gibi geliyordu. hepsini elbisesinin koluna iliştirdi. M. Üstünde yer yer iri harflerle «Maître Harertg. Ona kağıdı gösterdi. saf bir eda ile sordu: — M. ne yok? — Ahn. Sonra.. Adamcağız. ufak tefek. Madamın önüne geçip birinci kata çıktı ve kendisini dar bir odaya aldı. 288 MADAME BOVARY Adamcağız bir tek kelime söylemeden çıktı gitti. kendisinin imzalayıp da bütün teminatına rağmen Lheureux'nun Vinçart'a ciro ettiği yedi yüz franklık bir borç senediydi. on üç yaşlarında. Bunun üzerine. M. suratından daha az san şamdanları arasında. paket bağlarken buldu.. Fakat ertesi günü öğleye doğru Emma'ya bir protesto geldi. Saat dört! Ona çok eskiden beri buradan. Lheureux. Lheureux. yaptım.Her sevinç bir lanet. emirleriniz? Kendisine hem çıraklık hem aşçılık eden. her zevk bir iğrenme gizliyordu ve en iyi öpücükler.. dükkânın döşeme tahtaları üzerinde kunduralarını takırdata takırdata. sayısız tutkular da tek bir dakikanın içine girebilir. Basma toplan altında duvara dayalı bir kasa görülüyordu. Beni sıkboğaz ediyorlardı. arkasından da haciz. — Peki. bir arşidü-şesten fazla paraya kıymet verdiği yoktu. bakın. Evet. kocaman bir yazıhane vardı. parmağını sayfanın altından yukarıya doğru gezdirerek: . Onu dükkânında. Uzun yeşil redingotunun yan cebini kapayan topluiğneleri çekip çıkardı. Bu. Ama bir seferinde. köpürdü. Lheureux'nun işe müdahale etmesi lazım geldi. Oldu da bitti! Emma herifi dövmemek için kendini zor tutuyordu. rehin karşılığında borç para vermekteydi. Emma da yalnız kendi tutkulanyla yaşıyordu. yumuşak bir eda ile. fakat öylesine büyük çaptaydı ki. ne yapabilirim? O zaman Emma. Adama. — Dinleyin beni! Zannederim ki bugüne kadar size karşı iyi davrandım. geniş hasır koltuğuna oturdu: — Ne var..
Şehre her inişinde. Arkasını dönerek: — Sonra. bu işin çok güç bir iş olduğunu. Dükkâncı... Sonra. — Allah vere de Vinçart bana olmaz demese! Esasen... onu da düzenli olarak gönderecekti. herkesten borç MADAME BOVARY 291 para çekti. Emma susuyordu. Sonra... Langlois'nın henüz parayı ödemediğini duyunca. pek hayrete düşmüş göründü. bakın şu elbiseliğe. eski kap kaçağı satmaya başladı.. belki. — Mösyö'nün imzaladığı senetlerden söz etmiyorum bile... Madame Lefrançois'dan. faizler. moda böyle. sonra. Bir budalalık yapmaktan çekiniyormuş gibi durdu. kocasının hastalarına iki üç fatura gönderdi ve faydasını gördüğü bu usulü sonraları da bol bol kullandı. Devekuşu tüyleri. diğer bin beş yüz frank eridi gitti. kendilerine. tatlı bir sesle: — Anlaşalım. bir MB 19 290 MADAME BOVARY kere anlaştık. — Meselâ.. tabii anlarsınız. onun gibi biçare bir dükkâncı avans filan veremezdi..» Gerçi bazı itirazlar oldu ama hiçbiri kocasının eline geçmedi.. öbürü üç yüz franklık! Aldığınız küçük avanslar. Zaten kendisinin on parası yoktu. düşünüyormuş gibi gözlerini kapadı. ne kadar mağrur olduğunu bilirsiniz. Emma. bazı ufak tefek şeyler satın alıyordu. Artık ben bu işte yokum! Emma ağlıyordu. — Ama. pek sıkıntıya düşeceğini. Onların da biri yedi yüz franklık.. Emma'ya her biri iki yüz elli franklık ve birbirinden birer ay aralıklı vadeli dört senet yazdırdı.on metelik sektirtmiyordu. 17 temmuzda yüz elli.. böylece devam etti. Nihayet Barneville'den gelen para ile senetlerin iki tanesini ödedi. M. O zaman Madam.. eski şapkalarını. bir türlü arkası gelmiyor. Daha o akşam. Lheureux başka bir şey bulamayınca. nisanda. başkalarına yaptığı bu aldatmacaları itiraf etmekle.. şimdi kimse borcunu ödemiyordu.. Barneville'den başka. Fakat dükkâncı. hiçbiri Madama layık değildi. hiç oralı değilmiş gibi.. Para bulmak için eski eldivenlerini. 23 martta kırk altı. ama nasıl?. rengi de hiç atmazmış! Pekâlâ herkes yutuyor bunu. diye devam etti. şu günlerde elime para geçse. — Siz nasıl isterseniz! O zaman. hiç değilse şeyini öğrenseydim?. Kaynana gönderilecek bir şey kalmadığını bildirdi: Tasfiye tamamlanmıştı. Emma'yı kendisine ne kadar dürüst davrandığına inandırmak istiyordu. herhalde bu susmadan kaygılanmış olacaktı ki: — Şayet. 3 ağustos iki yüz frank. Bir hokkabazdan daha atik davranarak dantelayı mavi bir kağıda sardı ve Emma'nın eline tutuşturdu. Faturalara not olarak şunu da eklemeyi hiç unutmuyordu: «Bundan kocama hiç bahsetmeyiniz.fakat kendi kanaatince. M. son meteliğini vereceğini söyleyerek.. Sonra. Felicite'den. geçenlerde bir satışta bulduğu üç buçuk metrelik bir dantela parçasını göstermek için kendisine seslendi: — Bakın. Kusura bakmayınız.. damarlarındaki köylü kanı... kocasını. Emma'ya dükkâna yeni gelmiş bir sürü mal gösterdi . sandıkları aldı. Hürmetkarınız. Lheureux ise elindeki kalemin tüylerini ısırarak.. elma gibi yuvarlak adamımdır ben. birkaç rakam yazdı. Çin porseleni... mirastan artanı derhal göndermesi için annesine mektup yazmaya zorladı. güzel değil mi? Şimdi bu dantelayı koltuk başlarına koyuyorlar. metresi otuz beş santime. hiç değilse bunları alıp götürdü. herkes onun sırtından geçinmeye bakıyordu. Kızıl Haç sahibesinden.— Hah işte. — Zaten Barneville'in bakiye hesabı gelir gelmez. — Nasıl?. dedi. . insanın zihni karışıyor. adama «Mösyö Lheureux'cüğüm» bile diyordu. Yeniden borçlandı ve bu. gayet ustaca pazarlık ediyordu. bütün suçu o «Köpoğlu Vinçart»a yük-lüyordu. altı yüz liralık bir akar kalıyordu. işi savsaklayacak değilim. işin doğrusu söylenmez ki.
292 MADAME BOVARY Madame odasındaydı. Dersle hiç başı hoş olmayan çocuk. uyuşmuş. Sonra. belki canını sıkmış olurum. bu işin içinde de ailelerin ezeli umacısını. Onu. Kötü bir vaziyete girmekten korkuyordu. Bu da. kendini bencillikle suçluyor ve içinden hemen gidip karısını öpmek geliyordu. annesini istiyordu. bir daha da kafa yormuyordu. safi arzu kesilmiş.Bazen. Çoğu zaman dehşete düşüyor. yani aşkın derinliklerinde çöreklenen o belirsiz kötü yaratığı. birisi annesine uzun bir imzasız mektup göndermişti. iyice düşününce. başka yerlerde. Gerçekten. delik çoraplarla dolaşıyordu. bir çığlık koparıyordu. Delikanlının gözünü açmak. zinanın körüklediği o mahrem alevle daha da yanarak. yürümeye devam ediyordu. yarı çıplak. Biliyorsun ki. küçük Berthe'i dizlerine oturtuyor. o denizkızını. daha gösterişsiz otellerde de pekâlâ rahat edebileceklerini kendisine anlatmaya çalıştı. nefes nefese. kadıncağız. O zaman Charles çocuğu teselli ediyor. çok geçmeden o kederli iri gözlerini açıyor ve ağlamaya koyuluyordu. O zaman yeniden hesaba girişiyor. yapraklar şimdiden dökülüyordu. ezile büzüle bir ihtarda bulunacak olursa. bunda kendisinin kabahati olmadığını söylüyordu! Neden bu kadar öfkeleniyordu? Charles her şeyi karısının geçirmiş olduğu sinir hastalığı ile izah ediyor. — İki yıl önce. Oraya çıkılmıyordu. Sonbahar başlamıştı. kum üzerinde ırmaklar yapsın diye gidip bahçe kovasıyle su getiriyor. yahut kınaağaçlarının dallarını kırarak tarhlara ağaç diye dikiyordu. diyordu. Bir gün çantasından altı tane altın yaldızlı küçük kaşık çıkardı (bunlar Rouault babanın düğün hediyesiydi) ve Leon'dan hemen gidip bunları Emniyet Sandığı'na götürmesini rica etti. yavrucuğum. Les-tiboudois'nın o kadar gündelik alacağı vardı ki! Sonra çocuk üşüyor. olmaz. doğrusu hesap yapmaya gayret ettiği de oluyordu. Şimdi evin hali pek hazindi! Satıcıların kapıdan asık suratla çıktıkları görülüyordu. vakit vakit Rouen'da bir Cezayirlinin dükkânından satın aldığı saray tabletleriyle tütsü yapıyordu. inanası gelmiyordu. git. tababet gazetesini açarak ona okuma öğretmeye çalışıyordu. Charles hemen koşup geliyordu. soğuk havayı içine çekiyor. Ve elleri arkasında. Leon'u düşünüyordu. zihni çabucak karmakarışık oluyor. her şeyi olduğu yerde bırakıyor. heyecan içinde. Mektupta. ona uçurumu MADAME BOVARY 293 . oğlunun patronu maître Dubocage'a mektup yazd^ o da bu işin mükemmelen becerdi. hemen hemen her defasında böyle oluyordu. Leon. içinde kanlı sahnelerle azgın şehvet betimleri bulunan acayip kitaplar okuyordu. açığı cömertlikle kendisi kapatıyordu. Kendisi sabahlara kadar. Emma kaba kaba cevap veriyor. Bu da zaten ot bürümüş bahçeyi pek bozmuyordu. O da: — Ah. Kendisini doyuran o randevulardan bir tanesini yaşamak için o anda her şeyini verebilirdi. Onların muhteşem olmasını istiyordu! Şayet âşığı tek başına masrafın altından kal-kamazsa. Charles. sakatlığını kusur saydığı için kendi kendine kızıyor. Emma orada. o canavarı görür gibi olarak. fakat hep Emma'nın itirazlarıyle karşılaştı. Madame Homais'nin ayıplamasına rağmen.. Randevular onun bayram günleriydi. Akşam yemeğinden sonra bahçede tek başına dolaşıyor. Yahut bazen. git! diyordu. kendisini ondan uzaklaştırmak isteyenlerin pek haksız olmadıklarını anladı. Charles: — Hizmetçiyi çağır. bütün gün kalıyor. annen rahatsız edilmek istemez. Mutfaktaki ocakların üzerinde mendillere rastgeliniyor ve küçük Berthe. gür saçlarını rüzgâra dağıtıyor ve yıldızlara bakarak kendine prens aşkları temenni ediyordu. hastalandığı zamanki gibi!— Ne zaman bitecek bütün bu belâlar!. pek hoşuna gitmediği halde Leon emri yerine getirdi. yanında uzanıp uyuyan bir adamdan kurtulmak için yapmadığını bırakmamış ve sonunda kocasını ikinci kata sürgün etmişti. fakat öyle akıl almaz şeyler keşfediyordu ki. Kendi kendine: — Hayır. Olduğu yerde kalıyordu. diyordu. pencereyi açıyor. metresinin garip tavırlar takındığını. oğlunun evli bir kadınla kendini mahvettiğini haber veriyordu. Geceleri.
Etraftaki kahveler tıklım tıklım doluydu. rini pek farkedemediği bir aşkın gürültüsü karşısında ilgisizlikten uyukluyordu. onu. iskemlesini. Sabah olunca kendini tiyatronun girişinde. O zaman içine korku girdi.göstermek için. bir tek dakika bile olsa. Emma onu yanıbaşında hissediyor. Allah için. yahut uyanmaksızm hep uyumak istiyordu. en ateşli hatıralar. Sonra. Birbirine sahip olmak zevkini yüz katına çıkaran o şaşmaları duyamayacak kadar birbirlerini fazla tanıyorlardı. hemen hemen hepsinin en aşağı cinsten olduğunu anlamakta gecikmedi. derisi buz gibi soğuyordu. üç çeyrek saat öğüt verdi. sözünü tutmadığı için kendi kendine kızıyordu. çünkü bu belirsiz aşkın atılımları. Leon. göğsünün üstünde Emma birdenbire hıçkırmaya başladı mı artık sıkılıyordu. Emma ondan ne kadar tiksinmişse. Ümitlerinin kırılmasından. okuduğu en güzel şeyler ve en kuvvetli arzularının yarattığı 294 MADAME BOVARY bir hayalet beliriyordu. yine kendini sınırsız tutkulara. Artık yaşamamak. hayal kurmaktan vazgeçti: Çünkü her burjuva. Ama. Bunlar. Çapkının en bayağısı sultan hanımların hayaliyle geçinir. coşkun duygulardan. gidip bir yerlerde yemek yemekten söz ediyorlardı. fakat niteliklerinin bolluğu altında kaybolarak bir tanrıya döndüğü için. her gün biraz daha üstüne düşüyor . geri çekti ve gözlerini yere indirdi. Leon sonunda bir daha Emma'yı görmeyeceğine yemin etmişti. Odada bir noter kâtibi. damgalı kağıtlar geliyor. sanki dans eden binlerce ayağın ritmik . Emma hayranlıkla sarsılıyor. o da Emma'dan o kadar usan-mıştı. alnı ateş gibi yanıyor. Bütün gece trombonların azgın sesine ayak uydurarak zıpladı durdu. bunlara dördüncü katta küçük bir oda açtı. alışkanlıkla veya ahlaksızlıkla. çünkü. tıpkı belirli bir müzik dozundan fazlasına tahammül edemeyen insanlar gibi. Kadife bir pantolonla kırmızı çoraplar giymiş. Emma yemedi. daha seslerinden. geleceğini ve bir öpücükte kendisini alıp kaçıracağını sanıyordu. her noterin gönlünde birazcık şair kırıntısı bulunur. herhalde masraf hakkında konuşuyorlardı. Emma.bari onun için. sonraları kendi müessesesine de zararlı olabilirdi. Kadınla ilgisini kesmesi için yalvardı. herkes etrafında halka oluyordu. bir tek gün. içinden. arkadaşlarının sabahları soba etrafında yaptığı şakaları hesaba katmasa bile. gözkapakları karıncalanıyor. sanki kendisine ihanet etmiş gibi.» diyordu. Emma'ya layık bir meclisti bu! Kadınlara gelince. kalbi. balkonlarda igek merdivenlerin sallandığı mavimtırak bir ülkede oturuyordu. Leon'un hamal veya gemici kıyafetine girmiş olan arkadaşlarıydı. Leon'a mektup göndermekten de asla geri kalmıyordu. kafasında başka bir adam. Leon'u sorumlu buluyor. o kadar ele avuca sığar bir hale geliyordu ki. fakat bunlara şöyle bir göz atıp geçiyordu. O hayalet. Fakat nasıl kurtulmalıydı? Sonra böyle bir mutluluğun bayağılığı ile kendini ne kadar aşağılık içinde hissederse etsin. hatta. zinada evliliğin yavanlıklarıyle yeniden karşılaşmıştı. azgın zevk ve eğlence âlemlerinden daha fazla yoruyordu. Ona sık sık celpler. Lokanta sahibi. Büyük perhizin üçüncü perşembe günü. Hem yakında başkâtip olacaktı: Artık ciddi olmanın zamanıydı.daha da çoğalmasını istemekle. iki tıp talebesi ve bir de tüccar kâtibi vardı. artık incelikle-. Emma. yani Dubocage için bu fedakârlığa katlanmalıydı. Emma Yonville'e dönmedi. ay ışığında ve çiçeklerin güzel kokusu altında. Ötekiler yemeğe koyuldular. pek büyük girişimlere yetenekli sanır. Rıhtımda en adi cinsinden bir lokantayı gözlerine kestirdiler. o saadetten vazgeçemiyordü. yine olduğu yere sırtüstü yuvarlanıyordu. karar vermek cesaretini gösteremediğinden. her çeşit saadetin kökünü kurutuyordu. Böyle bir macera. Erkekler bir köşeye çekilip fiskos ettiler. kolu kanadı kırılmış. Şimdi artık içinde sızısı hiç dinmeyen ve her yeri kaplayan bir kırıklık duyuyordu. Nitekim flütten. gençlikte kanı kaynadığı zaman. Balonun döşeme tahtalarını. başına fiyongolu bir peruka ile yana eğdiği üç köşeli bir şa_pka geçirmişti. Fakat yazarken. gece maskeli baloya gitti. Kendi menfaati uğruna bunu yapmazsa. sonunda bu hayalet o kadar gerçek. bu kadın yüzünden başına türlü belâlar gelebilir. daha bir sürü nasihat dinlemeye mecbur kalırdı. yine de onu bütün açıklığıyle hayalinde can-landıramıyordu. beş altı maskelinin arasında buldu. bir kadının daima âşığına mektup yazması lazımdır fikriyle. «Bir felâket olsa da ayrılsak.
Emma okudu: «Mahkemenin icra yetkisi veren hükmü gereğince. uzaklarda. — Biliyor musun başıma geleni? Herhalde bir şaka olmalı bu! — Hayır. alaylı bir selamla: . hanımcığım? Cebimden çıkarıp verdiğim paraların yine cebime girmesi gerek. boyuna satm almak. Bir kuş gibi uçup giderek. kendini yatağın üzerine attı.» Ne oluyor? «Sekiz bin franklık bir meblağı ödemek. Şu kelimeleri okuyunca büsbütün şaşırdı kaldı: «Kral. senetler imzalamak... hizmetçisinin odasında uyumaktan olan Berthe'i düşündü. Kurşun rengi bağlamış nehir rüzgârla ürperiyordu. Bayılıyordu. Fakat uzun demir çubuklarla yüklü bir at arabası.. balo kostümünü çıkarıp attı. parasını ödememek. bir yerlerde yeniden gençleşmeyi ne kadar istiyordu... Her şeye. Gün ağarmaya başlıyordu..vuruşuyle hâlâ gümbürdüyormuş gibi. kanun ve adalet namına Madame Bovary'ye tebliğ olunur ki.» Birçok satır atladı ve şunu gördü: «Yalnız yirmi dört saatlik bir süre içinde. açık hava onu teskin ediyordu. bulvardan. azar azar. yine de. biraz daha altında şunlar vardı: «Kendisi. bir düşünsek. Emma. bütün kanuni yollardan ve özellikle mal ve eşyasının hacziyle zorlanacaktır. duvarlarında Nesle Kulesi'nin resimleri asılı duran ikinci kattaki küçük odasında. Bununla birlikte.» 296 MADAME BOVARY Yapılacak ne vardı?. kenar semtten geçti. Zaten bunları yapan ben değilim. tekrar Kızıl Haç'a döndü. Emma her çareye başvurdu. Bahçelere bakan iki yanı boş bir sokağa geldi. Kalabalığın suratları. gayet serbest bir tavırla adamın karşısına çıktı.. yarın! Lheureux'nun herhalde kendisini yine korkutmak istediğini düşündü. hoş görünmelerinin amacını bir anda kavradı..» Hatta... her şey. kendi kafasının içinde duyuyordu. Başına birdenbire gelmişti bu iş. Otelden çıktı.. Eve girer girmez. hatta kendisine de tahammül edemez olmuştu. — Ama. — Hiçbir şey yapamam. Hiç haberi olmamıştı ki. Sonra. avizeler. bir gün önce başka bir kağıt daha gelmişti. bu böyle! Mahkeme kabul etti! Elde hüküm var! Onu da size tebliğ ettiler. ama haberi olmamıştı ki. kadriller. kıyamete kadar size pîr aşkına müteahhitlik ve bankerlik yapacağımı mı sanıyordunuz. haksızlık etmeyelim! Emma borcun miktarına itiraz edecek oldu.. Felicite ona duvar saatinin arkasında kül rengi bir kağıt gösterdi. Köprülerin üzerinde kimsecikler yoktu. Lheureux efendiye karışık işlerinde kullanmak için sabırsızlıkla • beklediği bir sermaye hazırlamıştı. dedi. — Ne yapalım... Sainte-Catherine tarafında. yirmi dört saat sonra. Bütün dalaverelerini. lekesiz uzaklıklarda. Tutarın gereğinden fazla şişirilmiş olması içine biraz soğuk su serpiyordu. nihayet kendine geldi ve orada. Leon'a dönmesi gerektiğini söyledi ve nihayet Boulogne Otelinde tek başına kaldı. yeni bir vadeye bağlandıkça bedeli artan senetleri yenilemek suretiyle Emma. solgun gökyüzünde büyük bir kırmızı leke genişliyordu. borç para almak. Demek. pencerenin önüne götürdüler. evlerin duvarına sağır edici bir madeni sarsıntı fırlatarak geçti. Hızlı yürüyordu. sonra.» Hangi hüküm? Gerçekten.. Lheureux. Emma hemen oradan sıvıştı. — Acaba bir şeyler yapmanız. sokak fenerleri sönüyordu. lokantadaki yemek. — Nasıl hayır? Ağır ağır ona döndü ve kollarını kavuşturarak: — Benim. punç kokusuyle yaprak sigaMADAME BOVARY 295 ralarının dumanı onu büsbütün sersemletti. maskeleri. rüzgârın önüne kattığı sis tabakaları gibi kayboldu. Emma. o kadınlar. Cauchoise Meydanı'ndan. Akşamın saat dördünde Hi-vert gelip kendisini uyandırdı. Sonra. Vinçart.
Emma acısını bağrına bastı.. — Ama size binlerce frank. Kocama diyeceğim ki. Meslek âleti saydıkları kuru kafayı deftere kaydetmediler. Emma küçüldü. — Evet. fakat mutfakta tabak çanağı. olduğu yere yığıldı. haciz zaptını tutmak üzere iki şahitle birlikte eve geldiği zaman. dedi. dedi ve kapıyı kapadı.. Düğmeleri iliklenmiş daracık siyah elbisesi. birkaç gün daha sabredin! Hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. göstereceğim ona. beyaz kravatı. en gizli köşelerine kadar. Omuz silkerek: — Hadi canım siz de! dedi. Lheureux pencere ile yazı masası arasında mekik dokurken. hatta o küçük ve güzel beyaz elini dükkâncının dizleri üzerine koydu. — Bıktım. Fistanları. Sık sık. — Adam sen de! Bu kadar dostunuz var! Kendisine öyle keskin ve korkunç bir tarzda bakıyordu ki. imzalayacağım.. — Siz aşağılık bir adamsınız! MADAME BOVARY 297 Dükkâncı gülerek: — Oo. VII Ertesi gün.. hoş bir şey değil bu. — Bırakın beni! Neredeyse beni baştan çıkarmaya kalkışacaksınız. Sonra. usandım artık imzalarınızdan! — Yine satacağım. tutarın dörtte birini. zaman zaman: — Müsaade eder misiniz.. Mademki paramı iade etmek için bundan başka çareniz yok.. 298 MADAME BOVARY — Mösyö Lheureux. — Ahlak dersi istemez! — Ahlak dersinin kimseye zararı olmaz.. Yararı yok! Onu usulca merdivene doğru itti. Satacak neyiniz var ki? Ve dükkâna açılan küçük pencereden seslendi: — Annette! 14 numaranın üç kuponunu unutma sakın. hayranlıkla: . Hizmetçi kız geldi. çok gergin subyeleri ile Maître Hareng. Vinçart'ın ıskontosu sırasında Emma'nın kendisine verdiği bin sekiz yüz franklık makbuzu çıkardı. göstereceğim ona bu makbuzu. üçte birini. Adamlar. şamdanları ve yatak odasında da etajerdeki bütün ufak tefekleri saydılar. — O zavallı adamcağız sizin bu küçük hırsızlığınızı anlamaz mı sanıyorsunuz? Emma. tuvalet odasını gözden geçirdiler. dedi. — Çok geç artık. icra memuru Maître Hareng. iskemleleri. Madame? Müsaade eder misiniz? deyip duruyordu. Bovary'nin muayene odasından işe başladılar.. Emma bunun manasını anladı ve «kovuşturmayı durdurmak için ne kadar para lazım olduğunu» sordu..— Kabahat kimin? dedi. dedi. Emma kollarını büke büke: — Ama nereden bulacağım. otopsi yapılan bir ceset gibi. — Hoppala! Şimdi de ağlama faslı! — Beni mahvediyorsunuz! — Vız gelir bana. fakat hiç kimse de bu yüzden ölmemiştir alt tarafı. başına bir topuz inmişten daha beter. hemen hemen tümünü getirecek olursam? — Olmaz artık. — Size söz veriyorum. pek ileri gidiyorsunuz. yalvardı. Ben ırgat gibi çalışıp dururken siz keyfinize bakıyordunuz... iç çamaşırını. tencereleri. — Sizin ne adam olduğunuzu herkese söyleyeceğim. Em-ma'nın hayatı. oo. kadına yaklaştı ve tatlı bir sesle: — Biliyorum. bu üç adamın gözleri önüne boylu boyunca serildi. boyuna tekrarlıyordu. — Öyle mi? Ben de bir şeyler göstereceğim kocanıza! Lheureux kasasından.. Emma iliklerine kadar titredi. size yalvarırım.
Üç bin frank bulmak pek olmayacak şey değildi. kapıyı vurdu. Kimse açmadı. rastgetirebildiklerinden para istedi. halden anlayan b. Emma o akşam Charles'ı düşünceli buldu. burada olmaz. aptal aptal: — Seri de işi fazla büyültüyorsun. fakat o. yahut geziye çıkmışlardı. bu da tutkusunu yok edeceğine. — Hayır.. Bunlar ya kıra gitmişlerdi. ne berbat bir vaziyette olduğunu izah etti. Ev sahibinin eve «kadın» almasından hoşlanmadığım itiraf etti. zira içinde başka bir şey bulunup bulunmadığından bizzat emin olmalıyım. Çin ekranlarıyle süslü ocağa. Oh! Bir şeyler yap! Bir şeyler yap! Seni daha da seveceğim! Leon çıkıp gitti. Leon elini anahtara attı. İçindeki Napoleon altınlarını düşürmek istiyormuş gibi kâğıtları yavaşça eğdi. sekiz bin frank lazım bana! — Sen delirmişsin! — Henüz değil. iki ayağını ocağın demirlerine dayamış. Bazıları alay etti: Kimse razı olmadı. bana yardım edeceksin.. bir küçük pencere açık kalmış herhalde.— Çok hoş!. Evin katlarını bitirdikten sonra. ba çok lüzumlu parayı bulmak için hemen paçaları sıvamalıydı. Demek hemen teşebbüse geçmek lazımdı. — Seni hangi rüzgâr attı böyle? — Rahatsız mı ettim? — Hayır. yani Leon. MADAME BOVARY 299 Nihayet gittiler. gizlendiği yerde sıkılmış olacak ki. Fakat yılmadı. zira Charles hiçbir şeyin farkında değildi: Kaynanası kendisinden nefret ediyordu. Rodolphe'un mektuplarını Emma orada bir çekmeceye ki-litlemişti. — Hayır. daha doğrusu uçsuz bucaksız bir pişmanlık kaplıyor. muhafız. Sımsıkı yakaladığı iki elini sarsarak. kalemini sol eliyle tuttuğu bir bağa hokkaya batırarak yazmaya koyuluyordu. koltuklara. hafakan dolu bakışlarını ondan ayırmıyordu. hayatının tassızlığına lezzet katmış olan bütün o eşyaya ilişince. vaktiyle kalbini çarptıran o kağıtlara...r gülümsemeyle: — Ah.. müsaade ediniz. geniş perdelere. Paraya acele ihtiyacı vardı. Yüzünün çizgilerinden suçlamalar sezerek. haciz hikayesini anlatarak. dedi. Saat ikide Leon'un evine gitti. bir saat sonra döndü. bize gidelim. ismini bildiği bankerleri görmek maksadıyle Rouen'a gitti. Charles. durdurdu. Rouault Babanın elinden bir şey gelmezdi. Sonra. — Git! dene! lâzım! koş!. Felicite içeriye girdi. Arkasından hemen. nasıl olur?. o da oradan kımıldamayacağına söz verdi. Emma. Çok solgundu: — Leon. Emma. dedi... Emma onu Bovary'yi oyalamak için gözcülük etmeye göndermişti. ikisi bir olup haciz muhafızını damın altına yerleştirdiler. rüzgârdan sallanıyor. Nihayet Leon göründü. ama. mektuplar! dedi. Emma: — Amma da bayağı adammışsın! diye haykırdı. Zaten. Emma: — Sana diyeceklerim var. O zaman Leon. Belki bin ekü kadar bir para ile herif^yatışır. içini vicdan azabı. Emma. Emma. suratı bir tören ağırbaşlılığı içinde: — Üç kişiye gittim. ama boşuna! . Fakat. işi olur olmaz iade edecekti. Çok güzel! diyordu. Bir an geldi. ilave etti: 300 MADAME BOVARY — Dinle beni. Maître Hareng. rahat rahat kütükleri karıştırıyordu. büsbütün şahlandırıyordu. kendi yerine Leon da pekâlâ borca girebilirdi. dedi. Açmak icabetti. gelir gelmez bir bardak dolusu su içti. Boulogne otelindeki odalarına gittiler. ertesi pazar günü. Sonra gözleri. tavan arasına çıktılar. dedi. birazcık gürültü etti: Charles: — Yukarda biri mi dolaşıyor? dedi. parmakları sümüklüböcek gibi kırmızı ve gevşek o iri elin dokunduğunu görünce tiksindi. — Ama.
kahramanca tıkır tıkır yerdi. bir köprünün üç kemeri altından akan nehir gibi. Allaha ısmarladık! Elini sıktı. dostlarından biriydi. keyifli keyifli geziniyorlardı. Emma yerinde tepinerek omuz silkiyordu. bunların ortasında. bu nedenle.. Sonra içinden. «Belki aldandım. sersemlemiş. Kırlangıç'a binmesine yardım etmek için elini Em-ma'ya uzatırken: — Sizi gördüğüme pek sevindim. düşmemek için bir duvara dayandı. Aslında. dişlerinin pek bozuk olmasına rağmen. Emma. MADAME BOVARY 301 Emma bu ümidi onun hayal ettiği gibi sevinçle karşılar görünmedi. neredeyse bayılmak üzere. 302 MADAME BOVARY Bunlar. dan boşanıyordu ve kavas. samur kürk giymiş bir kibar zatın kullandığı iki tekerlekli bir arabanın okları arasında yeri eşeleyen güzel bir siyah at geçsin diye durdu. kilisenin üç büyük kapısın. eczacının elinde. M. önüne serilen geniş. o idi. gözkapakları şehvet ve cesaret verici bir tarzda birbirine yaklaşıyordu. yutulacak mağribî kelleleri zannederek karınlarını bunlarla doldururlardı. O zaman Emma. beni artık bekleme. kendini mahvolmuş hissediyordu. bu sarık biçiminde. küçük tıkız francalaları pek severdi. sarsak. Homais. ecza ile dolu kocaman bir sandığın Kırlangıç'a yükletilmesine bakan Homais'ciği görünce âdeta sevindi. gürbüz Normandiyalılar. Emma'nın artık hiçbir şey hissedecek hali kalmamıştı. eliyle alnına vurarak bağırdı: — Morel bu gece dönecek! Ümit ederim ki benden esirgemez bunu (Morel. çok zengin bir tacirin de oğluydu). Tarif edilmez uçurumlara rasgele yuvarlanarak. hareketsiz kaldılar. Kızıl Haç'a. İşin içinde bir yalan olduğundan mı şüphe ediyordu? Sonra Leon kızararak devam etti: — Ama. — Nereden bulurdun! — Senin noterlikten! Ve gözlerini Leon'a dikti. İkindi ibadetinden çıkılıyordu. İçinden. alışkanlıkların dürtüsüne bir makine gibi itaat ederek. ne olup bittiğini bilmiyordu. yürümeye devam etti. saat üçe kadar gelemezsem. güneşin bembeyaz bir gökyüzünde parıldadığı. Kim bu acaba? Emma onu tanıyordu.. hiç konuşmadan. Eczacının karısı da. tatlı şarap güğümleriyle dev gibi jambon ve sucuk yığınları arasında. Yabanlıklarını giymiş Rouenlılar.» dedi. sokak bomboştu. meşalelerin sarı ışığı altında. Kendisine öyle bir bitkinlik. pekâlâ bulurdum. o tıkız francalaları. Vikont'tu! Emma dönüp baktı. Araba hızlandı ve gözden kayboldu. Homais. fakat aşkından daha az derin bu büyük kubbe altına endişe içinde ve ümitle girdiği günü hatırladı ve peçesinin altında ağlayarak. Nitekim. Leon onun fısıldadığını duydu: — Ben senin yerinde olsaydım. Ama önünden geçen adam. ona porsumuş gibi geldi. ben de yarın sana getiririm. hep Massacra sokağındaki meşhur çörekçiden gidip alırdı. . öyle ki. ama o el.. Gotik çağı yiyeceklerinin son örnekleriydi. dışından her şey onu yüzüstü bırakmıştı. Emma. Alev alev yanan gözbebeklerinden cehennemi bir cüret fışkırıyor. tıpkı eski Normandiyalılar gibi. şehre her inişinde. karısına götürmek üzere bir mendile sardığı altı küçük francala vardı. bir kaya parçasından daha hareketsiz duruyordu. perhiz günlerinde tuzlu tereyağı ile yenilen. karısına bunlardan getirmeyi hiç ihmal etmezdi. sevgilim. Hava güzeldi. martın berrak ve sert günlerinden bireydi. sofrada. O zaman korktu ve her çeşit izahın önüne geçmek için. Madame Homais. Yonville'e dönmek üzere yerinden kalktı. Saat dördü çaldı. Artık gitmem gerek kusura bakma. Parvis Meyda-nı'na geldi. dedi.Sonra ocağın iki ucuna karşılıklı oturup. belki haçlı seferleri devrinden kalma. öyle bir hüzün geldi ki. halk. Açılan bir arabalık kapısından çıkan bir ses: — Varda! diye haykırdı. genç adam kendisine suç işlemeyi öğütleyen bu kadının dilsiz iradesi karşısında sıfırı tükettiğini hissetti. gelip de.
dedi. iltihaplı yerleri ardıç tohumu tütsüsüne tutmak lazım! Gözlerinin önünde geçip giden tanıdık şeylerin manzarası. tavsiyelerimi unutma. Kendi kendine: — Başa gelen çekilir. M. her defasında olduğu gibi. Fakat eczacı. dizleri üzerine çöktü. Fakat kör adam. Guil-laumin'e giderim. dedi. Homais kesesini açtı. cesareti kırılmış. — Hem sonra. Hizmetçi ile hanımı birbirlerinden sır saklamazlardı. tepenin eteğinde peyda olunca: — Doğrusu. biranın iyisini. bütün mobilyasının satılığa çıkarıldığını okudu. tam o sırada. Homais. Aynı zamanda. kapalı pazar yerinin yanında. — İşte sana beş santim. kaplumbağa adı-mıyle ilerliyor. Lefrançois ananın kalabalığın ortasında nutuk verir gibi bir hali vardı. duvar halısının çivisinden kurtulmuş bir köşesi gibi sallanıp duran şapkasını uzatıyordu. aç kalmış bir köpek gibi. M. kim bilir? Niçin beklenmedik bir olay birdenbire patlak vermesin? Lheureux bile pekâlâ ölebilir. Emma. kapıdan kopardığı sarı bir kağıdı hanımına uzatıyordu. dedi. başı açık. Homais eczaneden çıktı. birdenbire pencereden dışarıya sarkarak bağırdı: — Unlu şeyler. Nihayet. zaten pek budala görünüyordu. Araba tekrar yürümeye başlamıştı ki. bir sıraca iltihabı! Bu zavallıyı çoktandır tanıdığı halde. M. herkes tanır. kollarını kavuşturarak yerine oturdu. bu nasihatlerin tesirinden şüphe ettiğini açıkça söylemek cesaretinde bulundu. yeşilimtırak gözlerini fıldır fıldır döndürerek. Üzerine dayanılmaz bir yorgunluk çökmüştü. kır bekçisi çocuğu ensesinden yakaladı. dili dışarıda. dedi. Homais. Onu böyle fırlatıp atmayı hoş bir hareket sayıyordu. diye sordu. faydasını görürsün. Eczacı: — İşte. bir direğe asılı kocaman bir ilanı okuyordu. Sabahın saat dokuzunda. tiksinti içiride. arabanın kapısı kenarından. francalaları filenin kayışlarına astı. ona omuzunun üzerinden bir beş franklık fırlattı. Vahşet içinde yuvarlanıp duruyoruz. Hivert: — Öyleyse. Justin'in bir taşın üstüne çıkarak ilanı yırttığını gördü. Emma bir bakışta. bir çeşit boğuk uluma tutturdu. sütlü şeyler yemek yok! Cildiniz üzerine yünlü şeyler giyin. âdeta uyuklayarak geldi. Kör. MADAME BOVARY 303 Hivert. şerefsizim. bana iki mangır geri ver. bu korkunç illet sende çoktan beri mi var? Meyhanelerde kafayı çekeceğine. Kör. perhize girsen daha iyi olur. düşünceli ye Napoleonvari bir tavırla. Evine. Bütün serveti bundan ibaretti. yüz biçimi gibi kelimeler mırıldandı ve sonra babacan bir tavırla: — Dostum. Emma'yı o andaki ıstırabından yavaş yavaş uzaklaştırıyordu. meydandan gelen seslerin gürül-tüsüyle uyandı. Kör. Fakat. Ona şarabın iyisini. sanki ilk kez görüyormuş gibi davrandı. idarenin bu kadar çirkin işlere göz yummasını bir türlü aklım almıyor! Bu biçareleri yakalamalı ve bir işte çalışmaya zorlamalı. bir şarkı tutturmuştu. heyecanlar içinde. Nihayet Felicite içini çekerek: — Ben sizin yerinizde olsam. kendi tertibi olan iltihap geçirici bir merhemle herifi bizzat iyi edeceğine dair teminat verdi. başını geriye attı. afallamış. Terakki. adresini de söyledi: — M. Emma. karşılık olarak sen de palyaçoluk et bize bakalım. dış tabaka. W 304 MADAME BOVARY O zaman sessizce birbirlerine bakıştılar. Pazar yerinin etrafında bir kalabalık toplanmış. donuk tabaka. diyordu. rostonun iyisini tavsiye ediyordu. Madame. — Sahi mi? Bu sualin anlamı şuydu: .Sonra. M. Felicite! Madame! Felâket! Zavallı kız. göz akı. iki eliyle midesini uğuşturmaya başladı.
sıkıntılarını. bütün köşelerine renkli camlar yerleştirilerek süslenmişti. Emma vaziyetini anlatmaya başladı. mütemadiyen yenilenen senetlerin uzun hikayesini (Emma'dan daha iyi) biliyordu. Fakat. kumaş taciriyle gizlice iş yaptığı için vaziyeti biliyordu. — Bana başvurmayışınızın nedeni neydi acaba? — Bilemiyorum. Emma'nın ayaklarının ıslak olduğunu görünce: — Sobaya yaklaşsanıza. garip bir tebessümle gülümsemeye başladı. türlü türlü kimselere ciro edilen. çapkın bir eda ile: — Güzel şeyler zarar vermez. Noterin parmaklığı önüne geldiği zaman.— Uşak vasıtasıyle evin durumunu biliyorsun. başlangıçta önemsiz. çenesini. birbirine küçük bir altın zincirle bağlı iki elmas iğne geçirilmiş gök mavisi kravatı üzerine yasladı ve tatlimtırak. iyi edersiniz. noter bu suçlamalara. Örneğin.. ta arkadan uzatılarak dazlak kafayı çevreleyen üç sarışın perçemin uçlarının çıktığı sağ tarafa. Grumesnil kömür ocaklarına veya Havre'daki arsalara hemen hemen tam güven içinde mükemmel yatırımlar yapmak mümkündü. acaba evin efendisinin benden söz ettiği olur muydu hiç? — Evet. hemşerileri kendisini yırtıcı bir kaplan bilmesinler diye. sonra. mutlaka kazanacağı akla sığmaz rakamlardan söz ederek. bütün protestoları toplayarak. Kendisinden istenen ipotek karşılığı borçlanma işlerinde gereken parayı hep ondan alıyordu. dedi. sol eliyle dallı robdöşambrını vücuduna bastırırken. Eski bir tanıdığıymış gibi. zaman zaman. karışık anlamlı. diye düşündü. size ricaya geldim. siyah çerçeveler içinde Steuben'in Esmeralda'sı ile Schopin'in Pu-tiphar'i asılmıştı. dedi. parke ve mobilyalar. Pirzolasını yeyip çayını da içtikten sonra. nezaketsizliğinden dolayı özür dileyerek öğle yemeğine oturdu. Noter içeriye girdi. tabanı soba üzerinde tüterek bükülen fotinine değiyordu. Noter. dizi. Fakat. titiz. O zaman Emma. Takke. Emma kendisinden bin ekü isteyince dudaklarını büzdü. İngilizlere özgü bir temizlik içinde parıl parıl parlıyordu. Gökyüzü kapanıktı ve biraz kar yağıyordu.. yüzlerce usulü vardı. dostu Vinçart'ı kendi adına gereken kovuşturmaya girişmekle görevlendirmişti. Lheureux aleyhinde suçlamalarda bulunmaktan geri kalmıyor. dere boyundaki patikadan kasaba dışına çıktı. Noter anlıyordu bunu: Zarif bir kadın! Yemeğine ara vermeden. billur kapı tokmakları. Madame gidin. daha yukarıya. Emma'ya oturulacak bir yer gösterdikten sonra. Emma kirletmekten çekiniyordu. Demek. çünkü parayı değerlendirmenin. âdeta laubali bir tavırla gelip kapıyı açtı ve Emma'yı yemek odasına götürdü.. vaktiyle servetinin idaresini kendi üzerine almamış olmaktan çok üzüntü duyduğunu söyledi. Madame? Sizi dinliyorum. pencere camları. — Ne hususta. Giyindi. uzun vadelere göre sıralanmış. MADAME BOVARY 305 Maître Guillaumin. nefes nefeseydi. hikayesini anlatırken. her şey. bana da böyle bir tanesi lazım. adamı heyecanlandırmak istedi. MB 20 306 MADAME BOVARY . kırmızı yeleği ile sahanlıkta göründü. ona aile hayatının darlığını. anlamı olmyan bir sözle cevap veriyordu. kendi de heyecanlanarak. Duvardaki rafı dolduran bir kaktüsün altında büyük bir çini soba horulduyordu. çini üzerine koyun ayaklarınızı. Tacir. öbür eliyle kahverengi kadifeden takkesini başından çıkarıp hemen tekrar yerine koyuverdi. Emma: — İşte yemek odası buna denir. Emma'nın içindeki ateşi büsbütün körüklüyordu. çok elverişli. tamamıyle Emma'ya doğru dönmüştü. siyah fistanının üstüne kara benekli pelerinini geçirdi. ihtiyaçlarını anlatmaya koyuldu. Çıngırak çalınınca. Theodore. iki gümüş ısıtacak. bir kadın için bile. Sofra hazırdı. Noter. öyle ki. Emma: — Mösyö. Emma. afili bir tarzda oturtulmuştu. Böyle yapmış olsaydı. Kimse görmesin diye (çünkü meydanda hâlâ kalabalık vardı). Meşe kağıdı kaplanmış duvarlara..
bundan kuşkunuz yoktur! Elini uzattı.. beni tanıdığından dolayı kendisini mazur göreyim diye bana bir milyon vermeyi bile az bulan bu adam.. kolunu okşamak için. patlak veren çok güçlü bir arzuya dayanamayarak: — Peki. şaşkın şaşkın kalakaldı. nazik nazik par-maklanyle okşadı durdu. — Ama. Robdöşambrına aldırış etmeden. affedecekti. gözleri kaneviçe işlemeli terliklerinde. Sonra. hırsla öptü. Ama. bir çeyrek saat.. İçinden gelen bir kavgacılık dürtüsü onu sürükleyip götürüyordu. bir sevgilisinin hediyesiydi. şaşırması geçince. zavallıcık! O zaman kocası bir hıçkırık koparacak. elleri. Onlara baka baka avundu. Asla! Asla! Bovary'nin kendisine üstün oluşu fikri Emma'yı çileden çıkarıyordu. felâketi öğrenmemesine imkân yoktu. sonra kana kana ağlayacak. bekliyorum! dedi. başkalarını böylesine hor görmemişti. kemiklerini kıracaktı. demeliydi. yanağında kesik kesik bir soluma hissetti. Solgun. Artık yapılacak bir şey kalmamıştı. Yonville'de ona yardım etmesi muhtemel olan değişik kimseleri gözden geçirdiler. dedi. Tatsız sesi. diyordu.. Tekrar Lheureux'ye . ona artık: — Çekil oradan. artık ne eşyan var. Zaten.— Neydi. suratlarına tükürecek. yaşlı gözlerle boş ufku tarayarak. o halde o korkunç sahneye hazır olmak ve kocasının gönül yüceliğine katlanmak gerekecekti. Elinden gelse bütün erkekleri dövecek. yahut yarın. Madame Bovary'nin yüzüne hemen kan hücum etti. lazımdı. Emma söyleniyordu: — Ne sefil adam! Ne alçak herif!. pısır pısır ediyordu. asıl ben şikayetçi olmalıyım! Birbirimizi pek az tanıyoruz! Ama ben size karşı içten bağlıyım. ona türlü diller dökerek. seni ben bu duruma getirdim. Her çareye başvurmuştu. böyle bir serüvenin kendisini nerelere sürükleyeceği belli olmazdı. Emma: — Hiç olacak şey mi. affedecek beni. Noter.. Birdenbire rengi atan noter sordu: — Ne bekliyorsunuz? — Parayı.. O terlikler. Evinde. Mösyö! Ben acınacak bir kadınım. Ümit ederim ki.. dizlerinin üzerinde Emma' ya doğru sürükleniyordu: — Kalın. utanmadan istifade etmeye bakıyorsunuz. ister itiraf etsin. bu adam onu fena halde rahatsız e. üstünde yürüdüğün bu hah artık bizim değil. akan bir ırmak gibi. ama. affedecek beni. zaten nereye kaçabilirdi? Felicite kapıda bekliyordu: — Ne oldu? diye sordu. gözlüklerinin parıltısı arasından gözbebeğinden bir kıvılcım fırlıyor.. Emma. Baş başa vererek. kendisine bir uyuşukluk geldi. Charles döner dönmez. ha? Sizi o kadar korkutuyor muydum? Bilakis.diyordu. Artık ilerleyemez olmuştu. — Biliyorum. kızgın. Fakat Felicite hangi ismi söylerse. sonra dizinin üstünde tuttu. hızlı adımlarla dosduğru yürümeye devam ediyordu. Emma dişlerini gıcırdatarak mırıldandı: — Evet. Emma'nın yen'i içinde ilerliyordu. Emma'nın elini yakaladı. Yolun akçakavakları altında sinirli adımlarla kaçarken. Korkunç bir tavırla geri çekilirken haykırdı: —' Benim perişanlığımdan. ya az sonra. ne bir iğnen. istemezler. yalvarırım! Sizi seviyorum! Kadmı belinden yakaladı. ne de bir çöpün. alınyazısı kendisiyle uğraşıyor gibi geliyor ve MADAME BOVARY 307 bundan büsbütün gurur duyuyordu. nihayet. ister etmesin. — Mösyö de neredeyse eve dönecek. Beni yalnız bırak. Ona. kendisini boğan kinden zevk alır gibi. Kendine karşı asla bu kadar saygı beslememiş. hakarete uğramış iffetinin öfkesini artırıyordu. Bir sıçrayışta ayağa kalktı: — Mösyö. öyle olsun!. fakat satılık değilim! Çıktı. Evini görür görmez. Emma: — Olmadı. titremeler içinde. Ne adilik! Başarısızlığının hayal kırıklığı.
308 MADAME BOVARY kendini merdivene attı. tıpkı dörtnala kalkmış bir atın nallarından püskül püskül çıkan kıvılcımlar gibi. çıkrığına gitti ve keten eğirmeye başladı. bir aşağı bir yukarı dolaştığını gördüler.gitmek aklına geldi: Neye yarar? babasına mektup yazmak. cesur bir adamdı. Madame Tuvache: — Acaba adama cilve mi ediyor? diye sordu. bunlar konuşulurken gözden kaybolmuştu. bütünü dikili taş gibi dimdik ve hiçbir işe yaramayan o tanımlanamaz fildişi işlerinden birini tahta üzerine kopya etmekle meşguldü. yılan görmüş gibi: — Madame. olur şey değil! Hiç şüphe yok. sarı bir toz uçuşuyordu. son parçayı da ele almış ve amacına yaklaşmıştı! Atelyesinin alaca karanlığında. ne söylediğini işitmek pek mümkün değildi. tırabzan yuvarlaklarına bakarak. Emma. Nihayet adama yaklaştı. nerede şimdi? diye sordu. onun tahsildarın evine girdiğini gördü. Her iki hanım. . Emma. Rolet ana. Binet. büyük caddeye çıktığını. Fakat torna yüzünden. — Ah. gayet nazik. Charles'dı. Binet. Binet'nin evinin içini rahatça görecek şekilde yerleştiler. şamdanlara. hıçkıra hıçkıra ağlıyordu. Kadınlar Emma'nın. herhalde zekâyı kolay güçlüklerle eğlendiren ve ötesinde hayal edilecek hiçbir şeyin bulunmadığı bir eserle uyuşturan bayağı uğraşlara özgü. İki tekerlek de dönüyor. frank kelimesini duyar gibi oldular ve Tuvache ana. tahsildara iğrenç bir teklifte bulunuyordu. dedi. burun delikleri açılmış. Madame Tuvache: — Böyle karıları kırbaçlamalı! dedi. yamndakinin kulağına hafifçe fısıldadı: — Vergilerini geciktirmek için rica ediyor. hatta nişan alacaklar listesine girmişti. Hemen koşup Madame Caron'a haber ulaştırdı. — Görünüş. yanında ayakta durdu. tavan arasındaki odasında. meydandan hızlı hızlı uzaklaştı. gülümsüyor. Madame Tuvache: — Acaba adama bir şey sipariş etmek için mi geldi? diye sordu. sonra. Bu. Nihayet hanımlar. Binet. gözlerini dört açarak dinliyor gibiydi. bir hayli geriledi. artık konuşmuyorlardı. cevap verdi: — Hiçbir şey sattığı yok ki! Tahsildar. hilâller ve iç içe oyulmuş kürelerden meydana gelmiş. Binet. sütninenin evine varır varmaz: — Rolet ana. türlü türlü tahminler yürüttüler. Kendini yatağın üzerine attı. ağaçlıklı yoldan bir atın tırısla geldiğini duydu. kilisenin önünde Lestiboudois ile konuşan belediye reisinin karısı. göğsü kalkıp iniyordu. çok geç kalmıştı. Emma. sakalını sıvazlıyordu. sanki hiçbir şey anlamıyormuşçasına. elindeki aletten. Emma' nın cevap vermediğini görünce de. Bautzen'de. Bahçe kapısını açtı. Komşusu. tek başına. dedi. yüzü kireç gibi bembeyaz kesilmişti. üzerine bir eteklik örttü. yalvarır gibi İr MADAME BOVARY 309 konuşuyordu. Madame Caron: — Peki. Binet memnun bir tavırla. eksiksiz bir saadet içinde yüzüyor gibiyjdi. Madame Tuvache: — Ah. tavan arasına çıktılar ve sırıkların üzerine asılmış çamaşırların arkasına gizlenerek. Lutzen'de çarpışmış. uğulduyordu. Emma adamın iki elini yakaladı. kadıncağız uzaklaşıp. düşündüğünüz şeye bakın! diye haykırarak. o anda belki de ötekinin arzusunu reddettiğine pişman olmaktaydı ki. çöz şu bağları. boğuluyorum. çenesi gerdanına yaslanmış. Zira Emma. Fran-sa'daki vuruşmalara katılmış. bu. işte geldi. duvarlardaki peçete halkalarına. birdenbire. kulaklarına kadar kıpkırmızı kesilmişti. mezarlığa gidecekmiş gibi sağa saptığını farkedince.
elinde olmadan. birdenbire alnına vurdu. diye mırıldandı.. fakat daha ağzını açmadan. O zaman kendini. — Acele ediniz! — Ama. — Ah. diye düşünüyordu. Ne masalı? Sütnine bir türlü geri dönmüyordu. kesik kesik soluyordu. Ihlamurlar ıslık çalarak üzerine dallarını . Leon ile birlikte. söz vermişti. teşekkür ederim! Teşekkür ederim! Çünkü gelecekti. ırmağın üzerinde parlıyordu. ta ötedeki şatoyu tanıyordu. çünkü Rodolphe'un MADAME BOVARY 311 hatırası. gözlerini kapadı. kulübede saat bulunmadığı için. Emma zamanın uzunluğunu gözünde fazla büyütmekten de çekiniyordu. Kendini yeniden ilk sevgisinin heyecanları içinde buluyor. büzülüp kalmış olan yürekceğizi bu duygularda şevkle genişliyordu. sonra sık yapraklı iki sıra ıhlamur ağacının çerçevelediği tören avlusuna vardı. az önce kendisini çileden çıkarmış olan şeye kendi ayağıyle teslim olmaya gittiğini bilmeden. Rolet ana: — Sizde hiç kimseler yok! dedi. kulaklarını tıkadı. şayet böyle bir hizmette bulunmakta tereddüt edecek olursa. Güneş. kaynayan bir sel gibi hatıralarına kaptırınca. tepedeki kamışları. Ne iyi. fundalıkları. Eskiden olduğu gibi. gidiyorum. zihnini. Rolet ana dışarıya çıktı. yoksa bir dakika mı beklediğini kestirmekten âciz..Emma. hanımcığım. kendisini buna zorlamasını bilirdi.. — Hiç kimse! Mösyö ağlıyor. gidiyorum işte! Şimdi. bir çığlık kopardı.. yüzündeki ifadeden korkmuş. VIII Yürürken kendi kendine: «Ne diyeceğim? Neresinden başlayacağım?» diüye düşünüyordu. — Saat kaç? diye sordu. Emma. hareketsiz. kar. Bahçede. Fakat. Sütnine. çok geçmeden dünkü günü hatırlayabildi. bir köşeye oturdu. onu evinden kovan bir çeşit korkunun etkisiyle buralara kadar koşup gelmişti. — Nasıl olur?.. başının üstündeki kirişin yarığında yürüyen uzun bir örümceği seyrediyordu.. eriyerek tomurcuklardan damla damla otlara düşüyordu. delirdiğini sanarak. Nihayet. Sizi çağırıyor. sağ elinin parmaklarını gökyüzünün daha aydınlık tarafına doğru kaldırdı ve yavaş yavaş içeriye girerek: — Nerdeyse üç olacak. zihninde doğuvermişti. 'budalaca bir inatla dikkatini toparlamaya çalıştığı halde eşyayı ancak belli belirsiz ayırtedebiliyordu. Ah! Ne kadar 310 MADAME BOVARY uzakta kalmıştı bu hatıra. ne cömert insandı! Hem.. neden her şeyden önce onu düşünmediğine şaşıyordu.toparladı. Sırtüstü uzanmış. Sonra. bir koşu eve kadar gidip onu buraya getirmesini rica etti. kadıncağızın bir başka yoldan dönmüş olacağını ümit ederek. Duvarın badanası dökülmüş yerlerini. bir türlü üstüne kondurmadığı kuşkuların saldırısı altında. kendi kendine: — Acaba kim rahatsız etti onu? Neden buraya geldi?. gözleri sabit. Bovary'ye olup bitenleri açıklayıcı bir masal uydurmak gerekecekti. uç uca tüten iki odunu. Emma. ağaçları. sözünü tutmamazlık edemezdi. sütnineye. Çit boyunca patikadan gidiyor.. Yolda ilerledikçe. Mutlaka gelecekti! Parayı tedarik etmişti herhalde. Yüzüne ılık bir rüzgâr esiyordu. yazı masasına üç banknotu sıralar görüyordu. Huchette'in yolunu tuttu. böyle bir zilletin zerre kadar farkına varmadan. Bir gün. Dün. parkın küçük kapısından içeri girdi. kendini daha şimdiden Lheureux'nun dükkânında. köylü kadın ise. Etrafına bakına bakına. ne ince. adım adım. geri geri çekiliyordu.. Bahçe kapısı gıcırdadı: Emma bir sıçrayışta ayağa kalktı. beklemekten usanarak. Binet'nin tornası dönüyor sanarak: — Yeter! Durdurun şunu!. Ama burada olduğunu bilmediği için. Sizi arıyorlar. o mahvolan aşklarını bir tek bakışla hatırlatarak. karanlık bir gecede çakan büyük bir şimşek gibi. Emma hiç cevap vermedi. belki öbür tarafa gidecekti.. dört dönmeye başladı. Nihayet. dedi. Böylece. filbahriler buram buram kokuyordu. orada bir yüzyıl mı.. Hatırlıyordu. hızla geri dönüyordu.
Parmaklarını kilidin üstüne koyduğu anda.. daha iyisini uyduramadığı için. Ben aptallık ettim. Emma. Seni çok sevmiştim! İşte o anda elini yakaladı. sustuğu için de. neden o şekilde hareket etmiş olduğunu izaha başladı. tahta tırabzanlı. talihsiz bir güzellik bu. üç yıldır. bunu âdeta temenni ediyordu. Rodolphe. sesleri ortalığı çınlattığı halde kimse meydana çıkmıyordu. belki! Rodolphe'a yaklaşarak: — Emin misin? İçini çekti: — Ah Rodolphe! Buseydin!.. çok ıstırap çektim ben. acı acı: — Ah. — Bari ayrıldığımız günden beri sizinki iyi geçti mi? — Ne iyi. mutluyum!. — Ama. harikulade güzeldi. Emma ile karşılaşmamak için elinden geleni yapmıştı. 312 MADAME BOVARY Rodolphe. Rodolphe bu hali aşkının boşalması sandı. artık gülüyorum. benim. bir üçüncü şahsın şerefi ve hatta hayatiyle sıkı sıkıya bağlı bir sırdı. Rodolphe onu çekip dizlerine oturttu. sıra sıra birçok odanın açıldığı. ayrılışlarına dair anlattığı bahaneye inanır gibi göründü. aslına bakarsan. — Evet. bana yaptığın gibi. Rodolphe. Emma alnını eğiyordu.. bu sessizliği son bir utanç saydı ve o zaman: — Ah. ama yine de bu onun son ümidi. içlenmemek için kıvranıp duruyordu. affet beni. o erkeklere özgü korkaklıkla... belirsiz deyimlerle özür dileyerek. filozofça bir eda ile cevap verdi: — Hayat böyledir işte. Bir dakika kendi kendini dinledi. Emma sözlerine. değil mi? Birbirimizi seveceğiz! Bak. dedi. tıpkı ziraat şenliğinde olduğu gibi. Rodolphe nihayet onu yavaşça. içinde bulunduğu zaruret. Orada bulunmamasından korkuyor. Oysa sen. — Evet. Rodolphe o zaman.. parmakları birbirine dolanmış. içeriye daldı. onları da baştan çıkarmışsındır. — Ha! Siz misiniz! dedi. Rodolphe. — Hiç değişmemişsiniz. İnsan saadete alıştı mı vazgeçemiyor! Ben mahvolmuştum! Öleceğimi" sandım! Bütün bunları anlatırım sana. Emma. Emma: . bir süre öylece kaldılar. sen ağlamışsın! Neden? Emma hıçkıra hıçkıra ağlamaya başladı. Sen bir erkeksin! Kendini sevdirmek için her şeyin var. birdenbire kuvvetten kesildi. Emma. son kurtulma şansıydı. benden kaçtın!..sallıyorlardı. Onlara hak veriyorum. dedi. sevdalı bir kediden daha sokulgan. Onları mazur görüyorum. alaca karanlıkta son bir güneş ışınının altın bir ok gibi panldadığı dümdüz saç örgülerini elinin tersiyle okşuyordu. her zamanki gibi güzelsiniz. Çünkü Rodolphe. bütün gayretine rağmen. öyle ki. dudaklarının ucuyle gözkapakların-dan öptü. Güya bu.. Size akıl danışmaya geldim. Solda. onu hor görmenizden belli. ne de kötü. ağzını açıp da bir şeyler söylemiyordu. sözlerinden daha çok da sesine ve şahsının görünüşüne kapılıverdi. Sen hoşlandığım tek kadınsın..— Hiç ayrılmasaydık belki daha iyi olurdu. itiraf et. kederli gözlerle ona bakarak: — Ne ise. Manastırlarda veya hanlarda olduğu gibi. daima da seveceğim! Nen var? Söyle bana! Rodolphe diz çökmüştü. Fakat Emma. belki de gerçekten inandı. kötülük ettim! Seni seviyorum. uçta. cesaretini kuvvetlendirdi. cana yakın baş hareketleriyle devam ediyordu: MADAME BOVARY 313 — Başkalarını seviyorsun. en dipteki oda onun odasıydı. Rodolphe bunu bir gurur meselesi yaparak. Kulübelerindeki köpekler hep bir ağızdan havlıyorlar. onun göğsüne yaslandı ve: — Sensiz yaşamamı nasıl isterdin? dedi. Konuşsana! Fırtınalı yağmurdan bir mavi koncaya düşmüş su gibi bir damla gözyaşının titrediği bakışıyle. tozlu iri taşlar döşeli bir koridora varan. dikine ve geniş bir merdivenden çıktı. görürsün. Ama yeniden başlayacağız. dostum. iki ayağını şöminenin pervazına dayamış. dedi. ateşin karşısında pipo içiyordu. .
kırbaçlarına altın suyuna batmış gümüş sap da taktırmaz!. böyle bir hayırlı iş yapmak genellikle hoşa gitmese bile. bir gülüş. Emma: — Ah. Kendimi bu yüz kızartıcı duruma düşürmemeliydim.. üç bin frangımız olmadığı için. hiçbir şey eksik değil. mektubun. yuvarlanmak üzereyken.. — Ama. Aşkın üzerine düşen sağanaklardan en soğuğu ve en yıkıcısı para istemek olduğundan. parası olsaydı. Ama sen. bahçeleri. iyi yaşıyorsun. çiftliklerin.— Nem mi var?. şu anda. Biz de borca girdik. çünkü bu kendisine üç bin franga mal olacak! Rodolphe. ileride elimize para geçecek tabii. koruların var. O zaman. Duvardaki silahlıkta parıldayan gümüş savatlı bir karabinaya gözü İlişince: — Ama. hür! Yalvararak ve bütün sevgimi getirerek. bunlardan başka bir şeyciğin olmasa bile!. sedef kakmalı duvar saati de almaz. diye bağırdı. kilidin üzerinde tırnakları kırıldı. mutlaka verirdi. bana bir «Teşekkür ederim!» demeni iştimek için. Yalnız şu aptalca şeylerin en kıymetsizi bile.. Rodolphe kendisinin de «sıkıntıda» olduğunu söyleyerek. —Elini sürerek— Saatinin zincirine altından ıvır zıvır da asmaz! Ah. o ise beni itiyor. Nihayet. .. düğmelerin altın zinciri duvara çarparak koptu. bunu bilmiş ol. Emma çıktı gitti. bir bakış için. zengin. Duvarlar titriyor. rengi birdenbire atarak: «Ah! Demek bunun için gelmiş!» diye düşündü.. ona tekrar geliyorum. yüzü de gittikçe ciddileşiyordu: — Ama.. kendini mahvediyordu. nefes nefese. Hayır. Sen demek beni hiç sevmedin! Sen de başkalarından farklı değilsin! Kendi kendini ele veriyor. Nihayet.. sanki bana hiç azap çektirmemişsin gibi. sana her şeyimi verirdim. Ah. ben mutlu yaşayabilirdim! Kim seni zorladı? Birisiyle bahse mi girdin? Ama yine de beni seviyorMADAME BOVARY 315 dun.. en tatlı rüyalar içinde dolaştırdın beni!. söylediğine bakılırsa.. Ha? seyahat projelerimizi hatırlarsın değil mi? Ah. alacak değilim! Senin olsun! İki kol düğmesini bir hayli uzağa fırlattı. Sonra. Şöminenin üzerindeki kol düğmelerini alarak. şurada rahatça koltuğunda oturuyorsun. satınca para eder!. ben. rasgele birinin yapacağı bir yardımı istemek için geliyorum ona. Diz çökerek ölünceye kadar beni seveceğine yemin ettiğin yer. Rodolphe! Bana üç bin frank borç ver! Rodolphe yavaş yavaş yerinden doğrulurken. Emma evvela ona birkaç dakika bakakaldı. Fakat bugün. haciz koyacaklar. tavan onu eziyordu. dedi. gitti. odasında likör takımına varıncaya kadar. mutlu. diye devam etti. dedi. bir şaton. insan bu kadar fakir olursa. mektubun! Benim kalbimi parçaladı o! Sonra. — Demek o kadar paran yok! Birkaç defa tekrar etti: — Demek o kadar paran yok!.. parmaklığın önündeki hendeğe geldi... dedi sana acıyorum! Hem de ne kadar acıyorum. üç avlusu ve cephesinin bütün pencereleriyle o kılı kıpırdamayan şatoyu bir kez daha gördü.. bilemezsin!. mütevekkil öfkelerin çoğu zaman bir kalkan gibi sarındığı tam bir sükûnetle: — O kadar param yok. hem de şimdi. ellerimle iş görürdüm. şu halının üstü! Beni inandırdın. gayet sakin bir tavırla: — O kadar param yok. Paris'e seyahat ediyorsun. müşteriler para ödemiyorlardı. o. tüfeğinin dipçiğini gümüşletmez! (Boulle saatini göstererek). Az önce de diyordun bunu. öyle mi? Sen olmasaydın. ben de dostluğuna güvenerek buraya geldim. yüz adım ötede. dedi. ağaçlıklı uzun yoldan tekrar geçti. keşke beni kovsaydın! Ellerimde hâlâ öpücüklerinin sıcaklığı var. başını döndürünce parkı. her şeyimi satardım. iki yıl. durdu.. ^ünkü kendini seviyorsun. ama. açmak için öyle acele ediyordu ki. Rodolphe. adam kaçtı.. Zaten tasfiye hesapları da henüz tamamlanmadı. 314 MADAME BOVARY Yalan söylemiyordu. sözünü kesti. sokak ortasında dilencilik ederdim. sürek avına çıkıyorsun. dedi. kocam bütün servetinin idaresini bir notere bırakmıştı. en muhteşem. Emma hızlı hızlı devam etti: — Biliyorsun ki. Ben mahvoldum. aziz Madame.. rüzgârın dağıttığı kuru yaprak yığınlarında tökezleyerek. işte burası..
Justin mutfağa döndü. kuzgunlar uçuşuyordu. Hafızası onu iyi yöneltiyordu. bir başka manzarayı görür gibi oldu. bulanık da olsa. âdeta yapılmış bir görevin huzuru içinde çıkıp gitti. zihnini toparlayabildi. Aradaki bölme ince olduğundan. Kafasının içinde hatıra ve fikir namına ne varsa. kendisinden artık tamamıyle habersiz. ocağın üstünde bir mum yanıyordu. Justin bağırarak üzerine atıldı: — Durun! — Sus! Yoksa gelirler. ayakları altında sudan daha yumuşaktı. Çocuk dışarı çıktı. o da. ben ona sonra söylerim. fakat çıngırağın sesine gelenler olabilirdi.. — Hayır! Kal burada! Sonra.Şaşkınlıktan kendini kaybetmiş. bir donanma gecesinin bin bir mehtap fişeği gibi. — Nasıl! Justin. kalakaldı. yemek odasında çatalların tabaklar üzerindeki şıkırtısı işitiliyordu. . Birdenbire kendisine öyle geldi ki. Bekleyelim. oradaki odalarını. ağaçlıklı yolu. Justin. Duvarın üzerinde Capharnaüm etiketini taşıyan bir anahtar vardı. Anahtar kilidin içinde döndü ve Emma. — Mösyöye haber vermek lazım. damarlarından bütün kırı dolduran sağır edici bir müzik gibi yayıldığını sandığı yürek çarpıntısından başka. Göğsü parçalanacakmış gibi soluyordu. ateş renginde kürecik-ler. nefesini tutarak. 316 MADAME BOVARY dönüyor. Babasını. Laboratuvar kapısının açıldığı koridora girdi. — Anahtar! Yukarının anahtarı. Fakat Emma peşten. içeriye yemek götürüyordu. Kimsecikler yoktu. dönüyor. ne istediğini anlamadan korkunç bir şeyler sezdi. Deliriyordu. inek kalasını. Bu mermilerin her birinin ortasında. Sonra. yemek yiyorlar. çarpınca dağılan mermiler gibi havada patlıyor. uzakta sis içinde parıldayan ışıklarını farketti.. bir uçurum gibi. yoksa suçu efendine yükletirler! Sonra birdenbire rahatlayarak. bir avuç dolusu beyaz toz çıkardı ve hemen ağzına atıp yutmaya başladı. Haydi gidelim. evlerin.. — Yukarı çıkalım. karşısına çıktı. Orada.. can çekişirken. kollarını sıvamış. tıpasını çıkardı elini içine daldırdı. Mavi kavanozu yakaladı. dedi. ona. bir hamlede fırlayıp gidiyordu. karmakarışık. tatlı. çünkü. İçeriye girmeye hazırlanıyordu. Lheureux'nun yazıhanesini. sanki umursanacak bir şey değilmiş gibi: — Şimdilik lüzum yok. gecenin kapkara fonu önünde beyazlığı büsbütün beliren yüzünün solgunluğundan hayrete düşmüş. Justin. O zaman vaziyeti. sonra ağaçların dalları arasından kara saplanıp eriyordu. Gece çöküyordu. bu feci durumunun nedenini. peşi sıra geldi. ruhunun yalnız bu hatıradan boşandığını duyuyordu. ona âdeta neşe veren bir kahramanlık coşkunluğu içinde. Sabırsızlanan eczacı: MADAME BOVARY 317 — Justin! diye bağırdı. — Ha. yani para sorununu artık hatırlamıyordu. Rodolphe'un yüzü gözüküyordu. hayatlarının kanayan yaralarından _akıp gittiğini hisseden yaralılar gibi. karşı konulmaz bir sesle hemen devam etti: — İstiyorum! Ver o anahtarı. mutfağın eşiğine kadar ilerledi. sahile vuran koyu renkli muazzam dalgalar gibi göründü. — Kimseye bir şey söyleme. Kendisini uyutmayan fareleri öldürmek lâzım geldiğini iddia etti. Emma'nın içine nüfuz ediyordu. her şey kayboldu. sen ışık tut bana. yaklaşıyor. patikayı. duvarları yoklaya yoklaya. dosdoğru üçüncü rafa gitti. yerdeki izler ise. pazar yerini geçti ve eczacının dükkânı önüne geldi. Ancak aşkı yüzünden ıstırap çekiyordu. Bunlar çoğalıyor. koşa koşa tepeden indi. Emma. Emma camı tıkırdattı. Çitten içeri kaydı. ona bakıyordu. hani orada şeyler var. Çocuk çırpınıyor yardıma çağırmak istiyordu. Zemin. Emma ona harikulade güzel ve bir hayalet gibi haşmetli göründü. korktu.
Hayır. Emma eve gelmişti.Charles. — Ah. Şiddetli bir titreme ile omuzları sarsılıyordu. yavaş yavaş mühürledi. Charles. dedi. — Ah. boğuluyorum! Birdenbire gönlü bulandı. hareketsiz duruyordu. her tarafa gönderdi.. 318 MADAME BOVARY Acı duyup duymadığını kavramak için merakla kendini dinliyordu. Düzensiz atan nabzı. yatağının yanında ayakta duran Charles'ın nefes alıp verişini işitiyordu. — Ne diyorsun? Hafakanlar içinde. Emma keskin bir çığlık kopardı. kimseye rastgel-medi. Endişesi biraz hafifler gibi oldu mu. diye mırıldandı.. hatta iki üç kez gülümsedi bile. Anlat.. altına günün tarihini ve saatini ilave ederek. daha fazla duramayarak. Ne sebeple?. ne feci şey! diye haykırdı. bırak beni! Boylu boyunca yatağına uzandı. büyük yola çıktı. aldanıyorsun! O zaman Charles. ayaklarından kalbine kadar buz kesilmeye başladığım hissetti. Ama yine de. Saat sekizde kusmalar yeniden başladı. haciz haberiyle aklı başından gitmiş. Birazcık heyecana düşüp de kusmak korkusuyle. saygınlığının sıfıra indiğini. Charles. Boğuk bir çığlık kopardı. Uyuyacağım ve her şey bitecek! Bir yudum su içti ve duvar tarafına döndü. bayıldı. âdeta okşar gibi.bana!. Aç pencereyi. çok susadım! diye içini çekiyordu. — Ölüm de pek önemli bir şey değilmiş. küvetin dibinde. önce hafiften. bir tek şey sorma! — Ama. dedi. Berthe'in istikbalinden hayır kalmadığını kavrıyordu. merasimli bir tavırla: — Yarın okursun. dedi. Sonra. bana bir tek şey sorma. Nerede olabilirdi? Felicite'yi Homaislere. Niçin?. geri döndü. porselenin üstüne yapışmış bir nevi beyaz tortu bulunduğunu' farketti. MADAME BOVARY 319 Bir madeni buhar içinde donmuşa benzeyen morarmış yüzünden damlalar sızıyordu.. — Ne oldu?. Yüzü. Tuvachelara.. cevap vermiyordu. Bir şey yoktu! Henüz hiçbir şey yoktu. Emma yazı masasına oturdu. midesi üzerine götürdü. boyuna çene kemiklerini aralayarak. büyümüş gözleri etrafına bulanık bulanık bakıyor. o. sanki dilinin üstünde gayet ağır bir şey varmış gibi.. bütün sorulara yalnız başını sallayarak cevap veriyordu. az sonra yatağından kalkacağını söyledi. Emma'nın Rouen'a gitmiş olacağı düşüncesiyle.. biraz daha bekledi. Ağzında duyduğu buruk bir tatla uyandı. Nihayet. diye düşündü. ateşin gürültüsünü. yarım fersah yürüdü. kendini daha iyi hissettiğini. servetinin mahvolduğunu. o zamana kadar. Hızlı hızlı: — Kaldır şunu. Saatin tik-tağını. Bağırdı. elini yavaşça.. at şunu! Charles boyuna soruyordu. O berbat mürekkep tadı devam ediyordu: — Susadım!. — Olur şey değil. Ah. fakat Emma dönmedi. başını tatlı bir hareketle döndürüp duruyordu. İniltileri yavaş yavaş daha da kuvvetlendi.. eve döndüğü zaman. Emma az önce çıkmış bulunuyordu.. ağladı. rica ederim. Charles'ı gördü ve gözlerini tekrar yumdu. dedi. büzülmüş parmaklarını batırdığı çarşaftan daha beyaz kesilmişti. inlemeye koyuldu. ürkerek geri çekildi. kendisini diz üstü yatağın önüne attı: . Çok garip! Emma kuvvetli bir sesle: — Hayır. bir mektup yazdı. Altın Arslan'a. Bir şey bildiği yoktu! Akşamın saat altısına kadar bekledi. Dişleri birbirine vuruyor. yastığın altındaki mendili almaya zor vakit bulabildi. şimdi âdeta hissedilmiyor gibiydi. Charles. Leureux'nun dükkânına. işte başlıyor. Sonra. Charles bir bardak su uzatırken sordu: — Nen var? — Bir şey değil!. o kadar ani oldu ki. Ama vücudu sarsılmaya başladı: — Aman Allahım...
başını yatağın kenarına dayayarak hıçkırmaya başladı. zihnini allak bullak ettiği için. bütün varlığının ümitsizlikten yıkıldığını hissediyordu. Ciddi. hayvan onu. Az sonra artık seni üzmeyeceğim! — Niçin? Kim seni zorladı? — Öyle lazımdı. Charles. Çünkü. Neufchâtel'e hareket etti ve Justin. Bo-vary'nin atını öylesine mahmuzladı ki. Emma'nın yanına gelerek. uyanık kaldı. tahlilini yapmak lazım. Karmakarışık olmuş odaya şaşkın şaşkın bakıyor ve eşyalar üzerinde yanan şamdanlarla kamaşan gözlerini kırpıyordu. oradakilerden bazıları kalkıp komşularına haber verdiler ve kasaba. hiçbir çare bulamıyor. halının üzerine yığıldı. odada dört dönüyordu. Emma: — Ağlama. Sonra. on beşten fazla müsvedde yaptı. yahut büyük perhiz sabahlarını hatırlatıyordu.— Söyle. dünyanın bütün gürültülerinden ancak şu zavallı kalbin. mührü kopardı ve yüksek sesle okudu: «Hiç kimse suçlanmasın. dostum. yapınız. arsenikti. artık zor çıkan bir sesle: — Ne mi. çünkü o günlerde de böyle şamdanMADAME BOVARY 321 ların ışığında erken erken uyandırılır ve hediyelerini almak için annesinin yatağına gelirdi. anlamadan cevap verdi: — Ah. çıplak ayakları uzun geceliğinden dışarıya çıkıyordu. gözü seçemiyordu. nerdeyse yere yuvarlanacak. Doğru. orada!. alçaklıklarla. değil mi? — Hayır! Hayır! Çocuk. bütün gece. perişan. Nitekim sordu: — Peki.. çabucak karar vermek zorunluluğu. bu kadar korkunç bir manzara ile karşılaşacağını hiç aklına getirmemişti. cesaret edemiyordu. satırlar dans ediyordu.» durdu. sen! Elini yavaş yavaş kocasının saçları arasında gezdirdi.. Ho-mais'y. tıp lügatini karıştırmak istedi.. meydandakileri birbirine kattı. Zehir. yorgunluktan bitkin ve yan yarıya gebermiş. yapınız! Kurtarınız onu!. Madame Lefrançois Altın Arslan'da olayı duydu. Hippolyte... Bu. eczacı. kendini zehirlemiş!» Felicite. yere. dedi. sen iyisin. M. nerede annem? Herkesin sustuğunu görünce de: . Caniver ile doktor Lariviere'e mektup yazmak üzere eve döndü. Dirseğinin üzerinde doğrularak: — Bana küçüğü getirin. — Nasıl! İmdat! Koşun buraya! Yalnız bir tek kelimeyi tekrarlamaktan başka bir şey yapamıyordu: «Kendini zehirlemiş. Charles. Eşyaya çarpıyor. ne yedin? Allah aşkına cevap ver! Emma'nın o ana kadar hiç görmediği sevgi dolu gözleri ona bakıyordu.e koştu. orada. Homais: — Öyleyse. Şimdi artık kimseden nefret etmiyordu.. kendisine azap veren sayısız arzularla artık alâkası kalmadığını düşünüyordu. dedi. tekrar okudu. Emma. uzaklaşan bir senfoninin son yankısı gibi tatlı ve belirsiz. Charles. Emma. dedi. eczacı. Charles sordu: — Fenalaşmıyorsun. bir alaca karanlık karışıklığı zihnine çökmüştü. Bu temasın tatlılığı. kekeleye kekeleye. hele kendisine en fazla sevgi gösterdiği bir anda kaybetmek düşüncesiyle.. Charles yazı masasına atıldı. Sorun sadece kuvvetli bir panzehir vermektir. bilmiyor. elini gözlerinin üzerinden geçirdi. hâlâ düş görüyor gibi bir hali vardı. Bois Guillaume tepesinde bıraktı. bütün ihanetlerle. bütün zehirlenme olaylarında bir tahlil yapmak gerektiğini biliyordu. onu. herhalde kendisine yılbaşı. saçlarını yoluyordu. Zihni allak bullak olmuştu.. Eczacı: — Sakin olun! diyordu. kesik kesik şikâyetini işitebiliyordu. Zehir ne idi? 320 MADAME BOVARY Charles mektubu gösterdi. dedi. kederini büsbütün artırıyordu. — Mutlu değil miydin? Benim yüzümden mi? Elimden geleni yaptımdı ama! — Evet. dadısının kolları arasında geldi.
kulaklarına kadar çamura batmış üç atın var kuvvetleriyle göğüsleyerek uçurduğu bir posta arabası. Nişanları.. elden geldiği kadar onu taklit etmeye çalışırlardı. onun her anlamsız sözüne. M.. Küçük. Bovary: — Kurtarsanıza onu! diye haykırıyordu. iddialarla utanmalar arasından her çeşit MADAME BOVARY 323 . Doktor Lariviere geliyordu. Canivet her şeyi bıraktı. — Ah. oysa o daima şömine tarafına bakıyordu. Dudakları daha fazla kısıldı. çocuk çırpınmaya başİadı. Meslektaşı hiç de aynı fikirde değildi. akademileri hor gören. MB 21 ' 322 MADAME BOVARY Felicite odada oradan oraya koşup duruyordu. İşte. zinalarını ve felâketlerini hatırlatan bu ismi duyunca. vücudunu koyu lekeler kapladı. Canivet ise. — Sütnine mi aldı ayakkabımı? diye sordu. her zamanki metanetini muhafaza etmekle birlikte yine de heyecanlanmaya başladığını hissediyordu. Madame Bovary. dosdoğru insanın ruhuna işler. onun merinos yününden uzun yeleği ile. babacan.. mademki sebep ortadan kalktı. fazilete inanmaksızın fazilet sahibiydi. Sonra belirtiler bir aralık durur gibi oldu. korkunç bir tarzda bağırmaya başladı. Canivet içeriye girince. Homais: — Neticenin de ortadan kalkması lazım. Doktor Lariviere. Bovary ellerini havaya kaldırdı. çırpınmaları hafiflemiş gibiydi. Emma öpmek için elini yakaladı. dirayetle icra eden. daha doktor içeriye girmeden önce. Nihayet. — Ah anneciğim. içindekilerini çıkardı. bir kırbacın sakladığı duyuldu. Elleri ayakları büzüldü. eczacının: «Belki bu şifa ile sona erecek bir had devredir» varsayımına kulak asmadan. fakirlere karşı misafirperver. derin derin içini çekiyordu. küfür ediyor. dedi. ağzına kadar gelen daha güçlü bir başka zehirden tiksinmişçesine. Sonra. bir ermiş sayılabilirdi. dedi. . bakın. Charles ayakta. Bir tanrı gökten inseydi bundan fazla heyecan yaratamazdı. mendili dudakları üzerinde. cömert. geri geri çekilerek: — Korkuyorum. Charles. nitekim civardaki şehirlerde hekimlik eden eski öğrencilerinin üzerinde de. ta topuklarına kadar bütün vücudunu sarsan hıçkırıklardan boğuluyordu. başındaki takkeyi çıkardı. hekimlik etmeye başlar başlamaz. nabzı parmakların altında gergin bir iplik. bu aşikâr. diyordu. Bu arada Berthe'i yatağının üzerine koydular. Emma çok geçmeden kan kustu. kendisinden daha çok can çekişen Charles'ın içirmeye uğraştığı her şeyi kaskatı kesilmiş kollanyle itiyordu. çocuğu yatağa doğru eğiyor.. bizzat dediği gibi. hastaya te-riak vereceği sırada. Yatağın yanında hıçkıran Charles: — Yeter! Alın götürün! diye bağırdı. hiç eldiven taşımayan o tombul ve çok güzel ellerini birazcık örten.. neredeyse kopacak bir harp teli gibi kayıyordu. Bichat'nın önlüğü altından çıkmış o büyük cerrahi okuluna. Homais hareketsiz. Homais. ağlayarak kollarına atıldı. kol ağızlarının düğmeleri çözülünce ıstırapların içine hemen dalmak istermiş gibi. Neşterlerinden daha keskin olan bakışları. Öğrencileri kendisine öyle saygı ile bağlanırdı ki. geniş siyah frağina rast gelinirdi. acele etsin diye yalvarıyor. Annesi ona bakıyordu. ümide kapılıyordu. Zehire lanetler savuruyor. bir sıçrayışta pazar yerinin köşesinden meydana çıktı. Felicite. göğsü hırıltılar içinde ağlıyor. göğsünün biraz daha sakin her solumasına bakarak. gözlerin ne kadar da büyümüş! Ne kadar da solmuşsun! Ne çok terliyorsun!. artık soyu tükenmiş filozof hekimler nesline mensuptu! Öfkelendiği zaman hastanesinde her şeyi tir tir titretirdi. o sanatı vecd ile. başını çevirdi. Peki ama. bütün camlar titredi. taassup derecesine varan bir aşkla sanatlarına bağlı. Nitekim Canivet. siz misiniz? Teşekkür ederim! Ne iyisiniz! Şimdi çok daha iyi. şayet zekâsının inceliğinden bir iblisten korkar gibi çekinilmeseydi. kestirme yoldan. — Vay canına!.— Ama benim küçük ayakkabımı göremiyorum.. unvanları. mideyi tamamıyle temizlemek için kusturucu bir ilaç verdi..
doktor. ziyafet sahibi olmanın gururu içinde. Lariviere' den ısrarla rica etti. sonra üst karın nahiyesinde dayanılmaz sancılar.. her şeyi büyük bir gürültü ile yere düşürüverdi. Sofraya buyurun. hatta bu arsenik asidini de nereden tedarik ettiğini bilmiyorum.. Bencil bir duygu ile kendi durumuna bakarak. yavrucuğum. şöyle güzel bir paça dolması tedarik ediverirdik. âlâ. engerek yılanı hakkında gelişigüzel bilgiçlik ediyordu: — Hatta bazı kimselerin pek sıkı bir tütsüden geçmiş kan sucukları yüzünden zehirlendiklerini. upas (I). Homais bir nefeste: «Ayaklı kadehler!» diye seslendi. Charles peşlerinden geldi. şimdi pek mütevazı olmuştu. — Durumu çok kötü.. değil mi? Acaba hardal lapası koysak? Siz o kadar hayat kurtardınız. Nitekim. koma. Derhal. üstadı tasdik makamında hep gülümseyip duruyordu. Canivet'nin anlattıklarını dinler gibi görünerek. Arabanın sürücüsüne emir verecekmiş gibi dışarıya çıktı. Eczacı bizzat hazırlıklara yardım ediyor. Sonra. yalvaran gözlerle ona bakıyordu. beraber yemek yemeği kabul etmek suretiyle kendisine şeref vermesini M. Onda büyük bir yeteneğin. Meslektaşı. kendini tutamadı ve gözlerinden göğsüne bir damla yaş düştü. evvel emirde. Emma'nın kendi gözleri önünde ölmesine pek meraklı olmayan Canivet efendi de yanındaydı. Homais bağırdı: — Aptal! Beceriksiz! Eşek herif! Fakat. Cerrah: — Keşke boğazına parmaklarınızı soksaydınız! dedi. Canivet'yi yandaki odaya götürmek istedi. kuduz böceği. çalışma ile geçmiş kırk yıllık tertemiz bir meslek hayatı şuurunun bahşettiği babayani bir ihtişam vardı. bizim şu zavallı kasabada insan bir gün öncesinden haberi olmazsa. diyordu. Bovary bunu gördü: Bakıştılar. Eczacı meydanda onlara yetişti. kendini nasıl zehirlemiş? — Malumatım yok. meşhur kimselerin yanından ayrılmazdı.yalanı sıyırıp çıkardı. sırt üstü yatan Emma'nın ölüye benzeyen yüzünü görünce kaşlarını çattı. bol bol kusmalar. eczacılık üstat(1) Cava yerlilerinin oklarına sürdüğü bir zehirin adı. yumurta için de Lestiboudois'ya adam gönderildi. güvercin getirsin diye Altın Arslan'a. doktor! Galiba. MADAME BOVARY . pirzola olarak nesi varsa alınsın diye kasaba. krema için Tuvache'a. şehadet parmağını burun deliklerinin altında dolaştırdı ve: — Âlâ. servetin. şaşkın. diye tekrarladı. Madam Homais de önlüğünün şeritlerini çeke çeke: — Kusura bakmayın efendim. Sonra doktorun orada bulunuşu da onu büsbütün coşturuyordu. mencenila. O sırada. küt ayak ameliyatı günlerinde hayli pervasızlık ve gevezelik eden Canivet'cik. doktor! Eczacı ilk lokmalardan sonra. göğsünün üstünde âdeta kendinden geçmiş. dedi. artık yapılacak hiçbir şey yok! Ve doktor Lariviere arkasını döndü. — Metin ol. Bütün bilgisini ortaya döküyor. yıldırımla çarpılmışa döndüklerini bir yerlerde okudum. doktor. Eczacı sordu: — Nen var? Genç adam. — Şehirde olsaydık. kusturucu ilaç nedeniyle biraz önce gizlice kuvvetli bir zılgıt yediği için. tıpkı onun gibi. susuyordu. açılıp saçılıyordu. Bovary' nin yürekler acısı vaziyeti de keyfini belli belirsiz artırmıyor değildi. 324 MADAME BOVARY — Sus canım!. — Peki... hemen kendine hâkim olarak: — Bir tahlile girişmek istedim. bir tüp içinde dikkatle soktum. Mizacı itibariyle. — Gidiyor musunuz? — Yine geleceğim. Homais. Fakat omuzlarını ağır ağır oynattı. acıların türlüsünü görmeye alışmış olan bu adam. Ağzı açık. dedi. bu soru üzerine. bir yığın tabak götürmekte olan Justin'i bir titremedir aldı. felâkete dair bazı tafsilat vermeyi münasip gördü: — İlkönce gırtlakta bir kuruluk var zannettik. bir çare bulun! Charles iki koluyla adama sarılmış.
karısının itirazları olmasaydı. çarşafın üstünde sürükleniyordu. ileride belleklerinde yer edecek muhteşem bir tablo olsun diye. nihayet. duygusuna engel değildir. sağ elinin şahadet parmağını kutsal yağa batırdı ve sürmeye başladı. Sonra papaz. dudaklarını Tanrı -İnsan'm vücuduna yapıştırarak. Elceğizleri. hayatın zorlu gereklerine alıştırmak için. Binet'den. bir kilise adamı görmek hiç de hoşuna gitmiyordu. Charles heykel gibi solgun. eşi görülmemiş bir sessizlik havası içinde. kendi eliyle harmanını yapardı.325 larından ve hocalarından birinin. beden yapıları hakkında cerrahın düşüncesini öğrenmek merakiyle. zira Homais kahveyi sofrada pişirmeye pek meraklıydı. Fakat eczane hıncahınç doluydu. doktor. bazen pek şiddetli açlık duyan M. ilk mistik özlemlerinin kaybolmuş lezzetine yeniden kavuşuyordu. ayakta duruyor. Beyaz bir peçete serilmiş dikiş masasının üstünde. gözlerini alabildiğine açıyordu. ispirto yakan o sallantılı aletlerden birini yakalamış. can çekişen bütün gücüyle. Emma yavaş yavaş yüzünü döndürdü ve birdenbire papazın omuzlarındaki mor şalı görünce sevinir gibi oldu. meşhur Cadet de Cassicourt' un kaleme aldığı mükemmel bir raporda görmüştüm! Madame Homais. bu alçak dünyanın bütün saltanatlarına hırsla dikilmiş gözlere. — Uykusu. Şeker uzatırken: — Saccharum. o ana kadar vermediği en büyük aşk öpücüğünü kondurdu. kapıyı açtı. kaşıntıları olan Madam Caron'dan. midesi ekşiyen Madame Lefrançois'dan güç belâ yakayı kurtarabildi. görevim dediği şeyden kaçınmayarak. ikide birde başı dönen Lheureux'den. M. fakat artık kımıldamayacak olan ayak tabanlarına sürdü. başlamakta olan sonsuz huzur hayalleriyle. bir örnek. sonra. zaten kahveyi hep kendi eliyle kavurur. elinde mukaddes yağlarla pazar yerinden çı-kıverince. Sonra. iki oğlunu da birlikte götürecekti. kocası hakkında kendisine akıl danışmak istedi. arabaya koşulu üç beygir harekete geçti ve eczanedekiler. papaz ise. gururla inlemiş ve şehvetle bağırmış ağıza. Nihayet. Nihayet. Emma. yalan söylemek için açılmış. İçeriye girdikleri zaman oda. bütün çocuklarını yemek odasına getirtti. zira siyah cüppe ona kefeni hatırlatıyor. can çekişenlerin bir an önce başlarına kefeni çekmek ister gibi yaptıkları o korkunç ve yumuşak hareketlerle. Tuvache'dan. bir ders. kimsenin pek farkına varmadığı bu cinasa biraz gülümseyerek. susuzluktan içi yanıyormuş gibi boynunu uzattı. dedi. prensiplerine bağlı bir adam olarak. Madam Homais. sonra ılık meltemle aşk kokularına düşkün burun deliklerine. sonra. M. içeriye girdi. Homais. can çekişen hastanın yanına oturup acılarını artık İsa'nın ıstıraplanyle birleştirmesini ve kendini Tanrının bağışlamasına terk etmesini söyledi. papazları ölü kokusuna koşan kargalara benzetti. o da birinden korktuğu için ötekinden tiksiniyordu. Papaz yerinden doğrulup haçı aldı. sonra. yüzünü ona dönmüş. Lariviere'in gitmeden önce böyle hareket etmesini sıkı sıkıya tembih ettiği Canivet ile birlikte. yatağın ayak ucunda. Bununla birlikte. romatizma çeken Lestiboudois'dan. . hiç ağlamadan. Emma o zaman. arzularının tatminine koşarken vaktiyle pek hızlı giden. Misereatur ve Indulgentiam dualarını okudu. Herhalde. M. doktorun hiç de hatırseverlik göstermediğini söylediler. tatlı temaslardan hoşlanan ellere. Homais. bir diziyle yere çökmüş alçak sesle bir şeyler mırıldanıyordu. yağa batırılmış pamuk kırıntılarını ateşe attı. kalabalığın dikkati bu sefer başka tarafa döndü. Hep küllere tükürmek âdetine bakarak karısının akciğer iltihabına yakalanmış olmasından korkan M. Bovary'nin evine döndü. çenesi göğsüne yaslanmış. Doktor. Bournisien. gözleri kor gibi kıpkırmızı. kendi eliyle öğütür. Papaz parmaklarını sîldi. iri bir haçın yanında bir gümüş tabak içinde beş altı pamuk yumağı vardı. Hatta. önce. Lariviere'in gideceği sırada. iç karartıcı bir görüntüyle 326 MADAME BOVARY doluydu. Akşam yemeğini yer yemez hemen uyuklamaya başlamakla kanını pıhtılaştırdığından şikâyet etti. yanan iki şamdanın ortasında.
— Sakin olunuz! Charles çırpınırken: — E vat. kötü bir şey yapmayacağım. O zaman içini çekerek. yere diz çökmüş kollarını. hiçliğin bu geri tepmesini kavramak ve inanmaya katlanmak o kadar zordur ki. yıkılan bir kalıntının tepkisi gibi titriyordu. diye düşündü. sıkıyor. Bovary'nin kesik kesik hıçkırıklarına karışıyor ve bazen hepsi. MADAME BOVARY . korkunç ve ümitsiz bir kahkaha ile katıla katıla gülmeye başladı. sönmekte olan iki lamba fanusu gibi donuklaşıyordu. kurtuluşları için uygun gördüğü takdirde bazı kimselerin hayatını uzattığını anlattı. açılırsınız! Charles bir çocuktan daha güçsüz. Ellerini yakalamış. İltihap geçirici merheme kavuşmak ümidiyle ta Yonville'e kadar sürüklenerek gelen ve yoldan her geçene eczacının nerede oturduğunu soran kör. Emma'nın üzerine atıldı. «O gün rüzgâr pek yamandı Kısa etek havalandı!» Bir sarsıntı onu şilteye devirdi. Nanette'im durur. «Tez toplamak için bir bir Başakları hem kaç kere. yatağın öbür tarafında. Hırıltı şiddetlendikçe papaz ölüm duasını daha hızlı okuyordu. hareketsiz kalışının farkına varınca: — Elveda! Elveda!. parmaklarım kapayamadı. Charles. ruh bedenden kopmak için çırpınıyormuşçasına. M. başını geriye geriye attı ve yastığın üzerine bıraktı. yüzü yatağın kenarına doğru eğilmiş. şarkı söyleyen. Homais de çok geçmeden evine döndü. Bu arada Canivet dalgın gözlerle meydana bakıyordu. Charles da bir gün. Eczacı: — Ağlayın. Fakat Charles. yüreğinin her atışında. Homais ile Canivet onu odadan dışarı çıkardılar. bir an için yeniden hayata kavuşmuş bir ceset gibi doğruldu. Papaz bu hali belirtmekten geri kalmadı. Dua.» Emma. diye bağırarak. rüyadan uyanıyormuşcasına. Ama yine de rengi o kadar atmamıştı. meydanda karşısına çıktı. Nitekim Emma. eczacının bile dizlerinin bağı biraz çözülür gibi oldu.» 328 MADAME BOVARY Emma: — Kör! diye haykırdı. M. sözleri anlaşılır bir sesle. IX Bir kimsenin ölümünden sonra. kısık bir ses yükseldi: «Güzel günde sıcak basar Küçücük kız aşka susar. ortalığa daima şaşkınlık gibi bir şey yayılır. Felicite. bir ses. bir süre üzerine eğilip kaldı. diyordu. aynasını istedi ve gözlerinden iri yaşlar boşanıncaya kadar. tıpkı böyle ölmek üzereyken. mum yere düşecekti.Telkinlerini bitirirken. yemek odasına götürmelerine karşı durmadı. gözleri dönerken. Göğsü de sık sık inip kalkmaya başladı. eğilir Bu nimeti veren yere. eline kutsallaştınlmış bir mum sıkıştırmayı denedi. doğaya karşı gelmeyin. az sonra kendisini saracak olan ilâhî şan ve şerefin bir sembolü olmak üzere. yüzünde bir huzur anlamı vardı. biçarenin sonsuz karanlıklar içinden bir dehşet gibi dikilen çirkin yüzünü görüyormuş gibi. haçın önüne diz çöktü. Emma'ya uzatıyordu. hatta Bovary'ye» MADAME BOVARY 327 Tanrının. Emma artık hayatta değildi.. Ve. kendisini aşağıya. onun aynı törenden geçtiğini hatırladı: — Belki de ümitsizliğe düşmemek lazım. Dili tamamıyle dışarıya çıktı. diyordu. makul olacağım. yavaşça etrafına bakındı. Ama bırakın beni! Onu görmek istiyorum! Karım o benim! Ve ağlıyordu. sanki bu kutsamadan şifaya kavuşmuş gibi. Bournisien olmasaydı. şimdiden öldüğüne hükmedilebilirdi. Bournisien. arkasında etekleri yerde sürünen uzun siyah cüppesiyle tekrar duaya başlamıştı. azgın bir nefesle sarsılan kaburga kemiklerinin o korkunç hızlanması olmasa. Ansızın sokaktan yere sürünen bir sopa ile tahta kunduraların gürültüsü duyuldu. çözük saçları ve iri iri açılmış sabit gözbebekleriyle. sanki. Herkes yaklaştı. Çok kuvvetten düşmüş olan Emma. bir matem çanı gibi çınlayan Latince hecelerin boğuk mırıltısı içinde kayboluyordu. sonra.
olmaz. — Niçin? Ne töreni? Sonra. iç içe üç tabuta konulmalıdır. yatsın diye salonda yere bir yatak serdi. Homais. dedi. Saat altıda meydanda bir teneke gürültüsüdür duyuldu: Bu. eline kalemi aldı ve bir süre hıç-kıra hıçkıra ağladıktan sonra. Zaten. dedi. ıtır çiçeklerini sulamak için etajerdeki sürahiyi aldı. — Bakın. Yağmur çiseliyordu. Homais'nin ölülere saygısı vardı. İki mektup yazması. Fener için bir makale kaleme alması gerekti. Yonvillelilerin hepsine. masraf. hiç şikâyet etmeden iradesine itaat etmek. Eczacı: — Şimdi törenin saatini bizzat tespit etmeniz gerek. birbiri arkasından arabadan inen bütün yolculara baktı durdu. Eczacı. cenazeyi beklemek üzere yine eve geldi. Duvar boyunca dizi dizi ağaçların yanı sıra iri adımlarla yürüyor. dedi. Muayene odasına çekildi. teşekkür ederim. dişlerini gıcırdatıyor. içeri girip mutfakta oturdu. Charles ağzına gelen küfrü savurdu: — Ben nefret ediyorum. iyi! Sanki yapılacak başka işim kalmamış gibi! Ne yapalım.329 — İyi. Bovary uzaklaşmıştı. Havadis almak için kendisini bekleyen kimseler de cabasıydı. . Hepsinin üstüne büyük bir yeşil kadife serilsin.. Bovary'ye teskin edici bir ilaç hazırlaması. Böyle istiyorum. bir koltuğa oturmuş. Göğsü bağrı açık oian Charles nihayet titremeye başladı. yemek odasının döşeme taşlarını şaşkın şaşkın seyrediyordu. kasabaya dönen Kırlangıç'tı. Bovary: — Ya! dedi. — Zaten. daha sonra gel! Ve acele acele eczaneye girdi. akajudan. pencerenin yanına. bir kez daha Bovary'nin evine yollandı. Charles tasdik makamında başını eğdi. zehirlenmeyi gizleyecek bir yalan uydurması. Saçları omuzlarına dökülmelidir. yazdı: 330 MADAME BOVARY «Beyaz ayakkabıları ve tacıyle birlikte. hatta kendisine şükreylemek lâzımdı. renkli camın küçük perdelerini yavaşça araladı. iş olsun diye. biri meşeden. Charles kendini yatağa attı ve uyudu. metin olacağım. Felicite. havalar yakında düzelir. Homais ona tekrar cenaze hazırlıklarından söz etmeye cesaret edemedi. Bırakın beni! Siz onu zaten sevmediniz! Haydi gidin! Rahip koluna girerek ona bahçede bir gezinti yaptırdı. boğulur gibi oldu ve sözünü tamamlayamadı. o sizin tanrınızdan! Rahip göğüs geçirerek: — İsyankârlık hâlâ içinizde. Onu yalnız buldu (M. eczacı derhal ona giderek: — Bu kadife bana pek fazla gibi geliyor. ürkek bir sesle kekeleyerek: — Hayır. gelinlik elbisesi içinde gömülmesini istiyorum. Bu dünya işlerinin boşluğuna dair sözler söyledi. lanetler savurarak gözlerini gökyüzüne dikiyordu. değil mi? Yanımda kalmasını istiyorum. bir diğeri de kurşun olmak üzere. yapacak başka bir şey bulamayınca. Tuvache geçiyor. Charles alnı cama dayalı. siz ne iyisiniz! Eczacının bu hareketi onda o kadar hatıra canlandırmıştı ki. biraz çiçekçilikten söz etmeyi uygun gördü. Tuvache geçiyor. bitkilerin rutubete ihtiyacı vardı. Charles: — Siz ne karışıyorsunuz? diye bağırdı. Tanrı büyüktü. Dediğimi yapın!» Bu işle uğraşanlar.. o gece üç cilt kitap ve not almak için bir defterle birlikte. M. vanilyalı krema yaparken şeker yerine arsenik kullandığı öyküsünü dinlettikten sonra. Canivet az önce gitmişti). Bovary'nin şairane fikirlerinden pek hayrete düştüler. Bana hiçbir şey söylenmesin. O zaman Homais. Charles: — Ah. M. Charles bir makina gibi tekrarladı: — M. fakat bir tek yaprak bile kımıldamadı. iyiydi. Filozof olmasına rağmen. Charles'ı buna razı eden papaz oldu. onu oyalamak için. Nitekim zavallı Charles'a hınç beslemeksizin. diğeri.
Encyclopedie' yi okuyunuz. o takdirde bizim dualarımıza ihtiyacı yoktur. Ziyaretçiler yüzleri yere eğilmiş. Charles öğleden sonra hep tek başına kaldı. son derece isterse. Holbach'ı okuyunuz. MADAME BOVARY 331 Sessizlikten bıkıp usanan eczacı. Açık duran ağzının köşesi. Bournisien sert bir tavırla. Onu daha iyi görmek için tam karşısında duruyor. Emma'nın başı sağ omuzuna düşmüştü.. papaz şimdi yapılacak şeyin onun için dua etmekten ibaret olduğu cevabını verdi. Sanki bir büyü onu çekiyordu. yüzünün solgunluğu içinde kaybolmaya başlamıştı. Çünkü Hıristiyanlık evvela köleleri azat etmiştir. Tam birbirlerine küfürler savurmak kertesine gelmişlerdi ki. Homais bu kadar aptallığa hayret ediyordu.. dua neye yarayacak öyleyse? — Nasıl! Dua mı? Siz Hıristiyan değil misiniz? — Affedersiniz! Ben Hıristiyanlığa hayranımdır. bir çş-_ şit beyaz toz yer yer kirpiklerine konmuştu. tekrar gözyaşları döktü. manyetizma mucizeleri geliyordu. Ağzından hızla çıkan nefesi. Homais: — Bununla birlikte. Gözleri. yataklıktan çekilip dışarıya çıkarılmış olan karyolanın baş ucunda iki büyük mum yanıyordu. Bournisien bu kadar cüretkârlığa kızıyor. yahut tövbekar olmadan (bu da zannımca din adamlarının deyimidir) vefat etmiştir. Charles içeriye girdi. eczacının sözünü kesti. Charles tekrar ortaya çıktı. Akşam olunca ziyaretler başladı. zaman zaman. dedi. belki onu diriltebileceğini düşünüyordu. iki şıktan biri: Ya (kilisenin dediği gibi) bağışlamaya kavuşarak ölmüştür. Eski hâkim Nicolas'nın Hıristiyanlığın Sebep ve Hik-meti'ni okuyunuz. Bovary ana geldi. çekilin artık. İhtiyar kadın. — Haydi sevgili dostum. M. Aklına hep katalepsi hikayeleri. Hararetleniyorlardı. O da durmadan merdivenleri çıkıyordu. kıpkırmızı kesilmişlerdi. Biri: — Voltaire'i okuyunuz. Kilisenin saati ikiyi çaldı.. sanki örüm. onları cizvitlerin tahrif ettiğini herkes bilir. kadıncağız sustu. diyordu. açın da bakın tarihe. Berthe'i Madame Homais'ye götürmüşlerdi. diyordu. Hatta bir defasında. Tanrı bizim gereksinmelerimizi bilir. Bournisien oradaydı.. bu «bahtsız genç kadın» hakkında bazı şikâyetlerde bulunmakta gecikmedi. Charles hiç konuşmadan el sıkıyor. birbirlerini dinlemeden. . çekler üzerine ağlarını örmüş gibi. — Mesele bu değil! Bütün kitaplar. karanlıklarda akıp giden ırmağın derin fısıltısı duyuluyordu. hatta oğlu kendisine derhal şehre inip gereken şeyleri satın alma işini havale etti. Bournisien. yine de dua etmek gerektiğini söyleyerek. Eczacı: Ama. Öbürü ise: — Birkaç Portekiz Yahudisinin Mektupları'm okuyunuz. sonra ayak parmaklarının ucunda yeniden yükseliyordu. memelerinden dizlerine kadar çökük duruyor. eczacı ile papaz tekrar tartışmaya başladılar. defin masrafları hakkında ona bazı öğütlerde bulunmaya kalktı. aynı zamanda konuşuyorlardı. — Evet. tıpkı eczacının teşebbüs ettiği gibi. o zaman da. Felicite. kitaplara gelince. Charles o kadar öfkelendi ki. yatağa doğru ilerledi ve yavaşça perdeleri açtı. Şafak vakti. sonra şöminenin önünde geniş bir yarım daire halinde sıralananların yanına oturuyordu. dünyaya ahlak getirmiştir. odadaydı. Charles'a sonsuz yığınlardan muazzam bir ağırlık cesede çöküyor gibi geldi. yüzünün alt kısmında siyah bir delik gibiydi.. bu manzara yüreğinizi parçalıyor! 332 MADAME BOVARY Charles gidince. cesedin üzerine eğildi ve yavaşça: «Emma! Emma!» diye haykırdı. Charles onu öperken. mumların alevini duvar üzerinde titretti. ellerinin başparmakları ayaklarına doğru bükük duruyordu.. dedi. derinliği yüzünden artık ıstıraplı olmaktan çıkmış böyle bir seyredişte kendinden geçiyordu.M. evet. Lefrançois ana ile yukarda. gürültü ile burnunu siliyor ve Homais kalemini kağıt üstünde gıcırdatıyordu.. Taraçanm dibinde. Çarşaf.
Sonra. Anlar da böyledir. diye cevap verdi. yüzleri şişmiş.bacak bacak üstünde. sanki kusuyormuş gibi. çoluk çocuğa karışmış bir adam. çünkü yeniden uykuya dalmıştı. Göbekleri öne fırlamış. O zaman Homais. kapkara bir sıvı yığını boşandı. saat dokuzda bir sürü kâfuru. karşısındaki uyuyordu. fakat hiçbiri ötekilerden önce kalkıp gitmek istemiyordu. Birdenbire namuslu adam oluveren hır334 MADAME BOVARY sızlara dair çeşitli fıkralar hikaye etti. gözlerini sarı alevlerinin parıltısında yorarcasına. kefaret mahkemesi önüne gelince. günah çıkartma sayesinde birçoklarının hak yoluna döndüklerini anlattı durdu. Fribourgs'da bir papaz vardı. Neden korkacakmışım? Eczacılık tahsil ederken. dikkat edin elbiseye! diye bağırdı. Kokuyu önlemek için de. Homais bu batıl inançlara itiraz etmedi. hoş bir geceydi. aselbent ve MADAME BOVARY 333 güzel kokulu otlarla birlikte geldi. onu giydirme işini tamamlıyorlardı. saten ayakkabılarına kadar örtecek biçimde üzerine çektiler. horlamaya başladı. diyordu. bir yerlerde ardı arası kesilmeyen köpek havlamaları geliyordu. Teşrih an-fisinde punç yapıp içerdik! Hiçlik bir filozofu korkutmaz. Bournisien savundu. Charles.. sondu. mumların yanmasına bakıyordu. gidip pencereyi açtı. hatta. korkmak mı? dedi.. bir kap dolusu klor getirmişti. . Daha anlatacaktı ama. Uzaklarda. Bu. — Ah Yarabbi! Elbisesi. yanlarında uyur gibi yatan ceset kadar hareketsizdiler. dedi. Askerler vardı ki. gözlerini bağlayan bağların düştüğünü hissetmişlerdi. Daha gürbüz bir adam olan Bournisien. somurtkan. Öyle cinayetler görülmüştür ki. her zaman da dediğim gibi. Başını biraz yukarıya kaldırmak icabediyordu. Eczacı: — Çünkü. hâlâ da ne kadar güzel! Hani nerdeyse az sonra yerinden kalkacak gibi. kendisi de odanın fazla ağır havası içinde biraz tıkanır gibi olmuştu. uykuyu açar.. o. bunun arkasından da papazların bekârlığı konusunda tartışma başladı. Hötel-Dieu'de türlüsünü gördüm.. hepsi de can sıkıntısından patlıyordu. Madame Lefrançois: . çenesi yavaşça göğsüne yaslandı. tam o anda ağzından. bir erkeğin kadınsız yaşaması doğal değildir. Uzun katı bezi. O sırada. onlar da sahipleri ölünce kovanlarını bırakıp gider-lermiş. içeriye girdi.. işitiyor musunuz? diye sordu. dedi. Güzel kokulu otlar hâlâ tütüyordu. bilime hizmet etsin diye. bir süre daha dudaklarını kıpırdattı durdu. Mavimtırak buhar dalgaları pencerenin pervazı üzerinde içeriye dalan sisle karışıyordu. Emma'ya veda etmeye gelmişti. sonra. herkes gibi sevgili bir eşi kaybetmek tehlikesine maruz bulunmadığı için papazı kutladı. hizmetçi kız. Eczacı: — Bir köpek uluyor. dedi. örneğin günah çıkartma işinde nasıl sır tutabilir? Homais günah çıkartmaya da dil uzattı. arada bir derin göğüs geçirerek ayaklarını oynatıyorlardı. diyordu. Felicite hıçkırıyordu: — Ah zavallı hanımcığım! Zavallı hanımcığım! Han sahibesi içini çekerek: — Bakın. Papaz: — Behey Allanın akıllısı. Ona: — Alın bir tutam. o kadar çekişmeden sonra aynı insani güçsüzlük içinde karşı karşıyay-dılar. Charles onları uyandırmadan.. gürültüsü eczacıyı uyandırdı. Emma'nın etrafında döneniyorlar. Yoksa korkuyor musunuz? Eczacı omuz silkerek: — Ben. kendi cesedimi bile hastanelere bağışlamak niyetindeyim. Şamdanların balmumu iri damlalar halinde yatağın çarşafı üzerine düşüyordu. Papaz. Mösyönün ne halde olduğunu sordu ve eczacının cevabı üzerine: — Biliyorsunuz. yarası henüz pek taze. Papaz: — Köpekler ölülerin kokusunu alırlarmış derler. . eve varır varmaz. Eczacıya dönerek: Bize yardım etsenize. Başına tacını koymak için yeniden üzerine eğildiler. kocaman kara kitabı elinden düştü. Madame Lefrançois ve Bovary ana. Gökte birkaç yıldız parıldıyordu. alın. Homais (iki günden beri meydandan yalnız onun gelip geçtiği görülüyordu).
dikenli çite dayalı bir sıranın üzerinde. nefes nefese. Charles'a öyle geldi ki. Siyah örtüleri görür görmez. makası rasgele iki üç kere açıp kapadı. parmaklarının ucuyle. onlar için komodinin üzerine bir şişe Fransız rakısı ile peynir ve kocaman bir çörek koymuştu. fa336 MADAME BOVARY kat en üstündeki tabut biraz genişti. dedi. makası birkaç kez şakakların derisine batırdı. kendinden dışarıya yayılarak eşyanın etrafında. titreye titreye. Rouault Baba geldi. sokaklarda. Charles.Bir ay ışığı kadar beyaz saten elbisenin üzerinde hareler titreşiyordu. Homais ise yere birazcık klor atıyordu. sessizlikte. doğru dürüst bir anlam çıkarmanın imkânı yoktu. tabut kapının önüne kondu. kederli saatlerden sonra insanları saran o belirsiz neşe yüzünden olacak. içtiler. tabutu da diğer ikisinin içine yerleştirdiler. Bertaux mezarlığından Vassonville kilisesine kadar yalınayak yürümeyi vaadetti. O zaman M. Onu aşağıya. Bu kadın. M. Gözleri görmez olmuştu. Bir ağacın üstünde uyuyan üç siyah tavuk gözüne ilişti. o güzel siyah saç yığınında beyaz izlerin belirmesine sebep oldu. yediler. Emma'nın. Bir yakınmanın peşi sıra daima bir başkası geliyor ve bu durum. fena olmayacak! Papaz. çivilendikten. Eczacı ile papaz. yemek odasına götürdüler. O kadar titriyordu ki. X Rouault Baba. hareketlerini. Fakat ölmüş de olabilirdi. çıldırdığını hissetti. eline makası alarak kendisi öne atıldı. Bournisien odaya kutsal su serpiyor. Felicite. Aşağıda. Hizmetçi kız cesaret edemediği için. Hanın adamlarına seslenerek Maromme'a girdi. Hatta bir defasında attan inmeye mecbur oldu. ayin yapmaya gitti ve döndü. eve gelen işçilerle karşılaştılar. lehimlendikten sonra. yemliğe bir şişe tatlı elma şarabı boşalttı ve midillisine atladığı gibi tozu dumana kattı. titremeye başladı. Korkunç bir meraka kapıldı. hiç nazlanmadı. Hazreti Meryem'e kilise için üç tane papaz göğüslüğü adadı. onu Tostes'daki bahçede. oda. iki saat süreyle tahtalar üzerinde çınlayan çekiç darbelerinin işkencesine katlanmak zorunda kaldı. aynı kadındı! Böyle uzun zaman bütün o kaybolan saadetleri. hemen meydanda bayıldı. gecenin içinde. aradaki boşlukları bir şilteden çıkardıkları yünle doldurmak icabetti. dedi. eczacının mektubunu olaydan ancak otuz altı saat sonra almıştı. yürek çarpıntıları içinde kendini yedi bitirdi.. nedenini bilmeden birazcık da şakalaştılar. Bertauxlann avlusunda görüyordu. hassasiyetini göz önünde tutarak mektubu o tarzda kaleme almıştı ki. Sonra Emma'yı meşeden tabuta yatırdılar. girişde. sesinin yankısını hatırladı durdu. son kadehte papaz. yahut Rouen'da. Eczacı: — Kes bir parça.. Emma. tavırlarını. Sonra. esen rüzgârda ve yükselen nemli kokularda eriyip kayboluyordu. bu uğursuzluktan ödü koparak. Nihayet sırtına bulüzünü geçirdi. Bütün yol boyunca. Emma bunların altında kayboluyordu. anlaşacağız. yavaşça. yine eski uğraşlarına daldılar ve her uyanışlarında karşılıklı olarak birbirlerini uyumakla suçladılar. Sonra birdenbire. Artık dermanı kalmayan eczacı. ayakkabısına bir mahmuz taktı ve dörtnala yola çıktı. Rouault Baba. Adamcağız önce inme inmiş gibi yere yığıldı. omuzlaya-rak kapıyı kırdı. kapılar ardına kadar açıldı ve Yonville ahalisi içeriye doldu. eczacının omuzunu sıvazlayarak: — Bir gün gelecek. zaman zaman uyuklamakla birlikte.ağaçlaMADAME BOVARY 335 nnm altında dans eden delikanlıların neşeli kahkahalarını hâlâ duyuyordu. örtüsünü kaldırdı. Nihayet. Sonra henüz ölmediği anlamını çıkardı. Sonra Felicite" geldi ve Mösyönün saç istediğini söyledi. etrafında sesler duyuyordu. Elma. Ama öyle bir dehşet çığlığı kopardı ki. Gün doğdu. yükselen bir denizin dalgaları gibi durmadan devam ediyordu. Homais. . şapkasını giydi. saçlarından yayılan güzel koku ile dolmuştu ve elbisesi kollannın arasında bir kıvılcım çıtırdısı ile ürperiyordu. odadakiler uyandı. heyecana karşı kendisini toparladı. yulaf torbasına saldırdı. Nihayet. evlerinin kapısı önünde. üç kapak da rendelendikten. sabahın dördüne doğru içini çekti: — Hani ağzıma bir lokma bir şey koysam. bu da.
O anda Justin eczanenin kapısında göründü. metin görünmek istedi ve birkaç kez tekrarladı: — Evet. Sonra bunun belki bir muziplik. sarsak sarsak hemen içeriye girdi. hiçbir şey hissetmediğini sanıyor. hızla ilerlediğini gördüler.. binbir güçlükle diz çöktü. Bazen. ilk zamanlarda bir defa beraberce dinsel törende hazır bulunduklarını ve öbür tarafta. kiilseden çıkıldı. tekrar kalkılıyordu. orada olduğunu eliyle anladı. Dizginleri çekti ve hayal kayboldu. onları birbirinden ayırdı. habire sopa vurarak. yolun ortasında sırtüstü yatmıştı. çok uzaklara bir seyahate çıktığını hayal ediyordu. bilinmeyecek miydi? Ama nereden? Kırda hiçbir fevkalâdelik yoktu. elinde asasıyle kilisede dolaşıyordu. fakat açmaya cesaret edemedi. Lestiboudois. birbiri peşi sıra gümüş tepsi üstünde çınlıyordu. Cesur bir tavır takınıyor ve daracık sokaklardan veya kapılardan çıkarak kalabalıkta sıraya girenleri. İlâhi okunuyordu. cesaret! Rouault Baba: — Pekâlâ. Nefirin sesi gayet gür geliyordu. atının üzerinde iyice eğilmiş. Biraz metanet. büyük tören kıyafetinde tiz bir sesle okuyordu. diz çökülüyordu. — Bu yürekler acısı ayrıntıların gereği yok. Ama yine de kendini sofuluğa vermeye. önünde. kendini alçaklıkla suçlamakla birlikte. Gürültü dipten geliyordu. İlâhicilerden biri. bu muhakkaktı. hay Allah belasını versin! Sonuna kadar yanından ayrılmayacağım. gözyaşları içinde Bovary'nin kolları arasına düştü: — Kızım! Emma'cığım! Yavrum! Anlatın bana. Bakın cemaat geliyor. filozof olun biraz! Zavallı çocuk. kilisenin yandaki alçak kısmında hemen durdu. sesleri . Charles. dedi metin olacağım. Bu.' Quincampoix'da. ağaçlar sallanıyordu.» diyordu. Her şey hazırdı. ümitsiz bir öfkeye dü-MB 22 338 MADAME BOVARY şüyordu. Ben Mösyöye anlatırım. tabutun altına üç sırık koydular. «Emma'yı herhalde kurtarırlar. kollarını uzatıyordu. Koyu renkte kaba bir ceket giymiş olan bir adam. eşit aralıklarla yere inen ucu demirli bir sopanın tok gürültüsü gibi bir ses duyuldu. onu tekrar göreceği bir öbür hayat ümidine kapılmaya çalışıyordu. Kendine geldiği zaman. zaten ölmüş ise. önde. rengi uçmuş. acısının böyle hafiflemiş olmasından zevk duyuyordu.. Rouault babayı. üst üste üç İcahve içti. Charles'ın içinden. canım. tabut rahlenin yanına. kalkıp o mumlan söndürmek geldi. işaretle selamlıyordu. Kendisine anlatılmış olan bütün inanılmaz iyileşmeler hatırına geldi. dört sıra mum arasına yerleştirilmişti. Charles. Her iki yanda üçerden altı kişi ağır adımlarla yürüyor ve sık sık nefes alıyorlardı. Kasaba göründü. Fakat.Kendi kendine. Ben neler çekiyorum! Kilisenin adamı yerlere kadar eğilerek kendisine teşekkür etti. toprağa gömeceklerini düşündükçe. Çan yeniden başladı. şunun altında olduğunu. ilâhiciler ve iki korocu çocuk De Profundis'i okuyorlar. gökyüzü maviydi. Cenaze taşıyıcılar. Bovary öfke ile bir beş franklık fırlatırken: — Çabuk olsanıza! diye haykırdı. MADAME BOVARY 337 Mektubu yazanın bir isim yanlışlığı yaptığını düşündü. sağda. bir koyun sürüsü geçti. Çan çalıyordu. Oradaydı. duvar dibinde durduklarını hatırladı. ellerini kaldırıyor. bir türlü sonu gelmiyordu! Charles. Emma'nın çok önce.. Kocaman paralar. hekimler bir çare bulacaklardı. kapkara.Altın Arslan'm uşağı Hippolyte'di. kutsal ekmeğin korunduğu dolabı selamlıyor.. bir sarhoşun şakası olması ihtimali aklına geldi. Cebinde mektubu aradı. Yola çıkmak icabetti. kalbine kuvvet versin diye. yardım parası toplamak için kilisenin cemaat yerini dolaşmaya başladı. Yeni bacağını takmıştı. M. hıçkırıklarla cevap verdi: — Bilmiyorum! Bilmiyorum! Bir belaya uğradık! Eczacı. birinin intikamı. Cenaze alayını görmek için pencerelerde yer almışlardı. dimdik yürüyordu. Kilisenin ön tarafındaki tahta koltuklara yan yana oturdular ve üç ilâhicinin dua okuyarak mütemadiyen önlerinden gelip geçtiğini gördüler. azgın. her şeyin bittiğini. Sonra onu ölmüş gibi gördü. kolanlardan kan damlıyordu. Papazlar. Kilisenin döşeme taşları üzerinde. İskemleler yerlerinden oynatıldı. Bournisien.
o avlulardan geçtiğini ve Emma'ya döndüğünü hatırlıyordu. Charles. içinden bunu biraz yakışıksız buldu. cenaze. sonra oğlum gitti. Charles geçerken. zaman sizi teselli etmiştim. kutsal su kabını yanındakine uzattı. M. Keza. söyleyecek sözler bulmuştum. dedi. dedi. kıra doğru uzanıyordu. sonsuzluğun yankısına benzeyen korkunç bir gürültü yükseldi. benim işim bitti artık! Karımın öldüğünü gördüm. Bu gözlemlerini anlatmak için de. dostum. ipler gıcırdayarak yukarıya çıktı. sonra Charles'a verdi. Rouault Baba. Binet'nîh hiç ortalıkta görünmediğini. hemen Bertaux' ya dönmek istiyordu.. sessizliğe kavuşmakta gecikmedi. Kadınlar.dalgalanmalarla alçalıp yükselerek. Nihayet bir çarpma duyuldu. uzakta. durmamacasına öten bir horozun kokorikosu veya elma ağaçları altında kaçtığı görülen bir tayın dörtnala gidişi. bir defa Tostes'a gelmiştim. Emma'nın ölümüne acıdı. bir gruptan ötekine gitti durdu. taş parçalannın çarptığı tabutun tahtasından. durmadan. diyordu. Homais. Yorulan cenaze taşıyıcılarının adımları ağırlaşmıştı. köşelerden akıyordu. . kenarlara atılmış kırmızı toprak. Böyle bir sabah vakti. avluları tanıyordu. canına kıymağa kalkışacaktı! — Ne iyi bir kadındı! Daha geçen cumartesi günü bizim dükkânda görmüştüm kendisini! Homais: — Mezarı önünde söylemek üzere birkaç söz hazırlamaya bile vakit bulamadım. yalnız kasabaya gelirken. Sonra bütün göğsünü sarsan uzun bir inilti ile: — Ah. sanki siyah bir elbise bulunamamış 340 MADAME BOVARY gibi* maviler giydiğini gözden kaçırmadı. ellerinde yanmakta olan iri mumlar vardı. bu gönül bulandırıcı balmumu ve cüppe kokulan karşısında bayılacak gibi oluyordu. Rahip. zaman zaman yerinden oynuyor ve tabut meydana çıkıyordu. rahat rahat piposunu içmeye koyuldu. gürültüsüzce. diğerleri gibi o da. Herkes ve özellikle cenazeye gelmiş olan Lheureux. her dalgada yalpa vuran bir filika gibi dura kalka ilerliyordu. o. çavdarlar ve kolzalar yemyeşildi. süsenlerle örtülü kulübelerin üzerine mavimtırak hareler dökülüyordu. «Elveda!» diye bağırarak var kuvvetiyle abdanı sallamaya başladı. — Zavallı kadıncağız! Kocası için ne acı! Eczacı: — Eğer ben olmasaydım. Bournisien. rahmetli ilk karınızın öldüğü sırada. şimdi de kızım! Artık bu evde uyuyamayacağını söyleyerek. Eve ^dönünce. tekerlek izleri üzerinde ilerleyen bir at arabasının gıcırtısı. Erkekler aşağıya. yenleriyle sık sık gözlerini sildiği için boyası atmıştı. dört ip yerli yerine konunca. Ona öpücükler yolluyor. Gömlek yeniydi.. Türlü türlü neşeli gürültüler ufku dol-duruyordu. çimenlikte çukur kazılmış yere kadar yürüdüler. bu bitmez tükenmez dua tekrarı ve meşale geçişi. Gözyaşlarının izleri. Mezarlığa vardılar. üzerine tabutu ittiler. Tuvache'ın da dinsel törenden sonra sırra kadem bastığını. yolun kenarında. Charles inişine baktı. Rouault Baba da yeniden önlüğünü giydi. Bovary ana da onlarla beraberdi. Nihayet yaşlı adam içini çekerek: — Hatırlıyor musunuz. onunla birlikte gömülmek için çukura doğru sürükleniyordu. Homais' di. Hatta torununu bile görmeyi reddetti. gömleği kirleten toz tabakası içinde yol yol görünüyordu. Sonra. Alıp götürdüler... arkadan geliyorlardı. Açık gökyüzü pembe bulutlarla beneklenmişti. dönüşte. Bazen cemaat bir patikanın dönemecinde kayboluyor. papaz söz söylerken. Lestiboudois'nın uzattığı küreğe iyice doldurduğu toprağı çukura sürdü. Serin bir meltem esiyordu. Charles üstündekileri çıkardı. Bu. Hep iniyordu. noterin uşağı Theodore'un ise «mademki âdet olmuş. Üstüne beyaz gözyaşları serpilmiş siyah örtü. dedi. belki bu işi bitirmiş olmanın belirsiz kıvancı içinde. Eczacı onu ciddi ciddi salladı. Charles dizleri üstüne toprağa yığıdlı. siyah yas tüllerine bürünmüşler.. fakat büyük gümüş haç daima ağaçların arasında^ yükseliyordu. bazı hastalannı ziyaret ettikten sonra. dikenli çitlerin üzerinde MADAME BOVARY 339 çiy taneleri titreşiyordu. M. ama şimdi. Her üçü de susuyordu. Çukurun etrafında halka oldular. kukuletaları inik..
Lheureux. Çayırda batmakta olan güneşin eğri ışınları altında kasabanın bütün pencereleri alev almış gibiydi. evde olmadığını. herhalde iş için olacak? diye cevap vermek inceliğini gösterdi. korkmayın! Yine her zamanki gibi hindinizi göndereceğim. İçi açılsın diye bütün gün ormanda dolaşmış olan Rodolphe. Charles ile annesi yorgunluklarına rağmen. Bu. Fakat biri vardı ki. İhtiyar kadın. Çamlar arasındaki mezarın üstünde bir çocuk. o saatte gözüne uyku girmiyordu. bunu hiç unutmayacağım. Ona. yere diz çökmüş ağlıyordu. Charles yine boğazına kadar borca girdi. Theodore'la birlikte Yon-ville'den kaçtı gitti. İhtiyar kadın evi bırakıp gitti. kendisine oyuncaklar getireceğini söylediler. hepsini çalarak. dostu Vinçart'ı yeniden kışkırtınca. çünkü Ona ait olan eşyadan hiçbirinin satılmasını istemiyordu. vehme kapılıyor ve: — Ah! Gitme! Gitme! diye haykırıyordu. şatosunda rahatça uyuyordu. Bu çocuğun neşesi Charles'ın yüreğini burkuyordu. Kira ile kitap veren adam üç yıllık abonman parası talep etti. Fe'licite' hemen hemen onun boyundaydı. Eski günlerden ve gelecekten söz açtılar. Rouen'da uyumaktaydı. ağaçların beyaz taşlar arasında yer yer siyah demetler halinde belirâiği duvarlarla çevrili bir yer gördü. Açtı ve okudu: «Cesaret. Yalnız siz kendisini bol bol öpün! Allaha ısmarladık!. ufukta. artık birbirlerinden ayrılmayacaklardı. oğluna tatlı dille ne yapacağını bilemiyordu. Emma! Cesaret! Hayatınızı mahvetmek istemiyorum. hep onu düşünüyordu. hayır! Yüreğim büsbütün parçalanacak. Leon da. midillisi topalladığı için. oysa bu iki kadın arasında bir anlaşmaydı. Bunun üzerine özür dilemek icabetti. Charles. uyanık. gece geç vakitMADAME BOVARY 341 lere kadar oturup konuştular. Parmaklık birdenbire gıcırdadı. ekseriya Charles. Çocuk annesini sordu. Charles ise. ertesi gün küçük kızını eve getirtti. evin içinde rasgele dolaşırken. gönderdiği tebrik mektubuna şu cümleyi de sıkıştırdı: «Zavallı karım buna ne kadar sevinecekti!» Bir gün. Duvardan atlayan Justin'i tanıdı ve patateslerini çalan hırsızın kim olduğuna dair bir fikir sahibi oldu. ağır ağır yoluna devam etti. Fakat hiç durmadan başka borçlar ortaya çıkıyordu. Felicite artık Madamın elbiselerini giyiyordu. tavan arasına kadar çıktı.» Bu. çok geçmeden para meseleleri yine patlak verdi. Fakat. eski hanımının ne kadar elbisesi kalmışsa. sonra. Leon Dupuis ile Bondeville'den Mademoiselle L6ocadie Leboef'ün izdivacım» Charles'a haber vermekle şeref kazandı. aydan daha tatlı ve geceden daha sır dolu. zamanla. Charles. Elini gözlerinin önüne götürdü. vaktiyle Emma'dan ayrılırken Saint-Victor yoluna dönüp baktığı gibi. sonra. Rolet ana yirmi 342 MADAME BOVARY kadar mektubun posta parası diye tutturdu. Yonville'e gelecekti. XI Charles.— Hayır. eczacının o dayanılmaz tesellilerine de katlanması gerekiyordu. Saat gece yarısını çaldı. . Pentecöte yortusunda. kendisini arkadan görünce. artık sonu geldi sanıyordu. çünkü Charles bunlardan bazılarını saklamıştı ve onları seyretmek için gidip tuvalet odasına kapanıyordu.. hepsini değil. uçsuz bucaksız bir pişmanlığın baskısı ile kalkıp iniyordu. Siz iyi çocuksunuz! Baldırına vurarak. Artık tamamıyle değişmişti. Her borcu ödedikçe. Yine o sıralarda dul Madame Dupuis. Karısının göndermiş olduğu mektupları kendisine gösterdiler. Emma bir tek ders dahi almadığı halde (Bovary'ye göstermiş olduğu o ödenmiş faturaya rağmen) Mademoiselle Lempereur altı aylık ders ücreti istedi. Annesi buna çok kızdı. Berthe birçok defalar daha annesinin sözünü etti. O zaman eski vizitelerinden kalan alacaklarım istedi. Charles ondan daha fazla öfkelendi. Hıçkırıklarla parçalanan göğsü. terliğinin altında tortop olmuş bir kağıt parçası hissetti. sandıklar arasına düşmüş ve orada kalmıştı. sonra. Rodolphe'un mektubuydu. bayırın üstüne varınca. O zaman herkes istifade etmeye baktı. Yıllardan beri elinden kaçırmış olduğu bir sevgiye yeniden kavuştuğuna içinden sevinerek. «oğlu Yvetot'da Noter M. arkasına döndü. unuttuğu küreği almaya gelen Lestiboudois idi. dedi. Kasaba. her zamanki gibi sessizdi. artık düşünmez oldu. Felicit6. evini idare edecekti. Fakat. öyle ki. Charles bu işin aslını sorunca da: — Ne bileyim ben.
O zaman öylesine bir kederli hali oluyordu ki. Yuvarlak masayı ocağa doğru itiyor ve onun koltuğunu yaklaştırıyordu.vardı ki. Rouen Feneri'nde ardı ardına şu kısa yazılar çıktı. «Herkes ona hayran oluyordu herhalde?» dedi. kızını bağsız potinler ve koltuğunda kalçalarına kadar yırtık bulüzlerle gördükçe bu kılıksızlığa pek üzülüyordu. fikirlerini benimsedi. yanı başında. el altından. yerde sürüklenen bir kurdeleye.3 — Belki uzaktan uzağa birbirlerini sevmişlerdir? diye düşündü. ölmek istemiş olduğu aynı yerde. canından bezdirir ve yolculardan tam manasıyle vergi alır. onun zevklerini. Fakat mektubun hürmetkar üslubu onu yanılttı. hem zekâsının derinliğini. onun odası. sonsuz bir hazla. Serserilerin haçlı seferlerinden getirdikleri cüzzamı ve sıracayı umumi mahallelerimizde serbestçe teşhir ettikleri o korkunç ortaçağ devrinde mi yaşıyoruz hâlâ?» Yahut: «Serseriliği yasak eden kanunlara rağmen. birdenbire ortadan kayboluşunu. iki üç kez karşı karşıya geldikleri zaman gördüğü sıkıntılı halini hatırladı. hem de kibrinin alçaklığını gösteren bir fesat dolabı çevirmeye başladı. Zaten Charles. o küçük başının. Böylece. ikinci sayfanın sonunda küçücük bir R harfi keşfetti. Charles.Şimdi de çatı penceresinden esen rüzgâr onu kapıya doğru sürüklemişti. tıpkı onun gibi emre yazılı senetler imzalıyordu. ondan sonra. ona mukavva ile kuklalar yapıyor. Bütün erkekler. Emma kendisine daha güzel göründü ve içinde ona karşı devamlı ve azgın bir arzu peyda oldu. Yaldızlı bir şamdanda bir mum yanıyordu. «Verimli Picardie diyarına uğrayan herkes. Çünkü. Bu adam herkesi rahatsız eder.. Tam on ay süreyle. eskisi gibi kalmıştı. gür sarı saçlarını pembe yanakları üzerine dökerek öyle zarif bir eğilişi . vaktiyle Emma'nın ondan daha çok rengi atmış. sosyal durumları arasındaki farkı göz önünde tutarak. Zavallı adam. yüzünde korkunç bir yara ile dolaşan bir yoksula rastgelir. bozuk şaraplar gibi buruk bir zevkle dolduruyordu. Delillerin karşısında geriledi ve belli belirsiz kıskançlığı. sonra salonun mobilyalarını sattı. Akşam yemeğinden sonra Charles oraya çıkıyordu. ne düşünürler acaba?» Sonra Homais bazı hikayeler de yaratıyordu: «Dün Bois-Guillaume bayırında ürkek bir at. basma resimleri boyuyordu. MADAME BOVARY 34. Sanki hâlâ yaşıyormuş gibi. onunla karşılaşmamak için. yalnız yatak odası. o kadar cana yakındı ki. Şehirlerimizi idare edenler. Nihayet. ümitsizlik içinde. hoşuna gitmek için. Kendi şöhretini korumak için. sıkı dostluğun devamına pek aldırış etmiyordu. Berthe. orada bakkal çıraklığı ediyordu. tekrar Bois-Guillaume bayırına dönmüş. kızcağız da tıpkı onun gibi kederleniyordu. yahut bebeklerinin yırtılmış karnını dikiyordu. Merhem ile iyi edemediği kör ise. Bunlar. Sonra. gözleri dikiş kutusuna. Emma onu mezardayken bile baştan çıkarıyordu. Oyuncaklarını tamir ediyor. Heriften nefret ediyordu. M. Bu arzu onun tasasını alevlendiriyordu ve artık gerçekleşemeyeceği için de sonsuzdu. Fakat Berthe o kadar tatlı. Karşısına oturuyordu. Jüstin. Kimdi acaba? Rodolphe'un eve pek sık uğrayışını. hiç şüphe yok. Artık kimse onları görmeye gelmiyordu. Rugan çizmeler satın aldı. ötekilerinden daha az tehlikeli değildir. Eczacının çocukları da küçüğü gittikçe daha seyrek ziyaret ediyorlardı. Charles'ın içini. Bois-Guillaume bayırında. O derecedeki. beyaz kravatlar takmayı âdet edindi. hareketsiz ve şaşkın kalakaldı.. Hizmetçi kadının bu işlere el sürdüğü yoktu. İçlerinde tek başlarına dolaşanlar da var. Evin bütün odaları boşalıyordu. eczacının hiçbir işe yaramayan tedavisini yolculara anlatıp duruyordu. Kırlangıç'm perdeleri arkasına gizleniyordu. hülyaya dalıyordu. Rouen'a kaçmış. büyük şehirlerimizin civarı dilenci sürüleriyle dolup taşmakta devam ediyor. .» Arkasından körün sebep olduğu bir kazanın öyküsü geliyordu. Gümüş takımlarını parça parça satmak zorunda kaldı. adamcağızdan her ne pahasına olursa olsun kurtulmak maksadıyle. hiç şüphesiz ona göz dikmişlerdi. Homais şehre indiği zaman. İçinden. yahut masanın bir çatlağına sıkışıp kalmış bir firketeye ilişecek olursa. Bıyıklarına kozmatik sürüyor. meselelerin derinliğine inen insanlardan değildi. o reçine kokan. kederinin sonsuz genişliği içinde kayboldu. 344 MADAME BOVARY Homais.
Adam yeniden başladı. dayak yemiş bir tek kadın olmadı ki. M. Bu bir çatışmaydı. Bovary pek idareli yaşadığı halde. tütün içiyordu! Salonunu süslemek . fakir sınıfların ahlaka yönetilmesi. onu unutuyordu. Homais.. fedakârlığının karşılığı olmak üzere. neticesi hep ikincilerin aleyhine çıkan karşılaştırmalar yapıyordu.. vs. alt tarafı büzme perde şeklinde bir kırık sütun. kederin zorunlu sembolü saydığı salkım söğütten asla şaşmıyordu. O zaman aralan büsbütün. İşin tuhafı. dilinin ucuna hep Sta Viator geliyordu. Madame Homais. durmamacasına tekerleme söyleyen bir ressam aldılar. bir şartname hazırlatıktan ve tekrar Rouen'a bir yolculuk yaptıktan sonra. Felicite'nin talanından artakalmış bir şalı istedi. vaız-da.. Bir kiliseye yüz frank verildi mi hemen Saint-Berthe"lemy katliamını hatırlatıyordu. öylesine uğraştı ki. sonra peşini bıraktı. bilakis! Keşifleri yakından takip ediyordu. Eczaneyi de ihmal etmedi. Hatta bir de. bir sihirbaz gibi gösterişli olan bu adama yanıp tutuştuğunu hissediyordu. altında kocasının kaybolduğu o altın helezon karşısında mest oluyor. Zaten papaz. herkese çatıyordu. kesin olarak açıldı.. Bu başarı onu cesarete getirdi ve o günden sonra kaza dahilinde çiğnenmiş bir tek köpek. Belleğinde tutmak için gösterdiği çabalara rağmen. Nihayet arkası aklına geldi: Amabilem conjugem Calcas! (2). Bununla beraber gazeteciliğin dar sınırları içinde kalmak onu sıkıyordu. herkesin bildiği gibi. kendisine can yoldaşı olsun diye küçük kızı kendi evine almayı teklif ediyordu. Homais'nin rivayetine göre. Fakat sonra salıverdiler. Büyük çikolatacılık hareketini gözden kaçırmıyor-du. bir İskit'den daha çok dolaklı ve sargılı. ama Emma aleyhinde de yazmadığını bırakmadı. Artist tavırları takınmaya başladı. adamı tutukladılar. eser yazmaya kalktı! O zaman İklime dair gözlemlerle birlikte Yonville Kantonunun genel istatistiği. Ama yine her gece Emma rüyasına giriyordu. Charles ile Homais. Charles bunu reddetti.. Büyük sorunlarla uğraştı: Sosyal problem. Homais. Evvelâ. Yanlarına da Bridoux'nun dostu Vaufrylard adında. adlı eseri kaleme aldı ve istatistik kendisini felsefeye şevketti. etrafı sütunlu bir yuvarlak dam. Akşamları fanila yeleğini çıkardığı zaman. kakasını yiyerek ölen Voltaire'in can çekişmesini anlatmayı ihmal etmiyordu. daha bağnaz oluyordu. yanmış bir tek ambar. Bozuştular. 346 MADAME BOVARY Kitabeye gelince. daha sonra bir vesta mabedi. Charles. İlk barışma girişimi yine annesinden geldi. Emma'nın mezarı hakkında da pek parlak fikirleri oldu. Demir Yolları. Sta Viator'dan (1) güzel bir şey bulunmayacağını söylüyor ve bunda ısrar ediyordu. gün geçtikçe daha hoşgörüsüz. Bu hep aynı rüyaydı: Charles ona yaklaşıyor ve tam sarıldığı anda. için iki tane gayet şık Pompadour heykelciği satın aldı. İhtiyar kadın. Pulvermacher hidro elektrik zincirlerine coşkun bir hayranlık gösteriyordu. Kendi dediği gibi. eski borçlarını ödeyecek vaziyette değildi. çok geçmeden kitap. Sonunda burjuva olmaktan utanır oldu. daima ilerleme aşkı ve papazlara MADAME BOVARY 345 beslediği hınçla harekete gelen eczacının kalemiyle derhal okuyuculara duyurulmamış olsun. yahut «bir harabe yığını» teklif etti. bu hayalin kendisinden uzaklaştığım hissetmekten çok üzülüyordu. Bournisien de kendisine iki üç ziyarette bulundu. bir mezar müteahhidinde çeşitli lâhit-leri görmek için Rouen'a gittiler. Aşağı-Seine Vilayetine Şo-Ka'yı ve revalentia'yı ilk getiren o oldu. Kauçuk. Hacizden kaçmaya artık imkân yoktu. ilkokullarla hocalık eden cahil rahipler arasında. Lheureux hiçbir senedi uzatmayacağını bildirdi. Hayal gücünü zorluyor. Bovary durmadan Emma'yı düşündüğü halde. Tehlikeli bir adam oluyordu. Nihayet yüz kadar desen gözden geçirildikten. Balıkçılık. Charles'ın bütün bir hafta her akşam kiliseye girdiği görüldü. Charles o zaman annesine başvurdu. zira düşmanı. Charles buna razı oldu. rast geldiği şeyi temelinden çökertiyordu. Homais. Fakat hareket anında cesaretini kaybetti. sonra bir piramit. Çağın zihniyetine ateşler püskürüyor ve her on beş günde bir. Zaferi eczacı kazandı.. . Homais de keza. Bütün planlarda. Bu kitabe kabul edildi. İhtiyar kadın kendi mallan üzerinde bir ipotek yaptırmasına razı oldu. Emma çürümüş bir külçe halinde kollarından dökülüyordu.Sözün kısası. iki esas cephesinde «sönmüş bir meşale taşıyan bir peri» bulunacak bir türbe üzerinde karar kıldı. ömrünün sonuna kadar bir düşkünler evinde yaşamaya mahkûm edildi. Yolsuzlukları ihbar ediyor. Kendisinin de bir tane vardı.
Bir gün nihayet. Lheureux. kendinden geçmiş. yürürken.. nişan alanlar arasında ismini görmek için gazeteye sarılıyordu. anahtarı çevirdi.Fakat. duvarların arkasını aradı durdu. bahçesine çimenle bir şeref yıldızı çizdirdi. akşamları. elmacık kemiklerinin üzerinde kırmızı lekeler vardı. hıçkırarak. Charles. Ticaretin gözdeleri'ni kurmuştu. kızını da yanma alarak mezarlığa gidiyordu. Bir kutu keşfetti. kendisine hakkaniyetle davranılmasını istirham eden bir dilekçe gönderdi. yırtık pırtık elbiseler giymiş bu uzun sakallı yabani adamın. önüne oturdu.. yüksek sesle ağladığını hayretle görüyordu. bir tekmede çökertti. Kolera esnasında sonsuz bir feragatle çalışarak kendini göstermişti. ziyaret kabul etmiyordu. . eczacı. Birbirlerini görünce sarardılar. (Elma şarabı. hastalarını bile gidip görmek istemiyordu. örneğin. Karmakarışık aşk nameleri arasında Ro-dolphe'un resmi yüzüne fırladı. aylığının artırılmasını istiyor ve «Rakip tarafa» geçmek tehdidinde bulunuyordu.Sevdiklerini kaybettikçe. 2. kendisi de dertli olduğu için. Sadece kartım göndermekle yetinmiş olan Rodolphe. imal tarzı ve tesirlerine dair adlı bildirisini. Charles kızına daha sıkı sıkıya bağlanıyordu. Nihayet. Kendi hesabına olmak üzere. bütün 348 MADAME BOVARY çekmeceleri. yalnız yangınlarda gösterdiğim çaba. yayı itti. elma ağaçlarına dadanan tüylü bir böceğe dair gözlemlerini. ağustos ayı idi) Charles'ı meyhanede bira içmeye çağıracak kadar ileri götürdü. Bununla birlikte ıstırabının hazzı tam değildi. Bu nedenle Homais iktidara yanaşıyordu. «Bizim iyi kalpli kralımız» diyor. O zaman kendini içkiye vermek için kapandığını iddia ettiler. akademiye göndermiş olduğu. sonra. sonra cesaretlendi ve pişkinliği (hava pek sıcaktı. kurdelesini benzetmek için de tepesine ottan iki hotoz kondurdu. Gece iyice bastırıp da meydanda Binet'nin tavan arası penceresinden başka aydınlık bir yer kalmadığı zaman eve dönüyorlardı. çünkü bazen öksürdüğü oluyordu. insanların en talihlisiydi. Alışveriş işlerinde büyük bir şöhreti olan Hivert de. onu yarım kulakla dinliyordu. halk yararına çeşitli eserler yayınlamıştı. Fakat çocuk onu kaygılandırıyordu. Sonra bir çark yaparak: — Nihayet. ona. bazen bahçenin çiti üstünden uzanıyor. sağlıklı ve neşeli eczacı ailesi sere serpe yaşıyordu. Sonunda kendini sattı. M. diyordu. (1) Latince: Dur yolcu! (2) Latince: Güzel bir kadını çiğniyorsun! MADAME BOVARY 347 Charles'ın karşısında. Hatta hükümdara. Artık sokağa çıkmıyordu. Çünkü. 1. Yazın. yüzsüzlük etti. Bu kadar üzüntüye düşmesine herkes hayret etti. istatistik kitabını. yeter de artar bile. Charles bir gün —son varlığı olan— atını satmak için gittiği Argueil pazarında Rodolphe'a rast geldi. neye dokunsa altın eden. Ondan söz etmek için Lefrançois anayı ziyaret ediyordu. Birçok (halbuki bir tane) bilim derneğinde üye olması da cabasıydı. Ama yine de bir meraklı. çılgın gibi. kendisini IV'üncü Henri ile mukayese ediyordu. Homais babaların en mutlusu. Adı bir türlü çıkmıyordu. artık sabrı tükenerek. Leon'un bütün mektuplan oradaydı. bütün mobilyaları. Bu sefer artık kuşkuya yer yoktu! Son mektuba kadar hepsini yutarcasına okudu. saygıdan veya araştırmalarını geciktiren bir çeşit şehvani hazla. han sahibesi. Kollarını kavuşturup hükümetin beceriksizliği ve insanların nankörlüğü konusunda derin düşüncelere dala dala bunun çevresinde geziniyordu. Emma'nın kullandığı pelesenk ağacından yazı masasının gizli gözünü henüz açmamıştı. uluyarak. hatta eczacılık tezini de) zikrediyordu. Ve her sabah. evvela kekeleye kekeleye özür diledi. çünkü etrafında bunu kendisiyle paylaşacak hiç kimse yoktu. Athalie ona takke işliyor. Seçimlerde Vali Beye gizlice büyük yardımları dokundu. Türlü sebeplerle bunu hakketmişti. Ama yanlış! Bir tutku onu için için kemiriyordu: Homais nişan istiyordu. bütün köşe bucağı. Irma reçel kavanozlarının ağzını kapamak için kağıttan yuvarlaklar kesiyor ve Franklin bir nefeste çarpım tablosunu ezberden okuyordu. Napoleon kendisine laboratuvarda yardım ediyor.
gök masmaviydi. Charles ise. onu hafifçe itti. onun durumunda bulunan bir adam için fazla kalenderce. gübreden bahsetmeye devam ediyordu. masaya dirseklerini dayamış. buna karşın gözüpekliğine kızan döneminin okuyucuları tarafından az izlenen Flaubert. Otuz altı saat sonra. yavaş yavaş kızarıyor. üç hekim birbiri peşi sıra Yonville'e geldi. Rodolphe bunun farkındaydı. Ve oyun yaptığmı sanarak. Çocuk: — Baba. İhtiyar kadıncağız da aynı yıl öldü. konuşurken yaprak sigarasını çiğniyor. dudakları titriyordu. kızı bir teyze yanına aldı. Her şey satılınca. Çağdaşı yazarlar üzerinde büyük bir hayranlık uyandıran. hükümet onu kolluyor. Fakat çok geçmeden Charles. Ertesi gün. Asma yapraklarının gölgesi kumların üzerine düşüyordu. Charles onu dinlemiyordu. buram buram yasemin kokuyordu. İl Bir hekimin oğlu olan Gustave Flaubert. Bu adamın yerinde olmayı ne kadar isterdi. Charles yere yuvarlandı. Karşısındaki. Bu yüz. bir çeşit korku içinde. Charles gitti. sönmüş bir ses ve sonsuz acıların o her şeyi oluruna bırakan edasıyle: — Hayır. gözleri kapalı. Charles. hayatını kazansın diye onu bir pamuk ipliği fabrikasına gönderdi. biraz da bayağı buldu. . Şimdi kendisine şeref nişanını da verdiler. Saat yedide. eczacının daveti üzerine M. korkunç bir öfke ile gözlerini Rodolphe'a dikti. Otopsi yaptı. dedi. Eczanesi arı kovanı gibi işliyor. hatta komik. kameriyenin altındaki sıraya oturdu. Kafesten ışıklar geçiyordu. başı duvara yaslanmış. ama dikiş tutturamadı. ağzı açık. 1857'de yazılmış olan Madame Bovary. Charles. Charles. hafif ve yorgun bir sesle tekrar konuşmaya başladı: — Size düşmanlık beslemiyorum! Rodolphe hep susuyordu. Bu bir hayranlıktı. kederli gönlünü dolduran belirsiz aşk buharları içinde bir delikanlı gibi âdeta tıkanıyordu. hiçbir şey bulamadı. Homais derhal hepsinin gücünü tüketti. 1821 yılında doğmuş ve Croisset'deki mülkünde 1880'de ölmüştür. gelsene. Charles ise. M. Rouault Baba inmeli olduğu için. akşam yemeğine çağırmak için geldi. Bununla da Matmazel Bovary'nin büyükannesinin evine kadar yolculuk gideri karşılandı. diye seslendi. yüzünün hareket eden çizgilerinden hatıraların geçişini takip ediyordu. öğleden beri kendisini hiç görmemiş olan küçük Berthe. başını elleri arasına almış. kamuoyu ise koruyor. durakaldı. kunduz böcekleri çiçek açmış zambakların etrafında vızıldıyordu.Karşısında. 350 MADAME BOVARY Bovary'nin ölümünden sonra. elinde uzun bir demet siyah saç tutuyordu. herhangi bir telmihin sızabileceği bütün duraklamaları basit cümlelerle doldurarak. onun başyapıtını oluşturmaktadır. MADAME BOVARY 349 hatta bir an geldi. günümüzde Fransız yazınının en büyüklerinden biri olarak kabul edilmektedir. tarımdan. bu sözü. o ana kadar hiç söylemediği tek büyük lafı ilave etti: — Kabahat alın yazısında! O yazgıyı eliyle yöneltmiş olan Rodolphe. artık size düşmanlık beslemiyorum! Hatta buna büyük bir laf. elde on iki frank yetmiş beş santim kaldı. O da. hayvanlardan. Ondan bir şeyler görür gibi oluyordu. burun kanatlan hızlı hızlı açılıp kapanıyor. Ölmüştü. Canivet koşup geldi. Kadın fakirdi. karısının sevmiş olduğu bu insan karşısında hayallere dalıyordu.
Pek az roman vardır ki. . ölümsüz olarak nitelendirilen bu yapıtın eriştiği saygınlık. eleştirilere...". övgü ve kınamalara neden olsun. . Okumuş olanlarca. eşini aldatan taşralı bir kadının basit öyküsünde olduğu kadar yorumlara. onun insanüstü yetkinliğinden ileri gelmektedir...