Renklerin İzi -6- Güneşin Rengi: Sarı
Merhaba,
Güneşli bir günden merhaba. Kapalı geçen bir haftanın ardından, hava soğuk da olsa, güneşin rengini görmek, sıcağını içine çekmek harika bir duygu. Nehir kenarında yürüdüm biraz, ördekleri besledim. Güneşin sarısının yıkadığı nehir hoş bir renkte akıyordu.
Pastoral bir öyküye başlar gibi oldu ama hayır, bu hafta anlamaya çalışacağımız renge torpil geçiyorum sadece: sarı. En sevdiğim renk:)
Hadi başlayalım!
Sarı
Sarığ "sarı renk" kelimesi tarihte ilk defa, yazılı olarak, Orhun Yazıtlarında geçer: sarığ altunın ürüŋ kümüşin kırgaglıg kutayın [sarı altını ak gümüşü işli ipeği] ] sarğarmak "sarar-". *saŕ "sarı" sözcüğünden +Ig sonekiyle türetilmiştir. İngilice sarı/yellow kelimesi, Merriam-Webster Sözlüğüne göre Eski Almanca “gelo” kelimesine benzeyen İngilizce “geolu”dan gelir. Renk tonu olgun limonları veya ayçiçeklerini andırır. Sarı ile ilgili olarak, çağrışımlar iki çağrışıma ayrılabilir, olumlu ve olumsuz.
- a) Olumlu Çağrışımlar:
Bütün temel renkler gibi sarının da ilk anlamı doğadan gelir. Sarı güneşin, sonbaharın ve, Arap topraklarının çöllerinde olduğu gibi, doğanın rengidir. İlk soyutlanmış anlam olumludur, altını çağrıştırır. Hem Arapça hem de İngilizce olarak doğal sarının altın ve sonbahar ile bağlantılı olaraka olumlu anlam da taşıyor. Örneğin sonbaharda bitkilerin renginin sararması yeni bir hayatın başladığının işareti olarak kabul edilir.
Sarı, güneş ve onun hayat veren üretken güçleri ile ilişkilidir. Sarı güneşe birçok kültürde tanrı olarak tapılırdı. Yunan mitolojisine göre, güneş tanrısı Helios, gök kubbe boyunca dört ateşli at tarafından çekilen altın bir arabada sarı bir elbise giyiyordu. Güneşin parlak sarı ışığı ilahi bilgeliği kişileştirdi. Meksika kozmolojisinde, altın sarısı, yağmur mevsiminin başlangıcında, bir kez daha yeşile dönmeden önce, Dünya'nın yeni derisinin rengiydi. Bu nedenle sarı rengi yenilenmenin gizemiyle ilişkilidir. Çin'de sarı, evrenin merkeziyle ilişkilendirilmektedir. Bir yaratılış efsanesi, ilk insanların nasıl sarı kilden yapıldığını anlatır. Sarı imparatorun kutsal rengiydi. “Huangpao jia shen” 黃 袍加身 (birinin destekçileri tarafından imparatorluk sarı cübbesiyle örtülmek) terimi, imparator yapılmak/ilan edilmek anlamına gelir. Budistler için sarı, alçak gönüllülüğün rengidir, bu nedenle keşişlerin safran cübbelerinde kullanılır.
- b) Olumsuz Çağrışımlar:
Arapça ve İngilizcede sarının bir çok ortak olumsuz anlamı vardır. İkisinde de hastalık, zayıflık, haset, yalan vb. anlamları ifade eder. Sarı rengi, Türk ve Azeri kültüründe hastalıkla ilişkilendirilmiştir. Azeri folkloründe sarı, yeşilin karşıtı gibidir. Sarı, yaşlılığı ve ölümün yaklaştığını haber verir. Tewa Pueblo Kızılderililerine göre, yeraltı dünyasının bir yönü ile ilişkilendirilen batının rengidir. Çinliler için de siyah ve sarı, kuzeyin veya içinde ölüler krallığına giden "sarı pınarların" 黃泉 olduğu yeraltı uçurumlarının renkleriydi. Çin sembolizminde sarı siyahtan doğar, aynen dünyanın ilkel sulardan ortaya çıktığı gibi. İngilizce'de sarı, sarı safrayı etkileyen bir hastalık, özellikle sarılık gibi bir hastalık belirtisi olabilir. Çin evresi geleneğinde, oyuncular zalimlik, aldatma ve alaycılığın bir işareti olarak yüzlerini sarıya boyarlar. Batı'da hastalığı ve karantinayı simgelemek için sarı bayrak kullanıldı.
Sarı hala en sevdiğim renk. Benim için için anlamı güneş ve sıcaklığıdır. Şu bulutlu, soğuk ve kasvetli kış günlerinde bana çok daha sevimli geliyor doğrusu, farklı kültürlerin yüklediği bir çok olumsuz anlama rağmen.
Bu olumlu ve olumsuz anlamlar, tarih boyunca insanların 'sarı' anlayışına dayalı olarak geliştirilmiştir. Başka bir deyişle, insan davranışının dili ve kültürü üzerindeki etimolojik etkilerinin veya etkisinin bir sonucudur. Aslında, renklerin kullanımları ve anlamları konusunda kültürler arasında hiç bir zaman tam bir tutarlılık olmamıştır. Sarı, Kuzey Avrupa'da “aldatma” ve “korkaklık” anlamına gelirken Çin'de imparatorluk rengidir; Budist geleneğinde sarı, “alçakgönüllülük” ve “vazgeçme” anlamına gelir; ama Orta Amerika'nın Maya uygarlığında Batı ile ilişkilendirilmiştir.
Bu yazı serisinin son üç bölümünü özetleyecek olursak: Öncelikle, renklere yüklenen olumsuz ve olumlu genişletilmiş ve ek soyut anlamlar, insanların bu terimlerle yaşadıkları deneyimler yoluyla geliştirilmiştir. Ayrıca, renklerin ek, genişletilmiş ya da soyut anlamları, orijinal veya doğal anlamlarından genişletilmiştir. Bunun nedeni, insanların kültürel dilleri ve geçmişleri ne olursa olsun, genellikle benzer olan renk terimlerini ve deneyimlerini anlamaları olabilir.
Sarıyı tanıdık. Dolabımda da sarıya epey geniş bir yer açmışımdır. Renklerin anlamlarını da sarı ile tamamladım. Haftaya konumuz yine renkler olacak, ama başka bir açıdan.
Sarı sıcaklığında bir gün, hafta, ay ve yıl diliyoum.
Fatma Elif
Kaynakça:
Agirel, S. (2009). Colour Symbolism in Turkish and Azeri Folk Literature Source: Folklore 120(1), pp. 92-101
Hasan, A. A., Al-Sammerai, N. S. M. & Abdul Kadir, F. A. B. (2011). How Colours are Semantically Construed in the Arabic and English Culture: A Comparative study. English Language Teaching, 4(3).
https://www.etimolojiturkce.com/kelime/sar%C4%B1
Hui-Chih Yu. (2014). A Cross-Cultural Analysis of Symbolic Meanings of Color Chang Gung Journal of Humanities and Social Sciences, 7(1), pp. 49-74