*ışık ve mekan istiyoruz!
Savunma Saldırıyor kitabının giriş kısmında Verges ceza davalarını şu şekilde şematize ediyor:
''Ceza davasının üslubunu belirleyecek temel ayrım sanığın toplumsal düzen karşısındaki duruşudur. Düzeni kabul ederse dava mümkündür, gerekçelerini ortaya döken sanık ile değerlerine saygı gösterilen yargıç arasında diyalog kurulur. Sanık eğer düzeni reddederse hukuki mekanizma dağılır, bu bir kopuş davasıdır.''
Ve Matyas Rakosi'nin sorduğu bir soru soruyor: ''Kimsiniz? Neyi temsil ediyorsunuz? Nedir tarihteki varlık nedeniniz?''
Dreyfus Davası, bir zaferden çok acı bir yenilgiye benziyor. -Sürgün kararının yargıtay tarafından bozulması ve 10 yıllık hapis cezasına çevrilmesi ve ardından çeşitli pazarlıklar sonucunda tekrar yargıtay'a başvurmaktan vazgeçmesi karşılığında özgürlüğünü böylesi ağır bir bedelle satın alıyor Alfred Dreyfus. Suskunluğunun ödülü olarak, süvari birliği şefi olarak yeniden orduya katılıyor ve kendisine ''Legion d'honneur şövalyelik ünvanı(!) veriliyor.
*Pek sevgili Don Kişot'cuğumuzun ve sevgili babacığı Cervantes'in ruhlarına rahmet!
Ancak Zola'nın bu her satırı tekrar tekrar okunası eşsiz mektubu!
''Zola'nın övüncü, yüreklilik gösterip saf hukuk alanını terk etmek, savunmadan vazgeçip saldırıya geçmek, mahkeme salonundan çıkıp sokağa inmek oldu.'' Savunma Saldırıyor,Jacques Verges. (syf.87)
China Mieville'in ''Ekim'' kitabında geçen bir anekdotta, Rakalovsk köylülerinin bir mektubundaki bir istek yüreğimi muazzam bir acı ve öfke ile doldurmuştu:
''borçlardan ve kölelikten bıktık usandık" diye yazdırmışlardı "mekân ve ışık istiyoruz:''
Aynı isteği paylaşan tüm insanların yüreği bu öfkeyle elbetteki dolmuştur ve dolacaktır. Nitekim Zola da mektubunu -o muazzam namuslu insan başkaldırısını- tamamlarken bu isteğini haykırıyor:
''Benim tek bir tutkum var, öylesine acı çekmiş ve mutluluğu hak etmiş olan insanlık adına, ışık tutkusu!''
Değil yüzyıllar bin yıllar dahi geçse, satır satır, tekrar tekrar okunacak bir mektup. Çünkü Zola bize bir soru soruyor:
Kimsiniz? Neyi temsil ediyorsunuz? Nedir tarihteki varlık nedeniniz?
-goethe'nin muğlakta kalmış son sözleri ile dilerim ki,*mehr licht! -biraz daha ışık!