Hastalık Salgını Haberi
21 Kasım 2019
13 Kasım 2019'da, Venezuella Uluslararası Sağlık Tüzüğü (UST) Ulusal Odak Noktası (NFP) ve Venezuella PAHO / DSÖ Ülke Ofisi, Bolivar Eyeleti'nde doğrulanmış bir sarıhumma vakasıyla ilgili olarak bilgi paylaşımında bulunmuştur. Vaka-hasta, Bolivar Eyaleti'ne bağlı Gran Sabana'da ikamet eden 46 yaşında bir erkektir. Söz konusu vaka semptomların başlamasından önceki 19 gün içinde Gran Sabana'ya bağlı Uriman'da bulunmuştur.
Semptomlar 14 Eylül 2019’da başlamış olup, semptomlar arasında ateş, titreme, bulantı, kusma, burun kanaması, peteşi (deri altı kanama) ve ishal yer almaktadır. Söz konusu vaka 26 Eylül 2019'da, orta derecede dehidrasyonla, diş etinde kanama, sarılık, kolüri (idrarda safra), karın ağrısı ve hepatomegali (karaciğerde büyüme) semptomlarıyla durumunun kötüleştiği Heres'te bir devlet hastanesine başvurmuştur. 13 Kasım 2019 itibariyle, hasta kronik böbrek yetmezliği ve orta derecede anemi ile hastaneye kaldırılmıştır.
26 Eylül 2019'da, ilk serum örneği Caracas'taki, İspanyolca IHRR1'in kısaltması olan, Ulusal Hijyen Enstitüsü “Rafael Rangel” Ulusal Referans Laboratuvarı'na gönderilmiştir. 13 Kasım 2019'da, numune'de ters transkriptaz polimeraz zincir reaksiyonu (RT-PCR) ile sarıhumma için yapılan testler pozitif, 14 Kasım 2019'da RT-PCR ile dang (dengue) humması için yapılan testler negatif çıkmıştır. 10 Ekim 2019'da, ikinci bir serum örneği alınmış ve İHRR'ye gönderilmiş olup sonuçlar için beklenmektedir.
Venezuella topraklarının çoğunun vahşi sarıhumma için riskli olduğu kabul edilmekte olup bu vaka, 2005’ten bu yana Venezuella’da teşhis edilen ilk doğrulanmış otokton (yerli) sarıhumma vakasıdır.
Halk sağlığı yanıtı
Riski belirlemek ve yanıt planını geliştirmek için 12 Kasım'da bir ortak inceleme ekibi (DSÖ Ülke Ofisi ve Venezuela Sağlık Bakanlığı) görevlendirilmiştir. PAHO Bağışıklama (IM) Birimi, Döner Sermaye ile birlikte, Ekim sonunda UNICEF'in ülkeye gönderdiği 571.000 doz sarıhumma aşısı bağışı sağlamıştır (Ayrıntılı bilgi için lütfen bakınız: https://www.paho.org/hq/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:paho-revolving-fund&Itemid=4135&lang=en ).
Yerel halk sağlığı otoriteleri, insanlarda ve insan olmayan primatlarda aktif ve pasif epidemiyolojik sürveyans faaliyetlerini güçlendirmiştir. Ek olarak, stratejik aşılama faaliyetleri planlanmıştır.
DSÖ risk değerlendirmesi
Sarıhumma, enfekte sivrisinekler tarafından bulaştırılan akut viral hemorajik bir hastalıktır ve hızla yayılma ve ciddi halk sağlığı etkilerine neden olma potansiyeline sahiptir. Hastalığın spesifik bir tedavisi yoktur, ancak yaşam boyu bağışıklık sağlayan tek bir doz Sarıhumma aşısı kullanılarak önlenebilir. İlişkili bakteriyel enfeksiyonlar için destekleyici olarak dehidratasyon, solunum yetmezliği, ateş ve antibiyotik tedavisi önerilmektedir.
Söz konusu vakayla ilgili enfeksiyonun kökeninin yabani hayvanlar olması muhtemel olup ilgili yer de sarıhumma hastalık riskinin bulunduğu bir bölgedir. Venezuella sarıhummanın iletimi ve sarıhumma hastalık riskinin bulunduğu bir bölge olarak dikkate alınmaktadır.
DSÖ tavsiyesi
Bu sarıhumma vakası raporu, özellikle sarıhumma iletimi ve yerli gruplar için uygun ekosistemi olan bölgelerde, farkındalığın, güçlü sürveyans sistemlerinin (laboratuar kapasitesi dahil) ve yüksek sarıhumma aşılama kapsamının önemini göstermektedir.
Sarıhumma riski altında bulunan bölgeleri ziyaret etmeyi veya bu bölgelerde kalmayı planlayan gezginlere tavsiyeler arasında aşağıdakiler yer almaktadır:
- Seyahatten en az 10 gün önce sarıhummaya karşı aşılanma, seyahatleri aşağıdaki alanlarla sınırlı olanlar hariç, 9 ay ve üzeri Venezuela'ya seyahat eden tüm gezginler için önerilir: Aragua, Carabobo, Miranda, Vargas ve Yaracuy ve Distrito Federal eyaletlerinin hepsi.
Seyahat programları aşağıdaki alanlarla sınırlı olan gezginler için önerilmez:
Merida, Trujillo ve Tachira eyaletlerinde, Falcon ve Lara eyaletleri, Margarita Adası, Caracas'ın başkenti ve Valensiya şehrinin 2300 m'nin üzerindeki tüm bölgeler (lütfen haritaya bakınız: https://www.who.int/ith/yf-vaccination-30April2018.png?ua=1&ua=1 ).
- Aşı, 6 ayın üzerindeki çocuklarda kontrendikedir ve sarıhumma virüsü ile enfeksiyon riskinin çok yüksek olabileceği salgın durumları dışında, 6-8 ay arası olanlar için önerilmez.
- 60 yaş ve üzeri insanları sarıhummaya karşı aşılamadan önce dikkatli olunması gerekir ve aşılanmamış ve normal olarak aşılanması önerilmiş olan 60 yaş ve üzeri herhangi bir kişi için risk-fayda değerlendirmesi yapılmalıdır.
- DSÖ onaylı sarıhumma aşısının tek bir dozu, sarıhumma hastalığına karşı ömür boyu koruma sağlamak için yeterlidir. Aşının destekleyici-rapel dozu gerekli değildir.
- Sarıhumma virüsü, yalnızca yüksek endemisiteye sahip bölgelerde değil, aynı zamanda bir gezginin sivrisineklere (örneğin, kırsal alanlarda uzun süreli seyahatler sırasında) şiddetli şekilde maruz kalması durumunda, düşük endemisiteye sahip bölgelerde de bulaşabilir. DSÖ genel bir önlem olarak sivrisinek ısırıklarından korunulmasını önermektedir ki sivrisinek ısırıkları ve sarıhumma virüsünün bulaşma riski en yüksek olduğu zamanlar gündüz ve akşamın erken saatleridir.
- Bir (1) yaş ve üstü, Brezilya'dan gelen ve Brezilya'daki bir havalimanı aracılığıyla transit geçiş yapacak ve 12 saatten fazla havalimanında kalacak gezginler için bir sarıhumma aşılama sertifikası gereklidir. Seyahat edenler, aşılama şartının bulunmamasının ülkede sarıhummaya maruz kalma riskinin olmadığı anlamına gelmediğinin farkında olmalıdır. Bazı popülasyonlarda aşılama kapsamı, özellikle yerli topluluklar arasında yetersiz olabilir.
- Sarıhummaya karşı uluslararası aşılama sertifikaları, birincil aşılamadan 10 gün sonra geçerli olur ve aşılanan kişinin ömrü boyunca geçerli kalır. 10 yıldan sonra bir rapel dozu korunma için gerekli değildir ve bu rapel doz bir ülkeye giriş şartı olarak uluslararası gezginlerden talep edilemez (Ayrıntılı bilgi için lütfen bakınız: https://www.who.int/ith/A67_2014_Annex-7-en.pdf?ua=1&ua=1&ua=1 ).
- Belirtileri ve sarıhumma belirtileri hakkında farkındalık.
- Yolculuk sırasında ve sarıhumma bulaş riski taşıyan bir bölgeden döndükten sonra, özellikle yerel bir bulaş döngüsünün kurulmasının mümkün olduğu bir ülkeye (yani, hastalığa yol açan vektörün bulunduğu) seyahat söz konusuysa doktora başvurulması teşvik edilmelidir.
DSÖ, seyahat edenleri riskler ve aşılama da dahil olmak üzere önleyici tedbirlerden haberdar etmeleri konusunda Üye Devletleri gerekli tüm önlemleri almaya teşvik etmektedir. Seyahat edenler ayrıca Sarıhumma semptomları ve belirtileri hakkında ve hastalık belirtileri geliştiği durumda acilen doktora başvurmaları gerektiği konusunda bilgilendirilmelidir.
DSÖ, Üye Devletlere seyahat edenlerin potansiyel olarak endemik bölgelere yönelik aşılama durumlarının kontrollerini güçlendirmelerini hatırlatmaktadır. Seyahatten dönen viremik gezginler, etken bir vektörün bulunduğu bölgelerde Sarıhumma iletiminin yerel döngülerinin kurulması için risk oluşturabilirler. Tıbbi gerekçeler nedeniyle aşılanmayan varsa, bu durumun ilgili yetkililer tarafından belgelendirilmesi gerekir.
DSÖ, bu salgın hakkında mevcut bilgilere dayanarak Venezuella'ya yönelik seyahat veya ticaretle ilgili herhangi bir kısıtlama önermemektedir.
Sarıhumma hakkında daha fazla bilgi için lütfen bakınız: